Қазақша:
Агентство Республики Казахстан по Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау регулированию и надзору финансового рынка и жөніндегi агенттiгi финансовых организаций Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі Басқармасының 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 359 Қаулысы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2005 жылғы 9 қарашада тіркелді. Тіркеу N 3925.
Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 26 ақпандағы № 29 қаулысымен Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы Ескерту. Күші жойылды - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 26.02.2014 № 29 қаулысымен (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі).
Ескерту. Қаулының атауына өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі басқармасының
2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгiзiледi) қаулысымен.
Екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді жетілдіру мақсатында, Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің (бұдан әрі - Агенттік)
Басқармасы
ҚАУЛЫ ЕТЕДІ
1. Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі қоса беріліп отырған Нұсқаулық (бұдан әрі - Нұсқаулық) бекітілсін.
2. Мыналардың:
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды
1) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде ішкі аудитті (бақылауды) ұйымдастыру ережесін бекіту туралы" 1998 жылғы 5 маусымдағы N 112 қаулысының (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 571 тіркелген, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің "Қазақстан Ұлттық Банкінің Хабаршысы" және "Вестник Национального Банка Казахстана", N 33 басылымдарында 1998 жылғы 11-17 тамызда жарияланған);
2) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар жөніндегі Нұсқаулықты бекіту туралы" 2003 жылғы 6 желтоқсандағы N 434 қаулысының (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 2653 тіркелген, "Казахстанская правда" N 27 (27337) газетінде 2004 жылғы 10 ақпанда жарияланған) күші жойылды деп танылсын.
3. <*>
Ескерту. 3-тармақтаң күші жойылды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі басқармасының 2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгiзiледi) қаулысымен.
4. Осы қаулы, 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін Нұсқаулықтың 5-тармағы мен 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін Нұсқаулықтың 6-тармағынан басқа, Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап он төрт күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі.
5. Стратегия және талдау департаменті (Еденбаев Е.С.):
1) Заң департаментімен (Байсынов М.Б.) бірлесіп осы қаулыны Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткізу шараларын қолға алсын;
2) осы қаулы Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелген күннен бастап он күндік мерзімде оны Агенттіктің мүдделі бөлімшелеріне, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне, екінші деңгейдегі банктерге және "Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығы" заңды тұлғалар бірлестігіне жіберсін.
6. Халықаралық қатынастар және жұртшылықпен байланыс бөлімі (Пернебаев Т.Ш.) осы қаулыны Қазақстан Республикасының бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау шараларын қолға алсын.
7. Осы қаулының орындалуын бақылау Агенттік Төрағасының орынбасары Е.Л.Бахмутоваға жүктелсін.
Төраға
Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 359 қаулысымен бекітілген Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық Осы Нұсқаулық Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы" Заңына сәйкес әзiрлендi және екiншi деңгейдегi банктердiң сақтауы үшiн тәуекелдердi басқару жүйелерiнiң болуына қойылатын мiндеттi талаптарды белгiлейдi.
1. Жалпы ережелер
Ескерту. 1-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012 № 383 Қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
1. Осы Нұсқаулықтың мақсаты тәуекелдердi басқару және iшкi бақылаудың теңбе-тең жүйесiн банктерде қалыптастыруға қойылатын талаптарды және банктер мен тәуекелдерiн олар жүргiзетiн операциялардың түрiн және көлемiн ескере отырып, тиiмдi айқындауды, бағалауды және шектеудi қамтамасыз ететiн, банктерде тәуекелдердi бақылау әдiстерiн қолдануды қарастыратын iшкi бақылауды айқындау болып табылады.
Ескерту: 1-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
қаулысымен .
2. <*>
Ескерту. 2-тармақ алынып тасталды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) қаулысымен.
3. Екінші деңгейдегі банктер:
жыл сайын есепті жылдан кейін келетін жылғы 1 шілдеден кешіктірмей қаржы рыногын және қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттiк органға (бұдан әрi - уәкiлеттi орган) өздері осы Нұсқаулықтың талаптарын орындауын бағалау жөніндегі есепті ұсынады;
тоқсан сайын есепті тоқсаннан кейін келетін айдың 30 күнінен кешіктірмей уәкілетті органға:
осы Нұсқаулықтың 10-қосымшасына сәйкес кредиттік тәуекелінің мониторингі, кредиттік тәуекелін бағалау, кредиттік тәуекелін бақылау матрицаларын;
осы Нұсқаулықтың 11-қосымшасына сәйкес өтімділік тәуекелінің мониторингі, өтімділік тәуекелін бағалау, өтімділік тәуекелін бақылау матрицаларын ұсынады.
Ескерту. 3-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) қаулысымен.
3-1. Сценарийлер, стресс-тестілеудің қорытындылары, сондай-ақ кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайдағы іс-әрекеттер жоспары уәкілетті органға есепті жарты жылдықтан кейінгі айдың 30 күнінен кешіктірмей ұсынылады.
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметi туралы»
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес қайта құрылымдау барысындағы банктер қайта құрылымдау процесі аяқталғанға дейін сценарийлерді, стресс- тестілеудің қорытындыларын, сондай-ақ кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайдағы іс-әрекеттер жоспарын ұсынбайды.
Ескерту: 3-1-тармақпен толықтырылды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.11.02 N 229 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз), өзгерту енгізілді -
2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз); 3-1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012 № 383 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).  қаулыларымен.
4. Тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар тізбесі осы Нұсқаулықтың 1- 6-қосымшаларында айқындалған.
5. <*>
Ескерту. 5-тармақ алынып тасталды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі басқармасының 2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен
6. <*>
Ескерту. 6-тармақ алынып тасталды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі басқармасының 2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен 6-1. Осы Нұсқаулықта белгіленген талаптар критерийлерін орындау жөніндегі есеп уәкілетті органға осы Нұсқаулықтың 9-қосымшасына сәйкес нысанында ұсынылады. Нұсқаулықтың талаптарына сәйкес келуінің бағасы осы Нұсқаулықтың 9-қосымшасына сәйкес анықталады.
Ескерту. 6-1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) қаулысымен.
7. Осы Нұсқаулықта мынадай ұғымдар пайдаланылады:
1) бэк-офис - негiзгi функциясы фронт-офистен алынған бастапқы құжаттар негiзiнде қосалқы есепте жасалған операцияларды тiркеу болып табылатын банктiң бөлiмшесi;
2) бэк-тестинг - көрсетiлген операцияларды жасаудан болған ағымдағы (нақты) нәтижелермен банк операциялары бойынша тарихи деректердi пайдалану және есептелген нәтижелердi салыстыру арқылы тәуекелдердi өлшеу рәсiмдерiнiң тиiмдiлiгiн тексеру әдiстерi;
3) валюта тәуекелi - банк өз қызметiн жүзеге асырған кезде шетел валюталары бағамдарының өзгеруiне байланысты болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi. Шығыстардың (шығындардың) қаупi құндық көрiнiсте валюталар бойынша банктердiң позицияларын қайта бағалаудан пайда болады;
4) гэп - сыйақы ставкаларының өзгерiсiне ұшыраған немесе белгiлi бiр мерзiм iшiнде өтеуге жататын банктiң активтерi мен мiндеттемелерiнiң көлемiн салыстыру негiзiнде банктiң процент тәуекелiн және өтiмдiлiктi жоғалту тәуекелiн өлшеу әдiстерi;
4-1) гэп - қолма-қол ақша/қолда бар ақша бойынша позиция - банктiң қолма-қол ақшасының келiп түсуi мен есептен шығарылуының арасындағы алшақтық шегi;
4-2) комплаенс-бақылаушы - комплаенс қызметiнiң жұмысын үйлестiру жөнiндегi жауапкершiлiк және комплаенс қатысушыларының комплаенс- тәуекелiн басқару саясатын iске асыруға бақылауды жүзеге асыру айрықша құзыретiне кiретiн банк қызметкерi;
4-3) комплаенс-тәуекел - банктiң Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарын, оның iшiнде уәкiлеттi органның нормативтiк құқықтық кесiмдерiн, сондай-ақ банктiң iшкi ережелерiн және рәсiмдерiн қадағалау негiзiнде пайда болған шығыстар (шығындар) тәуекелi;
5) кредит тәуекелi - банктiк заем, лизинг, факторинг, форфейтинг операцияларын, банктiк кепiлдiк беру операциялары мен басқа да операцияларды жүргiзу кезiнде өзiне алынған ақша мiндеттемелерiн орындау бойынша шарттың (келiсiм-шарттың) бастапқы талаптарын клиенттердiң бұзуы салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
6) операция тәуекелi - қызметкерлердің тарапынан жіберілген ішкі процестерді жүзеге асыру барысындағы кемшіліктердің немесе қателердің нәтижесінде шығындардың туындау тәуекелі, ақпарат жүйесі мен технологиясының қызмет етуі, сонымен қатар сыртқы оқиғалар салдары.
Операция тәуекеліне мынадай тәуекелдер жатады:
жауапкершілікті бөлуді, есеп берушілік құрылымы мен басқаруды қоса отырып, банктің белгісіз, бірдей емес ұйымдық құрылымымен байланысты тәуекелдер;
ақпарат технологиясы саласындағы бірдей емес стратегия, саясат және /немесе стандарттар, бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланудағы кемшіліктер тудыратын тәуекелдер;
бірдей емес ақпаратқа не оны сәйкес пайдаланбауға байланысты қызметкердің сәйкес басқармауына және/немесе банктің біліксіз штатына байланысты тәуекелдер;
бизнес-процестің тең емес құрылуына не ішкі ережелердің сақталуын нашар бақылауға байланысты тәуекелдер;
банк операциясына сыртқы ықпал етудің күтпеген немесе бақыланбайтын факторлары тудырған тәуекелдер;
заңнаманың өзгеруіне байланысты тәуекел не банк қызметін жүргізуді реттейтін ішкі құжаттарда/ережелерде кемшіліктердің немесе қателердің болуына байланысты тәуекел;
операциялық тәуекелдеріне, алаяқтыққа әкеп соғатын банк басшылығының және қызметкерлерінің дұрыс емес іс-қимылдарына байланысты
7) құқықтық тәуекел - банктiң Қазақстан Республикасы заңдарының талаптарын бұзуы не банк тәжiрибесiнiң оның iшкi құжаттарына сәйкес келмеуi, ал Қазақстан Республикасы резидент еместерiне қатысты басқа мемлекеттер заңдарының талаптарын бұзуы салдарынан болған шығыстардың (шығындардың)
туындау тәуекелi;
8) проценттiк тәуекел - сыйақы ставкаларының қолайсыз өзгеруi салдарынан туындаған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi, оның iшiнде:
банктiң орналастырған активтерi мен тартылған мiндеттемелерiн (белгiленген сыйақы ставкалары кезiнде) қайтару және өтеу мерзiмдерiнiң сәйкес келмеуiнен шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
банк активтерi бойынша, бiр жағынан, және мiндеттемелерi бойынша екiншi жағынан ставкалардың әр түрiн (өзгермелi не белгiленген) банктiң қолдануы салдарынан шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
өзге тең жағдайларда ұқсас баға сипаты бар құралдардың бiрқатары бойынша алынатын және төленетiн сыйақыны есептеу және түзетудiң түрлi әдiстерiн қолдануға байланысты негiзгi тәуекел;
9) бедел тәуекелi - қоғамдық жағымсыз пiкiрдiң немесе банкке сенiмнiң төмендеуi салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
10) өтiмдiлiктi жоғалту тәуекелi - банктiң өз мiндеттемелерiн орындамауы не уақтылы орындамауына байланысты тәуекел. Өтiмдiлiктi жоғалту тәуекелiн басқару кезiнде банктiң ағымдағы өтiмдiлiгi бақылауға алынады, сондай-ақ сыйақы алуға (төлеуге) байланысты орналастырылған және тартылған ақшалардың, кiрiстер мен шығыстардың мерзiмдерi салыстырылады;
11) банк қызметінің тәуекелі - банктің өз операцияларын жүзеге асыруынан шығатын залалдан туындайтын тәуекел;
12) рыноктық тәуекел - рыноктық параметрлердiң (валюта бағамы, сыйақы мөлшерлемесi, қаржы құралдарының құны) тиiмсiз өзгеруiне байланысты шығыстардың (шығындардың) пайда болу тәуекелi;
13) тәуекелдердi басқару жүйесi - бұл процеске төрт негiзгi элемент кiредi: тәуекелдi бағалау, тәуекелдi өлшеу, тәуекелдi бақылау және тәуекел мониторингi;
14) ішкі бақылау жүйесі - Қазақстан Республикасының заңнамаларын және уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерін, банк саясатын, ішкі ережелер мен рәсімдерді сақтауға, шығын тәуекелдері мен банк беделінің төмендеуіне ықпал ететін қаржылық және басқарушылық есеп берудің сенімді жүйесінің пайдалылығы мен оны қолдаудың ұзақ мерзімді мақсаттарын банктің іске асыруын қамтамасыз ететін ішкі бақылау рәсімдерінің және саясатының жиынтығы;
15) ішкі аудит қызметі - банкте ішкі аудитті ұйымдастыруды және жүзеге асыруды қамтамасыз ететін банктің қызметін жетілдіру мақсатында объективті бағалау мен консультациялық қызметті жүзеге асыратын банк бөлімшесі. Банктегі ішкі аудит тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау процестерінің тиімділігі жөніндегі ұсынымдарды беру жолымен белгілі бір мақсаттарға қол жеткізуіне ықпал етеді;
15-1) комплаенс қызметi - Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарының, оның iшiнде уәкiлеттi органның нормативтiк құқықтық кесiмдерiнiң, сондай-ақ банктiң iшкi ережелерiн және рәсiмдерiнiң (комплаенс - тәуекелдi басқару) талаптарына сәйкестiгiне iшкi бақылау жасау кiретiн айрықша құзыретi бар комплаенс-бақылаушы және комплаенс қатысушыларынан тұратын банктiң iшкi қызметi;
15-2) жиынтық лимит - операция жүргiзу кезiндегi шығындарға барынша жоғары жол берiлген мөлшерi;
16) елдiң (трансферт) тәуекелi - шетел мемлекетiнiң немесе шетел мемлекетi резидентiнiң банк алдындағы қаржы тәуекелдерiне қатыссыз себептер жөнiнде мiндеттемелер бойынша төлем қабiлетсiздiгi немесе жауап беру ниетiнiң болмауы салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi;
17) стресс-тестинг - банк қызметiне әсер етуi мүмкiн ерекше, бiрақ ықтимал оқиғалардың банктiң қаржы ережелерiне қарымды ықпалын өлшеу әдiстерi;
17-1) сауда операциялары - банктiң өз мүддесi үшiн және өз есебiнен сатып алған/сатқан бағалы қағаздары бойынша операциялары;
17-2) комплаенс қатысушылары - комплаенс-тәуекелдi басқару айрықша құзыретiне кiретiн банктiң бөлiмшесi және/немесе қызметкерлерi;
18) фронт-офис - негiзгi функциясы банк клиенттерiмен мәмiле жасау болып табылатын банктiң бөлiмшесi;
19) баға тәуекелi - қаржы құралдарының рыноктық құнына әсер ететiн қаржы рыноктарының жағдайы өзгерген жағдайда пайда болатын қаржы құралдары портфельдерi құнының өзгеруi салдарынан болған шығыстардың (шығындардың) туындау тәуекелi.
Ескерту: 7-тармаққа өзгерістер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін  2- тармақтан қараңыз), 2009.11.02 N 229 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2- тармақтан қараңыз), 2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгiзiледi) қаулыларымен.
2. Тәуекелдердi басқару жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар Ескерту. 2-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012 № 383 Қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
8. Банктiң тәуекелдi басқару жүйесiнiң болуы корпоративтiк басқаруға осы Нұсқаулық талаптарының сәйкес келуiн, банктiк заем операцияларын жүргiзу тәжiрибесiнiң, қаржы құралдарымен операциялар жүргiзу тәжiрибесiнiң, активтер мен мiндеттемелердi басқару тәжiрибесiнiң болуын, ақпарат жүйелерiнiң және басқару ақпараты жүйелерiнiң қалыптасуын қарастырады.
Ескерту: 8-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
9. Тәуекелдердi басқару жүйесiн ұйымдастыру осы Нұсқаулықтың 1- қосымшасында көрсетiлген талаптарға банктiң сәйкес келуiмен қамтамасыз етiледi.
10. Банктiк заем операцияларын жүргiзуi банкке сыйақы төлемiмен немесе сыйақы төлемiнсiз қайтару жағдайында, оның iшiнде борыштық бағалы қағаздар және басқа қаржы құралдарын сатып алу, кепiлдiк беру, аккредитив ашу, вексельдi есепке алу және кредит тәуекелiне байланысты өзге де операцияларды жүргiзу арқылы берiлген банктiк заем берудi және қаржыландырудың басқа түрлерiн қарастырады.
Тәуекелдердi басқару жүйесi шеңберiнде банктiк заем операцияларын жүргiзу тәжiрибесiнiң болуы, оның ішінде жеке тұлғаларға берілген ипотекалық тұрғын үй заемдарын және жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген немесе жылжымайтын мүлік құрылысы мақсатында берілген ипотекалық заемдарды беру осы Нұсқаулықтың 3- 4-қосымшаларында көрсетілген талаптарға банктiң сәйкес келуiн қамтамасыз етедi.
Ескерту: 10-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
10-1. Өтімділік тәуекелін басқару банктерде жеке, сондай-ақ шоғырландырылған негізде өтімділік тәуекелдерін жеткілікті шамада ескеретін бірдей құрылымның, оның ішінде кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайда төтенше жағдайлардағы өтімділіктің жетіспеушілігі проблемасын шешудің айқын стратегиялары бар жоспарының болуын, сондай-ақ өтімділіктің бірдей деңгейін қолдауды көздейді.
Тәуекелдерді басқару жүйелерінің аясында өтімділік тәуекелін басқару практикасының болуы банктің осы Нұсқаулыққа 4-1-қосымшада көрсетілген талаптарға сәйкестігімен қамтамасыз етіледі.
Ескерту. 10-1-тармақпен толықтырылды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.03.27.
N 64, 2009.11.02 N 229 (қолданысқа енгізілу тәртібін  2-тармақтанқараңыз)
қаулыларыменҚаулысымен.
11. Қаржы құралдарымен операциялар жүргiзу баға тәуекелiне ұшыраған ықтимал сыйақы төлемдерi бойынша бағалы қағаздар және өзге де қаржы құралдарын сатып алу/сату қарастырылады.
Активтер және мiндеттемелердi басқару банктiң активтерi мен мiндеттемелерiн оның стратегиялық мақсаттарымен, оның iшiнде олармен тәуекелдерге байланысты мақсаттарды сәйкес келтiруге бағытталған iс- шараларды жүргiзу, сондай-ақ банк маржасын қажеттi деңгейде ұстауды қарастырады.
Тәуекелдердi басқару жүйесi шеңберiнде қаржы құралдарымен операциялар жүргiзу тәжiрибесiнiң болуы осы Нұсқаулықтың 5-қосымшасында көрсетiлген талаптарға банктiң сәйкес келуiн қамтамасыз етедi.
12. Ақпарат жүйесiн және басқару ақпараты жүйесiн қалыптастыруды қамтамасыз ету банкте бағдарламалық-техникалық кешеннiң, қызметкерлердiң және банк жүргiзетiн операцияларға бiрдей, оның iшiнде банктiк операциялық тәуекелдерге ұшырау дәрежесiн шектейтiн ақпараттық-коммуникациялық жүйенiң болуын қарастырады.
Тәуекелдердi басқару жүйесi шеңберiнде банктiң операциялық қызметiнiң, ақпарат жүйесiн және басқару ақпараты жүйесiн қалыптастырудың болуы осы Нұсқаулықтың 6-қосымшасында көрсетiлген талаптарға банктiң сәйкес келуi кезiнде рұқсат етiледi.
3. Ішкі аудит жүйесінiң болуына қойылатын талаптар Ескерту. 3-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012 № 383 Қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
13. Банктің Директорлар кеңесі мен басшылығы ішкі бақылаудың бірдей жүйесінің болуын қамтамасыз етеді және банк қызметкерлерінің ішкі бақылау саласында өз міндеттерін орындауы үшін жағдай жасайды.
14. Банктегі ішкі бақылау мынадай мақсаттарды:
1) банктің активтерін басқарудың тиімділігі мен пайдалылығын және шығын ықтималдығын болжайтын банк қызметінің операциялық және қаржы тиімділігін;
2) қаржылық және басқарушылық ақпараттың сенімділігін, толықтығы мен уақтылылығын. Аталған мақсат шынайы және сапалы қаржылық есептің жасалуын және шешімдер қабылдаған кезде банк пайдаланған басқа қаржы құжаттарын тексеруді болжалдайды;
3) банктің заңнамаларды, оның ішінде уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерін, сондай-ақ банктің ішкі саясаты мен рәсімдерін айқындайтын құжаттардың талаптарын тексеруді болжайтын Қазақстан Республикасы заңнамаларының талаптарын сақтауды жүзеге асыру үшін жасалады.
15. Ішкі бақылау өзара байланысты бес элементтен тұрады:
1) басқарушылық бақылау;
2) тәуекелді анықтау және бағалау;
3) бақылауды жүзеге асыру және өкілеттіктерді бөлу;
4) ақпарат және өзара іс-әрекет;
5) мониторинг және кемшіліктерді түзету.
Осы компоненттердің тиісінше қызмет етуі банктің тиімді қызметінің, ақпараттық жүйе жұмысының және пруденциалдық нормативтер мен уәкілетті орган белгілеген банктің өзге нормаларын және лимиттерін сақтаудың маңызды шарты болып табылады.
16. Ішкі бақылау жүйесі мынадай үш кезеңнің үздіксіз кезекті түрде жүру принципі бойынша қызмет етуі тиіс:
1) банктің ішкі регламенттеріне рәсімдерді қосу жолымен ішкі бақылау жүйесін (тиімділікті бақылау нәтижелерін есепке ала отырып) қалыптастыру;
2) жұмыста банктің ішкі регламенттерін пайдалану;
3) ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін бағалау.
17. Ішкі аудитті жүргізу:
1) банктің қаржылық қызметінің ағымдағы қорытындылары туралы есептерді қаржылық қызметтің жоспарлы көрсеткіштерімен қоса директорлар кеңесіне және басшылыққа беру арқылы банктің алға қойылған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу процесін тоқсан сайын тексеру;
2) жоспарлы көрсеткіштерден ауытқу мен жоспарлы көрсеткіштерді орындамау себептерін көрсетуден тұратын бөлімше қызметінің нәтижелері туралы стандарт нақты есептерді бөлімше басшыларының ай сайын тексеруі;
3) кассалық қолма-қол ақша мен бағалы қағаздарды, қосарлы кастодиандық сақтауға бақылау жасауды, мерзімдік түгендеу жүргізуді қоса отырып, материалдық активтерге қол жеткізудің шектеулілігіне бақылау жасау мақсатында тексеру;
4) тәуекелдің белгіленген лимиттерінің сақталуын тексеру мен анықталған сәйкессіздіктерді жою жөніндегі іс-шараларды іске асыру;
5) міндетті авторизацияны талап ететін операциялардың тізбесіне банк басшылығының талаптарын белгілеу;
6) операциялардың шарттары мен банк қызметіне байланысты тәуекелдерді басқару үлгілерін қолданудың нәтижелерін тексеру;
7) жүргізілген банктік және Қазақстан Республикасының заңнамаларында көзделген өзге операциялар көрсетілуінің уақтылылығын, дұрыстығын, толықтығы мен дәлдігін тексеру;
8) қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастырудың (жылыстаудың) және терроризмді қаржыландырудың алдын алу рәсімдерін жүргізуді қамтиды.
Ескерту. 17-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2014.08.27 № 168 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
18. Банкте ішкі бақылау жүйесінің сәйкестігін тексеру үшін ішкі аудит қызметі құрылады.
Банк бөлімшелерінің жүктелген функциялар мен міндеттерді орындау жағдайы, ішкі бақылау мен тәуекелдерді басқару жағдайы туралы уақтылы және шүбасыз ақпаратпен қамтамасыз ету әрі банк басшылығына жұмысты жақсарту жөніндегі ұтымды және тиімді ұсынымдар беру ішкі аудиттің мақсаты болып табылады.
19. Ішкі бақылаудың бірдей жүйесінің болуы мен қызмет етуін қамтамасыз ету жөніндегі функцияларды директорлар кеңесінің жүзеге асыруы кезінде туындайтын міндеттерді шешу мақсатында ішкі аудит қызметі құрылады.
20. Ішкі аудит қызметі өз қызметінде банк жарғысын, ішкі бақылау жүйесін ұйымдастыру мен банктің ішкі аудит қызметі туралы ережелерді, сондай- ақ банктің қызметін реттейтін басқа ішкі құжаттарды және осы Нұсқаулықтың талаптарын басшылыққа алады.
21. Ішкі аудит қызметінің мүшелерін банктің директорлар кеңесі тағайындайды.
22. Ішкі аудит қызметі банктің кез келген бөлімшесін тексеруді тағайындайды. Ішкі аудит қызметі директорлар кеңесінің алдында үнемі дауыс береді.
23. Ішкі аудит қызметі ішкі аудиттің жоспары мен банктің директорлар кеңесі бекіткен ішкі аудит бағдарламасын жасайды.
24. Ішкі аудит қызметінің міндетіне мынадай мәселелерді:
ішкі бақылау жүйесінің қызмет етуін;
ішкі аудит қызметінің жұмысын;
ағымдағы жылда ішкі және сыртқы аудитке қамтылуы қажет банк операцияларындағы тәуекел саласын;
менеджмент пен сыртқы пайдаланушыға берілген қаржы ақпаратының анықтығын және дәлдігін;
ішкі немесе сыртқы аудитор анықтаған бухгалтерлік есептегі немесе ішкі аудиттегі кез келген елеулі кемшіліктерді.
Ескерту: 24-тармаққа өзгерту енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
25. Ішкі аудиттің негізгі функциялары:
1) ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін тексеру мен бағалау;
2) банк тәуекелдерін бағалау әдістемесінің және банк тәуекелдерін басқару рәсімдерінің (әдістемелерінің, бағдарламаларының, ережелерінің және банк операцияларын жасау мен мәмілелер, тәуекелдерді басқару рәсімдерінің)
қолдану толықтығын және тиімділігін тексеру;
3) деректер базасының тұтастығы мен оларды санкция берілмеген рұқсаттан қорғауды және пайдалануды, күтпеген жағдайларда іс-қимыл жоспарының болуын қоса отырып, автоматтандырылған ақпарат жүйесін пайдаланғаны үшін ішкі бақылау жүйесінің қызмет ету сенімділігін тексеру;
4) бухгалтерлік есеп пен есеп берудің анықтығын, толықтығын, объективтілігі мен уақтылылығын, сонымен қатар ақпарат пен есеп алудың және берудің сенімділігін әрі уақтылылығын тексеру;
5) Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес өзге мәліметтерді берудің анықтығын, толықтығын, объективтілігі мен уақтылылығын тексеру;
6) банк мүлігінің сақталуын қамтамасыз етудің қолданылып жүрген тәсілдерін (әдістерін) тексеру;
7) банк жасаған операциялардың экономикалық мақсатқа лайықтылығын және тиімділігін бағалау;
8) алынып тасталды ;
9) ішкі бақылау процестері мен рәсімдерін тексеру;
10) Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің талаптарын сақтау мақсатында құрылған жүйелерді тексеру;
11) банк қызметкерлерін басқару қызметінің жұмысын бағалау;
12) анықталған тәуекелдер деңгейін төмендетуді немесе бөлімше басшысының және (немесе) басқару органдарының банк үшін анықталған тәуекелдердің жарамдылығы туралы қабылдаған шешімін құжаттандыруды қамтамасыз ететін банк бөлімшелерін тексеру нәтижелері бойынша банк бөлімшелері мен органдарының қабылдаған шараларының тиімділігіне бақылау жасау;
13) банктің ішкі құжаттары көздейтін басқа мәселелер болып табылады.
Ескерту: 25-тармаққа өзгерту енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
26. Ішкі аудит қызметі сыртқы аудитордың үміткерін ұсынады.
27. Ішкі аудит қызметінің басшысы және қызметкерлері бір мезгілде банктің басқа бөлімшелеріне басшылық (жетекшілік) жасап, сондай-ақ әрі кредит комитеті мен банктің басқа органдарының мүшелері бола алмайды.
28. Ішкі аудит қызметінің басшысында және қызметкерлерінде жоғары білім бар, азаматтық және банк заңнамаларын меңгерген, кәсіби құзыреттілікті (нормативтік құқықтық актілер білімі мен қаржылық қызмет көрсету және реттеу саласында кемінде бір жыл жұмыс өтілі бар) меңгерген, сонымен қатар экономикалық қызмет саласында жасаған қылмысы үшін, сыбайлас жемқорлық және мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарсы өзге қылмыстары үшін заңмен белгіленген тәртіппен өтелмеген немесе алынбаған сотталғандығы болмайды.
29. Банк қызметкерлері өзінің лауазымдық міндеттерін жүзеге асыру барысында қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастырудың (жылыстатуды) және терроризмді қаржыландырудың алдын алу бөлігінде Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтайды.
Ескерту. 29-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 2014.08.27 № 168 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
30. Банк қызметкерлері мынадай мәмілелер (операциялар):
1) олардың шығу көздерін растайтын құжаттарсыз бес миллион теңгеден астам банкке түске кез келген түсімдер (депозит, заем, банктің бағалы қағаздарын сатып алу түріндегі);
2) қолма-қол ақша түрінде ақы төлей отырып бес миллионнан астам сомаға кез келген мәмілелер;
3) корпоративтік бағалы қағаздармен жасалатын алыпсатарлық операциялар;
4) растайтын құжаттарды ұсынбай қаржы құралына қойылатын талап құқықтарын қайта ресімдеу немесе қайта табыстау;
5) заңдылығына күмән келтірілетін басқа операциялар немесе мәмілелер туралы ішкі аудит қызметіне ақпарат береді.
31. Банктің ішкі бақылау жүйесін ұйымдастыру осы Нұсқаулықтың 2- қосымшасында көрсетілген талаптарына сәйкес қамтамасыз етіледі.
4. Қорытынды ережелер Ескерту. 4-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012 № 383 Қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
32. Осы Нұсқаулықпен реттелмеген мәселелер Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес шешiледi.
Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулыққа 1-қосымша Ескерту: 1-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз),
2009.11.02 N 229 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтанқараңыз), 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз), 2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгiзiледi) қаулыларымен.
Тәуекелдердi басқару жүйесiн ұйымдастыруға қойылатын талаптар Талаптардың атауы Талап критерийлері Директорлар кеңесі банк қызметінің стратегиясын бекітеді;
Директорлар кеңесі ұзақ мерзімді корпо- ративтік стратегияны қалыптастырды.
банктің корпоративтік стратегиясында банк қызметінің қысқа мерзімді және ұзақ мер- зімді мақсаттары айқындалған; Қызметтің қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді мақсатта- рының мерзімдерін банктер дербес айқындайды;
банктің қысқа және ұзақ мерзімді стратегиясы жасалған және банк қызметіне бұрын жағымсыз әсер еткен факторларды алып тастау мақсатында үнемі жетілдіріліп отыра- ды.
Директорлар кеңесі банктегі мүдделер қайшылығын реттеу жөніндегі саясатты бекітті;
Директорлар кеңесі талаптары корпора- тивтік басқарудың тиімділігін қамтама- сыз ететін банк қызметін басқару саяса- тын белгіледі.
директорлар кеңесі тәуекелдермен (кредит тәуекелі, процент тәуекелі, өтімділікті жо- ғалту тәуекелі, валюта тәуекелі) байланысты және банктің стратегиясына, саясатына және рәсімдеріне қайшы келетін немесе банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар үшін жеңілдік жағдайларын туғызатын банк операцияларының мониторингін жүргізеді;
директорлар кеңесі банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар үшін жеңіл- дік жағдайларын туғызатын банк операцияларының мониторингін жүргізеді.
Директорлар кеңесі директорлар кеңесін- де құрылған комитеттер арқылы банк қызметінің мониторингін жүргізеді.
Банктің ішкі ережелері мен рәсімдерін сақтауын бақылауды, ішкі және сыртқы ауди- торлардың есептерді орындауын, уәкілетті органның ықпал ету шараларын және өзге де талаптарын жүзеге асыратын ішкі аудит қызметі;
кредит комитеті банктің ішкі құжаттарына сәйкес белгіленген ішкі кредиттік саясатын іске асырады, кредиттік портфелінің сапасын бақылауды жүзеге асырады және банк- тің меншікті капиталының бес процентінен асатын заемдарды беруге алдын ала рұқ- сат береді;
активтерді және міндеттемелерді басқару жөніндегі комитет қарыз алу ережелері мен рәсімдерін, қаржы құралдарын сатып алу/сату операцияларын жүргізуді, инвестиция- лау мен банктік кепілдіктер беруді белгілейді және бекітеді, сондай-ақ активтерді түр- лендіру, тиімділік, өтімділік және капиталдың жеткіліктілігі бойынша бағдарды ай- қындайды.
Директорлар кеңесі ай сайын мынадай есептерді талдайды:
жиынтық баланс және өткен жылмен салыстырғандағы банктің кірісі мен шығысы ту- ралы есеп және қызметтің жоспарланған көрсеткіштері;
Директорлар кеңесі банктің қаржылық жағдайын бақылауға мүмкіндік беретін қажетті ақпаратты кезең-кезеңімен ала- ды, есепті кезеңдегі банктің қызметіне талдау және бағалау жүргізеді.
банктермен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар алған жаңа заемдар туралы есеп.
Директорлар кеңесі тоқсан сайын мынадай есептерге талдау жасайды:
процент тәуекелі бойынша банк позициясына қысқаша талдау;
валюталардың айырбас бағамының ауытқу тәуекеліне банктің ұшырауына қысқаша талдау;
банктің өз капиталындағы ағымдағы және болжамдық қажеттілігін қысқаша талдау;
директорлар кеңесі уәкілетті органның ықпал ету шараларын және өзге де талаптарын орындамауының себептерін, оның ішінде банк қызметіндегі кемшіліктерді жою жөнін- дегі іс-шаралар жоспарын түсіндіре отырып бақылау жүргізеді;
қаржы құралдарын түрлеріне қарай топтастыра отырып және баланстық құнын, рынок- тық құнын, кірістілігін және сатып алу мен сатудың жалпы сомасын көрсете отырып жасалған есептер;
оларға қарсы қалыптасқан провизиялардың көлеміне жіктелген кредиттердің динами- касы туралы есептер.
Директорлар кеңесі банктің басшы қызметкерлерінің функционалдық міндеттері бой- ынша жыл сайынғы есептерді талдайды;
Директорлар кеңесі жыл сайын банктің басшы қызметкерлерінің функционалдық міндеттерінде мүдделердің болуы мүмкін қайшылықтарын талдайды.
директорлар кеңесі директорлар кеңесі мүшелерін, басшы қызметкерлерді, банктің ірі қатысушысы болып табылатын тұлғаларды және банкпен ерекше қатынастармен бай- ланысты өзге де тұлғаларды кредиттеу жағдайын банктің басқа заемшыларына қызмет көрсетумен, оның ішінде жеңілдік жағдайлар беру фактілерін тексеру мақсатында са- лыстырады;
директорлар кеңесі банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар тізілімін ай сайын қол қояды;
Директорлар кеңесі жыл сайын есепті жыл ішінде басқарма қызметін талдайды.
Директорлар кеңесі жыл сайын банктің ағымдағы қаржы жылына жоспарланған мақ- саттарына жетуге арналған қызметтерін талдайды;
директорлар кеңесі өзінің құзыреті шегінде ағымдағы жылдың мақсатты көрсеткіште- ріне банк қызметінің нәтижелері сәйкес келмеген жағдайда банк басқармасының мү- шелеріне шаралар қолдана алады.
Банктің ұйымдық-функционалдық құрылымының схемасы, оның ішінде:
Басқарма банкті басқарудың ұйымдық- функционалдық құрылымын қалыптасты- ру рәсімдерін белгілейді;
банк бөлімшесінің немесе банк жүргізетін операцияларға байланысты негізгі тәуекел- дерді тәуекелсіз бағалау мен талдауға жауап беретін тәуекелдерді басқару жөніндегі тұлғаның өкілеттігі мен міндеттерін;
олардың функционалдық міндеттеріне сәйкес келетін банк басқармасы органдарының құрылымын;
ұйымдық құрылымы (ұйымдық құрылы- мының схемасы) банктің әрбір қызметші- сін қосуы міндетті емес, бірақ оған банк- тің барлық басшы қызметкерлері кіреді.
банктің әрбір басшы қызметкерінің лауазымдық міндеттері мен өкілеттіктері, оның ішінде басшы қызметкерлеріне және білімі мен жұмыс стажының болу талабын қоса отырып, тәуекелдерді басқаруға тікелей қатысы бар қызметкерлеріне қойылатын білік- тілік талаптары бар;
есепті жыл ішінде банктің басшы қызметкерінің (басқарма мүшелерінен басқа) қызме- тін бағалау тәртібін, оның ішінде банк қызметінің мақсатты көрсеткіштерін банк орын- дамағаны үшін шара қолдануды және жауапкершілікке тартылуды реттейді.
Жылдық бюджеттер мен стратегиялық жоспарлар жасауды басқарма ағымдағы және болашақтағы бәсекелестікті, экономикалық орта мен нормативтік құқықтық базаны, банк капиталының қосымша қажетті мөлшерін және банк капиталын қаржыландыру- дың жаңа ұзақ мерзімді көздеріне қол жеткізуді ескере отырып жүргізеді.
Директорлар кеңесі Қазақстан Республи- касының, шет елдердің, банктің кли- енті болып табылатын резиденттердің бо- лашақтағы экономикалық жағдайларын және әлемдік қаржы және тауар рынокта- рының конъюктурасын ескере отырып, қысқа мерзімді кезеңге жылдық бюджетті /қаржы жоспарын жасау және ұзақ мер- зімді кезеңге жоспарлау тәртібін бекітеді Басқарма банк жүргізетін операцияларға байланысты әлуетті және ықтимал тәуе- келдерді сәйкестендіреді және бағалай- ды, тәуекелдерді басқарудың реттелген рәсімдерін қолданады.
Тәуекелдерді басқару функциясын жүзеге асыратын банк бөлімшесі әлемдік тауар және қаржы рыноктарына теріс динамика жағдайында меншікті капиталдың, кірісті- ліктің және өтімділіктің жеткіліктілігін бағалау әдісін пайдаланады; Басқарма әлуетті және ықтимал тәуекелді білдіретін ішкі және сыртқы экономикалық факторларды сәй- кестендіреді және талдайды, олардың банктің қаржы көрсеткіштеріне әсерінің дәреже- сін бағалайды;
директорлар кеңесі бекіткен жиынтық лимиттер бөлігінде басқарма банк операцияла- рының түрлері бойынша жеке алғанда тәуекелдердің рұқсат мөлшеріне лимитті айқын- дайды.
Басқарма банктің ықтимал және әлуетті тәуекелдеріне бақылауды жүзеге асыра- Басқарма олардың ай сайынғы есебі негізінде тәуекелдердің түрлері бойынша жиын- тық лимиттерді сақтауын бақылайды; басқарма банк бөлімшелерінің әлуетті және ық- тимал тәуекелдерді басқарудағы саясатты сақтауын бақылайды, банк бөлімшелерінің олар үшін белгіленген лимиттер шегінде тәуекелдер мөлшерін сақтауына мониторинг- ті жүзеге асырады.
Банк банк тәуекелдерін түрлендіру (бө- лу) саясатын ұстайды.
Басқарма олар жүргізген операциялардың түрлері бойынша тәуекелдерді бөлу, яғни меншікті капитал мен төлем қабілеттігін сақтау мақсатында оларға байланысты тәуе- келді ескере отырып, банк операцияларының құрылымын және көлемін қалыптастыру саясатын қолданады және оны банктің жауапты бөлімшелерінің орындауын бақылай- ды;
банкте түрлендіру саясатын іске асыруды қамтамасыз ететін ұйымдық-функционал- дық және операциялық құрылымы бар.
Тәуекелдерді басқару саясаты:
Банктің ұйымдық және функционалдық құрылымы, банктің қаржы қызметі жөнін- дегі шешімдерін қабылдау рәсімдері банктің ішкі саясатымен реттелген.
банктік басшы қызметкерлерінің өкілеттіктері мен функционалдық міндеттерін рет- тейтін, оның ішінде банк операцияларын жасау мен оларға байланысты тәуекелді ба- қылаудың дұрыстығына қосарланған бақылауды қамтамасыз етуді қарастыратын ере- желер;
ішкі бақылау қызметі басшы қызметкерлердің банк қызметін басқару жөніндегі өкілет- тіктері мен функцияларын шоғырландыруын анықтауға тексеру жүргізеді;
Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жөніндегі саясат директорлар кеңесі, басқар- ма мүшелерінің және банктің жауапты қызметкерлерінің тәуекелдерді басқару бойын- ша өкілеттіктері мен функционалдық міндеттерін айқындайды.
Банкте басқарма мен директорлар кеңе- сіне банктің ағымдағы қаржы қызметі және банк қабылдаған тәуекелдердің мөл- шері туралы ақпаратты кезең кезеңмен алуға мүмкіндік беретін басқару есебі мен есеп беру жүйесі бар.
Банктің ағымдағы қаржы жағдайы туралы ақпарат форматтары және олар қабылдаған тәуекелдер басқару есебінің белгілі бір нысандары түрінде стандартталған, оның ішін- де кредит, процент тәуекелдері, өтімділікті жоғалту тәуекелі, валюта тәуекелі, елдің /трансферт тәуекелдерін сәйкестендіреді және өлшейді, сондай-ақ тәуекелдерге ұшы- рау дәрежесі, белгіленген лимиттер шегінде олардың сақталуы айқындалады; Банктің директорлар кеңесіне және басқармаға ұсынылатын басқару ақпаратының тізбесі ди- ректорлар кеңесі мен басқарманың тәуекелдерді басқару жөніндегі өзінің функционал- дық міндеттерін тиісті түрде орындауы үшін жеткілікті болуы керек.
Тәуекелдерді басқару жөніндегі бөлімшенің қызметкерлері тәуекелдерді басқару бой- ынша функционалдық міндеттерді жүзеге асыру үшін стажының, тиісті біліктілігі мен жұмыс тәжірибесінің болуын қарастыратын басшы қызметкерлерге қойылатын білікті- лік талаптарға сәйкес келеді.
Функциялары тәуекелдерді басқару бой- ынша ресімдерді қарастыратын қызмет- керлерге білікті талаптар тәуекелдерді басқару жөніндегі банктің ішкі саясаты- мен белгіленеді.
Тәуекелдерді басқару жөніндегі бөлімше және ішкі бақылау қызметі қызметкерлерінің функционалдық міндеттері олар жүргізетін операцияларға сәйкес келеді.
Ішкі саясатпен банктің кірісін (шығысын), оның ішінде банктік қызмет көрсетулердің түрлері, банктің аумақтық және функционалдық бөлімшелері бойынша ай сайын, сон- дай-ақ шоғырландырған негізде тоқсан сайын бақылап отыратын банк бөлімшесін бел- гілейді.
Басқарма және банк операцияларын жүзе- ге асыруға жауапты банк бөлімшелерінің басшылары банктің директорлар кеңесі бекіткен лимиттер шегінде оларды сақ- тау мақсатында банк кірістерінің (шығы- старының) ай сайынғы мониторингін жүргізеді.
Ішкі саясатпен директорлар кеңесі белгілеген жиынтық лимиттер шегінде бөлімшенің қызметіне байланысты кірістерді (шығыстарды) басқару жөніндегі банк бөлімшесінің өкілеттігі қарастырылған.
Бөлімше қабылданатын тәуекелді ескере отырып, банктің күтіліп отырған кірістеріне бағалау (есептеу) жүргізеді.
Басқарма жаңа банктік қызметті жоспарлы түрде көрсетуге байланысты меншікті ка- питал мен әлуетті тәуекелдердің динамикасына талдау жасайды.
Басқарма директорлар кеңесі белгілеген тәуекелдердің жиынтық лимиттері шегінде қаржы операцияларын жүзеге асыратын банк бөлімшелерінің әрқайсысы үшін тәуекел лимитін айқындайды.
Басқарма директорлар кеңесі белгілеген рұқсат етілген лимиттерді, оның ішінде тәуекел мен кірістілікке, тәуекел мен банктік меншікті капиталына қатысты ли- миттерді сақтай отырып, банк операция- ларын жүзеге асыруға жауапты банк бө- лімшесі бойынша қаржы ресурстарын бө- лудің мониторингін жүргізеді.
Басқарма тартылатын депозиттер мен берілетін кредиттер бойынша сыйақы ставкала- рын белгілеу жөніндегі саясатты бекітті.
Сыйақы ставкаларын белгілеу жөніндегі, оның ішінде сыйақы ставкаларын белгілеу рәсімдерін реттейтін саясат.
Банктің ішкі саясатымен банк көрсететін қызметтің құнын оларды көрсетуге байла- нысты шығыстарға, кірістер/шығыстар жоспарларына, экономикалық жағдайлар- дың конъюктураларына, қаржы рыногы- на және тәуекелдерге байланысты белгі- леу қарастырылады;
Директорлар кеңесі бекіткен тәуекелдерді басқару жөніндегі саясат қаржы көрсеткіш- терінің шоғырландырылған негізде қабылданған тәуекелдер мониторингінің рәсімде- рін айқындайды.
Директорлар кеңесі айқындаған банк тәуекелінің жиынтық лимиттері шегінде еншілес ұйымдар үшін тәуекелдер лимиттерін Директорлар кеңесі растайды.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі банктің қаржы көрсеткіштерінің және банктің ен- шілес ұйымдарының қызметін ескере отырып, шоғырландырылған негізде қа- былданған тәуекелдердің мониторингін Тәуекелдерді басқару бөлімшесі еншілес ұйымдар мен банк холдингтерінің қаржы қызметіне мониторингті жүзеге асырады.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің банктердің банк холдингтерімен жасалатын опера- цияларын тексеру жөнінде өкілеттіктері бар.
еншілес ұйымдарының тәуекелдер мөл- шерінің тоқсан сайынғы мониторингін жүргізеді және еншілес ұйымдардың тәу- екелдерді өлшеуінің дұрыстығын және шынайлығын бағалайды.
Директорлар кеңесі банк холдингтерімен жасалатын мәмілелердің шарттарына қойы- латын талаптарды белгілейді.
Басқарма банк холдингі болып табылатын тұлғалар ұшырайтын тәуекелдер туралы, сондай-ақ банк холдингтері қабылдаған, банктің қызметіне әсер етуі мүмкін тәуекел- дер туралы мәліметтерді талдайды.
Банк бөлімшелері өз қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамаларына, банктің ішкі ережелері және құжаттарына сәйкес келуіне баға береді.
Ішкі бақылау қызметі банк қызметінің жаңа түрлерін ендіру кезінде банк қызметін рет- тейтін нормативтік құқықтық актілерді сақтауға байланысты банктік қосымша тәуе- келдерінің пайда болу мүмкіндігіне бағалау жүргізеді.
Басқарма банктің шарт қатынастарын, уәкілетті органның нормативтік құқық- тық актілерін, заң талаптарын, банк опе- рацияларын жүргізудің ішкі саясатын сақ- тауына тұрақты түрде мониторингті жүзе- ге асырады.
Директорлар кеңесі басқарманың директорлар кеңесі мен банк акционерлеріне банк- тің қаржы көрсеткіштерін бағалау мүмкіндігін қамтамасыз ететін қаржы және басқару есебін ұсыну нысандары мен мерзімдерін бекітті.
Басқарма директорлар кеңесіне және банктің акционерлеріне банктің қызметі туралы қаржы және басқару есебін ұсына- Директорлар кеңесі ішкі бақылауды және тәуекелдерді басқаруды жақсарту жөніндегі ішкі аудиторлардың қорытындыларын талдайды.
Есеп және есеп беру жөніндегі банк саясаты сонымен бірге банк аудиті барысында мы- надай мәселелерді қарастырады:
күн сайынғы баланстарды өңдеудің дұрыстығы;
Басқарма тәуелсіз халықаралық аудитор- лық ұйымдардың қорытындылары негі- зінде банктің есебі және есеп беру жүйе- сін жақсартуды жүргізеді.
банктің есеп саясатының қаржы есебінің халықаралық стандарттарына сәйкестігі;
қаржы есептерімен бухгалтерлік негізсіз айла әрекет жасау фактілерінің болуы; жік- телген активтер және шартты міндеттемелер бойынша провизиялар (резервтер) қалып- тастырудың дұрыстығы;
банктің есеп саясатында белгіленген талаптарға есеп және есеп беруді жасау әдістері- нің сәйкестігі;
жылдық есептегі банктің және оның еншілес ұйымдарының құрылымы мен тәуекел- дер мөлшерін ашудың толықтығы мен дұрыстығы.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі меншікті капиталдың жеткіліктілігінше, мынадай факторлардың тиімділігі мен өтімділігіне әсерді болжайды:
мұнайға бағаның төмендеуі;
Басқарма директорлар кеңесінен тиісті есепті бере отырып, банк қызметіндегі экономикалық жағдайдың дағдарысты көрсеткіштеріне тоқсан сайын талдау жа- сайды.
Қазақстан Республикасының тәуелсіз рейтингінің үш айда бір деңгейге және бір жыл- да екі деңгейге төмендеуі;
шетел банктері ставкаларын көтерді және Қазақстан Республикасына банктер беретін заемдар бойынша мерзімдерді қысқартты;
теңгенің құнсыздануы.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі:
банктің баланстық және баланстан тыс есептерге, сондай-ақ экономикалық жағдайлар- дың өзгеруіне сезімтал кірістер және шығыстар шоттарына;
Басқарма меншікті капиталдың жеткілік- тілігін және кез келген факторлардың ба- сталуы кезіндегі өтімділікті қолдау жө- ніндегі шараларды әзірледі.
банктің баланстық және баланстан тыс есептерге, сондай-ақ банк холдингі болып та- былатын еншілес ұйымдар мен тұлғалардың кірістер және шығыстар шотына; банк ал- ған синдикатталған заемдар және өзге де сыртқы заемдарды ставкаларын арттыру және өтеу мерзімдерін азайтуға; заңды және жеке тұлғалардың депозиттер көлемінің ықтимал төмендеуіне; өтімділіктің төмендеуі, қаржы құралдарына бағаның өзгеруіне;
мұнай газ секторының және оның инфрақұрылымының субъектілеріне берілген заем- дарды қайтармау деңгейіне; шетел валютасында берілген заемдарды қайтармау дең- гейіне үнемі талдау жүргізеді.
Тұтыну заемын алуға берілетін өтінімдерді өңдеуді тіркеу процесін автоматтандыру;
Банкте тұтыну заемдары бойынша кре- дит скорингінің үлгісі болады.
соңғы бес жыл ішіндегі тұтыну заемдары бойынша деректердің тарихи базасының бо- луы;
тұтыну заемдарын берудің талаптарын, бекітудің рәсімдерін және мониторингін ай- қындайтын ішкі саясаттың болуы;
заемшылардың скорингтік бағалауының және рейтингтік жүйенің ішкі автоматтанды- рылған математикалық немесе статистикалық үлгісінің болуы;
скорингтің қолданылатын үлгілерінің сапасын жыл сайын тексеру.
Саясат:
сапалық және сандық сипатқа негізделген кредит скорингінің көмегімен заемшының кредит қабілеттілігінің болу, оның ішінде:
Банктің директорлар кеңесі бекіткен тұ- тыну заемдарын берудің талаптарын, бе- кітудің рәсімдерін және мониторингін ай- қындайтын ішкі саясат болады.
заемшының тұрақты және жеткілікті кірісінің болуы;
жұмыс орны мен қызметі;
ағымдағы кәсібі бойынша жұмыс ұзақтығы;
кепіл ретінде қабылданған жылжымайтын мүлігінің болуы;
несие берешегінің болуы, оның ішінде басқа банктердің алдында;
банк заемдары бойынша төлем тәртібі;
кредит тарихының болуы;
заемшының ішкі кредит рейтингін белгілеу;
заемшы берген деректердің шынайылығын айқындау;
тұтыну заемдарының мониторингі мен оларды жіктеу;
тұтыну заемдары бойынша провизияларды қалыптастыру тәртібін айқындайды.
Кездейсоқ жағдай туындаған жағдайға арналған жоспарды әзірлеген кезде банк мына- дай факторларды ескереді:
Басқарма банктің және оның еншілес ұй- ымдарының қаржылық тұрақтылығына әсерін тигізуі мүмкін кездейсоқ жағдай- лар туындаған жағдайға арналған жоспар- ды, оның ішінде мыналар бойынша шара- ларды қамтыған ішкі құжатты әзірлейді:
ықтимал кездейсоқ жағдайлардың түрлері мен сипатын, олармен байланысты банк- тің күнделікті жұмыс істеу режиміне және оның өзіне қабылдаған міндеттерін орын- дау қабілетіне жағымсыз әсерін тигізуі мүмкін тәуекелдерін, сондай-ақ қаржылық шы- ғындар мөлшерінің сандық бағалауын;
кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарын іске асыру үшін ре- сурстар қажеттілігін, яғни банкте дағдарыстық басқару (дағдарыс туындау жағдайла- рының басталу сәтіне дейінгі) рәсімдерін әзірлеу және енгізу процесі болып табыла- тын іс-шараларды жоспарлауды;
төтенше жағдайдағы банк активтерінің жеткіліктілігін;
банктің өзіне қабылдаған міндеттеме- лерге сәйкес есеп айырысуды жүзеге асы- ру мүмкіндігін уақтылы қамтамасыз ету бөлігінде депозиторлар мен кредиторлар алдындағы өзіне қабылдаған міндеттеме- лерін орындау қабілеттілігін қолдау;
банктің есептеуі бойынша осы көздерден алуға болатын қаражаттың мөлшерін, сондай-ақ көздерден қаражатты мобилизациялау үшін қажетті уақыттың болуын;
банктің күнделікті жұмыс істеу режимі- нің ықтимал бұзылуын алдын алу және болдырмау;
тәуекелдерді болжау, олардың ықтимал мөлшері мен салдарын анықтау рәсімдері- нің болуымен, олармен байланысты шығындарды болдырмау немесе барынша төмен- дету жөніндегі іс-шараларды іске асырумен бағаланатын банктегі тәуекелдерді басқа- ру рәсімдерінің тиімділігі;
банктің күнделікті жұмыс істеу режимі бұзылуының салдарын (оның ішінде қар- жы шығындарын, іскерлік беделін жоғал- туды) төмендету;
банктің ішкі процесстерінің қалпына келтіру көрсеткіштерін, оның ішінде: қалпына келтіру мерзімі, қаржы шығындарының шекті мөлшері, активтер шығындарының шек- ті мөлшері сияқтыларды.
барабар шешімдерді қабылдау үшін жағдайларды қамтамасыз етуге, оларды уақтылы және толық іске асыруға мүмкін- дік беретін банктің басқару деңгейін сақ- тау Кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайларға арналған жоспар кездейсоқ жағдай- лардың банктің қаржылық тұрақтылығына және жалпы оның қызметіне ықпалын тө- мендетуге бағытталған алдын алу және шұғыл іс-шараларын, сондай-ақ жауапкерші- лік матрицасын қамтиды.
Алдын алу іс-шаралары стресстік жағдайларда көрініс алатын жағдайлардың туын- дауына жол бермеу үшін кездейсоқ жағдайлар туындау жағдайына арналған жоспарға енгізіледі және олар мыналарға бағытталған:
банктің үзіліссіз жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталған ішкі саясаттарын және рәсімдерін белгілеуге;
кездейсоқ жағдай туындаған жағдайға арналған жоспарды іске асыру және банкті төтенше режимге ауыстыру туралы шешім қабылдау тәртібін анықтау;
банк ұшырауы ықтимал тәуекелдерді анықтау және мониторинг жүргізу стратегия- сын айқындау;
банктің тәуекелдерге (тәуекел түрлері бойынша) ұшырағыштығы өскен жағдайда уақтылы және тиімді шараларды анықтау;
елеулі шығындарға және өтімділік жеткіліксіздігіне, оның ішінде баланстық және баланстан тыс талаптар бойынша әкелуі мүмкін ықтимал оқиғаларды және экономика- лық жағдайларының келешектегі өзгерістерін ескеретін ықтимал стресс сценарийлер- ді анықтау;
хеджирлеу құралдарын немесе банк ұшырағыш бар тәуекелдердің төмендеуіне ба- ғытталған өзге әдістемелерді анықтау;
банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге іс-шаралар.
Әрбір тәуекел түрі бойынша банктің алдын алу шаралары мынадай фактілерді анықтауды қамтиды:
1) кредиттік тәуекел:
жүйелі үш айдың ішінде кредиттік портфель сапасының біртіндеп нашарлауы, оның ішінде негізгі борыш және (немесе) пайыздық сыйақы бойынша өтеу мерзімі 90 (тоқсан) күннен астамына өткен берілген заемдар көлемінің жүйелі үш ай ішінде айы- на үш және одан көп пайызға өсу үрдісінің болуы;
жүйелі үш ай ішінде жұмыс істемейтін кредиттер үлесінің айына үш және одан көп пайызға өсу үрдісінің болуы;
провизиялар көлемінің 5 (бесінші) санаттағы күмәнді және сенімсіз кредиттер рет- інде жіктелген кредиттер сомасына арақатынасының және бірыңғай кредиттер бойын- ша провизиялардың 0,05 пайыздық тармаққа жүйелі төмендеуі;
құрылысқа және жылжымайтын мүлікті сатып алуға берілген заемдар көлемінің несиелік портфеліне арақатынасының жүйелі үш ай ішінде айына үш және одан көп пайызға өсуі;
портфелде тәуекелдің шоғырлануының (экономика секторлары бойынша, бір гео- графиялық аймағы бойынша, заемшылар тобы бойынша және бір заемшы (қарсы агент) бойынша) өсу үрдісінің болуы;
кредит бойынша кепілдіктің немесе кепілдеменің кредиттің (кепілдеменің) құны- ның отыз пайызынан астамына жеткіліксіздігі және олардың әртүрлі стресс-сценарий- лері басталған кездегі сатылуы;
және банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге факторлар;
2) нарықтық тәуекел:
бағалы қағаздардың инвестициялық портфелі сапасының біртіндеп, олардың эми- тенттерінің жағдайына және қаржы құралдары нарықтық бағаларының жалпы құбы- луына байланысты факторлардың ықпалымен жүйелі үш ай ішінде айына екі пайы- здан астамына нашарлау үрдісінің болуы;
активтер мен пайыздық ставкаларға сезімтал (пайыздық гэпті талдау) міндеттемеле- рінің арасындағы алшақтығының өсуі;
пайыздық ставкаларының өзгеруіне сезімтал міндеттемелердің меншікті капиталға қатынасының (пайыздық позиция) өсуі;
активтер мен шетел валютасындағы міндеттемелерінің мөлшерлері сәйкессіздікте- рінің өсуі;
жағымсыз үрдістер немесе қаржы құралдарының тобы бойынша көтеріңкі тәуекел (мысалы, борыштық бағалы қағаздар, банкаралық кредиттер бойынша төлемдердің өтеу мерзімін өткізу көлемінің өсуі);
нарықтық тәуекел көрсеткішінің рұқсат етілетін шекті деңгейінен асуы;
3) өтімділікті жоғалту тәуекелі:
жүйелі үш ай ішінде жүйелі түрде меншікті капитал жеткіліктілігі коэффициенті- нің 0,03 немесе одан көп тармаққа төмендеуі;
жүйелі үш ай ішінде жүйелі түрде өтімділік коэффициенттерінің 0,03 немесе одан көп тармаққа төмендеуі;
жүйелі үш ай ішінде жүйелі түрде активтер сомасындағы өтімді активтер үлесінің бес және одан көп пайызға азаюы;
банктің міндеттемелері сомасындағы еншілес арнайы қаржы компаниялардың са- лымдарын қоспағандағы заңды және жеке тұлғалардың тартылған мерзімді салымда- ры үлесінің бес және одан көп пайызға азаюы;
жүйелі үш ай ішінде жалпы берілген заемдар көлемінің еншілес арнайы қаржы ком- паниялардың салымдарын қоспағандағы заңды және жеке тұлғалардың тартылған де- позиттеріне ара қатынасының жеті және одан көп пайызға өсуі;
банктің өтеу мерзімі бір жылға дейінгі міндеттемелері мен активтерінің арақатына- сының (банктің теріс гэп позициясы) он бес және одан көп пайызы мөлшеріне асуы;
қаржыландырудың қол жетімді варианттарын елеулі (елу және одан көп пайызын)
немесе толығымен жоғалту;
банктің активтерді сату немесе секьюритилендіру қабілетіне ықпалын тигізе ала- тын стресстік жағдайлар басталған кездегі активтер мен міндеттемелер жағдайының жағымсыз өзгеруі;
өтімділік шоғырлануының (бір немесе бірнеше қаржыландыру көздері бойынша)
біртіндеп өсу үрдісінің болуы;
4) операциялық тәуекел:
ақпараттық жүйелер мен технологиялардың (бағдарламалардың немесе деректер ба- засының, ақпаратты беру жүйелерінің, сондай-ақ банктің күнделікті жұмыс істеуі үшін қажетті өзге жүйелердің) жұмыс істеуіндегі іркілістері мен тоқтап қалуы салда- рынан болған шығындардың мөлшерін анықтау және бағалау;
банк басшылығының және қызметкерлерінің клиенттік базаның азаюына, клиент- тердің және қарсы агенттердің банкті сенімсіздікпен немесе теріс қабылдауына әкел- ген теріс әрекеттері салдарынан болған шығындардың мөлшерін анықтау және баға- лау;
банктің операцияларына сыртқы күтпеген немесе бақыланбайтын ықпал ету фак- торларының салдарынан болған шығындардың мөлшерін анықтау және бағалау;
банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге факторлар.
Кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспардың шұғыл іс-шаралары стресстік жағдайлардың салдарын жоюға бағытталады және оның ішінде осылармен шектелмей мыналарды қамтиды:
басқа банктерден күтпеген жағдайларда олар үшін қол жетімді болатын кредиттік қаржыландыру желісін алу мүмкіндігін, сондай-ақ ұсынылатын ресурстар түрлерін, қа- былдауға болатын кепілдікті;
банктің қарауындағы төтенше жағдайда әлеуетті қаржыландыру көздерінің тізбе- сін, сондай-ақ банктің есептеуі бойынша осы көздерден алуға болатын қаражат мөлше- рін анықтау;
күнделікті төлемдерді жүзеге асыру бойынша ықтимал шаралары. Маңызды іркілі- стер болған жағдайда банктің күнделікті өтімділіктің қосымша көздерін алуға, оның ішінде кепіл ретінде пайдалануға болатын қосымша активтерді анықтау және мобили- зациялау арқылы алу мүмкіндіктері бар;
жұмыс істеуі төтенше жағдайлардың салдарынан бұзылған банктің дұрыс жұмыс іс- теуін қалпына келтіру үшін қажетті іс-шаралардың тізбесі;
қызмет көрсетулерін тез арада қалпына келтіруі қажет бөлімшелерді (тәуелді, оның ішінде сыртқы қызмет көрсетулерді жеткізушілерден немесе өзге үшінші тұлғалардан)
анықтау;
банктің ішкі процесстерін қалпына келтіру басымдылығының тізбесін анықтау.
Кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспар бизнес процесс жұ- мысындағы іркіліс болған жағдайда қызмет көрсетулерді қайта бастауға мүмкіндік бе- ретін балама механизмдерін айқындайды:
қамтамасыз етілетін қорғау дәрежесі (белгілі уақыт ішінде қалыпты жұмыс істеуін қолдау, жұмысты белгілі уақыт ішінде барынша төменгі қабылдауға болатын деңгейде ұстау, жұмысты тоқтату немесе кейіннен үзілген процесстің қалыпты жұмыс режимін қалпына келтіру);
банк қызметінің бағыттары бойынша өздеріне жүктелген міндеттері мен функция- ларды іске асыру үшін бөлімшелер жүзеге асыратын рәсімдердің жұмысындағы іркі- ліс болған жағдайда қажетті ресурстар (білікті персонал, үй-жайлар, бағдарламалық қамтамасыз ету, жабдықтар және өзге ресурстар, егер олар банктің ішкі құжаттарында көзделсе);
рәсімдер мен стресстік жағдайлар басталған кезде тәуекелдерді шектеу бойынша қажетті іс-шаралар, оның ішінде тәуекелі бар операцияларды шектеу мүмкіндігі, қа- былданатын тәуекел деңгейіне барабар меншікті капитал мөлшерінің өсуі, тәуекелдер- ге қарсы құрылатын резервтердің жеткіліктілігі;
шара қабылдау тәртібін нақтылайтын басымдықтарды белгілеу рәсімдері, сондай- ақ шаралардың әр қайсысы орындалуы тиіс болатын жағдайлар;
банкке деген жалпы сенімділікті қолдау үшін дағдарыс кезеңдерінде нарықтың іш- кі, сондай-ақ сыртқы субъектілерімен (уәкілетті органмен, Қазақстан Республикасы- ның Ұлттық Банкімен) уақтылы, жүйелі байланысты қамтамасыз ететін іс-шаралар ке- шені;
банктің бөлімшелері мен қызметкерлеріне арналған, қызмет үшін маңызды банктің ішкі процесстерінің жұмыс істеуін қолдау немесе уақтылы қайта бастау үшін қажетті әрекеттердің сипаттамасы бар егжей-тегжейлі нұсқаулықтар;
төтенше жағдайдағы жұмыс істеу рәсімдері, оның ішінде бұзылған бизнес процес- стерінің жұмыстарын қалпына келтіру, сондай-ақ төтенше жағдайда жұмысты аяқтау және күнделікті жұмыс істеу режиміне қайта көшу тәртібі, резервтік орталықтардың жұмыс істеу процедуралары, оның ішінде деректердің резервтік көшірмелерін жасау кезеңділігі мен тәсілдерін анықтау;
және банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге іс-шаралар.
Кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспардың жауапкершілік мат- рицасы кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспардың әрбір нақты- ланған іс-шарасы, оларды іске асыру үшін жауапты нақты тұлғалармен байланысты болатын мәліметтерді қамтиды.
Жауапкершілік матрицаның мақсаты кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға ар- налған жоспарда қойылған міндеттердің банк басшылығының және оның қызметкер- лерінің лауазымдық нұсқаулықтарында жауапкершілікті белгілеу арқылы әрбір жос- парланған әрекетінен күтілетін нәтижесіне жеткізілгені. Жауапкершілік матрицасы, оның ішінде мынадай мәліметтерді қамтиды, бірақ олармен шектелмейді:
төтенше жағдайлар туындаған жағдайдағы банк қызметкерлерінің функцияларын, өкілеттіктері мен міндеттемелерін, оның ішінде кездейсоқ жағдайлар туындаған жағ- дайға арналған жоспарды қолға алу (қолдану) құқығын қайта бөлу тәртібін;
кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарды іске асыруға жауап- ты адамның тегін, атын, бар болса әкесінің аты мен байланыс жасайтын ақпаратты;
банктің әртүрлі қызметкерлері мен бизнес бөлімшелері арасында тиімді ішкі үйле- стіру және байланысты құру рәсімдерін, Директорлар кеңесіне кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарды және банк қабылдаған іс-шараларды орындау барысы туралы ақпаратты жеткізу тәртібін;
және банктің ішкі құжаттарында көзделген өзге ақпаратты.
Еншілес ұйымдары қызметінің күрделілігіне және ауқымына сәйкес келетін кездей- соқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспар банктің еншілес ұйымдарын еске- ре отырып, шоғырландырылған негізде қабылданатын тәуекелдерді есепке ала оты- рып жасалады.
Шоғырландырылған негізде қабылданатын тәуекелдерді ескере отырып, кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарды жасаған кезде банк оның ішінде:
төтенше жағдай ретінде еншілес ұйымының қаржылық тұрақсыздығы мен орнық- сыздығы кезеңін қарайды;
еншілес ұйымдарының, оның ішінде Қазақстан Республикасынан тыс жерде орна- ласқан еншілес ұйымдарының болуынан туындаған өзара тәуелділігін, проблемалар- ды шешу үшін заңды тұлғалардың ұйымдық-құқықтық оқшауланушылығының салда- рын ескереді;
еншілес ұйымының негізгі функцияларын тез арада қалпына келтіруді және пробле- малардың шешілуін қамтамасыз етуге және қажет болған жағдайда еншілес ұйымның қызметін конгломерат қатысушыларының қызметіне зиян келтірмей кезеңімен тоқта- туға бағытталған іс-шаралар.
Банк Басқармасы:
кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспардың барабарлығын қа- рау кезіндегі стресс-тестілеуде қолданылатын тәуекелдерді (тәуекелдердің түрлері бойынша), сценарийлерді және жорамалдарды талдау қорытындыларын кезең-кезеңі- мен пайдаланады;
банктің ағымдағы қызметінің стратегияларына сәйкес келуін қамтамасыз ету мақса- тында кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарды қайта қарайды;
кезең-кезеңімен, бірақ айына кем дегенде бір рет кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарды оның тиімділігін және операциялық орындалуын қамта- масыз ету үшін тестілейді;
бастапқы шарттардың өзгеруіне әкелетін әрбір іс-шарадан кейін кездейсоқ жағдай- лар туындаған жағдайға арналған жоспарын барлық аспектілерін қайта қарайды және кейінгі іс-шараларды өткізу бойынша барлық шаралар қабылдайды.
Директорлар кеңесі Басқарманың кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арнал- ған жоспарда көзделген тиісті шараларды орындауына бақылауды қамтамасыз етеді.
Банк органдарының тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйесі шегінде қабыл- дайтын шешімдер Директорлар кеңесінің және банк басқармасының, активтерді және міндеттемелерді басқару комитетінің, сондай-ақ кредиттік комитетінің, кредиттік комитетінің қарауы- на енгізілетін кредит беру туралы шешім қабылдау туралы, кредиттеу шарттарының талаптарын өзгерту, банк ұшырауы мүмкін тәуекелдерді анықтау, бағалау және мони- торингі мәселелері бойынша отырыстарын өткізу сырттай дауыс беру нысанында, да- уыс беруге қатысу фактісі жазбаша расталып, тиісті байланыс құралдары (факс, интер- нет және басқалар) арқылы жіберіледі. Осы талап көрсетілген алқалы органдары құра- мына кіретін, шешімдерді қабылдау сәтінде тиісті органның отырысы өткен жерден тыс болған тұлғаларға таралмайды.
туралы нұсқаулыққа 2-қосымша Ескерту: 2-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз),
2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) қаулыларымен.
Ішкi бақылау жүйесiн ұйымдастыруға қойылатын талаптар Банк басшылығы:
Банктің Директорлар кеңесі ішкі бақылаудың бірдей және тиімді жүйесін құруға әрі оның қызмет етуіне жауапты. Директорлар кеңесі мүшелерінің банк қызметі мен оған байланысты тәуекелдер саласында қажетті білімі мен тәжірибесі бар.
директорлар кеңесі бекіткен банктің страте- гиясы мен саясатын іске асыруға жауапты;
Банк басшылығы, құрылымдық бөлімшелердің басшылары ішкі бақылау жүйесінің бірдей қызмет етуіне жауапты болады.
банк тәуекелдерін анықтауға, өлшеуге, қада- ғалауға және бақылауға тартылған проце- стерді дамытады;
Басшылық мыналарды:
жауапкершілік, өкілеттіктер мен есеп беру саласын анық шектейтін ұйымдық құрылы- мын қолдайды;
ішкі бақылау жөніндегі жұмыстарды қажетті тәжірибе мен техникалық мүмкіндік- тері бар жоғары білікті қызметкерлердің орындауын қамтамасыз ететін шаралар қа- былдайды.
Директорлар кеңесі:
берілген өкілеттіктердің тиімді түрде жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді;
1)ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін банк басшылығымен мерзімді түрде талқылай-
2) басшылық, ішкі аудит қызметі мен сыртқы аудиторлар жасаған ішкі бақылаудың бағасын уақтылы қарайды;
бөлінген өкілеттіктерді тиімді жүзеге асыру- ды қамтамасыз етеді;
ішкі бақылаудың сәйкес ережесін әзірлейді;
3) ішкі бақылау жүйесінің кемшіліктері жөнінде аудиторлар және қадағалау орган- дары айтқан ұсыныстар мен ескертулерді басшылықтың жедел түрде орындауын қамтамасыз ететін мерзімді іс-шаралар жүргізеді;
ішкі бақылау жүйесінің бірдейлігі мен ұтым- дылығын қадағалайды.
4) банк стратегиясы мен тәуекелдер лимиттерінің бірдейлігіне мерзімді тексеру Банк басшылығы ішкі бақылаудың сәйкес ережесін әзірлейді;
Басшылық стратегия мен саясатты іске асыруды, және ішкі бақылаудың тиімді жүй- есін құруды қоса отырып, директорлар кеңесінің нұсқауларын орындауға жауапты.
Банктің ішкі ережелерінде ұйымдық құрылым барлық банк шеңберіндегі өкілет- тіктер саласын, есеп беруді және ақпарат алмасудың тиімді жүйесі анық көрсетіле отырып сипатталады.
Басшылық сәйкес бөлімшелердің басшыларына ішкі бақылау саласындағы нақты ережелер мен рәсімдерді әзірлеуге өкілеттіктер бөледі. Бұл ретте басшылық әзірле- менің және тиісті ережелер мен рәсімдердің орындалуына бақылау жасайды.
Банк басшылығы ішкі бақылау жөніндегі жұмыстарды қажетті тәжірибе мен техни- калық мүмкіндіктері бар жоғары білікті қызметкерлердің орындауын қамтамасыз ететін шаралар қабылдайды.
Операция рәсімдері банктің барлық мүдделі қызметкерлері қол жеткізе алатын дәл жасалған ішкі құжаттарда сипатталды. Банк қызметкерлері өз міндеттерін тиімді орындайды және кәсіби этиканы сақтамаған немесе рәсімдерді басқаша бұзған немесе теріс пайдаланған жағдайда тиісті деңгейдегі кез келген операция проблема- ларын басшылыққа жібереді.
Банктің директорлар кеңесі мен басшылық кәсіби қызметтің этикалық нормалары мен стандарттарының қатаң сақталуына, ішкі ба- қылаудың маңыздылығына барлық деңгейде мән беретін және баса көрсететін корпора- тивтік мәдениетті құруға жауапты. Банктің барлық қызметкерлері ішкі бақылау проце- сінде өз рөлін түйсінеді әрі түсінеді және осы процеске толық қатысады.
Алға қойылған мақсаттарға жетуге ықпал ететін тәуекелдерді басшылықтың тұрақ- ты түрде бағалауы.
Жаңа немесе осыған дейін бақылау жасалмаған тәуекелдерге тиімді бақылау жасау мақсатында ішкі бақылау жүйесін қайта қарау. Қаржы рыногында пайда болған жа- ңа қаржы құралдары мен рынок операцияларын бағалау және осы қызметке байла- нысты тәуекелдерді талдау.
Банк мақсаттарына жетуге теріс ықпал ете- тін маңызды тәуекелдердің тұрақты негізін- де бағалау. Бағалау банктің дербес және шо- ғырландырылған негізде өзіне қабылдаған барлық тәуекелдерін (кредит тәуекелі, ел тәуекелі және валюталық шектеулерді шек- теу тәуекелі, рынок тәуекелі, проценттік тәу- екел, өтімділік тәуекелі, операция тәуекелі, құқықтық тәуекел мен іскерлік беделді түсі- ру тәуекелі) қамтиды.
Тәуекелді бағалау банктің алға қойылған мақсаттарға жетуіне теріс ықпал етуі мүм- кін ішкі факторларды (мәселен, ұйымдық құрылымның күрделілігін, банк қызметі- нің сипатын, қызметкерлердің біліктілік деңгейін, ұйымдық өзгерістерді және кадр- лардың тұрақтамауын) және сыртқы факторларды (экономикалық жағдайлар мен банк саласындағы жай-күйді, технологиялық жаңалықты) анықтайды және қарасты- рады.
Жаңа немесе бұрын бақылау жасалмаған тәуекелдер проблемасын тиімді шешу мақса- тында ішкі бақылау жүйесіне өзгерістер ен- гізу.
Ішкі құжаттар мыналар:
Бақылауды жүзеге асыру басшылық пен клиенттермен жұмыс жүргізетін қызмет- керлерді қоса отырып, банктің барлық қызметкерлеріне қолданылады.
басшылық жүзеге асыратын тексерулер;
келісімдер жүйесі мен құқықтарды бөлу;
Банк басшылығы банк қызметінің барлық аспектілерінің банктің ішкі құжаттарына сәйкестігі туралы растауды, ішкі құжаттардың мазмұны бірдей болып қала беретін- дігі туралы ақпаратты тұрақты негізде алады.
әртүрлі бөлімшелерге тиісінше бақылау жа- сау;
тәуекелдерге лимиттерді сақтауды тексеру және анықталған жөнсіздіктерді жоюға кей- іннен бақылау жасау;
шоттарды салыстыру мен тұс-тұстан тексе- ру жүйесі;
мүлікті түгендеуге жататын бақылау жаса- удың тиісінше құрылымын құруды көздейді.
Бірнеше қызметкердің арасында мыналар:
ақшаны санкциялы төлеу және оны нақты төлеу;
Қызметкерлердің міндеттерін дәл бөлу және қызметкер жауапты сала мүдделерінің дауы- на жол беретін жағдайды болдырмау.
оларда клиенттердің операциялары көрінетін шоттарды және банктің меншікті опе- рациялары көрінетін шоттарды жүргізу;
"банк" портфелі мен "дилер" портфеліне қатысты операцияларды жүргізу;
Мүдделердің әлуетті дауының саласын анықтау, барынша азайту, қатаң және тәуел- сіз бақылау.
маркетинг операцияларын сол клиенттермен бір мезгілде жасаған кезде олардың позициялары туралы ақпаратты клиенттерге формальды түрде беру;
заемды берген кезде кредит құжаттамасының бірдейлігін бағалау және заемды бер- геннен кейінгі заемшы мониторингі;
басқа факторлармен жұмсартылмаған мүдделердің маңызды дауының туындауын болжайтын басқа салалар жөніндегі өкілеттіктерді бөлу.
Мүдделердің әлуетті дауының салалары анықталады, барынша азайтылады және тәуелсіз үшінші тұлға олардың тұрақты мониторингін жүзеге асырады.
Қаржылық, операциялық сипаттағы бірдей және жалпы көлемді ақпарат пен белгілен- ген нормативтік талаптарды сақтау туралы мәліметтердің, сонымен қатар шешім қабыл- дауға қатысы бар оқиғалар мен жағдайлар жайлы тыстан келіп түсетін рыноктық ақпа- раттың болуы.
Бірдей ақпараттың болуы және оны тиімді түрде тарату. Ақпараттың мынадай сапа- сы бар: іске қатысты, сенімді, уақтылы, қол жетерлік және ресімделген. Ақпаратта ішкі қаржылық және операциялық деректер, Қазақстан Республикасы заңнамалары- ның белгіленген талаптары мен нормативтік құқықтық актілерді сақтау туралы де- ректер, сондай-ақ шешім қабылдауға қатысы бар оқиғалар мен жағдайлар туралы сыртқы рыноктан келіп түскен мәліметтер бар. Ішкі ақпарат есеп жазбаларын сақта- удың белгіленген тәртібіне сүйенетін есептеу процесінің бір бөлігі болып табыла- Банк қызметінің барлық негізгі түрлерін қамтитын сенімді ақпарат жүйелерінің бо- луы.
Ішкі резервтік рәсімдерді және функцияларды қалпына келтіру рәсімдерді, әзірлеу ережелері мен бағдарламаларды сатып алу, қызмет көрсету рәсімдерін (бақылауды өзгерту) және жеке/логикалық қауіпсіздігіне бақылау жасауды әзірлеу.
Электрондық жүйелерді қоса отырып, атал- ған жүйелер тәуелсіз бақылауда болып табы- лады. Төтенше жағдайлар кезінде ақпарат жүйесін қолдау жөніндегі сәйкес іс-шаралар әзірленді.
Бағдарламалық қамтамасыз етуге бақылау жасау дегеніміз бағдарламалық қосым- шалардағы компьютерлік қадамдар және операциялар мен банк қызметінің басқа түрлерін өңдеуді бақылайтын басқа қолдан жасалатын рәсімдер. Қызмет көрсету- дің сыртқы провайдері қолдайтын банк қызметіне арналған ........ жүйелерді қалпы- на келтіруді қоса отырып, банктен тыс болып табылатын қайталанатын құрылғы- ларды пайдалана отырып күтпеген жағдайларда іс-қимыл жоспарын әзірлеу. Банк операцияларын қалпына келтіру бағдарламасының күтпеген жағдайлар туындаған жағдайларда орындалуын мерзімді түрде тестілеу.
Банк басшылығы ақпарат берудің (операциялық саясат пен банк қызметінің рәсім- дерін, банктің нақты операциялық қызметі жөніндегі ақпаратты айқындайтын құ- жаттар) тиімді жүйесін жасайды.
Қызметкерлердің міндеттерді реттейтін сая- сат пен рәсімдерді сақтауын қамтамасыз ету- ге мүмкіндік жасайтын тиімді ақпарат жүйе- лерінің болуы, сонымен қатар сәйкес қыз- меткерлерге қажетті ақпаратты жеткізу.
Жоғарыдан, төменнен, көлденеңінен ақпараттың барабар ағынын қамтамасыз ете- тін банктің ұйымдық құрылымын құру. Төменнен жоғарыға келіп түсетін ақпарат директорлар кеңесі мен басшылықты қызмет барысында қабылданған тәуекелдер туралы және банктің ағымдағы жағдайы туралы қажетті мәліметтермен қамтамасыз етеді. Төменге жіберілген ақпарат банк мақсатының, оның стратегиясының, белгі- ленген тәртіптері мен рәсімдерінің орташа және төменгі буын басшылық пен қатар- дағы қызметкерлерге жетуін қамтамасыз етеді.
Банк операцияларын жүзеге асыратын бөлімдерді қоса отырып, әр түрлі бөлімше- лердің қызметкерлері, қаржылық бақылау және ішкі аудит ішкі бақылау тиімділігі- нің мониторингін жүзеге асырады. Банк басшылығы мониторингтің нақты аспекті- леріне жауап беретін қызметкерлердің міндеттерін бөледі.
Тұрақты негіздегі ішкі бақылау тиімділігі- нің мониторингі. Банк бөлімшелері және іш- кі аудит қызметі шешуші тәуекелдердің мо- ниторингі мен оларға мерзімді бағалау жүр- гізеді.
Банк операцияларының әртүрлі түрлері мониторингінің мерзімділігі соларға байла- нысты тәуекелдерге, мерзімділігі мен банк қызметі жағдайларында болатын өзгері- стер сипатына сүйене отырып айқындалады.
Ішкі аудит қызметі ішкі бақылау жүйесінің тұрақты мониторингінің бір бөлігі бо- лып табылады және белгіленген ережелер мен рәсімдердің бірдейлігін тәуелсіз ба- ғалауды, сонымен қатар оларды сақтауды қамтамасыз етеді.
Операция жоспарында тәуелсіз және құзы- ретті қызметкерлер ішкі бақылау жүйесінің тиімді және жалпы көлемді ішкі аудитін жүргізеді. Ішкі аудит қызметі, ішкі бақылау жүйесі мониторингінің бір бөлігі сияқты ди- ректорлар кеңесіне есеп береді.
Ішкі аудит қызметі банктің күнделікті жұмысына тәуелсіз және банк, оның филиал- дары мен еншілес құрылымдары жүргізетін операциялардың барлық түрлеріне қол жеткізе алады.
Банк бөлімшелерінің қызметкерлері, ішкі аудит қызметі немесе басқа бақылау қызмет- тері анықтаған ішкі бақылаудың кемшілікте- рі сәйкес деңгейдегі басшыларға уақтылы жіберіледі және жедел түрде жойылады. Іш- кі бақылаудың елеулі кемшіліктері туралы банк басшылығы мен директорлар кеңесіне хабарланады.
Ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер туралы және тиімсіз бақыланатын тәуекел- дер туралы ақпарат анықталған бойда дереу сәйкес тұлғаға (тұлғаларға) жеткізіле- ді, маңызды мәселелер директорлар кеңесіне жеткізіледі. Сәйкес басшылар кемші- ліктерді уақтылы жөндеуді қамтамасыз етеді. Ішкі аудит қызметі кейінгі тексеру- лерді жүргізеді немесе мониторингтің басқа түрлерін жүзеге асырады және барлық түзетілген кемшіліктер туралы директорлар кеңесіне дереу ақпарат береді. Банктің директорлар кеңесі ішкі бақылаудың кемшіліктерін қадағалау мен оларды жою үшін қабылданған шаралар жүйесін құрады.
Директорлар кеңесі ішкі бақылау жүйесі анықтаған барлық проблемаларды жинақ- тайтын есептерді мерзімді түрде алады.
Директорлар кеңесі бизнесті ретті жүргізуді қамтамасыз ету үшін ішкі бақылау жүйесін (белгілі мақсаттарға сілтеме жасай отырып) тұрақты түрде тексереді.
Банктің директорлар кеңесі банкті қамтама- сыз етуге және ішкі бақылаудың барабар және тиімді жүйесін, банк қызметінің тәуе- келдерін өлшеу мен бағалау жүйесін, банк капиталының деңгейіне қатысты тәуекелдер- ді және заңдарды, нормативтік құқықтық ак- тілер мен ішкі саясатты сақтау мониторингі- нің сәйкес әдістерін айқындау жүйесін бас- шылықтың қолдауына жауапты болады.
Директорлар кеңесі тәуекелдерді басқару жүйесінің болуын үнемі тексереді. Дирек- торлар кеңесі анықтау рәсімдерінің және алдына қойған мақсаттарына жетуі кезін- де банк қамтылатын тәуекелдердің барабар бақылауының болуын; қаржы ақпараты- ның және басқару ақпаратының тұтастығын, сенімділігі мен уақтылылығын тестіле- уді; заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің, қадағалау саясаты мен ішкі жос- парлардың, әдістемелердің және рәсімдердің сақталу мониторингін қамтамасыз ете- ді.
Басшылық есеп беру жауапкершілігін, өкілеттіктері мен қатынастарын бөлетін және бөлінген өкілеттіктерді тиімді жүзеге асыруды қамтамасыз ететін ұйымдық құрылымды қолдайды. Басшылық тәуекелдерді басқару рәсімдерін әзірлеуге жауап- ты болады. Басшылық ішкі бақылаудың сәйкес әдістемелерін белгілейді және ішкі бақылау жүйесінің бірдейлігі мен тиімділігін қадағалайды.
Банк басшылығы банк қамтылатын тәуекел- дерді анықтау, өлшеу, мониторинг жасау және бақылау жөніндегі рәсімдерді әзірлеу- ге жауапты болады. Жылына бір рет басшы- лық ішкі бақылау жүйесінің ауқымы мен ти- імділігі туралы директорлар кеңесінің ал- дында есеп береді.
Ішкі аудит қызметінің негізгі міндеттері:
ішкі бақылау жүйесінің бірдейлігі мен тиімділігін тексеру және бағалау;
тәуекелдерді басқару рәсімдері мен тәуекелдерді бағалау әдістемесінің қолданы- луын және тиімділігін тексеру;
электрондық ақпарат жүйесі мен электрондық банк қызметін қоса отырып, менедж- мент және қаржылық ақпарат жүйелерін тексеру;
Ішкі аудит банктің ішкі бақылау жүйесінің тұрақты мониторингінің және ішкі аудит банктің белгіленген ішкі саясатының және рәсімдерінің бірдейлігі мен сақталуын тәуел- сіз бағалауды қамтамасыз етеді. Ішкі аудит қызметі басшылық пен директорлар кеңе- сіне өз міндеттерін тиімді және пәрменді орындауына ықпал етеді.
бухесеп жазбаларының және қаржылық есептердің дәлдігі мен шынайылығын тек- серу;
активтерді сақтау құралдарын тексеру;
тәуекел бағасына байланысты банктің капиталын бағалау жөніндегі жүйені тексеру;
операциялардың тиімділігін тексеру;
транзакция сияқты, ішкі бақылаудың нақты рәсімдерінің қызмет етуін де тестілеу;
құқықтық және реттеуші талаптардың сақталуын, мінез-құлық кодекстерін және әдістемелер мен рәсімдерді жүргізуді қамтамасыз ету үшін тағайындалған жүйелер- ді тексеру;
қаржылық есеп берудің шынайылығы мен уақтылылығын тестілеу;
арнайы тексерулерді жүзеге асыру болып табылады.
Басшылық алғашқы сатыдағы тәуекелдерге байланысты анықтауды қамтамасыз ету үшін жаңа әзірлемелер, өнімдер мен операциялық өзгерістер туралы ішкі аудит қыз- метін тұрақты және толық ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Ішкі аудитті штаттық қызметкерлері бар ішкі аудит қызметі жүзеге асырады.
Банк ішкі аудит қызметінің болуын көздей- ді. Банк оның мөлшері мен операциялары- ның сипатына сәйкес ішкі аудиттің бірдейлі- гін болжау үшін басшылық өз міндеттерін орындау кезінде барлық қажетті шараларды қабылдайды. Бұл шараларға өз мақсатына жету үшін бірдей ресурстар мен қызметкер- лерді ішкі аудитке беру жатады.
Ішкі аудит қызметі банктің барлық департаменттерінде, бөлімшелері мен қызметте- рінде өз еркімен қызмет атқарады. Ішкі аудит қызметі олар алған деректер мен баға- лар туралы баяндауға және осы ақпаратты банктің ішінде ашуға құқығы бар. Ішкі аудит қызметі директорлар кеңесінің тікелей бақылауымен іс-әрекет жасайды.
Банктің ішкі аудит қызметі аудитке қамтыл- ған қызметке және ішкі бақылаудың күнде- лікті рәсіміне қатыссыз. Ішкі аудиттің банк ішінде сәйкес мәртебесі бар және өз қызме- тін тура әрі әділ жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі басшысының тікелей және өз еркі бойынша директорлар кеңесі- мен, директорлар кеңесі төрағасымен немесе қажет болған жағдайда - ішкі аудит қызметі туралы оның Ережесінде әрбір банк айқындаған ережелерге сәйкес сыртқы аудиторлармен өкілеттіктері бар. Бұл ақпараттандыруға Қазақстан Республикасы- ның заңнамаларына және ішкі құжаттарына қарама-қайшы келетін шешімдерді банк басшылығының қабылдауы қатысты болуы мүмкін.
Ішкі аудит қызметі тәуелсіз тексеруге жатады. Бұл тексеруді сыртқы аудитор сияқ- ты тәуелсіз тарап жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі әділ әрі тура және өз функцияларын қол сұғусыз және араласусыз орындауға мүмкіндік тудыратын ережесі бар.
Әділдік және туралық ішкі аудит қызметінің мүдделер дауынан қашуға ұмтыла- тындығын көрсетеді. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлерін мерзімді түрде алма- стыру қажет. Банк ішінде жиналған аудиторға соңғы он екі ай ішінде олар жүзеге асыратын қызметтің немесе функциялардың аудитімен айналысуға болмайды. Әділ- дік ішкі аудит қызметінің банк операцияларымен немесе ішкі бақылау бойынша ша- раларды таңдаумен және жүзеге асырумен көңілі бөлінбегенін талап етеді.
Басшылық ішкі бақылау принциптерін сақтауға қатысты нақты мәселелер бойынша ішкі аудит қызметінің пікірін сұрай алады. Қайта ұйымдастыру мәселелерін, жаңа бөлімшелерді құру, оның ішінде тәуекелдерге бақылау жасау жүйесін, ақпаратты басқару немесе ақпарат технологиялары жүйесін құру немесе қайта ұйымдастыру қызметінің барынша маңызды мәселелерін қараған кезде тиімділікке жету мақса- тында басшылық пікір сұрай алады. Алайда осы шараларды әзірлеу және іске асы- ру басшылықтың ақырғы жауапкершілігінің саласы болып қалады: консультация- лық функция ішкі аудит қызметінің негізгі міндеттерін орындауға немесе жауапкер- шілігі мен тәуелсіздігіне кедергі келтірмейтін қосымша міндет болып табылады.
Ішкі аудит қызметінің кейінгі қорытындыларында кемшіліктер мен толық емес есептерге қатысты ұсынымдар және ішкі бақылауды алу жөніндегі ұсыныстар бар.
Әрбір ішкі аудитордың және ішкі аудит қыз- метінің кәсіби құзыреттілігі Әрбір ішкі аудитордың кәсіби құзыреттілігі, сонымен қатар оны жұмылдыру және үздіксіз оқыту ішкі аудит қызметі жұмысының тиімділігін арттыру үшін қажетті Кәсіби құзыреттілік орындалатын роль сипаты мен аудитордың ақпарат жинау, тал- дау, бағалау және байланыс жасау қабілетін есепке ала отырып бағаланады.
Банктің кез келген қызметі мен кез келген бөлімшесін ішкі аудит қызметі тексереді.
Ішкі аудит қызметі бөлімдер мен еншілес кәсіпорындардың қызметін, сондай-ақ сыртқы мердігерлерді тарта отырып жасалатын қызметті қоса отырып, банк бөлім- шелерін тексереді. Ішкі аудитке ішкі бақылау жүйесінің бірдейлігі мен тиімділігін тексеру мен бағалау және олардың өз міндеттерін орындау тәсілі: банктің тәуекел- дері мен ішкі бақылау жүйесін талдау жатады.
Ішкі аудит қызметі:
банктің саясат пен тәуекелдерге бақылау жасауды сақтауын;
қаржылық және басқарушылық ақпараттың сенімділігі (тұтастығы, дәлдігі және то- лықтығын қоса отырып) мен уақтылылығын;
электрондық ақпарат жүйесі жұмысының үздіксіздігі мен сенімділігін;
кадр бөлімінің қызмет етуін;
Қазақстан Республикасының заңнамалары нормаларының және банктің ұйымдық құрылымы мен басқаруына қатысты уәкілетті органның әдістемелерін, принципте- рін, ережелері мен нұсқауларын қоса отырып, банк операцияларына қатысты банк- тің ішкі ережелерінің болуын бағалайды.
Ішкі бақылау жөніндегі банк саясаты мыналарды:
банк қамтылған барлық тәуекелдерді;
ішкі бақылауды жүргізу ауқымын және жиілігін;
ішкі бақылауды жүргізген кезде айдаланылатын рейтинг жүйесін;
Ішкі аудит қызметі мерзімді түрде, бірақ жы- лына кемінде бір рет банк операцияларын жасау жөніндегі, оның ішінде тәуекелдерді басқару мен ішкі бақылау жүйелерін жақсар- ту мақсатында функцияларды жүзеге асыра- тын банк бөлімшелеріне ішкі аудиторлық тексеру жүргізеді.
банкке ішкі бақылау жүргізу жоспарын жасауға қойылатын талаптарды айқындай- ішкі бақылау қызметі аудит саясаттарына сәйкес функциялары банк операцияла- рын жүргізуді көздейтін банктің барлық бөлімшелеріне тұрақты ішкі тексеру жүргі- зеді;
ішкі бақылау қызметінің қызметкерлерінде тексеру жүргізілетін банк бөлімшелері- нің қызметі туралы жұмыс тәжірибесі мен қажетті білім бар;
банктің ішкі саясаты тексерілетін бөлімше қызметіне байланысты барлық қажетті, оның ішінде коммерциялық, өзге немесе құпиялылық режимі бар құжаттарға ішкі бақылау қызметінің қол жеткізу құқығын көздейді;
ішкі бақылау жөніндегі банктің ішкі бақылау саясаты басшы қызметкерлерден немесе банктің басқа бөлімшелерінен атқарымдық міндеттерді орындау тәуелсізді- гі және ішкі бақылау қызметінің директорлар кеңесіне есеп беруін белгілейді;
ішкі бақылау қызметі банктің сыртқы аудиторымен бірлесіп банктің ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктерді талқылау үшін бірлескен кездесулер жүргізеді;
ішкі бақылау қызметі жаңа өнімдерді немесе қызметті енгізу туралы мәселелерді талқылауға қатысады.
ішкі бақылау саясаты әрбір тексерудің нәтижелерін банктің директорлар кеңесі мен басқармасына ішкі бақылау қызметінің беруінің оңтайлы мерзімдерін көздейді;
Басқарма әрбір тексеру нәтижелері бойын- ша ішкі бақылау қызметінің есебін талдай- ды және анықталған кемшіліктерді жою бой- ынша сәйкес шараларды қабылдау жөнінде- гі ұсыныстарды директорлар кеңесіне береді.
ішкі бақылау қызметінің өкілеттіктері орындалуы бөлімшелер үшін міндетті болып табылатын жүргізілген тексеру нәтижелері бойынша ұсыныстарды дайындауды көздейді, бұл ретте оларды жүзеге асырудың тәсілдері мен шарттарын банк бөлім- шелері тікелей айқындайды;
ішкі бақылау қызметі банк бөлімшелерінің өткізген және жоспарлаған ішкі бақы- лау нәтижелері бойынша алдын ала қабылданған іс-шараларға олардың оңтайлы орындалуы үшін мониторингті жүзеге асырады.
Банк меншікті капиталды бағалау рәсімдерін тексеруге жауапты тұлғаны немесе де- партаментті айқындайды.
Ішкі аудит банктің меншікті капиталы дең- гейінің тәуекелмен арақатынасы үшін банк- тің және капиталға қатысты ішкі саясатты сақтау мониторингі үшін белгіленген әдіспен әзірленген тәуекелдерді басқару жүйесіне тәуелсіз тексеруді жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі туралы ереже мыналарды:
ішкі аудит қызметі жұмысының мақсаты мен саласын;
Банкте банктегі ішкі аудит қызметінің мәр- тебесі мен өкілеттіктерін көздейтін ішкі аудит қызметі туралы ереже бар.
ұйымдағы ішкі аудит қызметінің мәртебесін, оның өкілеттіктерін, міндеттерін және басқа қызметтермен қатынасын;
ішкі аудит қызметінің есеп беруін белгілейді.
Ішкі аудит қызметі туралы ережені директорлар кеңесі бекітеді. Ішкі аудит қызметі туралы ережеде басшылық бастама құқығын береді және ішкі аудит қызметкерінің банктің кез келген қызметкеріне тікелей қол жеткізуіне, банктің кез келген қызме- тін немесе кез келген бөлімшесін тексеруге, сонымен қатар басқару ақпараты мен олардың өз міндеттерін орындауына қатысы болуы мүмкін барлық консультация- лық және шешім қабылдайтын органдардың хаттамаларын қоса отырып, банктің кез келген жазбасына, досьесіне немесе деректеріне қол жеткізуіне рұқсат беріледі.
Ішкі аудит қызметі туралы ережеде ішкі аудит қызметі консультациялық қызмет көрсетуге немесе басқа арнайы тапсырмаларды орындауға тартылуы мүмкін жағ- дайлар көзделеді.
Ішкі аудитке сонымен қатар:
мақсаты - бухесеп жүйесінің және ақпараттар мен солардың негізінде жасалған қар- жылық есептердің сенімділігін бағалау болатын қаржы аудиті;
Ішкі аудитке аудит жоспары, қол жеткізер- лік ақпаратты тексеру мен бағалау, нәтиже- лерді хабарлау және ұсынымдардың орында- луы мен проблемалардың шешілуін қадаға- лау жатады.
мақсаты - заңдардың, шағын заң актілерінің, әдістемелер мен рәсімдердің сақта- луын қамтамасыз ету үшін жасалған жүйелердің сапасы мен сәйкестігін бағалау бо- латын сақтау аудиті;
мақсаты - басқа жүйелер мен рәсімдердің сапасы мен сәйкестігін бағалау, ұйымдық құрылымды талдау және жүктелген міндеттерді орындау үшін жеткіліктілікті баға- лау болатын операциялық аудит;
мақсаты - банктің алға қойған мақсаты шеңберінде тәуекел мен бақылауға менедж- мент көзқарасының сапасын бағалау болатын менеджмент аудиті жатады.
Ішкі аудит қызметінің басшылығы барлық тапсырылған міндеттерді орындау жос- парын дайындайды. Аудит жоспарына ішкі аудит бойынша жоспарланған жұ- мыстың кестесі мен мерзімділігі жатады. Аудит жоспары тәуекелдерге бақылау жа- саудың әдістемелік бағасына негізделген. Тәуекелдерді басқаруды бағалауда ішкі аудитордың банктің негізгі қызметі мен оған байланысты тәуекелдерді қабылдауы құжаттандырылады.
Ішкі аудит қызметінің басшылығы тәуекелдерді бағалау әдістемесінің принципте- рін жазбаша белгілейді және қызметтің жаңа бағыттарын есепке ала отырып, ішкі бақылау жүйесіндегі немесе жұмыс процесіндегі өзгерістерді көрсету үшін оларды тұрақты түрде жаңартып отырады.
Тәуекелдерді талдау кезінде қызметтің бағыттары мен банктің бөлімшелері, сондай- ақ ішкі бақылау жүйесі тексеріледі. Тәуекелдерді талдау нәтижелерінің негізінде қызметтің әрбір түріне тән тәуекелдер дәрежесін ескере отырып бірнеше жылға аудит жоспары дайындалады. Жоспарда күтілетін әзірлемелер мен инновациялар ескеріледі, әдетте қызметтің жаңа түрлері кезінде тәуекелдің барынша жоғары дәре- жесі және ақылға қонымды мерзімде аудитті қамту ниеті қызмет пен бөлімше түр- лерінен маңызды.
Аудит жоспарына арнайы тексерулер, қорытынды шығару мен оқыту сияқты басқа міндеттерді орындауға арналған уақыт жатады. Бұл жоспарға штатты толықтыру мен басқа қажеттіліктерге арналған қажетті ресурстар атап көрсетілген бөлім де кі- реді.
Аудит жоспарын ішкі аудит қызметі жасайды және директорлар кеңесі бекітеді.
Аудиттің әрбір міндетін орындау үшін аудиттің бағдарламасын дайындау қажет.
Аудит бағдарламасында аудитті жүргізу мақсаты баяндалады. Аудиттің міндеттер- ді орындауының барлық рәсімдері қорытындыдағы бағалауға акценті бар жүргізіл- ген тексерулердің нәтижелері көрсетілген сәйкес жұмыс құжаттарымен ресімделе- ді. Әрбір тапсырма бойынша жазбаша аудиторлық қорытынды дайындалады. Ауди- торлық қорытындыда аудиттің мақсаты мен ауқымы баяндалады. Онда сондай-ақ тұжырымдар мен ұсынымдар бар. Банк басшылығы ішкі аудит қызметінің ұсыным- дарын уақтылы орындауды қамтамасыз ету керек.
Ішкі аудит қызметі оның ұсынымдарын орындауды қадағалайды және жарты жыл- да кемінде бір рет корпоративтік басқару механизміне байланысты банк басшылы- ғына, директорлар кеңесіне есеп дайындайды.
Ішкі аудит қызметінің басшысы ішкі аудит- тің принциптерін ішкі аудит қызметінің сақ- тауын қамтамасыз етуге жауапты болады.
Ішкі аудит қызметінің басшысы ішкі аудиттің сенімді стандарттарының сақталуын қамтамасыз етеді. Соның ішінде, ішкі аудит қызметінің басшысы аудит жоспарын, ішкі аудит қызметі жұмысының бағдарламасын, әдістемелері мен рәсімдерін әзірле- уді қамтамасыз етеді. Ішкі аудит қызметінің басшысы қызметкерлердің кәсіби құ- зыреттілігі мен оларды оқытуды және қажетті ресурстардың болуын қамтамасыз етеді. Ішкі аудит қызметі директорлар кеңесінің алдында үнемі есеп береді және іш- кі бақылау жүйесінің тиімділігі және ішкі аудит қызметінің мақсатына жетуі жөнін- де оған кеңес береді, оның ішінде басшылыққа және/немесе директорлар кеңесіне аудит жоспарының орындалу барысы туралы ақпарат береді.
Директорлар кеңесі ішкі аудит қызметінің ұйымдастырылуын (қызметкерлерге қа- тысты тәрізді, басқа қатынастарда да), аудит жоспарын, істелген жұмыс туралы есептерді, ішкі аудит қызметі ұсынымдарының қысқаша мазмұны мен олардың орындалуымен болатын іс жағдайын қарастырады.
Банк ішкі аудит қызметінің анықтаған жөнсіздіктерін жою жөніндегі шараларды қа- былдауға бақылау (қайтадан тексеру жүргізуді қоса отырып); ұсынымдарды орын- дау және анықталған жөнсіздіктерді жою жөніндегі қабылданған шаралар туралы ақпаратты ішкі аудит қызметінің жарты жылда кемінде бір рет директорлар кеңе- сіне, атқарушы органға беру тәртібін белгілейді.
Банктің директорлар кеңесі банк комплаенс-тәуекелін басқарудың тиісті саясаты- ның болуына жауап береді.
Банктің директорлар кеңесі комплаенс қызметі мәселелерін тиімді шешуді банк басқармасы арқылы қамтамасыз ете отырып, жауап береді. Директорлар кеңесі осы өкілеттіктерді директорлар кеңесінің жанындағы тиісті комитетке бере алады.
Банктің директорлар кеңесі банк комплаенс- тәуекелін басқаруды қамтамасыз етуге жау- ап береді. Директорлар кеңесі комплаенс- тәуекелін тұрақты басқарудың тұрақты және тиімді жұмыс істеуін белгілейтін құ- жатты қосқандағы комплаенс басқару саяса- тын мақұлдады.
Директорлар кеңесі немесе директорлар ке- ңесінің жанындағы комитеттер бір жылдан кем емес мерзім аралығында комплаенс-тәу- екелін басқарудың тиімділігіне баға береді.
Банк басқармасы комплаенс-тәуекелін тиім- ді басқаруға жауап береді.
Банк басқармасы комплаенс-тәуекелді басқару саясатының іске асуына және ком- плаенс-тәуекелді басқару саясатының сақталуын қамтамасыз етуге және директор- лар кеңесіне комплаенс-тәуекелді басқарудың тиімділігі туралы есеп ұсынуға жау- апты болады.
Банк басқармасы комплаенс-тәуекелді басқарудың негізгі принциптерін басқарма- ның және банк қызметкерлерінің сақтау қажеттігі көрсетілген комплаенс-тәуекелді- лікті басқару саясатын әзірлеуге жауап береді.
Басқарма комплаенс-тәуекелін басқару саясатын сақтауды қамтамасыз етеді және комплаенс-тәуекелі анықталған жағдайда түзету және тәртіптік шаралар қабылдай- Банк басқармасы комплаенс-қызметімен бірлесіп:
жыл сайын комплаенс-тәуекелінің пайда болуы проблемаларын бірегейлендіреді және бағалайды және оларды жою жөніндегі іс-шаралар Жоспарын бекітеді. Іс-ша- ралар Жоспарында комплаенс-тәуекелін басқарудың кемшіліктері, комплаенс-тәуе- келін тиімді басқару үшін ішкі саясатты және рәсімдерді қайта өңдеу қажеттілігі көрсетіледі;
жыл сайын комплаенс-тәуекелін басқарудың тиімділігі туралы директорлар кеңе- сін хабардар етеді;
Қазақстан Республикасының заңнамалық талаптарын сақтамау нәтижесінде іскер беделді жоғалтуға немесе шығындарға алып келуі мүмкін кез-келген операциялар туралы директорлар кеңесін дереу хабардар етеді.
Комплаенс қызметі банктегі комплаенс-тәуе- келді басқаруда тәуелсіз болып табылады.
Комплаенс қызметінің комплаенс-тәуекелді басқару жөніндегі өзіне жүктелген өкілеттіктер аясында комплаенс-тәуекелді басқару бойынша жұмысты жүзеге асы- руға қажетті кез-келген ақпаратты алу рұқсаты бар;
комплаенс қызметінің банк аясында ресми мәртебесі, алатын тиісті орны, өкілетті- гі мен тәуелсіздігі бар және өзінің қызметін банктің директорлар кеңесімен жұмыс жоспарын әзірлеу және бекіту арқылы жүзеге асырады.
Комплаенс-бақылаушыны қызметке директорлар кеңесі тағайындайды.
Комплаенс қызметі туралы ереже сонымен бірге мыналарды көздейді:
комплаенс-бақылаушының банктің директорлар кеңесіне есептілігін;
комплаенс қатысушыларының комплаенс-тәуекелді басқару бөлігінде комплаенс- бақылаушыға есептілігін;
комплаенс-бақылаушының және комплаенс қатысушыларының міндеттері мен өкі- леттілігін;
комплаенс-бақылаушының және комплаенс қатысушыларының комплаенс-тәуекел- ді басқару бөлігі бойынша оларға жүктелген жұмыстар бөлігіндегі тәуелсіздігі;
комплаенс қызметінің банктің басқа бөлімшелерімен және ішкі аудит қызметімен өзара қарым-қатынасы;
комплаенс-тәуекелін басқару саясатын бұзу мүмкіндігін анықтау және тексеру жүргізу құқығы және осы міндетті орындау үшін ішкі және сыртқы мамандарды қамту;
тексерулерінің нәтижелерін банк басқармасына ашық көрсету және ашу құқығы және қажет болғанда банктің директорлар кеңесіне білдіру құқығы.
Комплаенс қызметі банктің кез-келген бөлімшесімен өз жеке ұсынысы бойынша ынтымақтастық орнатуға және өз міндеттерін орындау үшін қажетті кез-келген файлдар мен есептерді алуға құқылы.
Комплаенс қызметінің міндеттерін тиімді орындау үшін жеткілікті ресурстары бар.
Комплаенс қызметі үшін қажет ресурстар жеткілікті және комплаенс-тәуекелді ти- імді басқару үшін сәйкес болу керек.
Комплаенс - бақылаушы мен комплаенс қатысушыларының тиісті біліктілігі, жұ- мыс тәжірибесі, өз міндеттемелерін орындау үшін кәсіби және жеке қасиеті болу керек.
Комплаенс - бақылаушы мен комплаенс қатысушылары Қазақстан Республикасы- ның заңнамаларын, банктің ішкі ережелері мен рәсімдерін білуі керек.
Комплаенс - бақылаушы мен комплаенс қатысушыларының кәсіби дағдылары банк тарапынан тұрақты және жүйелі оқытумен көтермеленіп отырады.
Комплаенс қызметі өз мақсаттарына жету үшін мынадай функцияларды орындай- ды:
Комплаенс қызметінің функциясы мен өкі- леттілігі банкте туындайтын комплаенс-тәу- екелді басқаруға бағытталған.
банк қызметінің, сондай-ақ оның қызметкерлерінің қаржы рыногындағы іс-қимылы қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу туралы Қазақстан Республикасының заңнамасына және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарт- тарына сәйкес келуіне бақылау жасауды жүзеге асырады;
банк қызметкерлерінің банктің ішкі құжаттарымен, банктің қаржы рыногындағы қызметі мәселелері бойынша басқару органдарының шешімдерімен белгіленген қаржы рыногындағы қызметті, қаржы рыногындағы операцияларды (мәмілелерді)
жүргізу стандарттарын жүзеге асыру ережелерін сақтауына бақылау жасауды жүзе- ге асырады;
дербес немесе банктің басқа бөлімшелерімен және лауазым иелерімен бірлесе оты- рып, банк қызметкерлерінің қаржы рыногындағы банктің қызметін реттейтін Қазақ- стан Республикасының қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік рет- теу туралы заңнамаларына және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттары- на сәйкес келуін, банктің ішкі құжаттарын бұзу фактілерін зерттейді;
дербес немесе банктің басқа бөлімшелері және лауазым иелерімен бірлесе отырып, клиенттер мен контрагендердің мәмілелер (операциялар) бойынша банктің немесе жекелеген қызметкерлерінің олардың қаржы рыногындағы банк қызметі жөніндегі қызметтік міндеттерін орындау кезіндегі іс-қимылына шағымдарын тексереді;
дербес немесе банктің басқа бөлімшелерімен және лауазым иелерімен бірлесе оты- рып, қызметтері қаржы рыногындағы операциялармен (мәмілелермен) байланысты банктің жекелеген қызметкерлері және бөлімшелерінің жұмысында анықталған тәр- тіпсіздіктер және кемшіліктерді жою жөніндегі ұсынымдарды, сондай-ақ аталған бөлімшелердегі жұмысты оңтайландыру бойынша ұсынымдарды әзірлейді және басшылыққа ұсынады;
қызметкерлердің қызметтік міндеттерінің тізбесін ескере отырып, қаржы рыногын- дағы банк қызметін реттейтін, банктің ішкі құжаттарының талаптарымен банктің барлық қызметкерлерін таныстыру бойынша банктегі жұмыстарды ұйымдастыру- ды бақылайды;
нақты операциялардың (мәмілелердің) немесе олардың бөліктерінің Қазақстан Рес- публикасының қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу тура- лы заңнамаларына және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттарына сәйкес келуіне қатысты сұратулар бойынша кеңестер береді;
комплаенс-тәуекелдің мониторингі жүзеге асырылады. Мониторинг нәтижелері комплаенс-тәуекелді басқарудың ішкі рәсімдерімен сәйкес есеп түрінде ұсыныла- туындайтын проблемаларды шешуде өзара іс-қимыл жасау қажеттілігіне, компла- енс-тәуекелдің туындауына байланысты проблемалар бойынша қызметкерлерді оқытуды жүзеге асырады;
ішкі саясат пен рәсімдерді бекіту арқылы комплаенс-тәуекел туралы банк қызмет- керлері үшін ішкі басшылықты әзірлейді. Комплаенс қызметінің ағымдағы есеп бе- ру тәртібі банктің ішкі құжаттарымен белгіленеді.
Комплаенс-бақылаушы банк Басқармасын хабардар етеді:
қызметкерлердің Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен қаржылық ұйым- дарды мемлекеттік реттеу туралы заңнамаларын және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттарын, банктің қаржы рыногындағы қызметін реттейтін банктің іш- кі құжаттарын бұзу туралы анықталған жағдайлар жайлы;
банктің тексеруші бөлімшелерінің басшыларының жол берілген тәртіп бұзуларды жою және олардың қорытындысы туралы не осындай қабылданған шаралары тура- лы;
жыл сайын комплаенс-тәуекелді бақылау туралы банктің Директорлар кеңесіне есеп береді.
Комплаенс-бақылаушы және комплаенс қатысушылары өз функцияларын жүзеге асыру кезінде:
әрбір тексеру фактісіне толық құжаттама жасауды қамтамасыз етуді және тексеру барысында қаралған барлық мәселелерді көрсететін тексеру нәтижелері бойынша қорытындыларды, анықталған жөнсіздіктер мен қателерді, оларды жою жөніндегі ұсынымдарды ресімдеуді қамтамасыз етуді;
бақылау барысындағы атқарылған жұмыстың және жүргізілетін тексерудің барысы- на, сондай-ақ олардың нәтижелерінің дұрыстығына сенуге мүмкіндік беретін құ- жаттардың болуын қамтамасыз етуді (не құжаттың сақталынып тұрған жері туралы ақпарат);
тиісті бөлімшелерден алынған құжаттардың сақталуын және қайтарылуын қамтама- сыз етуді;
алынған ақпараттың құпиялылығын сақтауды;
кемшіліктерді жою үшін шаралар қолдануға, сондай-ақ жекелеген қызметкерлердің жұмыстарына талдау жасау мақсатымен тексерулердің қорытындысы бойынша банк басшылығына және банктің сәйкес бөлімшелеріне қорытынды ұсынуға.
туралы нұсқаулыққа 3-қосымша Ескерту: 3-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
Банктік заем операцияларын жүргiзуге қойылатын талаптар Талаптың атауы Талаптардың критерийлері Банктің кредиттік тәуекелді бақылау жө- ніндегі саясаты бар.
Басқарма баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша банктің және оның ен- шілес ұйымдарының кредиттік тәуекелге ұшырау мониторингін жүзеге асырады;
директорлар кеңесі кредиттер сапасын бағалау рәсімдерін белгілейді;
директорлар кеңесі және басқарма провизияларды қалыптастыру және жіктелген ак- тивтерді есептен шығару рәсімдерін белгіледі;
басқарма айына кемінде бір рет баланстық және баланстан тыс міндеттемелер бойын- ша банк активтерінің сапасына және кредит тәуекелінің деңгейіне талдау жүргізеді, банктік қаржы жағдайына кредиттік тәуекелдің әсер ету дәрежесін айқындайды.
Банктің кредит бөлімшесінің қызметкерлері мүдделер қайшылығы тәуекелін шектей- тін рәсімдерді сақтау арқылы функционалдық міндеттерін жүзеге асырады;
Директорлар кеңесі кредиттеумен байла- нысты банк қызметкерлері мүдделерінің қайшылығының тәуекелін шектейтін рә- сімдер белгіледі.
ішкі аудит қызметі жылына кемінде бір рет кредит бөлімшесі қызметкерлерінің мүд- делер қайшылығы тәуекелін шектейтін саясатты және рәсімдерді сақтауына тексеру Директорлар кеңесі бақылау саясатының және кредит тәуекелінің мониторингін, оның ішінде шоғырландырылған негізде бекітті.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі тоқсанына кемінде бір рет банктің кредит тәуекелін шоғырландыруды анықтау мақсатында және шоғырландырылған негізде, оның ішінде заемшылар, экономика салаларында, ел/аймақ бөлігінде есепті кезең ішінде жүргізіл- ген банктік заем операцияларының мониторингін жүргізеді;
тәуекелдерді басқару бөлімшесі мониторинг жүргізеді және тоқсанына кемінде бір рет басқармаға және жарты жылда кемінде бір рет - директорлар кеңесіне банктің кре- дит тәуекелі, оның ішінде шоғырландырылған негізде заемшылар, экономика салала- ры, ел/аймақ бөлігі бойынша мәліметтерді ұсынады;
директорлар кеңесі қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді кезеңдерге кре- дит тәуекелін өлшеу мен болжамды бағалау рәсімдерін бекітеді;
кредит тәуекелін өлшеу және болжамды бағалау рәсімдері мынадай параметрлер кіре- тін кредит тәуекелінің үлгілерін пайдалануды көздейді:
кредит тәуекелі басталған кездегі шығыс (зиян) деңгейі, кредит тәуекелінің дәрежесі бойынша активтерді бөлу, кредит тәуекелінің дәрежесі бойынша активтерді бөлудің өзгеру болжамы, әр түрлі активтердің кредит тәуекелінің өзара байланысы, кредит тәуекеліне байланысты қабылданған міндеттемелер бойынша тәуекелдің ықтимал мөлшерінің болжамы, кредит тәуекелінің дәрежесі бойынша банктің кредит тәуекелі- мен байланысты салалар мен елдерді бөлу, кредит тәуекелі үлгілерінің жоғарыда көр- сетілген параметрлері бойынша есептерді дайындау;
басқарма жаңа банк қызметтерін банктің ұсынуына немесе экономиканың жаңа сек- торлары не аймақтарына банк қызметін көрсетуге байланысты кредит тәуекелдеріне талдау жүргізеді.
Кредит тәуекелін саралау саясаты, оның ішінде:
сандық және сапалық факторлар негізінде корпоративтік рейтингіні иеленудің кезең- ділігі;
Директорлар кеңесі саралау (кредит тәуе- келдерінің деңгейі бойынша бөлу) саяса- тын, ал басқарма банк рейтингілері (дең- гейлері) негізінде кредиттерді саралау рә- сімдерін бекітті.
заемшылардың рейтингін ескере отырып, заем бойынша кредиттік лимиттерді және сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
рейтинг бойынша шығындар мониторингінің кезеңділігі;
рейтингінің ең төменгі рұқсат етілген деңгейіне заемшының сәйкес келуі кезінде заем беру туралы шешім қабылдау.
Ішкі кредиттік талдау саясаты:
заемдарды, қосымша шоғырландырылған негізде саралау (деңгейлері бойынша бөлу)
шынайлылығын кезең-кезеңмен тексеруді;
провизиялардың (резервтердің) банктің ішкі құжаттарымен, уәкілетті органның нор- мативтік құқықтық актілерімен сәйкес қалыптасуының шынайлылығын кезең-кезең- мен тексеруді;
Директорлар кеңесі саралау процесінің (рейтингтік бағалардың) шынайылығын тексеру мақсатында, оның ішінде кредит беру, провизияларды (резервтерді) қалып- тастырудың кредиттік талдау функциясы- ның тәуелсіздігін көздейтін ішкі кредит- тік талдауды жүргізу саясатын белгіледі.
туынды құралдармен, форвардтық валюталық мәмілелермен, қаржы міндеттемелері- мен байланысты банктің баланстан тыс операцияларын саралау (деңгейлер бойынша бөлу) шынайылығын кезең-кезеңмен тексеруді көздейді.
Ішкі кредит талдауының рәсімдері мыналарды көздейді:
Басқарма ішкі кредиттік талдаудың рәсім- дерін бекітті.
банктің кредит портфелі көлемінің елу бір процентінен кем емес жыл сайынғы тексе- руді;
ішкі кредит талдауының нәтижелерін тексеруге жауап беретін және ішкі талдауды жү- зеге асыратын бөлімше және банк қызметкерлерін;
кредиттік талдауды жүргізу бойынша функцияларды жүзеге асыратын тұлғаларға бі- ліктілік талаптарын.
Ішкі кредиттік талдау рәсімдері:
директорлар кеңесіне және басқармаға кредиттік талдау жүргізу нәтижелері туралы есептерді кезең кезеңмен ұсынуды;
Кредиттік талдау рәсімдері директорлар кеңесінің және басқарманың кредиттік талдау нәтижелері туралы есептерді ұсы- нудың кезеңділігін белгілейді.
кредиттік талдау нәтижелері туралы есепте көрсетілген нысандарды және қосымша мәліметтерді;
есептерді қарау нәтижелері бойынша директорлар кеңесі немесе басқарма қабылдаған шешімдерді банк бөлімшелерінің орындауын бақылау тәртібін айқындайды;
Басқарма заемдар беру бойынша шешім қабылдауға уәкілетті банктің басшы қыз- меткерлері туралы ережені бекітті.
Ішкі аудит қызметі заем беру туралы шешім қабылдайтын банктің басшы қызметкер- лерінің банктің ішкі ережелерінде айқындалған лауазымдық өкілеттіктеріне сәйкесті- гін тексереді;
заем беру туралы шешім қабылдауға уәкілетті банктің басшы қызметкерлері туралы ереже заем беру туралы шешім қабылдайтын өкілетті тұлғаға біліктілік және кәсіби талаптарды айқындайды;
Кредиттеу бойынша құжаттарды жүргізу саясаты: банк заемы шарттарында міндетті көрсетілуге, оның ішінде заемшыға заем бойынша міндеттемелерін уақтылы және то- лық орындау мүмкіндігіне жағымсыз әсер ететін қаржы ережесі және өзге де мәлімет- тер туралы ақпаратты заемшыға ашуға жататын талаптарды;
Директорлар кеңесі кредиттеу бойынша, оның ішінде банк заемы шарттарында міндетті көрсетілуге жататын талаптарды қарастыратын құжаттарды жүргізу жөнін- дегі саясатты бекітті.
Қазақстан Республикасының резидент еместерін кредиттеу кезінде - шетел мемлекет- терінің заңнамаларына құқықтық сараптау жүргізуді айқындайды.
Директорлар кеңесі мынадай критерийлерді бекітеді:
заемшының есеп саясатының қолданылып жүрген есеп және есеп беру стандарттары- на, заемшылардың қаржы есептерінің шынайлылығына сәйкестігін бағалау;
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі заемшы- ның кредит қабілеттілігін тиімді бағалау- ға талдау жүргізеді;
заемшының бас және еншілес ұйымдарының қаржы жағдайын бағалаудың дұрыстығ- ын бағалау;
заемшының беделі мен іскерлік бет-бейнесін бағалау;
заемшының технологиялық өндіріс саласының жағдайын және тиімділігін бағалау;
заемшының заем құралдарын пайдалануын тексеру;
мынадай факторларды ескере отырып, заемшының заемды өтеуінің дерек көздерін тексеру:
өндірістік перспективалары, сату динамикасы, қысқа мерзімді активтерінің сапасы, борышқа қызмет көрсетуге қойылатын талаптармен салыстырғанда борышты өтеуге бөлінуі мүмкін кірістің сомасы;
заемшының бизнес-жоспарының тиімділігін бағалау.
Заемшы мониторингінің саясаты мен рәсімдері банктің:
заңды тұлғалардың-заемшылардың, оның ішінде жылжымайтын мүлікке берілген за- емдар бойынша қаржылық талдау жүргізу;
Директорлар кеңесі заемшының өндірі- стік қызмет көрсеткіштерін банктің тексе- руін қарастыратын заемшылар монито- рингінің саясатын, ал басқарма оның рә- қаржы есептеріндегі деректерді жинау және талдау негізінде заемшының қаржы жағ- дайындағы өзгерістерді қадағалау;
қаржылық талдау арқылы заем қаражаттарын пайдалану тиімділігін тексеру;
баланстық және баланстан тыс операцияларды қоса алғанда, банктің меншікті капита- лынан бес процент асатын соманың тәуекелдерін тексеру;
оның негізгі және еншілес ұйымдарын ескере отырып, заемшының шоғырландырыл- ған кредит тәуекелін бақылау тәртібін айқындайды.
Қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшылардың мониторинг саясаты:
Директорлар кеңесі қаржылық жағдайы тұрақсыз заемшылардың мониторинг сая- сатын бекітті.
"қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшы" ұғымын, оның ішінде активтерді жік- теу бойынша уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерінде көзделген қаржы ережелерін бағалау критерилеріне сәйкес келетін ұғымды;
қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшыға берілген заемдарды бақылау әдістерін;
заемдары жоғары тәуекелмен күмәнді және үмітсіз болып жіктелген заемшылар тура- лы банк филиалына ақпарат беру тәртібі жоғары тәуекелмен күмәнді және үмітсіз за- емдарды өндіріп алу әдістерін;
заемдары жоғары тәуекелмен күмәнды және үмітсіз болып жіктелген қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшылардың қаржылық және өндірістік қызметінің көрсеткіш- терін тәуелсіз сарапшылар мен аудитор тарту арқылы ай сайын қадағалау тәртібін; за- емдары жоғары тәуекелмен күмәнды және үмітсіз заемдардың құрылымын қайта құру жоспарын әзірлеу жөніндегі шараларды айқындайды.
Директорлар кеңесі берілген қамтамасыз етудің жеткіліктілігін бағалау саясатын қамтамасыз етудің жеткіліктілігін есептеу жөніндегі ережені (мысалы, кредит құны- ның кепіл құнына коэффициенті, кепілді қайта бағалау);
заемшының өндірістік қызметі көрсетікіштерінің өзгеруін, қамтамасыз етудің сақта- луын, оның ішінде төтенше жағдайларға ұшырампаздығын ескере отырып қамтама- сыз етудің жеткіліктілігін бағалаудың шұғыл әдістерін;
кепіл затын тексерудің кезеңділігін;
кепіл түрінде берілген, атап айтқанда кредиттік желілер, аккредитивтер және кепілдік- тер бойынша жылжымайтын мүлік сатып алуға заңды тұлғаларға берілген заемдар бойынша жылжымайтын мүлікті кепіл ретінде қайта бағалаудың кезеңділігін;
өтегенге дейін кепіл ретінде ұсталатын бағалы қағаздардың құнын қайта бағалаудың кезеңділігін;
гаранттың қаржы жағдайын бағалаудың кезеңділігі мен әдістері.
Елдің тәуекелін бағалау саясаты:
халықаралық рейтинг агенттіктерінің тәуелсіз рейтингін ескере отырып, елдің тәуеке- лін бағалау әдістерін;
Директорлар кеңесі резиденттері банктің заемшылары болып табылатын әрбір елде- гі ахуал туралы ақпаратты жинау және өң- деу саясатын бекітті.
әрбір елдегі саяси және экономикалық ахуал туралы сыртқы дерек көздерінен алын- ған ақпаратты жинаудың кезеңділігін;
банктің елдің меншікті рейтингін белгілеу әдістерін, оларды жедел түзету мүмкінді- гін;
елдер бойынша кредиттік лимиттерді белгілеу әдістерін және оларды қайта қараудың кезеңділігін айқындайды.
туралы нұсқаулыққа 4-қосымша Ескерту: 4-қосымшаға өзгерістер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз); ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012  № 383(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
қаулыларымен.
Жеке тұлғаларға берілген ипотекалық тұрғын үй заемдарын және жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген немесе жылжымайтын мүлік құрылысы мақсатында ұсынылатын ипотекалық заемдарды ұсыну кезінде тәуекелдерді басқару жүйесіне қойылатын талаптар Банктің жылжымайтын мүлікпен байланысты заемдар бойынша кредиттік саясаты мыналарды көздейді:
кредиттеудің географиялық аймақтары;
банктің несие портфелінің әр тараптануы;
Жеке тұлғаларға берілген ипотекалық тұрғын үй заемдары және жыл- жымайтын мүлікпен қамтамасыз етілген ипотекалық заемдарды неме- се жылжымайтын мүлік құрылысы мақсатында (бұдан әрі - жылжы- майтын мүлікпен байланысты заемдар) ұсынылатын, сыйақы мөлшер- лемесі және басқа ерекше талаптардан, кредит мөлшерінен байланы- сты тәуекел деңгейін айқындайтын ішкі кредиттік саясатты әзірлейді.
жылжымайтын мүлікпен байланысты заемдарға - түрлері және георафиялық аймақтары бойынша лимиттер (мыса- лы, одан да тәуекелі көп заемдарға лимиттер);
заемдардың түрлері бойынша ереже мен шарттар;
заемдарды беру тәртібі және бекіту;
құжаттаманы қоса алғанда, заемдарды басқару, беру, кепі- лге бақылау, заемды қайтару және талдау тәртібі;
жылжымайтын мүлік құнын бағалаудың ресми емес және ресми бағдарламасы;
банк басшысының міндеті несие портфелін бақылау және директорлар кеңесіне есепті уақтылы және толық ұсы- нуын қамтамасыз ету;
Тәжірибелік-құрылғылық және құрылыс жобалары бойын- ша және құрылысы аяқталған коммерциялық объектінің кредиттік саясаты сондай-ақ мыналарды көздейді:
техникалық-экономикалық негіздемелерді және сезімтал- дық және тәуекелді талдауды жүргізуге талап (мысалы, болжалданатын кірістердің экономикалық ауыспалы ша- малардың өзгерістеріне сезімталдығы, оның ішінде мөл- шерлеме сыйақылары, бос қалған үй-жайлардың немесе пайдаланылатын шығыстардың проценті);
инвестициялардың бастапқы көлеміне ең аз талаптар, мен- шікті капиталдың заемшысымен техникалық мазмұны (мысалы, ауыртпалық түспеген мүліктің немесе оның ин- вестициясының болуы);
меншікті капитал бойынша ең аз талаптар, ақша қаражат- тарының қозғалысы мен заемшының немесе базалық ак- тив берешегінің қызметін қамту деңгейі;
қолайлы стандарттар және амортизацияланбаған кредит- тер бойынша лимиттер;
кіріс алып келетін мүлікті жалға алудан және сатуға беру- ден алдыңғы талаптар;
кірісті емес активтермен байланысты кредиттер бойынша салынған үйдің құрылымдық бірлігінің біреуін пайдалану- ға беруге, сатудан бұрынғы талаптар және ең аз талаптар;
кредиттік келісімдер бойынша ең аз талаптар;
Кредиттік саясат борышқа қызмет көрсетуді қамту»коэф- фицентінің ең аз мөлшерін белгілейді - қаншама рет таза операциялық кіріс жыл сайынғы борышқа қызмет көрсету- дің сомасын жабады.
Борышқа қызмет көрсетудің қамту коэффициенті ипотека бойынша төлемге таза операциялық кірістің қатынасы рет- інде есептеледі.
Рыноктық сұраныс және ұсыныс факторларына ескерілуге тиіс мыналар (өзгелердің ортасында) жатады:
Банк жылжымайтын мүлік рыноктарындағы жағдайды кредиттік ше- шімдер үшін маңызы бар рынок талаптарының өзгеруіне шұғыл әре- кет ету мақсатында талдайды.
халықтың саны және жұмыспен қамтылу динамикасын қо- са алғандағы демографиялық көрсеткіштер;
аймаққа бөлу талаптары;
бос қалған үй-жайлардың, құрылыстың және абсорбции- дің ағымдағы және болжалданатын проценттері;
жалға алу төлемінің мөлшерлемесі және үй-жайдың жалға берілетін бөлігін қоса алғандағы сату бағалары;
жобалардың әр түрлі түрлері үшін ағымдағы және болжал- данатын пайдалану шығыстары;
кредиттеу саласындағы экономикалық көрсеткіштер, оның ішінде үрдіс және әр тараптану;
бағалау үрдісі, оның ішінде дисконт және кірісті капитал- дандыру барысында сыйақының тікелей мөлшерлемесі;
Жылжымайтын мүлікпен байланысты заемдар кредиттің барлық тиісті факторларын, оның ішінде мыналарды көр- сетеді:
салынған мүлік құны;
заемшының жалпы кредиттік қабілеттілігі;
борышты өтеудің қайталама көздерінің болуы;
кредит сапасын жақсартатын қосымша кепілдің немесе қа- ражаттың болуы (мысалы, кепілдік немесе ипотеканы сақ- тандыру).
Заңды тұлғаларға берілген жылжымайтын мүлікке байла- нысты заемдар кредиттің мынадай факторларын көрсетеді:
заемшының өндірістік күшін немесе борышқа барабар қызмет көрсету үшін базалық актив кірісін;
жылжымайтын мүлікке инвестицияланған акциялар көлемі Стандарттар мынадай сәттерді қамтиды:
мүліктің түріне қарай кредиттің ең көп мөлшері;
мүліктің түріне қарай кредитті өтеудің ең көп мерзімі;
Мүлікпен байланысты заемдар бойынша кредиттік саясат банктің бас- шысы үшін қолайлы тәуекел деңгейін көрсетеді және кредиттік фак- торды бағалау үшін банктің кредиттік қызметкерлеріне мүмкіндік бе- ретін стандарттарды көздейді.
кредитті біртіндеп өтеу кестелері;
ипотекалық кредиттердің әр түрлі түрлері үшін сыйақы мөлшерлемесін белгілеу құрылымы;
мүліктің түріне қарай кредит сомасын мүліктің құнына бө- лу керек» коэффициент лимиттері.
Банк жылжымайтын мүлік портфелі бойынша кредитті басқару тәрті- бін белгілейді.
Кредиттің жылжымайтын мүлік портфелі бойынша басқа- ру тәртібі мыналарды құрайды:
заемшы ұсынған ақпаратты тексеру жөніндегі талаптарды қоса отырып, қаржылық есеп берудің түрлері мен кезеңді- лігі;
кепілді бағалаудың түрлері мен кезеңділігі (құнды бағала- удың ресми және басқа түрлері);
кредиттік мәмілені жабу және кредит бойынша қаражат- тарды аудару;
төлеу тәртібі, оның ішінде сыйақы;
депозитке салынған ақша сомасын шартты басқару;
кепілге салынған мүлікті басқару;
кредитті өтемеген жағдайда іс-әрекет тәртібі.
кепілге салынған жылжымайтын мүлікті сот/соттан тыс тәртіпте сату рәсімдерін өткізу мерзімі.
Банк құрылыс жобасының табысты аяқталу мүмкіндігін бағалауды жүзеге асырады.
Банк әзірлеушінің қабілеттілігін көрсетілген құндар мен мерзімдер шегінде жоба құрылысын аяқтауына қарай баға- лайды. Банк құрылысының жобасын табысты аяқтау ықти- малдығын бағалау барысында мынадай тәуекелдерді еске- реді:
жобаның келісілген мерзімдерде аяқталмауы қаржылық айыппұлға әкеп соғады;
жауын-шашынды ауа райы, материалдық немесе еңбек ре- сурстарының жетіспеуі немесе нормативтік талаптардан төмен жұмыстың қабылдаушы комиссиядан өту үшін қай- та жасалынуы проценттік шығыстардың артуына және жо- баның жалпы құнының бастапқы бюджетпен салыстыр- ғанда өсуіне, құрылыстың аяқталуын кешіктіруге алып ке- луі мүмкін;
құрылыс барысында жеткізушілер мен қосалқы мердігер- лер жобаның басындағы келісілген немесе қаржы бөлін- ген төлеммен салыстырғанда одан да жоғары ақыны талап ете бастайды;
бас жеткізушінің немесе қосалқы мердігердің арасындағы еңбек даулары немесе тауарды жеткізу мен қызметтерді ұсынуға қабілетсіздігі;
салынып біткен құрылысты немесе салынып жатқан үйді бұзу, сақтандырылмаған қирау;
заемшының жалпы қаржылық мүмкіндігіне және оның әзірлеу мен абаттандыру саласындағы тәжірибесі, заем- шының шын мәнінде бюджет аясында және құрылыс жос- парларына сәйкес жобаны аяқтай алатындығын анықтауы қажет.
заемшының әзірлеу және абаттандыру саласындағы тәжі- рибесін бағалау;
барлық қатысушы тараптардың сипаты, жұмыс тәжірибесі және қаржылық жағдайы;
құрылыс объектісінің сметалық құнының өсуіне алып ке- летін құрылыс барысында пайдаланылатын құрылыс және өзге материалдардың қымбаттауы;
жылжымайтын мүлік объектісінің, оның құрылысының аяқталу және оны пайдалануға беру кезеңдерінде құқық белгілейтін (құқық куәландыратын) құжаттарды уәкілетті мемлекеттік органдарында (жер ресурстарын басқару жө- ніндегі жергілікті атқарушы билік, сәулет пен қала құры- лысы органдарында және т.б.) ресімдеуді кешіктіру;
аяқталған құрылысты немесе салынып жатқан үйді қайта жоспарлау, қайта құру.
Банктің құрылысты қаржыландыру жобасы бойынша кре- диттік досьесінде мынадай құжаттама болуы керек:
заемшының жобаны жасауға қажет тәжірибесі мен қаржы- лық мүмкіндігінің барлығын дәлелдейтін заемшы туралы қаржы ақпараты;
Кредитор мен заемшының құқықтары мен міндеттері көр- сетілген, құрылысқа кредит беру туралы келісім, қаражат- ты бөлу талабы мен төлем төленбеу оқиғасы;
банктің кепілге салынған мүлікті өндіріп алуына негіз рет- інде не банк меншігіне айналысқа түсу үшін заңнамада көзделген жағдайларда мүліктердің ипотекасы туралы тір- келген шарт;
жерге меншік құқығын (пайдалануды), сондай-ақ қаржы- ландырылған ғимаратқа (банкке құрылыс объектісінің жер учаскесімен (пайдалану тәртібін) кепілге беру бары- сындағы)) құқығын растайтын құқық белгілейтін және өзге құжаттардың заңнамаға сәйкестігіне заңды қоры- тындысы;
сақтандыру полистері мен сақтандыру жарналарын төлеу, құрылысшының толық немесе елеулі сақтандыру өтемде- рін алатындығын куәландырудың айғағы, оның ішінде мына жағдайларда:
құрылысшының ерекше тәуекелдері, жауапкершіліктері, өрт және тиісінше, су тасқынынан сақтану жағдайларын- да;
меншіктің ағымдағы жай-күйінің және оның құрылысты аяқтау кезіндегі, сондай-ақ үй-жайдың бос еместігінің тұ- рақты деңгейіне жету кезіндегі рыноктық құнын көрсете- тін бағалау қызметін немесе өзге бағаны жүзеге асыруға лицензиясы бар мамандардың тиісінше бағасы;
жобалау жоспарлары, салынып жатқан құрылыстың жос- парын көрсететін технико-экономикалық негіздеме және құрылыс бюджеті, жобаның шығындары, маркетинг жоспары және инвести- циялардың үлестері;
меншіктерді, жанама құрылыстарды тексеру және жер қыртысы бойынша қорытынды.
Банктер жылжымайтын мүлікпен байланысты заемдар бойынша тәу- елсіз бағалаушыны тартумен қатар қамтамасыз ету бағаларын жүзеге асырады.
Жылжымайтын мүлікпен байланысты заемдар бойынша қамтамасыз етуді бағалау барысында банктер пайдаланы- латын критерийлер кредиттік саясатты айқындайтын банк- тердің ішкі құжатымен реттеледі.
қамтамасыз етуді бағалауға қатысты банктің ішкі құжатта- рының мазмұны мынадай:
жылжымайтын мүлікпен байланысты заемдар бойынша қамтамасыз етуді бағалауды жүзеге асыратын бағалаушы- лардың критериилері және іріктеу рәсімдері;
бағалаушының тәуелсіздігін қамтамасыз ету рәсімдері;
тиісінше бағалауды жүзеге асыру рәсімдері;
бағалау мазмұнының критериилері;
Бағалау:
бағалаудың жалпы қабылданған стандарттарына сәйкес келеді.
Бағалауды қамтамасыз ету объектісіне қаржылық мүддесі жоқ бағалаушы жүргізеді;
жазбаша нысанда рәсімделеді және жылжымайтын мүлік- пен байланысты заемды беру туралы шешімге сәйкес негізделген талдауы бар;
егер, қамтамасыз ету салынып жатқан немесе қайта құры- лу жағдайындағы ғимарат түрінде ұсынылған немесе жал- ға алу шартының рыноктық емес шартына сәйкес ішінара жалға берілген және сатылмаған алаңдары болған жағдай- да тұжырымдармен талдауды және есепті қоса енгізеді;
бағалау қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар бағалау- шылар жүзеге асырады.
Банктер жыл сайын жылжымайтын мүлікпен байланысты қарыздар бойынша қамтамасыз етуді қайта бағалайды Қамтамасыз етуді қайта бағалау тәуелсіз бағалаушыны тарта отырып, қамтамасыз ету құны республикалық бюд- жет туралы заңмен тиісті қаржы жылына белгіленген ай- лық есептік көрсеткіштің 100 000 (жүз мың еселенген)
мөлшерінен асатын баламалы сома болатын жылжымай- тын мүлікпен байланысты қарыздар бойынша жүзеге асы- рылады.
Бірыңғай кредиттер портфеліне енгізілген қарыздар, сон- дай-ақ уәкілетті орган белгілеген активтерді, шартты мін- деттемелерді жіктеу және оларға қарсы провизиялар (ре- зервтер) құру тәртібіне сәйкес 100% (жүз пайыз) деңгейде резервтер (провизиялар) мөлшері қалыптастырылған қарыздар бойынша қайта бағалау талап етілмейді.
Банк қайта бағалау қорытындылары бойынша кредиттің жіктелуін және ол бойынша арнайы резервтер мөлшерін қайта қарайды. Қайта бағалау мына жағдайларда жүргізіл- мейді:
тұрғын үйді жөндеу;
қарыз шартының талаптарын қайта қарау, сондай-ақ жыл- жымайтын мүлікпен байланысты қарыз бойынша жаңа немесе қосымша қамтамасыз етуді ұсыну, бұл банк шығы- нының тәуекелін азайтуы мүмкін;
Банктер жылжымайтын мүлікпен байланысты қарыздар бойынша қамтамасыз етуді қайта бағалауда пайдаланатын критерийлер кредиттік саясатты айқындайтын банктердің ішкі құжаттарымен реттеледі.
Екiншi деңгейдегi банктерде тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулыққа 4-1-қосымша Ескерту. 4-1-қосымшамен толықтырылды - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.03.27.
N 64, өзгерту енгізілді - 2009.11.02 N 229 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2- тармақтан қараңыз) қаулыларымен.
Өтімділік тәуекелін басқаруға қойылатын талаптар Өтімділік тәуекелін басқару стратегиясы банк қызметінің ауқымына өлшемдес және:
бизнес қызметінің бағыттарын ескереді;
өтімділіктегі мұқтаждықтарын, банк үшін ғана, не бүкіл нарық үшін, не екі жағдай да басталған кезде тән болуы мүмкін өтімділіктің жеткіліксіздігі кезеңдерінде өтімділік үшін салдарын ескереді;
Басқарма тәуекелдің белгіленген шекті деңгейіне сәйкес өтімділік тәуекелін бас- қаруға және банктің жеткілікті өтімділік- ті қолдауына кепілдік беруге мүмкіндік беретін стратегия мен тиісті рәсімдерді әзірлейді, Директорлар кеңесі бекітеді.
Директорлар кеңесі стратегияны:
Басқарманың бақылау жасаудың басшылықтарын, ішкі ережелерін, рәсімдерін, меха- низмдерін әзірлеуі арқылы іске асыруды қамтамасыз етеді;
Басқарма тұрақты талдау жүргізеді және Директорлар кеңесіне тоқсанына кем де- генде бір рет банктің өтімділігі бойынша ағымдағы жағдай туралы ақпаратты ха- барлайды.
Басқарма мүшелерінің және банктің тиісті қызметкерлерінің қажетті жұмыс тәжірибе- сінің, банктегі өтімділік тәуекелінің барлық дереккөздерін өлшеуге, мониторинг және бақылау жасауға арналған процесстер мен жүйенің болуына кепілдік береді;
банктің өтімділік позициясы туралы есептерін қарайды.
Басқарма:
еншілес ұйымдарды ескерумен өтімділік тәуекелін басқаруға және өтімділік позиция- ларының мониторингіне арналған бақылау жасаудың құрылымын, міндеттері мен меха- низмдерін анықтайтын өтімділікті басқару саясатын әзірлейді;
өтімділік проблемаларын шешу үшін қажет ақша қаражатын аударым жасауға норма- тивтік құқықтық және операциялық шектеулерді ескереді;
егер банк, банк конгломератының бас ұйымы болып табылатын жағдайда банк конгло- мераты бойынша өтімділік тәуекелінің мониторингін жүзеге асырады;
конгломераттың өтімді активтерге деген барлық ірі мұқтаждықтарын анықтау, монито- ринг жасау және шұғыл ден қою рәсімдерін әзірлейді және бар болуын қамтамасыз ете- ді және қажет болған кезде олар туралы Директорлар кеңесіне хабарлайды;
өтімділікпен стресстік жағдайларды тудыруы мүмкін нарықтағы ағымдық үрдістерді және ықтимал оқиғаларды бақылап отырады;
нақты рәсімдерді, саясаттарды және лимиттерді белгілейді, Директорлар кеңесіне сая- саттарды (лимиттерді) бұзған жағдайларды жою үшін қабылдау қажет шаралар туралы хабарлайды;
жүргізілетін стресс-тестердің, кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайларға арналаған жоспардың, сондай-ақ өтімділік резервінің банк қызметінің ауқымына сәйкестігін қам- тамасыз етеді;
банктің мүдделі бөлімшелерінің қызметкерлеріне өтімділік тәуекелін басқару страте- гиясын, стратегияны іске асыру үшін қажет негізгі ішкі ережелерді, сондай-ақ өтімді- лік тәуекелін басқару құрылымын мәлімет үшін жеткізеді;
Директорлар кеңесіне, сондай-ақ уәкілетті органға өтімділіктің ағымдық немесе ықти- мал проблемалары туралы уақтылы хабарлайды. Банк ішкі құжаттарға сәйкес мұндай проблемаларға оның ішінде (олармен шектелмей) мыналарды жатқызады: қаржылан- дыру алшақтығын шоғырландыру, мөлшерін ұлғайту, өтімділіктің баламалы дереккөз- дерін қысқарту, белгіленген лимиттерді жүйелі бұзу, ауыртпалық салынбаған, жоғары өтімді активтер резервтерін немесе болашақ проблемалардың дереккөздері болуы мүм- кін сыртқы нарықтардағы жағдайлардың өзгерістерін едәуір қысқарту, мерзімінен бұ- рын өтеу. Директорлар кеңесі Басқарманың осы проблемаларды шешу үшін тиісті ша- раларды орындауына бақылау жасауды қамтамасыз етеді;
банкте банктегі өтімділік тәуекелін басқару процесінің тиімділігіне кепілдік беретін ба- қылау жасауды бірдей ішкі механизмдердің болуын қамтамасыз етеді.
Қаржыландыру стратегиясы мыналарды:
Директорлар кеңесі қаржыландырудың дереккөздері мен мерзімдерін тиімді әр- тараптандыруды қамтамасыз ететін қар- жыландыру стратегиясы бар ішкі құжат- ты бекітті.
қолда бар қаржыландыру дереккөздерін қысқа, орташа және ұзақ мерзімді перспектива- да әртараптандыруды. Әртараптандыру бағыттары қаржыландырудың орташа және ұзақ мерзімді жоспарларына кіргізілген және бюджетті жасау және бизнесті жоспарлау жөніндегі іс-шаралармен келісілген;
қаржыландырудың бір нақты дереккөзі бойынша шоғырландыруды шектеу жөніндегі шараларды;
Басқарма банктің капиталды барлық де- реккөздерден тез жұмылдыру қабілетін өлшейді, банктің капиталды жұмылдыру қабілетіне ықпал ететін негізгі фактор- ларды анықтайды.
бір дереккөзінен қаржыландыруға мейлінше аз тәуелділікті қамтамасыз ету мақсатын- да көтерме қаржыландыру дереккөздерін әртараптандыру жөніндегі шараларды көздей- Басқарма өтімді активтерді тарту дереккөздеріне (ішкі және сыртқы дереккөздер) әрта- раптандыру және олар тартылатын операциялар түрлері бойынша мониторингті;
банк активтерінің және қаржыландыру дереккөздерінің құрамына, ерекшеліктеріне және әртараптандырылуына талдау жасауды жүйелі түрде жүргізеді;
банкаралық немесе қор нарықтарындағы ішкі немесе сыртқы жағдайларды ескере оты- рып, қаржыландыру стратегиясын жүйелі түрде қайта қарайды.
Ө тімділік тәуекелін басқару саясаты өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі жұмысты ұйымдастыруға қойылатын талаптар жүйесін, оның ішінде:
Директорлар кеңесі өтімділік тәуекелін басқарудың бірдей құрылымының болуы үшін жауапкершілік атқарады.
өтімділік тәуекелін басқару үшін жауапты бөлімшені;
банктің органдары мен бөлімшелері арасында өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі өкілеттіктер мен жауапкершілікті бөлуді;
басқару саясаты мазмұнды ішкі құжатты өтімділіктің артықтығын (тапшылығын) және өтімділік артықтығының (тапшылығы- ның) шекті рұқсат етілген мәндерін белгілеуді қосқанда банктің өтімді қаражатқа де- ген мұқтаждығын белгілеу рәсімдерін;
банк қызметінің ауқымына сәйкес келетін өтімділік резервін оңай сатылатын активтер түрінде қолдау жөніндегі талапты;
өтімділік тәуекелін басқару тұрғысынан активтер мен міндеттемелерді басқаруды ұй- ымдастыруға қойылатын талапты;
өтімділіктің қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болжамын жасау тәртібін;
нарықтың жай-күйімен, не міндеттемелерді орындаумен байланысты банктің қосымша өтімділікке деген мұқтаждығына әсер ететін өзге жағдайлармен байланысты оқиғалар- дың банк үшін жағымсыз дамуының сценарийлерін пайдаланумен өтімділіктің жай- күйіне талдау жүргізу тәртібін;
банктің өтімділігін қалпына келтіру рәсімдерін, оның ішінде өтімді активтерді жұмыл- дыру жөніндегі шешімдерді қабылдау, өтімділіктің тапшылығы туындаған жағдайға қосымша ресурстарды тарту рәсімдерін;
жеке және шоғырландырылған негізде банктегі өтімділіктің жай-күйі туралы ақпарат- ты жинау және талдау үшін ақпараттық жүйенің міндетті түрде болуын белгілейтін ережелерді;
банктің өтімділік тәуекелін басқару үшін жауапты бөлімшелері беретін есептілік тізбе- сін;
активтердің және міндеттемелердің құрылымы мен өтеу мерзімдері, қаржыландыру де- рек көздерінің әртүрлілігі мен тұрақтылығы, түрлі валюталардағы өтімділікті басқару әдістері сияқты өтімділікті басқару жөніндегі ішкі ережелер мен рәсімдерді реттейді ;
өтімділік тәуекелі деңгейінің түрлі сандық және сапалық көрсеткіштерін белгілейді.
Директорлар кеңесі банктің өтімділік тәуекелінің рұқсат етілген деңгейін белгілейді.
Банктің өтімділік тәуекелінің рұқсат етілген деңгейін анықтау рәсімдері төтенше қар- жыландырудың дерек көздерін іздестіру қабілетін көрсетеді;
Директорлар кеңесі бизнес-стратегияға және банктің қаржы жүйесіндегі роліне сәйкес келетін, өтімділік тәуекелінің рұқ- сат етілген деңгейін белгіледі.
банкке өз өтімділігімен басқару және өтімділік дағдарысы кезеңінде өтімділік тәуеке- лін басқара алу жағдайында болу мүмкіндігін береді;
сандық және/немесе сапалық тәсілдермен көрінеді.
Банктің ішкі құжаттарымен:
банктің түрлі бизнес бағыттары арасындағы күн сайынғы өтімділікті соло және шоғыр- ландырылған негізде басқаруға арналған лимиттер;
Банктің Директорлар кеңесімен ауқым- мен, жүзеге асырылатын қызметке, көр- сетілетін қызметтердің географиялық қамтылуына, банк өнімдерінің сипатына сәйкес өтімділік тәуекелін басқаруға ар- налған лимиттер бекітілді.
белгіленген қаржы бөлудің немесе банктің басқа міндеттемелерінің орындалуы нәтиже- сінде жылыстаудың есептік көлемі бар, әр түрлі уақыт мерзімдері ішіндегі қолма-қол ақша ағынының келіп түсуінің келісілген мерзімдеріндегі кумулятивті алшақтықтың (мәселен, міндеттемелердің жалпы сомасының үлес салмағы түріндегі қаржыландыру- ға деген кумулятивті нетто-мұқтаждық) мөлшеріне шектеулер белгіленген.
Басқарма лимиттерді және проблеманы Директорлар кеңесінің назарына жеткізу- дің тиісті рәсімдерін жүйелі түрде қайта қарайды.
Лимиттер схемасында өз қызметін жалпы нарықтық стресстер, тек банкке ғана тән немесе екі жағдайдағы стресстер кезеңдерінде жалғастыру мүмкіндігін қамтамасыз ете- тін шаралар болады.
жетінші жол алынып тасталды Өтімді активтерді алу үшін кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін банктің активтерін бас- қару жөніндегі саясат, оның ішінде:
Директорлар кеңесімен кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін банктің активте- рін басқару жөніндегі саясаты бар ішкі құжат бекітілді.
банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтерге деген мұқтаждықтарын анық- тау және бағалауды;
банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтерін пайдалану негізінде жатқан құқықтық және операциялық проблемаларды шешуді;
банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтерін консервативті анықтауды және олардың қаржыландыруға деген күтпеген мұқтаждық басталған кезде кез келген уақыт- та қол жетімді болуы тиіс еркін (ауыртпалық салынбаған) деңгейін анықтауды реттей- Банктің бөлімшесі:
Кепілге салынған активтерін қосқанда, банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін ак- тивтері бойынша оларды қажетті қамтамасыз етудің және кепілге салуға болатын, ауыртпалық салынбаған активтердің мөлшерімен арақатынасын белгілей отырып, бар- лық позицияларды есептейді;
банктің иелігінде бар, заңды тұлғалардың және банк өз қызметін жүзеге асыратын юрисдикциялардың бөлігінде кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтерінің көле- мін бақылап отырады;
активтердің әрбір ірі сыныбын банктің кепіл ретінде және көрсетілген активтердің қам- тамасыз етілген активтер нарықтарында негізгі контрагенттер және ақша қаражатын жеткізушілер үшін жарамдылықпен пайдаланылуы мүмкін активтері ретінде пайдала- нылу мүмкіндігін бағалайды;
нақты банктер бойынша, бағалар сезімталдығының, стресстер жағдайында кепіл бой- ынша талаптардың шоғырлануын ескере отырып, банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтерінің дерек көздерін әртараптандыру бойынша бағдарларды белгілейді;
нарықтағы стресстің түрлі сценарийлері кезінде жеке сектордың контрагенттерінен қа- ражат тарту мүмкіндігін бағалайды;
ұзақ мерзімді құрылымдық, қысқа мерзімді және бір күндік факторларды қосқанда, банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтеріне деген мұқтаждықтардың кең ауқымын қанағаттандыру мүмкіндігін бағалайды. Банкте қарыз алуға деген жоспарлан- ған және күтпеген мұқтаждықтарды қанағаттандыру, сондай-ақ банктің қаржыландыру профиліне қарай түрлі уақыт бөліктеріндегі маржа жөніндегі талаптардың ықтимал кө- терілуін қамтамасыз етуге дайын болу үшін кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін актив- тердің жеткілікті көлемі бар;
келісім-шартта айтылған банктің кепіл ретінде пайдаланылатын қосымша активтерін беруге қойылатын талаптардың, банктің кредиттік рейтингінің немесе оның қаржылық жай-күйінің өзгеруінің, сондай-ақ, оның ішінде баланстан тыс міндеттемелермен бай- ланысты, міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге, өтімділіктің белгілі бір көлеміне деген мұқтаждыққа алып келуі мүмкін басқа да оқиғалардың пайда болу мүмкіндігін ескереді.
Ақпараттық жүйелер кездейсоқ жағдайлар үшін банктің кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін ауыртпалық салынбаған активтерінің жеткіліктілігін, талап етілетін түрі мен са- пасын бағалауға мүмкіндік береді.
Өтімділікті басқару саясаты:
стресс жағдайларында қосымша өтімділікті тарту үшін пайдалануға болатын ауыртпа- лық салынбаған, өтімді активтер резервтерінің мөлшерін;
Банктің өтімділік тәуекелін басқару жө- ніндегі ішкі саясаты оның ішінде өтімді- ліктің жетіспеушілігімен проблемалар пайда болған жағдайда ауыртпалық са- лынбаған жоғары сапалы өтімді актив- тердің резервті қорын қолдауды көздей- резервтерді қалыптастыру кезінде, оның ішінде қолма-қол ақша ағынының сәйкессіз- дік шамасы туралы жорамалдарды, стресстік оқиғаларды, стресс жағдайларында банк- тің кепіл ретінде пайдалануы мүмкін активтер құнын (яғни, активтерді сатқан немесе оларды қаржыландырудың қамтамасыз етілген түрлері бойынша кепіл ретінде пайда- ланған жағдайда банктің алуы мүмкін қолма-қол ақшаның есептік көлемі) ескереді;
өзін өте күрделі стресс сценарийлерінен қауіпсіздендіру үшін қолма-қол ақша және жо- ғары сапалы мемлекеттік облигациялар немесе осыған ұқсас құралдар сияқты резерв- терді (мейлінше сенімді өтімді активтерді) қалыптастырудың дерек көздерін;
банктің өтімді активтердің қажет мөлшерін қалыптастыру қабілетіне әсер ететін ақпа- ратқа мониторинг және талдау жасау рәсімдерін анықтайды;
Басқарма стресс сценарийлері басталған кезде қаражат тарту үшін сатуға немесе кепіл- ге салуға болатын ауыртпалық салынбаған, өтімді активтер резервтерінің динамикасы- на талдау жүргізеді.
Банктің өтімділік тәуекелін анықтау, өлшеу, мониторинг және бақылау жасаудың ішкі рәсімдерінде:
өтімділікке деген күтпеген (шартты) мұқтаждықтардың дерек көздерін анықтау;
Басқармамен өтімділік тәуекелін анық- тау, өлшеу, мониторинг және бақылау жасау рәсімдері бекітілді. Рәсімдерге уа- қыт бөліктерінің тиісті ауқымы ішінде активті, пассивті және баланстан тыс баптардан алынған қолма-қол ақша ағы- нын жан-жақты болжаудың сенімді схе- масы кіреді.
міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге, оның ішінде баланстан тыс міндеттемелер- мен байланысты, өтімділіктің белгілі бір көлеміне деген мұқтаждыққа алып келуі мүм- кін оқиғалардың болуын анықтау немесе басталуын болжау;
егер банк, банк конгломератының бас ұйымы болып табылған жағдайда барлық енші- лес ұйымдарға тән өтімділік тәуекелін белгілеу және анықтау;
әрбір ірі баланстық және баланстан тыс бапты, оның ішінде банктің қаржыландыру де- рек көздерінде және оның осы қорларды пайдалануында көрінуі мүмкін, "орнатылған"
опциондардың және басқа шартты міндеттемелердің әсерін бағалау;
банктің қаржыландыру тәуекеліне душар болуы мен нарықтың өтімділік тәуекелі ара- сындағы өзара қарым-қатынастарға талдау жасау;
өтімділік тәуекелінің және банк душар болатын тәуекелдің басқа түрлері арасындағы өзара байланысқа талдау жасау;
өтімділік тәуекелін, оның ішінде түрлі факторларды, атап айтқанда: өтімділікке деген мұқтаждықтың және бір күн ішіне қаржыландыру қабілетінің өзгеруіне деген әлсіздік- ті; өтімділікке деген күн сайынғы мұқтаждықты және бір жылға дейінгі қысқа және ор- та мерзімді уақыт кезеңдерінде қаржыландыру қабілетін; бір жылдан астам мерзімге өтімділікке деген ұзақ мерзімді мұқтаждықты; банктің қорларды жұмылдырудың ішкі қабілетіне күшті салмақ салуы мүмкін оқиғаларға, іс-әрекеттерге және стратегияларға деген әлсіздікті ескеретін басқару әдістері.
Өтімділікті өлшеу әдістері кезеңді түрде, бірақ кемінде айына бір рет:
Банктің ақша қаражатының түсіміне бағалау (ақша қаражатының жылыстауымен салы- стырғанда);
түрлі уақыт мерзімдерінде (3 ай, 6 ай, 1 жыл және 3 жыл), оның ішінде түрлі стресс сценарийлерін ескере отырып, активтер, міндеттемелер, баланстан тыс міндеттемелер және туынды қаржы құралдары бойынша ақша қаражатының болашақ ағынын өлшеуді және болжам жасауды жүргізуді көздейді.
Банкте өтімділік тәуекелінің сандық көр- сеткіштерін өлшеу және талдау жөнінде- гі құралдар бар.
Ішкі рәсімдер банктің баланс құрылымын, болашақ қаржы ағынын бағалау және балан- стан тыс тәуекелдерді ескере отырып, өтімділік позициясын болжау үшін пайдалана- тын, мыналарды:
қаржыландырудың әдеттегі дерек көздеріне қатысты болжанатын қаражат жылыстауы нәтижесінде пайда болуы мүмкін мұқтаждықтарды;
өз кезегінде түрлі уақыт бөліктеріндегі алшақтықтар шамасы бойынша өтімділік тәуе- келінің лимиттерін, сондай-ақ ертерек алдын алу индикаторларын анықтау үшін негіз болып табылатын түрлі уақыт мерзімдерінде қаржыландырудың тапшылығын;
бірнеше баламалы сценарий аясында белгілі бір уақыт ішінде қаржы ағынын болжа- уды;
ақша қаражатының қозғалысы туралы есептерді талдауды;
активтердің, міндеттемелердің және баланстан тыс баптардың болашақ әрекеті туралы жорамалға (әлеуетті сценарийлерге) сүйенетін "ақша ағынының сәйкестігін" немесе "өтімділік тапшылығын" талдауды;
жуырдағы 6 айда шартты міндеттемелердің бір бөлігін не барлығын мерзімінен бұрын өтеу мүмкіндігін ескере отырып, банктің активтерін және міндеттемелерін гэп-талда- белгілі уақыт аралықтарындағы кумулятивті таза артылуды немесе өтімділіктің жетіс- пеушілігін есептеуді;
банк өтімділіктің әлеуетті тәуекелін анықтау кезінде пайдаланатын жорамалдар тізбе- сін (әлеуетті сценарийлер), оның ішінде сол немесе басқа активтер мен міндеттемелер- ді өтеу ықтималдығын; тұрақсыз қаржы ағыны бар талап етуге дейінгі депозиттердің, активтердің, міндеттемелердің және баланстан тыс баптардың мерзімдерін; өтімділік- пен қауырттылық кезеңдерінде қаражаттың баламалы дерек көздерінің болуын анықта- уға мүмкіндік беретін көрсеткіштерді көздейді.
Пайдаланылатын жорамалдар (әлеуетті сценарийлер) басталуының жоғары дәрежелі ықтималдығы бар әлеуетті ықтимал жағдайларға жақындатылған, қисынды, негіздел- ген болып табылады, банктің жүзеге асыратын қызметінің ауқымына сәйкес келеді.
Таңдалып алынған жорамалдар тізбесі (әлеуетті сценарийлер) құжатталған, банктің Ди- ректорлар кеңесімен кезеңді түрде, бірақ кемінде жылына бір рет қайта қаралады және бекітіледі.
Ақша қаражатының болашақ ағынын болжау рәсімі:
банк қызметінің күрделілігін, өнімдерді және нарықтарды көрсететін, оның өтімділікке (қысқа және ұзақ мерзімді) деген болашақ мұқтаждықтарына қатысты нақты жорамал- дарды қабылдауды;
кепіл ретінде пайдаланылуы мүмкін активтердің, оларды стресс жағдайларында орнын толтыру дерек көзі ретінде пайдалану үшін сапасын талдауды;
Банктің ішкі құжаттарында ақша қаража- тының болашақ ағынын (баланстың бел- сенді бөлігінен түсімді және банктің өзіне қабылдаған міндеттемелерін орын- дауы бойынша шығыстарды) анықтауға мүмкіндік беретін өтімділік тәуекелін басқару рәсімдері көзделген.
қаржыландыру дерек көздерін өтеу мерзімдерін тең бөлу және қаражатты пайдалану мақсатында шығатын ағынмен үйлестірумен болашақ ақша ағыны түсімінің мерзімде- рін реттеуді;
банктің міндеттемелерінен туындайтын ақша ағынын бағалау кезінде стресстік жағдай- лар жағдайында қаржыландыру дерек көздерінің қозғалысын бағалауды жүргізуді көз- дейді.
Ішкі рәсімдер:
міндеттемелерді мерзімінен бұрын орындаудың банк үшін ықтимал салдары болжамы- ның болуын, міндеттемелердің сипатын және контрагенттің кредит қабілеттілігін қара- уды, сондай-ақ салалар және географиялық секторлар бойынша әлеуетті тәуекелді;
Банктің өтімділік тәуекелін анықтау, өл- шеу, мониторинг және бақылау жасау жөніндегі ішкі рәсімдері оның ішінде ба- ланстан тыс және басқа шартты міндет- темелермен байланысты әлеуетті қаржы ағынын ескереді.
стресс кезеңдерінде басталуы мүмкін, банктің баланстан тыс міндеттемелерінен пайда болатын өтімділік тәуекелдерін басқаруды (арнайы қаржы компаниялары, қаржы дери- вативтері, сондай-ақ қаржылық міндеттемелер);
міндеттемелердің түрлері бойынша бөлуде және біріктірілген негізде банктің өз міндет- темелерін, оның ішінде шартты міндеттемелерін орындауымен байланысты қаржылық қаражат ағынының болжамын. Банктің иелігінде кез келген шартты міндеттемелер ба- сталған кезде, оның ішінде заемшының (эмитенттің) белгілі бір іс-әрекеттерді жасауы- на немесе белгілі бір іс-әрекеттерден қалыс қалуына алып келетін шартты міндеттеме- лер (бұдан әрі – ковенанттар) бұзылған кезде қабылданған міндеттемелерді орындау үшін өтімділіктің жеткілікті, сенімді дерек көздері бар;
туынды қаржы құралдары, оның ішінде банктің кредиттік рейтингі немесе оның кре- дит қабілеттілігі нашарлаған не базалық активтің бағасы төмендеген жағдайда контр- агенттердің қосымша кепілді талап ету ықтималдығы бойынша келісім-шарттарды қай- та бағалаумен, орындаумен немесе жақындап қалған мерзімімен байланысты қаржы ағынының болжамын;
банктің шартты міндеттемелерінің бір бөлігін не барлығын мерзімінен бұрын өтеуді ес- кере отырып, шартты міндеттемелер бойынша апта сайынғы стресс-тестілеуді жүргізу- ді көздейді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және (немесе) тиісті функциялары мен өкілеттіктері бар өзге алқалық орган:
апта сайын ақша ағынының графигін жасайды және таяу арадағы он жұмыс күніне қол- ма-қол ақша бойынша гэп-позицияға мониторинг жүргізеді;
есеп айырысу күніне сәйкес апта сайын активтер мен міндеттемелерді өтеу мерзімдері- нің графигін жасайды және күн сайынғы, апта сайынғы және ай сайынғы негізде қолма- қол ақша бойынша гэп-позицияға мониторинг жүргізеді;
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және (немесе) тиісті функция- лары мен өкілеттіктері бар өзге алқалық орган нарықта тұрақты ақша тарту қа- жеттілігі, мүмкіндігі болған жағдайда қамтамасыз ету үшін ақша ағыны графи- гінің және міндеттемелерді өтеу графигі- нің көмегімен қажетті ақша шамасын ба- қылайды.
әрбір валюта бойынша ұлттық валютаға немесе басқа шетел валютасына айырбастау- сыз қолма-қол ақша бойынша гэп-позицияны мониторинг жасауды және басқаруды ап- та сайын жүзеге асырады;
банк банктің баланстан тыс міндеттемелерін өтеудің болжамды көлемін ескерумен өтімділікке бақылау жасауды жүзеге асырады.
Банктің басқармасы немесе тиісті функциялары мен өкілеттіктері бар басқа алқалық ор- ганы капитал нарығындағы, оның ішінде банк аралық нарықтағы өтімді активтерді жұ- мылдыру мүмкіндігін ескере отырып, қолма-қол ақша бойынша гэп-позицияға лимит- тер белгілейді.
орган лимиттер белгілеу арқылы қолма- қол ақша бойынша гэп-позицияны бақы- лайды.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі банктің өтімді активтерді жұмылды- ру қабілетінің өзгеруін ескерумен кезеңді түрде, бірақ тоқсанда кемінде бір рет қолма- қол ақшаның гэп-позициялары бойынша лимиттерге шолу жүргізеді.
Басқарма секьюритилендіру немесе сыртқы қаржыландыру мақсаттары үшін құрылған арнайы қаржы компаниялары бойынша өтімдік позицияларын кезеңді түрде, бірақ тоқ- санда кемінде бір рет бақылап отырады;
стресс-тестілеу кезіндегі өтімділік болжамын қосқанда өтімділікке және гэп-талдауға өзіндік болжам жасау аясында арнайы мақсаттағы ұйымдардың түсімі (өтеу мерзімі жа- қындаған активтер) мен (өтеу мерзімі жақындаған міндеттемелер) жылыстауын ай сай- ын бақылап отырады;
арнайы мақсаттағы ұйымда өтімділіктің қажетті деңгейі болмауының (болмаған жағ- дайда) банктің өтімділігіне ықпалына талдау жасайды;
Басқарма міндеттемелерді мерзімінен бұ- рын өтеуге және банктің оның арнайы мақсаттағы еншілес ұйымдарымен шар- ттық және шарттық емес қатынастары- мен байланысты пайда болатын өтімді- ліктің белгілі бір көлеміне деген мұқтаж- дықтарға алып келуі мүмкін оқиғалар- дың басталу ықтималдығына және өтім- ділік тәуекеліне мониторинг жасауды арнайы мақсаттағы еншілес ұйымдарын өтімділікпен толықтыруға ақша жылыстауды ескерумен өзінің өтімділік позициясын бағалайды;
секьюритилендіру мақсаттары үшін құрылған арнайы қаржы компаниясы активтерді қаржыландырудың дерек көзі ретінде пайдаланған кезде банк міндеттемелерінің көле- мін ұлғайтатын жағдайлардың басталуымен байланысты өтімділікке деген мұқтаждық- тарға талдау жасайды.
Басқарма стресс жағдайларындағы ықтимал шектеулерді, оның ішінде:
ішкі нарықтағы валюталық резервті құралдарға қол жеткізуді (жасалған шарттар, "РЕ- ПО" нарықтық мәмілелерінің және СВОП операцияларының болуы);
Басқарма өтімділіктің шетел валютасына деген жиынтық мұқтаждықтарын баға- лайды және валюталар сәйкессіздігінің рұқсат етілген шектерін анықтайды.
өтімділіктің артығын бір валютадан басқасына аудару мүмкіндігін (шетел валютасын- дағы өтімді қаржы құралдары) қарастыра отырып, өзі белсенді қызметті жүзеге асыра- тын валюталардың әрбір түрі үшін өзінің стратегиясына жекелеген талдау жасауды Банктің өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі ішкі рәсімдері оның ішінде:
шетел валютасындағы активтер мен міндеттемелер арасындағы алшақтықтарды;
жасалған хеджирлеу операцияларымен және СВОП операцияларымен байланысты тәу- екелдерді назарға алады.
Банктің өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі ішкі саясаты минимум ретінде мыналар кіретін ертерек алдын алудың көрсеткіштерін (сапалық немесе сандық) көздейді:
Банкпен өтімділік тәуекелінің пайда бо- луын ертерек алдын алудың көрсеткіште- рі әзірленді.
әлеуетті құбылмалы міндеттемелердің есебінен қаржыландырылатын қысқа мерзімді активтерді қоспағанда, активтердің тез өсуі;
активтер немесе міндеттемелер бойынша өсетін шоғырлану;
валютаның тура келмеулерінің ұлғаюы;
активтер мен міндеттемелер өтелгенге дейін орташа мөлшерленген алшақтықтың ұлға- юы;
бір нақты өнімдік сызық бойынша жағымсыз үрдістер немесе жоғары тәуекел (мәсе- лен, мерзімі өткен төлемдердің ұлғаймалы көлемі);
банк кірістерінің, активтер сапасының едәуір нашарлауы;
кредиттік рейтингтің төмендеуі;
қарыз алу жөніндегі спредтің немесе кредиттік дефолт своптары жөніндегі спредтің ұл- ғаюы;
көтерме немесе бөлшек қаржыландырудың өсетін құны;
бөлшек депозиттердің үдеуші жылыстауы;
ұзақ мерзімді қаржыландыруға қол жеткізудің қиындауы;
қысқа мерзімді міндеттемелерді орналастырумен қиындықтар.
Банктің ішкі құжаттарымен кейбір өнімдердегі орнатылған іске қосу механизмдерінің жақындап келе жатқан бұзушылықтары туралы немесе шартты тәуекелдердің басталу ықтималдығы туралы белгі беретін ертерек алдын алудың көрсеткіштері белгіленген, бұл банкті осы өнімге өтімділікпен қосымша қолдауды ұсынуға немесе активтерді ба- лансқа аударуға мәжбүр ететін еді.
Өтімділік тәуекелін басқару саясаты:
шоғырландырылған негіздегі өтімділік тәуекелі туралы көрініс алу үшін ақпарат жи- нау процестерін қосқанда, жекелеген банк, сондай-ақ еншілес, оның ішінде шетелдік ұйымдар ескерілген деңгейінде өтімділік тәуекеліне мониторинг және бақылау жаса- уды, банктің және оның еншілес ұйымдарының арасында өтімділікті тапсыру шекте- улерін анықтау рәсімдерін жүргізуді;
Банктің басқармасы өтімділікті ауысты- ру үшін заңдық, реттеуіш және бизнес шектеулерді ескерумен банктің, сондай- ақ оның еншілес ұйымдарының бизнес бағыттарының және валюталарының әле- уетті өтімділік тәуекелі мен қаржылық мұқтаждықтарын бақылап отырады және қадағалайды.
банк жұмыс істейтін әрбір ел бойынша, өтімділік тәуекелін басқаруға әсер ететін құқықтық және реттеуіш режимдердің қажетті білімдерінің болуын;
еншілес ұйымдарды, қаражатты осылай ауыстыру қаншалықты заңмен рұқсат етілге- нін ескерумен өтімділікті және ілеспе ресурстарды орналастыру үшін жұмыс рәсімдері- нің болуын;
өтімділіктің топ ішілік тәуекеліне ішкі лимиттерді, банктің еншілес ұйымдары деңгей- індегі лимиттерді белгілеуді;
қаражаттың және кепілдің орын ауыстыруына қатысты жорамалдарды (әлеуетті сцена- рийлерді) көздейді. Банктің жорамалдарында өтімділіктің және кепілдің тиімді қозға- лысы үшін реттеуіш, құқықтық, бухгалтерлік, кредиттік, салықтық және ішкі шекте- улер, қаражатты және кепілді топ мүшелерінің арасында аударым жасау үшін қажет операциялық шаралар, сондай-ақ осы шаралар аясында осындай аударым жасауды жүр- гізу үшін қажет уақыт толығымен ескеріледі.
Басқарма бекітілген қаржыландыру стратегиясына сәйкес капиталдың нарықтарға бел- сенді қатысуын қолдайды;
Басқарма капитал нарығына қол жеткізу- ді белсенді басқаруды, тиісті қызметкер- лер тарабынан оған мониторинг және тексеру жасалуын қамтамасыз етеді.
қысқа және ұзақ мерзімді қаржыландыру нарықтарына қол жеткізу мүмкіндігін қарас- тырады;
оның стресс кезеңдері уақытында өтімділік жетіспеушілігінің проблемаларын шешу қа- білетін көтеретін қаржыландырудың баламалы дерек көздерін анықтайды.
Банктің ішкі рәсімдерімен өтімділік жетіспеушілігі жағдайында банктің оның ішінде мыналар болып табылатын қаржыландырудың ықтимал дерек көздері белгіленген:
акционерлер қаражаты;
депозиттердің өсуі;
міндеттемелерді өтеу мерзімдерінің ұлғаюы;
қысқа және ұзақ мерзімді борыштық құралдардың эмиссиялары;
қаражатты топ ішінде аударым жасау;
еншілес компанияларды сату;
активтерді секьюритилендіру;
сату немесе ауыртпалық салынбаған жоғары өтімді активтермен репо операциясы;
салынған қаражатты игеру;
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінен қарыз алу.
Басқарма банкті қысқа, орташа және ұзақ мерзімді перспективада өтімділікпен қамта- масыз ету мақсатында олардың тиімділігін бағалай отырып, қаражат тартудың өз нұс- қаларына жүйелі түрде талдау жасайды және тестілейді.
Банктің күн сайынғы өтімділікті басқару жөніндегі стратегиясына тіпті болмаса төрт операциялық элемент кіреді:
Банктің басқармасы әдеттегі, сондай-ақ стресс жағдайлары кезінде төлем жасау және есеп айырысу міндеттемелерінің уақтылы орындалуын қамтамасыз ету біріншіден, оларды күтілетін іс-әрекеттермен және қолда бар ресурстармен қатынасты- ра отырып, өтімділіктің күндік позицияларын бақылап отыру, қосымша күндік өтімді- лікті тартуға немесе маңызды төлемдерді жүргізу үшін өтімділікті жылыстауды шекте- уге мүмкіндік беретін негізгі позицияларға бір күн ішінде мониторингті жүзеге асыру;
екіншіден, өзінің күндік мақсаттарына жету үшін күндік қорлардың жеткілікті көлемін сатып алу;
үшін өтімділіктің күн сайынғы позиция- ларын және тәуекелдерді белсенді басқа- рады, осылайша төлем жасау және есеп айырысу жүйелерінің үздіксіз қызмет ат- қаруына мүмкіндік береді.
үшіншіден, күндік заем қаражатын (қорларды) алу қажеттілігі жағдайында кепіл ретін- де пайдаланылуы мүмкін банктің активтерін басқару. Банкте күндік мақсаттарға жету үшін қажет болатын күндік өтімділіктің көлемін тарту үшін пайдалануға болатын жет- кілікті кепіл бар;
төртіншіден, күндік өтімділік ағыны күтпеген кезде бұзылған жағдайда үзіліссіз қыз- метті қамтамасыз ету жөніндегі рәсімдердің, шаралардың болуы.
Басқарма ықтимал өтімділік тәуекеліне душар болуды анықтау және сандық тұрғыда өлшеу үшін жүйелі түрде стресс-тестілеудің жүргізілуін және сценарийлерге талдау жасалуын қамтамасыз етеді;
Банк банкке тән түрлі қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді стресс-сценарийлер бойынша стресс-тестілеуді кезеңді түр- де, бірақ айына кемінде бір рет жүргізеді.
Басқарма кезеңді түрде, бірақ тоқсанына кемінде бір рет Директорлар кеңесіне стресс- тестілеудің нәтижелері туралы хабарлайды және талқылау қорытындылары бойынша алынған нәтижелерді банктің әлеуетті тәуекелдерін шектеу, сондай-ақ өтімділік резерв- терін құру мақсатында салдарды жою немесе бәсеңдету жөніндегі шараларды қабыл- дау үшін пайдаланады.
Басқарма стресс-тест нәтижелерін өзінің өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі са- ясаты мен позицияларын түзету, сондай- ақ оқыс жағдайлардағы іс-әрекеттерінің тиімді жоспарларын әзірлеу үшін пайда- ланады.
Стресс-тестілеудің нәтижелері банктің оқыс жағдайлардағы іс-әрекеттерінің жоспарын жасауда және өтімділік жетіспеушілігі жағдайында жұмыс стратегиясы мен тактика- сын анықтауда пайдаланылады.
Стресс-тестілеудің нәтижелері жан-жақты талдануы және ішкі лимиттер белгілеу кезін- де назарға алынуы тиіс.
Банктің ішкі құжаттарымен едәуір өтімділік тәуекеліне душар болатын, банк конгломе- ратының құрамына кіретін ұйымдар үшін қосымша стресс-тестілеу жүргізу көзделген.
Банк тестілеу барысында сценарийлердің әр түрлі уақыт бөліктеріндегі, оның ішінде күндік ауқымдағы салдарын қарастырады.
Тестілеудің дәрежесі мен жиілігі банктің шамасына және оның алдында тұрған әлеует- ті өтімділік тәуекелдеріне, сондай-ақ банктің Қазақстан Республикасының қаржы жүйе- сіндегі қатысты салмағына өлшемдес.
Басқарма егер банк, банк конгломераты- ның бас ұйымы болып табылған жағдай- да кезеңді түрде, бірақ тоқсанына кемін- де бір рет стресс-сценарийлердің өтімді- ліктің жалпы топтық позициясына, сон- дай-ақ конгломератқа мүше жекелеген ұйымдардың өтімділік позициясына әсе- ріне және қызметтің бағыттарына талдау жасауды жүргізеді.
Басқарма түрлі стресс-сценарийлердің жобаларын қарайды.
Банк стресс-сценарийлерді жасау кезін- де бизнестің сипатын, жүзеге асырыла- тын қызметтің өтімділік тәуекеліне ду- шар болуын ескереді.
Банк стресс-тестілеу жүргізу кезінде қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді стресс-сцена- рийлерді, сондай-ақ жеке алынған банкке және жалпы алғанда бүкіл нарыққа тән стресс-сценарийлерді, оның ішінде:
тиісті оқиғалар басталған жағдайда банктің шартты міндеттемелерін ескерумен міндет- темелерді мерзімінен бұрын өтеуді, оның ішінде ковенанттың бұзылуын;
нарықта бір мезгілде өтімділік жетіспеушілігін;
қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген қаржыландыруға қол жеткізуді шекте- уді;
айырбасталатын валюталарды шектеуді назарға алады;
нарықтың өтімділігін қысқартудың және қаржыландыру өтімділігінің тапшылығы ара- сындағы байланысты;
банктің өтімділігіне әсердің, тәуекелдердің басқа түрлері бойынша (кредиттік, операци- ялық, нарықтық және басқалар) стресс-тестілеудің нәтижелерін ескереді.
Банк сценарийдің түріне қарай мынадай тізбе кіретін бірқатар жорамалдарды қарасты- рады:
Банк стресс-тестілеу үшін жорамалдар- ды белгілеу кезінде консервативті-қа- лыпты тәсіл дайындады.
активтер нарығының өтімсіздігі;
бөлшек қаржыландырудың жылыстауы;
көтерме қаржыландырудың қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген дерек көз- дерінің қол жетімділігі (сіздігі);
қосымша маржаны белгілеу талаптары және кепіл жөніндегі талаптар;
қаржыландырудың мерзімдері;
үшінші тұлғаларға немесе еншілес ұйымдарға берілген кредиттік желілер бойынша шартты талаптар;
баланстан тыс құралдар мен операциялар бойынша міндеттемелердің орнын толтыра- тын өтімділік;
банкке берілген кредиттік желілердің болуы;
валюталар айырбасталымы және валюталық нарықтарға қол жеткізу;
Ұлттық Банктің кредиттік қаражатына қол жеткізу;
активтердің болашақ өсу деңгейі.
Банк кезеңді түрде, бірақ жылына кемінде бір рет тест жүргізілетін сценарийлердің си- паты мен маңыздылығының банк жүзеге асыратын қызметіне сәйкестігін қамтамасыз ету үшін сценарийлердің жобаларын қайта қарайды.
Банк сценарийлерді қайта қарау кезінде нарық жағдайының өзгеруін; банк қызметі си- патының, ауқымының өзгеруін; стресс жағдайларындағы қызметтің нақты тәжірибесін Банк өтімділіктің профиліне едәуір әсер етуі мүмкін факторларды анықтау және талдау үшін стресс-тестілеу нәтижелерінің белгілі негізгі жорамалдарға деген сезімталдығына талдау жүргізуі мүмкін.
Басқарма кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарында қаржыланды- рудың ілеспе ықтимал тапшылығын бағалауға және жоспарлауға стресс-тестілеу нәти- желерін қалай кіргізуді шешеді.
Басқарма стресс-тестілеуде қолданыла- тын сценарийлер мен жорамалдарды, сондай-ақ стресс-тестілеу нәтижелерін қарайды. Банктің сценарийлер мен ілес- пе жорамалдарды таңдауы құжатталған және стресс-тестілеу нәтижелерімен қа- тар қаралған.
Басшылық (Директорлар кеңесімен кеңесе отырып) банк жол беретін өтімділік тәуеке- лінің рұқсат етілген деңгейінен қаржыландырудың болжанған тапшылығы қандай дәре- жеде жоғары (немесе қаржыландырудың болжанған тапшылығы төмен) болса, сол дә- режеде: өзінің өтімділік позициясын түзеуді немесе кездейсоқ жағдайлар туындаған жағдайға арналған жоспарын қолдауды шешеді.
Басқарма өтімділік тәуекелін басқару бойынша оған жүктелген функцияларды орын- дау мақсатында, оның ішінде:
Басқарма өтімділік тәуекелін басқару- дың сенімді құрылымының қызмет атқа- руын қамтамасыз етеді.
Директорлар кеңесі бекіткен өтімділік тәуекелін басқару жөніндегі саясатқа сәйкес қа- жетті рәсімдердің орындалуын қамтамасыз етеді;
Банктің өтімділік жөніндегі күн сайынғы міндеттемелерін, оның ішінде банктің ішінде- гі не жалпы нарықтағы проблемалардан туындаған өтімділіктің жетіспеу кезеңінде орындауын қамтамасыз етеді;
банктің баланстық және баланстан тыс операцияларының мерзімділігімен, оның актив- тері мен міндеттемелерінің өтімділігімен өлшемдес өтімділіктің жеткілікті резервін қолдауды (ауыртпалық салынбаған активтер түрінде) қамтамасыз етеді. Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі оларды берілген займдарды қамтамасыз ету ретін- де кепілге тез беру үшін өтімді активтердің қажетті деңгейін анықтайды және қолдай- активтердің сатылуы және банк үшін өтімділікпен қауырттылық кезеңдерінде қаржы- ландыру дерек көздерінің қол жетімділігі туралы жеткілікті дәрежеде қалыпты жора- малдарды қолданады.
жиырма сегізінші жол алынып тасталды Басқарушылық ақпараттық жүйе:
Директорлар кеңесін және Басқарманы банктің өтімділік бойынша позициясы туралы уақтылы ақпаратпен қамтамасыз ету үшін банктің ішкі құжаттарымен ти- істі басқарушылық ақпараттық жүйені шартты тәуекелдерді, сондай-ақ міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге және өтімді- ліктің белгілі көлеміне деген мұқтаждыққа алып келуі мүмкін оқиғалардың пайда бо- луымен байланысты, оның ішінде баланстан тыс баптармен байланысты тәуекелдерді қосқанда, өтімділік тәуекелінің барлық дерек көздерін;
бір операциялық күнге, күн сайынғы (мейлінше қысқа уақыт бөліктері үшін), одан кей- ін одан ұзағырақ уақыт кезеңдерінің бірқатары да бойынша өтімділік позицияларын;
стресс жағдайларын қамтитын түрлі сценарийлерді;
құру көзделген. Басқарушылық ақпарат- тық жүйе банктің, сондай-ақ банктің ен- шілес ұйымдары бөлігінде өтімдік пози- цияларын есептеуге мүмкіндік береді.
жүйе, заңдық кедергілер, уақыт аймақтары және валюталар тұрғысынан алғанда ұйым- дардағы өзгешеліктерді назарға ала отырып, өтімділік тәуекелін басқару үшін, оның ішінде шоғырландырылған негізде қажетті ақпаратты ескереді.
Банк Директорлар кеңесіне, Басқармаға және (немесе) тиісті функциялары мен өкілет- тіктері бар басқа алқалық органдарға есеп берудің ауқымын, нысанын және кезеңділі- гін анықтайтын есеп берушілік критерийлердің тізбесін әзірледі.
Директорлар кеңесі кезеңді түрде, бірақ тоқсанына кемінде бір рет өтімділіктің ағымда- ғы әлеуетті тәуекелдерін белгіленген лимиттермен салыстырғандағы тәуекел деңгейі туралы есеп берулерді алады.
Басқарма Директорлар кеңесіне өтімділік тәуекелі лимиттерінің бұзушылықтары тура- лы хабарлайды және түзету шараларын қабылдайды.
Ішкі аудит қызметі қызметкерлерінің банктегі өтімділік тәуекелін басқару жүйесінің тиімділігін бағалау үшін қажет тәжірибесі және машықтары бар. Ішкі аудит қызметі банк бөлімшелерінің өтімділік тәуекелін басқарудың келісілген құрылымын іске асы- руын және тиімділігін жүйелі түрде қарайды.
Директорлар кеңесі функциялары жағы- нан тәуелсіз, тиісінше оқытылған және құзыретті қызметкерлердің өтімділік тәу- екелін басқару жүйесіне ішкі бақылау жасау жөніндегі жұмысты жүргізуін қам- тамасыз етеді.
туралы нұсқаулыққа 5-қосымша Ескерту: 5-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз),
2009.03.27. N 64, 2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгiзiледi) қаулыларымен.
Қаржы құралдарымен операциялар жүргiзуге қойылатын талаптар Қаржы құралдарын сатып алу/сату бойынша операцияларды басқа- рудың ішкі саясаты:
Директорлар кеңесі қаржы құралдарын сатып алу/сату және баға тәуекелі бойынша операцияларды басқарудың ішкі сая- банк активтерінің (міндеттемелерінің) құрылымына байланысты проценттік тәуекелді айқындайды;
банк активтерінің (міндеттемелерінің) құрылымына байланысты ва- люта тәуекелін айқындайды;
туынды қаржы құралдарының операцияларына тән тәуекелдерді ай- қындау, баға тәуекелінің лимиттерін белгілеу әдістерін, рынок тәуекелі бой- ынша меншікті капиталдың жеткіліктілігін;
банктің рыноктық тәуекелін өлшеу кезінде пайдаланылатын үлгі- лерді;
тәуекелдерді басқару бөлімшесінің директорлар кеңесіне және бас- қармаға рынок тәуекелі бойынша банк позициялары туралы есепті ұсынуының кезеңділігін реттейді.
Қосарланған бақылау жүйесі:
фронт- және бэк-офистерді бөлуді; бэк-офистің фронт-офистің опе- рацияларының жай-күйін уақтылы тексеру мүмкіндігін;
Директорлар кеңесі функционалдық, атап айтқанда мәміле- ні жүзеге асыратын фронт-офис пен көрсетілген операция- ларды есепте көрсетумен айналысатын бэк-офис арасында- ғы міндеттерін бөлуге негізделген фронт-және бэк офистер үшін қосарланған бақылау саясатын бекітті.
қосарланған бақылау жүйесі қатысушылар арасындағы ықтимал ке- лісімдерді шектеу шараларын;
тәуекелдер мониторингі мен кастодиан қызметін жүзеге асыратын фронт пен бэк-офистерде және бөлімшелердегі қызметтік міндет- терді бір ғана тұлғаның қатар орындауына тыйым салуды қарасты- Басқарма банк операцияларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша рәсімдерді бекітті.
Ішкі аудит қызметі меншікті капиталдың және банк кірістерінің мөлшеріне теңбе-тең болмайтын кірістермен айла-әрекет жасау және тәуекелді қабылдау жағдайларын анықтау және болдырмау мақсатында банк операцияларын тексереді.
Банктің қаржы құралдарын сатып алу/сату бойынша операцияла- рын қамтамасыз ететін техникалық жүйесі бар;
Банктің автоматтандырылған жүйесі бар (қаржы құралдары- ның портфелін басқару, операцияларды қамтамасыз ету, шоттарды өңдеу және есептерді жүргізу, тәуекелдерді басқа- ру).
банктің тәуекелдерді басқаруға қажетті ақпаратты жинау жөнінде- гі жүйесі бар;
банктің ақша және қаржы құралдары бойынша есептеулер жүр- гізуге арналған техникалық жүйесі бар;
ішкі аудит қызметі және сыртқы аудиторлар тәуекелдерді басқару бөлімшесінде бухгалтерлік есеп және есеп беруді жүргізуге жауап беретін банк бөлімшесі ұсынған мәліметтердің нақтылығын тексе- Банк басқа рыноктық операциялардан бөлек сауда операцияларына өңдеу жүргізеді;
Банктің шоғырландырылған негізде, нақты уақыт режимін- де тәуекелді бақылап отыруға мүмкіндікті қамтамасыз ете- тін қаржы құралдарымен операциялар бойынша тәуекелдер- ді басқару жүйесі бар.
банк еншілес ұйымдарды ескере отырып, оның ішінде шоғырланды- рылған негізде баға тәуекеліне ұшыраған баланстық және балан- стан тыс операциялар бойынша кірістер/шығыстарды және тәуекел- дерді бақылайды;
банк мерзімдік биржалық позицияларды қайта бағалау негізінде кі- рістер/шығыстарға күн сайынғы бағалауды жүргізеді.
Банк қаржы құралдарына ағымдағы рыноктық бағаны еске- ре отырып, әлуетті рыноктық тәуекелді және кірістер/шығы- старды кезең-кезеңмен бағалайды.
Банк қаржы құралдары портфелінен банктің математикалық модель- дерімен айқындалған ағымдағы рыноктық бағалар немесе есептеу бағасы жоқ қаржы құралдарын шығарып тастайды.
банк әр операциялық күн ішінде қаржы құралдарымен жасалған операциялардан түскен кірістер/шығыстарға жүйелі бағалау жүргі- тәуекелдерді басқару бөлімшесі қаржы құралдары бойынша банк айқындаған әділ құнның дұрыстығына мониторинг жүргізеді;
банктің директорлар кеңесі тәуекелді ескере отырып, қаржы құра- лының құнын айқындау рәсімдерін бекітті;
тәуекелді бағалау моделі және ағымдағы бағаларды рыноктық баға- ларға келтіру негізінде қаржы құралдарының құнына бағалау жүргі- зеді, оның ішінде стресс-тестингтерді (stress-testing) және бэк-те- стингтерді (back-testing) жүзеге асырады;
банк қаржы құралдарымен операциялар жасауға шешім қабылдаған кезде тәуекелді және жүйелі стресс- тестингтерді (stress-testing) ба- ғалау нәтижелерін пайдаланады.
Директорлар кеңесі
Директорлар кеңесі қаржы құралдарымен операциялар бой- ынша жиынтық лимитті, басқарма - жекелеген қаржы құрал- дары бойынша лимиттерді, сондай-ақ "stор - loss" ережесі бойынша халықаралық практикада қабылданған лимиттерді белгілейді.
кезең-кезеңмен жиынтық лимитті және "stор - loss" лимиттерін бел- гілеу ережелерін айқындайды; қаржы құралдарын сатып алу/сату бойынша операцияларды жүзеге асыратын банк бөлімшесі банктің басқармасына қаржы құралдары бойынша банк позициясын ұсына- директорлар кеңесі қаржы құралдары бойынша лимиттерді және "stор - loss" лимиттерін белгілеу ережесін айқындау рәсімдерін бел- Басқарма әрбір қаржы құралдары бойынша тәуекелдерді басқару рәсімдерін бекітті.
Басқарма немесе тиісті функциялары және өкілеттіктері бар басқа алқалы орган шетел валюталарының әрбір түрлері мен барлық ва- люталар бойынша спот, форвард, своп операцияларының халықара- лық практикасында қабылданған позициялар бойынша лимиттерді белгілейді;
активтерді және міндеттемелерді басқару бөлімшесі спот және фор- вард операцияларын өтеу мерзімдерін басқару үшін активтер мен міндеттемелерді өтеу мерзімдерінің күн сайынғы кестесін пайдала- нады;
басқарма немесе тиісті функциялары және өкілеттіктері бар басқа алқалы орган қаржы құралдары үшін "stор - loss" лимиттерінің диа- пазонын белгілейді;
ішкі аудит қызметі "stор - loss" лимиттерін айқындау ережелерін банктің дұрыс қолдануын тексереді.
Директорлар кеңесі баға тәуекелі, оның ішінде қаржы құрал- дарына рынок пен қаржы рыногы өтімділігінің мөлшерін ес- кере отырып бөлу бойынша позицияны айқындау жөніндегі шешімдерді қабылдау саясатын бекітті.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі қаржы құралдары бойынша лимит- тердің теңбе- теңдігіне, яғни қаржы құралдарының рыногы мен қар- жы құралдары өтімділігінің ауқымы мен динамикасына сәйкес тал- дау жүргізеді;
Директорлар кеңесі инвестициялық саясатты бекітті, ол:
инвестициялау мақсатын, инвестициялау операцияларын, сондай-ақ инвестициялаудың жоспарлары мен лимиттерін бекіту жөніндегі өкілеттіктерді;
құпия ақпаратты пайдалану арқылы жүргізілетін операцияларға рұқсат бермеу мақсатында кредиттеу функцияларынан инвестиция- лық операциялар жүргізу функцияларын бөлу рәсімдерін;
қаржы құралдарының түрлері, инвестициялық қызмет мақсаттары бойынша инвестициялық критерийлерді айқындайды.
Басқарма банктің инвестициялық операцияларының күнделікті мо- ниторингінің рәсімдерін бекітті;
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі тоқсанына кемінде бір рет нәтижелері басқармаға тоқсанына кемінде бір рет, директор- лар кеңесіне жарты жылда кемінде бір рет нәтижелері кезең- кезеңмен ұсынылатын, инвестициялардың көлемін талдай- инвестициялар портфелі бойынша кірістер/шығыстар туралы есеп- пен бірге мониторинг нәтижелері басқармаға тоқсан сайын және ди- ректорлар кеңесіне ай сайын ұсынылады;
тәуекелдерді басқару бөлімшесі қаржы құралдарының, эмитенттің түрі, айналыс мерзімдері, валюта түрлері және инвестициялау мақ- саттары бойынша банктің инвестициялық портфеліне мониторингті Құрылымдау рәсімдері:
айына кемінде бір рет рыноктық құны бойынша инвестициялар портфеліне қайта бағалау жүргізуді;
Басқарма инвестициялар портфелін құрылымдау рәсімдерін орта және ұзақ мерзімді перспективада инвестициялық тиім- діліктің тұрақты көрсеткіштерін ұстап тұратындай етіп бе- кітті;
жарты жылда кемінде бір рет әрбір есепті кезең үшін қаражаттар- ды, кірістерді/шығыстарды тарту құнын ескере отырып, инвестици- ялардың қаржы нәтижелеріне бағалау жүргізуді қарастырады.
Банк олардың рыноктық құнының динамикасын ескере отырып, қаржы құралдарымен жасалған операциялардан болған кірістердің /шығыстардың өзгерістеріне талдау жүргізеді.
Директорлар кеңесі қаржы құралдарын сатып алу/сатудан болған шамадан тыс шығыстарды ескерту және көрсетілген саясатты банктің сақтауын бақылауды жүзеге асыру жөнін- Активтер мен міндеттемелерді басқару жөніндегі бөлімше және /немесе тиісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган:
активтерді және міндеттемелерді басқару мәселелерін қарайды;
Активтер мен міндеттемелерді басқару жөніндегі бөлімше және/немесе тиісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган тәуекелінің, процент тәуекелінің және валюта тәуекелінің мониторингін жүзеге асырады.
тәуекелдерді басқару бөлімшесімен өзара іс-әрекет жасайды;
баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша процент және валюта тәуекелдерін апта сайын бақылайды;
процент және валюта тәуекелдері, сатып алу/сату операциялары- ның түрлері және динамикасы бойынша банктің позициясы туралы басқармаға ай сайын, директорлар кеңесіне тоқсан сайын ақпарат береді;
берілетін заемдер және тартылатын депозиттер бойынша сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу жөнінде ұсыныстар береді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі шоғыр- ландырылған негізде процент және валюта тәуекелдерінің мониторингін жүзеге асырады.
Активтерді және міндеттемелерді басқару бөлімшесі тоқсанына ке- мінде бір рет еншілес ұйымдарда ақшаны басқарудың мониторин- гін жүргізеді және шоғырландырылған негізде банктің және енші- лес ұйымдардың активтері мен міндеттемелерін басқаруды жүзеге асырады;
Директорлар кеңесі тәуекелдерді бағалау саясатын, оның ішінде болжалданатын тәуекелдер бойынша қаржы құралда- рын бағалаудың халықаралық практикасын әдістемелерді пайдалана отырып бекітті. (VАR-әдісі)
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және/немесе ти- ісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган өтеу мер- зімдері бойынша сыйақының мөлшерлемесінің деңгейін айқындай- Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесінің басқа- ру бөлімшесінің процент тәуекелдерін бағалау үшін де- ректерді жинау мен талдау жүйесі бар.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және/немесе ти- ісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган процент тәуекелінің, процент тәуекелінің негізгі көздеріне мониторингін жү- зеге асырады (өтеу мерзімдерінің ерекшелігі, заем капиталы рыно- гының ставкалары, кіріктірме опциондар);
директорлар кеңесі валюта бағамдарының өзгеруіне талдау жасауға сәйкес валюталар позициялары бойынша шешімдер қабылдау саяса- тын бекітті.
әр түрлі талдама әдістерді пайдалану арқылы тәуекелдерді кешенді басқаруды;
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және тәуе- келдерді басқару бөлімшесі банктің капиталы мен кірістері- мен салыстырғанда тәуекелдер сандық қатынаста шамадан тыс болған жағдайларда тәуекелдің төмендеуі бойынша ша- раларды қабылдайды.
проценттік сезімталдықты бағалауды, тәуекел құнын (немесе тәуе- кел кірістері) бағалау жүргізетін гэпті талдауды, модельді талдауды үнемі жүргізеді;
нәтижелері тәуекелдерді қабылдау және тәуекелдерге бақылау сала- ларында стратегиялық шешімдер қабылдауда пайдаланылатын стресс-тестингті;
кезең-кезеңмен қайталанатын кірістер/шығыстар сияқты көлемдер- дегі өзгерістер тұрғысынан процент тәуекелі талданады және бақы- ланады;
басқарма:
туынды қаржы құралдары немесе басқа рыноктық операциялардың көмегімен процент тәуекелін хеджирлеу рәсімдерін бекітті;
тәуекелдер бойынша меншікті капиталдың теңбе-теңдігін ескере отырып, гэп және процент тәуекелінің мөлшері бойынша лимиттер- ді белгілейді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және/немесе ти- ісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган:
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және /немесе тиісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган Басқарма бекіткен әдістерді пайдалана отырып валю- та тәуекелінің деңгейін бағалайды және талдайды.
валюта бағамдарының өзгеруін талдау үшін қосымша жүйеге ие; ва- люта бағамдарының өзгерістеріне сезімталдықты айқындау үшін тәуекелден валюта құралдарының құнына бағалау жүргізетін ашық валюталық позициялар мен модельдерді үнемі талдайды.
Директорлар кеңесі валюта тәуекелінің сандық қатынаста меншікті капитал мен банк кірістерінің мөлшерінен асып тү- сетін жағдайларында тәуекелдің төмендеуі жөніндегі саясат- Тәуекелдерді басқару бөлімшесі жарты жылда кемінде бір рет стресс-тестинг жүргізеді және тәуекелді қабылдау және тәуекелге бақылау кезінде стратегиялық шешімдер қабылдауда олардың нәти- желерін пайдаланады;
банк активтерді және міндеттемелерді басқару саясатына сәйкес туынды құралдармен немесе басқа рыноктық операциялармен мәмі- лелердің көмегі арқылы валюта тәуекелін теңбе-тең және уақтылы хеджирлеу рәсімдерін пайдаланады;
директорлар кеңесі ашық валюта позициялары бойынша лимиттер- ді және валюталық нетто-позицияларды белгілейді.
туралы нұсқаулыққа 6-қосымша Ескерту: 6-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз),
2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгiзiледi) қаулыларымен.
Банктiң операциялық қызметiнің, ақпарат жүйесiнiң және басқару ақпараты жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз етуге қойылатын талаптар әлуетті операциялық тәуекелдерді сәйкестендіруге және бағалауға мүмкіндік беретін тәуекелдер- ді басқарудың тиімді жүйесін ұйымдастыруға;
Директорлар кеңесі банкте операциялық тәуекелді басқа- ру саясатын регламенттейтін және мыналар:
банкке тән операциялық тәу- екелді анықтау;
операциялық тәуекелдерді басқару бойынша саясатты, ішкі ережелерді және барлық маңызды өнімдер, операциялар және процесстер бойынша операциялық тәуекелдерді басқару рәсімдерін әзірлеуге және жетілдіруге;
банк бөлімшелерінің банктің директорлар кеңесі бекіткен операциялық тәуекелдерді басқару сая- сатын сақтауын қамтамасыз етуге жауапты.
операциялық тәуекелді анық- тауға, бағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға (тө- мендетуге) банктің тәсілі;
мүдделер тартысын болдырмау үшін операциялық тәуекелдерді басқаруға жауапты бөлімшелер- дің, бизнес бөлімшелерінің және өзге мүдделі бөлімшелердің арасында міндеттемелер мен есепті- лік жүйесін бөлуді;
банктің бизнес стратегиясы- на сәйкес келетін операция- лық тәуекелдің рұқсат етілген деңгейі болатын ішкі құжатты бекітеді және мерзімді түрде қайта қарайды.
операциялық тәуекелді басқаруға жауап беретін қызметкерлердің кредиттік, нарықтық және бас- қа тәуекелдерді басқаруға жауапты қызметкерлермен, сондай-ақ сыртқы қызметтерді (сақтандыру шарты, аутсорсинг (жұмыстарды орындауға үшінші тұлғаларды тартуға)) сатып алуға жауап бере- тін ұйымның қызметкерлерімен өзара іс-әрекет жасауды қолдауын;
банктің операциялық тәуекелді басқару саясатын маңызды операциялық тәуекелдерге ұшыраған банктің мүдделі бөлімшелеріне мәлімет үшін жеткізуді қамтамасыз етеді.
Басқарма операциялық тәуекел деңгейі туралы есепті қарайды, өз құзыреті шеңберінде түзету шараларын қабылдайды және Директорлар кеңесіне банктегі операциялық деңгейі туралы есепті ұсынады.
Ішкі рәсімдер реттейді:
банктің өндірістік қызметіне басшылықты қамтамасыз ететін бөлімшені;
банк операцияларын жүргізудің техникалық тәртібін банк операциясының бухгалтерлік есебін банк операциясына қосарланған бақылауды және олардың есебін реттейді.
Басқарма банк қызметін көр- сету және олардың бухгалтер- лік есебінің операциялық тех- никасы бойынша рәсімдерді Банк кассадағы ақшаны сейфте (қоймада) сақталатын журнал жазбаларымен салыстырып тексеру- ді жүзеге асырады;
Банкте қолма-қол ақшамен жұмыс жөніндегі ақпарат жүй- есі бар.
банк кассадағы қолма-қол ақшаның артық (кем шығу) жағдайын тексереді;
банк банкоматтардың қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуіне жауап беретін қызметкерлердің жұ- мысына бақылау жасауды жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі депозиттерді қабылдау/орналастыру, дебиторлық/кредиторлық берешек бой- ынша операцияларды жүргізудің техникалық операциясын олардың сақтауын бағалау мақсатын- да жарты жылда кемінде бір рет бөлімшелерге тексеру жүргізеді.
Басқарма қабылданған және берілген депозиттерді, дебиторлық және кредитор- лық берешекті есепке алудың дұрыс жүргізілмеу және шы- найы көрсетілмеу мүмкіндігін шектейтін рәсімдерді белгіле- Банктің деректерді электрондық өңдеу жүйесін жоспарлау, әзірлеу және жұмыс істеуіне қатысты ережелері мен нұсқаулықтары бар.
Банктің деректерді электрон- дық өңдеу жүйесін жоспар- лау, әзірлеу және жұмыс істе- уі бойынша ішкі ережелері мен нұсқаулықтары бар.
Электрондық өңдеу жүйесін бақылауды жүзеге асыратын және деректерді өңдеу мәселелеріне жа- уап беретін банк қызметкерінің жұмыс саласына сәйкес біліктілігі және тәжірибесі болады.
Банк басқармасы электрон- дық өңдеу жүйесін ішкі бақы- лау рәсімдерін бекітті.
тексерулерді ішкі аудит қызметі басқарма бекіткен тексеру жоспарларына сәйкес жүргізеді;
ішкі аудит қызметі жүргізілген тексерулердің нәтижелері туралы басқарма мен директорлар кеңе- сіне үнемі хабарлайды.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесінің автоматтандырылған банк жүйесіне кіру және шығу ке- зінде кіру деңгейін тексеру жүйесі бар;
Басқарма рұқсатсыз кіруді болдырмау жөніндегі саясат- басқарма маңызды кілттерді, оның ішінде деректердің ақпарат базаларына электрондық кілттерді бақылау жөніндегі рәсімдерді және ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесінің жауапкершілігін бе- кітті.
Рәсімдер:
дайындаушы жабдықтардың мынадай техникалық қызмет көрсетулерін қамтамасыз ететін серти- фикатталған бағдарламалық қамтамасыз етудің; өрт қауіпсіздігінің, сейсмологиялық орнықтылық- тың талаптарына жауап беретін деректердің ақпарат базасының техникалық кешендеріне арнал- ған оқшау үй-жайлардың;
Басқарма төтенше жағдайлар- да деректер базасының ақпа- раттық жүйесін сақтауды қам- тамасыз ету бойынша, жоспар- лы іс-шараларды орындау рә- автономды электр қуатының;
резервтегі компьютерлер мен желілік коммуникациялардың міндетті түрде болуын қарастырады;
банк үнемі деректердің жүйелік-маңызды бағдарламалық файлдары мен файлдардың резервтік кө- шірмелерін қалыптастырады.
Төтенше жағдайлар компьютерлік орталықтар мен филиалдар үшін жүйе жұмысында төтенше ір- кілістер болған жағдайдағы ережелер мен нұсқаулықтарды қарастырады.
да өкілеттіктер мен жауапкер- шіліктерді беру рәсімдерін бе- Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі техникалық проблемалар есебінің парақтарын толтырады және олар бойынша есеп жүргізеді;
ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі проблемалардың туу себептерін бақылайды, олар туралы ақпарат жүйесін дайындаушыларға хабарлайды және олардың қайталануын болдырмау үшін түзе- ту шараларын қабылдайды;
ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі осындай проблемалардың сипатын үнемі талдайды;
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі мәселелердің қайта- дан пайда болуын болдырмау мақсатында қауіпсіздік шара- ларын әзірлеу жөнінде кезек күттірмейтін шаралардың қол- данылатынын ескере отырып, нақты жүйелік проблемаларға есеп жүргізеді.
ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі жүйелік проблемалар салдарынан пайда болған нақты алынған залал бойынша деректерді жинақтауды және есепке алуды жүргізеді және олардың қайта туындамауының алдын алу шараларын қабылдайды.
рұқсаты шектеулі ақпарат деректерінің тізбесін;
рұқсат алу тәртібі;
ақпарат деректеріне рұқсатты бақылау тәртібі;
Басқарма құпия ақпараттың жария болуын және ақпарат деректерінің бұрмалануын болдырмау жөніндегі рәсім- дерді бекітті.
ақпарат деректеріне рұқсаты бар тұлғалардың тізбесі.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі тоқсанына кемінде бір рет деректердің автоматтандырыл- ған базасының жұмыс істеуін қамтамасыз ететін техникалық кешендерді тексереді;
ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі тоқсанына бір рет техникалық кешендердің жағдайы тура- лы ақпаратты басқармаға ұсынады.
Басқарма жабдықтарды үнемі тексеру арқылы іркілістерді болдырмау және жұмыс тура- лы есептерді тексеру жөнінде- гі рәсімдерді бекітті.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі деректердің автоматтандырылған базасын басқару терми- налдарын пайдаланудың мониторингін жүргізеді және сәйкестендіреді, оның ішінде олар жүргіз- ген операциялардың түрі мен көлемінің пайдаланушының функционалдық міндеттеріне сәйкесті- гін бақылайды.
Басқарма деректердің автомат- тандырылған базасын басқару- дың терминалдарын рұқсат- сыз пайдалануды болдырмау жөнінде рәсімдерді бекітті.
Банкте пайдаланушының жеке басын сәйкестендіруге мүмкіндік беретін жүйе бар;
банкте Интернет коммуникациялары бойынша қаражатты аудару жөніндегі қызметтерді ұсынған кездегі қауіпсіздіктің кешенді шаралары бар.
Банк жаңа банктік қызметтер- ді ұсынуға немесе жаңа ақпа- рат технологиясын пайдалану- ға байланысты тәуекелдерді бағалайды.
Банктің операциялық тәуекелдерді анықтау бойынша ішкі рәсімдері банк мақсатына жетуінде жағымсыз әсер етуі мүмкін ішкі факторларды (қызметтің құрылымы, көлемі, ресурстардың сапа- сы, ұйымдастырушылық өзгерістер, кадрлардың тұрақтамауы) сондай-ақ сыртқы факторларды (банк секторындағы өзгерістер, технологиялар) ескереді және операциялық тәуекелді анықтау және бағалау үшін мынадай құралдарды пайдалануды көздейді, бірақ олармен шектелмейді:
барлық маңызды банк өнім- деріне, операцияларға, процес- стерге және жүйелерге тән операциялық тәуекелді сәй- кестендіру және бағалау рәсі- мін;
өзін-өзі бағалау немесе тәуекелді бағалау. Банк өзінің операциялық және өзге қызметін, әлуетті операциялық тәуекелге ұшырағыштық тізбесіне салыстыра отырып бағалайды. Банк бақылау мә- селелерінің тізбесін және (немесе) операциялық тәуекелдерді басқарудағы күшті және әлсіз жақ- тарын анықтау үшін жұмыс кездесулер өткізуді пайдаланады;
Түрлі бизнес және ұйымдық бөлімшелері немесе бизнес процесстер тәуекелдің түрлері бойынша көрсетілген графикалық немесе мәтіндік сипаттама ретіндегі тәуекел картасы. Тәуекел картасы банкке проблемалық салаларды және тәуекелдерді басқару бойынша одан кейінгі қадамының ба- сымдылығын анықтауға мүмкіндік береді;
жаңа өнімдерді, операция- ларды, процесстерді және жүйелерді енгізген кезде олар- ға тән операциялық тәуекел- дерді бағалаудың тиісті рәсім- дерін жүргізуді қамтамасыз етеді тәуекел индикаторы – банктің тәуекелдерге ұшырау дәрежесі туралы көрсетілетін, көбінесе қар- жылық болатын сандық көрсеткіштер. Тәуекел индикаторы тұрақты түрде қайта қаралады және операциялық тәуекелді басқарудағы кемшіліктерін көрсете алатын өзгерістері туралы ескертеді.
Банк осындай индикаторларға жүргізілмеген немесе аяқталмаған операциялардың немесе мәміле- лердің санын, олардың жиілігі және (немесе) көлемінің өсуі үнемі кадрлардың алмастыруы (тұ- рақтамауы), қателер мен жаңсақтықтың жиілігі және (немесе) маңыздылығы, ақпараттық-техноло- гиялық жүйесінің тұру уақытын (ұзақтығын) жатқызады. Банкте әр индикатор үшін маңызды опе- рациялық тәуекелдерді анықтауды қамтамасыз ету үшін лимиттер белгіленді;
өлшем.Банкте банктің операциялық тәуекелге ұшырағыштығын тиісінше бағалауға, сондай-ақ операциялық тәуекелді бақылау (төмендету) үшін тиісті шаралар әзірлеуге мүмкіндік беретін, шы- ғындар бойынша деректер базасын құруды қамтамасыз ететін рәсімдері бар ішкі құжат болады.
Операциялық тәуекелді өлшеу бойынша банктің рәсімдерінде жүйелі мониторингі және жиілі- гін, маңыздылығын және шығындардың нақты оқиғалары туралы өзге жеткілікті ақпаратын тір- кеу көзделеді.
Банктің шығындар бойынша тиісті деректер базасында зияндар туралы ақпаратты жинау рәсім- дерін регламенттейтін ішкі құжаты:
Басқарма шығындар бойын- ша тиісті деректер базасында- ғы зияндар туралы ақпаратты жинау рәсімдерін регламент- тейтін ішкі құжатты бекітті.
қызметтің бағыты бөлігінде шығындардың түрлері мен мөлшері туралы мәліметтері көрсетіле- тін операциялық шығындары, банктік операцияларын және олардың пайда болу мен анықтаудың өзге оқиғалары туралы деректер базасын жүргізу тәртібін;
операциялық шығындар туралы ақпаратты ұсыну нысаны және енгізілетін ақпараттың мазмұны- на қойылатын талаптарды;
операциялық шығындар бойынша сыртқы деректер базасын пайдалануды көздейді. Операция- лық шығындардың оқиғалары туралы сыртқы деректер шығындар сомасы туралы ақпаратты, шы- ғындар пайда болған бизнес-процессі, шығындарға ұшыраған себептер мен жағдайлар туралы ақ- паратты және банкте операциялық тәуекелді бағалау үшін қажетті өзге ақпаратты қамтиды.
Операциялық тәуекелді басқару бойынша есеп:
ішкі қаржы және операциялық деректерді;
операциялық тәуекелдер бойынша белгіленген талаптарды (лимиттерді) сақтау бойынша де- ректерді;
банктен тыс жерлерінде болатын және ашық қол жеткізуде (есептер, баспасөз-релиздер және өзгелері) болатын операциялық тәуекелдердің оқиғалары туралы деректерді;
Басқарма операциялық тәуе- кел профиліне және банктің операциялық тәуекелді алдын ала басқару үшін ірі шығын- дарға (залалдарға) ұшырауы- на жиі мониторингті жүзеге тәуекел индикаторлардың мониторингі нәтижелерін;
оларды жою бойынша уақытылы түзету шараларды қабылдау үшін анықталған проблемаларды қамтиды.
жиі, бірақ тоқсанына кемінде бір рет банктің тиісті бөлімшелерінен есептер алады (операциялық тәуекелді басқару бойынша бөлімшесі не ішкі аудит қызметі);
ішкі есептер жүйесінің тиімділігін бағалау үшін ішкі дерек көздері (аудиторлар, қадағалау орган- дар) дайындаған есептерді пайдаланады.
Директорлар кеңесі мерзімді бірақ жарты жылда кемінде бір рет банктің операциялық тәуекелге ұшырағыштық деңгейін бағалауға мүмкіндік беретін қажетті ақпарат алады.
Банк Басқармасы операция- лық тәуекелді бағалауды мы- надай:
Банктің уәкілетті органы өнімді (бизнес-процессті), бар өнімдерге (бизнес-процесстерге) маңы- зды өзгерістерді бекіту туралы және операциялық тәуекел туралы ұсынылған бағалауды назарға ала отырып, маңызды ұйымдастыру өзгерістерді бекіту туралы шешім қабылдайды.
жаңа өнімді енгізу (бизнес- процесті);
бар өнімдерге маңызды өзге- рістер енгізу (бизнес-проце- стер);
маңызды ұйымдастыру өзге- рістер енгізу кезеңдерде қа- райды.
Директорлар кеңесі мынадай басқарушылық есептілікті талдайды:
Банктің директорлар кеңесі жарты жылда кемінде бір рет операциялық тәуекелдің банк- өткен жылғы сондай кезеңмен салыстырғанда тәуекел объектілері (қызмет бағыттары) бойынша бөлгенде зияны туралы;
өткен жылғы сондай кезеңмен салыстырғанда операциялық тәуекелдің себептерін, оқиғалар түр- лерін, салдарын бөлгенде зияны туралы.
ке әсер ету дәрежесін талдау- ға мүмкіндік беретін басқару- шылық есептілікті алады.
Аутсорсингке байланысты тәуекелдерді басқаруын көрсететін ішкі ережелерге мыналар:
аутсорсинг шартына (келісіміне) қойылатын талаптар, оның ішінде меншік құқығы, деректердің құпиялылығы, құқықтарды тоқтату мәселелері, даулы мәселелерді шешу бойынша талаптар;
аутсорсингке байланысты тәуекелдерді басқару және мониторинг жүргізу, оның ішінде қызмет көрсетуді жеткізушінің қаржылық жай-күйінің рәсімдері;
Банк аутсорсинг - бөгде ұй- ымдарды және тұлғаларды банкке қажетті жұмысты орындауға тартуымен байла- нысты тәуекелдерді басқа- руын көрсететін ішкі ережеле- рін әзірледі.
банк пен қызмет көрсетудің сыртқы жеткізушілер арасындағы құқықтарды, міндеттемелерді және жауапкершілікті бөлу жатады Ішкі аудит қызметі жылына кемінде бір рет банк бөлімшелерімен операциялық тәуекелді басқа- рудың келісілген құрылымның іске асырылуын және тиімділігін қарайды.
Директорлар кеңесі ішкі аудит қызметінің операция- лық тәуекелді басқару саяса- тын тиімді және жан-жақты жүргізуді қамтамасыз етеді.
туралы нұсқаулыққа 7-қосымша Ескерту: 7-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
Нұсқаулық талаптарының базалық критерииі Тәуекелдерді және ішкі бақылауды басқару жүйелерін ұйымдастыру Директорлар кеңесі банктегі мүдделер қайшылығын реттеу жөніндегі саясатты бекітті.
Директорлар кеңесі банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалармен банк операцияларының мониторингі бойынша саясат- ты жүргізеді.
Ішкі аудит қызметі банктің ішкі ережелер мен рәсімдерді сақтауын бақылауды, ішкі және сыртқы аудиторлардың есептерді орында- уын, уәкілетті органның ықпал ету шаралары мен өзге де талаптарын жүзеге асырады.
Банктік заем операцияларының талаптарын белгілейтін және бекітетін кредит комитеті заемдардың сапасын қадағалайды және банк- тің меншікті капиталының бес процентінен асатын заемдарды беруге алдын ала рұқсат береді.
Активтерді және міндеттемелерді басқару жөніндегі комитет қарыз алу ережелері мен рәсімдерін, қаржы құралдарын сатып алу/са- ту операцияларын жүргізуді, инвестициялау мен банктік кепілдіктер беруді белгілейді және бекітеді, сондай-ақ активтерді әр тарап- тандыру, тиімділік, өтімділік және капиталдың жеткіліктілігі бойынша бағдарды айқындайды.
жиынтық баланс және өткен жылдағы кезеңмен салыстырғандағы банктің кірістері мен шығыстары туралы есеп және қызметтің жоспарланған көрсеткіштері;
инвестициялар туралы:
қаржы құралдарын түрлеріне қарай топтастыра отырып және баланстық құнын, рыноктық құнын, кірістілігін және сатып алу мен са- тудың жалпы сомасын көрсете отырып жасалған есептер;
оларға қарсы қалыптасқан провизиялардың көлеміне жіктелген кредиттердің динамикасы туралы есептер;
банктермен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар алған жаңа заемдар туралы есеп.
Директорлар кеңесі тоқсан сайын мынадай есептерге талдау жасайды:
валюталардың айырбас бағамының ауытқу тәуекеліне банктің ұшырауына қысқаша талдау, банктің меншікті капиталға ағымдағы және болжалданатын мұқтаждығына қысқаша талдау.
Директорлар кеңесі уәкілетті органның ықпал ету шараларын және өзге де талаптарын орындамауының себептерін, оның ішінде банк қызметіндегі кемшіліктерді жою жөніндегі іс-шаралар жоспарын түсіндіре отырып бақылау жүргізеді.
Директорлар кеңесі банктің басшы қызметкерлерінің функционалдық міндеттері бойынша жыл сайынғы есептерді талдайды.
Директорлар кеңесі директорлар кеңесі мүшелерін, басшы қызметкерлерді, банктің ірі қатысушысы болып табылатын тұлғаларды және банкпен ерекше қатынастармен байланысты өзге де тұлғаларды кредит беру жағдайын банктің басқа заемшыларына қызмет көрсетумен, оның ішінде жеңілдік жағдайлар беру фактілерін тексеру мақсатында салыстырады.
Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалар тізілімін ай сайын қол қояды.
Директорлар кеңесі жыл сайын банктің ағымдағы қаржы жылына жоспарланған мақсаттарына жетуге арналған қызметтерін талдай- Директорлар кеңесі өзінің өкілеттілігі шегінде ағымдағы жылдың мақсатты көрсеткіштеріне банк қызметінің нәтижелері сәйкес кел- меген жағдайда банк басқармасының мүшелеріне шаралар қолдана алады.
Банктің ұйымдық-функционалдық құрылымының схемасы, оның ішінде:
банк бөлімшесінің немесе банк жүргізетін операцияларға байланысты негізгі тәуекелдерді тәуелсіз бағалау мен талдауға жауап бере- тін тәуекелдерді басқару жөніндегі тұлғаның өкілеттігі мен міндеттерін;
олардың функционалдық міндеттеріне сәйкес келетін банк басқармасы органдарының құрылымын;
банктің әрбір басшы қызметкерінің лауазымдық міндеттері мен өкілеттіктерін реттейді.
Есепті жыл ішінде банктің басшы қызметкерінің (басқарма мүшелерінен басқа) қызметін бағалау тәртібін, оның ішінде банк қызме- тінің мақсатты көрсеткіштерін банк орындамағаны үшін шара қолдануды және жауапкершілікке тартылуды реттейді.
Жылдық бюджеттер мен стратегиялық жоспарлар жасауды басқарма ағымдағы және болашақтағы бәсекелік, экономикалық орта мен нормативтік құқықтық базаны, банк капиталының қосымша қажетті мөлшерін және банк капиталын қаржыландырудың жаңа ұзақ мерзімді дерек көздеріне қол жеткізуді ескере отырып жүргізеді.
Тәуекелдерді басқару саясаты мыналарды көздейді:
Банктің басшы қызметкерлерінің өкілеттілігі мен функцоналдық міндеттерін реттейтін ереже, оның ішінде банк операцияларының дұрыстығына қосарлы бақылауды қамтамасыз етуді көздейтін және олармен байланысты тәуекелді бақылауды;
Ішкі аудит қызметі банк қызметін басқару жөніндегі өкілеттіктерді және функцияларды шоғырландыру бойынша басшы қызметкер- лерге тексеру жүргізеді.
Тәуекелдерді және ішкі бақылауды басқару жөніндегі саясат директорлар кеңесінің мүшелерін, басқарманы және банктің басшы қызметкерлерінің тәуекелдерді басқару жөніндегі өкілеттіктерді және функционалдық міндеттерін айқындайды.
Банктің директорлар кеңесіне және басқармаға ұсынылатын басқару ақпаратының тізбесі директорлар кеңесі мен басқарманың тәуе- келдерді басқару жөніндегі өз функционалдық міндеттерін тиісінше орындауы үшін жеткілікті болуы керек.
Тәуекелдерді басқару жөніндегі бөлімшенің қызметкерлері біліктілік талаптарына сәйкес келеді, оның ішінде тәуекелдерді басқару бойынша функционалдық міндеттерді жүзеге асыру үшін тиісті біліктілігінің болуын қарастырады.
Тәуекелдерді басқару жөніндегі банк бөлімшесінің және ішкі аудит қызметі қызметкерлерінің функционалдық міндеттері олар жүр- гізетін операцияларға сәйкес келеді.
Ішкі бақылау жөніндегі банктің саясаты:
банк ұшыраған барлық тәуекелдерді;
ішкі бақылау жүргізудің ауқымы мен жиілігін;
ішкі бақылау жүргізу кезінде пайдаланылатын рейтингтік жүйені;
банктің ішкі бақылау жүргізу жоспарын жасауға қойылатын талаптарды;
Ішкі аудит қызметі аудит саясатына сәйкес функциялары банктік операцияларды жүргізуді қарастыратын банктің барлық бөлімше- леріне үнемі ішкі тексеру жүргізеді.
Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері тексеру жүргізілетін банк бөлімшелерінің қызметі туралы жұмыс тәжірибесі мен қажетті бі- лімдері бар.
Банктің ішкі саясаты тексерілетін бөлімшенің қызметіне байланысты барлық қажетті құжаттарға, оның ішінде коммерциялық, өзге де немесе құпиялық режимі бар құжаттарға қол жеткізуге ішкі аудит қызметінің құқығын қарастырады.
Ішкі бақылау жөніндегі банктің ішкі саясаты басшы қызметкерлердің немесе банктің басқа бөлімшелерінің функционалдық міндет- терін орындаудағы тәуелсіздігі және ішкі аудит қызметінің директорлар кеңесіне есеп беруі белгіленеді.
Ішкі аудит қызметі банктің сыртқы аудиторымен бірлесіп банктің ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктерді талқылау үшін бірлескен кездесулер өткізеді.
Ішкі аудит қызметі жаңа өнімдерді немесе қызмет көрсетулерді ендіру туралы мәселелерді талқылауға қатысады.
Ішкі бақылау саясаты директорлар кеңесі мен банк басқармасына ішкі аудит қызметінің әрбір тексеруінің нәтижелерін ұсынуының оңтайлы мерзімдерін қарастырады.
Ішкі аудит қызметінің өкілеттіктері бөлімшелер үшін орындалуы міндетті болып табылатын жүргізілген тексерулердің нәтижелері бойынша ұсыныстар дайындауды қарастырады, сонымен бірге оларды жүзеге асырудың тәсілдері мен шарттарын тікелей банк бө- лімшелері айқындайды.
Ішкі аудит қызметі оларды оңтайлы орындау мақсатында, ішкі бақылау нәтижелері бойынша қабылданған, банк бөлімшелері жүргі- зетін және жоспарлайтын іс-шаралардың мониторингін жүзеге асырады.
Ішкі саясатпен банктің кірісін (шығысын), оның ішінде банктік қызмет көрсетулердің динамикасында, сол бөлігінде, түрлерінде, банктің аймақтық және функционалдық бөлімшелері бойынша ай сайын, сондай-ақ шоғырландырған негізде тоқсан сайын бақылап отыратын банк бөлімшесі белгіленді.
Ішкі саясатпен директорлар кеңесі белгілеген жиынтық лимиттер шегінде бөлімшенің қызметіне байланысты кірістерді (шығыстар- ды) басқару жөніндегі банк бөлімшесінің өкілеттігі қарастырылған.
Басқарма жаңа банктік қызметті жоспарлы түрде көрсетуге байланысты меншікті капитал мен әлуетті тәуекелдердің динамикасына талдау жасайды.
Басқарма директорлар кеңесі белгілеген тәуекелдердің жиынтық лимиттері шегінде қаржы операцияларын жүзеге асыратын банк бөлімшелерінің әрқайсысы үшін тәуекел лимитін айқындайды.
Басқарма тартылатын депозиттер мен берілетін кредиттер бойынша сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу жөніндегі саясатты бекітті.
Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу жөніндегі, оның ішінде сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу рәсімдерін реттейтін саясат.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі еншілес ұйымдар мен банк холдингтерінің қаржы қызметіне мониторингті жүзеге асырады.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің банктердің банк холдингтерімен жасалатын операцияларын тексеру жөнінде өкілеттіктері бар.
Директорлар кеңесі банк холдингтерімен жасалатын мәмілелердің шарттарына қойылатын талаптарды белгілейді.
Басқарма банк холдингі болып табылатын тұлғалар ұшырайтын тәуекелдер туралы, сондай-ақ банк холдингтері қабылдаған, банк- тің қызметіне әсер етуі мүмкін тәуекелдер туралы мәліметтерді талдайды.
Банк бөлімшелері өз қызметінің Қазақстан Республикасының заңнамаларына, банктің ішкі ережелері және құжаттарына сәйкес ке- луіне бағалау жасайды.
Ішкі аудит қызметі банк қызметінің жаңа түрлерін ендіру кезінде банк қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді сақтауға байланысты банктік қосымша тәуекелдерінің пайда болу мүмкіндігіне бағалау жүргізеді.
алынып тасталды <*>
Директорлар кеңесі басқарманың директорлар кеңесі мен банк акционерлеріне банктің қаржы көрсеткіштерін бағалау мүмкіндігін қамтамасыз ететін қаржы және басқару есебін ұсыну нысандары мен мерзімдерін бекітті.
Директорлар кеңесі ішкі бақылауды және тәуекелдерді басқаруды жақсарту жөніндегі сыртқы аудиторлардың қорытындыларын тал- Есеп және есеп беру жөніндегі банк саясаты, сонымен бірге банк аудитін тексеру барысында мынадай мәселелерді қарастырады:
банктің есеп саясатының қаржы есебінің халықаралық стандарттарына сәйкестігі;
қаржы есептерімен бухгалтерлік негізсіз айла-әрекет жасау фактілерінің болуы;
жіктелген активтер және шартты міндеттемелер бойынша провизиялар (резервтер) қалыптастырудың дұрыстығы;
банктің есеп саясатында белгіленген талаптарға есеп және есеп беруді жасау әдістерінің сәйкестігі;
жылдық есептегі банктің және оның еншілес ұйымдарының құрылымы мен тәуекелдер мөлшерін ашудың толықтығы мен дұры- стығы.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі меншікті капиталдың жеткіліктілігіне, мынадай факторлардың тиімділігі мен өтімділігіне әсерді бо- лжайды:
Қазақстан Республикасының тәуелсіз борыш рейтингінің үш айда бір деңгейге және бір жылда екі деңгейге төмендеуі;
шетел банктері мөлшерлемелерін көтерді және Қазақстан Республикасының банктеріне беретін заемдар бойынша мерзімдерді қы- сқартты;
банктің баланстық және баланстан тыс есептерге, сондай-ақ экономикалық жағдайлардың өзгеруіне сезімтал кірістер және шығы- стар шоттарына;
банктің баланстық және баланстан тыс есептерге, сондай-ақ банк холдингі болып табылатын еншілес ұйымдар мен тұлғалардың кі- рістер және шығыстар шотына;
банк алған синдикатталған заемдар және өзге де сыртқы заемдарды мөлшерлемелерін арттыру және өтеу мерзімдерін азайтуға;
заңды және жеке тұлғалардың депозиттер көлемінің ықтимал төмендеуіне;
өтімділіктің төмендеуі, қаржы құралдарына бағаның өзгеруіне; мұнай газ секторының және оның инфрақұрылымының субъектіле- ріне берілген заемдарды қайтармау деңгейіне;
шетел валютасында берілген заемдарды қайтармау деңгейіне үнемі талдау жүргізеді.
Банктік заем операцияларын жүргізу Басқарма баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша банктің және оның еншілес ұйымдарының кредиттік тәуекелге ұшы- рауына мониторингті жүзеге асырады.
Директорлар кеңесі кредиттер сапасын бағалау рәсімдері белгіледі.
Директорлар кеңесі және басқарма провизияларды қалыптастыру және жіктелген активтерді есептен шығару рәсімдерін белгіледі.
Басқарма айына кемінде бір рет баланстық және баланстан тыс міндеттемелер бойынша банк активтерінің сапасына және кредит тәуекелінің деңгейіне талдау жүргізеді, банктік қаржы жағдайына кредиттік тәуекелдің әсер ету дәрежесін айқындайды.
Банктің кредит бөлімшесінің қызметкерлері мүдделер қайшылығы тәуекелін шектейтін рәсімдерді сақтау арқылы функционалдық міндеттерін жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі жылына кемінде бір рет кредит бөлімшесі қызметкерлерінің мүдделер қайшылығы тәуекелін шектейтін саясат- ты және рәсімдерді сақтауына тексеру жүргізеді.
Басқарма жаңа банк қызметтерін банктің ұсынуына немесе экономиканың жаңа секторлары не аймақтарына банк қызметін көрсету- ге байланысты кредит тәуекелдеріне талдау жүргізеді.
Ішкі аудит қызметі заем беру туралы шешім қабылдайтын банктің басшы қызметкерлерінің банктің ішкі ережелерінде айқындалған лауазымдық өкілеттіктеріне сәйкестігін тексереді.
Заем беру туралы шешім қабылдауға уәкілетті банктің басшы қызметкерлері туралы ереже заем беру туралы шешім қабылдайтын өкілетті тұлғаға білікті және кәсіби талаптарды айқындайды.
Кредиттеу бойынша құжаттарды жүргізу саясаты:
банк заемы шарттарында міндетті көрсетілуге, оның ішінде заемшыға заем бойынша міндеттемелерін уақтылы және толық орындау мүмкіндігіне жағымсыз әсер етуі мүмкін қаржы ережесі және өзге де мәліметтер туралы ақпаратты заемшының ашуына жататын та- лаптарды;
Қазақстан Республикасының резидент еместерін кредиттеу кезінде - шетел мемлекеттерінің заңнамаларына құқықтық сараптау жүр- гізуді айқындайды.
заемшының есеп саясатының қолданылып жүрген есеп және есеп беру стандарттарына, заемшылардың қаржылық есептерінің шы- найылығына сәйкестігін бағалау;
заемшының бас және еншілес ұйымдарының қаржы жағдайын бағалаудың дұрыстығын бағалау;
заемшының технологиялық өндіріс саласының жағдайын және тиімділігін бағалау;
заемшының заем құралдарын пайдалануын тексеру.
Мынадай факторларды ескере отырып, заемшының заемды өтейтін дерек көздерін тексеру:
өндірістік перспективалары, сату динамикасы, қысқа мерзімді активтерінің сапасы, борышқа қызмет көрсетуге қойылатын талаптармен салыстырғанда борышты өтеуге бөлінуі мүмкін кірістің сомасы;
заемшының бизнес-жоспарының тиімділігін бағалау;
заңды тұлғалардың, оның ішінде жылжымайтын мүлікке берілген заемдар бойынша заемшыларға қаржылық талдау жүргізу;
қаржы есептеріндегі деректерді жинау және талдау негізінде заемшының қаржы жағдайындағы өзгерістерді қадағалау;
қаржылық талдау арқылы заем қаражаттарын пайдалану тиімділігін тексеру;
баланстық және баланстан тыс операцияларды қоса алғанда, банктің меншікті капиталынан бес процент асатын соманың тәуекелде- рін тексеру; оның бас және еншілес ұйымдарын ескере отырып, заемшының шоғырландырылған кредит тәуекелін тексеру тәртібін айқындайды.
Қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшылардың мониторинг саясаты:
"қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшы" ұғымын, оның ішінде активтерді жіктеу бойынша уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілерінде көзделген қаржы ережелерін бағалау критерилеріне сәйкес келетін ұғымды;
қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшыға берілген заемдарды бақылау әдістерін;
жоғары тәуекелмен күмәнді және үмітсіз заемдарды өндіріп алу әдістерін;
заемдары жоғары тәуекелмен күмәнді және үмітсіз болып жіктелген, заемшылар туралы банк филиалдарын ақпараттандыру тәртібі;
тәуелсіз эксперттерді немесе аудиторларды тарту арқылы, қаржы жағдайы қанағаттанарлықсыз заемшының қаржылық және өндірі- стік қызметінің көрсеткіштерін ай сайын қадағалау тәртібі, заемдары жоғары тәуекелмен күмәнді және үмітсіз болып құрылымдалған жоспарды әзірлеу жөніндегі шаралар.
қамтамасыз етудің жеткіліктілігін есептеу жөніндегі ережені (мысалы, кредит құнының кепіл құнына коэффициенті, кепілді қайта бағалау);
заемшының өндірістік қызметі көрсеткіштерінің өзгеруін, қамтамасыз етудің сақталуын, оның ішінде төтенше жағдайларға ұшырам- паздығын ескере отырып қамтамасыз етудің жеткіліктілігін бағалаудың шұғыл әдістерін;
кепіл түрінде берілген, атап айтқанда кредиттік желілер, аккредитивтер және кепілдіктер бойынша жылжымайтын мүлік сатып алу- ға заңды тұлғаларға берілген заемдар бойынша жылжымайтын мүлікті қайта бағалаудың кезеңділігін;
өтегенге дейін кепіл ретінде ұсталатын бағалы қағаздардың құнын қайта бағалаудың кезеңділігін;
гаранттың қаржы жағдайын бағалаудың кезеңділігін және әдістерін айқындайтын қамтамасыз етудің жеткіліктілігін бағалау рәсім- дерінің тиімділігін кезең-кезеңмен талдайды;
Қаржы құралдарымен операциялар жүргiзу фронт- және бэк-офистерді бөлуді;
бэк-офистің фронт-офис операцияларының жағдайын уақтылы тексеру мүмкіндігін;
қосарланған бақылау жүйесі қатысушылары арасындағы ықтимал келісімдерді шектеу шараларын;
тәуекелдер мониторингі мен кастодиан қызметін жүзеге асыратын фронт- және бэк-офистерде және бөлімшелерде бір тұлғаның ұқсас қызметтік міндеттерді бір мезгілде орындауына тыйым салуды қарастырады.
Ішкі аудит қызметі меншікті капиталдың және банк кірістерінің мөлшеріне теңбе-тең болмайтын кірістермен айла-әрекет жасау және тәуекелді қабылдау жағдайларын анықтау және болдырмау мақсатында банк операцияларын тексереді.
Банктің қаржы құралдарын сатып алу/сату бойынша операцияларын қамтамасыз ететін техникалық жүйесі бар.
Банктің ақша және қаржы құралдары бойынша есептер жүргізуге арналған техникалық жүйесі бар.
Банктің тәуекелдерді басқаруға қажетті ақпаратты жинау жөніндегі жүйесі бар.
Ішкі аудит қызметі және сыртқы аудиторлар тәуекелдерді басқару бөлімшесінде бухгалтерлік есеп және есеп беруді жүргізуге жау- ап беретін банктің бөлімшесі ұсынған мәліметтердің нақтылығын тексереді.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі қаржы құралдары бойынша банк айқындаған әділ құнның дұрыстығына мониторинг жүргізеді.
Директорлар кеңесі кезең-кезеңмен жиынтық лимитті және "stор - loss" лимиттерін белгілеу ережелерін айқындайды.
Қаржы құралдарын сатып алу/сату бойынша операцияларды жүзеге асыратын банк бөлімшесі банктің басқармасына қаржы құралда- ры бойынша банк позициясын ұсынады.
Директорлар кеңесі қаржы құралдары бойынша лимиттерді және "stор - loss" лимиттерін белгілеу ережелерін айқындау рәсімдерін Басқарма немесе тиісті функциялары және өкілеттіктері бар басқа алқалы орган шетел валюталарының әрбір түрлері және барлық валюталар бойынша спот, форвард, своп операцияларының халықаралық практикасында қабылданған позициялар бойынша лимит- терді белгілейді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі спот және форвард операцияларын өтеу мерзімдерін басқару үшін активтер мен міндеттемелерді өтеу мерзімдерінің күн сайынғы кестесін пайдаланады.
Директорлар кеңесі инвестициялық саясатты бекітті, ол: инвестициялау мақсатын, инвестициялау операцияларын, сондай-ақ инве- стициялаудың жоспарлары мен лимиттерін бекіту жөніндегі өкілеттіктерді;
құпия ақпаратты пайдалану арқылы жүргізілетін операцияларға рұқсат бермеу мақсатында кредиттеу функцияларынан инвестиция- қаржы құралдарының түрлері, инвестициялық қызмет мақсаттары бойынша инвестициялық критерийлерді айқындайды.
Басқарма банктің инвестициялық операцияларының күнделікті мониторингінің рәсімдерін бекітті.
Инвестициялар портфелі бойынша кірістер/шығыстар туралы есеппен бірге мониторинг нәтижелері басқарма мен директорлар кеңе- сіне ай сайын ұсынылады.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі қаржы құралдарының, эмитенттің түрі, айналыс мерзімдері, валюта түрлері және инвестициялау мақсаттары бойынша банктің инвестициялық портфеліне мониторингті жүзеге асырады.
айына кемінде бір рет рыноктық құны бойынша инвестициялар портфеліне қайта бағалау жүргізуді;
жарты жылда кемінде бір рет әрбір есепті кезең үшін қаражаттарды, кірістерді/шығыстарды тарту құнын ескере отырып, инвестици- Банк олардың рыноктық құнының динамикасын ескере отырып, қаржы құралдарымен жасалған операциялардан болған кірістердің Активтерді және міндеттемелерді басқару жөніндегі бөлімше және/немесе тиісінше функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы ор- ган:
активтерді және міндеттемелерді басқару мәселелерін қарайды;
тәуекелдерді басқару, басқару бөлімшесімен өзара іс-әрекет жасайды;
баланстық және баланстан тыс операциялар бойынша өтімділік тәуекелін, процент тәуекелін және валюта тәуекелін апта сайын ба- қылайды;
өтімділік тәуекелі, процент және валюта тәуекелдері, сатып алу/сату операцияларының түрлері және динамикасы бойынша банктің позициясы туралы басқармаға апта сайын, директорлар кеңесіне ай сайын ақпарат береді;
берілетін заемдер және тартылатын депозиттер бойынша сыйақы мөлшерлемесін белгілеу жөнінде ұсыныстар береді.
Тиісті функциялары және өкілеттіктері бар Басқарма немесе басқа алқалы орган банктің қажетті өтімді активтер мөлшерін қалыпта- стыру қабілеттілігіне ықпал ететін ақпараттарды алады және талдайды.
Активтерді және міндеттемелерді басқару бөлімшелері және/немесе алқалы орган тиісті функциялары және өкілеттіктеріне сәйкес оларды берілетін займдарды қамтамасыз ету ретінде тез кепілдікке беру үшін қажетті өтімді активтердің деңгейін айқындайды және қолдайды.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі өтімді активтерді, оның ішінде спот, форвард және своп операцияларын қабыл- данған халықаралық практикада жүргізу нәтижесінде ұлттық және шетел валюталарын тартудың дерек көздеріне тұрақты түрде мо- ниторинг жүргізеді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі және/немесе тиісті функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы орган:
күн сайын тұрақты түрде ақша ағынының кестесін жасайды және таяудағы он жұмыс күніне қолма-қол ақша бойынша гэп-позиция- ның мониторингін жүргізеді;
үнемі (мысалы, апта сайын) есеп айырысу күніне сәйкес, активтер мен міндеттемелерді өтеу мерзімдерінің кестесін жасайды және күн сайынғы, апта сайынғы және ай сайынғы негізде қолма-қол ақша бойынша гэп-позициясына мониторинг жүргізеді;
мониторингті және әрбір валюта бойынша ұлттық валютаға немесе басқа шетел валютасына айырбастамай қолма-қол ақша жөнінде- гі гэп-позицияны басқаруды жүзеге асырады.
Банк баланстан тыс банк операцияларын өтеудің болжанған көлемін ескере отырып өтімділікке бақылауды жүзеге асырады.
Басқарма немесе тиісті функциялары және өкілеттіктері бар басқа алқалы орган басқа банктерден өтімді активтерді жинақтау мүм- кіндігін ескере отырып, қолма-қол ақша бойынша гэп-позицияның лимиттерін белгілейді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесі банктің өтімді активтерді жинақтау қабілетінің өзгеруін ескере отырып, қолма- қол ақшаның гэп-позициялары бойынша лимиттерге үнемі шолу жүргізеді.
Банк күнделікті банк операцияларын әрбір жұмыс күні жинақталуға тиіс ақшаның қажетті сомасы өтімді активтерді тартудың күн- делікті сомасынан аз ғана асатын банк операцияларын жүзеге асырады.
Банк үнемі өтімді активтердің дерек көздерін (ішкі және сыртқы дерек көздері) тартудың және олар тартылған негізде операциялар түрлерін түрлендірудің мониторингін жүргізеді.
Банк үнемі шетел валютасындағы міндеттемелерді өтеуге қажетті шетел валютасындағы өтімді активтерді қалыптастыру мүмкінді- гіне мониторинг жүргізеді.
Активтер мен міндеттемелерді басқару бөлімшесінің және/немесе тиісті функциялары мен өкілеттіктері бар алқалы органның:
валюталық бағамдардың өзгерістерін талдау үшін қосымша жүйесі бар;
валюта бағамдарының өзгеруіне сезімталдықты айқындау үшін, тәуекелдің валюталық құралдарының құнына бағалау жүргізілетін ашық валюталық позицияны немесе моделдерді үнемі талдайды.
Банктiң операциялық қызметiне, ақпарат жүйесiнiң және басқару ақпараты жүйелерiнiң жұмыс iстеуiне қамтамасыз ету банктің өндірістік қызметіне басшылықты қамтамасыз ететін бөлімшені;
банк операцияларын жүргізудің техникалық тәртібін;
банк операциясының бухгалтерлік есебін;
банк операциясына қосарланған бақылауды және олардың есебін реттейді.
Банк кассадағы ақшаны сейфте (қоймада) сақталатын журнал жазбаларымен салыстырып тексеруді жүзеге асырады.
Банк кассадағы қолма-қол ақшаның артық (кем шығу) жағдайын тексереді.
Банк банкоматтардың қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуіне жауап беретін қызметкерлердің жұмысына бақылау жасауды жүзеге Ішкі аудит қызметі депозиттерді қабылдау/орналастыру, дебиторлық/кредиторлық берешек бойынша операцияларды жүргізудің техникалық операциясын олардың сақтауын бағалау мақсатында жарты жылда кемінде бір рет бөлімшелерге тексеру жүргізеді.
Банктің деректерді электрондық өңдеу жүйесін жоспарлау, әзірлеу және жұмыс істеуіне қатысты ережелері мен нұсқаулықтары бар.
Электрондық өңдеу жүйесін бақылауды жүзеге асыратын және деректерді өңдеу мәселелеріне жауап беретін банк қызметкерінің жұ- мыс саласына сәйкес біліктілігі және тәжірибесі болады.
Тексерулерді ішкі аудит қызметі басқарма бекіткен тексеру жоспарларына сәйкес жүргізеді.
Ішкі аудит қызметі жүргізілген тексерулердің нәтижелері туралы басқарма мен директорлар кеңесіне үнемі хабарлайды.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесінің автоматтандырылған банк жүйесіне кіру және шығу кезінде рұқсат алу деңгейін тексеру жүйесі бар.
Басқарма маңызды кілттерді, оның ішінде деректердің ақпарат базаларына электрондық кілттерді бақылау жөніндегі рәсімдерді және ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесінің жауапкершілігін бекітті.
Дайындаушы жабдықтардың мынадай техникалық қызмет көрсетулерін қамтамасыз ететін сертификатталған бағдарламалық қамта- масыз етудің;
өрт қауіпсіздігінің, сейсмологиялық орнықтылықтың талаптарына жауап беретін деректердің ақпарат базасының техникалық кешен- деріне арналған оқшау үй-жайлардың;
резервтегі компьютерлер мен желілік коммуникациялардың міндетті түрде болуын қарастырады.
Банк үнемі деректердің жүйелік-маңызды бағдарламалық файлдар мен файлдардың резервтік көшірмелерін қалыптастырады.
Төтенше жағдайлар компьютерлік орталықтар және филиалдар үшін жүйе жұмысында төтенше іркілістер болған жағдайдағы ереже- лер мен нұсқаулықтарды қарастырады.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі техникалық проблемалар есебінің парақтарын толтырады және олар бойынша есеп жүргізіле- Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі проблемалардың туу себептерін бақылайды, олар туралы ақпарат жүйесін дайындаушыларға хабарлайды және олардың қайталануын болдырмау үшін түзету шараларын қабылдайды.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі осындай проблемалардың сипатын үнемі талдайды.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі тоқсанына кемінде бір рет деректердің автоматтандырылған базасының жұмыс істеуін қамта- масыз ететін техникалық кешендерді тексереді.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі тоқсанына бір рет техникалық кешендердің жағдайы туралы ақпаратты басқармаға ұсынады.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі деректердің автоматтандырылған базасын басқару терминалдарын пайдаланудың монито- рингін жүргізеді және сәйкестендіреді, оның ішінде олар жүргізген операциялардың түрі мен көлемінің пайдаланушының функцио- налдық міндеттеріне сәйкестігін бақылайды.
Банкте пайдаланушының жеке басын сәйкестендіруге мүмкіндік беретін жүйе бар.
Банкте Интернет коммуникациялары бойынша қаражатты аудару жөніндегі қызметтерді ұсынған кездегі қауіпсіздіктің кешенді ша- ралары бар.
Ақпараттық қамтамасыз ету бөлімшесі жүйелік проблемалар салдарынан пайда болған нақты алынған залал бойынша деректерді жинақтауды және есепке алуды жүргізеді және олардың қайта туындамауының алдын алу шараларын қабылдайды.
туралы нұсқаулыққа 8-қосымша Ескерту: 8-қосымшаға өзгертулер енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы N 234 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз); ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 24.12.2012  № 383(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)
Нұсқаулықтың талаптарына қосымша критерийлер Тәуекелдерді және ішкі бақылауды басқару жүйесін ұйымдастыру Директорлар кеңесі банк қызметінің стратегиясын бекітеді.
Банктің корпоративтік стратегиясында банк қызметінің қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді мақсаттары айқындалған. Қызметтердің қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді мақсаттарының мерзімдерін банк жеке айқындайды.
Банктердің қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді стратегиясы жасалған және банк қызметіне бұрын жағымсыз әсер еткен факторларды алып тастау мақсатында үнемі жетілдіріліп отырады.
Директорлар кеңесі тәуекелдермен (кредит тәуекелі, процент тәуекелі, өтімділікті жоғалту тәуекелі, валюта тәуекелі) байланысты және банктің стратегиясына, саясатына және рәсімдеріне қайшы келетін немесе банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлға- лар үшін жеңілдік жағдайларын туғызатын банк басқармасы жүргізетін банк операцияларының мониторингі жөніндегі саясатты бе- кітеді.
алынып тасталды; <*>
Тәуекелдерді басқару функциясын жүзеге асыратын банк бөлімшесі әлемдік тауар және қаржы рыноктарына теріс динамика жағдай- ында меншікті капиталдың, кірістіліктің және өтімділіктің жеткіліктілігін бағалау әдістемесін пайдаланады.
Басқарма әлуетті және ықтимал тәуекелді білдіретін ішкі және сыртқы экономикалық факторларды сәйкестендіреді және талдайды, олардың банктің қаржы көрсеткіштеріне әсерінің дәрежесін бағалайды.
Директорлар кеңесі бекіткен жиынтық лимиттердің бөлігінде, басқарма банк операцияларының жекелеген түрлері бойынша тәуе- келдердің рұқсат етілетін мөлшеріне лимиттерді айқындайды, банктің аталған лимиттерді сақтауының тиімді бақылау шараларын қолданады.
Басқарма олардың ай сайынғы есебі негізінде тәуекелдердің түрлері бойынша жиынтық лимиттерді сақтауын бақылайды.
Басқарма банк бөлімшелерінің ықтимал және әлуетті тәуекелдерді басқарудағы саясатты сақтауын бақылайды, банк бөлімшелерінің олар үшін белгіленген лимиттер шегінде тәуекелдер мөлшерін сақтауына мониторингті жүзеге асырады.
Басқарма олар жүргізген операциялардың түрлері бойынша тәуекелдерді бөлу, яғни меншікті капитал мен төлем қабілеттігін сақтау мақсатында оларға байланысты тәуекелді ескере отырып, банк операцияларының құрылымын және көлемін қалыптастыру саясатын қолданады және оны банктің жауапты бөлімшелерінің орындауын бақылайды.
Банкте түрлендіру саясатын іске асыруды қамтамасыз ететін ұйымдық-функционалдық және операциялық құрылымы бар;
Банктің ағымдағы қаржы жағдайы туралы ақпарат форматтары және олар қабылдаған тәуекелдер басқару есебінің белгілі бір нысан- дары түрінде стандартталған, оның ішінде кредит, процент тәуекелдері, өтімділікті жоғалту тәуекелі, валюта тәуекелі, елдің (транс- ферт) тәуекелдерін сәйкестендіреді және өлшейді, сондай-ақ тәуекелдерге тап болу дәрежесі, белгіленген лимиттер шегінде олар- дың сақталуы айқындалады.
Бөлімше қабылданатын тәуекелді ескере отырып, банктің күтіліп отырған кірістеріне бағалау (есептеу) жүргізеді.
Директорлар кеңесі бекіткен тәуекелдерді басқару жөніндегі саясат қаржы көрсеткіштерінің шоғырландырылған негізде қабылдан- ған тәуекелдер мониторингінің рәсімдерін айқындайды.
Директорлар кеңесі айқындаған банк тәуекелінің жиынтық лимиттері шегінде еншілес ұйымдар үшін тәуекелдер лимиттерін Дирек- торлар кеңесі растайды.
Тұтыну кредитін алуға өтінімдерді өңдеуге тіркеу процесін автоматтандыру.
Соңғы 5 жылға тұтыну кредиттері бойынша тарихи деректер базасының болуы.
Тұтыну кредиттерді ұсыну, бекіту рәсімі және мониторинг талаптарын айқындайтын ішкі саясаттың болуы.
Заемшылардың ішкі автоматтандырылған математикалық немесе скоринг бағалаудың статистикалық модельінің және рейтингтік жүйесінің болуы.
Пайдаланатын скоринг модельінің сапасын жыл сайын тексеру.
Саясат мынадай тәртіптерді айқындайды:
сапалық және сандық сиппаттарында негізделген кредиттік скоринг арқылы заемшының кредит қабілеттілігін бағалау, оның ішінде:
заемшының тұрақты және жеткілікті кірістің болуы;
жұмыс орыны және лауазымы;
- кепіл есебінде қолайлы жылжымайтын мүліктің болуы;
- несие берешектің болуы, оның ішінде басқа банктер алдында;
- банктер кредиттері бойынша төлем тәртібі;
- кредит тарихының болуы;
заемшы ұсынған деректердің дұрыстығын айқындау;
тұтыну кредиттердің мониторингі және топтастыру;
тұтыну кредиттер бойынша провизияларды қалыптастыру.
Ішкі бақылау
Банктің Директорлар кеңесі бірдей және тиімді ішкі бақылау жүйесін құруына және жұмыс істеуіне жауап береді.
Директорлар кеңесі мүшелерінің банк қызметі және оған байланысты тәуекелдер саласында қажетті білім мен тәжірибесі бар.
Банк басшылығы, құрылымдық бөлімшелер басшылары ішкі бақылау жүйесін бірдей жұмыс істеуіне жауап береді.
Басшылық:
Қажетті тәжірибесі және техникалық мүмкіндіктері бар жоғары білікті қызметкерлер ішкі бақылау жөніндегі жұмысты орындауды қамтамасыз ететін шаралар қолдайды.
1) банк басшыларымен ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін кезең кезеңмен талқылайды;
2) басшылық, ішкі аудит және ішкі аудиторлар қызметі жасаған ішкі бақылау бағасын уақытында қарайды;
3) ішкі бақылау жүйесі жетіспеушілігі себебінен аудиторлар және қадағалау органдары айтқан ұсынымдар мен ескертулерді басшы жедел орындауды қамтамасыз ететін кезең кезеңмен шаралар жүргізеді;
4) банк стартегиясының және тәуекел лимиттерінің бірдейлігін кезең кезеңмен тексереді.
Басшылық Директорлар кеңесінің нұсқауларын орындауға, оның ішінде стратегия мен саясатты іске асыруды және ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін құруға жауап береді.
Банктің ішкі ережесінде өкілеттік саласы, есеп беру және барлық банк шеңберінде ақпаратпен алмасудың тиімді жүйелерін нақты көрсете отырып ұйымдық құрылымы сипатталған.
Басшылық нақты ережелерді және ішкі бақылау саласындағы рәсімдерді әзірлеуге өкілеттікті тиісті бөлімшелерінің басшыларына Басшылық тиісті ережелер мен рәсімдерді әзірлеуді және орындауды бақылайды.
Банк басшылығы қажетті тәжірибесі және техникалық мүмкіндіктері бар жоғары білікті қызметкерлер ішкі бақылау жөніндегі жұ- мысты орындауды қамтамасыз ететін шаралар қолдайды.
Операциялық рәсімдер банктің барлық мүдделі қызметкерлеріне алуына қолайлы нақты жасалған ішкі құжаттарда сипатталған.
Банк қызметкерлері өз міндеттемелерін тиімді орындайды және кез келген операциялық проблемалар, кәсіби этикасын сақтамау жағдайлар немесе басқа рәсімдерді бұзу не асыра пайдалану тиісті деңгейде басшылыққа хабарлайды.
Алға қойылған мақсаттарға жетуге ықпал ететін тәуекелдерді басшылықтың тұрақты түрде бағалауы.
Жаңа немесе оған дейінгі бақылауда болмаған тәуекелдерді тиімді қадағалау мақсатында ішкі бақылау жүйесін қайта қарау.
Жаңа қаржы құралдарын және қаржы рыногында пайда болатын рыноктық операцияларды бағалау және осы қызметке байланысты тәуекелдерді талдау.
Тәуекелді бағалау банктің алға қойылған мақсаттарға жетуіне теріс ықпал етуі мүмкін ішкі факторларды (мәселен, ұйымдық құры- лымның күрделілігін, банк қызметінің сипатын, қызметкерлердің біліктілік деңгейін, ұйымдық өзгерістерді және кадрлардың тұрақ- тамауын) және сыртқы факторларды (экономикалық жағдайлар мен банк саласындағы жай-күйді, технологиялық жаңалықты) анық- тайды және қарастырады.
Бақылаудың жүзеге асырылуы банктің барлық қызметкерлеріне, оған қоса басшылыққа және клиенттермен жұмыс істейтін қызмет- керлерге таратылады.
Тұрақты негізде банк басшылығы банк қызметінің барлық аспектілеріне банктің ішкі құжаттардың сәйкестігі туралы растауды, ішкі құжаттардың мағынасы бірдей болып қалу туралы ақпаратты алады.
оларда клиенттердің операциялары көрінетін шоттарды және банктің меншікті операциялары көрінетін шоттарды жүргізу;
"банк" портфелі мен "дилер" портфеліне қатысты операцияларды жүргізу;
маркетинг операцияларын сол клиенттермен бір мезгілде жасаған кезде олардың позициялары туралы ақпаратты клиенттерге фор- мальды түрде беру;
заемды берген кезде кредит құжаттамасының бірдейлігін бағалау және заемды бергеннен кейінгі заемшы мониторингі;
басқа факторлармен жұмсартылмаған мүдделердің маңызды дауының туындауын болжайтын басқа салалар жөніндегі өкілеттіктер- ді бөлу.
Мүдделердің әлуетті дауының салалары анықталады, барынша азайтылады және тәуелсіз үшінші тұлға олардың тұрақты монито- рингін жүзеге асырады.
Бірдей ақпараттың болуы және оның тиімді берілуі.
Ақпараттың мынадай сапалары бар: іске жатады, сенімді, уақтылы, алуға қолайлы және ресімділеді.
Ақпарат өзіне ішкі қаржы және операциялық деректерді, Қазақстан Республикасы заңнаманың белгіленген талаптарын және норма- тивтік құқықтық актілерін сақтау жөніндегі деректерді, сондай-ақ сыртқы рыноктан келіп түсетін мәліметтерді, шешімді қабылдау- ға қатысы бар оқиғаларды және жағдайларды енгізеді.
Ішкі ақпарат есеп жазбаларын сақтайтын белгіленген тәртіпке сүйенетін есеп процесінің бөлшегі болып табылады.
Ішкі резервтік рәсімдерін және функцияларды қалыптастыру рәсімдерін әзірлеу, әзірлеу ережесін және программаларды сатып алу, қызмет көрсету (бақылауды өзгерту) рәсімдерін және нақты/ойша кіру қауіпсіздігін бақылау.
Программалық қамтамасыз етуге бақылау программа қосымшаларында компьютерлік қадамдары және операцияларды өңдеуді және банк қызметінің басқа түрлерін бақылайтын қолдан жасалатын рәсімдері болып табылады.
Банктен тыс жерлерде орналасқан ішкі провайдер қызмет көрсетуді қолдау банк қызметіне арналған шиеленісті жүйесін қалпына келтіруді қоса отырып қайталау құрылғылар пайдалануымен күтпеген жағдайларда іс-әрекет жоспарын әзірлеу.
Күтпеген жағдайлар туындаған кезде банк операцияларының орындалуы үшін оны қалпына келтіру бағдарламасын кезең кезеңмен тестілеу.
Банк басшылығы ақпарат берудің тиімді жүйесін (операциялық саясатты және банк қызметінің рәсімдерін айқындайтын құжаттар- ды, банктің нақты операциялық қызметі жөніндегі ақпаратты) құрады.
Жоғары, төмен және көлденең ақпараттың бірдей ағымын қамтамасыз ететін банктің ұйымдық құрылымын құру.
Жоғарыдан төменге келіп түсетін ақпарат Директорлар кеңесіне және басшылыққа қызмет барысында қабылданған тәуекелдер тура- лы және банктің ағымдағы жағдайы туралы қажетті мәліметтермен қамтамасыз етеді.
Төменге жіберілетін ақпарат банк мақсатын, оның стратегиясын, белгіленген тәртіптерді және рәсімдерді орта мен кіші буын бас- шылығына және қатардағы қызметкерлерге хабарлауды қамтамасыз етеді.
Банк операцияларын жүзеге асыратын бөлімдерді, қаржы бақылау және ішкі аудитті қоса отырып әртүрлі бөлімшелердің қызметкер- лері ішкі бақылаудың тиімділік мониторингін жүзеге асырады.
Банк басшылығы мониторингтің нақты аспектілеріне жауап беретін қызметкерлердің міндеттемелерін таратады.
Мониторинг ішкі бақылаудың барлық процесін мерзімдік бағалауды енгізеді.
Банктің әртүрлі операциялар мониторингінің кезеңділігі олармен байланысты кезеңділіктің және банк қызметінің жағдайларында болатын өзгерістер сипатының тәуекелдерін негізге ала отырып айқындалады.
Ішкі аудит қызметі ішкі бақылау жүйесінің тұрақты мониторингінің бөлшегі болып табылады және белгіленген ереже мен рәсімде- рінің бірдейлік тәуелсіз бағалауды, сондай-ақ оны сақтауды қамтамасыз етеді.
Ішкі аудит қызметі банктің күнделікті жұмысынан тәуелсіз және банктің, оның филиалдары мен еншілес құрылымдарын қоса оты- рып жүргізетін операциялардың барлық түрлеріне қол жеткізеді.
Ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер туралы және тәуекелдерді тиімсіз бақылау туралы ақпарат тиісті тұлғаға (тұлғаларға) айқын- далғанына қарай дереу хабарланады, күрделі мәселелер Директорлар кеңесіне хабарланады.
Тиісті басшылар жетіспеушіліктерді уақтылы түзетуді қамтамасыз етеді.
Ішкі аудит қызметі кейінгі тексерісті жүргізеді және мониторингтің басқа түрлерін жүзеге асырады және Директорлар кеңесіне бар- лық түзетілмеген жетіспеушіліктер туралы дереу хабарлайды.
Банктің Директорлар кеңесі ішкі бақылаудың жетіспеушіліктерін және оларды жою үшін қабылданған шараларды қадағалау жүйе- сін құрады.
Директорлар кеңесі ішкі бақылау жүйесі анықтаған барлық проблемаларды жинақтайтын есептерді кезең кезеңмен алады.
Директорлар кеңесі бизнесті ретті жүргізуді қамтамасыз ету үшін ішкі бақылау жүйесін (белгілі мақсаттарға сілтеме жасай отырып)
тұрақты түрде тексереді.
Директорлар кеңесі тәуекелдерді басқару жүйесінің болуын жүйелі түрде тексереді.
Директорлар кеңесі анықтау рәсімдерінің болуын және қойылған мақсаттарының жетістігі кезінде банк тәуекелдерге тап болатын бірдей бақылауын; тұтастығын, қаржылық ақпараттың және басқару ақпараттың сенімділігі мен уақтылығын тестілеу; заңдарды және нормативтік құқықтық актілерді, қадағалау саясат пен ішкі жоспарларды, әдістемелерді және рәсімдерді сақтау мониторингін қамтамасыз етеді.
Басшылық жауапкершілікті, өкілеттікті және есеп беру қатынасын таратуымен және берілген өкілеттіктерді тиімді жүзеге асыруды қамтамасыз етуімен ұйымдық құрылымын қолдайды.
Басшылық тәуекелдерді басқару рәсімдерін әзірлеуге жауап береді.
Басшылық ішкі бақылаудың тиісті әдістемесін белгілейді және ішкі бақылау жүйесінің бірдейлігі мен тиімділігін қадағалайды.
Ішкі аудит қызметінің негізгі міндеттемелері мыналар болып табылады:
Ішкі бақылау жүйесінің бірдейлігі мен тиімділігін тексеру және бағалау;
Тәуекелдерді басқару және тәуекелдерді бағалау методология рәсімдерінің қолдануы мен тиімділігін тексеру;
электрондық ақпарат жүйесін және электрондық банк қызмет көрсетуді қосқанда менеджмент және қаржылық ақпарат жүйесін тек- бухгалтерлік есеп және қаржылық есептері жазбаларының дәлдігі мен дұрыстығын тексеру;
банк жүйесін оның тәуекелін бағалауына байланысты оның капиталын бағалау бойынша тексеру;
транзакция сияқты ішкі бақылаудың нақты рәсімдерін жұмыс істеуін тестілеу;
құқықтық және реттеу талаптарын, әдістемелер мен рәсімдерді жүргізу және тәртіп кодекстерін сақтауды қамтамасыз ету үшін та- ғайындалған жүйелерді тексеру;
қаржылық есеп берудің дұрыстығы мен уақтылығын тестілеу;
арнайы тексерулерді жүзеге асыру.
Басшылық алғашқы сатыдағы тәуекелдерге байланысты анықтауды қамтамасыз ету үшін жаңа әзірлемелер, өнімдер мен операция- лық өзгерістер туралы ішкі аудит қызметін тұрақты және толық ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Ішкі аудитті штат қызметкерлері бар ішкі аудит қызметі жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметі барлық департаменттерде, банк бөлімшелерінде және қызметтерінде өз еркімен қызметті жүзеге асырады.
Ішкі аудит қызметінің алынған деректер және бағалау туралы баяндауға және осы ақпаратты банк ішінде жариялауға құқығы бар.
Ішкі аудит қызметі Директорлар кеңесінің тікелей бақылауында іс-әрекет етеді.
Ішкі аудит қызметі басшысының тікелей өкілеттігі бар және өз еркімен Директорлар кеңесімен, Директорлар кеңесінің төрағасымен немесе қажет болған жағдайда - әрбір банк оның ішкі аудит қызметі туралы ережесінде айқындалған сыртқы аудиторларымен байла- ныста болады. Бұл хабардар Қазақстан Республикасының заңдарына және банктің ішкі құжаттарына қайшы келетін банк басшысы- ның шешім қабылдауына қатысты болуы мүмкін.
Ішкі аудит қызметі тәуелсіз тексерілуге тиіс. Бұл тексеру тәуелсіз жақ ішкі аудитор сияқты жүзеге асырады.
Объективтілік және бейтараптылық, ішкі аудит қызметі мүдделерінің дауларын болдырмауға тырысатынын білдіреді.
Ішкі аудит қызметінің қызметкерлерін кезең кезеңмен алмастыру қажет.
Банк ішінде жиналған аудиторларға аудит қызметімен немесе осы банкте соңғы он екі ай ішінде жүзеге асырылған функциялармен айналысуға қажет емес.
Бейтараптылық ішкі аудит қызметі банк операцияларына немесе таңдауына тартылмауды және ішкі бақылау бойынша шараларды жүзеге асыруды талап етеді.
Басшылық ішкі бақылау принциптерді сақтауға қатысты нақты мәселелер бойынша ішкі аудит қызметінің пікірін сұратуы мүмкін.
Тиімділіктің жетістігі мақсатында басшылық қайта ұйымдастыру мәселелерін, қызметтің маңызды мәселелерін қарау, жаңа бөлім- шелерді құрған оның ішінде тәуекелдерді бақылау жүйесін, ақпараттарды немесе ақпараттық технологияларды басқару жүйесін құ- ру және қайта ұйымдастыру кезде пікір сұратуы мүмкін.
Дегенмен, бұл шараларды әзірлеу және іске асыруы басшылықтың жауапкершілігінің соңғы саласы болып қалады: консультативтік функция негізгі міндеттерді немесе ішкі аудит қызметінің жауапкершілігін және тәуелсіздігін орындауға кедергі болмайтын қосым- ша міндет болып табылады.
Ішкі аудит қызметінің кейінгі қорытындыларында ішкі бақылауды жақсарту жөніндегі жетіспеушіліктер мен кемшіліктерге және ұсыныстарға қатысты ұсынымдары бар.
Әрбір ішкі аудитордың кәсіби құзыреті, сондай-ақ оның ынталандыруы және үздіксіз оқытуы ішкі аудит қызметінің жұмыс тиімділі- гін арттыру үшін қажетті талаптары болып табылады.
Кәсіби құзыреті аудитордың атқару рөлінің сипатын және ақпаратты жинауға, талдауға, бағалау мен байланыста болу қабілетін ес- керуімен бағаланады.
Ішкі аудит қызметі бөлімдердің және еншілес кәсіпорындарының қызметін, сондай-ақ сыртқы мердігерліктерді тартуымен қызметін қоса отырып банк бөлімшелерін тексереді.
Ішкі аудит және ішкі бақылау мен тәуекелдерді басқару жүйесінің бірдейлігі мен тиімділігін тексеру және бағалау енгізеді.
Ішкі аудит қызметі мыналарды бағалайды:
банктің саясатты сақтау және тәуекелді бақылау;
қаржылық және басқару ақпараттың сенімділігі мен уақтылығы (тұтастығын, дәлдігін және толықтығын қоса отырып);
электронды ақпараттық жүйесі жұмысының үздіксіздігі мен сенімділігі;
кадрлар бөлімінің жұмыс істеуі;
Қазақстан Республикасының заңнама нормаларының және ұйымдық құрылымы және банктерді басқару туралы уәкілетті органның әдістемесін, принциптерін, ережелері мен нұсқауларын қоса отырып банктің банк операцияларына қатысты ішкі ережелерінің бо- Банк меншік капиталын бағалау рәсімдерін тексеру үшін жауапты тұлғаны немесе департаментті айқындайды.
Ішкі аудит қызметі туралы ереже мыналарды белгілейді:
ішкі аудит қызметі қызметтерінің мақсаты мен саласын;
ұйымдағы ішкі аудит қызметінің мәртебесін, оның өкілеттігін, басқа қызметтермен міндеттері мен қатынастарын;
ішкі аудит қызметінің есеп берушілігін.
Ішкі аудит қызметі туралы ережесін Директорлар кеңесі бекітеді.
Ішкі аудит қызметі туралы ережесінде басшылық бастама құқығын ұсынады және ішкі аудит қызметінің қызметкеріне банктің кез келген қызметкеріне тікелей кіруге, кез келген қызметті немесе банктің кез келген бөлімшені тексеруге, сондай-ақ басқару ақпарат- ты және өз міндеттемелерін орындауға жататын органдардың барлық консультативтік және қабылданатын шешімдердің хаттамала- рын қоса отырып кез келген жазбаларды, досьені немесе банктің деректерін алуға рұқсат беріледі.
Ішкі аудит қызметі туралы ережесінде ішкі аудит қызметі консультациялық қызмет көрсетулерге немесе басқа арнайы тапсырмалар- ды орындауға тартылуы мүмкін талаптарды көздейді.
мақсаты - бухесеп жүйесінің және ақпараттар мен солардың негізінде жасалған қаржылық есептердің сенімділігін бағалау болатын қаржы аудиті;
мақсаты - заңдардың, шағын заң актілерінің, әдістемелер мен рәсімдердің сақталуын қамтамасыз ету үшін жасалған жүйелердің са- пасы мен сәйкестігін бағалау болатын сақтау аудиті;
мақсаты - басқа жүйелер мен рәсімдердің сапасы мен сәйкестігін бағалау, ұйымдық құрылымды талдау және жүктелген міндеттерді орындау үшін жеткіліктілікті бағалау болатын операциялық аудит;
мақсаты - банктің алға қойған мақсаты шеңберінде тәуекел мен бақылауға менеджмент көзқарасының сапасын бағалау болатын ме- неджмент аудиті жатады.
Ішкі аудит қызметінің басшылығы барлық тапсырылған міндеттерді орындау жоспарын дайындайды.
Аудит жоспарына ішкі аудит бойынша жоспарланған жұмыстың кестесі мен мерзімділігі жатады.
Аудит жоспары тәуекелдерге бақылау жасаудың әдістемелік бағасына негізделген.
Тәуекелдерді басқаруды бағалауда ішкі аудитордың банктің негізгі қызметі мен оған байланысты тәуекелдерді қабылдауы құжат- тандырылады.
Ішкі аудит қызметінің басшылығы тәуекелдерді бағалау әдістемесінің принциптерін жазбаша белгілейді және қызметтің жаңа ба- ғыттарын есепке ала отырып, ішкі бақылау жүйесіндегі немесе жұмыс процесіндегі өзгерістерді көрсету үшін оларды тұрақты түрде жаңартып отырады.
Тәуекелдерді талдау кезінде қызметтің бағыттары мен банктің бөлімшелері, сондай-ақ ішкі бақылау жүйесі тексеріледі.
Тәуекелдерді талдау нәтижелерінің негізінде қызметтің әрбір түріне тән тәуекелдер дәрежесін ескере отырып бірнеше жылға аудит жоспары дайындалады.
Жоспарда күтілетін әзірлемелер мен инновациялар ескеріледі, әдетте қызметтің жаңа түрлері кезінде тәуекелдің барынша жоғары дәрежесі және ақылға қонымды мерзімде аудитті қамту ниеті қызмет пен бөлімше түрлерінен маңызды.
Аудит жоспарына арнайы тексерулер, қорытынды шығару мен оқыту сияқты басқа міндеттерді орындауға арналған уақыт жатады.
Бұл жоспарға штатты толықтыру мен басқа қажеттіліктерге арналған қажетті ресурстар атап көрсетілген бөлім де кіреді.
Аудит жоспарын ішкі аудит қызметі жасайды және Директорлар кеңесі бекітеді.
Аудиттің әрбір міндетін орындау үшін аудит бағдарламасын дайындау қажет. Аудит бағдарламасында аудитті жүргізу мақсаттары жазылады.
Аудиттің міндеттерді орындауының барлық рәсімдері қорытындыдағы бағалауға акценті бар жүргізілген тексерулердің нәтижелері көрсетілген сәйкес жұмыс құжаттарымен ресімделеді.
Әрбір тапсырма бойынша жазбаша аудиторлық қорытынды дайындалады.
Аудиторлық қорытындыда аудиттің мақсаты мен ауқымы баяндалады. Онда сондай-ақ тұжырымдар мен ұсынымдар бар.
Банк басшылығы ішкі аудит қызметінің ұсынымдарын уақтылы орындауды қамтамасыз ету керек.
Ішкі аудит қызметі оның ұсынымдарының орындалуын қадағалайды және корпоративтік тетігіне байланысты банк басшылығына, Директорлар кеңесіне жарты жылда кемінде бір рет есеп дайындайды.
Ішкі аудит қызметінің басшысы ішкі аудит стандарттарының сақталуын қамтамасыз етеді.
Атап айтқанда, ішкі аудит қызметінің басшысы аудит жоспарын, ішкі аудит қызметі жұмысының бағдарламасын, әдістемелері мен рәсімдерін әзірлеуді қамтамасыз етеді.
Ішкі аудит қызметінің басшысы қызметкерлердің кәсіби құзыреттілігі мен оларды оқытуды және қажетті ресурстардың болуын қам- Ішкі аудит қызметі директорлар кеңесінің алдында үнемі есеп береді және ішкі бақылау жүйесінің тиімділігі және ішкі аудит қызме- тінің мақсатына жетуі жөнінде оған кеңес береді, оның ішінде басшылыққа және/немесе директорлар кеңесіне аудит жоспарының орындалу барысы туралы ақпарат береді.
Директорлар кеңесі ішкі аудит қызметінің ұйымдастырылуын (қызметкерлерге қатысты тәрізді, басқа қатынастарда да), аудит жос- парын, істелген жұмыс туралы есептерді, ішкі аудит қызметі ұсынымдарының қысқаша мазмұны мен олардың орындалуымен бола- тын іс жағдайын қарастырады.
Банк ішкі аудит қызметінің анықтаған жөнсіздіктерін жою жөніндегі шараларды қабылдауға бақылау (қайтадан тексеру жүргізуді қоса отырып); ұсынымдарды орындау және анықталған жөнсіздіктерді жою жөніндегі қабылданған шаралар туралы ақпаратты ішкі аудит қызметінің жарты жылда кемінде бір рет директорлар кеңесіне, атқарушы органға беру тәртібін белгілейді.
Банктің директорлар кеңесі банк комплаенс-тәуекелін басқарудың тиісті саясатының болуына жауап береді.
Банктің директорлар кеңесі комплаенс қызметі мәселелерін тиімді шешуді банк Басқармасы арқылы қамтамасыз ете отырып, жауап береді. Директорлар кеңесі осы өкілеттіктерді директорлар кеңесінің жанындағы тиісті комитетке бере алады.
Банк басқармасы комплаенс-тәуекелді басқару саясатының іске асуына және комплаенс-тәуекелді басқару саясатының сақталуын қамтамасыз етуге және Директорлар кеңесіне комплаенс-тәуекелді басқарудың тиімділігі туралы есеп ұсынуға жауапты болады.
Банк басқармасы комплаенс-тәуекелді басқарудың негізгі принциптерін басқарманың және банк қызметкерлерінің сақтау қажеттігі көрсетілген комплаенс-тәуекелділікті басқару саясатын әзірлеуге жауап береді.
Басқарма комплаенс-тәуекелін басқару саясатын сақтауды қамтамасыз етеді және комплаенс-тәуекелі анықталған жағдайда түзету және тәртіптік шаралар қабылдайды.
жыл сайын комплаенс-тәуекелінің пайда болуы проблемаларын бірегейлендіреді және бағалайды және оларды жою жөніндегі іс-ша- ралар Жоспарын бекітеді. Іс-шаралар Жоспарында комплаенс-тәуекелін басқарудың кемшіліктері, комплаенс-тәуекелін тиімді бас- қару үшін ішкі саясатты және рәсімдерді қайта өңдеу қажеттілігі көрсетіледі;
жыл сайын комплаенс - тәуекелін басқарудың тиімділігі туралы директорлар кеңесін хабардар етеді;
Қазақстан Республикасының заңнамалық талаптарын сақтамау нәтижесінде іскер беделді жоғалтуға немесе шығындарға алып келуі мүмкін кез-келген операциялар туралы директорлар кеңесін дереу хабардар етеді.
Комплаенс қызметінің комплаенс-тәуекелді басқару жөніндегі өзіне жүктелген өкілеттіктер аясында комплаенс-тәуекелді басқару бойынша жұмысты жүзеге асыруға қажетті кез-келген ақпаратты алу рұқсаты бар;
банк шегінде ресми мәртебесі, тиісті жағдайы, өкілеттігі және тәуелсіздігі бар.
Комплаенс-бақылаушыны қызметке директорлар кеңесі тағайындайды.
Комплаенс қызметі туралы ереже сонымен бірге мыналарды көздейді:
комплаенс-бақылаушының банктің директорлар кеңесіне есептілігін;
комплаенс қатысушыларының комплаенс-тәуекелді басқару бөлігінде комплаенс-бақылаушыға есептілігін;
комплаенс-бақылаушының және комплаенс қатысушыларының міндеттері мен өкілеттілігін;
комплаенс-бақылаушының және комплаенс қатысушыларының комплаенс-тәуекелді басқару бөлігі бойынша оларға жүктелген жұ- мыстар бөлігіндегі тәуелсіздігі;
комплаенс қызметінің банктің басқа бөлімшелерімен және ішкі аудит қызметімен өзара қарым-қатынасы;
комплаенс-тәуекелін басқару саясатын бұзу мүмкіндігін анықтау және тексеру жүргізу құқығы және осы міндетті орындау үшін іш- кі және сыртқы мамандарды қамту;
тексерулерінің нәтижелерін банк басқармасына ашық көрсету және ашу құқығы және қажет болғанда банктің директорлар кеңесіне білдіру құқығы.
Комплаенс қызметі банктің кез-келген бөлімшесімен өз жеке ұсынысы бойынша ынтымақтастық орнатуға және өз міндеттерін орындау үшін қажетті кез-келген файлдар мен есептерді алуға құқылы.
Комплаенс қызметі үшін қажет ресурстар жеткілікті және комплаенс-тәуекелді тиімді басқару үшін сәйкес болу керек.
Комплаенс-бақылаушы мен комплаенс қатысушыларының тиісті біліктілігі, жұмыс тәжірибесі, өз міндеттемелерін орындау үшін кә- сіби және жеке қасиеті болу керек.
Комплаенс-бақылаушы мен комплаенс қатысушылары Қазақстан Республикасының заңнамаларын, банктің ішкі ережелері мен рә- сімдерін білуі керек.
Комплаенс-бақылаушы мен комплаенс қатысушыларының кәсіби дағдылары банк тарапынан тұрақты және жүйелі оқытумен көтер- меленіп отырады.
Комплаенс қызметі өз мақсаттарына жету үшін мынадай функцияларды орындайды:
банк қызметінің, сондай-ақ оның қызметкерлерінің қаржы рыногындағы іс-қимылы қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мем- лекеттік реттеу туралы Қазақстан Республикасының заңнамасына және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттарына сәйкес келуіне бақылау жасауды жүзеге асырады;
банк қызметкерлерінің банктің ішкі құжаттарымен, банктің қаржы рыногындағы қызметі мәселелері бойынша басқару органдары- ның шешімдерімен белгіленген қаржы рыногындағы қызметті, қаржы рыногындағы операцияларды (мәмілелерді) жүргізу стандарт- тарын жүзеге асыру ережелерін сақтауына бақылау жасауды жүзеге асырады;
дербес немесе банктің басқа бөлімшелерімен және лауазым иелерімен бірлесе отырып, банк қызметкерлерінің қаржы рыногындағы банктің қызметін реттейтін Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу туралы заң- намаларына және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттарына сәйкес келуін, банктің ішкі құжаттарын бұзу фактілерін зерт- тейді;
дербес немесе банктің басқа бөлімшелері және лауазым иелерімен бірлесе отырып, клиенттер мен контрагендердің мәмілелер (опе- рациялар) бойынша банктің немесе жекелеген қызметкерлерінің олардың қаржы рыногындағы банк қызметі жөніндегі қызметтік міндеттерін орындау кезіндегі іс-қимылына шағымдарын тексереді;
дербес немесе банктің басқа бөлімшелерімен және лауазым иелерімен бірлесе отырып, қызметтері қаржы рыногындағы операция- лармен (мәмілелермен) байланысты банктің жекелеген қызметкерлері және бөлімшелерінің жұмысында анықталған тәртіпсіздіктер және кемшіліктерді жою жөніндегі ұсынымдарды, сондай-ақ аталған бөлімшелердегі жұмысты оңтайландыру бойынша ұсынымдар- ды әзірлейді және басшылыққа ұсынады;
қызметкерлердің қызметтік міндеттерінің тізбесін ескере отырып, қаржы рыногындағы банк қызметін реттейтін, банктің ішкі құжат- тарының талаптарымен банктің барлық қызметкерлерін таныстыру бойынша банктегі жұмыстарды ұйымдастыруды бақылайды;
нақты операциялардың (мәмілелердің) немесе олардың бөліктерінің Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен қаржылық ұй- ымдарды мемлекеттік реттеу туралы заңнамаларына және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттарына сәйкес келуіне қаты- сты сұратулар бойынша кеңестер береді;
комплаенс-тәуекелдің мониторингі жүзеге асырылады. Мониторинг нәтижелері комплаенс-тәуекелді басқарудың ішкі рәсімдерімен сәйкес есеп түрінде ұсынылады;
туындайтын проблемаларды шешуде өзара іс-қимыл жасау қажеттілігіне, комплаенс-тәуекелдің туындауына байланысты проблема- лар бойынша қызметкерлерді оқытуды жүзеге асырады;
ішкі саясат пен рәсімдерді бекіту арқылы комплаенс-тәуекел туралы банк қызметкерлері үшін ішкі басшылықты әзірлейді. Компла- енс қызметінің ағымдағы есеп беру тәртібі банктің ішкі құжаттарымен белгіленеді.
Комплаенс-бақылаушы банк басқармасын хабардар етеді:
қызметкерлердің Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу туралы заңнамаларын және қаржы рыногындағы кәсіби қызмет стандарттарын, банктің қаржы рыногындағы қызметін реттейтін банктің ішкі құжаттарын бұзу туралы анықталған жағдайлар жайлы;
банктің тексеруші бөлімшелерінің басшыларының жол берілген тәртіп бұзуларды жою және олардың қорытындысы туралы не осындай қабылданған шаралары туралы;
жыл сайын комплаенс-тәуекелді бақылау туралы банктің Директорлар кеңесіне есеп береді.
Комплаенс-бақылаушы және комплаенс қатысушылары өз функцияларын жүзеге асыру кезінде:
әрбір тексеру фактісіне толық құжаттама жасауды қамтамасыз етуді және тексеру барысында қаралған барлық мәселелерді көрсете- тін тексеру нәтижелері бойынша қорытындыларды, анықталған жөнсіздіктер мен қателерді, оларды жою жөніндегі ұсынымдарды ресімдеуді қамтамасыз етуді;
бақылау барысындағы атқарылған жұмыстың және жүргізілетін тексерудің барысына, сондай-ақ олардың нәтижелерінің дұрыстығ- ына сенуге мүмкіндік беретін құжаттардың болуын қамтамасыз етуді (не құжаттың сақталынып тұрған жері туралы ақпарат);
тиісті бөлімшелерден алынған құжаттардың сақталуын және қайтарылуын қамтамасыз етуді;
кемшіліктерді жою үшін шаралар қолдануға, сондай-ақ жекелеген қызметкерлердің жұмыстарына талдау жасау мақсатымен тексе- рулердің қорытындысы бойынша банк басшылығына және банктің сәйкес бөлімшелеріне қорытынды ұсынуға.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі банктің кредит тәуекелдерін шоғырландыруды айқындау мақсатында және шоғырландырылған негізде оның ішінде заемшылар, экономика салалары, ел/аймақтар бөлшегінде есеп кезеңі ішінде жүргізілген банктік заем операция- лар мониторингін тоқсанда кемінде бір рет жүргізеді.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі мониторинг жүргізеді және банктің кредит тәуекелі жөніндегі мәліметтерді, оның ішінде заемшы- лар, экономика салалары, ел/аймақтар бөлшегіндегі шоғырландырылған негізде тоқсанда кемінде бір рет басқармаға және жарты- жылда кемінде бір рет Директорлар кеңесіне ұсынады.
Директорлар кеңесі қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді кезеңіне кредит тәуекелін өлшеу және болжамды бағалау рә- Кредит тәуекелін өлшеу және болжамды бағалау рәсімдері, оның ішінде мынадай параметрлерді енгізетін кредит тәуекел модельін пайдалануды көздейді: кредит тәуекелі туындаған кезде шығыс (шығын) деңгейі, кредит тәуекелінің саты бойынша активтерді тара- ту, кредит тәуекелінің деңгейі бойынша активтерді тарату өзгеру болжамы, әртүрлі активтер кредит тәуекелдерінің өзара байланы- сы, кредит тәуекеліне байланысты қабылданған міндеттемелері бойынша тәуекелдің ықтимал мөлшерінің болжамы, кредит тәуеке- лінің саты бойынша банктің кредит тәуекеліне байланысты салаларды және елдерді бөлу, жоғарыда көрсетілген кредиттік тәуекел моделінің параметрлері бойынша есептер дайындау.
Кредит тәуекелінің ранжирлеу саясаты, оның ішінде мыналарды көздейді:
Сандық және сапалық факторлар негізде корпоративтік рейтингтерді иемдену кезеңділігі;
заемшылар рейтингтерін ескере отырып кредит лимиттерін және заемдар бойынша сыйақы ставкаларын белгілеу;
рейтингтер бойынша шығындар мониторингінің кезеңділігі;
заемшының рейтингтің рұқсат етілетін ең төменгі деңгейіне сәйкес болған кезде.
Ішкі кредит талдауының саясаты, оның ішінде мыналарды көздейді:
шоғырландырылған негізде қосымша заемдарды (деңгей бойынша бөлу) ранжирлеу дұрыстығын кезең кезеңмен тексеру;
банктің ішкі құжаттарына, уәкілетті органның нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес провизияларды (резервтерді) қалыптастыру дұрыстығын кезең кезеңмен тексеру;
туынды құралдарына, форвард валюта мәмілелерге, қаржы міндеттемелерге байланысты банктің баланстан тыс операцияларын (дең- гей бойынша бөлу) ранжирлеу дұрыстығын кезең кезеңмен тексеру.
Ішкі кредиттік талдау рәсімі мыналарды көздейді:
банктің кредит портфелінің көлемі елу бір проценттен кем емес жыл сайынғы тексеруді;
ішкі талдауды жүзеге асыратын және ішкі кредиттік талдау нәтижесін тексеруге жауап беретін банктің бөлімшелері мен қызметкер- лерін;
кредиттік талдау жүргізу бойынша функцияларды жүзеге асыратын тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптар.
Кредиттік талдау рәсімі мыналарды айқындайды:
кредиттік талдау жүргізу нәтижесі туралы есептерді Директорлар кеңесіне және басқармаға ұсыну кезеңділігін;
кредиттік талдау жүргізу нәтижесі туралы есепте көрсетілетін нысаны мен қосымша мәліметтерін;
банктің бөлімшелерінің есептерді қарау нәтижелері бойынша Директорлар кеңесі немесе басқарма қабылдаған шешімдерді орындау үшін бақылау тәртібі.
Сақтандыру тәуекелін бағалау саясаты мыналарды айқындайды:
оның ішінде халықаралық рейтинг агенттігінің тәуелді рейтингтерін ескере отырып, сақтандыру тәуекелін бағалау әдістерін;
әрбір елдегі саяси және экономикалық жағдай туралы сыртқы көздерінен ақпаратты жинау кезеңділігін;
банктің меншікті елдік рейтингтерін белгілеу әдістері, оларды жедел түзету мүмкіндігін;
елдер бойынша кредиттік лимиттерді белгілеу әдістері және оларды қайта қарау кезеңділігін.
Жеке тұлғаларға берілген ипотекалық тұрғын үй заемдарын және жылжымайтын мүлікпен қамсыздандырылған немесе жылжымай- тын мүлік құрылысы мақсатында ұсынылатын ипотекалық заемдарды ұсыну Жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар бойынша банктің кредит саясаты мыналарды көздейді:
кредит берудің географиялық аймақтарын банктің несие портфелін әртараптандыруды түрлері және географиялық аймақтары бойынша - жылжымайтын мүлікке байланысты заемдарға лимиттерді (мысалы, ең жоғары тәуекелді заемдарға лимиттер)
заемдардың түрлері бойынша ережелер мен талаптарын заемдарды беру және бекіту тәртібін заемдарды басқару оның ішінде құжатаманы, беруді, кепілге бақылауды, заемды қайтару және талдау тәртібін жылжымайтын құнының ресми емес және ресми бағалау бағдарламасын банк басшылығының міндеті несие портфелін бақылау және Директорлар кеңесіне есептерді уақтылы және толық ұсынуды қамта- масыз етуін.
Тәжірибелік-құрылғы мен құрылыс жобасы және аяқталған коммерциялық объектілер бойынша кредит саясаты мыналарды көздей- ді:
Техникалық-экономикалық негіздемелерді жүргізуге және сезімталдық пен тәуекелді талдауға қойылатын талаптарды (мысалы, эко- номикалық өзгермелі шамасын өзгеруіне болжанатын кірістердің сезімталдығы, оның ішінде сыйақы ставкалары, бос үй-жайлар немесе пайдалану шығыстар проценті);
Инвестицияның бастапқы көлеміне қойылатын ең төменгі талаптарды, заемшының меншік капиталын техникалық ұстауын (мыса- лы, қолда бар ақша немесе инвестициялар, ауыртпалық түспейтін мүлік);
Меншік капитал, ақша қаражатының қозғалысы және заемшының борышына немесе базалық активке қызмет көрсету қамту дәреже- сі бойынша қойылатын ең төменгі талаптар;
қолайлы стандарттарды және амортизацияланбаған кредиттер бойынша лимиттерді;
кіріс түсетін жалдау алдындағы және сату алдындағы мүлікке қойылатын талаптарды;
сату алдындағы қойылатын талаптарды және кіріс емес активтерге байланысты кредиттер бойынша салынған үйдің бір құрылымын пайдалануына жіберуге қойылатын ең төменгі талаптарды;
кредиттік келісім бойынша ең төменгі талаптарды.
Ескеруге қажетті сұрату мен ұсынымдар рыноктық факторларына (басқалар арасынан) мыналар жатады:
халық саны және жұмыспен қамту динамикасын қосқанда демографиялық көрсеткіштер;
аймақтандыруға қойылатын талаптар;
бос үй-жайлардың, құрылыстың және абсорбция жылдамдығының ағымдағы және болжам жасалатын проценттері;
ағымдағы және болжам жасалатын жалдау шарттары, үйдің бөлшегін жалдауға беруді қосқанда жалдау ақысының және сату бағасы- ның ставкалары;
жобалардың әртүрлі түрлер үшін ағымдағы және болжам жасалатын пайдалану шығыстары;
экономикалық көрсеткіштер, оның ішінде кредиттеу шеңберіндегі үрдісі мен әртараптандыру;
бағалау үрдісі, оның ішінде дисконт және капиталдандырылған кіріс кезінде сыйақының тікелей ставкалары.
Жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар кредиттің барлық сәйкес факторларын көрсетеді:
салынған мүліктің құны;
заемшының жалпы кредиттік қабілеттілігін;
борышты өтеудің қайталама дерек көздерінің болуы;
кредит сапасын жақсартатын қосымша кепілдің немесе қаражаттың болуы (мысалы, кепілдік немесе ипотеканы сақтандыру).
Заңды тұлғаларға берілген жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар сондай-ақ кредиттің мынадай факторларын көрсетеді:
заемшының өндірістік күшін немесе борышқа барабар қызмет көрсету үшін базалық актив кірісі;
Мүліктің түріне байланысты кредиттердің ең жоғары мөлшерін;
Мүліктің түріне байланысты кредитті өтеудің ең ұзақ мерзімін;
Кредитті біртіндеп өтеу кестесін;
Ипотекалық кредиттердің әртүрлі түрлер үшін сыйақы ставкаларын белгілеу құрылымын;
Мүліктің түріне байланысты "кредит сомасын мүлік құнына бөлу" коэффициенттің лимиттері.
Жылжымайтын мүлік портфелі бойынша кредиттік басқару тәртібінің құрамында мыналар бар:
заемшы берген ақпаратты тексеру жөніндегі талаптарды қосқандағы қаржылық есептердің түрлері және мерзімділігі;
кепілді бағалау түрлері және мерзімділігі (құнды бағалаудың ресми және басқа түрлері);
кредиттік мәмілені жабу және кредит бойынша қаражатқа аударым жасау;
төлем жасау, оның ішінде сыйақы төлемін жасау тәртібі;
шартты депонирленген ақша сомасын басқару;
кепіл мүлікті басқару;
кредит өтелмеген жағдайдағы іс-қимыл тәртібі;
сот тәртібімен/соттан тысқары тәртіппен кепілге қойылған мүлікті сату рәсімдерін жүргізу мерзімдері Банк әзірлеушінің құрылыс жобасын аталған құн мен мерзім шегінде аяқтау қабілетіне баға береді. Банк құрылыс жобасының сәтті аяқталу мүмкіндігін бағалау кезінде мынадай тәуекелдерді ескереді:
жобаны көрсетілген мерзімде аяқтамау қаржылық айыппұлдарға әкеліп соғады;
ауа ауарайының қолайсыздығы, материалдық немесе еңбек ресурстарының жетіспеуі немесе қабылдау комиссиясын өткізу кезінде қайта жасалатын нормативтік талаптар деңгейінен төмен жұмыс құрылыстың аяқталуына кедергі жасауы, проценттік шығыстардың өсуіне әкелуі және бастапқы бюджеттегімен салыстырғанда жобаның жалпы құнының өсуіне алып келуі мүмкін;
құрылыс жұмысы барысында жеткізушілер және қосалқы мердігерлер келісілген немесе жобаның басындағы бөлінген қаржымен са- лыстырғанда мейлінше жоғары төлем жасауды талап ете бастайды;
еңбек даулары немесе бас жеткізушінің немесе қосалқы мердігердің тауарларды жеткізу және қызмет көрсету қабілетсіздіктері;
сақтандырылмаған бұзылулар, аяқталған құрылысты немесе тұрғызылып жатқан үйлерді бұзу;
заемшының жалпы қаржылық әлуеттілігі және әзірлеу және көріктендіру саласындағы оның тәжірибесі, яғни заемшының шын мәнінде жобаны бюджет аясында және құрылыс жоспары бойынша аяқтай алатын-алмайтындығын анықтау;
заемшының әзірлеу және көріктендіру саласындағы тәжірибесін бағалау;
барлық қатысушы тараптардың сипаттамасы, жұмыс тәжірибесі және қаржылық жағдайы;
құрылыс объектісінің сметалық құнының өсуіне ықпал ететін құрылыс барысында пайдаланылып отырған құрылыс және өзге де ма- териалдардың қымбаттауы;
құрылыстың аяқталу сатысындағы және пайдалануға берілу сәтіндегі жылжымайтын мүлік объектісіне уәкілетті мемлекеттік орган- дардағы (жергілікті атқарушы билік, сәулет және қала құрылысы, жер ресурстарын басқару жөніндегі және басқа органдар) құқық белгілейтін (құқықтық куәландыратын) құжаттарды ресімдеудегі кешіктірулер;
аяқталған құрылысты және салынып жатқан үйлерді қайта жобалау, қайта құру.
Банктің құрылысты қаржыландыру жобасы бойынша кредиттік досьесінде мынадай құжаттар болуы тиіс:
жобаны аяқтау үшін қажетті тәжірибенің және қаржылық әлуеттіліктің заемшыда болуына негіз болатын қаржылық ақпарат;
кредитор мен заемшының құқықтары мен міндеттері, қаражат бөлу шарттары және төлем жасамау жағдайлары айтылған құрылы- сқа кредит беру жөніндегі келісім;
банктің кепілге алынған мүлікке шара қолдану жөніндегі сұратуына негіздеме ретінде не заңнамада көзделген жағдайда банк менші- гіне сұрату жасау үшін жасалған мүлік ипотекасы туралы тіркелген шарт;
жерге, сондай-ақ қаржыландырып отырған үйге (банкке құрылыс объектісін жер учаскесімен бірге (пайдалану құқығы) кепілге бер- ген кезде) меншіктік құқықты (пайдалану) растайтын құқықтық белгілеуші және басқа құжаттардың заңнамаға сәйкес келу мәнділі- гіне жасалған заңды қорытынды;
құрылысшының толық және жүзеге асатындай сақтандырылуы, оның ішінде өрт, құрылысшының айрықша тәуекелдері жағдайын- дағы жауапкершіліктер және тиісті жағдайларда су тасқынынан сақтандырылатындығына куәлік ретіндегі сақтандыру полистері және сақтандыру жарналарының төленгендігінің дәлелдері;
баға беру қызметін жүзеге асыруға лицензиясы бар мамандардың тиісті бағасы немесе оның ағымдағы жай-күйі бойынша және құ- рылысты аяқтау барысында, сондай-ақ үй-жайды тұрақты иеленуге қол жеткізген кездегі меншіктің рыноктық құнын көрсететін өзге де бағасы;
қосымша құрылыс жоспарларын, жоба шығындарын, маркетинг және инвестиция үлесінің жоспарларын көрсететін жобалық жос- парлар, технико-экономикалық негіздемелер және құрылыс бюджеті;
меншікті, жанама құрылыстарды инспекциялау және топырақтың үстіңгі қабаты туралы қорытындылар.
Жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар бойынша қамтамасыз етуге баға беру кезінде банктер пайдаланатын критерийлерге банктің кредиттік саясатын анықтайтын ішкі құжаттарының реті алынады.
Жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар бойынша қамтамасыз етуге баға беруге қатысты ішкі құжаттарда мыналар болады:
жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар бойынша қамтамасыз етуге баға беруді жүзеге асыратын бағалаушыларды іріктеу жө- ніндегі критерийлер және рәсімдер;
тиісті баға беруді жүзеге асыру рәсімдері;
баға мазмұнының критерийлері.
Баға беру:
баға берудің жалпыға бірдей стандарттарына сәйкес келеді;
баға беруді қармтамасыз ету объектісіне қаржылық жағынан мүдделі емес баға беруші жүргізеді;
жазбаша нысанда ресімделеді және негізді талдау жасалады, соның негізінде жылжымайтын мүлікке байланысты заемды беру жө- нінде шешім қабылданады;
егер қамтамасыз ету құрылыс жүріп жатқан немесе қайта құрылып жатқан үй түрінде ұсынылса немесе жалдау шартының рынок- тық емес шарттарына сәйкес бір бөлігі жалға берілген болса және сатылмаған алаңдары болған жағдайда талдау мен есепке осы ту- ралы тұжырымдар енгізіледі;
баға беру қызметін лицензиясы бар бағалаушылар жүзеге асырады.
Қамтамасыз етуді қайта бағалау тәуелсіз бағалаушыны тарта отырып, қамтамасыз ету құны республикалық бюджет туралы заңмен тиісті қаржы жылына белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 100 000 (жүз мың еселенген) мөлшерінен асатын баламалы сома бола- тын жылжымайтын мүлікпен байланысты қарыздар бойынша жүзеге асырылады.
Бірыңғай кредиттер портфеліне енгізілген қарыздар, сондай-ақ уәкілетті орган белгілеген активтерді, шартты міндеттемелерді жік- теу және оларға қарсы провизиялар (резервтер) құру тәртібіне сәйкес 100% (жүз пайыз) деңгейде резервтер (провизиялар) мөлшері қалыптастырылған қарыздар бойынша қайта бағалау талап етілмейді.
Банк қайта бағалау қорытындысы бойынша кредиттің жіктелуін және ол бойынша провизия мөлшерін қайта қарайды.
Қайта бағалау мына жағдайларда жасалмайды:
үйді жөндеу кезінде заем шартының талаптарын қайта қарау, сондай-ақ банктің жоғалту тәуекелін азайтатын жылжымайтын мүлікке байланысты заем бойынша жаңа немесе қосымша қамтамасыз етуді ұсыну.
Жылжымайтын мүлікке байланысты заемдар бойынша қамтамасыз етуді қайта бағалау кезінде банктер пайдаланатын критерийлер банктің кредиттік саясатын анықтайтын ішкі құжаттарымен реттеліп отырады.
Қаржы құралдарымен операциялар жүргізу Қаржы құралдарын сатып алу/сату операцияларын басқару жөніндегі ішкі саясаты былайша реттеледі:
банктің активтер (міндеттемелер) құрылымына байланысты проценттік тәуекелді анықтау;
банктің активтер (міндеттемелер) құрылымына байланысты валюталық тәуекелді анықтау;
туынды қаржы құралдарымен операцияларға тиесілі тәуекелдерді анықтау;
баға тәуекелі лимиттерін, рыноктық тәуекел бойынша меншікті капитал жеткіліктілігін белгілеу әдістері;
банктің рыноктық тәуекеліне өлшем жасау кезіндегі пайдаланылатын моделдер;
тәуекелдерді басқару бөлімшесінің Директорлар кеңесіне және Басқармаға рыноктық тәуекел бойынша банктің позициясы туралы есебін беру кезеңділігі.
Банк басқа рыноктық операциялардан жекеше сауда операцияларына өңдеу жасайды.
Банк баға жөніндегі тәуекелге душар болған, сонымен бірге еншілес ұйымдарды ескере отырып, шоғырландырылған негізде балан- стық және баланстан тыс операциялар бойынша тәуекелдерді және кірістерді/шығыстарды қадағалайды.
Банк шұғыл биржалық операцияларды қайта бағалау негізінде кірістерге/шығыстарға күн сайын баға береді.
Банк ағымдағы рыноктық бағасы жоқ немесе банктің математикалық моделдерімен анықталған есеп айырысу бағасы жоқ қаржы құ- ралдарын қаржы құралдары портфелінен алып тастайды.
Банк тұрақты түрде әрбір операциялық күн ішінде қаржы құралдарымен операциялардан түскен кірістерге/шығыстарға баға береді.
Банктің Директорлар кеңесі тәуекелді ескере отырып, қаржы құралының құнын анықтау рәсімдерін бекітті.
Банк қаржы құралының құнын бағалауды тәуекелді бағалау моделін және ағымдағы бағаларды рыноктық ету негізінде жүргізеді, со- нымен бірге стресс-тестер (stress-testing) және бэк-тестер (back-testing) өткізеді.
Банк қаржы құралдарымен операциялар жасауға шешімдер қабылдау кезінде тәуекелді бағалаудың және тұрақты стресс-тесттердің (stress-testing) қорытындысын пайдаланады.
Басқарма немесе тиісті функциялары және өкілеттіктері бар алқалы орган қаржы құралдары үшін «stop-loss» лимиттерінің диапазо- нын белгілейді.
Ішкі аудит қызметі stop-loss лимиттерін белгілеу ережелерінің дұрыс қолданылуын тексереді.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі қаржы құралдары рыногының аумағы мен серпінділігіне және қаржы құралының өтімділігіне сәй- кес лимиттердің қаржы құралдары бойынша тепе-теңдігіне талдау жасайды.
Активтерді және міндеттемелерді басқару бөлімшесі тоқсан сайын бір реттен кем емес деңгейде еншілес ұйымдарда ақшаны басқа- ру және банктің еншілес ұйымдарындағы активтерін және міндеттемелерін басқару мониторингін шоғырландырылған негізде жүргі- зеді.
Активтерді және міндеттемелерді басқару бөлімшесі және/немесе тиісті функциясы және өкілеттігі бар алқалы орган тұрақты түрде тоқсанына бір реттен кем емес өтеу мерзімі бойынша сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін анықтайды.
Сыйақы мөлшерлемесінің деңгейлері тәуекелі жоғары күмәнді және үмітсіз активтер үлесі, меншікті капитал мен провизиялар мөл- шері, мерзімсіз депозиттер үлесі сияқты факторлардың әсерін ескере отырып жасалады.
Активтерді және міндеттемелерді басқару бөлімшесі және/немесе тиісті функциясы және өкілеттігі бар алқалы орган проценттік тәуекел мониторингін, проценттік тәуекел көздерін (айырмашылық өтеу мерзімінде, заемдық капитал рыногының мөлшерлемесін- де, қатарға қосылған опциондарда) жүзеге асырады.
Директорлар кеңесі валюталық бағамдардың өзгеруіне жасалған талдауға сәйкес валюталық позициялар бойынша шешімдер қабыл- дау жөніндегі саясатты бекітті.
Тәуекелдерді басқару бөлімшесі мыналарды жүзеге асырады:
әртүрлі талдамалық әдістемелерді пайдалана отырып тәуекелдерді кешенді түрде басқаруды;
тәуекел құнына (немесе тәуекелдік кірістерге) баға берілетін гэп талдау, моделдерді талдау тұрақты түрде жасалып отыратын про- центтік сезімталдықты бағалау;
нәтижесі тәуекелді қабылдау аймағында стратегиялық шешімдер қабылдауға және тәуекелдерді бақылауға қолданылатын стресс- тестлеу;
проценттік тәуекел кезең-кезеңімен қайталанып отыратын кірістердің (шығыстардың) аумағындағы өзгерістер тұрғысынан талдана- ды және бақылауға алынады.
туынды құралдардың немесе басқа рыноктық операциялардың көмегімен проценттік тәуекелді хеджирлеу рәсімін бекітті;
гэп бойынша лимитті және тәуекелдер бойынша меншікті капиталдың тепе-теңдігін ескеріп, проценттік тәуекел мөлшерін белгілей- Тәуекелдерді басқару бөлімшесі жылына бір рет стресс-тестлеу өткізеді және оның нәтижесін тәуекелді қабылдау кезінде стратегия- лық шешімдер көруге және тәуекелдерді бақылауға пайдаланады.
Банк туынды құралдардың мәмілелерінің немесе басқа рыноктық операциялардың көмегімен активтерді және міндеттемелерді бас- қару саясатына сәйкес валюталық тәуекелді тепе-тең және уақтылы хеджирлеу рәсімдерін пайдаланады;
Директорлар кеңесі ашық валюталық позициялар бойынша лимиттерді және валюталық нетто-позиция лимиттерін анықтайды.
Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулыққа 9-қосымша Ескерту. 9-қосымша жаңа редакцияда, өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз),
2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн «____________________________________» «_____» жылғы банктің атауы Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйесінің болуына нұсқаулық талаптарының критерийлерін орындау жөніндегі есебі Банк Нұсқаулықтың тиісті жолдың Ішкі құжаттардың тізбесі (құжат- тың деректемелері және осы құ- Талап критерийін орындау бойынша өткізілген процеду- Банктің Нұсқаулық тала- бының критерийіне сәй- атауы жатты бекіткен орган)
ралардың тізбесі кес келуінің бағасы ес- кер- туі Та- лап- тар Талап- тардың крите- рийлері Нұсқаулық талаптарына сәйкес келуінің бағасы: _______________ Банктің бірінші басшысы (не оның орнындағы тұлға)
қолы күні
Тәуекелдерді басқару бөлімшесінің басшысы Ішкі аудит қызметінің басшысы Комплаенс-офис басшысы Кестені толтырудың түсініктемесі:
Нұсқаулық талаптарына сәйкес келуін бағалау: сәйкес келеді, ішін ара сәйкес келеді, сәйкес келмейді критерийлерінің үш баллды жүйесі бойынша жүзеге асырылуы тиіс.
1. «Сәйкес келеді» деген баға банк Нұсқаулық талабының критерийін елеулі кемшіліксіз орындаған жағдайда беріледі.
2. «Ішінара сәйкес келеді» деген баға банктің нақты талап критерийін сақтауына жету қабілеттілігіне қатысты күмәннің туындауына жеткілікті деп саналмайтын кемшіліктер анықталған кезде беріледі.
3. «Сәйкес келмейді» деген баға банк Нұсқаулық талабының критерийін орындамаған кезде беріледі.
4. Егер Нұсқаулық талаптарының жекелеген критерийлері банкке қатысты қолдануға болмайтын болса, осы талап критерийіне сәйкес келуіне бағалау жүргізілмейді және «қолданылмайды» деген тиісті жазбамен белгіленеді.
5. «Банк ескертуі» деген бағанда «ішін ара сәйкес келеді» және «қолданылмайды» дегендердің негіздемелері мен себептері берілуі тиіс.
6. 6-бағаннан басқа барлық бағандарды толтыру міндетті болып тәуекелдердi басқару және iшкi бақылау жүйелерiнiң болуына нұсқаулыққа 10-қосымша Ескерту. 10-қосымшамен толықтырылды, өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы Басқармасының 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз),
2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн Кредиттік тәуекел мониторингінің матрицасы 1-кесте. Жылжымайтын мүлік түріндегі кепілдік қамтамасыз ету құнының несиелік портфельге қатынасы Нақты көрсеткіштер Стресс-тест:
Банк басқармасының пікірі Есеп- бойынша банктің қаржы- лық ұрақтылығына әсер ету ықтималдығы (фактор- лар/жағдайлар) мен дәре- Жағымсыз үрдістерді жою үшін қабылданған шаралар (банктің ішкі құжаттарында белгіленген лимиттен асып кеткен жағдайда толтырыла- Ком- мен- та- рий- лер bottom up форматындағы стресс-тестілеу әдістемесі бойынша Қазақстан Респуб- ликасының Ұлттық Банкі жесі ды)
мен уәкілетті органның ұсы- нымдары ті тоқ- сан, пай- ыз- бен Банктің ішкі құ- жатта- рында белгі- ленген лимит Ал- дың- ғы 2-кесте. Жіктелген активтер (банкаралық заемдарды қоспағанда) және жұмыс істемейтін кредиттер
1. Төлемдері 90(тоқсан) күннен аса мерзімі өткен кредиттердің несиелік портфельге қатынасы Банк басқармасының пі- кірі бойынша банктің қаржылық ұрақтылығы- на әсер ету ықтималды- ғы (факторлар/жағдай- (банктің ішкі құжаттарын- да белгіленген лимиттен асып кеткен жағдайда тол- Келесі тоқсанда төлемдері 90(тоқ- сан) күннен аса мерзімі өткен кре- диттердің үлесі 20 (жиырма) пай- ызға өсуі. Жіктелген активтер бой- лар) мен дәрежесі тырылады)
ынша провизиялардың мөлшері (теңгемен)
Банк- тің іш- кі құ-
2. Жіктелген кредиттер бойынша (банкаралық кредиттерді қоспағанда)
шығындарды жабуға арналған провизиялардың несиелік портфельге қатынасы Банк басқармасының бағалауы бойынша келесі тоқ- сандағы коэффициенттің бағалық мәні. Бағалаудың құбылуын резервтердің өзгеруімен және кредиттік Банк басқармасының пікірі бойын- ша банктің қаржылық тұрақтылы- ғына әсер ету ықтималдығы (фак- торлар/жағдайлар) мен дәрежесі портфельдегі өзгерістермен сипаттау жаттарын- да белгі- ленген ли- мит
3. Несиелік портфель бойынша шығындарды жабуға арналған провизиялардың жұмыс істемейтін кредиттерге қатынасы
4. Қайта құрылымдалған кредиттердің (заемшының қаржылық жағдайының нашарлауына байланысты шарттың бастапқы талаптары өзгертілген кредит)
Келесі есепті тоқсанда- ғы өсуі немесе төменде- Мерзімі өткен қайта құрылым- далған кредиттер- дің жалпы сома- уі туралы банктің бо- лжамы. Назарға алын- Банк басқармасының бағалау бойынша ке- лесі тоқсандағы коэффициенттің бағалық мәні. Бағаның құбылуын қайта құрылым- далған кредиттердегі өзгерістермен си- сы (теңгемен)
ған факторлар паттау белгілен- ген лимит
5. Бланктік кредиттердің несиелік портфельге қатынасы Есепті Бесінші санаттағы Мерзімі 90 (тоқ- саннан ) астам сан, пай- күнге өткен Банк басқармасының келесі тоқсандағы бланктік кредит- тердің несиелік портфельге ызбен Банктің іш- кі құжатта- рында бел- гіленген бланктік кредит- күмәнді және үмітсіз деп жіктелген бланк- тік кредиттердің үлесі қатынасын бағалауы тердің үлесі Коэффици- енттің өсуі немесе тө- мендеуінің себептері пайы- збен Қабылданған шешімдердің матрицасы Бұзу- Анықталған бұзушы- шылық- тың Ес- ту Бұ- зу- шы- лық туында- ке кері әсері Стресс-тестілердің қо- рытындысы бойынша жоспарланатын шара- лар жөніндегі директор- лықты жою бойынша қа- былданған шаралар жө- нінде директорлар кеңе- сінің және (немесе) бас- лар кеңесінің және қарманың шешімі (немесе) басқарманың Бұзушы- лықты жоюға жауапты бөлімше- лер, тұ- лғалар шешімі лық- ты жою күні уына әкел- ген се- бептер мер- зімі Қай- та қа- рал- ған зім- дер Кредиттік тәуекелді бағалау матрицасы Төмен Орташа Жоғары Кредиттік портфельдің өсу қарқыны жергілікті, аймақтық және (немесе) рес- публикалық деңгейдегі экономикалық және демографиялық үрдістермен, сон- дай-ақ бәсекелестік деңгейімен қамтама- сыз етіледі. Өсуі жоспарланды.
және демографиялық үрдістерден, сон- дай-ақ бәсекелестік деңгейден асады.
Белгілі дәрежеде өсуі жоспарланбаған немесе жоспарланған деңгейден асып кетеді.
Кредиттік портфельдің өсу қарқыны жергі- лікті, аймақтық және (немесе) республика- лық деңгейдегі экономикалық және демо- графиялық үрдістерден, сондай-ақ бәсекеле- стік деңгейден елеулі дәрежеде асады. Өсуі жоспарланбаған немесе жоспарланған дең- гейлер ден асып кетеді. Өсуі жаңа өнімдер немесе қала сыртындағы заемшылар бойын- ша байқалуы мүмкін.
Банк кредиттер бойынша пайызға және опе- рациялар бойынша комиссиялық ақыларға елеулі дәрежеде тәуелді болады.
Банк кірістерінің үлкен бөлігі кредиттер бойынша пайызға және операциялар бой- ынша комиссиялық ақыларға байланы- сты болады, бірақ кредиттік портфель шегіндегі кірістер көздері әртараптанды- рылған.
Банк кірістерінің үлкен бөлігі кредит- тер бойынша пайызға және операция- лар бойынша комиссиялық ақыларға байланысты болады, бірақ кредиттік портфель шегіндегі кірістер көздері әр- тараптандырылмаған.
Банк кірістілік әлеуетіне қарай, бұдан жоға- ры тәуекелі бар кредиттік өнімдерді көздеуі мүмкін. Кредиттік кірістер циклдық тренд- тер үшін өте әлсіз.
Жіктелген кредиттер мен шартты міндетте- мелер бойынша резервтер мөлшерінің жік- телген кредиттер мен несиелік портфельге қатынасы елеусіз болып табылады.
Жіктелген кредиттер мен шартты міндет- темелер бойынша резервтер мөлшерінің жіктелген кредиттер мен несиелік порт- фельге қатынасы елеулі болып табыла- Жіктелген кредиттер мен шартты мін- деттемелер бойынша резервтер мөлше- рінің жіктелген кредиттер мен несиелік портфельге қатынасы орташа болып та- былады.
Пайыздық ставкалар тәуекелге сәйкес белгіленеді, сыйақылар теңдестірілген.
Кредиттер бойынша пайыздық ставкалар белгіленген кезде тәуекел ескерілмейді.
Кредиттер бойынша пайыздар тәуекел дәрежесіне сәйкес белгіленеді, бұл рет- те тәуекел арасында елеусіз сәйкессіз- діктер орын алады.
Кредиттеу саясаты кепілге қойылатын консервативті талаптарды қамтиды. Ке- пілдікті бағалау уақтылы жүргізіледі және жеткілікті болып табылады.
Кредиттеу саясаты кепілге құптауға бо- латын талаптарды қамтиды. Банк қол- данатын тәжірибе осы саясаттардан ор- таша ауытқуларға әкеледі. Кепілдіктің бағалауы жеткіліксіз болып табылады немесе барабар емес қорғауын көрсете- Кепілдікке жеңілдетілген талаптар қойыла- ды, егер саясат консервативті талаптарды қамтитын болса, елеулі ауытқулар орын алады. Кредит бойынша қамтамасыз ету жеткіліксіз болып табылады, кепілдікті ба- ғалау сирек жүргізіледі немесе барабар емес қорғауын көрсетеді.
Кредиттер және (немесе) кепілдік қамта- масыз ету жөніндегі құжаттамадағы ауытқулар азын-аулақ болады және шы- Кредиттер және (немесе) кепілдік қам- тамасыз ету жөніндегі құжаттамадағы ауытқулар деңгейі орташа болады, бі- Кредиттер және (немесе) кепілдік қамтама- сыз ету жөніндегі құжаттамадағы ауытқу- лар деңгейі елеулі болады. Саясаттан ауыт- ғындар пайда болу тәуекеліне барынша аз әсерін тигізеді.
рақ ауытқулар уақтылы түзетіледі де, әдеттегідей банк елеулі шығындар пай- да болу тәуекеліне ұшырамайды.
қулар уақтылы жойылмайды, ал банк жоға- ры шығындар пайда болу тәуекеліне ұшы- рауы мүмкін.
Банк портфелінің азын-аулақ шоғырла- нуы бар, бұл ретте шоғырланулардың өзара байланысы жоқ. Шоғырлануы нормаларға сәйкес келеді, бірақ лимит- терге жақындауы мүмкін.
Банк портфелі жеткілікті дәрежеде әрта- раптандырылған және оның ірі шоғырла- нуы жоқ. Шоғырландырылған талаптар- дың әдеттегідей өзара байланысы жоқ.
Шоғырланулар ішкі лимиттерге сәйкес Банк портфеліндегі шоғырлану елеулі бо- лып табылады. Осы талаптар бір бірімен байланысты болуы мүмкін немесе порт- фельде орташа шоғырлану болуы мүмкін.
Шоғырлану деңгейі ішкі лимиттерден аса- Несиелік портфельге қатысты тапқан және өндіріп алынбаған пайыздар елеулі.
Несиелік портфельге қатысты тапқан және өндіріп алынбаған пайыздар азын- аулақ.
және өндіріп алынбаған пайыздар орта- ша.
Проблемалық және үмітсіз кредиттерді провизиялармен (резервтермен) жабу деңгейі жоғары. Провизиялар бойынша шығыстар тұрақты.
деңгейі орташа, бірақ провизиялар бой- ынша шығыстарды ұлғайту қажет бо- луы мүмкін.
Проблемалық және үмітсіз кредиттерді про- визиялармен (резервтермен) жабу деңгейі төмен. Кредиттер бойынша шығындарды жабу үшін жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету үшін арнайы провизиялар құру қажет болуы мүмкін.
Тоқсандағы және бір жылғы кірістер кре- диттік шығындардан (үмітсіз кредиттер- ден) көп артық.
Кірістер есебінен таза кредиттік шығындар- ды (үмітсіз кредиттерді) жабу төмен болып табылады. Тоқсандық және жылдық кірі- стер барынша аз немесе барабар емес жабу- ды қамтамасыз етеді.
Кірістер есебінен таза кредиттік шы- ғындарды (үмітсіз кредиттерді) жабу орташа болып табылады. Жыл сайын- ғы кірістер тепе-тең жабуды қамтама- сыз етеді, бірақ тоқсандық жабу шама- лы шиеленісушілікті көрсетеді.
Банктің несиелік портфелінде мерзімі өт- кен берешек 90 (тоқсан) күнді құрайтын кредиттердің деңгейі төмен, үрдісі тұрақ- ты.
Банктің несиелік портфелінде мерзімі өткен берешек 90 (тоқсан) күнді құрай- тын кредиттердің деңгейі орташа, үрді- сі тұрақты немесе шамалы өсіп келеді.
кредиттердің деңгейі жоғары немесе орта- ша, бұл ретте үрдісі тез өсіп келеді. Деңгейі банкпен белгіленген лимиттен асады.
Банктің несиелік портфеліндегі жұмыс істемейтін кредиттердің деңгейі төмен, үрдісі тұрақты.
Банктің несиелік портфеліндегі жұмыс істе- мейтін кредиттердің деңгейі жоғары немесе орташа, үрдісі тез өсіп келеді.
істемейтін кредиттердің деңгейі орта- ша, үрдісі тұрақты немесе шамалы өсіп Жіктелген кредиттер кредиттердің және капиталдың төмен пайызын құрайды және санаттардың ең нашарына (күмәнді немесе үмітсіз) қайта жіктелмейді.
Жіктелген кредиттер кредиттердің және капиталдың орташа пайызын құ- райды және санаттардың ең нашарына (күмәнді немесе үмітсіз) қайта жіктел- мейді.
Жіктелген кредиттер кредиттердің және ка- питалдың жоғары пайызын немесе кредит- тердің және капиталдың орташа пайызын құрайды, бұл ретте үрдістер тез көтеріледі немесе кредиттер санаттардың ең нашары- на (күмәнді немесе үмітсіз) қайта жіктеледі.
Үмітсіз кредиттер мөлшерінің несиелік портфельге ара қатынасы төмен болып портфельге ара қатынасы орташа бо- лып табылады.
портфельге ара қатынасы жоғары болып та- Банктің кредиттерді қайта жіктеу (мерзімі бойынша, мерзімін ұзарту, қайта қаржылан- дыру) тәжірибесі көрсетілген проблемалық кредиттердің, мерзімі өткен кредиттердің, жұмыс істемейтін кредиттердің және шы- ғындар көрсеткіштерінің нақтылылығы мен транспаренттігіне қатысты елеулі алаңдату- шылықты туғызады.
Банктің кредиттерді қайта жіктеу (мерзі- мі бойынша, мерзімін ұзарту, қайта қар- жыландыру) тәжірибесі көрсетілген про- блемалық кредиттердің, мерзімі өткен кредиттердің, жұмыс істемейтін кредит- тердің және шығындар көрсеткіштерінің нақтылылығы мен транспаренттігі алаң- датушылықты туғызбайды не шамалы ға- на алаңдатады.
Банктің кредиттерді қайта жіктеу (мер- зімі бойынша, мерзімін ұзарту, қайта қаржыландыру) тәжірибесі көрсетілген проблемалық кредиттердің, мерзімі өт- кен кредиттердің, жұмыс істемейтін кредиттердің және шығындар көрсет- кіштерінің нақтылылығы мен транспа- ренттігіне қатысты шамалы алаңдату- Кредиттік тәуекелді бақылау матрицасы Күшті Қабылдауға болатын Әлсіз Про- цес- сті ұйым- да- сты- ру эле- мент- тері Стратегиялық және (немесе) бизнес-жос- парлар тәуекелдердің шектен тыс деңгей- лерін қабылдауға ықпал етеді. Қызметін жоспарлған кезде кірістерге ұмтылу ба- сым болады. Банк алдын ала жеткілікті сараптама жасамастан жаңа өнімдермен және бастамалармен айналысады.
Стратегиялық және (немесе) бизнес–жоспар- лар банктің тәуекелдерге орташа тәбетіне сәйкес келтіріледі. Кіріс алуға ұмтылу шама- лы жоғары тәуекелі бар мәмілелерге әкелуі мүмкін. Жалпы кредиттер сапасы бойынша бағыттардың, өсу мақсаттарының және кірі- стілігінің арасында тиісті балансы бар. Жа- ңа өнімдер мен бастамалар жеткілікті тесті- леусіз енгізілуі мүмкін, бірақ тәуекелдер жақсы сәйкестенеді.
Стратегиялық және (неме- се) бизнес-жоспарлар банк- тің тәуекелге консервативті тәбетіне сәйкес келтіріледі және кредиттердің сапасы бойынша бағыттардың, өсу мақсаттарының және кірісті- лігінің арасында тиісті ба- лансты қамтамасыз етеді.
Жаңа өнімдер мен бастама- ларды енгізу процесстері олар енгізілгенге дейін пы- сықталған, тестіленген және бекітілген.
Кре- дит- тік тәуе- келді басқа- ру са- ла- сын- дағы стра- тегия- ны, сая- сат- және ішкі құ- жат- тар- ды әзір- леу (қай- та өң- деу)
Саясаттарында кейбір кемшіліктер бар және бір немесе бірнеше бағытта жетілді- руді талап етеді.
тік са- ясат
Саясаттары негізінде барабар келеді. Кейбір бағыттарда саясаттың және рәсімдерінің же- тілдіру қажет болуы мүмкін, бірақ жалпыла- ма жетілдіру сыни болып табылмайды Кредиттік саясат банктің кредиттеу саласындағы стратегияны, қабылдауға бо- латын тәуекелдерді деңгей- ін, сондай-ақ кредиттерді беру және мақұлдау және тәуекелдерді таңдау ста- дарттарын анықтайды.
Портфельге, тәуекелге төзімділікке, сон- дай-ақ кредиттерді беру/мақұлдау саяса- тына және тәуекелдерді таңдауға қаты- сты міндеттерді барабар орындау үшін са- ясаттары жеткілікті дәреже нақты болып табылмайды.
Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма кредиттік тәуекелдің мониторингі мен бақы- лауды барабар жүргізеді, тиісті саясаттар мен процедураларды бекітеді.
Басқарма кредиттік тәуекел- ді, оның ішінде банктің ба- ланстан тыс баптары бойын- ша тәуекелдерді шұғыл анықтайды және бақылайды.
Ди- рек- тор- лар кеңе- сі мен Бас- қарма Директорлар кеңесі мен басқарма кредит- тік тәуекелді, оның ішінде банктің балан- стан тыс баптары бойынша туындайтын тәуекелдерді басқарудың қанағаттанар- лық процесінің болуын қамтамасыз етпей- ді. Кредиттік тәуекелді басқару саясаты мен процедуралары барабар болып табыл- майды, банк басқармасы бұл кемшіліктер- ді жоюға қабілеттілігін танытпайды.
мен Басқармасы тәуекелді басқаруға белсенді қатыса- ды және тісті ішкі саясаттар- Басқарма тиімді жұмыс істейді, әрекет етеді және кредиттік тәуекелдерді, оның ішінде баланстан тыс баптар бойынша туындайтын тәуекелдерді анықтайды. Директорлар кеңе- сі мен басқарма қызметінде кредиттік тәуе- келді басқаруға қатысты кейбір кемшіліктер байқалады, бұл проблемалар мойындалады және шешіледі.
дың және процедуралардың болуын қамтамасыз етеді, директорлар кеңесі оларды түсініп, талдайды және бекі- теді.
коми- тет
Басқарма қабылданатын тәуекелді барабар басқарады, бірақ бір немесе бірнеше бағыт- та жақсартуға жетуге болады. Кредиттік ко- митет мүшелерінің, кредиттік офицерлердің жалпы қабылданатын тәуекелдерді тиімді басқару үшін қажетті білімдері бар, бірақ бір немесе бірнеше бағыт бойынша қосым- ша білім қажет болуы мүмкін.
Басқарма банк қызметін барабар басқар- майды. Кредиттік комитет мүшелерінің, кредиттік офицерлердің қабылданатын тәуекелдерді тиімді басқару үшін білімі және (немесе) тәжірибесі жеткіліксіз. Жа- уапкершілік пен есеп беру желісі нақты емес болуы мүмкін. Себептерді, пробле- маларды шешу үшін түзету шаралары жеткіліксіз болып табылады.
Басқарма банктің қызметін тиімді басқарады. Кредит- тік комитеттің мүшелері, кредиттік офицерлердің қа- былданатын тәуекелдерді тиімді басқару үшін жеткі- лікті білімі бар. Жауапкер- шілік және есеп беру сала- сы бөлінген, бұзушылықтар болған жағдайда түзету ша- ралары қабылданады.
Міндеттер мен есеп беруге қатысты нақты- лау талап етілуі мүмкін. Жалпы бұзушылық- тар болған жағдайда түзету шаралары қа- былданады.
Басқарманың кредиттік портфельдің сапа- сындағы жағымсыз үрдістерін анықтау және белгілерге, оның ішінде нарықтық жағдай- лардың өзгеруі салдарынан туындаған белгі- лерге барабар әрекет ету үшін барабар жүйе- сі бар.
Басқарма кредиттік портфель сапасында пайда болған жағымсыз үрдістерге бара- бар әркет етпейді. Директорлар кеңесі кредиттік портфель сапасындағы жағым- сыз үрдістерге мониторинг жүргізуді және барабар бақылауды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін жеткілікті ақпаратты алмайды. Анықталған ауытқуды жою үшін қабылданатын іс-шаралар тиімсіз болып табылады, директорлар кеңесі мен басқарма проблемаларды шешуде қабілет- сіздігін танытты.
Саясатта және ілеспелі ішкі құжаттарда сипатталған қолданылатын кредиттік тәуекелді басқару әдістеме- лерінің және процесстерінің барабарлығына тұрақты негізде талдау жүргізіледі.
Басқарма банктің кредиттік портфелі сапасындағы жа- ғымсыз үрдістерді, оның ішінде нарықтық жағдайлар- дың өзгеруі салдарынан бо- лып тұратын жағымсыз үр- дістерді анықтайды және шұғыл әрекет етеді.
Директорлар кеңесіне берілетін кез келген елеулі ауытқулар жөніндегі ақпарат банктің қаржылық тұрақтылығын қолдау үшін қана- ғаттанарлық және тиімді болып табылады.
Анықталған ауытқуды жою үшін қабылдана- тын іс-шаралар барабар болып табылады, бі- рақ кейбір жетілдіруді және директорлар ке- ңесі мен басқарманың тарапынан бақыла- уды талап ететін жақтары бар.
қызметіндегі кез келген еле- улі ауытқулар туралы ақпа- ратты директорлар кеңесіне уақтылы және жеткілікті етіп ұсынады.
тегі кре- баға- лау, мони- то- ринг жүр- гізу бақы- лау сала- банк- тің про- цеду- рала- ры Анықталған ауытқуды жою үшін қабылданатын іс-шара- лар тиімді болып табылады және осы ауытқудың банк- тің қаржылық тұрақтылығы- на кері әсерін төмендетуге бағытталған.
Банк әрбір заем бойынша жеке кредиттерді беру және мақұлдау сасатынан елеулі ауыт- қуларды анықтайды, қадағалайды және олар туралы есеп береді.
Банк саясаттан елеулі ауытқуларын рас- тайды, бірақ олар бойынша жеке негізде немесе жиынтығында портфель деңгейін- де есеп бермейді, және (немесе) олардың портфель сапасына ықпалын талдамайды Банк жеке де, жиынтығын- да портфель деңгейінде де кредиттерді беру және ма- құлдау саясатынан елеулі ауытқуларын тиімді анық- тап, қадағалайды және ол Кемшіліктер арасында тұрақты ауытқулар немесе белгіленген саясат пен процедура- ларды орындауға қабілетсіз болуы мүмкін, соның салдарынан банк үшін жағымысыз салдарын туындатуы мүмкін.
терді беру ма- құл- дау саяса- Белгіленген саясаттар мен процедуралардан шамалы ғана ауытқулар байқалады.
Кредитттік талдау тиісінше негізгі тәуекел- дерді анықтап, ыңғайлы мерзімде жүргізіле- Кредиттік талдау жеткіліксіз, негізгі тәуе- келдер барабар есепке алынбайды. Кре- диттік деректер уақтылы тексерілмейді.
тал-
Кредитті талдау кредитті бе- ру сәтіне де, оны бекіткен- нен кейін де егжей-тегжейлі және уақтылы болып табы- лады.
Бірақ кредиттерді бекіткеннен кейін тәуекел- дерді бағалау жөніндегі жұмысты күшейту- ді талап етеді.
Тәуекелдерді бағалаудың, сондай-ақ проблемалық кре- диттерді анықтаудың ішкі модельдері нақты және уақ- тылы болып табылады. Ішкі модельдер кредиттік тәуе- келді, проблемалық тәуекел- дер бойынша да, рейтинг ал- ған кредиттер бойынша да сапасы бойынша бөледі.
Тәуекелдерді бағалаудың, сондай-ақ пробле- малық кредиттерді анықтаудың ішкі модель- дері барабар болып табылады. Бір немесе бірнеше бағыты жақсартуды талап етеді, де- генмен, ішкі модельдер проблемалық кре- диттерді және сапасының нашарлауы байқа- латын кредиттерді барабар анықтайды. Ерте- рек алдын алуды қамтамасыз ету үшін рей- тинг бөлу аясын кеңейту: тәуекелдерді баға- лау негізінде баға белгілеу немесе капитал- ды бөлу қажет болуы мүмкін. Модель на- рықтық жағдайға және банктің жағдайына барабар келуіне жүйелі қайта қаралады және қажет болған жағдайда түзетіледі.
Тәуекелдерді бағалау, сондай-ақ пробле- малық кредиттерді анықтаудың ішкі мо- дельдері жеткіліксіз болып табылады және жетілдіруді талап етеді. Проблема- лық кредиттер барабар анықталмауы мүм- кін, тәуекелді көрсетуде бұрмалану мүм- кіндігі бар. Ертерек алдын алу (кредиттер бойынша ставкаларды белгілеу, кредит- тер бойынша провизияларды (резервтер- ді) құру, капиталды бөлу) мақсаты неме- се өзге мақсат үшін рейтингі бар кредит- тер бойынша тәуекелді бөлу үшін рей- тингтерді бөлістіру жеткіліксіз. Бұл мо- дельдер қажеттілігіне қарай қолданылады.
Қолданылатын модель ха- лықаралық тәжірибені, жа- ңадан анықталған заңды- лықты ескере отырып, үне- мі жетілдіріледі.
кезін- де дала- ныла- тын мо- дель- дер.
Банкпен жүргізілетін операцияларға лимит- тер мен шектеулерді қайта қарау жүйелі түр- де жүзеге асырылады.
Банк лимиттерді заемшы- лардың ішкі рейтингілерін ескере отырып, кезең кезеңі- мен қайта қарайды. Банкпен жүргізілетін операцияларға белгіленген лимиттерді және шектеулерді бақылау процедуралары нақты белгі- ленген.
Басқару ақпарат жүйесі бір немесе бірнеше бағытта шамалы жетілдіруді қажет етуі мүм- кін, бірақ директорлар кеңесі мен басқарма жалпы банктегі кредиттік тәуекелінің кескі- нін талдау және түсіну үшін тиісті есептілік- ті алады.
Басқару ақпарат жүйесі ауытқулар жөнінде- гі есептілікті жасау бойынша жұмысты же- ңілдетеді, ал оның инфрақұрылымы арнайы (стандартты емес) сұратуларды уақтылы қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Басқару ақпарат жүйесі кре- диттік портфель жөнінде ба- ра және уақтылы ақпаратты береді. Директорлар кеңесі және басқарма банктегі кре- диттік тәуекелдің кескінін талдау және түсіну үшін ти- істі есептілікті алады. Басқа- ру ақпарат жүйесі ауытқу- лар жөніндегі есептілікті жасау бойынша жұмысты жеңілдетеді.
қару үшін қол- даны- ақпа- рат.
Басқару ақпарат жүйесінің назар аудару- ды талап ететін кемшіліктері бар. Ұсыны- латын ақпараттың барабарлығы және (немесе) уақтылылығы жеткіліксіз болуы мүмкін. Портфельдік тәуекел туралы ақ- парат толық болмауы мүмкін. Нәтижесі ретінде, директорлар кеңесі мен басқарма банктегі кредиттік тәуекелінің кескінін талдау және түсіну үшін тиісті және жет- кілікті ақпаратты алмауы мүмкін. Ауыт- қулар туралы есептілік жетілдіруді қажет етеді. Басқару ақпарат жүйесі арнайы қамтамасыз етпеу мүмкін.
Порт- фель- ді әр- рап- тан- дыру Әртараптандыруды басқару жетілдіруді қа- жет етуі мүмкін, бірақ барабар болып табы- лады. Тәуекелдердің шоғырлануы анықта- лып, есептерде көрсетіледі, бірақ лимиттер- ге немесе өзге шекті мәндеріне жетпеуі мүм- кін. Басқарма жекелеген заемдар деңгейінде шоғырлануды шектеу немесе төмендету бой- ынша шаралар қабылдайды, бірақ портфель деңгейінде шарлар болмауы мүмкін.
Әртараптандыруды басқару белсенді және тиімді. Шо- ғырландыру бойынша ли- миттер қабылдауға болатын деңгейлерде белгіленеді.
Банк тәуекелдердің шоғыр- лануын анықтайды және олар бойынша бойынша есептілікті береді және тәуе- келді шектеу, қысқарту немесе өзгеше төмендету Әртараптандыруды басқару белсенді емес немесе жоқ. Банк, тәуекелдердің шо- ғырлануын анықтамауы мүмкін, немесе оларды анықтайды, бірақ барабар емес шараларды қабылдайды немесе тәуекелді шектеу немесе төмендету бойынша шара- ларды қабылдамайды. Басқарма тәуекел- дердің арасындағы байланысты түсінбей- ді. Шоғырлану лимиттері, олар бар болған жағдайда бұзылады не оларды өсі- ру жағына қайта қаралады.
бойынша шаралар қабыл- Күтпеген жағдайлар туындағандағы іс-әре- кет жоспары барабар болып табылады.
Ағымдағы жағдайға сәйкес келеді, қажетті мәселелерді шешу процедураларын регла- менттейді және жағдайдың сценарийін тал- дауды қоса алғанда бөліктерінің барабар деңгейін қамтиды. Жоспар кейбір бағыттар бойынша жетілдіруді талап етуі мүмкін.
Күтпеген жағдайлар туындағандағы іс- әрекет жоспары барабар емес немесе жоқ.
Жоспар болуы мүмкін, бірақ банктің қо- сымшар ресурстарға қажеттілігін ескер- меу мүмкін, осыған байланысты барабар емес болып табылады. Жоспарда дағда- рыс жағдайында қаражаттың мақсатқа лайықты пайдалануы немесе оның болуы ескерілмеуі мүмкін.
Күтпеген жағдайлар туын- дағандағы іс-әрекет жоспа- ры әзірленген және тиімді болып табылады. Жоспарда дағдарысты басқарудың ақылға сыйымды болжам- дарды, сценарийлерді және жоспарлауды қамтиды, сон- дай-ақ банктің қосымша ре- сурстарға қажеттілігін еске- Күт- пеген жағ- дай- туын- даған- іс- әре- кет жос- пары Ішкі аудит қыз- меті Ішкі аудит қызметі кезең кезеңімен және ішін ара кредиттік тәуекелді басқару жөнін- дегі саясатта сипатталған процесстердің іш- кі тексерулерін жүргізеді.
Ішкі аудит қызметі банк операцияларын жүргізген кезде қолданыстағы Қазақстан Республикасы заңнамасының талапта- рын, оның ішінде уәкілетті органның нор- мативтік құқықтық актілерінің, оның ішінде кредиттік тәуекелдерді басқару са- ласындағы нормативтік құқықтық акті- лердің талаптарын сақтауды формальді түрде тексереді. Банктегі кредиттік тәуе- келді басқару жүйесіне қатыспайды.
Тексеру қорытындылары кредиттік тәуекел- ді басқару процессінде, ішкі ереже мен про- цедураларда осал жерлерін анықтау үшін, сондай-ақ саясаттардан, процедуралардан және лимиттерден ауытқулар мен ерекше- ліктерді анықтау үшін қолданылады.
Ішкі аудит қызметі кезең ке- зеңімен кредиттік тәуекелді басқару процестерінің, олар- дың кредиттік саясаттарға және процедураларға сәй- кес келуін қамтамасыз ету мақсатында ішкі тексеруін жүргізеді, кредиттік басқа- ру, ішкі кредиттік рейтинг жүйесінің нақтылылығын, сондай-ақ кредиттердің мо- ниторингі тәртібін анықтау процесін бағалайды.
Тексеру қорытындылары кредиттік тәуекелді басқару процессінде, ішкі ереже мен процедураларда осал жерле- рін анықтау үшін, сондай- ақ саясаттардан, процедура- лардан және лимиттерден ауытқулар мен ерекшелік- терді анықтау үшін қолда- нылады.
Жалпы қорытындылары:
Кредиттік тәуекелді бақылау сапасын бағалау Кредиттік тәуекелді бағалау деңгейі Жиынтық кредиттік тәуекел Төмен – Директорлар кеңесі мен басқарма кредиттік тәуекелдерді, оның ішінде банктің баланстан тыс баптары бойынша туындайтын тәуекелдерді шұғыл анықтайды және бақылайды. Директорлар кеңесі мен басқарма тәуекелдерді басқаруға белсенді қатысады және тиісті ішкі ережелердің болуын қамтамасыз етеді. Саясаттар мен процедуралардың талаптарына тәуекелдердің мониторингі процедураларымен, есептермен және талдау жасау және болып жатқан өзгерістерге уақтылы және тиісінше әрекет ету үшін қажетті барлық ақпаратты беретін ақпараттық басқару жүйелерімен қолдау көрсетіледі. Банк қызметкерлері Қазақстан Республикасының заңнамасы, ішкі ережелер мен процедуралардың талаптарын сақтайды, функционалдық міндеттерін қызметтік нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді. Ішкі бақылау жүйесі барабар болып табылады және банктің мөлшері мен қызметіне сәйкес келеді. Белгіленген ішкі ережелер мен процедуралардан кейбір ауытқулар байқалады, бірақ олар елеулі емес. Кредиттік тәуекелді басқару тәуекелдерді анықтау, қадағалау және бақылау үшін толығымен тиімді болып саналады. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар жеткілікті болып табылады.
Орташа – банктегі кредиттік тәуекелді басқару тиімді болып табылады, бірақ онда елеусіз кемшіліктер байқалады. Ол стратегияны орындау барысында пайда болуы мүмкін тәуекелді оңтайлы басқаруға және шұғыл әрекет етуге қабілетін көрсетеді. Банкте кредиттік тәуекелді басқаруда кейбір кемшіліктер анықталған болса да, бұл кемшіліктер уақтылы анықталып, түзетіледі. Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма тарапынан бақылау, ішкі ережелер мен тәуекелдің мониторингі және бақылау процедуралары, есептілік пен басқару ақпарат жүйесі банктің тұрақты жұмысын қолдау үшін қанағаттанарлық және тиімді болып табылады. Жалпы тәуекелдер жеткілікті дәрежедегі, банктің тәуекел- менеджменті тарапынан қосымша бақылауды талап етпейтін бақылауда болады.
Ішкі бақылау жүйесі кейбір кемшіліктерін көрсетеді, бірақ олардың барлығы бөлімшенің дұрыс жұмыс істеу барысында түзетіледі. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері оларды жақсарту бойынша ұсынымдар жасау мүмкін, бірақ байқалған кемшіліктер бөлімшенің сенімді де тұрақты жұмысына елеулі ықпалын тигізбейді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерін төмендетуге бағытталған іс- шаралар барабар болып табылады.
Жоғары – банкте әлеуетті кредиттік тәуекелді анықтауға, қадағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға мүмкіндік беретін кредиттік тәуекелді тиімді басқару процедурасы жоқ. Тәуекелдерді басқару элементтері толығымен жеткіліксіз болып саналады, және директорлар кеңесі мен басқарма осы кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігін танытпайды. Банктің нақты қызметкерлерінің және басқарманың біліктілігі күмән туғызады. Ішкі саясаттар мен процедураларының бұзушылығы жүйелі байқалады. Ішкі бақылау жүйесі соншалықты әлсіз болуы мүмкін, ол банктің қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізеді. Бухагалтерлік есептіліктің, қаржылық есептердің шынайылығына, егер дереу түзету шараларын қолданбаса пайда болуы мүмкін шығындарға шұғыл алаңдаушылықты таныту қажет. Кредиттік тәуекелді басқару процедураларындағы және ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер банктің тәуекел- менджементі тарапынан дереу және егжей-тегжейлі назар салуды талап етеді.
Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар емес болып табылады.
Бірінші басшы (не оның орнындағы тұлға)
(тегі, аты, бар болса - әкесiнiң аты) (қолы) (күні)
Орындаушы:_________________________ _________ (лауазымы, тегі және аты) (қолы).
нұсқаулыққа 11-қосымша Ескерту. 11-қосымшамен толықтырылды, өзгеріс енгізілді - ҚР Қаржы Басқармасының 2009.12.29 N 263 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз),
2011.01.31 № 8 (мемлекеттік тіркелген күннен бастап он төрт күнтізбелік күн Өтімділік тәуекелі мониторингінің матрицасы 1-кесте. Активтердің құрылымы (теңгемен)
Атауы сан
Жалпы актив- терден үлес, Банктің құжатта- рында белгіленген пайызбен лимиттер Активтер барлығы х Қолма-қол ақша Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі қа- ражат Банктерге және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға берілген за- емдар Бағалы қағаздарға инвестициялар «РЕПО» операциялары Байланысты заңды тұлғаларға инвестициялар Клиенттерге заемдар Жылжымайтын мүлікке инвестициялар (банк ғима- раттары)
Өзге активтер 2-кесте. Коэффициенттерді талдау:
1. Есебі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының «Екiншi деңгейдегi банктер үшiн пруденциалдық нормативтер есеп айырысуларының нормативтiк мәнi мен әдiстемесi туралы нұсқаулықты бекiту туралы» 2005 жылғы 30 қыркүйектегі N 358 қаулысына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 3924 тіркелген) сәйкес белгіленетін он ірі депозиттердің/өтімді активтердің салым сомасының қатынасы Банктің бағасы Банктің ішкі құ- жаттарында белгі- ленген лимиттер, Банк басқармасының бір айдын соңындағы 10 (он) ірі депозиттердің қалдығын бағала- уы (теңгемен). Өсуінің немесе қысқаруы- ның себебі Банк басқармасының үш айдын соңындағы дын- пайыз- Банктің ішкі құжаттарында бел- Көрсеткіштер Есептік тоқ- сан, пайызбен Алдындағы тоқ- гіленген лимиттер Өтімді активтердің қатынасы/ барлық активтер Өтімді активтердің қатынасы/депозиттердің жиынтығы Кредиттердің қатынасы/депозиттер Кепіл ретінде қолданылатын банк активтері (ауыртпа- лық салынған)/ барлық активтер 3-кесте. Міндеттемелер құрылымын талдау (қаражат көзі), мың теңге:
Жалпы міндеттемелер- дегі үлес, пайызбен Алдын- ғы тоқ- Банктің ішкі құжаттарын- да белгіленген лимиттер Депозиттер барлығы Ағымдағы шоттар Мерзімді салымдар Талап етілгенге дейінгі салымдар Жергілікті банкаралық на- рықтағы қарыз алулар Шетелдік қарыздар Банктің меншікті бағалы қағаздары Байланысты тұлғалардан алынған заемдар Реттелген борыш 4-кесте. Қаржыландыру көздері, мың теңге:
Астам күн
Ақша қаражаты
Депозиттер
Ауыртпалық салынбаған бағалы қағаздар Өтеу кестесіне сәйкес кредиттер бойынша төлемдер Активтерді сату (секьюритилендіру, «РЕПО» операциялары және басқалар)
Банкпен айрықша қатынастағы тұлғалардан алынған қаржыландыру көздері Аталған қаржыландыру көздерінен алынған соманың барлығы 5-кесте. Міндеттемелер бойынша төлемдер (қаражатты қолдану), мың теңге:
7 күн 30 күн 60 күн 90 күн 180 күн Депозиттердің/алып алудың мерзімі өтуі Өзге борыштың мерзімі өтуі Банкпен айрықша қатынастағы тұлғаларға төлемдер Баланстан тыс міндеттемелер Кредиттерді беру бойынша міндеттемелер Кредиттік желілер Туынды қаржы құралдары Төлемдердің барлығы Қолданылған қаражаттың мөлшері өтімділікті қажет етуді қамтамасыз ету бойынша кез келген уақыт кезеңінде қаражат көзінен асқан жағдайда, банктің іс-әрекеті.
Күтпеген жағдайлар туындағандағы іс-әрекет жоспарының негізгі сәттері.
Банкте өтімділікке әсер ететін валюталық тәуекел бар болған жағдайда, 5-кестенің нысаны бойынша шетел валютасындағы қаражаттың көздері мен оны қолдану жөніндегі ақпаратты беру.
лар жөнінде директор- жа- ғым- сыз лар кеңесінің және(неме- се) басқарманың шешімі тың бо- луына жой- Өтімділік тәуекелін бағалау матрицасы Тиімді өтімділік мүмкіндігін беретін жеткі- лікті қаржыландыру көздері бар.
Қаржыландыру көздері шектеулі емес және бәсекелестікке қабілетті артықшы- лықты береді.
Қаржыландыру көздері мен міндетте- мелер деңгейі ұзақ мерзімді өтімді- лікті басқаруда ағымдағы және келе- шектегі қиындықтарды көрсетеді.
Қаржыландыру көздері әртараптандырыл- ған. Көтермен қаржыландыру көздеріне немесе басқа сезімтал қаржыландыру көз- деріне тәуелді емес немесе шамалы ғана тәуелділігі бар.
Жалпы қаржыландыру көздері әртараптанды- рылған, бірақ қаржыландыру көздер саны- ның аздығы байқалады. Елеулі шоғырлану жоқ. Көтерме қаржыландыру көздерінен ор- таша тәуелділігі бар.
Заемдар бірнеше көзде, жалпы инве- стициялық мақсаттары бар көздерде шоғырлануы мүмкін көтерме қаржы- ландыру көздеріне елеулі тәуелділігі байқалады.
Банктің өтімділікті активтерді сату және (немесе) секьюритизация арқылы көтеру әле- уетті қабілеті бар, бірақ осы нарықтарға қол жетімділігі бойынша тәжірибесі аз.
Банк өтімділікті активтерді сату және (немесе) секьюритизация арқы- лы көтеру бойынша төмен қабілетін немесе әлеуетін танытады.
Өтімділікті активтерді сату және (неме- се) секьюритизация арқылы көтеру қабі- леті жоғары, және банктің осы нарықтар- ға қол жетімділігі бойынша тұрақты беде- лі бар.
Осы нарықтарға қол жетімділігі бой- ынша тәжірибесі жоқ немесе төмен беделі осы мәміленің жасалуына күмән туғызады.
Енгізілген опциондар бойынша көтерме міндеттемелердің көлемі аз.
Кейбір көтерме қорлардың енгізілген опцион- дары бар, бірақ олардың әлеуетті ықпалы ша- малы.
Көтерме қорлардың материалдық кө- лемдерінің енгізілген опциондары бар. Олардың әлеуетті эффектісі зор Нарықтағы жағдай өзгерген кезде банк қаржылындыру қиыншылықтарына ұшы- рамайды.
Нарықтағы жағдай өзгерген кезде банк қар- жылындыру қиыншылықтарына аса тәуелді болмайды.
Банктің өтімділік құрылымы нарық- тағы жағдайдың өзгеруіне байланы- сты болатынын көрсетеді.
Бас ұйымның (ірі қатысушылардың) қол- дауы күшті.
Бас ұйымның (ірі қатысушылардың) қолдауы барабар.
Бас ұйымның (ірі қатысушылардың)
қолдауы жеткіліксіз немесе жоқ.
Өтімділік тәуекелінің құрылымына байла- нысты капиталды жоғалту тәуекелі шама- лы.
Өтімділік тәуекелінің құрылымына байланы- сты капиталды жоғалту тәуекелі басқаруға Міндеттемелердің жоғары құнына немесе активтердің жоспарсыз тө- мендеуіне байланысты әлеуетті капи- талды (пайданы) жоғалту тәуекелі елеулі болуы мүмкін.
Өтімділік тәуекелін бақылау матрицасы сті ұй- ымда- Уақыт уақытымен жүргізіледі және өтімді- лік деңгейін басқару және бақылау процеду- раларын сипаттайтын ішкі құжаттардың әзірлеуі мен бекітуін қамтиды.
Ішкі құжаттарда сипатталған өтімділік- ті басқару процесстерін оңтайланды- руы тұрақты негізде (банктің сыртқы және ішкі ортасының өзгеруіне қарай)
жүргізіледі. Процессі банктің стратеги- ясын, бизнес–жоспарын, тәуекелдер мен басқа технологиялық процесстерді басқару бойынша саясатты әзірлеумен байланысты болады.
Кезеңдік негізде жүргізіледі, банк өтімділігін басқарудың ерекшелігін ескеретін ішкі құ- жаттарды әзірлеуді қамтиды.
Өтімділік деңгейін басқару және бақылау саласындағы са- ясат оны іске асырудың әдісте- мелік қамтамасыз етуін білді- ретін стандарттарды және нұс- қаулықтарды қамтитын ішкі құжаттармен қамтамасыз етіл- ген.
Өтім- ділік- ті бас- сатты Басқарма өтімділік тәуекелін шұғыл анықтап, бақылауға алады. Директор- лар кеңесі мен банк басқармасы тәуе- келдің басқаруына белсенді қатысады және тиісті ішкі саясаттардың және процедуралардың болуын қамтамасыз етеді, директорлар кеңесі оларды түсі- неді, талдайды және бекітеді.
Жалпы Директорлар кеңесі мен басқарма өтімділік тәуеке- лінің мониторингін және бақы- лауын барабар жүзеге асыра- ды, тиісті саясаттар мен проце- дураларды бекітеді. Басқарма тиімді жұмыс істейді, өтімді- лік тәуекелін анықтайды және әрекет етеді.
Директорлар кеңесі мен басқарма өтімділік тәуекелін басқарудың қанағаттанарлық про- цессінің болуын қамтамасыз етпейді. Өтім- ділік тәуекелін басқару саясаттары мен про- цедуралары барабар емес, банк басқармасы бұл кемшіліктерді жоюға қабілетін таныт- пайды. Директорлар кеңесі мен басқарма өтімділік тәуекелінің негізгі аспектілерін то- лығымен түсінбейді немесе елемеуге тыры- сады. Басқарма нарықтық өзгерістерді ал- дын ала болжамайды және оған қарсы уақ- тылы және қажетті шараларды қабылдамай- Директорлар кеңесі және басқарма өтімділік тәуекелінің барлық аспектіле- рін түсінеді. Басқарма нарықтық өзге- рістерді анықтайды және шұғыл әре- кет етеді.
Директорлар кеңесінің және басқарманың өтімділік тәуеке- лін басқаруға қатысты жұ- мысында кейбір кемшіліктер байқалады, бұл пробемалар мойындалады және шешіледі.
Директорлар кеңесі мен бас- қарма өтімділік тәуекелінің негізгі аспектілерін ақылға сыйымды түсініп, нарықтық өзгерістерге барабар әрекет етеді.
ділік келін ясаты
Директорлар кеңесімен мақұлданған саясат барабар емес немесе құзырлы емес. Саясат- тың бір немесе екі маңызды параметры бой- ынша кемшілігі бар. Директорлар кеңесі банктің өтімділік тәуекеліне ұшырағыштығ- ына мониторинг жүргізуге және барабар ба- қылауды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін жеткілікті ақпарат алмайды. Анықталған ауытқуды жою үшін қабылданатын іс-шара- лар тиімсіз болып табылады, директорлар кеңесі мен басқарма өзінің проблемаларды шешу қабілеттілігін танытпайды.
Директорлар кеңесімен мақұлданған саясат өтімділік тәуекелін басқару про- цедураларын, жауапкершілікті және есеп беруін бөлістіруді тиімді регла- менттейді. Директорлар кеңесі банктің өтімділік тәуекеліне ұшырағыштығы- на қатысты уақтылы және жеткілікті ақпаратты алады. Анықталған ауытқу- ды жою үшін қабылданатын іс-шара- лар тиімді болып табылады және осы ауытқудың банктің қаржылық тұрақты- лығына кері ықпалын төмендетуге ба- ғытталған.
Директорлар кеңесімен мақұл- данған саясат өтімділік тәуеке- лін басқару процедураларын, жауапкершілікті және есеп бе- руін бөлістіруді барабар регла- менттейді. Аздаған кемшілік- тер болуы мүмкін. Директор- лар кеңесіне ұсынылатын кез келген елеулі ауытқулар жө- ніндегі ақпарат банктің қаржы- лық тұрақтылығын қолдау үшін қанағаттанарлық және ти- імді болып табылады.
лар барабар болып табылады, бірақ жетілдіруді және дирек- торлар кеңесі мен басқарма та- рапынан бақылауды талап ете- тін кейбір бағыттары бар.
Өтімділік тәуекелін анықтағанда, мо- ниторинг жүргізгенде және бақылауға алғанда өтімділік тәуекелін басқару процессі тиімді болып табылады.
Өтімділік тәуекелін анықтағанда, монито- ринг жүргізгенде және бақылауға алғанда өтімділік тәуекелін басқару процессі тиімсіз болып табылады.
Жалпы өтімділік тәуекелін анықтағанда, мониторинг жүр- гізгенде және бақылауға алған- да өтімділік тәуекелін басқару процессі тиімді болып табыла- Саясаты ұзақ уақыт бойынша тиімді жұмыс тәжірибесімен салауатты мәде- ниетін танытады.
Қабылданған тәуекелдің күрде- лілігіне байланысты елеусіз кемшіліктердің түзетілуі оңай.
жүргі- зу цесін регла- тей- тін әрекет жоспары әзірленген және тиім- ді. Жоспарда дағдарысты басқарудың ақылға сыйымды болжамдарды, сцена- Күтпеген жағдайлар туында- ғандағы іс-әрекет жоспары ба- рабар болып табылады. Ағым- дағы жағдайға сәйкес келеді, кет жоспары барабар емес, өйткені банктің қосымшар ресурстарға қажеттілігін ескер- мейді немесе болмауы мүмкін. Жоспарда рийлерді және жоспарлауды қамтиды, сондай-ақ банктің қосымша ресурстар- ға қажеттілігін ескереді.
дағдарыс жағдайында қаражаттың мақсатқа лайықты пайдалануы немесе оның болуы ес- керілмеуі мүмкін.
іс-әре- қажетті мәселелерді шешу про- цедураларын регламенттейді және жағдайдың сценарийін талдауды қоса алғанда бөлікте- рінің барабар деңгейін қамти- ды. Жоспар кейбір бағыттар бойынша жетілдіруді талап етуі мүмкін.
Басқару ақпарат жүйесі өтімділік тәуе- келіне ұшырағыштығы туралы уақты- лы және барабар ақпаратты береді.
банктегі өтімділік тәуекелінің кескінін талдау және түсіну үшін тиісті есепті- лікті алады.
Басқару ақпарат жүйесінің назар салуды та- лап ететін кемшіліктері бар. Ұсынылатын ақпараттың барабарлығы және (немесе) уақ- тылылығы жеткіліксіз болуы мүмкін. Өтім- ділік тәуекеліне ұшырағыштығы туралы ақ- парат толық болмауы мүмкін. Соның салда- ры ретінде, директорлар кеңесі мен басқар- ма банктегі өтімділік тәуекелінің кескінін талдау және түсіну үшін тиісті немесе жеткі- лікті ақпаратты алмауы мүмкін.
Басқа- қолда- рат
Басқару ақпарат жүйесі бір немесе бірнеше бағытта шама- лы жетілдіруді қажет етеді, бі- рақ директорлар кеңесі мен басқарма жалпы банктегі өтім- ділік тәуекелінің кескінін тал- дау және түсіну үшін тиісті есептілікті алады. Басқару ақ- парат жүйесі тәуекелдің шо- ғырлану нүктесі мен өсуін ба- рабар белгілейді және уақты- лы, нақтылы және тиімді ақпа- ратты ұсынады.
Жекелеген қызметкерлерге қол жетімді, банк өтімділігінің деңгейін сипаттайтын көрсеткіштерді есептеу үшін тек нақты ақ- парат қана пайдаланылады.
Банк балансында көрсетілетін банк операцияларына ілесіп жүретін өтімді- лік тәуекелін өлшеуге мүмкіндік бере- тін ақпаратты жүйелер мен аналитика- лық процедураларды пайдаланады.
Қажетті ақпарат ақпараттық базаларда сақталады, божам- дау процесіне қатысатын қыз- меткерлерге қажетті көлемде қол жетімді болады.
Ақпараттың жаңартылуы банктің ішкі құ- жаттарымен регламенттелмеген.
Басқару ақпарат жүйесі банктің талап- тары мен міндеттемелері бойынша то- лық ақпаратты ұсынады, тарихи де- ректерді қамтиды.
Бұл ретте банк тарихи де- ректерді өтеудің және талап етудің нақты мерзімдерін анықтау үшін пайдаланады.
ын ба- ғалау пар-
Банкте ықтимал шығынға жа- зулардың және күн ішінде ақ- ша қаражатының түсімдерінің статистикалық бағалауын бас- қа факторларды ескере оты- рып, жүргізу үшін тарихи де- ректердің жеткілікті көлемі Жұмыс стандартты офистік Microsoft қо- сымшалары арқылы жүргізіледі. Жасалған операциялардың есебін жүргізу жүйесі бар.
Ақпараттық технологиялар бизнес-про- цесстерге енгізілген, банк жұмысының сапасы мен тиімділігін арттыруға мүм- кіндік бере отырып, оларды толығы- мен автоматтандырған Клиенттердің шоттарына(н) қа- ражаттың алынуының (келіп түсуінің) болжамды мәндерін алу, активтерді өтеу және та- лап етудің нақты мерзімдерін анықтау үшін математикалық және статистикалық модель- дерді құруға мүмкіндік беретін бағдарламалық өнімдерді қол- данады.
Ақпараттық жүйелер өтімділік тәуеке- лін басқарудың барлық процедурала- рын жүзеге асыру үшін қажетті нақты- лау деңгейімен шынайы ақпаратты Ақпараттық жүйелер банктің активтері мен міндеттемелері туралы тарихи деректердің кө- лемді мұрағатын сақтайды.
өтім- келі ру- дың әр ке- зеңін- дегі метті авто- мат- дең- гейі Ішкі аудит қызметі өз қызметінің барысын- да банк бөлімшелерінің іске асыруын және өтімділік тәуекелін басқарудың үйлесімді құрылымының тиімділігін қарамайды.
Ішкі аудит қызметі банк бөлім- шелерінің іске асыруын және өтімділік тәуекелін басқару- дың үйлесімді құрылымының тиімділігін жүйелі негізде қа- Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері- нің банктегі өтімділік тәуекелін басқа- ру жүйесінің тиімділігін бағалау үшін қажетті тәжірибесі мен дағдылары бар.
Ішкі аудит қызметі банк бөлімшелері- нің іске асыруын және өтімділік тәуе- келін басқарудың үйлесімді құрылы- мының тиімділігін жүйелі негізде қа- Аздаған кемшіліктер оның нәтижелерінің тиімділігіне және сенімділігіне әсер етпей- Жалпы қорытындылар:
Өтімділік тәуекелін бақылау сапасын бағалау Өтімділік тәуекелін бағалау деңгейі Жиынтық өтімділік тәуекелі Төмен – Директорлар кеңесі мен басқарма өтімділік тәуекелін шұғыл анықтайды және бақылауға алады. Директорлар кеңесі мен басқарма тәуекелдерді басқаруға белсенді қатысады және тиісті ішкі ережелердің болуын қамтамасыз етеді. Саясаттар мен процедуралардың талаптарына тәуекелдердің мониторингі процедураларымен, есептермен және талдау жасау және болып жатқан өзгерістерге уақтылы және тиісінше әрекет ету үшін қажетті барлық ақпаратты беретін ақпараттық басқару жүйелерімен қолдау көрсетіледі. Банк қызметкерлері Қазақстан Республикасының заңнамасы, ішкі ережелер мен процедуралардың талаптарын сақтайды, функционалдық міндеттерін қызметтік нұсқаулықтарына сәйкес жүргізеді. Ішкі бақылау жүйесі барабар болып табылады және банктің мөлшері мен қызметіне сәйкес келеді. Белгіленген ішкі ережелер мен процедуралардан кейбір ауытқулар байқалады, бірақ олар елеулі емес. Өтімділік тәуекелін басқару тәуекелдерді анықтау, қадағалау және бақылау үшін толығымен тиімді болып саналады. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге Орташа – банктегі өтімділік тәуекелін басқару тиімді болып табылады, бірақ онда елеусіз кемшіліктер байқалады. Өтімділік тәуекелін басқару стратегияны орындау барысында пайда болуы мүмкін тәуекелді оңтайлы басқаруға және шұғыл әрекет етуге қабілетін көрсетеді. Банкте өтімділік тәуекелін басқаруда кейбір кемшіліктер анықталған болса да, бұл кемшіліктер уақтылы анықталып, түзетіледі. Жалпы директорлар кеңесі мен басқарма тарапынан бақылау, ішкі ережелер мен тәуекелдің мониторингі және бақылау процедуралары, есептілік пен басқару ақпарат жүйесі банктің тұрақты жұмысын қолдау үшін қанағаттанарлық және тиімді болып табылады. Жалпы тәуекелдер жеткілікті дәрежедегі, банктің тәуекел-менеджменті тарапынан қосымша бақылауды талап етпейтін бақылауда болады. Ішкі бақылау жүйесі кейбір кемшіліктерін көрсетеді, бірақ олардың барлығы бөлімшенің дұрыс жұмыс істеу барысында түзетіледі. Ішкі аудит қызметінің қызметкерлері оларды жақсарту бойынша ұсынымдар жасау мүмкін, бірақ байқалған кемшіліктер бөлімшенің сенімді де тұрақты жұмысына елеулі ықпалын тигізбейді. Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерін төмендетуге бағытталған іс-шаралар барабар болып Жоғары – банкте әлеуетті өтімділік тәуекелін анықтауға, қадағалауға, мониторинг жүргізуге және бақылауға мүмкіндік беретін өтімділік тәуекелін тиімді басқару процедурасы жоқ. Тәуекелдерді басқару элементтері толығымен жеткіліксіз болып саналады, және директорлар кеңесі мен басқарма осы кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігін танытпайды. Банктің нақты қызметкерлерінің және басқарманың біліктілігі күмән туғызады. Ішкі саясаттар мен процедураларының жүйелі бұзушылығы байқалады. Ішкі бақылау жүйесі соншалықты әлсіз болуы мүмкін, ол банктің қаржылық тұрақтылығына кері әсерін тигізеді. Бухгалтерлік есептіліктің, қаржылық есептердің шынайылығына, егер дереу түзету шараларын қолданбаса пайда болуы мүмкін шығындарға шұғыл алаңдаушылықты таныту қажет. Өтімділік тәуекелін басқару процедураларындағы және ішкі бақылау жүйесіндегі кемшіліктер банктің тәуекел- менеджменті тарапынан дереу және егжей-тегжейлі назар салуды талап етеді.
Банк қызметіндегі жағымсыз үрдістерді төмендетуге бағытталған іс-шаралар

На русском языке:
Постановление Правления Агентство Республики Казахстан по Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау Агентства Республики Казахстан регулированию и надзору финансового рынка и жөніндегi агенттiгi по регулированию и надзору финансовых организаций финансового рынка и финансовых организаций от 30 сентября 2005 года № 359. Зарегистрировано в Министерстве юстиции Республики Казахстан от 9 ноября 2005 года № 3925. Утратило силу постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 26 февраля 2014 года Об утверждении Инструкции о требованиях к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля в банках второго уровня Сноска. Утратило силу постановлением Правления Национального Банка РК от 26.02.2014 № 29 (вводится в действие с 01.01.2015).
Сноска. Заголовок в редакции постановления Правления АФН РК от
31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его гос. регистрации в МЮ РК).
В целях совершенствования нормативных правовых актов, регулирующих деятельность банков второго уровня, Правление Агентства Республики Казахстан по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций (далее - Агентство)
ПОСТАНОВЛЯЕТ
1. Утвердить прилагаемую Инструкцию о требованиях к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля в банках второго уровня (далее - Инструкция).
2. Признать утратившими силу:
1) постановление Правления Национального Банка Республики Казахстан от 5 июня 1998 года N 112 "Об утверждении Правил организации внутреннего аудита (контроля) в банках второго уровня" (зарегистрированное в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под N 571, опубликованное 11-17 августа 1998 года в изданиях Национального Банка Республики Казахстан "Қазақстан Ұлттық Банкінің Хабаршысы" и "Вестник Национального Банка Казахстана" N 33);
2) постановление Правления Национального Банка Республики Казахстан от 6 декабря 2003 года N 434 "Об утверждении Инструкции о требованиях к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля в банках второго уровня", (зарегистрированное в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под N 2653, опубликованное в газете "Казахстанская правда" от 10 февраля 2004 года N 27 (27337).
3. Утратил силу постановлением Правления АФН РК от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его гос. регистрации в МЮ РК).
4. Настоящее постановление вводится в действие по истечении четырнадцати дней со дня его государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Казахстан, за исключением пункта 5 Инструкции, который вводится с 1 января 2006 года и пункта 6 Инструкции, который вводится с 1 января 2007 года.
5. Департаменту стратегии и анализа (Еденбаев Е.С.):
1) совместно с Юридическим департаментом (Байсынов М.Б.) принять меры к государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Казахстан настоящего постановления;
2) в десятидневный срок со дня государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Казахстан довести настоящее постановление до сведения заинтересованных подразделений Агентства, Национального Банка Республики Казахстан, банков второго уровня и Объединения юридических лиц "Ассоциация финансистов Казахстана".
6. Отделу международных отношений и связей с общественностью (Пернебаев Т.Ш.) принять меры к публикации настоящего постановления в средствах массовой информации Республики Казахстан.
7. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на заместителя Председателя Бахмутову Е.Л.
Председатель
Утверждена финансового рынка и от 30 сентября 2005 года N 359 Инструкция о требованиях к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля в банках второго уровня Настоящая Инструкция разработана в соответствии с Законом Республики Казахстан "О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан" и устанавливает обязательные для соблюдения банками второго уровня требования к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля.
1. Общие положения
Сноска. Заголовок главы 1 в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).
1. Целью настоящей Инструкции является определение требований к формированию в банках адекватной системы управления рисками и внутреннего контроля, предусматривающих применение банками методов контроля рисков, обеспечивающих эффективное определение, оценку и ограничение рисков банка с учетом вида и объема проводимых ими операций.
Сноска. В пункт 1 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.2
2. Исключен постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от
29.12.2009 № 263 (порядок введения в действие см. п. 2).
3. Банки второго уровня:
ежегодно, не позднее 1 июля года, следующего за отчетным, представляют в государственный орган, осуществляющий регулирование и надзор финансового рынка и финансовых организаций (далее - уполномоченный орган) подготовленный ими отчет по оценке выполнения требований настоящей Инструкции;
ежеквартально, не позднее 30 числа месяца, следующего за отчетным кварталом, представляют в уполномоченный орган:
матрицы мониторинга кредитного риска, оценки кредитного риска, контроля кредитного риска в соответствии с приложением 10 к настоящей матрицы мониторинга риска ликвидности, оценки риска ликвидности, контроля риска ликвидности в соответствии с приложением 11 к настоящей Инструкции.
3-1. Сценарии, результаты стресс-тестирования, а также планы действий на случай возникновения непредвиденных обстоятельств представляются в уполномоченный орган не позднее 30 числа месяца, следующего за отчетным полугодием.
Банки, находящиеся в процессе реструктуризации в соответствии с Законом Республики Казахстан «О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан», не предоставляют сценарии, результаты стресс- тестирования, а также планы действий на случай возникновения непредвиденных обстоятельств до прекращения процесса реструктуризации.
Сноска. Инструкция дополнена пунктом 3-1 в соответствии с постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 02.11.2009 № 229 (порядок введения в действие см. п. 2); в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального
4. Перечень требований к наличию систем управления рисками и внутреннему контролю определен в приложениях 1 - 6 к настоящей Инструкции.
5. Исключен постановлением Правления АФН РК от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его
6. Исключен постановлением Правления АФН РК от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его 6-1. Отчет по выполнению критериев требований, установленных настоящей Инструкцией, представляется в уполномоченный орган по форме согласно приложению 9 к настоящей Инструкции. Оценка соответствия требованиям Инструкции определяется согласно приложению 9 к настоящей
7. В настоящей Инструкции используются следующие понятия:
1) бэк-офис - подразделение банка, основной функцией которого является регистрация совершенных операций во вспомогательном учете на основании первичных документов, полученных от фронт-офиса;
2) бэк-тестинг - методы проверки эффективности процедур измерения рисков с использованием исторических данных по операциям банка и сравнением рассчитанных результатов с текущими (фактическими) результатами от совершения указанных операций;
3) валютный риск - риск возникновения расходов (убытков), связанный с изменением курсов иностранных валют при осуществлении банком своей деятельности. Опасность расходов (убытков) возникает из-за переоценки позиций банка по валютам в стоимостном выражении;
4) гэп - методы измерения процентного риска банка и риска потери ликвидности на основе сравнения объема активов и обязательств банка, подверженных изменениям ставок вознаграждения или подлежащих погашению в течение определенных сроков;
4-1) гэп - позиции по наличным деньгам/наличности - величина разрыва между поступлением и выбытием наличных денег банка;
4-2) комплаенс-контролер - работник банка, в исключительную компетенцию которого входит ответственность за координацию деятельности службы комплаенс и осуществление контроля за реализацией политики управления комплаенс - риском участниками комплаенс;
4-3) комплаенс-риск - риск возникновения расходов (убытков)
вследствие несоблюдения банком требований законодательства Республики Казахстан, в том числе нормативных правовых актов уполномоченного органа, а также внутренних правил и процедур банка;
5) кредитный риск - риск возникновения расходов (убытков) вследствие нарушения клиентом первоначальных условий договора (контракта) по исполнению им взятых на себя денежных обязательств при проведении банковских заемных, лизинговых, факторинговых, форфейтинговых операций, операций по выдаче банковских гарантий и других операций;
6) операционный риск - риск возникновения убытков в результате недостатков или ошибок в ходе осуществления внутренних процессов, допущенных со стороны сотрудников, функционирования информационных систем и технологий, а также вследствие внешних событий. Операционный риск включает в себя следующие риски:
риски, связанные с неопределенной, неадекватной организационной структурой банка, включая распределение ответственности, структуру подотчетности и управления;
риск, вызванный неадекватными стратегиями, политиками и/или стандартами в области информационных технологий, недостатками в использовании программного обеспечения;
риски, связанные с неадекватной информацией либо ее несоответствующим использованием;
риски, связанные с несоответствующим управлением персоналом и/или неквалифицированным штатом банка;
риски, связанные с неадекватным построением бизнес-процессов либо слабым контролем соблюдения внутренних правил;
риск, вызванный непредвиденными или неконтролируемыми факторами внешнего воздействия на операции банка;
риск, связанный с изменениями законодательства, либо риск, связанный с наличием недостатков или ошибок во внутренних документах/правилах, регламентирующих проведение деятельности банка;
риск, связанный с неверными действиями руководства и персонала банка, который может негативно отразиться на деятельности банка, мошенничество;
7) правовой риск - риск возникновения расходов (убытков) вследствие нарушения банком требований законодательства Республики Казахстан либо несоответствия практики банка его внутренним документам, а в отношениях с нерезидентами Республики Казахстан - законодательств других государств;
8) процентный риск - риск возникновения расходов (убытков)
вследствие неблагоприятного изменения ставок вознаграждения, включающий:
риск возникновения расходов (убытков) из-за несоответствия сроков возврата и погашения размещенных активов и привлеченных обязательств банка (при фиксированных ставках вознаграждения);
риск возникновения расходов (убытков) вследствие применения банком разных видов ставок (плавающей либо фиксированной) по активам банка, с одной стороны, и обязательствам, с другой;
базисный риск, связанный с применением различных методов начисления и корректировки получаемого и уплачиваемого вознаграждения по ряду инструментов, которые при прочих равных условиях имеют сходные ценовые характеристики;
9) репутационный риск - риск возникновения расходов (убытков)
вследствие негативного общественного мнения или снижения доверия к банку;
10) риск потери ликвидности - риск, связанный с возможным невыполнением либо несвоевременным выполнением банком своих обязательств.
При управлении риском потери ликвидности контролируется текущая ликвидность банка, а также сопоставляются сроки размещенных и привлеченных денег, доходов и расходов, связанных с получением (уплатой) вознаграждения;
11) риск банковской деятельности - риск возникновения потерь, вытекающих из осуществления банком своих операций;
12) рыночный риск - риск возникновения расходов (убытков), связанных с неблагоприятными изменениями рыночных параметров (валютный курс, ставка вознаграждения, стоимость финансовых инструментов);
13) система управления рисками - это процесс, включающий четыре основных элемента: оценка риска, измерение риска, контроль риска и мониторинг риска;
14) система внутреннего контроля - совокупность процедур и политик внутреннего контроля, обеспечивающих реализацию банком долгосрочных целей рентабельности и поддержания надежной системы финансовой и управленческой отчетности, способствующей соблюдению законодательства Республики Казахстан и нормативных правовых актов уполномоченного органа, политики банка, внутренних правил и процедур, снижению риска убытков или репутации банка;
15) служба внутреннего аудита - подразделение банка, осуществляющее объективную оценку и консультационную деятельность в целях совершенствования деятельности банка, обеспечивающее организацию и осуществление внутреннего аудита в банке. Внутренний аудит в банке способствует достижению определенных целей путем представления рекомендаций по совершенствованию процессов оценки рисков, управления рисками и внутреннего контроля;
15-1) служба комплаенс - внутренняя служба банка, состоящая из комплаенс-контролера и участников комплаенса, в исключительную компетенцию которой входит осуществление внутреннего контроля за соответствием деятельности банка требованиям законодательства Республики Казахстан, в том числе нормативных правовых актов уполномоченного органа, а также внутренних правил и процедур банка (управление комплаенс - риском);
15-2) совокупный лимит - максимально допустимый размер убытков при проведении операций;
16) страновой (трансферный) риск - риск возникновения расходов (убытков) вследствие неплатежеспособности или нежелания иностранного государства или резидента иностранного государства отвечать по обязательствам перед банком по причинам, не связанным с финансовыми рисками;
17) стресс-тестинг - методы измерения потенциального влияния на финансовое положение банка исключительных, но возможных событий, которые могут оказать влияние на деятельность банка;
17-1) торговые операции - операции банка по приобретению/продаже ценных бумаг в своих интересах и за свой счет;
17-2) участники комплаенс - подразделения и/или работники банка, в исключительную компетенцию которых входит осуществление функций по управлению комплаенс - риском;
18) фронт-офис - подразделение банка, основной функцией которого является заключение сделок с клиентами банка;
19) ценовой риск - риск возникновения расходов (убытков) вследствие изменения стоимости портфелей финансовых инструментов, возникающий в случае изменения условий финансовых рынков, влияющих на рыночную стоимость финансовых инструментов.
2); от 02.11.2009 № 229 (порядок введения в действие см. п. 2); от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его гос. регистрации в МЮ РК).
2. Требования к наличию систем управления рисками Сноска. Заголовок главы 2 в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального
8. Наличие системы управления рисками банка предусматривает соответствие требованиям, установленным настоящей Инструкцией к корпоративному управлению, наличию практики проведения банковских заемных операций, практики проведения операций с финансовыми инструментами, практики управления активами и обязательствами, функционированию информационных систем и систем управленческой информации.
Сноска. В пункт 8 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.2
9. Организация системы управления рисками обеспечивается соответствием банка требованиям, указанным в приложении 1 к настоящей
10. Проведение банковских заемных операций предусматривает выдачу банковских займов и других видов финансирования, предоставленных на условиях их возврата банку с выплатой или без выплаты вознаграждения, в том числе путем покупки долговых ценных бумаг и других финансовых инструментов, выдачи гарантии, открытия аккредитива, учета векселя и совершения иных операций, связанных с кредитным риском.
В рамках систем управления рисками, наличие практики проведения банковских заемных операций, в том числе предоставления ипотечных жилищных займов, выданных физическим лицам, и ипотечных займов, обеспеченных недвижимостью или предоставляемых в целях строительства недвижимости, обеспечивается соответствием банка требованиям, указанным в приложениях 3 - 4 к настоящей Инструкции.
Сноска. В пункт 10 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.2 10-1. Управление риском ликвидности предусматривает наличие в банках адекватной структуры, которая в достаточной мере учитывала бы риски ликвидности, как на индивидуальной, так и на консолидированной основе, в том числе плана на случай возникновения непредвиденных обстоятельств, содержащего четкие стратегии разрешения проблемы недостатка ликвидности в чрезвычайных ситуациях, а также поддержание адекватного уровня ликвидности.
В рамках систем управления рисками наличие практики управления риском ликвидности обеспечивается соответствием банка требованиям, указанным в приложении 4-1 к настоящей Инструкции.
Сноска. Инструкция дополнена пунктом 10-1 в соответствии с постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27.03.2009 N 64 (порядок введения в действие см. п. 2 ); с изменениями, внесенными постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 02.11.2009 № 229 (порядок введения в действие см.
п. 2).
11. Проведение операций с финансовыми инструментами предусматривает покупку/продажу ценных бумаг и иных финансовых инструментов, по которым возможна выплата вознаграждения, подверженных ценовому риску.
Управление активами и обязательствами предусматривает проведение мероприятий, направленных на приведение структуры активов и обязательства банка в соответствие с его стратегическими целями, в том числе с учетом связанного с ними рисков, а также поддержание маржи банка на необходимом уровне.
В рамках систем управления рисками, наличие практики проведения операций с финансовыми инструментами обеспечивается соответствием банка требованиям, указанным в приложении 5 к настоящей Инструкции.
12. Обеспечение функционирования информационных систем и систем управленческой информации предусматривает наличие в банке программно- технических комплексов, персонала и информационно-коммуникационных систем, адекватных проводимым банком операциям, в том числе ограничивающих степень подверженности банка операционному риску.
В рамках систем управления рисками наличие обеспечения операционной деятельности банка, функционирования информационных систем и систем управленческой информации допускается при соответствии банка требованиям, указанным в приложении 6 к настоящей Инструкции.
3. Требования к наличию системы внутреннего контроля Сноска. Заголовок главы 3 в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального
13. Совет директоров и руководство банка обеспечивают наличие адекватной системы внутреннего контроля и создают условия для исполнения сотрудниками банка своих обязанностей в области внутреннего контроля.
14. Система внутреннего контроля в банке создается для осуществления следующих целей:
1) операционная и финансовая эффективность деятельности банка, что предполагает проверку эффективности и рентабельности управления активами банка и определения вероятности убытков;
2) надежность, полнота и своевременность финансовой и управленческой информации. Данная цель предполагает проверку составления достоверной и качественной финансовой отчетности, и других финансовых документов, используемых банком при принятии решений;
3) соблюдение требований законодательства Республики Казахстан, что предполагает проверку соблюдения банком законодательства, в том числе нормативных правовых актов уполномоченного органа, а также требований документов, определяющих внутреннюю политику и процедуры банка.
15. Система внутреннего контроля состоит из пяти взаимосвязанных элементов:
1) управленческий контроль;
2) выявление и оценка риска;
3) осуществление контроля и разделение полномочий;
4) информация и взаимодействие;
5) мониторинг и исправление недостатков.
Надлежащее функционирование этих компонентов является важным условием эффективной деятельности банка, работы информационных систем и соблюдения пруденциальных нормативов и иных норм и лимитов банка, установленных уполномоченным органом.
16. Функционирование системы внутреннего контроля должно происходить по принципу непрерывного поочередного прохождения следующих трех этапов:
1) формирование системы внутреннего контроля (с учетом результатов оценки эффективности) путем включения процедур во внутренние регламенты
2) исполнение внутренних регламентов банка в работе;
3) проведение оценки эффективности системы внутреннего контроля.
17. Система внутреннего контроля включает в себя проведение следующих процедур:
1) ежеквартальную проверку процесса достижения банком поставленных целей и задач, посредством представления совету директоров и руководству отчетов о текущих результатах финансовой деятельности банка, с приложением плановых показателей финансовой деятельности;
2) проверку на ежемесячной основе руководителями подразделений стандартных детальных отчетов о результатах деятельности подразделения, включающих указание отклонений от плановых показателей и причин невыполнения плановых показателей;
3) проверку с целью контроля за ограничением доступа к материальным активам, включая кассовую наличность и ценные бумаги, контроль двойного кастодиального хранения, проведение периодической инвентаризации;
4) проверку соблюдения установленных лимитов риска и реализация мероприятий по устранению выявленных несоответствий;
5) установление требований руководством банка к перечню операций, требующих обязательной авторизации;
6) проверку условий операций и результатов применения моделей управления рисками, связанных с деятельностью банка;
7) проверку своевременности, правильности, полноты и точности отражения проведенных банковских и иных операций, предусмотренных законодательством Республики Казахстан, в учете и отчетности;
8) предотвращение легализации (отмывание) доходов, полученных преступным путем, и финансирование терроризма.
18. Для проверки соответствия системы внутреннего контроля в банке создается служба внутреннего аудита.
Целью внутреннего аудита является оценка адекватности и эффективности систем внутреннего контроля и управления рисками по всем аспектам деятельности банка, обеспечение своевременной и достоверной информацией о состоянии выполнения подразделениями банка, возложенных функций и задач, а также предоставление действенных и эффективных рекомендаций по улучшению работы.
19. Служба внутреннего аудита создается с целью решения задач, возникающих при осуществлении советом директоров функций по обеспечению наличия и функционирования адекватной системы внутреннего контроля путем предоставления объективной оценки состояния системы внутреннего контроля и рекомендаций по их совершенствованию.
20. Служба внутреннего аудита в своей деятельности руководствуется уставом банка, положениями об организации системы внутреннего контроля и службе внутреннего аудита банка, а также другими внутренними документами, регламентирующими деятельность банка и требованиями настоящей Инструкции.
21. Члены службы внутреннего аудита назначаются советом директоров банка.
22. Служба внутреннего аудита назначает проверку деятельности любого подразделения или деятельности должностного лица банка. Служба внутреннего аудита регулярно отчитывается перед советом директоров.
23. Служба внутреннего аудита составляет план внутреннего аудита и программу внутреннего аудита, утверждаемые советом директоров банка.
24. В задачи службы внутреннего аудита входит рассмотрение и обсуждение следующих вопросов:
функционирование системы внутреннего контроля;
подготовка отчетности для совета директоров о деятельности службы внутреннего аудита;
области риска в операциях банка, которые в текущем году необходимо подвергнуть внутреннему и внешнему аудитам;
достоверность и точность финансовой информации, предоставляемой менеджменту и внешним пользователям;
любые существенные недостатки в бухгалтерском учете или внутреннем аудите, выявленные внешними или внутренними аудиторами.
Сноска. В пункт 24 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.2
25. Основными функциями внутреннего аудита являются:
1) проверка и оценка эффективности системы внутреннего контроля;
2) проверка полноты применения и эффективности методологии оценки банковских рисков и процедур управления банковскими рисками (методик, программ, правил, порядков и процедур совершения банковских операций и сделок, управления рисками);
3) проверка эффективности функционирования автоматизированных информационных систем, включая контроль целостности баз данных и их защиты от несанкционированного доступа, наличие планов действий на случай непредвиденных обстоятельств;
4) проверка достоверности, полноты, объективности и своевременности бухгалтерского учета и отчетности, а также надежности и своевременности сбора и представления информации и отчетности;
5) проверка достоверности, полноты, объективности и своевременности представления иных сведений в соответствии с нормативными правовыми актами Республики Казахстан;
6) проверка применяемых способов (методов) обеспечения сохранности имущества банка;
7) оценка экономической целесообразности и эффективности совершаемых банком операций;
8) исключен.
9) проверка процессов и процедур внутреннего контроля;
10) проверка систем, созданных в целях соблюдения требований нормативных правовых актов Республики Казахстан;
11) оценка работы службы управления персоналом банка;
12) осуществление контроля за эффективностью принятых подразделениями и органами банка мер, по результатам проверок подразделений банка, обеспечивающих снижение уровня выявленных рисков, или документирование принятия руководством подразделения и (или) органами управления решения о приемлемости выявленных рисков для банка;
13) другие вопросы, предусмотренные внутренними документами банка.
Сноска. В пункт 25 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.2
26. Служба внутреннего аудита осуществляет предварительный отбор кандидатуры внешнего аудитора самостоятельно либо в составе рабочей группы банка. Предложение по выбору внешнего аудитора представляется на рассмотрение Совету директоров банка.
27. Руководитель и работники службы внутреннего аудита не могут одновременно руководить (курировать) другие подразделения банка, а также быть членами кредитного комитета и других органов банка.
28. Руководитель и работники службы внутреннего аудита имеют высшее образование, обладают знаниями гражданского и банковского законодательства, обладают профессиональной компетентностью (знанием нормативных правовых актов и стажа (опыта) работы в сфере предоставления и регулирования финансовых услуг не менее одного года), а также отсутствием имеющейся не погашенной или не снятой в установленном законом порядке судимости за преступления, совершенные в сфере экономической деятельности, за коррупционные и иные преступления против интересов государственной службы и государственного управления.
29. В процессе осуществления своих должностных обязанностей сотрудники банка соблюдают требования законодательства Республики Казахстан в части предотвращения легализации (отмывания) доходов, полученных преступным путем, и финансирования терроризма.
30. Сотрудники банка информируют службу внутреннего аудита о следующих сделках (операциях):
1) любых поступлениях (в виде депозита, займа, приобретения ценных бумаг банка) в банк более пяти миллионов тенге без документов, подтверждающих их источники происхождения;
2) любых сделках на сумму более пяти миллионов тенге с оплатой в наличной форме;
3) спекулятивных операциях с корпоративными ценными бумагами;
4) переоформлении или переуступке прав требования на финансовый инструмент без предоставления, подтверждающих документов;
5) других операциях или сделках, вызывающих сомнения в их законности.
31. Организация системы внутреннего контроля обеспечивается соответствием банка вышеперечисленным требованиям, а также указанным в приложении 2 к настоящей Инструкции.
4. Заключительные положения Сноска. Заголовок главы 4 в редакции постановления Правления Национального Банка РК от 24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального
32. Вопросы, не урегулированные настоящей Инструкцией, подлежат разрешению в соответствии с законодательством Республики Казахстан.
Приложение 1 к Инструкции о требованиях к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля в банках второго уровня Сноска. Приложение 1 с изменениями, внесенными постановлениями Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27.10.2006 N 234 (порядок введения в действие см. п.
2); от 02.11.2009 № 229 (порядок введения в действие см. п. 2); от 29.12.2009 № 263 (порядок введения в действие см. п. 2); от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его гос.
регистрации в МЮ РК).
Требования к организации системы управления рисками Наименование Критерии требования требования Советом директоров утверждена Советом директо- ров стратегия деятельности банка;
сформулирована в корпоративной стратегии банка долгосрочная определены краткосрочные и долгосрочные корпоративная цели деятельности банка. Сроки стратегия.
краткосрочных и долгосрочных целей деятельности определяются банками самостоятельно;
краткосрочная и долгосрочная стратегии банка составлены и постоянно совершенст- вуются с целью исключения факторов, ранее негативно отразившихся на деятельности Совет директоров Совет директоров утвердил политику по урегулированию конфликта интересов в установил поли- тику банке;
управления совет директоров утверждает политику деятельностью банка, по проведению мониторинга операций банка, связанных с рисками (кредитный риск, требования кото- рой процентный риск, риск потери ликвидности, валютный риск) и проводимых правлением обеспечивают эф- фек- банка, с целью исключения возможности совершения операций, противоречащих тивность корпо- ратив- стратегии, политикам и процедурам банка ного управления.
или создающих льготные условия для лиц, связанных с банком особыми отношениями;
по мониторингу операций банка с лицами, связанными с банком особыми отношениями.
Служба внутреннего аудита осуществляет контроль за соблюдением внутренних правил проводит монито- ринг и процедур банка, исполнением отчетов внутренних и внешних аудиторов, мер деятельности банка воздействия, санкций и иных требований уполномоченного органа;
посредством ко- мите- кредитный комитет реализует внутреннюю кредитную политику, установленную в тов, созданных при соответствии с внутренними документами совете директо- ров.
банка, осуществляет контроль за качеством кредитного портфеля и дает предварительное разрешение на выдачу займов, превышающих пять процентов собственного капитала комитет по управлению активами и обязательствами устанавливает и утверждает правила и процедуры заимствования, проведения операций по купле/продаже финансовых инструментов, инвестирования и выдачи банковских гарантий, а также определяет ориентиры по диверсификации активов, рентабельности, ликвидности и достаточности капитала.
Совет директоров ежемесячно анали- периодически зирует следующие отчеты:
получает сводный баланс и отчет о доходах и расходах банка в сравнении с тем же необходимую ин- фор- периодом за прошлый год и запланированные показатели деятельности;
мацию, позволя- ющую отчет о новых займах, полученных лицами, связанными с банком особыми отношениями.
отслеживать фи- нансо- Совет директоров ежеквартально анализирует следующие отчеты:
вое состояние краткий анализ позиции банка по процентному риску;
проводит анализ и краткий анализ подверженности банка риску колебаний обменных курсов валют;
оценку деятель- ности краткий анализ текущих и прогнозируемых банка в отчетном потребностей банка в собственном капитале;
периоде.
совет директоров проводит контроль с выяснением причин невыполнения мер воздействия и иных требований уполномочен- ного органа, в том числе плана мероприя- тий по устранению недостатков в деятель- ности банка;
отчеты об инвестициях: с группировкой финансовых инструментов по их видам и указанием балансовой стоимости, рыночной стоимости, доходности и общей суммы покупок и продаж;
отчеты о динамике классифицированных кредитов, объемам сформированных против них провизий.
Совет директоров анализирует ежегодные отчеты по функциональным обязанностям ежегодно анали- зирует руководящих работников банка;
совет директоров сравнивает условия возможные кон- фликты кредитования членов совета директоров, руководящих работников, лиц, являющихся интересов в функцио- крупным участником банка и иных лиц, связанных с банком особыми отношениями, с нальных обязан- ностях обслуживанием других заемщиков банка, в руководящих ра- бот- том числе в целях проверки факта предос- ников банка.
тавления льготных условий;
совет директоров ежемесячно заверяет реестр лиц, связанных с банком особыми Совет директоров ежегодно анализирует деятельность правления на предмет достижения банком запланированных на текущий финансовый год целей;
деятельность прав- совет директоров в пределах своих ления в течение полномочий может применить меры к членам отчетного года.
правления банка в случае несоответствия результатов деятельности банка целевым показателям текущего года.
Схема организационно-функциональной Правление уста- нав- структуры банка, в том числе регламентирует:
ливает процеду- ры полномочия и обязанности подразделения банка или лица по управлению рисками, формирования органи- отвечающие за независимую оценку и анализ основных рисков, связанных с проводимыми зационно-функ- циона- банком операциями;
льной структуры структуру органов управления банком, управления бан- ком;
соответствующую их функциональным обязанностям;
организацион- ная должностные обязанности и полномочия структура (схема каждого руководящего работника банка, организационной в том числе содержащие квалификационные требования к руководящим работникам структуры)
необяза- и работникам, имеющим непосредственное отношение к управлению рисками, включая тельно включает каж- требования по наличию образования и стажа дого служащего работы;
банка, но в нее порядок оценки деятельности входят все руко- во- руководящего работника банка (за дящие работники исключением членов правления) в течение отчетного года, в том числе применение мер или привлечение к ответственности за невыполнение банком целевых показателей деятельности банка.
Составление годовых бюджетов и стратегических планов проводится утверждает поря- док правлением с учетом текущей и будущей конкурентной, экономической среды и составления годо- вого нормативной правовой базы, дополнительно необходимого размера капитала банка и бюджета/финан- сового доступа к новым долгосрочным источникам финансирования капитала банка.
плана на кратко- сроч- ный период и страте- гического плани- рова- ния на долгосроч- ный период, с учетом бу- дущих экономи- ческих условий Респуб- лики Казахстан, зару- беж- ных стран, рези- денты которых являют- ся клиентами банка конъюнктуры ми- ровых финансовых и товарных рынков.
Подразделение банка, осуществляющее Правление иден- тифи- функции управления рисками, использует методику оценки достаточности собственного цирует и оцени- вает капитала, доходности и ликвидности в потенциальные и случае отрицательной динамики на мировых товарных и финансовых рынках;
возможные рис- ки,
Правление идентифицирует и анализирует внутренние и внешние экономические связанные с про- води- факторы, представляющие потенциальный и мыми банком опера- возможный риск, оценивает степень их циями, применяет влияния на финансовые показатели банка;
в части совокупных лимитов, утвержден- регламентирован- ные ных советом директоров, правление определяет лимиты на допустимый размер процедуры управ- ления рисков в отдельности по видам банковских рисками.
операций, принимает эффективные меры контроля соблюдения банком указанных лимитов.
Правление
Правление контролирует соблюдение осуществляет совокупных лимитов по видам рисков, на основе их ежемесячного расчета;
контроль возмож- ных и потенциальных подразделениями банка политик в управлении рисков банка.
возможными и потенциальными рисками, осуществляет мониторинг соблюдения подразделениями банка размеров рисков в пределах установленных для них лимитов.
Банк располагает
Правление применяет политику распреде- ления рисков по видам проводимых им опера- политикой дивер- сифи- ций, то есть формирования структуры и объема банковских операций с учетом свя- кации (распреде- ле- занного с ними риска в целях сохранения нию) банковских необходимого уровня достаточности собст- рисков.
венного капитала и платежеспособности, и контролирует их выполнение ответственными подразделениями банка;
банк располагает организационно- функциональной и операционной структурой, которая обеспечивает реализацию политики диверсификации.
Политика управления рисками Организацион- ная и предусматривает:
функциональная положения, регламентирующие полномочия структура банка, и функциональные обязанности руководящих работников банка, в том числе предусмат- процедуры при- нятия ривающие обеспечение двойного контроля правильности совершения банковских опера- решений по фи- ций и контроля связанного с ними риска;
вой деятельности служба внутреннего аудита проводит проверки руководящих работников на предмет банка регламен- ти- выявления концентрации у них полномочий и рованы внутрен- ней функций по управлению деятельностью банка;
политикой банка.
Политики по управлению рисками и внут- реннему контролю определяют полномочия и функциональные обязанности по управлению рисками членов совета директоров, прав- ления и ответственных работников банка.
Форматы информации о текущем финансовом состоянии банка и принятых им рисков системой управ- лен- стандартизованы в виде определенных форм управленческой отчетности, которые в том ческого учета и от- числе идентифицируют и измеряют кредитный, процентный риски, риск потери ликвидности, четности, позво- ляю- валютные риски, страновые (трансферные)
щей правлению и риски, а также определяют степень подвер- женности рискам, сохранение их в пределах совету директо- установленных лимитов.
периодически по- лу-
Перечень управленческой информации, представляемой совету директоров и правле- чать информа- цию о нию банка, достаточен для надлежащего ис- полнения советом директоров и правлением текущей финан- совой банка собственных функциональных обязан- ностей по управлению рисками.
и размеров, при- нятых банком рисков.
Персонал подразделения по управлению Внутренней по- литикой рисками соответствует квалификационным требованиям, в том числе предусматривающих банка по управле- нию наличие соответствующей квалификации для осуществления функциональных обязанностей рисками, в том числе по управлению рисками.
Функциональные обязанности персонала устанавливаются ква- банка подразделения по управлению рисками лификационные требо- и служба внутреннего аудита соответствуют проводимым ими операциям.
вания к работни- кам, функции кото- рых пре- дусматривают выпол- нение процедур по управлению рис- ками.
Внутренними политиками установлено Правление и ру- ково- подразделение банка, которое ежемесячно отслеживает доходы (расходы) банка, в том дители подразде- лений числе в динамике, в разрезе, по видам банковских услуг, территориальным и банка, ответ- ственные функциональным подразделениям банка, а за осуществление также ежеквартально на консолидированной основе.
банковских опе- раций Внутренними политиками предусмотрены проводят ежеме- сячный полномочия подразделений банка по управ- лению доходами (расходами), связанные с мониторинг дохо- дов деятельностью подразделения, в пределах совокупных лимитов, установленных советом (расходов) банка, в директоров.
Подразделения проводят оценку целях сохране- ния их (начисление) ожидаемых доходов банка, с в пределах лими- тов, учетом принимаемого риска.
утвержденных советом директоров бан- ка.
Правление в обязательном порядке Правление прово- дит проводит анализ динамики собственного капитала и потенциальных рисков, мониторинг рас- пре- связанных с планируемым оказанием новых деления финансо- вых банковских услуг.
Правлением в пределах совокупных ресурсов по под- раз- лимитов рисков, установленных советом делениям банка, директоров, определяются лимиты риска для ответственным за каждого из подразделений банка, осуществ- ляющих финансовые операции.
осуществление бан- ковских опера- ций, с соблюдением установ- ленных советом ди- ректоров банка допустимых ли- митов, в том числе в от- но- шении риска и доходности, рис- ка и собственного ка- пи- тала банка.
Правлением утверждена политика по Внутренними по- лити- установлению ставок вознаграждения по привлекаемым депозитам и выдаваемым ками банка предус- кредитам.
Политика по установлению ставок матривается уста- нов- вознаграждения, в том числе регламентирует процедуру установления ставок вознагражде- ление стоимости ус- ния.
луг банка в пря- мой зависимости от рас- ходов, связанных с их оказанием, планов доходов/расхо- дов, конъюнктуры эконо- мических усло- вий, финансового рынка и Политики по управлению рисками, Подразделение управ- утвержденные советом директоров, в том числе определяют процедуры мониторинга ления рисками прово- финансовых показателей и принимаемых рисков банка на консолидированной основе.
дит мониторинг фи-
Совет директоров подтверждает лимиты рисков для дочерних организаций в пределах совокупных лимитов рисков банка, определенных советом директоров.
нансовых показа- телей банка и принима- емых рисков на консо- лиди- рованной основе, то есть с учетом дея- тельности дочер- них организаций бан- Подразделение управления рисками осуществляет мониторинг финансовой деятельности дочерних организаций и банковских холдингов;
подразделение управления рисками имеет дит ежекварталь- полномочия по проверке операций совершае- мых банком с банковскими холдингами;
мониторинг раз- меров совет директоров устанавливает требова- рисков дочерних ор- ния к условиям сделок, совершаемых с бан- ковскими холдингами;
ганизаций банка правление регулярно анализирует сведе- ния о рисках, которым подвергаются лица, оценивает пра- виль- являющиеся банковским холдингом, а также ность и достовер- рисках, принимаемых банковскими холдин- ность измерения гами, которые могут повлиять на деятель- ность банка.
рисков дочерни- ми организациями.
Подразделения банка проводят оценку Правление осу- ществ- соответствия своей деятельности требованиям законодательства Республики ляет регулярный мо- Казахстан, внутренним правилам и документам банка.
ниторинг соблю- дения оценку возможности появления дополнитель- банком договор- ных рисков банка, связанных с соблюдением отношений, нор- матив- нормативных правовых актов, регулирующих банковскую деятельность при внедрении ных правовых ак- тов новых видов банковских услуг.
уполномоченно- го ор- гана, требований за- конодательства Рес- публики Казах- стан, внутренних поли- тик проведения бан- ковс- ких операций.
Советом директоров утверждены формы и Правление пред- став- сроки представления правлением совету директоров и акционерам банка финансовой ляет совету дире- кто- и управленческой отчетности, обеспечиваю- ров и акционерам щей возможность оценки финансовых показа- телей банка.
банка финансо- вую и
Совет директоров анализирует заключения внешних аудиторов по улучшению внутреннего управленческую контроля и управлению рисками.
четность о дея- тель- ности банка.
Политики банка по учету и отчетности, в том числе предусматривают в ходе аудита банка проверку следующих вопросов:
улучшение систе- мы правильность обработки ежедневных балансов;
учета и отчетно- сти соответствие учетной политики банка банка на основе международным стандартам финансовой отчет- ности;
заключений неза- виси- наличие фактов необоснованных бухгал- мых международ- терских манипуляций финансовыми отчетами;
аудиторских правильность формирования провизий организаций.
(резервов) по классифицированным активам и условным обязательствам;
соответствие методов учета и составле- ния отчетности требованиям, установленным в учетной политике банка;
полнота и правильность раскрытия банком в годовом отчете структуры и размера рис- ков банка и его дочерних организаций.
ежеквартально прогнозирует воздействие на достаточность проводят анализ собственного капитала, рентабельность и ликвидность следующих факторов:
критических по- каза- падение цен на нефть;
понижение суверенного долгового телей экономиче- ских рейтинга Республики Казахстан на один уровень за три месяца и на два уровня за условий деятель- один год;
иностранные банки повысили ставки и банка с последу- ющим сократили сроки по займам, выдаваемым представлением банкам Республики Казахстан;
соответствующе- го девальвация тенге.
отчета совету
Правление разра- бота- проводит регулярный анализ:
балансовых и внебалансовых отчетов ло меры по под- держа- банка, а также чувствительных к изменению экономических условий счета доходов и нию достаточно- расходов;
балансовых и внебалансовых отчетов, а также счетов доходов, расходов дочерних тала и ликвидно- организаций и лиц, являющихся банковским при наступлении холдингом;
повышение ставок и снижение сроков любого из факто- погашения полученных банком синдицирован- ных займов и иных внешних займов;
возможного снижения объема депозитов юридических и физических лиц;
снижения ликвидности, изменения цен на финансовые инструменты;
уровня не возврата займов, предостав- ленных субъектам нефтегазового сектора и его инфраструктуры;
ленных в иностранной валюте.
Автоматизация процесса регистрации обработки заявок на получение потребитель- моделью кредит- ного ского займа;
наличие исторической базы данных по скоринга по по- треби- потребительским займам за пять последних тельским займам.
лет;
наличие внутренней политики, опреде- ляющей условия предоставления, процедуру утверждения и мониторинг потребительских займов;
наличие внутренней автоматизированной математической или статистической модели скоринговой оценки заемщиков и рейтинговой системы;
ежегодная проверка качества применяемых моделей скоринга.
Политика определяет порядок:
оценки кредитоспособности заемщика с внутренней поли- помощью кредитного скоринга, основанного на качественных и количественных харак- кой, определяю- щей теристиках, в том числе:
наличие постоянного и достаточного условия предо- дохода заемщика;
ления, процедуру место работы и должность;
продолжительность работы по текущей утверждения и мони- профессии;
торинг потреби- наличие недвижимого имущества, прием- лемого в качестве залога;
ских займов, утверж- наличие ссудной задолженности, в том денной советом числе перед другими банками;
платежная дисциплина по займам банков;
наличие кредитной истории;
установления внутреннего кредитного рейтинга заемщика;
определения достоверности данных, представленных заемщиком;
мониторинга и классификации потребительских займов;
формирования провизий по потребитель- ским займам.
При разработке плана на случай разрабатывает, возникновения непредвиденных обстоятельств банк учитывает следующие факторы:
виды и характер возможных непредвиденных утверждает внут- ренний обстоятельств, связанные с ними риски, способные негативно отразиться на режиме документ, содер- жащий повседневного функционирования банка и его план на случай способности выполнять принятые на себя возникновения обязательства, а также количественная непредвиденных оценка размера финансовых потерь;
потребность в ресурсах для реализации обстоятельств, которые плана на случай возникновения непредвиденных обстоятельств, то есть могут повлиять на планирование мероприятий, представляющих финансовую устойчивость собой процесс разработки и внедрения в банке процедур кризисного управления банка и его до- черних (до момента наступления условий организаций, возникновения кризисов);
достаточность активов банка в предусматриваю- щий, в том чрезвычайных обстоятельствах;
числе меры по:
размер средств, который по расчетам банка поддержанию можно извлечь из этих источников, а также способности наличие времени, необходимого для мобилизации средств из источников;
выполнения бан- ком эффективность процедур управления рисками принятых на себя в банке, которая оценивается по наличию обязательств пе- ред процедур выявления рисков, определение депозиторами и их количественных показателей и возможных последствий, реализации мероприятий по кредиторами, в части предотвращению или минимизации связанных своевременного с ними потерь;
показатели восстановления внутренних обеспечения воз- можности процессов банка, в том числе таких, как:
срок восстановления, допустимый размер осуществления расчетов в финансовых затрат, допустимый размер потери соответствии с принятыми активов.
на себя
План на случай возникновения обязательствами;
непредвиденных обстоятельств содержит превентивные и оперативные мероприятия, предупрежде- нию и направленные на снижение воздействия предотвращению непредвиденных обстоятельств на финансовую устойчивость банка и в целом на его возможного нару- шения деятельность, а также матрицу ответственности.
режима повсе- дневного Превентивные мероприятия включаются в план на случай возникновения непредвиденных функционирова- ния банка;
обстоятельств для того, чтобы снижению по- следствий воспрепятствовать возникновению обстоятельств, которые могут проявиться в нарушения режи- ма результате стрессовых ситуаций, и повседневного направлены на:
установление внутренних политик банка и ния банка процедур, направленных на обеспечение непрерывности деятельности банка;
(в том числе раз- мера определение порядка реализации плана на финансовых по- терь, случай возникновения непредвиденных потери деловой обстоятельств и принятия решения о переводе репутации);
банка в чрезвычайный режим;
сохранению уровня определение стратегии выявления и мониторинга рисков, которым подвержен банк;
ком, определение своевременных и эффективных мер в случае увеличения подверженности позволяющего обеспечить банка рискам (по видам рисков);
выявление предполагаемых стресс-сценариев, условия для при- учитывающих возможные события или будущие изменения экономических условий, которые адекватных реше- ний, их могут привести к существенным убыткам и своевременную и полную недостаточности ликвидности, возникающих, в реализацию.
том числе по балансовым и внебалансовым требованиям;
определение инструментов хеджирования или иных методов, направленных на снижение существующих рисков, которым подвержен банк;
иные мероприятия, предусмотренные внутренними документами банка.
По каждому виду риска превентивные меры банка включают выявление следующих фактов:
1) кредитный риск:
наличие тенденции постепенного ухудшения качества кредитного портфеля в течение трех последовательных месяцев, в том числе увеличение объема выданных кредитов (займов), по которым срок просрочки по основному долгу и (или) процентному вознаграждению составляет свыше 90 (девяноста) дней на три и более процента в месяц в течение трех последовательных месяцев;
наличие тенденции постепенного увеличения доли неработающих кредитов на три и более процентов в месяц в течение трех последовательных месяцев;
систематическое снижение соотношения объема провизий к сумме кредитов, классифицированных как сомнительные 5 (пятой) категории и безнадежные кредиты, и провизий по однородным кредитам на 0,05 процентных пункта;
увеличение соотношения объема выданных займов на строительство и приобретение недвижимости к ссудному портфелю на три и более процентов в месяц в течение трех наличие тенденции увеличения концентрации риска в портфеле (по секторам экономики, по одному географическому региону, по группе заемщиков и по одному заемщику (контрагенту);
недостаточность залога или гарантии по кредиту более чем на тридцать процентов от стоимости кредита (гарантии) и их реализуемость, при наступлении различных стресс-сценариев;
и иные факторы, предусмотренные внутренними документами банка;
2) рыночный риск:
качества инвестиционного портфеля ценных бумаг под влиянием факторов, связанных с состоянием их эмитентов и общими колебаниями рыночных цен на финансовые инструменты, более чем на два процента в увеличение разрыва между активами и обязательствами, чувствительными к процентным ставкам (анализ процентного гэпа);
увеличение отношения обязательств, чувствительных к изменению процентных ставок, к собственному капиталу (процентная позиция);
увеличение несоответствия размеров активов и обязательств в иностранной валюте;
отрицательные тенденции или повышенный риск по группе финансовых инструментов (к примеру, увеличивающийся объем просрочки платежей по долговым ценным бумагам, межбанковским кредитам);
превышение показателя рыночного риска над предельно допустимым уровнем;
3) риск потери ликвидности:
систематическое снижение в течение трех последовательных месяцев коэффициентов достаточности собственного капитала на 0,03 или более пунктов;
ликвидности на 0,03 или более пунктов;
систематическое уменьшение в течение трех последовательных месяцев доли ликвидных активов в сумме активов на пять и более процентов;
снижение доли привлеченных срочных вкладов юридических и физических лиц, без учета вкладов дочерних организаций специального назначения в сумме обязательств банка на пять и более процентов;
увеличение соотношения общего объема выданных займов к привлеченным депозитам назначения на семь и более процентов в месяц в течение трех последних месяцев;
превышение соотношения обязательств банка к активам (отрицательная гэп позиция банка)
со сроком погашения до одного года в размере пятнадцать и более процентов;
значительная (пятьдесят и более процентов)
или полная потеря доступных вариантов финансирования;
неблагоприятное изменение поведения активов и обязательств при наступлении стрессовых ситуаций, которые могут повлиять на способности банка продавать или секьюритизировать активы;
концентрации ликвидности (по одному или нескольким источникам финансирования);
4) операционный риск:
определение и оценка размера убытков вызванных сбоями и отказами функционирования информационных систем и технологий (программ или баз данных, систем передачи информации, а также иных систем необходимых для повседневного функционирования банка);
вследствие неверных действий руководства и персонала банка, повлекших за собой сужение клиентской базы, недоверие или негативное восприятие банка клиентами и контрагентами, мошенничество;
определение и оценка размера убытков, вызванных непредвиденными или неконтролируемыми факторами внешнего воздействия на операции банка;
Оперативные мероприятия плана на случай направляются на устранение последствий стрессовых ситуаций, и включают, в том числе, но не ограничиваясь:
возможность получения от других банков кредитных линий финансирования, которые будут доступны для них в непредвиденных обстоятельствах, а также виды предоставляемых ресурсов, приемлемый залог;
определение перечня имеющихся в распоряжении банка потенциальных источников финансирования в чрезвычайных обстоятельствах, а также размер средств, который по расчетам банка можно извлечь из этих источников;
возможные меры по осуществлению ежедневных платежей. В случае серьезных сбоев банк имеет возможность получить дополнительные источники дневной ликвидности, в том числе путем выявления и мобилизации дополнительных активов банка, которые могут быть использованы в качестве залога;
перечень мероприятий, необходимых для восстановления нормального функционирования банка, нарушенного вследствие чрезвычайных ситуаций;
выявление подразделений (зависимые, в том числе от внешних поставщиков услуг или иных третьих лиц) по которым необходимо скорейшее возобновление услуг;
определение перечня приоритетности восстановления внутренних процессов банка.
непредвиденных обстоятельств определяет альтернативные механизмы, позволяющие возобновить услуги в случае сбоя в работе бизнес процесса;
степень обеспечиваемой защиты (поддержание в течение определенного времени нормальной работы, поддержание в течение определенного времени работы на минимально приемлемом уровне, прекращение работы или обеспечение последующего восстановления нормального режима работы прерванного процесса);
необходимые ресурсы в случае сбоя в работе процедур, осуществляемых подразделениями для реализации возложенных на них задач и функций по направлениям деятельности банка (квалифицированный персонал, помещения, программное обеспечение, оборудование и иные ресурсы, в случае если они предусмотрены внутренними документами банка);
процедуры и необходимые мероприятия по ограничению рисков при наступлении стрессовых ситуаций, в том числе возможность ограничения рисковых операций, увеличение размера собственного капитала адекватного уровню принимаемого риска, достаточности резервов, создаваемых против рисков;
процедуры установления приоритетов, которые детализируют порядок принятия мер, а также случаи, когда каждая из мер должна быть выполнена;
комплекс мероприятий, которые в периоды кризисов обеспечивают своевременную, последовательную связь с внутренними, а также внешними субъектами рынка (уполномоченным органом, Национальным Банком Республики Казахстан) для поддержания общего доверия к банку;
детальные инструкции для подразделений и сотрудников банка, содержащие описание действий, необходимых для поддержания или своевременного возобновления функционирования важных для деятельности внутренних процессов банка;
процедуры работы в чрезвычайном режиме, в том числе восстановления работы, нарушенных бизнес процессов, а также порядок завершения работы в чрезвычайном режиме и возврата в режим повседневного функционирования, процедуры функционирования резервных центров, в том числе определение периодичности и способов создания резервных копий данных;
и иные мероприятия, предусмотренные Матрица ответственности плана на случай содержит сведения, в которых каждое детализированное мероприятие плана на обстоятельств связано с конкретными сотрудниками, ответственными за их Цель матрицы ответственности состоит в том, чтобы поставленные в плане на случай задачи достигали ожидаемых результатов каждого запланированного действия путем установления ответственности в должностных инструкциях руководства банка и его сотрудников. Матрица ответственности содержит, в том числе но, не ограничиваясь, следующие сведения:
порядок перераспределения функций, полномочий и обязанностей сотрудников банка на случай возникновения чрезвычайных ситуаций, в том числе право инициирования (применения) плана на случай возникновения фамилию, имя, при наличии отчество и контактную информацию лиц, ответственных за реализацию плана на случай возникновения процедуры построения эффективной внутренней координации и связи между различными сотрудниками и бизнес подразделениями банка, порядок доведения до сведения Совета директоров информации о ходе выполнения плана на случай возникновения непредвиденных обстоятельств и принимаемых банком мероприятий;
и иную информацию, предусмотренную непредвиденных обстоятельств составляется с учетом рисков, принимаемых на консолидированной основе, с учетом дочерних организаций банка, который соответствует сложности и масштабам деятельности дочерних При составлении плана на случай с учетом рисков, принимаемых на консолидированной основе банк, в том числе:
рассматривает в качестве чрезвычайного обстоятельства период финансовой неустойчивости и нестабильности дочерней организации;
учитывает взаимозависимости, обусловленные наличием дочерних организаций, в том числе находящихся за пределами Республики Казахстан, последствия организационно-правовой обособленности юридических лиц для разрешения проблем;
мероприятия, направленные на обеспечение быстрого восстановления ключевых функций и решение проблем дочерней организации и в случае необходимости, поэтапное прекращение деятельности дочерней организации без ущерба деятельности участникам конгломерата.
Правление банка:
периодически использует результаты анализа рисков (по видам рисков), сценариев и допущений, используемых в стресс-тестировании при рассмотрении адекватности плана на случай возникновения пересматривает план на случай в целях обеспечения соответствия текущей деятельности стратегиям банка;
периодически, но не реже одного раза в месяц тестирует план на случай для обеспечения его эффективности и операционной выполняемости;
пересматривает все аспекты плана на случай после каждого мероприятия, повлекшего изменение первоначальных условий, и принимает необходимые меры по проведению последующих мероприятий.
Совет директоров обеспечивает контроль за выполнением Правлением соответствующих мер, предусмотренных планом на случай возникновения непредвиденных обстоятельств.
В случае проведения заседаний совета Порядок приня- тия директоров и правления банка, комитета управления активами и обязательствами, а решений органа- также кредитного комитета по вопросам банка в рамках принятия решения о предоставлении кредитования, изменений условий договоров системы управле- ния кредитования, выносимых на рассмотрение рисками и кредитного комитета, выявления, оценки и мониторинга рисков, которым подвержен внутреннего кон- троля банк, в заочной форме голосования, факт участия в голосовании подтверждается письменно и направляется посредством соответствующих средств связи (факс, интернет и другие). Данное требование распространяется на лиц, входящих в состав указанных коллегиальных органов, которые пребывают в момент принятия решений вне места проведения заседания соответствующего органа.
Приложение 2
Сноска. Приложение 2 с изменениями, внесенными постановлениями Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27.10.2006 N 234 (порядок введения в действие см. п.
2); от 29.12.2009 № 263 (порядок введения в действие см. п. 2).
Требования к системе внутреннего контроля Назва- ние тре- бования Совет директоров банка несет ответст- венность за создание и функционирование Руко- водство банка:
адекватной и эффективной системы внутрен- него контроля. Члены совета директоров несет ответст- имеют необходимые знания и опыт в области банковской деятельности и связанных с ней вен- ность за реа- лиза- Руководство банка, руководители струк- турных подразделений несут ответствен- ность за адекватное функционирование сис- цию гии и по- темы внутреннего контроля.
Руководство принимает меры, обеспечи- вающие:
литики утвер- выполнение работ по внутреннему конт- ролю высококвалифицированными сотрудника- ми, обладающими необходимым опытом и жден- ной со- ветом техническими возможностями.
дирек- торов;
Совет директоров:
1) периодически обсуждает с руководст- вом банка эффективность системы внутрен- разви- процес- него контроля;
2) своевременно рассматривает оценку внутреннего контроля, сделанную руковод- сы, при- зван- ные вы- яв- ством, службой внутреннего аудита и внешними аудиторами;
3) проводит периодические мероприятия, лять, из- мерять, отс- обеспечивающие оперативное выполнение руководством рекомендаций и замечаний, лежи- вать и контро- высказанных аудиторами и надзорными орга- нами по поводу недостатков системы внут- лиро- вать реннего контроля;
4) проводит периодическую проверку банков- ские адекватности стратегии банка и лимитов на риски;
риски.
под- держи- вает ор- ганиза- цион- ную струк- туру, четко разгра- ничива- сферы вет- ствен- ности, пол- номо- чий и отчет- нос- ти;
обес- печива- ет эф- фектив- ное осу- щест- вление делеги- рован- полно- мочий;
разра- батыва- ет со- ответ- ствую- щие пра- вила внут- реннего ля;
отсле- живает адек- ват- ность и дей- систе- ля.
Руководство несет ответственность за выполнение указаний совета директоров, включая реализацию стратегии и политики, и создание эффективной системы внутреннего контроля.
разраба- тывает соот- Во внутренних правилах банка описана организационная структура с четким указа- ветству- ющие правила нием сфер полномочий, отчетности и эффек- тивной системы обмена информацией в рамках всего банка.
Руководство делегирует полномочия на разработку конкретных правил и процедур в ля; от- слежи- сфере внутреннего контроля руководителям соответствующего подразделения. При этом руководство контролирует разработку и адекват- исполнение, надлежащих правил и процедур.
Руководство банка принимает меры, системы обеспечивающие выполнение работы по внут- реннему контролю высококвалифицированными сотрудниками, обладающими необходимым опытом и техническими возможностями.
ля .
Операционные процедуры описаны в четко составленных внутренних документах, Совет торов доступных всем заинтересованным сотруд- никам банка. Сотрудники банка эффективно выполняют свои обязанности и доводят до банка и руко- сведения руководства надлежащего уровня любые операционные проблемы, случаи несоблюдения профессиональной этики или других нарушений процедур или злоупотреблений.
несут за стро- гое со- блюде- ние этиче- норм и стан- дартов профес- сио- наль- ной дея- за со- здание корпо- ной куль- туры, подчер- киваю- и де- мон- стриру- ющей персо- налу на всех уров- нях важ- ля. Все сотруд- ники осозна- ют и понима- ют свою роль в про- цессе рен- него ля и прини- мают цен- ное уча- стие в этом се.
Постоянная оценка руководством рисков, влияющих на достижение поставленных Оцен- ка на пос- целей, и реакция на меняющиеся обстоятельства и условия.
Пересмотр системы внутреннего контроля тоян- ной ос- нове су- с целью эффективного отслеживания новых или до этого неконтролируемых рисков.
Оценка новых финансовых инструментов и ще- рисков, рыночных операций, появляющихся на финан- совом рынке и анализ рисков, связанных с данной деятельностью.
оказы- ваю- щих от- рица- Оценка риска выявляет и рассматривает внутренние факторы (такие как сложность организационной структуры, характер бан- тельное влия- ние на ковской деятельности, уровень квалификации сотрудников, организационные дости- жение целей изменения и текучесть кадров) и внешние факторы (такие как изменения экономических условий и ситуации в Оценка охва- банковской сфере, технологические новшества), которые могут оказать все рис- отрицательно воздействие на достижение банком поставленных целей.
маемые банком на ин- диви- дуа- льной и консо- лидиро- ванной основе (кре- дитный риск, страно- вой риск и риск введе- ния ва- лютных ограни- чений, рыноч- про- цент- ликвид- право- и риск подры- ва дело- вой ре- пута- ции).
Внесе- ние из- мене- ний в му ля в це- лях эффек- тивно- го ре- блем новых или ранее некон- троли- руемых Осуществление контроля распространяет- ся на всех сотрудников банка, включая руководство и сотрудников, работающих с Внут- ренни- ми до- ку- клиентами.
Руководство банка на постоянной основе получает подтверждение о соответствии мента- преду- смотре- всех аспектов деятельности банка внутрен- ним документам банка, информацию о том, что содержание внутренних документов но со- надле- жа- продолжает оставаться адекватным.
туры конт- роля, включа- ющей:
верки, осу- ляемые вод- ством;
му со- гласо- ваний и прав;
роль за различ- ными подраз- делени- ями;
верки соблю- лими- тов на риски и после- дующий кон- троль устране- выяв- ленных наруше- ний;
му свер- ки счетов и пере- крест- провер- ки;
инвен- тариза- имуще- ства.
Разделение между несколькими сотруд- никами полномочий по:
Четкое разделе- санкционированной выплате денег и их фактической выплате;
ведению счетов, на которых отражаются обязан- ностей операции клиентов, и счетов, отражающих собственные операции банка;
ников и исклю- чение ведению операций, относящихся к "бан- ковскому" портфелю и "дилерскому"
портфелю;
ситуа- ций, до- пускаю- неформальному представлению информации клиентам об их позициях при одновременном совершении маркетинговых операций с теми щих фликт интере- же клиентами;
оценке адекватности кредитной докумен- тации при выдаче займа и мониторинг заем- сов сфе- ры от- ветст- щика после выдачи займа;
другим областям, предполагающим возникновение существенного конфликта интересов, не смягченного другими факторами.
венно- сти со- трудни- Области потенциального конфликта инте- ресов выявляются, минимизируются и неза- Выявле- ние, ми- нимиза- висимое третье лицо осуществляет их пос- тоянный мониторинг.
ция, строгий и неза- мый сфер потен- циаль- флик- тов ин- тере- сов.
Наличие адекватной информации и ее эффективная передача. Информация обладает следующими качествами: относится к делу, Нали- чие надежна, своевременна, доступна и оформлена.
Информация включает в себя внутренние и все- объем- лющей ин- финансовые и операционные данные, данные о соблюдении установленных требований законодательства Республики Казахстан и форма- ции фи- нормативных правовых актов, а также сведения, поступающие с внешнего рынка, о событиях и условиях, имеющих отношение к принятию решений. Внутрен- няя информация го, опе- рацион- является частью процесса учета, опирающе- гося на установленный порядок хранения учетных записей.
характе- ра и сведе- ний о со- нии уста- новлен- норма- тив- ваний, а также посту- пающей извне ной ин- ции о событи- ях и усло- виях, имею- отноше- ние к приня- тию реше- ний.
Ин- ция на- деж- на, своевре- менна, доступ- на и вильно оформ- лена.
Разработка внутренних резервных про- цедур и процедур восстановления функций, чие на- дежных правил разработки и приобретения программ, процедур сопровождения (изменения контроля) и контроля за безопасно- стью физического/логического доступа.
Контроль за программным обеспечением представляет собой компьютерные шаги в инфор- мацион- сис- программных приложениях и другие ручные процедуры, контролирующие обработку тем, охваты- вающих операций и другие виды банковской деятельности. Разработка плана действий на случай непредвиденных обстоятельств с использованием дублирующих устройств, находящихся вне банка, включая восстановление критических для деятельности банка систем, все ос- новные виды поддерживаемых внешним провайдером услуг.
Периодическое тестирование программы вос- деятель- становления банковских операций на предмет ее выполнимости в случаях возникновения непредвиденных обстоя- тельств.
Данные мы, вклю- чая элек- трон- ные, нахо- дятся под неза- мым лем.
Разра- ботаны соответ- щие ме- роприя- по под- держке ных си- стем чрезвы- чайных обстоя- ствах.
Руководство банка создает эффективные системы передачи информации (документы, чие эф- определяющие операционную политику и про- цедуры деятельности банка, информацию по фактической операционной деятельности ных ин- банка).
Создание организационной структуры банка, обеспечивающей адекватный поток систем, позво- ляющих информации - вверх, вниз и по горизонтали. Информация, поступающая снизу вверх, обеспечивает совет директоров и руководство необходимыми све- дениями о принятых в ходе обеспе- чить со- деятельности рисках и о текущем состоянии банка. Информация, направляемая вниз, обеспечивает доведение целей банка, его ние со- ками стратегии, установленных порядков и процедур до руководства среднего и низшего звена и рядовых сотрудников.
литик и проце- дур, регули- рую- а также дове- дение необхо- димой мации до соот- ющих ников.
Сотрудники различных подразделений, включая отделы, осуществляющие банковские Мони- торинг операции, финансовый контроль и внутренний аудит, осуществляют мониторинг эффективности внутреннего контроля.
Руководство банка распределяет обязанности сотрудников, отвечающих за конкретные аспекты мониторинга.
Мониторинг включает периодическое ля на посто- ян- проведение оценки всего процесса нове.
внутреннего контроля. Периодичность мони- торинга различных видов операций банка определяется исходя из связанных с ними Под- рисков, периодичности и характера измене- ний, происходящих в условиях деятельности служба аудита водят монито- ключе- рисков и их перио- диче- скую оцен- ку.
Служба внутреннего аудита является частью постоянного мониторинга системы Неза- мые в внутреннего контроля, и обеспечивает независимую оценку адекватности установ- ленных правил и процедур, а также их ном плане соблюдения.
Служба внутреннего аудита независима от ежедневной работы банка и имеет доступ ко всем видам операций, проводимым бан- и ком- петент- ные сот- ком, включая его филиалы и дочерние структуры.
рудни- ки про- тивный всеобъ- емлю- щий аудит Служба аудита, как часть ринга ля, под- на сове- ту дире- Информация о недостатках в системе внутреннего контроля и о неэффективно Недо- статки контролируемых рисках доводиться до сведения соответствующего лица (лиц)
незамедлительно по мере выявления, ля, серьезные вопросы доводятся до сведения совета директоров. Соответствующие руководители обеспечивают своевре- менное исправление недостатков. Служба внутреннего аудита проводит последующие проверки или осуществляет дру- гие виды мониторинга и немедленно информируют совет директоров обо всех неисправленных недостатках. Совет ди- ректоров банка создает систему отслеживания недостатков внутреннего контроля и мер, принятых для их устранения.
ленные ни-
Совет директоров периодически получает отчеты, суммирующие все проблемы, выявленные системой внутреннего контроля.
делений служ- бой други- ми кон- троль- служба- ми, менно дово- дятся до ния ру- ководи- те- лей со- го уров- ня и тивно устра- няются.
О суще- недо- статках ля сооб- щается водству совету торов.
Совет директоров регулярно проверяет систему внутреннего контроля для обеспече- ния упорядоченного ведения бизнеса (со ссылкой на определенные цели).
наличие системы управления рисков. Совет директоров обеспечивает наличие процедур выявления и адекватного контроля рисков, которым подвергается банк при достижении за обес- пе- им поставленных целей; тестирования целостности, надежности и своевременности финансовой информации и управленческой информации; мониторинга соблюдения законов и нормативных правовых актов, надзорной политики и внутренних планов, ко- водст- методик и процедур.
вом ной и тивной ля, си- стемы измере- ния и оценки опреде- касаю- щихся капита- ла и соот- вую- щих ме- тодов торинга зако- нов, тивных вых ак- тов и ренней полити- ки.
Раз в год со- вет прове- ряет дуру ла.
Руководство поддерживает организацион- ную структуру с распределением ответствен- ности, полномочий и отношений отчетности и обеспечением эффективного осуществления делегированных полномочий. Руководство несет ответственность за разработку процедур управления рисками. Руководство устанавливает соответствующие методики ть за ботку внутреннего контроля и отслеживает адекватность и эффективность системы дур по выявле- нию, из- мере- нию, рингу и ролю кото- рым подвер- гается банк.
год ру- во отчи- тывает- перед сове- том ди- рек- торов о масшта- бе и сти си- сте- роля.
Основными обязанностями службы внутреннего аудита являются:
проверка и оценка адекватности и эффективности системы внутреннего контроля;
являет- ся ча- стью проверка применения и эффективности процедур управления рисками и методологии оценки рисков;
проверка систем менеджмента и тоянно- го мо- нито- финансовой информации, включая систему электронной информации и электронные банковские услуги;
проверка точности и достоверности записей бухучета и финансовых отчетов;
проверка средств сохранения активов;
ля бан- проверка системы банка по оценке его капитала в связи с его оценкой риска;
оценка эффективности операций;
дуры тестирование как транзакций, так и функционирования конкретных процедур ла, внутреннего контроля;
проверка систем, учрежденных для обеспечения соблюдения правовых и регуля- тивных требований, кодексов поведения и скольку проведения методик и процедур;
тестирование достоверности и своевре- чивает менности финансовой отчетности;
осуществление специальных проверок.
Руководство обеспечивает постоянную и незави- симую оценку полную информированность службы внутрен- него аудита о новых разработках, продуктах ности и соб- и операционных изменениях для обеспечения выявления связанных рисков на ранней стадии.
люде- ренних поли- тик и дур содей- ствует ству и торов в тивном и дей- ном ис- нении своих ностей.
Внутренний аудит осуществляется службой внутреннего аудита, располагающей штатным персоналом.
Банк сматри- нали- службы аудита.
При вы- полне- нии сво- их мает все димые меры с тем, чтобы банк пола- гался на адек- щую его раз- мерам и харак- теру ций.
Эти ме- предо- ление ресур- сов и нала ренне- аудиту для до- стиже- ния сво- целей.
деятельность по собственной инициативе во всех департаментах, подразделениях и службах банка. Служба внутреннего аудита имеет право докладывать о полученных им данных и оценках и раскрывать эту информацию внутри банка. Служба внутренне- симо от го аудита действует под непосредственным контролем совета директоров.
Руководитель службы внутреннего аудита ти, под- вергае- располагает полномочиями напрямую и по аудиту, и от собственной инициативе контактировать с советом директоров, председателем совета директоров, или при необходимости - с внешними аудиторами в соответствии с правилами, определенными каждым банком в еже- днев- его Положении о службе внутреннего аудита.
Это информирование может касаться принятия руководством банка решений, противоречащих законодательству Республики Казахстан и внутренним документам банка.
Служба внутреннего аудита подлежит неза- висимой проверке. Эта проверка осуществ- ляется независимой стороной, такой, как имеет внешний аудитор.
статус внутри ляет объек- тивно и беспри- страст- но.
Объективность и беспристрастность подразумевают, что служба внутреннего аудита стремится избегать конфликта интересов. Персонал службы внутреннего аудита следует периодически ротировать.
тивна и
Набранным внутри банка аудиторам не следует заниматься аудитом деятельности или функций, осуществлявшихся ими в течение последних двенадцати месяцев в этом банке.
занима- ет поло- жение, Беспристрастность требует, чтобы служба внутреннего аудита не вовлекалась в ляющее операции банка или в выбор и осуществле- ние мер по внутреннему контролю.
Руководство может запросить мнение службы внутреннего аудита по конкретным вопросам, нять свои функ- ции касающимся соблюдения принципов внутрен- него контроля. В целях достижения эффек- тивности руководство может запросить без пред- взято- сти и мнение при рассмотрении вопросов реоргани- зации, наиболее важных вопросов деятель- вмеша- ности, создании новых подразделений, в том числе, создании или реорганизации систем контроля над рисками, систем управления информацией или информационными техноло- гиями. Однако разработка и реализация этих мер остается сферой конечной ответствен- ности руководства: консультативная функция является дополнительной задачей, которая не мешает выполнению основных задач или ответственности и независимости службы внутреннего аудита. Последующие заключения службы внутреннего аудита содержат рекомендации, касающие- недостатков и недочетов, и предложения по улучшению внутреннего контроля.
Профессиональная компетентность каждого внутреннего аудитора, а также ее мотивация Профес- нальная и непрекращающееся обучение являются необходимыми условиями для повышения эффективности работы службы внутреннего компе- тент- аудита. Профессиональная компетентность оценивается с учетом характера исполняемой каждо- го внут- роли и способности аудитора к сбору инфор- мации, к анализу, оценке и контактности.
аудито-
Службой внутреннего аудита проверяются подразделения банка, включая деятельность Любая отделений и дочерних предприятий, а также деятельность с привлечением внешних подрядчиков. Внутренний аудит включает и лю- бое под- проверку и оценку адекватности и эффектив- ности систем внутреннего контроля и управ- ние бан- ка про- веряют- ления рисками.
Служба внутреннего аудита оценивает:
соблюдение банком политики и контроля ся служ- над рисками;
надежность (включая целостность, точность и полноту) и своевременность финансовой и управленческой информации;
непрерывность и надежность работы электронных информационных систем;
функционирование отдела кадров;
наличие норм законодательства Республики Казахстан и внутренних положений банка, касающихся операций банка, включая методики, принципы, правила и указания уполномоченного органа относи- тельно организационной структуры и управления банком.
Политика банка по внутреннему контролю определяет:
все риски, которым подвержен банк;
масштаб и частоту проведения ски, рейтинговую систему, используемую при проведении внутреннего контроля;
требования к составлению плана проведения внутреннего контроля банка;
но не менее чем один служба внутреннего аудита в соответствии с политиками аудита проводит регулярные внутренние проверки всех раз в год, подразделений банка, функции которых предусматривают проведение банковских операций;
персонал службы внутреннего аудита ренние ауди- торс- обладает опытом работы и необходимыми знаниями о деятельности подразделений кие про- банка, в которых проводятся проверки;
внутренними политиками банка предусмат- ривается право службы внутреннего аудита доступа ко всем необходимым документам, деле- связанным с деятельностью проверяемого подразделения, в том числе составляющим коммерческую, иную или имеющую режим конфиденциальности;
внутренними политиками банка по внутреннему контролю устанавливается независимость исполнения функциональных по со- верше- обязанностей от руководящих работников или других подразделений банка, и подотчетность службы внутреннего аудита ков- ций, в совету директоров;
служба внутреннего аудита совместно с внешним аудитором банка проводит совмест- том чис- ле в це- ные встречи для обсуждения недостатков в системе внутреннего контроля банка;
улучше- ния си- служба внутреннего аудита участвует в обсуждении вопросов о внедрении новых продуктов или услуг.
рисками и внут-
Политикой внутреннего контроля Правле- предусматривается оптимальные сроки представления службой внутреннего аудита результатов каждой проверки совету анали- отчет директоров и правлению банка;
полномочия службы внутреннего аудита предусматривают подготовку предложений по результатам проведенной проверки, исполнение которых является обязательным по ре- зульта- для подразделений, при этом способы и условия их осуществления определяются непосредственно подразделениями банка;
там каждой служба внутреннего аудита осуществляет мониторинг проводимых и планируемых и пред- ставляет подразделениями банка мероприятий, пред- принимаемых по результатам внутреннего контроля, с целью их оптимального выполне- предло- жения по при- нятию мер по нию вы- явлен- статков.
Банк определяет лицо или департамент, которые несут ответственность за проверку процедуры оценки собственного капитала.
ку сис- темы риска- ми, раз- рабо- тан- для со- несе- ния рис- ка с нем ла бан- мето- дом, ным для мо- ней по- нии ка- питала.
Положением о службе внутреннего аудита устанавливается:
цели и сфера деятельности службы положе- статус службы внутреннего аудита в о служ- бе внут- организации, его полномочия, обязанности и отношения с другими службами;
подотчетность службы внутреннего Положение о службе внутреннего аудита вающее статус и утверждается советом директоров. В Положении о службе внутреннего аудита мочия руководством предоставляется право инициа- тивы и разрешается работнику службы внут- реннего аудита иметь прямой доступ к любому сотруднику банка, проверять любую в банке.
деятельность или любое подразделение банка, а также иметь доступ к любым записям, досье или данным банка, включая управленческую информацию и протоколы всех консультативных и принимающих решения органов, которые могут относиться к выполнению им своих обязанностей. В Положении о службе внутреннего аудита предусматриваются условия, при которых служба внутреннего аудита может быть привлечена к оказанию консультационных услуг или к выполнению других специальных заданий.
Внутренний аудит включает, в том числе:
финансовый аудит, цель которого - оценивать надежность системы бухучета и информации и составленных на их основе финансовых отчетов;
ет план аудит соблюдения, цель которого - оценивать качество и соответствие систем, ку и созданных для обеспечения соблюдения законов, подзаконных актов, методик и процедур;
операционный аудит, цель которого - оценивать качество и соответствие прочих систем и процедур, анализировать мации, сообще- организационные структуры и оценивать достаточность для выполнения возложенных ние ре- обязанностей;
аудит менеджмента, цель которого - оценивать качество подходов менеджмента жива- ние ис- к рискам и контролю в рамках поставленных банком целей.
Руководство службы внутреннего аудита подготавливает план выполнения всех нения реко- менда- ций порученных задач. План аудита включает график и периодичность планируемой работы по внутреннему аудиту. План аудита и реше- блем.
основан на методической оценке контроля над рисками. В оценке управления рисками документируется восприятие внутренним аудитором основной деятельности банка и связанных с ней рисков.
письменно фиксирует принципы методологии оценки рисков и регулярно обновляет их для отражения изменений в системе внут- реннего контроля или в рабочем процессе с учетом новых направлений деятельности.
При анализе рисков, проводимом службой внутреннего аудита, проверяются направле- ния деятельности и подразделения банка, а также система внутреннего контроля. На основе результатов анализа рисков готовит- ся план аудита на несколько лет с учетом степени рисков, присущих тому или иному виду деятельности. В плане учитываются ожидаемые разработки и инновации, обычно более высокая степень риска при новых видах деятельности и намерение подвергнуть аудиту в разумные сроки все важные виды деятельности и подразделения.
План аудита включает время для выполнения других задач, таких, как специфические проверки, вынесение заключе- ний и обучение. В этот план входит и раздел с перечислением необходимых ресурсов для пополнения штата и других потребностей.
План аудита составляется службой внутреннего аудита и утверждается советом Для выполнения каждой задачи аудита следует готовить программу аудита. В программе аудита излагаются цели проведения аудита. Все процедуры выполнения задач аудитом оформляются соответствующими рабочими документа- ми, которые отражают результаты проведенных проверок с акцентом на оценки в заключении. По каждому заданию го- товится письменное аудиторское заключение. В аудиторском заключении излагаются цель и масштабы аудита. Оно включает также выводы и рекомендации. Руководству банка следует обеспечить своевременное выполнение рекомен- даций службы внутреннего аудита.
Служба внутреннего аудита отслеживает выполнение его рекомендаций и готовит отчет не реже раза в полгода руководству банка, совету директоров, в зависимости от механизма корпоративного управления.
обеспечивает соблюдение стандартов Руково- дитель внутреннего аудита. В частности, руководитель службы внутреннего аудита обеспечивает разработку плана аудита, программы, методик и процедур деятельности службы внутреннего аудита. Руководитель службы внутреннего аудита обеспечивает профессиональную компетентность и обучение персонала и наличие необходимых ресурсов.
Служба внутреннего аудита регулярно отчитывается перед советом директоров и консультирует его по поводу эффективности системы внутреннего контроля и достижения целей службы внутреннего аудита, в том числе информирует руководство и(или) совет директоров о ходе выполнения плана аудита.
Совет директоров рассматривает организацию (как в плане персонала, так и в других отношениях) службы внутренне- го аудита, план аудита, отчеты о проделанной работе, краткое изложение рекомендаций службы внутреннего аудита и положение дел с их выполнением.
принци- пов
Банк устанавливает порядок контроля (включая проведение повторных проверок)
го ауди- та.
за принятием мер по устранению выявленных службой внутреннего аудита нарушений;
представления не реже одного раза в полгода службой внутреннего аудита информации о принятых мерах по выполнению рекомендаций и устранению выявленных нарушений совету директоров, исполнительному органу.
Совет директоров банка несет ответственность за наличие соответствующей политики управления комплаенс - риском.
ответственность за выполнение политики, ность за обеспечивая эффективное решение вопросов службы комплаенс правлением банка.
Совет директоров может делегировать эти полномочия соответствующему комитету при совете директоров.
компла- енс риском одобрил ку енс - риском, чая до- кумент, устанав- ливаю- янную и тивную риском.
Не ме- нее чем комите- ты при совете оцени- вают Правление банка несет ответственность за реализацию политики управления ка комплаенс - риском и обеспечение соблюдения политики управления комплаенс
- риском и предоставления отчета совету директоров об эффективности управления за эф- ное за разработку политики управления комплаенс - риском, содержащей необходимость соблюдения правлением и работниками банка основных принципов управления комплаенс - риском.
Правление обеспечивает соблюдение политики управления комплаенс - риском и принимает коррективные или дисциплинарные меры, в случае выявления комплаенс - риска.
Правление банка совместно со службой комплаенс:
ежегодно идентифицирует и оценивает проблемы возникновения комплаенс - риска и утверждает План мероприятий по их устранению. План мероприятий содержит недостатки в управлении комплаенс - риском, потребность в переработке внутренних политик и процедур для эффективного управления комплаенс - риском;
ежегодно информирует совет директоров об эффективности управления комплаенс - незамедлительно информирует совет директоров о любых операциях, которые могут привести к убыткам или потери деловой репутации в результате несоблюдения требований законодательства Республики Казахстан.
Служба комплаенс имеет доступ к любой информации, необходимой для осуществления функций по управлению комплаенс - риском, в рамках полномочий, возложенных на него по управлению комплаенс - риском;
сима служба комплаенс имеет официальный статус в пределах банка, соответствующее положение, полномочия и независимость и лении осуществляет свою деятельность посредством разработки и утверждения советом директоров банка плана работы;
Комплаенс - контролер назначается на должность советом директоров банка.
Положение о службе комплаенс, в том числе предусматривает:
подотчетность комплаенс - контролера совету директоров банка;
подотчетность участников комплаенс комплаенс - контролеру в части управления комплаенс - риском;
обязанности и полномочия комплаенс - контролера и участников комплаенс;
независимость комплаенс - контролера и участников комплаенс в части функций, возложенных на них по управлению взаимоотношения службы комплаенс с другими подразделениями банка и службой право проведения проверок и выявления возможных нарушений политики управления комплаенс - риском и привлечения внутренних и внешних специалистов для выполнения этой задачи;
право свободно выражать и раскрывать результаты проверок правлению и при необходимости совету директоров банка.
Служба комплаенс имеет право по собственной инициативе сотрудничать с любым подразделением банка и получать доступ к любым файлам и отчетам, необходимым для выполнения своих обязанностей.
Ресурсы, необходимые для службы комплаенс должны быть достаточными и соответствующими для эффективного Комплаенс - контролер и участники доста- точные комплаенс имеют необходимую квалификацию, сы для опыт работы, профессиональные и личные качества для выполнения своих тивного комплаенс владеют знаниями законодательства Республики Казахстан, внутренних правил и процедур банка.
Профессиональные навыки комплаенс - контролера и участников комплаенс поддерживаются через регулярное и систематическое обучение.
Для достижения целей служба комплаенс Функ- ции и выполняет следующие функции:
осуществляет контроль за соответствием деятельности банка, а также действий его работников на финансовом рынке законодательству Республики Казахстан о государственном регулировании финансового енс на- правле- ны рынка и финансовых организаций и стандартам профессиональной деятельности на финансовом рынке;
осуществляет контроль за соблюдением работниками банка правил осуществления деятельности на финансовом рынке и стандартов проведения операций (сделок)
на финансовом рынке, установленных внутренними документами банка, решений возни- каю- щим в банке.
органов управления банка по вопросам деятельности банка на финансовом рынке;
самостоятельно или совместно с другими подразделениями и должностными лицами банка расследует факты нарушения работниками банка законодательства Республики Казахстан о государственном регулировании финансового рынка и финансовых организаций и стандартов профессиональной деятельности на финансовом рынке, внутренних документов банка, регулирующих деятельность банка на финансовом рынке;
банка рассматривает претензии клиентов и контрагентов по сделкам (операциям) к банку либо действиям отдельных его работников при выполнении ими служебных обязанностей по вопросам деятельности банка на финансовом рынке;
банка разрабатывает и представляет руководству рекомендации по устранению выявленных нарушений и недостатков в работе отдельных работников и подразделений банка, деятельность которых связана с операциями (сделками) на финансовом рынке, а также рекомендации по оптимизации работы указанных подразделений;
контролирует организацию работы в банке по ознакомлению всех работников банка с требованиями внутренних документов банка, регулирующих деятельность банка на финансовом рынке, исходя из перечня служебных обязанностей работников;
предоставляет консультации по запросам, относительно соответствия конкретной операции (сделки) или ее части требованиям действующего законодательства осуществляет мониторинг комплаенс - риска. Результаты мониторинга представляются в виде отчета в соответствии с внутренними процедурами управления комплаенс - риском;
осуществляет обучение персонала проблемам, связанным с возникновением комплаенс - риска, необходимость взаимодействия в решении проблем, связанным с возникновением комплаенс - разрабатывает внутреннее руководство для персонала банка о комплаенс - риске посредством утверждения внутренних политик и процедур. Порядок текущей отчетности службы комплаенс определяется Комплаенс - контролер информирует правление банка:
о выявленных случаях нарушений работниками законодательства Республики Казахстан о государственном регулировании организаций и стандартов профессиональной деятельности на финансовом рынке, внутренних документов банка, регулирующих деятельность банка на финансовом рынке;
о мерах, принятых руководителями проверяемых подразделений банка, по устранению допущенных нарушений и их результатах, либо о непринятии таких мер;
ежегодно представляет отчет о контроле за комплаенс - риском совету директоров При осуществлении своих функций комплаенс - контролер и участники обеспечивают полное документирование каждого факта проверки и оформляют заключения по результатам проверок, отражающие все вопросы, изученные в ходе проверки, выявленные недостатки и нарушения, рекомендации по их устранению;
обеспечивают наличие документов (либо информации о месте их нахождения), позволяющих следить за ходом контрольной работы и проводимых проверок, а также удостоверяются в правильности их результатов;
обеспечивают сохранность и возврат полученных от соответствующих подразделений документов;
соблюдают конфиденциальность полученной информации;
представляют заключения по итогам проверок руководству и соответствующим подразделениям банка для принятия мер по устранению нарушений, а также для целей анализа деятельности отдельных работников Приложение 3 Сноска. Приложение 3 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.2 Требования к проведению банковских заемных операций Наименование требования Правление осуществляет мониторинг политикой по подверженности банка и его дочерних контролю кредитного организаций кредитному риску по балансо- вым и внебалансовым операциям;
советом директоров установлены процедуры оценки качества кредитов;
советом директоров и правлением установлены процедуры формирования провизий и списания классифицированных активов;
правление как минимум раз в месяц проводит анализ качества активов и уровень кредитного риска банка по балансовым и внебалансовым обязательст- вам, определяет степень влияния кредитного риска на финансовое положение Советом директоров Персонал кредитного подразделения установлены банка осуществляет функциональные процедуры, обязанности с соблюдением процедур, ограничивающие риск ограничивающих риск конфликта интересов;
конфликта интересов служба внутреннего аудита не менее работников банка, чем один раз в год проводит проверку связанного с соблюдения работниками кредитного кредитованием.
подразделения политик и процедур, ограничивающих риск конфликта интересов.
Подразделение управления рисками не утверждена политика менее чем раз в квартал проводит контроля и мониторинг банковских заемных операций, мониторинга проведенных в течение отчетного периода, кредитного риска, в в целях выяснения концентрации кредитных том числе на рисков банка и на консолидированной консолидированной основе, в том числе в разрезе заемщиков, отраслей экономики, стран/регионов;
подразделение управления рисками проводит мониторинг и предоставляет не менее чем раз в квартал правлению и не менее чем один раз в полгода - совету директоров сведения по кредитному риску банка, в том числе на консолидированной основе, в разрезе заемщиков, отраслей экономики, стран/регионов;
советом директоров утверждены процедуры измерения и прогнозной оценки кредитного риска на краткосрочный, среднесрочный и долгосрочный периоды;
процедур измерения и прогнозной оценки кредитного риска, в том числе предусматривают использование моделей кредитного риска, включающие следующие параметры: уровень расхода (убытка) при наступлении кредитного риска, распределе- ние активов по степени кредитного риска, прогноз изменения распределения активов по степени кредитного риска, взаимосвязь кредитных рисков различных активов, прогноз возможного размера риска по принятым обязательствам, связанным с кредитным риском, распределение отраслей и стран, с которыми связан кредитный риск банка по степени кредитного риска, подготовка отчетов по вышеуказанным параметрам модели кредитного риска;
правление проводит анализ кредитных рисков, связанных с предложением банком новых банковских услуг или оказанием банковских услуг на новых секторах или регионах экономики.
Политика ранжирования кредитного риска, в том числе предусматривает:
ранжирования периодичность присвоения корпоративных (распределения по рейтингов на основе количественных и уровням кредитных качественных факторов;
рисков), а установление кредитных лимитов и правлением - ставок вознаграждения по займам, с процедуры учетом рейтингов заемщиков;
периодичность мониторинга убытков по кредитов на основе рейтингам;
рейтингов (уровней)
принятие решения о выдаче займа при соответствии с заемщика минимально допустимому уровню рейтинга.
Политика внутреннего кредитного установлена политика анализа, в том числе предусматривает:
проведения внутрен- периодическую проверку достоверности него кредитного ранжирования (распределения по уровням)
анализа для целей займов, дополнительно на консолидирован- проверки достовер- ной основе;
ности процесса формирования провизий (резервов) в (рейтинговой оценки), которые в банка, нормативными правовыми актами том числе предусмат- ривают независимость функций кредитного анализа от выдачи внебалансовых операций банка, связанных кредитов, формирова- с производными инструментами, форвардными ния провизий валютными сделками, финансовыми обяза- (резервов).
тельствами.
Правлением
Процедуры внутреннего кредитного утверждены процедуры анализа предусматривают:
внутреннего кредит- ежегодную проверку не менее чем ного анализа.
пятидесяти одного процента объема кредитного портфеля банка;
подразделение и работников банка, осуществляющих внутренний анализ и отвечающих за проверку результатов внутреннего кредитного анализа;
квалификационные требования к лицам, осуществляющим функции по проведению кредитного анализа.
Процедуры кредитного
Процедуры кредитного анализа анализа устанавли- определяют:
вают периодичность периодичность представления совету представления совету директоров и правлению отчетов о директоров и результатах проведения кредитного правлению отчетов о анализа;
результатах форму и дополнительные сведения, указываемые в отчете о результатах кредитного анализа;
порядок контроля за выполнением подразделениями банка решений, принятых советом директоров или правлением по результатам рассмотрения отчетов.
Служба внутреннего аудита проводит утверждены положения проверку соответствия полномочий о руководящих руководящих работников банка, работниках банка, принимающих решения о выдаче займа, их уполномоченных на должностным полномочиям, определенным во принятие решений по внутренних положениях банка;
выдаче займов.
положение о руководящих работниках банка, уполномоченных на принятие решений о выдаче займов, определяет квалификационные и профессиональные требования к лицу, полномочному на принятие решений о выдаче займов.
Политика ведения документации по кредитованию определяет:
по ведению докумен- условия, подлежащие обязательному тации по кредитова- отражению в договорах банковского займа, нию, в том числе в том числе к раскрытию заемщиками предусматривающая информации о финансовом положении и иных условия, подлежащие сведениях, которые могут негативно обязательному отра- повлиять на возможность заемщика жению в договорах своевременно и в полном объеме исполнить банковского займа.
обязательства по займу;
проведение правовой экспертизы законодательства иностранного государства
- при кредитовании нерезидентов Совет директоров утверждает критерии:
управления рисками оценки соответствия учетной политики заемщика действующим стандартам учета и эффективной оценки отчетности, достоверности финансовой кредитоспособности отчетности заемщиков;
заемщика.
оценки правильности оценки финансового состояния родительской и дочерних организаций заемщика;
оценки репутации и делового имиджа заемщика;
оценки состояния отрасли и эффективности технологии производства проверки использования заемных средств заемщиком;
оценки источников погашения займа заемщиком, в том числе с учетом следующих факторов:
производственные перспективы, динамика продаж, качество краткосрочных активов;
сумма дохода, которая может быть выделена на погашение долга по сравнению с требованиями к обслуживанию долга;
оценки эффективности бизнес-плана Политика и процедуры мониторинга утверждены политика, заемщика определяют порядок:
а правлением - проведения банком финансового анализа процедуры мониторин- заемщиков - юридических лиц, в том числе га заемщиков, в том по займам, предоставленным под числе предусматри- недвижимость;
вающие проверку отслеживания банком изменений в банком показателей финансовом положении заемщиков на основе производственной сбора и анализа данных из финансовых отчетов;
проверки банком посредством финансового анализа эффективности использования заемных средств;
проверки рисков, сумма которых превышает пять процентов от собственного капитала банка, включая балансовые и внебалансовые операции;
контроля за консолидированным кредитным риском заемщика, в том числе с учетом его родительских и дочерних Политика мониторинга заемщиков с утверждена политика, неудовлетворительным финансовым мониторинга заемщи- положением определяет:
ков, имеющих неус- понятие "заемщик с неудовлетворитель- тойчивое финансовое ным финансовым положением", в том числе положение.
соответствующее критериям оценки финансового положения, предусмотренным нормативными правовыми актами уполномоченного органа по классификации методы контроля займов, предоставлен- ных заемщику с неудовлетворительным финансовым положением;
методы взыскания сомнительных с повышенным риском и безнадежных займов;
порядок информирования филиалов банка о заемщиках, займы которым классифициро- ваны как сомнительные с повышенным риском и безнадежные;
порядок ежемесячного отслеживания показателей финансовой и производственной деятельности заемщика с неудовлетвори- тельным финансовым положением, в том числе с привлечением независимых экспертов или аудиторов;
меры по разработке плана реструктуризации сомнительных с повышенным риском и безнадежных займов.
периодически анализирует эффективность оценки достаточности процедур оценки достаточности предоставленного обеспечения, которые определяют:
обеспечения.
правила по расчету достаточности обеспечения (например, коэффициент стоимости кредита к стоимости залога, переоценка залога);
оперативные методы оценки достаточнос- ти обеспечения с учетом изменения показа- телей производственной деятельности заем- щика, сохранности обеспечения, в том числе его подверженности форс-мажорным обстоятельствам;
периодичность проверки предмета залога;
периодичность переоценки предоставлен- ной в качестве залога недвижимости, в частности, по займам, выданным юридичес- ким лицам на приобретение недвижимости, по кредитным линиям, аккредитивам и гарантиям;
периодичность переоценки стоимости ценных бумаг, удерживаемых до погашения в качестве залога;
периодичность и методы оценки финансового положения гаранта.
Политика оценки странового риска утвердил политику сбора и обработки методы оценки странового риска, в том информации о числе с учетом суверенных рейтингов ситуации в каждой международных рейтинговых агентств;
стране, резиденты периодичность сбора информации из которой являются внешних источников о политической и заемщиками банка.
экономической ситуации в каждой стране;
методы установления банком собственных страновых рейтингов, возможность опера- тивного их корректирования;
методы установления кредитных лимитов по странам и периодичность их пересмотра.
Приложение 4
Сноска. Приложение 4 с изменениями, внесенными постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п. 2); постановлением Правления Национального Банка РК от
24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).
Требования к системе управления рисками при предоставлении ипотечных жилищных займов, выданных физическим лицам, и ипотечных займов, обеспеченных недвижимостью или предоставляемых в целях строительства недвижимости Название требования Банк разрабатывает Кредитная политика банка по займам, внутреннюю кредитную связанным с недвижимостью политику по ипотечным жилищным займам, географические регионы кредитования;
выданным физическим диверсификацию ссудного портфеля лицам и ипотечным займам, обеспеченным лимиты на займы, связанные с недвижимостью или недвижимостью - по видам и географическим предоставляемые в регионам (например, лимиты на более целях строительства рискованные займы);
недвижимости (далее - положения и условия по видам займов;
займы, связанные с порядок выдачи и утверждения займов;
недвижимостью), порядок управления займами, включая определяющую степень документацию, выдачу, контроль за риска, в зависимости залогом, возврат и анализ займа;
от размера кредита, программу неформальной и официальной ставки вознаграждения оценки стоимости недвижимости;
и других особых обязанность руководства банка условий.
контролировать ссудный портфель и обеспечивать своевременное и полное представление отчетов совету директоров.
По опытно-конструкторским и строительным проектам и завершенным коммерческим объектам кредитная политика также предусматривает:
требования к проведению технико- экономических обоснований и анализа чувствительности и риска (например, чувствительность прогнозируемых доходов к изменениям экономических переменных величин, в том числе ставок вознаграждения, процент пустующих помещений или эксплуатационных расходов);
минимальные требования к начальному объему инвестиций, техническое содержание заемщиком собственного капитала (например, наличности или инвестиции, необремененное имущество);
минимальные требования по собственному капиталу, движению денежных средств и степени охвата обслуживания долга заемщика или базового актива;
стандарты приемлемости и лимиты по неамортизационным кредитам;
предарендные и предпродажные требования к имуществу, приносящему доход;
предпродажные требования и минимальные требования к пуску в эксплуатацию одной структурной единицы построенного здания по кредитам, связанным с недоходными активами;
минимальные условия по кредитным соглашениям.
Кредитная политика устанавливает минимальные значения коэффициента "охвата обслуживания долга" - во сколько раз чистый операционный доход покроет ежегодную сумму обслуживания долга.
Коэффициент охвата обслуживания долга, рассчитывается как отношение чистого операционного дохода на платеж по ипотеке.
Банк анализирует
К рыночным факторам спроса и условия на рынках предложения, которые следует учитывать, недвижимости в целях относятся (среди прочих) следующие:
оперативного реагиро- демографические показатели, включая вания на изменения динамику численности и занятости рыночных условий, населения;
имеющих значение для требования зонирования;
кредитных решений.
текущие и прогнозируемые проценты пустующих помещений, строительства и скорость абсорбции;
текущие и прогнозируемые условия аренды, ставки арендной платы и цены продаж, включая сдачу в наем части помещения;
текущие и прогнозируемые эксплуата- ционные расходы для различных типов проектов;
экономические показатели, в том числе тенденции и диверсификация в области кредитования;
тенденции оценки, в том числе дисконт и прямые ставки вознаграждения при капитализации дохода.
Займы, связанные с недвижимостью отражают все соответствующие факторы кредита, в том числе:
стоимость заложенного имущества;
общую кредитоспособность заемщика;
наличие вторичных источников погашения долга;
наличие дополнительного залога или средств, улучшающих качество кредита (например, гарантии или страхование ипотеки).
Займы, связанные с недвижимостью, выданные юридическим лицам, также отражают следующие факторы кредита:
производственную мощность заемщика или доход от базового актива - для адекватного обслуживания долга;
объем акций, инвестированных в имущество.
Кредитная политика
Стандарты охватывают следующие по займам, связанным моменты:
с недвижимостью, максимальный размер кредитов в отражает приемлемую зависимости от вида имущества;
для руководства максимальные сроки погашения кредита банка степень риска в зависимости от вида имущества;
и предусматривает графики постепенного погашения стандарты, позволяю- кредита;
щие кредитным сотруд- структуру установления ставок никам банка оценить вознаграждения для различных видов кредитные факторы.
ипотечных кредитов;
лимиты коэффициента "сумма кредита разделить на стоимость имущества" в зависимости от вида имущества.
Банк устанавливает
Порядок управления кредитом по порядок управления портфелю недвижимости содержит:
кредитом по портфелю вид и периодичность финансовых недвижимости.
отчетов, включая требования по проверке информации, предоставленной заемщиком;
вид и периодичность оценок залога (официальные и другие виды оценки стоимости);
закрытие кредитной сделки и перечисление средств по кредиту;
порядок оплаты, в том числе вознаграждения;
управление условно депонированной денежной суммой;
управление залоговым имуществом;
порядок действий в случае непогашения сроки проведения процедур реализации заложенной недвижимости в судебном/внесудебном порядке.
Банк осуществляет
Банк оценивает способность оценку вероятности разработчика завершить проект строитель- успешного завершения ства в пределах указанной стоимости и проекта строительст- сроков. При оценке вероятности успешного ва.
завершения проекта строительства банк учитывает следующие риски:
незавершение проекта в оговоренные сроки ведет к финансовым штрафам;
ненастная погода, нехватка материальных или трудовых ресурсов или работа ниже нормативных требований, которую следует переделать для прохожде- ния приемочной комиссии, могут задержать завершение строительства, увеличить процентные расходы и привести к превыше- нию общей стоимости проекта по сравнению с первоначальным бюджетом;
в ходе строительства поставщики и субподрядчики начинают требовать более высокой оплаты, по сравнению с тем, что было согласовано или ассигновано в начале проекта;
трудовые споры или неспособность генерального поставщика или субподрядчика поставить товары и предоставить услуги;
незастрахованное разрушение, снос завершенного строительства или возводя- щихся зданий;
общий финансовый потенциал заемщика и его опыт в сфере разработки и благоустройства, то есть выяснить, действительно ли заемщик сможет закончить проект в рамках бюджета и согласно планам строительства;
оценка опыта заемщика в сфере разработки и благоустройства;
характер, опыт работы и финансовое положение всех участвующих сторон;
удорожание строительных и иных материалов, используемых в процессе строительства, влекущее увеличение сметной стоимости объекта строительства;
задержка в оформлении правоустанавли- вающих (правоудостоверяющих) документов в уполномоченных государственных органах (органы местной исполнительной власти, архитектуры и градостроительства, по управлению земельными ресурсами и т.д.)
на объект недвижимости на завершительных стадиях его строительства и ввода в эксплуатацию;
перепланировка, реконструкция завер- шенного строительства или возводящихся зданий.
В кредитном досье по проекту финансирования банком строительства, должна содержаться следующая документация:
финансовую информацию о заемщике, аргументирующую наличие у заемщика опыта и финансового потенциала, необходимых для завершения проекта;
соглашение о кредитовании строительст- ва, в котором излагаются права и обязан- ности кредитора и заемщика, условия выделения средств и события неплатежа;
зарегистрированный договор об ипотеке имущества, как основание для обращения банком взыскания на залоговое имущество, либо для его обращения в собственность банка в случаях, предусмотренных законодательством;
юридическое заключение на предмет соответствия законодательству правоуста- навливающих и иных документов, подтверж- дающих право собственности (пользования)
на землю, а также право на финансируемое здание (при передаче в залог банку объекта строительства с земельным участком (права пользования);
страховые полисы и доказательство оплаты страховых взносов как свидетельст- во того, что строитель имеет полное и осуществимое страховое покрытие, в том числе на случай: ответственности, пожара, специфических рисков строителя и, в соответствующих случаях, страхование от наводнения;
соответствующая оценка специалистов, обладающих лицензией на осуществление оценочной деятельности или иная оценка, показывающая рыночную стоимость собственности в ее текущем состоянии и по завершении строительства, а также при достижении устойчивого уровня занятости помещений;
проектные планы, технико- экономическое обоснование и бюджет строительства, показывающие планы застройки, проектные затраты, планы маркетинга и доли инвестиций;
инспектирование собственности, пристроек и заключения по почве.
Банки осуществляют
Критерии, используемые банками при оценку обеспечения с оценке обеспечения по займам, связанным привлечением с недвижимостью регламентируются внутрен- независимого ними документами банков, определяющими оценщика по займам, кредитную политику.
связанным с
Внутренние документы банка, касающиеся недвижимостью.
оценки обеспечения по займам, связанным с недвижимостью содержат:
критерии и процедуры отбора оценщиков, осуществляющих оценку обеспечения по займам, связанным с недвижимостью;
процедуры обеспечения независимости оценщика;
процедуры осуществления соответствую- щей оценки;
критерии содержания оценки.
Оценка:
соответствует общепринятым стандартам оценки. Оценка проводится оценщиком, не имеющим финансовый интерес к объекту обеспечения;
оформляется в письменной форме и содержит обоснованный анализ, в соответствии с которым принимается решение о выдаче займа, связанного с недвижимостью;
включает анализ и отчет с выводами, в случае если обеспечение предоставляется в виде здания, находящегося в процессе строительства или реконструкции или частично сдается в аренду в соответствии с нерыночными условиями арендного договора, и содержит непроданные площади;
осуществляется оценщиками, имеющими лицензию на осуществление оценочной деятельности.
Банки ежегодно
Переоценка обеспечения осуществляется осуществляют по займам, связанным с недвижимостью, переоценку стоимость обеспечения которых составляет обеспечения по сумму, эквивалентную более 100 000 (ста займам, связанным с тысячекратному) размеру месячного недвижимостью расчетного показателя, установленному законом о республиканском бюджете на соответствующий финансовый год, с привлечением независимого оценщика.
По займам, включенным в портфель однородных кредитов, а также по займам размер резервов (провизий) по которым сформирован на уровне 100% в соответствии с установленным уполномоченным органом порядком классификации активов, условных обязательств и создания провизий (резервов) против них, переоценка не требуется.
По итогам переоценки банк пересматривает классификацию кредита и размер специальных резервов по нему.
Переоценка не проводится в случаях:
ремонта жилья;
пересмотра условий договора займа, а также представления нового или дополнительного обеспечения по займу, связанному с недвижимостью, что может уменьшить риск потерь банка;
переоценке обеспечения по займам, связанным с недвижимостью, регламентируются внутренними документами банков, определяющими кредитную политику.
Приложение 4-1 второго уровня"
Требования к управлению риском ликвидности Сноска. Инструкция дополнена приложением 4-1 в соответствии с постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27.03.2009 N 64 (порядок введения в действие см. п. 2 ); с изменениями, внесенными  постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 02.11.2009 № 229 (порядок введения в действие см.
Стратегия управления риском ликвидности соразмерна масштабу деятельности банка и:
учитывает направления бизнес деятельности;
утверждает учитывает потребности в ликвидности, а также стратегию и последствия для ликвидности в периоды соответствующие недостаточности ликвидности, которая может быть специфична только для банка, либо для всего рынка, позволяющие либо при наступлении обеих случаев.
управлять риском
Совет директоров обеспечивает реализацию ликвидности в Стратегии посредством:
разработки Правлением руководств, внутренних установленным правил, процедур, механизмов контроля;
допустимым уровнем гарантирует наличие у членов Правления и риска и соответствующего персонала банка необходимого гарантировать опыта работы, процессов и системы для измерения, поддержание банком мониторинга и контроля за всеми источниками риска достаточной ликвидности в банке;
ликвидности.
рассматривает отчеты о позиции ликвидности Правление постоянно анализи- рует и не реже Правление:
одного раза в разрабатывает политику управления ликвидностью, квартал, доклады- которая в том числе определяет структуру, вает Совету дирек- обязанности и механизмы контроля для управления торов информацию о риском ликвидности и мониторинга позиций текущей ситуации ликвидности с учетом дочерних организаций;
по ликвидности учитывает нормативно-правовые и операционные ограничения на перевод денежных средств, необходимых для решения проблем с ликвидностью;
осуществляет мониторинг риска ликвидности по банковскому конгломерату в случае, если банк является родительской организацией банковского конгломерата;
разрабатывает и обеспечивает наличие процедур выявления, мониторинга и оперативного реагирования на все крупные потребности в ликвидных активах в конгломерате и при необходимости сообщает о них Совету директоров;
отслеживает текущие тенденции и возможные события на рынке, которые могут создать стрессовые ситуации с ликвидностью;
определяет конкретные процедуры, политики и лимиты, информирует Совет директоров о мерах, которые следует предпринять для устранения случаев нарушения политик (лимитов);
обеспечивает соответствие проводимых стресс-тестов, плана на случай возникновения непредвиденных обстоятельств, а также резерва ликвидности масштабам деятельности банка;
доводит до сведения сотрудников заинтересованных подразделений банка стратегию управления риском ликвидности, основные внутренние правила, необходимые для реализации стратегии, а также структуру управления риском ликвидности;
своевременно информирует Совет директоров, а также уполномоченный орган о текущих или возможных проблемах с ликвидностью. К таким проблемам, в соответствии с внутренними документами банк относит в том числе (не ограничиваясь ими)
следующее: концентрация, увеличение размера разрыва фондирования, сокращение альтернативных источников ликвидности, систематическое нарушение установленных лимитов, существенное сокращение резерва необремененных, высоколиквидных активов, или изменения условий на внешних рынках, которые могут быть источниками будущих проблем, досрочное погашение. Совет директоров обеспечивает контроль за выполнением Правлением соответствующих мер для решения этих проблем;
обеспечивает наличие в банке адекватных внутренних механизмов контроля, гарантирующие эффективность процесса управления риском ликвидности в банке.
Советом дирек-
Стратегия финансирования предусматривает:
торов утвержден диверсификацию имеющихся источников внутренний финансирования в кратко-, средне- и долгосрочной документ, перспективе. Ориентиры диверсификации включены в содержащий страте- средне- и долгосрочные планы финансирования и гию финансирова- согласованы с мероприятиями по составлению бюджета ния, обеспечиваю- и планирования бизнеса;
щую эффективную меры по ограничению концентрации по одному диверсификацию конкретному источнику финансирования;
источников и меры по диверсификации источников оптового сроков финансирования, в целях обеспечения меньшую финансирования.
зависимость от фондов из одного источника.
Правление регулярно проводит мониторинг измеряет способ- диверсификации источников привлечения ликвидных ность банка быстро активов (внутренние и внешние источники) и видам мобилизовать операций, на основе которых они привлекаются;
капитал из всех анализ состава, особенностей и диверсификации источников, активов банка и источники финансирования;
выявляет основные регулярно пересматривает стратегию факторы, влияющие финансирования с учетом изменений внутренних или на способность внешних условий на межбанковском или фондовых банка мобилизовать рынках.
капитал.
Совет дирек-
Политика управления риском ликвидности торов несет регламентирует систему требований к организации ответственность за работы по управлению риском ликвидности, в том наличие адекватной числе:
структуры подразделение, ответственное за управление управления риском риском ликвидности;
разделение между органами и подразделениями Совет директо- банка полномочий и ответственности по управлению ров утвердил процедуры определения потребности банка в ликвидных средствах, включая определение избытка содержащий (дефицита) ликвидности и предельно допустимых политику значений избытка (дефицита) ликвидности;
требование по поддержанию резерва ликвидности в виде легко реализуемых активов, соответствующего масштабам деятельности банка;
требование к организации управления активами и обязательствами с точки зрения управления риском ликвидности;
порядок составления краткосрочного и долгосрочного прогноза ликвидности;
порядок проведения анализа состояния ликвидности с использованием сценариев негативного для банка развития событий, связанных с состоянием рынка, либо иными обстоятельствами, влияющими на потребность банка в дополнительной ликвидности, связанным с исполнением обязательств;
процедуры восстановления ликвидности банка, в том числе процедур принятия решений по мобилизации ликвидных активов, привлечения дополнительных ресурсов на случай возникновения дефицита положения, определяющие обязательное наличие информационной системы для сбора и анализа информации о состоянии ликвидности в банке на индивидуальной и консолидированной основе;
перечень отчетности, предоставляемый подразделениями банка, ответственными за управление риском ликвидности;
внутренние правила и процедуры по управлению ликвидностью, такие как структура и сроки погашения активов и обязательств, разнообразие и стабильность источников финансирования, методы управления ликвидностью в различных валютах;
определяет различные количественные и качественные показатели уровня риска ликвидности.
Совет директоров устанавливает допустимый ров установил уровень риска ликвидности банка.
допустимый уровень
Процедуры определения допустимого уровня риска риска ликвидности, ликвидности отражают способность изыскать соответствующий источники экстренного фондирования;
бизнес-стратегии и представляют возможность банку управлять своей роли банка в ликвидностью и быть в состоянии управлять риском финансовой ликвидности в период кризиса ликвидности;
системе.
выражается качественными и/или количественными способами.
Внутренними документами банка установлены:
торов банка лимиты для управления ежедневной ликвидностью утверждены между различными бизнес направлениями банка на лимиты для соло и консолидированной основе;
ограничения на размер кумулятивных расхождений в договорных сроках поступления потока наличности (например, кумулятивная нетто-потребность в масштабом, фондировании в виде удельного веса от общей суммы осуществляемой обязательств) за различные временные сроки, деятельностью, который содержит расчетный объем оттоков в географическим результате исполнения намеченных финансовых охватом ассигнований или других обязательств банка.
предоставляемых
Схема лимитов содержит меры, обеспечивающие услуг, характера возможность продолжать свою деятельность в периоды банковских общерыночных стрессов, стрессов, характерных продуктов.
только для банка, или в обоих случаях.
регулярно пересматривает лимиты и доведения проблемы до внимания Совета Политика по управлению активами банка, которые могут быть использованы в качестве залога для внутренний доку- получения ликвидных активов, в том числе, мент, содержащий политику по выявление и оценку потребностей банка в управлению активах, которые могут быть использованы в активами банка, качестве залога;
которые могут быть решение правовых и операционных проблем, использованы в лежащих в основе использования активов банка, качестве залога.
которые могут быть использованы в качестве залога;
консервативное определение активов банка, которые могут быть использованы в качестве залога и определение их свободного (необремененного)
уровня, которые должны быть доступны в любое время при наступлении неожиданных потребностей в финансировании.
Подразделение банка:
рассчитывает все позиции по активам банка, которые могут быть использованы в качестве залога, включая уже заложенные активы, соотнеся их с размером необходимого обеспечения и необремененных активов, которые можно заложить;
отслеживает имеющийся в распоряжении банка объем активов, которые могут быть использованы в качестве залога в разрезе юридических лиц и юрисдикций, в которых банк осуществляет свою деятельность;
оценивает возможность использования каждого крупного класса активов в качестве активов банка, и приемлемостью указанных активов для основных контрагентов и поставщиков денежных средств на рынках обеспеченных активов;
источников активов банка, которые могут быть использованы в качестве залога, учитывая концентрацию по конкретным банкам, чувствительности цен, требований по залогу в условиях стрессов;
оценивает возможность привлечения средств от контрагентов частного сектора при различных сценариях стресса на рынке;
оценивает возможность удовлетворения широкого круга потребностей в активах банка, которые могут быть использованы в качестве залога, включая долгосрочные структурные, краткосрочные и дневные факторы. Банк имеет достаточный объем активов, для удовлетворения запланированных и неожиданных потребностей в заимствовании, а также быть готовым к обеспечению возможного повышения требований по марже в различных временных отрезках – в зависимости от профиля фондирования банка;
учитывает возможность появления оговоренных в контракте требований к предоставлению дополнительных активов банка, используемых в качестве залога, изменения кредитного рейтинга банка или его финансового положения, а также других событий, которые могут повлечь за собой досрочное погашение обязательств, потребность в определенном объеме ликвидности, связанные, в том числе с внебалансовыми обязательствами.
Информационные системы представляют возможность оценить достаточность необремененных активов банка, которые могут быть использованы в качестве залога, требуемого вида и качества для непредвиденных обстоятельств.
Внутренняя
Политика управления ликвидностью определяет:
политика банка по размер резервов необремененных, ликвидных управлению риском активов, которые можно использовать для ликвидности, в том привлечения дополнительной ликвидности в стрессовых ситуациях;
вает поддержание при формировании резервов ликвидности резервного запаса учитывает, в том числе допущения о величине необремененных несовпадений потоков наличности, стрессовые высококачественных события, стоимость активов, которые могут быть ликвидных активов использованы банком в качестве залога (то есть в случае расчетные объемы наличности, которые может получить банк в случае реализации активов или проблем с использования их в качестве залога по обеспеченным недостаточностью видам фондирования) в условиях стрессовых источники формирования резервов (наиболее надежных ликвидных активов), такие как наличность и высококачественные государственные облигации или аналогичные инструменты, чтобы обезопасить себя от самых серьезных стресс-сценариев;
процедуры мониторинга и анализа информации, влияющей на способность банка сформировать необходимый размер ликвидных активов;
Правление проводит анализ динамики резервов необремененных, ликвидных активов, которые можно продать или заложить для привлечения средств при наступлении стресс-сценариев.
Внутренние процедуры банка по выявлению, утверждены проце- измерению, мониторингу и контролю риска дуры выявления, ликвидности содержат:
измерения, определение источников непредвиденных мониторинга и (условных) потребностей в ликвидности;
контроля риска определение вероятности или прогноза наступления событий, которые могут повлечь за Процедуры включают собой досрочное погашение обязательств, надежную схему потребность в определенном объеме ликвидности, всестороннего связанные, в том числе с внебалансовыми статьями;
прогнозирования определение и выявление риска ликвидности потоков наличнос- присущего всем дочерним организациям, в случае, ти, полученных из если банк является родительской организацией активных, пассив- банковского конгломерата;
ных и внебалансо- оценка каждой крупной балансовой и вых статей в внебалансовой статьи, в том числе влияние течение соответст- «встроенных» опционов и других условных вующего диапазона обязательств, которые могут отразиться на временных источниках финансирования банка и использовании им отрезков.
этих фондов;
анализ взаимоотношений между подверженностью банка риску фондирования и риском ликвидности рынка;
анализ взаимосвязи между риском ликвидности и другими видами риска, которым подвергается банк;
методы управления риском ликвидности, учитывающие, в том числе различные факторы, в частности: уязвимость к изменениям потребности в ликвидности и способности финансирования в течение дня; ежедневная потребность в ликвидности и способность финансирования в кратко- и среднесрочные временные периоды до одного года;
долгосрочная потребность в ликвидности на срок более года; и уязвимость к событиям, действиям и стратегиям, которые могут оказать сильную нагрузку на внутреннюю способность банка мобилизовать фонды.
Процедуры измерения ликвидности предусматривают периодическое проведение, но не реже одного раза в месяц:
оценки притока денежных средств банка (в сравнении с оттоком денежных средств);
измерение и прогнозирование будущих потоков денежных средств по активам, обязательствам, внебалансовым обязательствам и производным финансовым инструментам в различные временные сроки (3 месяца, 6 месяцев, 1 год и 3 года), в том числе с учетом различных стресс - сценарий.
Банк распола-
Внутренние процедуры предусматривают гает инструментами показатели, используемые банком для оценки по измерению и структуры баланса, будущих финансовых потоков и анализу количест- прогноза позиции ликвидности, с учетом венных показателей внебалансовых рисков, которые позволяют выявить:
риска ликвидности.
потребности, которые могут возникнуть в результате прогнозируемых оттоков средств относительно обычных источников финансирования;
дефицит финансирования в различные временные периоды, что в свою очередь, является основой для определения лимитов риска ликвидности, по величине разрывов в различных временных отрезках, а также индикаторов раннего предупреждения;
прогнозирование финансовых потоков в течение определенного времени в рамках нескольких альтернативных сценариев;
анализ отчетов о движении денежных средств;
анализ "несоответствия денежных потоков" или "дефицита ликвидности", который опирается на допущении (потенциальных сценариях) о будущем поведении активов, обязательств и внебалансовых статей;
гэп-анализ активов и обязательств банка с учетом возможности досрочного погашения части либо всех условных обязательств в ближайшие 6 месяцев;
расчет кумулятивного чистого избытка или недостатка ликвидности, в определенных временных интервалах;
перечень допущений (потенциальные сценарии), которые банк использует при выявлении потенциального риска ликвидности, в том числе, вероятность погашения тех или иных активов и обязательств; сроки депозитов до востребования, активов, обязательств и внебалансовых статей с нестабильными финансовыми потоками; наличие альтернативных источников средств в периоды напряженности с ликвидностью.
Используемые допущения (потенциальные сценарии)
приближены к потенциально возможным ситуациям, с высокой степенью вероятности наступления, являются логичными, обоснованными, соответствуют масштабам деятельности, осуществляемой банком.
Выбранный перечень допущений (потенциальные сценарии) документирован, периодически, но не реже одного раза в год пересматривается и утверждается Советом директоров банка.
Внутренними
Процедуры прогноза будущих потоков денежных документами банка средств предусматривают:
предусмотрены принятие реалистичных допущений относительно будущих потребностей банка в ликвидности (кратко- и долгосрочных), отражающих сложность его ликвидности, деятельности, продукты и рынки;
анализ качества активов, которые могут быть определить будущие использованы в качестве залога, для использования потоки денежных их как источника покрытия в стрессовых ситуациях;
средств регулирование сроков поступления будущих (поступления из денежных потоков в увязке с исходящими потоками в активной части целях адекватного распределения сроков погашения баланса и расходы источников фондирования и использования средств;
по выполнению при оценке денежных потоков, возникающих из принятых банком на обязательств банка, проведение оценки движения себя источников финансирования в условиях стрессовых обязательств).
ситуаций.
Внутренние
Внутренние процедуры предусматривают:
процедуры банка по наличие прогноза возможных последствий для выявлению, банка досрочного исполнения обязательств, измерению, рассмотрение характера обязательств и мониторингу и кредитоспособности контрагента, а также контролю риска потенциальный риск по отраслям и географическим секторам;
числе учитывают управление рисками ликвидности, возникающими из потенциальные внебалансовых обязательств банка, которые могут финансовые потоки, наступить в периоды стресса (специальные связанные с финансовые компании, финансовые деривативы, а внебалансовыми и также финансовые обязательства);
другими условными прогноз потоков финансовых средств, связанных с обязательствами.
исполнением банком своих обязательств, в том числе условных обязательств, в разбивке по видам обязательств и на агрегированной основе. Банк располагает надежными источниками ликвидности, достаточными для исполнения принятых обязательств, при наступлении любого из условных обязательств, в том числе при нарушении договорных обязательств, влекущих за собой совершение заемщиком (эмитентом)
определенных действий или воздержание от определенных действий (далее - ковенанты);
прогноз финансовых потоков, связанных с переоценкой, исполнением или подошедшим сроком контрактов по финансовым производным инструментам, в том числе вероятности того, что контрагенты потребуют дополнительный залог в случае ухудшения кредитного рейтинга банка или его кредитоспособности, либо снижения цены базового актива;
еженедельное проведение стресс-тестирования по условным обязательствам, с учетом досрочного погашения части либо всех условных обязательств Подразделение управления активами и обязательствами и (или) иной коллегиальный орган с активами и соответствующими функциями и полномочиями:
обязательствами и еженедельно составляет график потока денег и (или) иной проводит мониторинг гэп-позиции по наличным коллегиальный деньгам на ближайшие десять рабочих дней;
орган с соответст- еженедельно составляет график сроков погашения вующими функциями активов и обязательств в соответствии с датой и полномочиями расчетов и проводит мониторинг гэп-позиции по контролирует наличности на ежедневной, еженедельной и величину необходи- ежемесячной основе;
мых денег, с еженедельно осуществляет мониторинг и помощью графика управление гэп-позициями по наличности по каждой потока денег и валюте без конвертации в национальную валюту или графика погашения другую иностранную валюту;
обязательств для банк осуществляет контроль ликвидности с учетом обеспечения, в предполагаемого объема погашения внебалансовых случае необходи- обязательств банка.
мости, возможности стабильного привлечения денег на рынке.
Правление или другой коллегиальный орган с управления актива- соответствующими функциями и полномочиями банка ми и обязательст- устанавливает лимиты на гэп-позиции по наличным вами и (или) иной деньгам, с учетом возможности мобилизации ликвидных активов на рынке капитала, в том числе на межбанковском рынке.
обязательствами периодически, но не реже одного раза в квартал проводит обзор лимитов по гэп-позиции по гэп-позициям наличных денег с учетом изменения наличным деньгам способности банка мобилизовать ликвидные активы.
посредством установления Правление периодически, но не реже одного раза в квартал отслеживает позиции ликвидности по мониторинг риска специальным финансовым компаниям, созданным для ликвидности и целей секьюритизации или внешнего фондирования;
вероятности ежемесячно отслеживает притоки (активы с наступления приближающимся сроком погашения) и оттоки событий, которые (обязательства с приближающимся сроком погашения)
могут повлечь за организации специального назначения в рамках собой досрочное собственного прогноза ликвидности и гэп-анализа, погашение включая прогноз ликвидности при обязательств и стресс-тестировании;
потребности в анализирует воздействие на ликвидность банка определенном отсутствие (в случае отсутствия) необходимого объеме ликвиднос- уровня ликвидности в организации специального ти, возникающие в назначения;
связи с договорны- оценивает свою позицию ликвидности с учетом ми и недоговорными оттока денег на пополнение ликвидности дочерней отношениями банка организации специального назначения;
с его дочерними при использовании специальной финансовой организациями компанией, созданной для целей секьюритизации, специального активов как источника финансирования, анализирует назначения.
потребности в ликвидности, связанные с наступлением условий, увеличивающих объем Правление проводит отдельный анализ своей оценивает совокуп- стратегии для каждого вида валют, в которой он ные потребности осуществляет активную деятельность, рассматривая возможные ограничения в стрессовых ситуациях, в иностранной валюте том числе:
и определяет доступ к валютным резервным инструментам на допустимые пределы внутреннем рынке (заключенные договора, наличие несоответствия рыночных сделок «РЕПО» и операций СВОП);
валют.
возможность перевода излишка ликвидности из одной валюты в другую (ликвидные финансовые инструменты в иностранной валюте).
Внутренние процедуры банка по управлению риском ликвидности, в том числе принимают во внимание:
разрывы между активами и обязательствами в иностранной валюте;
риски, связанные с заключенными операциями хеджирования и операций СВОП.
Банком разрабо-
Внутренняя политика банка по управлению риском таны показатели ликвидности предусматривает показатели раннего раннего предупреж- предупреждения (качественные или количественные), дения возникнове- которые включают в себя как минимум следующее:
ния риска быстрый рост активов, за исключением краткосрочных активов, финансируемых за счет потенциально волатильных обязательств;
растущая концентрация по активам или обязательствам;
увеличение несовпадений валюты;
увеличение разрыва средневзвешенного срока до погашения активом и обязательств;
отрицательные тенденции или повышенный риск по одной конкретной продуктовой линейке (к примеру, увеличивающийся объем просрочек платежей);
существенное ухудшение доходов банка, качества понижение кредитного рейтинга;
увеличение спреда по заимствованиям или спреда по свопам кредитного дефолта;
растущая стоимость оптового или розничного фондирования;
возрастающий отток розничных депозитов;
затруднение доступа к долговременному финансированию;
трудности с размещением краткосрочных обязательств.
Внутренними документами банка установлены показатели раннего предупреждения, сигнализирующие о приближающемся нарушении встроенных пусковых механизмов в некоторых продуктах или о вероятности наступления условных рисков, что вынудило бы банк предоставить этому продукту дополнительную поддержку ликвидностью или перевести активы на баланс.
Политикой управления риском ликвидности отслеживает и предусмотрено:
проведение мониторинга и контроля риска ликвидности на уровне как отдельного банка, так и риски ликвидности с учетом дочерних организаций, в том числе и финансовые зарубежных, включая процессы сбора информации для потребности, как получения картины о риске ликвидности на банка, так и его консолидированной основе, процедур выявления дочерних ограничений передачи ликвидности между банком и его дочерними организациями;
бизнес направлений наличие необходимых знаний правового и и валют, с учетом регуляторного режимов по каждой стране, в которой юридических, работает банк, влияющие на управление риском регуляторных и бизнес ограничений наличие рабочих процедур для размещения для перемещения ликвидности и сопутствующих ресурсов, с учетом дочерних организаций, насколько такое перемещение средств разрешено законом;
установление внутренних лимитов на внутригрупповой риск ликвидности, лимитов на уровне дочерних организаций банка;
допущения (потенциальные сценарии) относительно перемещаемости средств и залога. В допущениях банка полностью учитываются регуляторные, правовые, бухгалтерские, кредитные, налоговые и внутренние ограничения для эффективного движения ликвидности и залога, операционные меры, необходимые для перевода средств и залога между членами группы, а также время, необходимое для совершения такого перевода в рамках этих мер.
Правление поддерживает активное присутствие на обеспечивает рынках капитала, в соответствии с утвержденной активное стратегией финансирования;
управление рассматривает возможность доступа к кратко- и доступом к рынку долгосрочным рынкам финансирования;
капитала, его выявляет альтернативные источники мониторинг и финансирования, которые повысили бы его проверку со способность решать проблемы с недостаточностью стороны ликвидности, во времена стрессовых периодов.
соответствующих
Внутренними процедурами банка определены сотрудников.
возможные источники финансирования банка в случае недостатка ликвидности, которыми в том числе являются:
средства акционеров;
рост депозитов;
увеличение сроков погашения обязательств;
эмиссии кратко- и долгосрочных долговых инструментов;
перевод средств внутри группы;
продажа дочерних компаний;
секьюритизация активов;
продажа или операция репо с необремененными высоколиквидными активами;
освоение вложенных средств;
заимствование у Национального банка Республики Казахстан.
Правление регулярно анализирует и тестирует свои варианты привлечения средств, оценивая их эффективность, в целях обеспечения банка ликвидностью в кратко-, средне- и долгосрочной перспективе.
Стратегия банка по управлению ежедневной активно управляет ликвидностью включает, по крайней мере, четыре ежедневными операционных элементов:
позициями во-первых, отслеживание дневных позиций ликвидности, соотнося их с ожидаемыми действиями и рисками для имеющимися в наличии ресурсами, осуществление обеспечения мониторинга ключевых позиций в течение дня, позволяющее привлечь дополнительную дневную выполнения ликвидность или ограничить оттоки ликвидности для платежных и проведения важных платежей;
расчетных во-вторых, приобретение достаточного объема обязательств как дневных фондов для достижения своих дневных целей;
при обычных, так и в-третьих, управление активами банка, которые при стрессовых могут быть использованы в качестве залога, в условиях, случае необходимости получения дневных заемных способствуя, таким средств (фондов). Банк имеет достаточный залог, образом, который можно использовать для привлечения такого бесперебойному объема дневной ликвидности, который необходим для функционированию достижения дневных целей;
в-четвертых, наличие процедур в случае расчетных систем.
неожиданного нарушения дневных потоков ликвидности, мер по обеспечению непрерывности Банк периоди- Правление обеспечивает проведение регулярных чески, но не реже стресс-тестов или анализ сценариев для выявления и количественного измерения подверженности месяц, проводит возможному риску ликвидности.
стресс-тестирова- ние по в квартал, информирует Совет директоров о разнообразным результатах стресс-тестов и использует полученные краткосрочным и по итогам обсуждения результаты для принятия мер долгосрочным по устранению или смягчению последствий с целью стресс-сценариям, ограничения потенциальных рисков банка, а также специфичным для создания резервов ликвидности.
Результаты стресс-тестов используются в формировании плана действий банка в непредвиденных использует обстоятельствах и в определении стратегии и результаты тактики работы в случае недостатка ликвидности.
стресс-теста для
Результаты стресс-тестов должны быть подробно корректировки проанализированы и приняты во внимание при своей политики и установлении внутренних лимитов.
позиций по ликвидности, а также разработки эффективных планов действий в обстоятельствах.
Правление, в
Внутренними документами банка предусмотрено случае, если банк проведение дополнительных стресс-тестов для является родитель- организаций, входящих в состав банковского ской организацией конгломерата, которые подвергаются значительному банковского риску ликвидности. В ходе тестов банк конгломерата, рассматривает последствия сценариев в разные периодически, но временные отрезки, в том числе в дневном не реже одного диапазоне.
раза в квартал,
Степень и частота тестирования соразмерна величине банка и стоящим перед ним потенциальным влияния стресс- рискам ликвидности, а также относительному весу сценариев на банка в финансовой системе Республики Казахстан.
общегрупповую
Банк должен установить способность увеличить позицию ликвиднос- частоту тестирований в особых обстоятельствах.
ти, а также на ти отдельных организаций-членов конгломерата и направлений При составлении Правление рассматривает проекты различных стресс-сценариев стресс-сценариев.
банк учитывает
При проведении стресс-тестирования банк характер бизнеса, принимает во внимание краткосрочные и длительные подверженность стресс-сценарии, а также стресс-сценарии, специфичные для отдельно взятого банка и для всего деятельности риску рынка в целом, в том числе:
досрочное погашение обязательств, с учетом условных обязательств банка при наступлении соответствующих событий, в том числе нарушение ковенант;
одновременный недостаток ликвидности на рынке;
ограничение доступа к обеспеченному и необеспеченному финансированию;
ограничение конвертируемости валют;
учитывает связь между сокращениями ликвидности рынка и дефицитом ликвидности фондирования;
результаты влияния на ликвидность банка, стресс-тестов по другим видам рисков (кредитный, операционный, рыночный и другие).
Банк выработал
В зависимости от вида сценария, банк консервативно- рассматривает ряд допущений, включающих следующий сдержанный подход перечень:
при установлении неликвидность рынка активов;
допущений для отток розничного финансирования;
стресс-тестиро-
(не)доступность обеспеченных и необеспеченных вания.
источников оптового финансирования;
требования установить дополнительную маржу и требования по залогу;
сроки финансирования;
условные требования по кредитным линиям, выданным третьим лицам или дочерним организациям;
ликвидность, покрывающая обязательства по внебалансовым инструментам и операциям;
наличие кредитных линий, выданных банку;
конвертируемость валют и доступ к валютным рынкам;
доступ к кредитным средствам Национального банка Республики Казахстан;
уровень будущего роста активов.
Банк периодически, но не реже одного раза в год, пересматривает проекты сценариев для обеспечения соответствия характера и серьезности тестируемых сценариев осуществляемой банком При пересмотре сценариев банк учитывает изменение состояния рынка; изменения характера, масштабов деятельности банка; имеющийся фактический опыт деятельности в стрессовых ситуациях.
Для выявления и анализа факторов, которые могут оказать существенное влияние на профиль ликвидности, банк может провести анализ чувствительности результатов стресс-тестирования к определенным ключевым допущениям.
Правление решает, каким образом включить рассматривает результаты стресс-тестов в оценку и планирование сценарии и допу- сопутствующего возможного дефицита фондирования в щения, применяемые плане на случай возникновения непредвиденных в стресс-тестиро- обстоятельств.
вании, а также
В той степени, в какой прогнозируемые дефициты фондирования больше (или прогнозируемые дефициты стресс-тестов.
финансирования меньше) допускаемой банком Выбор банком допустимого уровня риска ликвидности, руководство сценариев и решает (проконсультировавшись с Советом сопутствующих директоров): корректировать ли свою позицию допущений ликвидности или поддержать план на случай документированы и рассмотрены наряду с результатами Правление в целях исполнения возложенных на него функций по управлению риском ликвидности, в функционирование надежной структуры обеспечивает выполнение необходимых процедур в соответствии с утвержденной Советом директоров политикой по управлению риском ликвидности;
обеспечивает выполнение банком ежедневных обязательств по ликвидности, в том числе в период недостатка ликвидности, вызванной проблемами внутри банка либо рынка в целом;
обеспечивает поддержание достаточного резерва ликвидности (в виде необремененных активов), соразмерного со срочностью балансовых и внебалансовых операций банка, ликвидностью его активов и обязательств. Подразделение управления активами и обязательствами определяет и поддерживает необходимый уровень ликвидных активов для быстрой их передачи в залог в качестве обеспечения предоставляемых займов;
применяет достаточно сдержанные допущения о реализуемости активов и доступности для банка источников финансирования в периоды напряженности с ликвидностью.
Управленческая информационная система учитывает:
предусмотрено все источники риска ликвидности, включая создание надлежа- условные риски, а также риски, связанные с щей управленческой возникновением событий, которые могут повлечь за информационной собой досрочное погашение обязательств и системы для обеспечения Совета позиции ликвидности на один операционный день, Правления своевре- ежедневные (для более коротких отрезков времени), менной информацией а затем и по ряду более отдаленных периодов о позиции банка по времени;
различные сценарии, которые охватывают Управленческая стрессовые ситуации;
информационная необходимую информацию для управления риском система дает ликвидности, в том числе на консолидированной возможность расс- основе, принимая во внимание различия в читывать позиции организациях с точки зрения системы, юридических ликвидности, как препятствий, временных зон, и валют.
банка, так и в
Банком разработан перечень отчетных критериев, разрезе дочерних определяющих масштаб, форму и периодичность организаций предоставления отчетов Совету директоров, Правлению и (или) другим коллегиальным органам с соответствующими функциями и полномочиями.
Совет директоров периодически, но не реже одного раза в квартал получает отчеты об уровне риска в сравнении текущих потенциальных рисков ликвидности с установленными лимитами.
Правление информирует Совет директоров о нарушениях лимитов риска ликвидности и принимает коррективные меры.
Сотрудники службы внутреннего аудита обладают ров обеспечивает необходимым опытом и навыками для оценки проведение работы эффективности системы управления риском по внутреннему ликвидности в банке. Служба внутреннего аудита контролю системы регулярно рассматривает реализацию подразделениями банка и эффективность согласованной структуры ликвидности управления риском ликвидности.
функционально независимыми, соответственно обученными и компетентными сотрудниками.
Приложение 5
Требования к проведению операций с финансовыми инструментами Сноска. Приложение 5 с изменениями, внесенными постановлениями Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27.10.2006 N 234 (порядок введения в действие см. п.
2); от 27.03.2009 N 64 (порядок введения в действие см. п. 2); от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его Внутренние политики управления утвердил внутреннюю операциями по купле/продаже финансовых политику управления инструментов регламентируют:
операциями по определение процентного риска, купле/продаже связанного со структурой активов финансовых (обязательств) банка;
инструментов и определение валютного риска, ценового риска.
определение рисков, присущих операциям с производными финансовыми инструментами;
методы установления лимитов ценового риска, достаточности собственного капитала по рыночному риску;
модели, используемые при измерении рыночного риска банка;
периодичность представления подразделением управления рисками совету директоров и правлению отчета о позициях банка по рыночному риску.
Система двойного контроля двойного контроля разделение фронт- и бэк-офисов;
для фронт- и возможность бэк-офиса своевременно бэк-офисов, проверить условия операций во основанную на фронт-офисе;
разделении меры ограничения возможного сговора функциональных между участниками системы двойного обязанностей, в частности, между запрет на исполнение одним и тем же фронт-офисом, лицом обязанностей одновременно во который осуществляет фронт- и бэк-офисах и подразделениях, сделки и бэк-офис, осуществляющих мониторинг рисков и который занимается кастодиальной деятельностью.
отражением указанных операций в учете.
Правление утвердило
Служба внутреннего аудита проверяет процедуры по обеспе- операции банка в целях выявления и чению безопасности предотвращения случаев манипуляций с операций банка.
доходами и принятия риска, неадекватного размеру собственного капитала и доходов Банк располагает технической системой автоматизированной обеспечения операций по купле/продаже системой (управление финансовых инструментов;
портфелем финансовых банк располагает системой по сбору инструментов, обес- информации, необходимой для управления печение операций, рисками;
обработка счетов и банк располагает технической системой проведение расчетов, для проведения расчетов по деньгам и управление рисками).
финансовым инструментам;
служба внутреннего аудита и внешние аудиторы проверяют точность сведений, предоставляемых подразделениями банка, отвечающими за ведение бухгалтерского учета и отчетности в подразделении управления рисками.
Банк ведет обработку торговых системой управления операций отдельно от других рыночных рисками по операциям с финансовыми инст- банк отслеживает доходы/расходы и рументами, обеспечи- риски по балансовым и внебалансовым вающей возможность операциям, подверженным ценовому риску, отслеживать риски в в том числе на консолидированной основе режиме реального с учетом дочерних организаций;
времени, в том числе банк проводит ежедневную оценку на консолидированной доходов/расходов на основе переоценки срочных биржевых позиций.
Банк периодически
Банк исключает из портфеля оценивает потенциа- финансовых инструментов финансовые льный рыночный риск инструменты, которые не имеют текущей и доходов/расходов рыночной оценки или расчетной цены, с учетом текущих определенной математическими моделями рыночных цен на финансовые банк регулярно в течение каждого инструменты.
операционного дня проводит оценку доходов/расходов от операций с финансовыми инструментами;
осуществляет мониторинг правильности определения банком справедливой цены по советом директоров банка утверждены процедуры определения стоимости финансо- вого инструмента с учетом риска;
банк проводит оценку стоимости финансовых инструментов на основе модели оценки риска и приведения текущих цен к рыночным, в том числе осуществляет стресс-тесты (stress-testing) и бэк-тесты (back-testing);
банк использует результаты оценки риска и регулярных стресс-тестов (stress-testing) при принятии решений на совершение операций с финансовыми инструментами.
Советом директоров периодически устанавливает определяются совокупный лимит и правила совокупный лимит по установления лимитов "stop-loss";
операциям с финансо- подразделение банка, осуществляющее выми инструментами, операции по купле/продаже финансовых правление - лимиты инструментов представляет правлению по отдельным финан- банка позиции банка по финансовым совым инструментам, инструментам;
а также лимиты, при- совет директоров устанавливает нятые в международ- процедуры определения лимитов по финансо- ной практике по вым инструментам и правила определения правилу "stop-loss".
лимитов "stop-loss".
Правление или другой коллегиальный процедуры управления орган с соответствующими функциями и рисками по каждому полномочиями устанавливает лимиты финансовому позиций по принятым в международной инструменту.
практике операциям спот, форварду, своп по каждому виду иностранных валют и по всем валютам;
подразделение управления активами и обязательствами использует ежедневную таблицу сроков погашения активов и обязательств для управления сроками погашения спот и форвардных операций;
правление или другой коллегиальный полномочиями устанавливает диапазон лимитов "stop-loss" для финансовых служба внутреннего аудита проверяет правильность применения банком правил определения лимитов "stop-loss".
проводит анализ адекватности лимитов по принятия решений по финансовым инструментам, то есть в определению позиции соответствии с масштабом и динамикой по ценовому риску, рынка финансовых инструментов и в том числе в раз- ликвидностью финансового инструмента.
бивке по финансовым инструментам, с учетом размера рынка и ликвидности финансового рынка.
Совет директоров утвердил инвестиционную политику, в которой определены:
цели инвестирования, полномочия по утверждению операций инвестирования, а также планов и лимитов инвестирования;
процедуры отделения функций проведения инвестиционных операций от функций креди- тования с целью недопущения операций с использованием конфиденциальной инвестиционные критерии по видам финансовых инструментов, целям инвестиционной деятельности.
Подразделение по
Правление утвердило процедуры управлению рисками ежедневного мониторинга инвестиционных не менее чем один операций банка;
раз в квартал результаты мониторинга вместе с анализирует объем отчетом о доходах/расходах по портфелю инвестиций, резуль- инвестиций ежемесячно представляются таты которого перио- правлению и ежеквартально совету дически, но не менее директоров банка;
чем один раз в квартал, представ- ляются правлению и осуществляет мониторинг инвестиционного портфеля банка по виду финансового раз в полгода - инструмента, эмитента, срокам обращения, совету директоров.
видам валют и целям инвестирования.
Процедуры структурирования процедуры структури- предусматривают:
рования портфеля не менее чем раз в месяц проведение инвестиций так, чтобы он поддерживал переоценки портфеля инвестиций по стабильные показате- рыночной стоимости;
ли инвестиционной не менее чем раз в полгода проведение рентабельности в оценки финансовых результатов инвестиций, средне- и долгосроч- с учетом стоимости привлечения средств, ной перспективе.
доходов/расходов за каждый отчетный период.
Банк проводит анализ изменения установил политику доходов/расходов от операций с финансовы- по предупреждению ми инструментами с учетом динамики их чрезмерных расходов рыночной стоимости.
от купли/продажи финансовых инстру- ментов и осуществле- нию контроля за соблюдением банком указанной политики.
управлению активами обязательствами и/или коллегиальный и обязательствами и/или коллегиальный полномочиями:
рассматривает вопросы управления вующими функциями и активами и обязательствами;
полномочиями осу- взаимодействуют с подразделением ществляет мониторинг управлением управления рисками;
процентного риска и ежемесячно отслеживает процентный и валютного риска.
валютный риски по балансовым и внебалансовым операциям;
ежемесячно информирует правление и ежеквартально - совет директоров, по позиции банка по процентному и валютному рискам, в динамике и по видам операций купли/продажи;
дает рекомендации по установлению ставок вознаграждения по выдаваемым займам и привлекаемым депозитам.
управления активами обязательствами не менее чем один раз квартал проводит мониторинг управления осуществляет монито- деньгами в дочерних организациях и ринг процентного и осуществляется управление активами и валютного риска на обязательствами банка и дочерних организаций на консолидированной основе.
оценки рисков с использованием полномочиями регулярно, не менее чем раз методик, в том числе в квартал, определяет уровни ставок международной вознаграждения по срокам погашения;
практики оценки уровни ставок вознаграждения составляются с учетом влияния факторов:
инструментов по доля сомнительных с повышенным риском и предполагаемому безнадежных активов, размер собственного риску (VAR-метод).
капитала и провизий, доли бессрочных депозитов.
располагает системой полномочиями осуществляет мониторинг сбора и анализа процентного риска, основные источники данных для оценки процентного риска (различия в сроках процентных рисков.
погашения, ставки рынка заемного капитала, встроенные опционы);
совет директоров утвердил политику принятия решений по валютным позициям в соответствии с анализом изменения валютных курсов.
осуществляет:
и обязательствами и комплексное управление рисками с подразделение использованием различных аналитических методик;
принимает меры по оценку процентной чувствительности снижению риска в регулярно проводит анализ гэп, анализ тех случаях, когда модели, в которой проводится оценка в количественном рисковой стоимости (или рисковых отношении риски доходов);
становятся чрезмер- стресс-тестирование, результаты ными в сравнении с которого используются в принятии капиталом и доходами стратегических решений в области принятия риска и контроля над риском;
анализирует и контролирует процентный риск с точки зрения изменений в объемах как периодически повторяющихся доходов (расходов);
правление:
утвердило процедуры хеджирования процентного риска с помощью производных инструментов или других рыночных устанавливает лимиты по гэп и размеру процентного риска, с учетом адекватности собственного капитала по рискам.
располагает вспомогательной системой для анализа изменения валютных курсов;
полномочиями оцени- регулярно анализирует открытые вает и анализирует валютные позиции или модели, в которых уровень валютного проводится оценка стоимости валютных риска с использова- инструментов с риска, для определения нием методик, чувствительности к изменениям валютных курсов.
Правлением.
Подразделение по управлению рисками, не менее чем раз в полгода, проводит по снижению риска в стресс-тестирование и использует его результаты в принятии стратегических валютные риски в решений при принятии риска и контроля количественном над риском;
отношении могут банк использует процедуры адекватного превысить размер и своевременного хеджирования валютного собственного капитала и доходов риска с помощью сделок с производными инструментами или других рыночных операций в соответствии с политикой управления активами и обязательствами;
совет директоров устанавливает лимиты по открытым валютным позициям и лимит валютной нетто-позиции.
Приложение 6
Сноска. Приложение 6 с изменениями, внесенными постановлением Правления АФН РК от 27.10.2006 N 234 (порядок введения в действие см. п. 2 );
от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его гос. регистрации в МЮ РК).
Требования к обеспечению операционной деятельности банка, функционирования информационных систем и систем управленческой информации Правление банка несет ответственность за:
утверждает и организацию эффективной системы управления рисками, позволяющей идентифицировать и оценить потенциальные операционные риски;
внутренний документ, разработку и совершенствование политики по регламентирующий управлению операционным риском, внутренних правил и процедур управления операционным операционным риском риском по всем важным продуктам, операциям в банке и содержащий:
и процессам;
определение обеспечение соблюдения подразделениями операционного риска, банка политики управления операционным присущего для банка;
риском, утвержденной Советом директоров подход банка к выявлению, оценке, Правление обеспечивает:
распределение обязанностей и системы контролю (снижению)
отчетности между подразделениями, операционного риска;
отвечающими за управление операционным риском, бизнес подразделениями и иными заинтересованными подразделениями во избежание конфликта интересов;
бизнес стратегии поддержание сотрудниками, отвечающими за управление операционным риском, взаимодействия с сотрудниками, ответственными за управление кредитным, рыночным и другими рисками, а также с сотрудниками организации, которые отвечают за покупку внешних услуг (договоры страхования, аутсорсинг (привлечение третьих лиц для выполнения работ));
доведение политики управления операционным риском банка до сведения заинтересованных подразделений банка, подверженных существенным операционным рискам.
Правление рассматривает отчет об уровне операционного риска, принимает корректирующие меры в рамках своей компетенции и представляет Совету директоров отчет об уровне операционного риска в банке.
Внутренние процедуры регламентируют:
процедуры по опера- подразделение, обеспечивающее ционной технике руководство производственной оказания банковских деятельностью банка;
услуг и их бухгал- технический порядок проведения терскому учету.
банковских операций;
бухгалтерский учет операций банка;
двойной контроль операций банка и их учета.
Банк осуществляет сверку находящихся в кассе денег с журнальными проводками, системой по работе которые хранятся в сейфе (хранилище);
с наличными банк проверяет случаи излишка деньгами.
(недостатка) наличных денег в кассе;
банк осуществляет контроль за работой персонала, отвечающего за обеспечение наличными деньгами банкоматов.
Правление установило
Служба внутреннего аудита, не менее процедуры, ограничи- чем раз в полгода, проводит проверки вающие возможность подразделений в целях оценки соблюдения неправильного прове- ими операционной техники проведения дения и недостовер- операций по приему/размещению депозитов, ного отражения в дебиторской/кредиторской задолженности.
учете принятых и выданных депозитов, дебиторской и креди- торской задолженнос- ти.
Банк располагает правилами и внутренними правила- руководствами, касающиеся планирования, ми и руководствами разработки и функционирования систем по планированию, электронной обработки данных.
разработке и функ- ционированию систем электронной обработ- ки данных.
Правление банка
Работник банка, осуществляющий контроль утвердило процедуры системы электронной обработки данных и внутреннего контроля отвечающий за вопросы обработки данных, системы электронной имеет квалификацию и опыт, соответствую- обработки.
щие профилю работы;
проверки проводятся службой внутреннего аудита в соответствии с утвержденными правлением планами проверок;
служба внутреннего аудита регулярно, по результатам проведенных проверок, сообщает о результатах правлению и совету Подразделение информационного политику по предотв- обеспечения располагает системой проверки ращению несанкциони- уровня допуска при входе и выходе из рованного доступа.
автоматизированной банковской системы;
правление утвердило процедуры и ответственность подразделения информацион- ного обеспечения по контролю важных ключей, в том числе электронных к информационным базам данных.
Процедуры предусматривают обязательное наличие:
выполнения плановых сертифицированного программного мероприятий по обес- обеспечения, изготовитель которого печению сохранности обеспечивает последующее техническое информационных сис- обслуживание оборудования;
темы баз данных, в обособленных помещений для технических том числе форс-мажорных комплексов информационных баз данных, отвечающие требованиям пожарной безопасности;
сейсмоустойчивости;
автономного электропитания;
резервных компьютеров и сетевых коммуникаций;
банк регулярно формирует резервные копии системно-важных программных файлов и файлов данных.
Правлением утверждены процедуры Процедуры форс-мажорных обстоятельств делегирования полно- предусматривают правила и руководства для мочий и ответствен- компьютерного центра и филиалов в случае ности в случае чрезвычайного сбоя в работе системы.
форс-мажорных
Подразделением информационного информационного обеспечения заполняются листы учета обеспечения ведет технических проблем и ведется по ним учет фактических отчетность;
системных проблем, подразделение информационного обеспечения отслеживает причины с учетом которых возникновения проблемы, извещает о них применяются неза- изготовителя информационной системы и медлительные меры принимает коррективные мер для по разработке мер предотвращения их повторного безопасности с целью возникновения;
предотвращения пов- подразделение информационного торного возникнове- обеспечения регулярно анализирует ния проблем.
характер таких проблем;
обеспечения ведет сбор и учет данных по фактически полученному ущербу, вследствие возникновения системных проблем и принимает меры для предотвращения их повторного возникновения.
Процедуры предусматривают:
процедуры по перечень информационных данных, имеющих предотвращению утеч- ограниченный доступ;
ки конфиденциальной порядок получения доступа;
информации и искаже- порядок контроля доступа к ния информационных информационным данным;
данных.
перечень лиц, имеющих доступ к информационным данным.
обеспечения, не менее чем раз в квартал, по предотвращению проводит проверки технических комплексов, сбоев с помощью обеспечивающих функционирование регулярных инспекций автоматизированной базы данных;
оборудования и проверки отчетов о обеспечения раз в квартал предоставляет работе.
правлению информацию о состоянии технических комплексов.
обеспечения осуществляет мониторинг и идентифицирует пользователей терминалов несанкционированного управления автоматизированной базой использования терми- данных, в том числе контролирует виды и налов управления объемы проведенных ими операций на предмет их соответствия функциональным базой данных.
обязанностям пользователя.
Банк оценивает
Банк располагает системой, позволяющей риски, связанные с идентифицировать личность пользователя;
предоставлением банк располагает комплексом мер новых банковских безопасности при предоставлении услуг по услуг или с исполь- переводу средств по коммуникациям зованием новых Интернет.
информационных технологий.
Внутренние процедуры банка по выявлению операционного риска учитывают как проведение:
внутренние факторы (структуру, масштаб деятельности, качество ресурсов, идентификации и организационные изменения, текучесть оценки операционного кадров), так и внешние факторы (изменения риска, присущего всем в банковском секторе, технологий), которые существенным могут неблагоприятно отразиться на банковским продуктам, достижении целей банка и предусматривают операциям, процессам, использование, но не ограничиваясь ими, системам;
следующих инструментов для выявления и при внедрении новых оценки операционного риска:
продуктов, операций, самооценка или оценка риска. Банк процессов и систем оценивает свою операционную и иную соответствующей деятельность, соотнося ее с перечнем своей процедуры оценки уязвимости к потенциальному операционному свойственных им риску. Банк использует перечень операционных рисков контрольных вопросов и (или) проведение рабочих встреч для выявления сильных и слабых сторон в управлении операционным карта риска, представляющая собой графическое или текстовое описание, на которой различные бизнес и организационные подразделения или бизнес процессы отражены по видам риска. Карта риска представляет возможность банку выявить проблемные области и приоритетность последующих шагов по управлению рисками;
индикаторы риска - количественные показатели, часто финансовые, дающие представление о степени подверженности банка риску. Индикаторы риска пересматриваются регулярно и сигнализируют об изменениях, которые могут указывать о недостатках в управлении операционным риском. К таким индикаторам банк относит количество несостоявшихся или незавершенных операций или сделок, увеличение их частоты и (или) объемов, постоянная ротация (текучесть) кадров, частота и (или) серьезность ошибок и оплошностей, время (продолжительность)
простоя информационно-технологических систем. Для каждого индикатора в банке установлены лимиты, для обеспечения выявления существенных операционных измерение. Банк располагает внутренним документом, содержащим процедуры, обеспечивающие создание базы данных по убыткам, позволяющим адекватно оценить подверженность банка операционному риску, а также разработать соответствующие меры для контроля (снижения) операционного риска. Процедурами банка по измерению операционного риска предусмотрен систематический мониторинг и регистрация частоты, серьезности и иной достаточной информации об конкретных случаях убытков.
Правлением утвержден
Внутренний документ банка, регламентирующий процедуры сбора информации об ущербах в соответствующей процедуры сбора базе данных по убыткам предусматривает:
информации об ущербах порядок ведения базы данных об в соответствующей операционных убытках, в которой отражаются базе данных по сведения об их видах и размерах в разрезе убыткам.
направлений деятельности, банковских операций и иных, обстоятельств их возникновения и выявления;
форму представления информации об операционных убытках и требования к содержанию вводимой информации;
использование внешних баз данных по операционным убыткам. Внешние данные о событиях операционных убытков включают информацию о суммах убытков, бизнес-процессе, по которым возникли убытки, причинах и обстоятельствах, вызвавших убытки, и иной информации, необходимой для оценки операционного Отчет по управлению операционным риском содержит:
регулярный мониторинг внутренние финансовые и операционные профиля операционного данные;
риска и подвержен- данные по соблюдению установленных ности банка крупным требований (лимитов) по операционным убыткам (потерям)
рискам;
для превентивного данные о событиях операционного риска, происходящих за пределами банка и операционным риском.
находящихся в открытом доступе (отчеты, пресс-релизы), и/или внешней базы данных убытков финансовых организаций;
результаты мониторинга индикаторов риска;
выявленные проблемы для принятия своевременных корректирующих мер по их устранению.
регулярно, но не реже одного раза в квартал, получает отчеты от соответствующих подразделений банка (подразделения по управлению операционным риском либо службы внутреннего аудита);
использует отчеты, подготовленные внешними источниками (аудиторами, надзорными органами) для оценки эффективности системы внутренних отчетов.
Совет директоров периодически, но не реже одного раза в полгода, получает необходимую информацию, позволяющую ему оценить уровень подверженности банка операционному риску.
Уполномоченный орган банка принимает рассматривает оценку решение об утверждении продукта операционного риска (бизнес-процесса), существенных изменений на этапе:
в существующие продукты (бизнес-процессы)
внедрения нового и утверждении значительных организационных продукта (бизнес- изменений, принимая во внимание процесса);
представленную оценку об операционном внесения существенных риске.
изменений в существующие продукты (бизнес-процессы);
введения значительных организационных изменений.
Совет директоров анализирует следующую банка не реже одного управленческую отчетность:
раза в полгода об ущербе в разбивке по объектам риска получает управлен- (направлениями деятельности) в сравнении ческую отчетность, с тем же периодом прошлого года;
позволяющую об ущербе в разбивке причин, типов анализировать степень событий, последствий операционного риска в влияния операционного сравнении с тем же периодом прошлого года.
риска на банк.
Банком разработаны
Внутренние правила отражающие, в том числе внутренние правила, управление рисками, связанными с отражающие, в том аутсорсингом включают:
числе управление требования к договору (соглашению)
рисками, связанными аутсорсинга, в том числе по вопросам права с аутсорсингом – собственности, конфиденциальности данных, прекращения прав, разрешения спорных сторонних организаций вопросов;
и лиц к выполнению процедуры управления и мониторинга рисков, необходимых для банка связанных с аутсорсингом, в том числе работ финансового состояния поставщика услуг;
распределение прав, обязанностей и ответственности между банком и внешним поставщиком услуг.
Служба внутреннего аудита не менее чем один раз в год рассматривает реализацию проведение службой подразделениями банка и эффективность внутреннего аудита согласованной структуры управления эффективной и всесторонней проверки политики управления Приложение 7 Сноска. Приложение 7 внесены изменения - постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27 октября 2006 года N 234 (порядок введения в действие см. п.
Базовые критерии требований Инструкции Организация системы управления рисками и внутреннего контроля Совет директоров утвердил политику по урегулированию конфликта интересов в банке Совет директоров утверждает политику по мониторингу операций банка с лицами, связанными с банком особыми отношениями.
Служба внутреннего аудита осуществляет контроль за соблюдением внутренних правил и процедур банка, исполнением отчетов внутренних и внешних аудиторов, мер воздействия и иных требований уполномоченного органа.
Кредитный комитет, который устанавливает и утверждает требования по банковским заемным операциям, следит за качеством займов и дает предварительное разрешение на выдачу займов, превышающих пять процентов собственного капитала банка.
Комитет по управлению активами и обязательствами устанавливает и утверждает правила и процедуры заимствования, проведения операций по купле/продаже финансовых инструментов, инвестирования и выдачи банковских гарантий, а также определяет ориен- тиры по диверсификации активов, рентабельности, ликвидности и достаточности капитала.
Совет директоров ежемесячно анализирует следующие отчеты:
сводный баланс и отчет о доходах и расходах банка в сравнении с тем же периодом за прошлый год и запланированные показатели деятельности; отчеты об инвестициях: с группировкой финансовых инструментов по их видам и указанием балансовой стоимости, рыночной стоимости, доходности и общей суммы покупок и продаж;
отчеты о динамике классифицированных кредитов, объемам сформированных против них провизий;
отчет о новых займах, полученных лицами, связанными с банком особыми отношениями.
Совет директоров ежеквартально анализирует следующие отчеты:
краткий анализ позиции банка по процентному риску;
краткий анализ подверженности банка риску колебаний обменных курсов валют; краткий анализ текущих и прогнозируемых по- требностей банка в собственном капитале.
Совет директоров проводит контроль с выяснением причин невыполнения мер воздействия и иных требований уполномоченного органа, в том числе плана мероприятий по устранению недостатков в деятельности банка.
Совет директоров анализирует ежегодные отчеты по функциональным обязанностям руководящих работников банка.
Совет директоров сравнивает условия кредитования членов совета директоров, руководящих работников, лиц, являющихся круп- ным участником банка и иных лиц, связанных с банком особыми отношениями, с обслуживанием других заемщиков банка, в том числе в целях проверки факта предоставления льготных условий.
Совет директоров ежемесячно заверяет реестр лиц, связанных с банком особыми отношениями.
Совет директоров ежегодно анализирует деятельность правления на предмет достижения банком запланированных на текущий фи- нансовый год целей.
Совет директоров в пределах своих полномочий может применить меры к членам правления банка в случае несоответствия резуль- татов деятельности банка целевым показателям текущего года.
Схема организационно-функциональной структуры банка, в том числе регламентирует:
полномочия и обязанности подразделения банка или лица по управлению рисками, отвечающие за независимую оценку и анализ ос- новных рисков, связанных с проводимыми банком операциями; структуру органов управления банком, соответствующую их функ- циональным обязанностям;
должностные обязанности и полномочия каждого руководящего работника банка.
Порядок оценки деятельности руководящего работника банка (за исключением членов правления) в течение отчетного года, в том числе применение мер или привлечение к ответственности за невыполнение банком целевых показателей деятельности банка.
Составление годовых бюджетов и стратегических планов проводится правлением с учетом текущей и будущей конкурентной, экономической среды и нормативной правовой базы, дополнительно необходимого размера капитала банка и доступа к новым долгосрочным источникам финансирования капитала банка.
Политика управления рисками предусматривает:
положения, регламентирующие полномочия и функциональные обязанности руководящих работников банка, в том числе преду- сматривающие обеспечение двойного контроля правильности совершения банковских операций и контроля связанного с ними рис- Служба внутреннего аудита проводит проверки руководящих работников на предмет выявления концентрации у них полномочий и функций по управлению деятельностью банка.
Политики по управлению рисками и внутреннему контролю определяют полномочия и функциональные обязанности по управле- нию рисками членов совета директоров, правления и ответственных работников банка.
Перечень управленческой информации, представляемой совету директоров и правлению банка, достаточны для надлежащего испол- нения советом директоров и правлением банка собственных функциональных обязанностей по управлению рисками.
Персонал подразделения по управлению рисками соответствует квалификационным требованиям, в том числе предусматривающих наличие соответствующей квалификации для осуществления функциональных обязанностей по управлению рисками.
Функциональные обязанности персонала банка подразделения по управлению рисками и служба внутреннего аудита соответствуют Политика банка по внутреннему контролю определяют:
масштаб и частоту проведения внутреннего контроля;
рейтинговую систему, используемую при проведении внутреннего контроля;
требования к составлению плана проведения внутреннего контроля банка.
Служба внутреннего аудита в соответствии с политиками аудита проводит регулярные внутренние проверки всех подразделений банка, функции которых предусматривают проведение банковских операций.
Персонал службы внутреннего аудита обладает опытом работы и необходимыми знаниями о деятельности подразделений банка, в которых проводятся проверки.
Внутренними политиками банка предусматривается право службы внутреннего аудита доступа ко всем необходимым документам, связанным с деятельностью проверяемого подразделения, в том числе составляющим коммерческую, иную или имеющую режим конфиденциальности.
Внутренними политиками банка по внутреннему контролю устанавливается независимость исполнения функциональных обязанно- стей от руководящих работников или других подразделений банка, и подотчетность службы внутреннего аудита совету директоров.
Служба внутреннего аудита совместно с внешним аудитором банка проводит совместные встречи для обсуждения недостатков в си- стеме внутреннего контроля банка.
Служба внутреннего аудита участвует в обсуждении вопросов о внедрении новых продуктов или услуг.
Политикой внутреннего контроля предусматривается оптимальные сроки представления службой внутреннего аудита результатов каждой проверки совету директоров и правлению банка.
Полномочия службы внутреннего аудита предусматривают подготовку предложений по результатам проведенной проверки, испол- нение которых является обязательным для подразделений, при этом способы и условия их осуществления определяются непосред- ственно подразделениями банка.
Служба внутреннего аудита осуществляет мониторинг проводимых и планируемых подразделениями банка мероприятий, предпри- нимаемых по результатам внутреннего контроля, с целью их оптимального выполнения.
Внутренними политиками установлено подразделение банка, которое ежемесячно отслеживает доходы (расходы) банка, в том чис- ле в динамике, в разрезе, по видам банковских услуг, территориальным и функциональным подразделениям банка, а также ежеквар- тально на консолидированной основе.
Внутренними политиками предусмотрены полномочия подразделений банка по управлению доходами (расходами), связанные с дея- тельностью подразделения, в пределах совокупных лимитов, установленных советом директоров.
Правление в обязательном порядке проводит анализ динамики собственного капитала и потенциальных рисков, связанных с плани- руемым оказанием новых банковских услуг.
Правлением в пределах совокупных лимитов рисков, установленных советом директоров, определяются лимиты риска для каждого из подразделений банка, осуществляющих финансовые операции.
Правлением утверждена политика по установлению ставок вознаграждения по привлекаемым депозитам и выдаваемым кредитам.
Политика по установлению ставок вознаграждения, в том числе регламентирует процедуру установления ставок вознаграждения.
Подразделение управления рисками осуществляет мониторинг финансовой деятельности дочерних организаций и банковских хол- дингов.
Подразделение управления рисками имеет полномочия по проверке операций совершаемых банком с банковскими холдингами.
Совет директоров устанавливает требования к условиям сделок, совершаемых с банковскими холдингами.
Правление регулярно анализирует сведения о рисках, которым подвергаются лица, являющиеся банковским холдингом, а также рис- ках, принимаемых банковскими холдингами, которые могут повлиять на деятельность банка.
Подразделения банка проводят оценку соответствия своей деятельности требованиям законодательства Республики Казахстан, внутренним правилам и документам банка Служба внутреннего аудита проводит оценку возможности появления дополнительных рисков банка, связанных с соблюдением нормативных правовых актов, регулирующих банковскую деятельность при внедрении новых видов банковских услуг.
Советом директоров утверждены формы и сроки представления правлением совету директоров и акционерам банка финансовой и управленческой отчетности, обеспечивающей возможность оценки финансовых показателей банка.
Совет директоров анализирует заключения внешних аудиторов по улучшению внутреннего контроля и управлению рисками.
Политики банка по учету и отчетности, в том числе предусматривают в ходе аудита банка проверку следующих вопросов:
правильность обработки ежедневных балансов;
соответствие учетной политики банка международным стандартам финансовой отчетности;
наличие фактов необоснованных бухгалтерских манипуляций финансовыми отчетами;
правильность формирования провизий (резервов) по классифицированным активам и условным обязательствам;
соответствие методов учета и составления отчетности требованиям, установленным в учетной политике банка;
полнота и правильность раскрытия банком в годовом отчете структуры и размера рисков банка и его дочерних организаций.
Подразделение управления рисками прогнозирует воздействие на достаточность собственного капитала, рентабельность и ликвид- ность следующих факторов:
понижение суверенного долгового рейтинга Республики Казахстан на один уровень за три месяца и на два уровня за один год;
иностранные банки повысили ставки и сократили сроки по займам, выдаваемым банкам Республики Казахстан;
Подразделение управления рисками проводит регулярный анализ:
балансовых и внебалансовых отчетов банка, а также чувствительных к изменению экономических условий счета доходов и расхо- дов;
балансовых и внебалансовых отчетов, а также счетов доходов расходов дочерних организаций и лиц, являющихся банковским хол- дингом;
повышение ставок и снижение сроков погашения полученных банком синдицированных займов и иных внешних займов;
возможного снижения объема депозитов юридических и физических лиц;
снижения ликвидности, изменения цен на финансовые инструменты;
уровня не возврата займов, предоставленных субъектам нефтегазового сектора и его инфраструктуры;
уровня не возврата займов, предоставленных в иностранной валюте.
Проведение банковских заемных операций Правление осуществляет мониторинг подверженности банка и его дочерних организаций кредитному риску по балансовым и внеба- лансовым операциям.
Советом директоров установлены процедуры оценки качества кредитов.
Советом директоров и правлением установлены процедуры формирования провизий и списания классифицированных активов.
Правление как минимум раз в месяц проводит анализ качества активов и уровень кредитного риска банка по балансовым и внеба- лансовым обязательствам, определяет степень влияния кредитного риска на финансовое положение банка.
Персонал кредитного подразделения банка осуществляет функциональные обязанности с соблюдением процедур, ограничивающих риск конфликта интересов.
Служба внутреннего аудита не менее чем один раз в год проводит проверку соблюдения работниками кредитного подразделения по- литик и процедур, ограничивающих риск конфликта интересов.
Правление проводит анализ кредитных рисков, связанных с предложением банком новых банковских услуг или оказанием банков- ских услуг на новых секторах или регионах экономики.
Служба внутреннего аудита проводит проверку соответствия полномочий руководящих работников банка, принимающих решения о выдаче займа, их должностным полномочиям, определенным во внутренних положениях банка.
Положение о руководящих работниках банка, уполномоченных на принятие решений о выдаче займов, определяет квалификацион- ные и профессиональные требования к лицу, полномочному на принятие решений о выдаче займов.
Политика ведения документации по кредитованию определяет:
условия, подлежащие обязательному отражению в договорах банковского займа, в том числе к раскрытию заемщиками информа- ции о финансовом положении и иных сведениях, которые могут негативно повлиять на возможность заемщика своевременно и в полном объеме исполнить обязательства по займу;
проведение правовой экспертизы законодательства иностранного государства - при кредитовании нерезидентов Республики Казах- стан.
оценки соответствия учетной политики заемщика действующим стандартам учета и отчетности, достоверности финансовой отчет- ности заемщиков;
оценки правильности оценки финансового состояния родительской и дочерних организаций заемщика;
оценки репутации и делового имиджа заемщика;
оценки состояния отрасли и эффективности технологии производства заемщика;
проверки использования заемных средств заемщиком.
Оценки источников погашения займа заемщиком, в том числе с учетом следующих факторов:
производственные перспективы, динамика продаж, качество краткосрочных активов;
сумма дохода, которая может быть выделена на погашение долга по сравнению с требованиями к обслуживанию долга;
оценки эффективности бизнес-плана заемщика.
Политика и процедуры мониторинга заемщика определяют порядок:
проведения банком финансового анализа заемщиков - юридических лиц, в том числе по займам, предоставленным под недвижи- мость;
отслеживания банком изменений в финансовом положении заемщиков на основе сбора и анализа данных из финансовых отчетов;
проверки банком посредством финансового анализа эффективности использования заемных средств;
проверки рисков, сумма которых превышает пять процентов от собственного капитала банка, включая балансовые и внебалансовые операции;
контроля за консолидированным кредитным риском заемщика, в том числе с учетом его родительских и дочерних организаций.
Политика мониторинга заемщиков с неудовлетворительным финансовым положением определяет:
понятие "заемщик с неудовлетворительным финансовым положением", в том числе соответствующее критериям оценки финансово- го положения, предусмотренным нормативными правовыми актами уполномоченного органа по классификации активов;
методы контроля займов, предоставленных заемщику с неудовлетворительным финансовым положением;
методы взыскания сомнительных с повышенным риском и безнадежных займов;
порядок информирования филиалов банка о заемщиках, займы которым классифицированы как сомнительные с повышенным риском и безнадежные;
порядок ежемесячного отслеживания показателей финансовой и производственной деятельности заемщика с неудовлетворитель- ным финансовым положением, в том числе с привлечением независимых экспертов или аудиторов;
меры по разработке плана реструктуризации сомнительных с повышенным риском и безнадежных займов.
Подразделение управления рисками периодически анализирует эффективность процедур оценки достаточности обеспечения, кото- рые определяют:
правила по расчету достаточности обеспечения (например, коэффициент стоимости кредита к стоимости залога, переоценка залога);
оперативные методы оценки достаточности обеспечения с учетом изменения показателей производственной деятельности заемщи- ка, сохранности обеспечения, в том числе его подверженности форс-мажорным обстоятельствам;
периодичность проверки предмета залога;
периодичность переоценки предоставленной в качестве залога недвижимости, в частности, по займам, выданным юридическим ли- цам на приобретение недвижимости, по кредитным линиям, аккредитивам и гарантиям;
периодичность переоценки стоимости ценных бумаг, удерживаемых до погашения в качестве залога;
периодичность и методы оценки финансового положения гаранта.
Проведение операций с финансовыми инструментами Система двойного контроля предусматривает:
возможность бэк-офиса своевременно проверить условия операций во фронт-офисе;
меры ограничения возможного сговора между участниками системы двойного контроля;
запрет на исполнение одним и тем же лицом обязанностей одновременно во фронт- и бэк-офисах и подразделениях, осуществляю- щих мониторинг рисков и кастодиальной деятельностью.
Служба внутреннего аудита проверяет операции банка в целях выявления и предотвращения случаев манипуляций с доходами и принятия риска, неадекватного размеру собственного капитала и доходов банка.
Банк располагает технической системой обеспечения операций по купле/продаже финансовых инструментов.
Банк располагает технической системой для проведения расчетов по деньгам и финансовым инструментам.
Банк располагает системой по сбору информации, необходимой для управления рисками.
Служба внутреннего аудита и внешние аудиторы проверяют точность сведений, предоставляемых подразделениями банка, отвечаю- щими за ведение бухгалтерского учета и отчетности в подразделение управления рисками.
Подразделение управления рисками осуществляет мониторинг правильности определения банком справедливой цены по финансо- вым инструментам.
Советом директоров периодически определяются совокупный лимит и правила установления лимитов "stop-loss".
Подразделение банка, осуществляющее операции по купле/продаже финансовых инструментов представляет правлению банка пози- ции банка по финансовым инструментам.
Совет директоров устанавливает процедуры определения лимитов по финансовым инструментам и правила определения лимитов "stop-loss".
Правление или другой коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочиями устанавливает лимиты позиций по принятым в международной практике операциям спот, форварду, своп по каждому виду иностранных валют и по всем валютам.
Подразделение управления активами и обязательствами использует ежедневную таблицу сроков погашения активов и обязательств для управления сроками погашения спот и форвардных операций.
Совет директоров утвердил инвестиционную политику, в которой определены:
цели инвестирования, полномочия по утверждению операций инвестирования, а также планов и лимитов инвестирования;
процедуры отделения функций проведения инвестиционных операций от функций кредитования с целью недопущения операций с использованием конфиденциальной информации;
инвестиционные критерии по видам финансовых инструментов, целям инвестиционной деятельности.
Правление утвердило процедуры ежедневного мониторинга инвестиционных операций банка.
Результаты мониторинга вместе с отчетом о доходах/расходах по портфелю инвестиций ежемесячно представляются правлению и совету директоров банка.
Подразделение управления рисками осуществляет мониторинг инвестиционного портфеля банка по виду финансового инструмен- та, эмитента, срокам обращения, видам валют и целям инвестирования.
Процедуры структурирования предусматривают:
не менее чем раз в месяц проведение переоценки портфеля инвестиций по рыночной стоимости;
не менее чем раз в полгода проведение оценки финансовых результатов инвестиций, с учетом стоимости привлечения средств, дохо- дов/расходов за каждый отчетный период.
Банк проводит анализ изменения доходов/расходов от операций с финансовыми инструментами с учетом динамики их рыночной стоимости.
Подразделение управления активами и обязательствами и/или коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочия- ми:
рассматривает вопросы управления активами и обязательствами;
взаимодействуют с подразделением управлением управления рисками;
еженедельно отслеживает риски ликвидности, процентного риска и валютного риска по балансовым и внебалансовым операциям;
еженедельно информирует правление и ежемесячно - совет директоров, по позиции банка по риску ликвидности, процентному и ва- лютному рискам, в динамике и по видам операций купли/продажи;
дает рекомендации по установлению ставок вознаграждения по выдаваемым займам и привлекаемым депозитам.
функциями и полномочиями получает и анализирует информацию, влияющую на способность банка сформировать необходимый размер Подразделение управления активами и обязательствами и/или другой коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочиями определяет и поддерживает необходимый уровень ликвидных активов для быстрой их передачи в залог в качестве обеспечения предоставляемых займов Подразделение управления активами и обязательствами постоянно проводит мониторинг источников ликвидных активов, в том чис- ле для привлечения национальной и иностранных валют в результате совершения принятых в международной практике операций спот, форвард и своп.
Подразделение управления активами и обязательствами и/или коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочия- регулярно составляет график потока денег ежедневно и проводит мониторинг гэп-позиции по наличным деньгам на ближайшие де- сять рабочих дней;
регулярно (например, еженедельно) составляет график сроков погашения активов и обязательств в соответствии с датой расчетов, и проводит мониторинг гэп-позиции по наличности на ежедневной, еженедельной и ежемесячной основе;
осуществляет мониторинг и управление гэп-позициями по наличности по каждой валюте без конвертации в национальную валюту или другую иностранную валюту.
Банк осуществляет контроль ликвидности с учетом предполагаемого объема погашения внебалансовых банковских операций.
функциями и полномочиями устанавливает лимиты на гэп-позиции по наличным деньгам, с учетом возможности мобилизации ликвидных активов от других банков.
Подразделение управления активами и обязательствами регулярно проводит обзор лимитов по гэп-позициям наличных денег с уче- том изменения способности банка мобилизовать ликвидные активы.
Банк осуществляет ежедневные банковские операции так, чтобы необходимые суммы денег, которые мобилизованы за каждый ра- бочий день, не намного превышали ежедневную сумму привлечения ликвидных активов.
Банк регулярно проводит мониторинг диверсификации источников привлечения ликвидных активов (внутренние и внешние источ- ники)
и видам операций, на основе которых они привлекаются.
Банк регулярно проводит мониторинг способности сформировать ликвидные активы в иностранной валюте необходимые для пога- шения обязательств в иностранной валюте.
Подразделение управления активами и обязательствами и/или коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочия- располагает вспомогательной системой для анализа изменения валютных курсов; регулярно анализирует открытые валютные пози- ции или модели, в которых проводится оценка стоимости валютных инструментов с риска, для определения чувствительности к из- менениям валютных курсов.
Обеспечение операционной деятельности банка, систем управленческой информации подразделение, обеспечивающее руководство производственной деятельностью банка;
технический порядок проведения банковских операций;
двойной контроль операций банка и их учета.
Банк осуществляет сверку находящихся в кассе денег с журнальными проводками, которые хранятся в сейфе (хранилище).
Банк проверяет случаи излишка (недостатка) наличных денег в кассе.
Банк осуществляет контроль за работой персонала, отвечающего за обеспечение наличными деньгами банкоматов.
Служба внутреннего аудита, не менее чем раз в полгода, проводит проверки подразделений в целях оценки соблюдения ими опера- ционной техники проведения операций по приему/размещению депозитов, дебиторской/кредиторской задолженности.
Банк располагает правилами и руководствами, касающиеся планирования, разработки и функционирования систем электронной об- работки данных.
Работник банка, осуществляющий контроль системы электронной обработки данных и отвечающий за вопросы обработки данных, имеет квалификацию и опыт, соответствующие профилю работы.
Проверки проводятся службой внутреннего аудита в соответствии с утвержденными правлением планами проверок.
Служба внутреннего аудита регулярно, по результатам проведенных проверок, сообщает о результатах правлению и совету директо- Подразделение информационного обеспечения располагает системой проверки уровня допуска при входе и выходе из автоматизиро- ванной банковской системы.
Правление утвердило процедуры и ответственность подразделения информационного обеспечения по контролю важных ключей, в том числе электронных к информационным базам данных.
Процедуры предусматривают обязательное наличие:
сертифицированного программного обеспечения, изготовитель которого обеспечивает последующее техническое обслуживание оборудования;
обособленных помещений для технических комплексов информационных баз данных, отвечающие требованиям пожарной безопас- ности; сейсмоустойчивости;
резервных компьютеров и сетевых коммуникаций.
Банк регулярно формирует резервные копии системно-важных программных файлов и файлов данных.
Процедуры форс-мажорных обстоятельств предусматривают правила и руководства для компьютерного центра и филиалов в слу- чае чрезвычайного сбоя в работе системы.
Подразделением информационного обеспечения заполняются листы учета технических проблем и ведется по ним отчетность.
Подразделение информационного обеспечения отслеживает причины возникновения проблемы, извещает о них изготовителя ин- формационной системы и принимает коррективные мер для предотвращения их повторного возникновения.
Подразделение информационного обеспечения регулярно анализирует характер таких проблем.
перечень информационных данных, имеющих ограничений доступ;
порядок контроля доступа к информационным данным;
перечень лиц, имеющих доступ к информационным данным.
Подразделение информационного обеспечения, не менее чем раз в квартал, проводит проверки технических комплексов, обеспечи- вающих функционирование автоматизированной базы данных.
Подразделение информационного обеспечения раз в квартал предоставляет правлению информацию о состоянии технических ком- плексов.
Подразделение информационного обеспечения осуществляет мониторинг и идентифицирует пользователей терминалов управления автоматизированной базой данных, в том числе контролирует виды и объемы проведенных ими операций на предмет их соответ- ствия функциональным обязанностям пользователя.
Банк располагает системой, позволяющей идентифицировать личность пользователя.
Банк располагает комплексом мер безопасности при предоставлении услуг по переводу средств по коммуникациям Интернет.
Подразделение информационного обеспечения ведет сбор и учет данных по фактически полученному ущербу, вследствие возникновения системных проблем и принимает меры для предотвращения их повторного возникновения Приложение 8 Сноска. Приложение 8 с изменениями, внесенными постановлением Правления Агентства РК по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 27.10.2006 N 234 (порядок введения в действие см. п.
2); постановлением Правления Национального Банка РК от 24.12.2012 № 383 (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).
Дополнительные критерии требований к Инструкции Организация системы управления рисками и внутреннего контроля Советом директоров утверждена стратегия деятельности банка.
В корпоративной стратегии банка определены краткосрочные и долгосрочные цели деятельности банка. Сроки краткосрочных и долгосрочных целей деятельности определяются банками самостоятельно.
Краткосрочная и долгосрочная стратегии банка составлены и постоянно совершенствуются с целью исключения факторов, ранее негативно отразившихся на деятельности банка.
Совет директоров утверждает политику по мониторингу операций банка, связанных с рисками (кредитный риск, процентный риск, риск потери ликвидности, валютный риск) и проводимых правлением банка, с целью исключения возможности совершения опера- ций, противоречащих стратегии, политикам и процедурам банка или создающих льготные условия для лиц, связанных с банком осо- быми отношениями.
Подразделение банка, осуществляющее функции управления рисками, использует методику оценки достаточности собственного ка- питала, доходности и ликвидности в случае отрицательной динамики на мировых товарных и финансовых рынках.
Правление идентифицирует и анализирует внутренние и внешние экономические факторы, представляющие потенциальный и воз- можный риск, оценивает степень их влияния на финансовые показатели банка.
В части совокупных лимитов, утвержденных советом директоров, правление определяет лимиты на допустимый размер рисков в от- дельности по видам банковских операций, принимает эффективные меры контроля соблюдения банком указанных лимитов.
Правление контролирует соблюдение совокупных лимитов по видам рисков, на основе их ежемесячного расчета.
Правление контролирует соблюдение подразделениями банка политик в управлении возможными и потенциальными рисками, осу- ществляет мониторинг соблюдения подразделениями банка размеров рисков в пределах установленных для них лимитов.
Правление применяет политику распределения рисков по видам проводимых им операций, то есть формирования структуры и объе- ма банковских операций с учетом связанного с ними риска в целях сохранения необходимого уровня достаточности собственного капитала и платежеспособности, и контролирует их выполнение ответственными подразделениями банка.
Банк располагает организационно-функциональной и операционной структурой, которая обеспечивает реализацию политики дивер- сификации.
Форматы информации о текущем финансовом состоянии банка и принятых им рисков стандартизованы в виде определенных форм управленческой отчетности, которые в том числе идентифицируют и измеряют кредитный, процентный риски, риск потери ликвид- ности, валютные риски, страновые (трансферные) риски, а также определяют степень подверженности рискам, сохранение их в пре- делах установленных лимитов.
Подразделения проводят оценку (начисление) ожидаемых доходов банка, с учетом принимаемого риска.
Политики по управлению рисками, утвержденные советом директоров, в том числе определяют процедуры мониторинга финансо- вых показателей и принимаемых рисков банка на консолидированной основе.
Совет директоров подтверждает лимиты рисков для дочерних организаций в пределах совокупных лимитов рисков банка, определенных советом директоров.
Автоматизация процесса регистрации обработки заявок на получение потребительского кредита.
Наличие исторической базы данных по потребительским кредитам за 5 последних лет.
Наличие внутренней политики, определяющей условия предоставления, процедуру утверждения и мониторинг потребительских кредитов.
Наличие внутренней автоматизированной математической или статистической модели скоринговой оценки заемщиков и рейтинго- вой системы.
Ежегодная проверка качества применяемых моделей скоринга.
оценки кредитоспособности заемщика с помощью кредитного скоринга, основанного на качественных и количественных характери- стиках, в т.ч.:
- наличие постоянного и достаточного дохода заемщика;
- место работы и должность;
- продолжительность работы по текущей профессии;
- наличие недвижимого имущества, приемлемого в качестве
- наличие ссудной задолженности, в том числе перед другими банками;
- платежная дисциплина по кредитам банков;
- наличие кредитной истории;
установления внутреннего кредитного рейтинга заемщика;
определения достоверности данных, представленных заемщиком;
мониторинга и классификации потребительских кредитов;
формирования провизий по потребительским кредитам.
Внутренний контроль
Совет директоров банка несет ответственность за создание и функционирование адекватной и эффективной системы внутреннего Члены совета директоров имеют необходимые знания и опыт в области банковской деятельности и связанных с ней рисков.
Руководство банка, руководители структурных подразделений несут ответственность за адекватное функционирование системы Руководство принимает меры, обеспечивающие:
выполнение работ по внутреннему контролю высококвалифицированными сотрудниками, обладающими необходимым опытом и
1) периодически обсуждает с руководством банка эффективность системы внутреннего контроля;
2) своевременно рассматривает оценку внутреннего контроля, сделанную руководством, службой внутреннего аудита и внешними аудиторами;
3) проводит периодические мероприятия, обеспечивающие оперативное выполнение руководством рекомендаций и замечаний, вы- сказанных аудиторами и надзорными органами по поводу недостатков системы внутреннего контроля;
4) проводит периодическую проверку адекватности стратегии банка и лимитов на риски.
Руководство несет ответственность за выполнение указаний совета директоров, включая реализацию стратегии и политики, и созда- ние эффективной системы внутреннего контроля.
Во внутренних правилах банка описана организационная структура с четким указанием сфер полномочий, отчетности и эффектив- ной системы обмена информацией в рамках всего банка.
Руководство делегирует полномочия на разработку конкретных правил и процедур в сфере внутреннего контроля руководителям со- ответствующего подразделения.
Руководство контролирует разработку и исполнение, надлежащих правил и процедур.
Руководство банка принимает меры, обеспечивающие выполнение работы по внутреннему контролю высококвалифицированными сотрудниками, обладающими необходимым опытом и техническими возможностями.
Операционные процедуры описаны в четко составленных внутренних документах, доступных всем заинтересованным сотрудникам Сотрудники банка эффективно выполняют свои обязанности и доводят до сведения руководства надлежащего уровня любые опера- ционные проблемы, случаи несоблюдения профессиональной этики или других нарушений процедур или злоупотреблений.
Постоянная оценка руководством рисков, влияющих на достижение поставленных целей, и реакция на меняющиеся обстоятельства и условия.
Пересмотр системы внутреннего контроля с целью эффективного отслеживания новых или до этого неконтролируемых рисков.
Оценка новых финансовых инструментов и рыночных операций, появляющихся на финансовом рынке и анализ рисков, связанных с Оценка риска выявляет и рассматривает внутренние факторы (такие как сложность организационной структуры, характер банков- ской деятельности, уровень квалификации сотрудников, организационные изменения и текучесть кадров) и внешние факторы (та- кие как изменения экономических условий и ситуации в банковской сфере, технологические новшества), которые могут оказать от- рицательно воздействие на достижение банком поставленных целей.
Осуществление контроля распространяется на всех сотрудников банка, включая руководство и сотрудников, работающих с клиента- ми.
Руководство банка на постоянной основе получает подтверждение о соответствии всех аспектов деятельности банка внутренним до- кументам банка, информацию о том, что содержание внутренних документов продолжает оставаться адекватным.
Разделение между несколькими сотрудниками, полномочий по:
санкционированной выплате денег и их фактической выплате;
ведению счетов, на которых отражаются операции клиентов, и счетов, отражающих собственные операции банка;
ведению операций, относящихся к«"банковскому" портфелю и "дилерскому"»портфелю;
неформальному представлению информации клиентам об их позициях при одновременном совершении маркетинговых операций с теми же клиентами;
оценке адекватности кредитной документации при выдаче займа и мониторинг заемщика после выдачи займа;
другим областям, предполагающим возникновение существенного конфликта интересов, не смягченного другими факторами.
Области потенциального конфликта интересов выявляются, минимизируются и независимое третье лицо осуществляет их постоян- ный мониторинг.
Наличие адекватной информации и ее эффективная передача.
Информация обладает следующими качествами: относится к делу, надежна, своевременна, доступна и оформлена.
Информация включает в себя внутренние финансовые и операционные данные, данные о соблюдении установленных требований законодательства Республики Казахстан и нормативных правовых актов, а также сведения, поступающие с внешнего рынка, о собы- тиях и условиях, имеющих отношение к принятию решений.
Внутренняя информация является частью процесса учета, опирающегося на установленный порядок хранения учетных записей.
Разработка внутренних резервных процедур и процедур восстановления функций, правил разработки и приобретения программ, процедур сопровождения (изменения контроля) и контроля за безопасностью физического/логического доступа.
Контроль за программным обеспечением представляет собой компьютерные шаги в программных приложениях и другие ручные процедуры, контролирующие обработку операций и другие виды банковской деятельности.
Разработка плана действий на случай непредвиденных обстоятельств с использованием дублирующих устройств, находящихся вне банка, включая восстановление критических для деятельности банка систем, поддерживаемых внешним провайдером услуг.
Периодическое тестирование программы восстановления банковских операций на предмет ее выполнимости в случаях возникнове- ния непредвиденных обстоятельств.
Руководство банка создает эффективные системы передачи информации (документы, определяющие операционную политику и про- цедуры деятельности банка, информацию по фактической операционной деятельности банка).
Создание организационной структуры банка, обеспечивающей адекватный поток информации - вверх, вниз и по горизонтали.
Информация, поступающая снизу вверх, обеспечивает совет директоров и руководство необходимыми сведениями о принятых в хо- де деятельности рисках и о текущем состоянии банка.
Информация, направляемая вниз, обеспечивает доведение целей банка, его стратегии, установленных порядков и процедур до руко- водства среднего и низшего звена и рядовых сотрудников.
Сотрудники различных подразделений, включая отделы, осуществляющие банковские операции, финансовый контроль и внутрен- ний аудит, осуществляют мониторинг эффективности внутреннего контроля.
Руководство банка распределяет обязанности сотрудников, отвечающих за конкретные аспекты мониторинга.
Мониторинг включает периодическое проведение оценки всего процесса внутреннего контроля.
Периодичность мониторинга различных видов операций банка определяется исходя из связанных с ними рисков, периодичности и характера изменений, происходящих в условиях деятельности банка.
Служба внутреннего аудита является частью постоянного мониторинга системы внутреннего контроля, и обеспечивает независи- мую оценку адекватности установленных правил и процедур, а также их соблюдения.
Служба внутреннего аудита независима от ежедневной работы банка и имеет доступ ко всем видам операций, проводимым банком, включая его филиалы и дочерние структуры.
Информация о недостатках в системе внутреннего контроля и о неэффективно контролируемых рисках доводиться до сведения со- ответствующего лица (лиц) незамедлительно по мере выявления, серьезные вопросы доводятся до сведения совета директоров.
Соответствующие руководители обеспечивают своевременное исправление недостатков.
Служба внутреннего аудита проводит последующие проверки или осуществляет другие виды мониторинга и немедленно информи- руют совет директоров обо всех неисправленных недостатках.
Совет директоров банка создает систему отслеживания недостатков внутреннего контроля и мер, принятых для их устранения.
Совет директоров периодически получает отчеты, суммирующие все проблемы, выявленные системой внутреннего контроля.
Совет директоров регулярно проверяет систему внутреннего контроля для обеспечения упорядоченного ведения бизнеса (со ссыл- кой на определенные цели).
Совет директоров регулярно проверяет наличие системы управления рисков.
Совет директоров обеспечивает наличие процедур выявления и адекватного контроля рисков, которым подвергается банк при до- стижении им поставленных целей; тестирования целостности, надежности и своевременности финансовой информации и управлен- ческой информации; мониторинга соблюдения законов и нормативных правовых актов, надзорной политики и внутренних планов, Руководство поддерживает организационную структуру с распределением ответственности, полномочий и отношений отчетности и обеспечением эффективного осуществления делегированных полномочий.
Руководство несет ответственность за разработку процедур управления рисками.
Руководство устанавливает соответствующие методики внутреннего контроля и отслеживает адекватность и эффективность систе- мы внутреннего контроля.
Основными обязанностями службы внутреннего аудита являются:
проверка и оценка адекватности и эффективности системы внутреннего контроля;
проверка применения и эффективности процедур управления рисками и методологии оценки рисков;
проверка систем менеджмента и финансовой информации, включая систему электронной информации и электронные банковские услуги;
проверка точности и достоверности записей бухучета и финансовых отчетов;
проверка системы банка по оценке его капитала в связи с его оценкой риска;
тестирование как транзакций, так и функционирования конкретных процедур внутреннего контроля;
проверка систем, учрежденных для обеспечения соблюдения правовых и регулятивных требований, кодексов поведения и проведе- ния методик и процедур;
тестирование достоверности и своевременности финансовой отчетности;
Руководство обеспечивает постоянную и полную информированность службы внутреннего аудита о новых разработках, продуктах и операционных изменениях для обеспечения выявления связанных рисков на ранней стадии.
Внутренний аудит осуществляется службой внутреннего аудита, располагающей штатным персоналом.
Служба внутреннего аудита осуществляет деятельность по собственной инициативе во всех департаментах, подразделениях и служ- бах банка.
Служба внутреннего аудита имеет право докладывать о полученных им данных и оценках и раскрывать эту информацию внутри Служба внутреннего аудита действует под непосредственным контролем совета директоров.
Руководитель службы внутреннего аудита располагает полномочиями напрямую и по собственной инициативе контактировать с со- ветом директоров, председателем совета директоров, или при необходимости - с внешними аудиторами в соответствии с правила- ми, определенными каждым банком в его Положении о службе внутреннего аудита. Это информирование может касаться принятия руководством банка решений, противоречащих законодательству Республики Казахстан и внутренним документам банка.
Служба внутреннего аудита подлежит независимой проверке. Эта проверка осуществляется независимой стороной, такой, как внеш- ний аудитор.
Объективность и беспристрастность подразумевают, что служба внутреннего аудита стремится избегать конфликта интересов.
Персонал службы внутреннего аудита следует периодически ротировать.
Набранным внутри банка аудиторам не следует заниматься аудитом деятельности или функций, осуществлявшихся ими в течение последних двенадцати месяцев в этом банке.
Беспристрастность требует, чтобы служба внутреннего аудита не вовлекалась в операции банка или в выбор и осуществление мер по внутреннему контролю.
Руководство может запросить мнение службы внутреннего аудита по конкретным вопросам, касающимся соблюдения принципов В целях достижения эффективности руководство может запросить мнение при рассмотрении вопросов реорганизации, наиболее важных вопросов деятельности, создании новых подразделений, в том числе, создании или реорганизации систем контроля над рис- ками, систем управления информацией или информационными технологиями.
Однако разработка и реализация этих мер остается сферой конечной ответственности руководства: консультативная функция явля- ется дополнительной задачей, которая не мешает выполнению основных задач или ответственности и независимости службы внут- реннего аудита.
Последующие заключения службы внутреннего аудита содержат рекомендации, касающиеся недостатков и недочетов, и предложе- ния по улучшению внутреннего контроля.
Профессиональная компетентность каждого внутреннего аудитора, а также ее мотивация и непрекращающееся обучение являются необходимыми условиями для повышения эффективности работы службы внутреннего аудита.
Профессиональная компетентность оценивается с учетом характера исполняемой роли и способности аудитора к сбору информа- ции, к анализу, оценке и контактности.
Службой внутреннего аудита проверяются подразделения банка, включая деятельность отделений и дочерних предприятий, а также деятельность с привлечением внешних подрядчиков.
Внутренний аудит включает проверку и оценку адекватности и эффективности систем внутреннего контроля и управления рисками.
соблюдение банком политики и контроля над рисками;
надежность (включая целостность, точность и полноту) и своевременность финансовой и управленческой информации;
непрерывность и надежность работы электронных информационных систем;
наличие норм законодательства Республики Казахстан и внутренних положений банка, касающихся операций банка, включая ме- тодики, принципы, правила и указания уполномоченного органа относительно организационной структуры и управления банком.
Банк определяет лицо или департамент, которые несут ответственность за проверку процедуры оценки собственного капитала.
Положением о службе внутреннего аудита устанавливается:
цели и сфера деятельности службы внутреннего аудита;
статус службы внутреннего аудита в организации, его полномочия, обязанности и отношения с другими службами;
подотчетность службы внутреннего аудита.
Положение о службе внутреннего аудита утверждается советом директоров.
В Положении о службе внутреннего аудита руководством предоставляется право инициативы и разрешается работнику службы внутреннего аудита иметь прямой доступ к любому сотруднику банка, проверять любую деятельность или любое подразделение банка, а также иметь доступ к любым записям, досье или данным банка, включая управленческую информацию и протоколы всех консультативных и принимающих решения органов, которые могут относиться к выполнению им своих обязанностей.
В Положении о службе внутреннего аудита предусматриваются условия, при которых служба внутреннего аудита может быть при- влечена к оказанию консультационных услуг или к выполнению других специальных заданий.
финансовый аудит, цель которого - оценивать надежность системы бухучета и информации и составленных на их основе финансо- вых отчетов;
аудит соблюдения, цель которого - оценивать качество и соответствие систем, созданных для обеспечения соблюдения законов, подзаконных актов, методик и процедур;
операционный аудит, цель которого - оценивать качество и соответствие прочих систем и процедур, анализировать организацион- ные структуры и оценивать достаточность для выполнения возложенных обязанностей;
аудит менеджмента, цель которого - оценивать качество подходов менеджмента к рискам и контролю в рамках поставленных банком Руководство службы внутреннего аудита подготавливает план выполнения всех порученных задач.
План аудита включает график и периодичность планируемой работы по внутреннему аудиту.
План аудита основан на методической оценке контроля над рисками.
В оценке управления рисками документируется восприятие внутренним аудитором основной деятельности банка и связанных с ней рисков.
Руководство службы внутреннего аудита письменно фиксирует принципы методологии оценки рисков и регулярно обновляет их для отражения изменений в системе внутреннего контроля или в рабочем процессе с учетом новых направлений деятельности.
При анализе рисков, проводимом службой внутреннего аудита, проверяются направления деятельности и подразделения банка, а та- кже система внутреннего контроля.
На основе результатов анализа рисков готовится план аудита на несколько лет с учетом степени рисков, присущих тому или иному виду деятельности.
В плане учитываются ожидаемые разработки и инновации, обычно более высокая степень риска при новых видах деятельности и намерение подвергнуть аудиту в разумные сроки все важные виды деятельности и подразделения.
План аудита включает время для выполнения других задач, таких, как специфические проверки, вынесение заключений и обучение.
В этот план входит и раздел с перечислением необходимых ресурсов для пополнения штата и других потребностей.
План аудита составляется службой внутреннего аудита и утверждается советом директоров.
Для выполнения каждой задачи аудита следует готовить программу аудита. В программе аудита излагаются цели проведения ауди- Все процедуры выполнения задач аудитом оформляются соответствующими рабочими документами. Они отражают результаты проведенных проверок с акцентом на оценки в заключении.
По каждому заданию готовится письменное аудиторское заключение.
В аудиторском заключении излагаются цель и масштабы аудита. Оно включает также выводы и рекомендации.
Руководству банка следует обеспечить своевременное выполнение рекомендаций службы внутреннего аудита.
Служба внутреннего аудита отслеживает выполнение его рекомендаций и готовит отчет не реже раза в полгода руководству банка, совету директоров, в зависимости от механизма корпоративного управления.
Руководитель службы внутреннего аудита обеспечивает соблюдение стандартов внутреннего аудита.
В частности, руководитель службы внутреннего аудита обеспечивает разработку плана аудита, программы, методик и процедур дея- тельности службы внутреннего аудита.
Руководитель службы внутреннего аудита обеспечивает профессиональную компетентность и обучение персонала и наличие необ- ходимых ресурсов.
Служба внутреннего аудита регулярно отчитывается перед советом директоров и консультирует его по поводу эффективности си- стемы внутреннего контроля и достижения целей службы внутреннего аудита, в том числе информирует руководство и(или) совет Совет директоров рассматривает организацию (как в плане персонала, так и в других отношениях) службы внутреннего аудита, план аудита, отчеты о проделанной работе, краткое изложение рекомендаций службы внутреннего аудита и положение дел с их вы- полнением.
Банк устанавливает порядок контроля (включая проведение повторных проверок) за принятием мер по устранению выявленных службой внутреннего аудита нарушений; представления не реже одного раза в полгода службой внутреннего аудита информации о принятых мерах по выполнению рекомендаций и устранению выявленных нарушений совету директоров, исполнительному органу.
Совет директоров банка несет ответственность за наличие соответствующей политики управления комплаенс - риском.
Совет директоров банка несет ответственность за выполнение политики, обеспечивая эффективное решение вопросов службы комплаенс правлением банка. Совет директоров может делегировать эти полномочия соответствующему комитету при Правление банка несет ответственность за реализацию политики управления комплаенс - риском и обеспечение соблюдения политики управления комплаенс - риском и предоставления отчета совету директоров об эффективности управления комплаенс - Правление банка несет ответственность за разработку политики управления комплаенс - риском, содержащей необходимость соблюдения правлением и работниками банка основных принципов Правление обеспечивает соблюдение политики управления комплаенс - риском и принимает коррективные или дисциплинарные меры, в случае выявления комплаенс - риска.
Правление банка совместно со службой комплаенс:
ежегодно идентифицирует и оценивает проблемы возникновения комплаенс - риска и утверждает План мероприятий по их устранению. План мероприятий содержит недостатки в управлении комплаенс - риском, потребность в переработке внутренних политик и процедур для эффективного управления комплаенс - ежегодно информирует совет директоров об эффективности незамедлительно информирует совет директоров о любых операциях, которые могут привести к убыткам или потери деловой репутации в результате несоблюдения требований законодательства Республики Казахстан.
Служба комплаенс имеет доступ к любой информации, необходимой для осуществления функций по управлению комплаенс - риском, в рамках полномочий, возложенных на него по управлению комплаенс
- риском;
имеет официальный статус в пределах банка, соответствующее положение, полномочия и независимость.
Комплаенс - контролер назначается на должность советом директоров банка.
Положение о службе комплаенс, в том числе предусматривает:
подотчетность комплаенс - контролера совету директоров банка;
подотчетность участников комплаенс комплаенс - контролеру в части управления комплаенс - риском;
обязанности и полномочия комплаенс - контролера и участников комплаенс;
независимость комплаенс - контролера и участников комплаенс в части функций, возложенных на них по управлению комплаенс - взаимоотношения службы комплаенс с другими подразделениями банка и службой внутреннего аудита;
право проведения проверок и выявления возможных нарушений политики управления комплаенс - риском и привлечения внутренних и внешних специалистов для выполнения этой задачи;
право свободно выражать и раскрывать результаты проверок правлению и при необходимости совету директоров банка.
Служба комплаенс имеет право по собственной инициативе сотрудничать с любым подразделением банка и получать доступ к любым файлам и отчетам, необходимым для выполнения своих Ресурсы, необходимые для службы комплаенс, должны быть достаточными и соответствующими для эффективного управления Комплаенс - контролер и участники комплаенс имеют необходимую квалификацию, опыт работы, профессиональные и личные качества для выполнения своих обязанностей.
Комплаенс - контролер и участники комплаенс владеют знаниями законодательства Республики Казахстан, внутренних правил и процедур банка Профессиональные навыки комплаенс - контролера и участников комплаенс поддерживаются через регулярное и систематическое обучение.
Для достижения целей служба комплаенс выполняет следующие функции:
осуществляет контроль за соответствием деятельности банка, а также действий его работников на финансовом рынке законодательству Республики Казахстан о государственном регулировании финансового рынка и финансовых организаций и стандартам профессиональной деятельности на финансовом рынке;
осуществляет контроль за соблюдением работниками банка правил осуществления деятельности на финансовом рынке и стандартов проведения операций (сделок) на финансовом рынке, установленных внутренними документами банка, решений органов управления банка по вопросам деятельности банка на финансовом рынке;
самостоятельно или совместно с другими подразделениями и должностными лицами банка расследует факты нарушения работниками банка законодательства Республики Казахстан о государственном регулировании финансового рынка и финансовых организаций и стандартов профессиональной деятельности на финансовом рынке, внутренних документов банка, регулирующих должностными лицами банка рассматривает претензии клиентов и контрагентов по сделкам (операциям) к банку либо действиям отдельных его работников при выполнении ими служебных обязанностей по вопросам деятельности банка на финансовом должностными лицами банка разрабатывает и представляет руководству рекомендации по устранению выявленных нарушений и недостатков в работе отдельных работников и подразделений банка, деятельность которых связана с операциями (сделками) на финансовом рынке, а также рекомендации по оптимизации работы указанных подразделений;
контролирует организацию работы в банке по ознакомлению всех работников банка с требованиями внутренних документов банка, регулирующих деятельность банка на финансовом рынке, исходя из перечня служебных обязанностей работников;
предоставляет консультации по запросам, относительно соответствия конкретной операции (сделки) или ее части требованиям действующего законодательства Республики Казахстан о государственном регулировании финансового рынка и финансовых осуществляет мониторинг комплаенс - риска. Результаты мониторинга представляются в виде отчета в соответствии с внутренними процедурами управления комплаенс - риском;
осуществляет обучение персонала проблемам, связанным с возникновением комплаенс - риска, необходимость взаимодействия в решении проблем, связанным с возникновением комплаенс - разрабатывает внутреннее руководство для персонала банка о комплаенс - риске посредством утверждения внутренних политик и процедур. Порядок текущей отчетности службы комплаенс определяется внутренними документами банка.
Комплаенс - контролер информирует правление банка:
о выявленных случаях нарушений работниками законодательства Республики Казахстан о государственном регулировании финансового рынка и финансовых организаций и стандартов профессиональной деятельности на финансовом рынке, внутренних документов банка, регулирующих деятельность банка на о мерах, принятых руководителями проверяемых подразделений банка, по устранению допущенных нарушений и их результатах, либо о непринятии таких мер;
ежегодно представляет отчет о контроле за комплаенс - риском При осуществлении своих функций комплаенс - контролер и участники комплаенс:
обеспечивают полное документирование каждого факта проверки и оформляют заключения по результатам проверок, отражающие все вопросы, изученные в ходе проверки, выявленные недостатки и нарушения, рекомендации по их устранению;
обеспечивают наличие документов (либо информации о месте их нахождения), позволяющих следить за ходом контрольной работы и проводимых проверок, а также удостоверяются в правильности их обеспечивают сохранность и возврат полученных от соответствующих подразделений документов;
соблюдают конфиденциальность полученной информации;
представляют заключения по итогам проверок руководству и соответствующим подразделениям банка для принятия мер по устранению нарушений, а также для целей анализа деятельности отдельных работников банка.
Подразделение управления рисками не менее чем раз в квартал проводит мониторинг банковских заемных операций, проведенных в течение отчетного периода, в целях выяснения концентрации кредитных рисков банка и на консолидированной основе, в том числе в разрезе заемщиков, отраслей экономики, стран/регионов.
Подразделение управления рисками проводит мониторинг и предоставляет не менее чем раз в квартал правлению и не менее чем один раз в полгода - совету директоров сведения по кредитному риску банка, в том числе на консолидированной основе, в разрезе заемщиков, отраслей экономики, стран/регионов.
Советом директоров утверждены процедуры измерения и прогнозной оценки кредитного риска на краткосрочный, среднесрочный и долгосрочный периоды.
Процедуры измерения и прогнозной оценки кредитного риска, в том числе предусматривают использование моделей кредитного риска, включающие следующие параметры: уровень расхода (убытка) при наступлении кредитного риска, распределение активов по степени кредитного риска, прогноз изменения распределения активов по степени кредитного риска, взаимосвязь кредитных рис- ков различных активов, прогноз возможного размера риска по принятым обязательствам, связанным с кредитным риском, распреде- ление отраслей и стран, с которыми связан кредитный риск банка по степени кредитного риска, подготовка отчетов по вышеуказан- ным параметрам модели кредитного риска.
Политика ранжирования кредитного риска, в том числе предусматривает:
периодичность присвоения корпоративных рейтингов на основе количественных и качественных факторов;
установление кредитных лимитов и ставок вознаграждения по займам, с учетом рейтингов заемщиков;
периодичность мониторинга убытков по рейтингам;
принятие решения о выдаче займа при соответствии с заемщика минимально допустимому уровню рейтинга.
Политика внутреннего кредитного анализа, в том числе предусматривает:
периодическую проверку достоверности ранжирования (распределения по уровням) займов, дополнительно на консолидированной основе;
периодическую проверку достоверности формирования провизий (резервов) в соответствии с внутренними документами банка, нор- мативными правовыми актами уполномоченного органа;
периодическую проверку достоверности ранжирования (распределения по уровням) внебалансовых операций банка, связанных с производными инструментами, форвардными валютными сделками, финансовыми обязательствами.
Процедуры внутреннего кредитного анализа предусматривают:
ежегодную проверку не менее чем пятидесяти одного процента объема кредитного портфеля банка;
подразделение и работников банка, осуществляющих внутренний анализ и отвечающих за проверку результатов внутреннего кре- дитного анализа;
квалификационные требования к лицам, осуществляющим функции по проведению кредитного анализа.
Процедуры кредитного анализа определяют:
периодичность представления совету директоров и правлению отчетов о результатах проведения кредитного анализа;
форму и дополнительные сведения, указываемые в отчете о результатах кредитного анализа;
порядок контроля за выполнением подразделениями банка решений, принятых советом директоров или правлением по результатам рассмотрения отчетов.
Политика оценки странового риска определяет:
методы оценки странового риска, в том числе с учетом суверенных рейтингов международных рейтинговых агентств;
периодичность сбора информации из внешних источников о политической и экономической ситуации в каждой стране;
методы установления банком собственных страновых рейтингов, возможность оперативного их корректирования;
методы установления кредитных лимитов по странам и периодичность их пересмотра.
Предоставление ипотечных жилищных займов, выданных физическим лицам, и ипотечных займов, обеспеченных недвижимостью или предоставляемых в целях строительства недвижимости Кредитная политика банка по займам, связанным с недвижимостью предусматривает:
географические регионы кредитования диверсификацию ссудного портфеля банка лимиты на займы, связанные с недвижимостью - по видам и географическим регионам (например, лимиты на более рискованные займы)
положения и условия по видам займов порядок выдачи и утверждения займов порядок управления займами, включая документацию, выдачу, контроль за залогом, возврат и анализ займа программу неформальной и официальной оценки стоимости недвижимости обязанность руководства банка контролировать ссудный портфель и обеспечивать своевременное и полное представление отчетов По опытно-конструкторским и строительным проектам и завершенным коммерческим объектам кредитная политика также преду- сматривает:
требования к проведению технико-экономических обоснований и анализа чувствительности и риска (например, чувствительность прогнозируемых доходов к изменениям экономических переменных величин, в том числе ставок вознаграждения, процент пустую- щих помещений или эксплуатационных расходов);
минимальные требования к начальному объему инвестиций, техническое содержание заемщиком собственного капитала (например, наличности или инвестиции, необремененное имущество);
минимальные требования по собственному капиталу, движению денежных средств и степени охвата обслуживания долга заемщика или базового актива;
стандарты приемлемости и лимиты по неамортизационным кредитам;
предарендные и предпродажные требования к имуществу, приносящему доход;
предпродажные требования и минимальные требования к пуску в эксплуатацию одной структурной единицы построенного здания по кредитам, связанным с недоходными активами;
минимальные условия по кредитным соглашениям.
К рыночным факторам спроса и предложения, которые следует учитывать, относятся (среди прочих) следующие:
демографические показатели, включая динамику численности и занятости населения;
текущие и прогнозируемые проценты пустующих помещений, строительства и скорость абсорбции;
текущие и прогнозируемые условия аренды, ставки арендной платы и цены продаж, включая сдачу в наем части помещения;
текущие и прогнозируемые эксплуатационные расходы для различных типов проектов;
экономические показатели, в том числе тенденции и диверсификация в области кредитования;
тенденции оценки, в том числе дисконт и прямые ставки вознаграждения при капитализации дохода.
Займы, связанные с недвижимостью, отражают все соответствующие факторы кредита:
наличие вторичных источников погашения долга;
наличие дополнительного залога или средств, улучшающих качество кредита (например, гарантии или страхование ипотеки).
Займы, связанные с недвижимостью, выданные юридическим лицам, также отражают следующие факторы кредита:
производственную мощность заемщика или доход от базового актива - для адекватного обслуживания долга;
объем акций, инвестированных в имущество.
Стандарты охватывают следующие моменты:
максимальный размер кредитов в зависимости от вида имущества;
максимальные сроки погашения кредита в зависимости от вида имущества;
графики постепенного погашения кредита;
структуру установления ставок вознаграждения для различных видов ипотечных кредитов;
лимиты коэффициента "сумма кредита разделить на стоимость имущества" в зависимости от вида имущества.
Порядок управления кредитом по портфелю недвижимости содержит:
вид и периодичность финансовых отчетов, включая требования по проверке информации, предоставленной заемщиком;
вид и периодичность оценок залога (официальные и другие виды оценки стоимости);
закрытие кредитной сделки и перечисление средств по кредиту;
порядок оплаты, в том числе вознаграждения;
управление условно депонированной денежной суммой;
порядок действий в случае непогашения кредита;
сроки проведения процедур реализации заложенной недвижимости в судебном/внесудебном порядке.
Банк оценивает способность разработчика завершить проект строительства в пределах указанной стоимости и сроков. При оценке вероятности успешного завершения проекта строительства банк учитывает следующие риски:
незавершение проекта в оговоренные сроки ведет к финансовым штрафам;
ненастная погода, нехватка материальных или трудовых ресурсов или работа ниже нормативных требований, которую следует пере- делать для прохождения приемочной комиссии, могут задержать завершение строительства, увеличить процентные расходы и привести к превышению общей стоимости проекта по сравнению с первоначальным бюджетом;
в ходе строительства поставщики и субподрядчики начинают требовать более высокой оплаты, по сравнению с тем, что было согла- совано или ассигновано в начале проекта;
трудовые споры или неспособность генерального поставщика или субподрядчика поставить товары и предоставить услуги;
незастрахованное разрушение, снос завершенного строительства или возводящихся зданий;
общий финансовый потенциал заемщика и его опыт в сфере разработки и благоустройства, то есть выяснить, действительно ли за- емщик сможет закончить проект в рамках бюджета и согласно планам строительства;
оценка опыта заемщика в сфере разработки и благоустройства;
характер, опыт работы и финансовое положение всех участвующих сторон;
удорожание строительных и иных материалов, используемых в процессе строительства, влекущее увеличение сметной стоимости объекта строительства;
задержка в оформлении правоустанавливающих (правоудостоверяющих) документов в уполномоченных государственных органах (органы местной исполнительной власти, архитектуры и градостроительства, по управлению земельными ресурсами и т.д.) на объ- ект недвижимости на завершительных стадиях его строительства и ввода в эксплуатацию;
перепланировка, реконструкция завершенного строительства или возводящихся зданий.
В кредитном досье по проекту финансирования банком строительства, должна содержаться следующая документация:
финансовую информацию о заемщике, аргументирующую наличие у заемщика опыта и финансового потенциала, необходимых для завершения проекта;
соглашение о кредитовании строительства, в котором излагаются права и обязанности кредитора и заемщика, условия выделения средств и события неплатежа;
зарегистрированный договор об ипотеке имущества, как основание для обращения банком взыскания на залоговое имущество, либо для его обращения в собственность банка в случаях, предусмотренных законодательством;
юридическое заключение на предмет соответствия законодательству правоустанавливающих и иных документов, подтверждающих право собственности (пользования) на землю, а также право на финансируемое здание (при передаче в залог банку объекта строи- тельства с земельным участком (права пользования);
страховые полисы и доказательство оплаты страховых взносов как свидетельство того, что строитель имеет полное и осуществимое страховое покрытие, в том числе на случай: ответственности, пожара, специфических рисков строителя и, в соответствующих случа- ях, страхование от наводнения;
соответствующая оценка специалистов, обладающих лицензией на осуществление оценочной деятельности или иная оценка, пока- зывающая рыночную стоимость собственности в ее текущем состоянии и по завершении строительства, а также при достижении устойчивого уровня занятости помещений;
проектные планы, технико-экономическое обоснование и бюджет строительства, показывающие планы застройки, проектные затра- ты, планы маркетинга и доли инвестиций;
инспектирование собственности, пристроек и заключения по почве.
Критерии, используемые банками при оценке обеспечения по займам, связанным с недвижимостью регламентируются внутренни- ми документами банков, определяющими кредитную политику.
Внутренние документы банка, касающиеся оценки обеспечения по займам, связанным с недвижимостью содержат:
критерии и процедуры отбора оценщиков, осуществляющих оценку обеспечения по займам, связанным с недвижимостью;
процедуры обеспечения независимости оценщика;
процедуры осуществления соответствующей оценки;
соответствует общепринятым стандартам оценки;
оценка проводится оценщиком, не имеющим финансовый интерес к объекту обеспечения;
оформляется в письменной форме и содержат обоснованный анализ, в соответствии с которым принимается решение о выдаче займа, связанного с недвижимостью;
включает анализ и отчет с выводами, в случае если обеспечение предоставляется в виде здания, находящего в процессе строитель- ства или реконструкции или частично сдается в аренду в соответствии с нерыночными условиями арендного договора, и содержит непроданные площади;
осуществляется оценщиками, имеющими лицензию на осуществление оценочной деятельности.
Переоценка обеспечения осуществляется по займам, связанным с недвижимостью, стоимость обеспечения которых составляет сумму, эквивалентную более 100 000 (ста тысячекратному) размеру месячного расчетного показателя, установленному законом о республиканском бюджете на соответствующий финансовый год, с По займам, включенным в портфель однородных кредитов, а также по займам размер резервов (провизий) по которым сформирован на уровне 100 % в соответствии с установленным уполномоченным органом порядком классификации активов, условных обязательств и создания провизий (резервов) против них, переоценка не По итогам переоценки банк пересматривает классификацию кредита и размер провизий по нему.
пересмотра условий договора займа, а также представления нового или дополнительного обеспечения по займу, связанному с недви- жимостью, что может уменьшить риск потерь банка.
Критерии, используемые банками при переоценке обеспечения по займам, связанным с недвижимостью регламентируются внутрен- ними документами банков, определяющими кредитную политику.
Внутренние политики управления операциями по купле/продаже финансовых инструментов регламентируют:
определение процентного риска, связанного со структурой активов (обязательств) банка;
определение валютного риска, связанного со структурой активов (обязательств) банка;
определение рисков, присущих операциям с производными финансовыми инструментами;
методы установления лимитов ценового риска, достаточности собственного капитала по рыночному риску;
модели, используемые при измерении рыночного риска банка;
периодичность представления подразделением управления рисками совету директоров и правлению отчета о позициях банка по рыночному риску.
Банк ведет обработку торговых операций отдельно от других рыночных операций.
Банк отслеживает доходы/расходы и риски по балансовым и внебалансовым операциям, подверженным ценовому риску, в том чис- ле на консолидированной основе с учетом дочерних организаций.
Банк проводит ежедневную оценку доходов/расходов на основе переоценки срочных биржевых позиций.
Банк исключает из портфеля финансовых инструментов финансовые инструменты, которые не имеют текущей рыночной оценки или расчетной цены, определенной математическими моделями банка.
Банк регулярно в течение каждого операционного дня проводит оценку доходов/расходов от операций с финансовыми инструмента- Советом директоров банка утверждены процедуры определения стоимости финансового инструмента с учетом риска.
Банк проводит оценку стоимости финансовых инструментов на основе модели оценки риска и приведения текущих цен к рыноч- ным, в том числе осуществляет стресс-тесты (stress-testing) и бэк-тесты (back-testing).
Банк использует результаты оценки риска и регулярных стресс-тестов (stress-testing) при принятии решений на совершение опера- ций с финансовыми инструментами.
функциями и полномочиями устанавливает диапазон лимитов "stop-loss" для финансовых инструментов.
Служба внутреннего аудита проверяет правильность применения банком правил определения лимитов "stop-loss".
Подразделение управления рисками проводит анализ адекватности лимитов по финансовым инструментам, то есть в соответствии с масштабом и динамикой рынка финансовых инструментов и ликвидностью финансового инструмента.
Подразделение управления активами и обязательствами не менее чем один раз квартал проводит мониторинг управления деньгами в дочерних организациях и осуществляется управление активами и обязательствами банка и дочерних организаций на консолидиро- ванной основе.
Подразделение управления активами и обязательствами и/или коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочия- ми регулярно, не менее чем раз в квартал, определяет уровни ставок вознаграждения по срокам погашения.
Уровни ставок вознаграждения составляются с учетом влияния факторов: доля сомнительных с повышенным риском и безнадеж- ных активов, размер собственного капитала и провизий, доли бессрочных депозитов.
Подразделение управления активами и обязательствами и/или коллегиальный орган с соответствующими функциями и полномочия- ми осуществляет мониторинг процентного риска, основные источники процентного риска (различия в сроках погашения, ставки рынка заемного капитала, встроенные опционы).
Совет директоров утвердил политику принятия решений по валютным позициям в соответствии с анализом изменения валютных Подразделение управления рисками осуществляет:
комплексное управление рисками с использованием различных аналитических методик;
оценку процентной чувствительности регулярно проводит анализ гэп, анализ модели, в которой проводится оценка рисковой стои- мости (или рисковых доходов);
стресс-тестирование, результаты которого используются в принятии стратегических решений в области принятия риска и контроля анализирует и контролирует процентный риск с точки зрения изменений в объемах как периодически повторяющихся доходов (рас- ходов).
утвердило процедуры хеджирования процентного риска с помощью производных инструментов или других рыночных операций;
устанавливает лимиты по гэп и размеру процентного риска, с учетом адекватности собственного капитала по рискам.
Подразделение по управлению рисками, не менее чем раз в полгода, проводит стресс-тестирование и использует его результаты в принятии стратегических решений при принятии риска и контроля над риском.
Банк использует процедуры адекватного и своевременного хеджирования валютного риска с помощью сделок с производными ин- струментами или других рыночных операций в соответствии с политикой управления активами и обязательствами.
Совет директоров устанавливает лимиты по открытым валютным позициям и лимит валютной нетто-позиции.
Приложение 9
Отчет "____________________________________" наименование банка по выполнению критериев требований Инструкции к наличию системы управления рисками и внутреннего контроля за "_____" год Сноска. Приложение 9 в редакции постановления Правления АФН РК от 29.12.2009 № 263 (порядок введения в действие см. п. 2); с изменениями, внесенными постановлением Правления АФН РК от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати календарных дней со дня его гос.
Наименование соответствующей Перечень Примеча- строки Инструкции внутренних проведенных соответствия документов процедур по Требования Критерий (реквизиты выполнению критерию документа и Критерия орган, которым Инструкции утвержден данный документ)
Оценка соответствия требованиям Инструкции: _______________ Первый руководитель банка (либо лицо, его замещающее)
подпись дата
Руководитель подразделения управления рисками Руководитель комплаенс-офиса Пояснения к заполнению таблицы:
Оценку соответствия требованиям Инструкции необходимо осуществлять по трехбалльной системе следующих критериев: соответствие, частичное соответствие, не соответствие.
1. Оценка "соответствие" выносится при выполнении банком критерия требования Инструкции без каких-либо значительных недостатков.
2. Оценка "частичное соответствие" выносится при обнаружении недостатков, которые не считаются достаточными для появления серьезных сомнений относительно способности банка в достижении соблюдения конкретного критерия требования.
3. Оценка "несоответствие" выносится при невыполнении банком критерия требований Инструкции.
4. В случае, если отдельные критерии требования Инструкции не могут быть применены в отношении банка, оценка соответствия данному критерию требования не осуществляется и отмечается соответствующей записью "не применимо".
5. В графе "Примечание банка" необходимо дать обоснования и причины "частичного соответствия" и "не применимо".
6. Заполнение всех граф, за исключением графы 6, обязательно.
Приложение 10 к Инструкции о требованиях к наличию систем управления рисками и внутреннего контроля в банках второго уровня Матрица мониторинга кредитного риска Сноска. Инструкция дополнена приложением 10 в соответствии с постановлением Правления АФН РК от 29.12.2009 № 263 (порядок введения в действие см. п. 2); с изменениями, внесенными постановлением Правления АФН РК от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати Таблица 1. Отношение стоимости залогового обеспечения в виде недвижимости к ссудному портфелю Фактические показатели Стресс-тест:
Вероятность
Меры, принятые
Коммен-
Рекомендации
(факторы/условия)
для устранения тарии
Отчетный
Преды-
Лимит,
Национального и степень негативных квартал, дущий Банка воздействия тенденций ленный Республики на финансовую (заполняется центах внутрен- Казахстан ними и уполномочен- банка, с точки превышения докумен- ного органа по зрения правления установленного тами банка методологии внутренними стресс- документами тестирования банка лимита)
в формате bottom up
Таблица 2. Классифицированные активы (за исключением межбанковских займов) и неработающие кредиты
1. Отношение кредитов с просрочкой платежей свыше 90 (девяноста) дней к ссудному портфелю увеличение доли кредитов с просрочкой воздействия на платежей свыше 90 (девяноста)
ними до- дней на 20 кументами (двадцать)
процентов в следующем квартале.
Размер провизий по классифициро- ванным активам (в тенге)
2. Отношение провизий на покрытие убытков по классифицированным кредитам (за исключением межбанковских займов) к ссудному портфелю Предыдущий Оценочное значение Комментарии квартал, в коэффициента в процентах следующем квартале по оценке правления банка. Описание колебания оценки изменениями резервов или изменениям в кредитном портфеле
3. Отношение провизий на покрытие убытков по ссудному портфелю к неработающим кредитам по оценке правления банка.
Описание колебания оценки изменениями резервов или изменениям в
4. Отношение реструктурированных кредитов (кредит, по которому были изменены первоначальные условия договора, в связи с ухудшением финансового состояния заемщика) к ссудному портфелю Общая сумма Прогноз банка К просроченных о повышении о реструктури- или снижении м рованных в следующем кредитов отчетном е н Факторы, изменениями в т принятые во реструктурированных а внимание кредитах р
5. Отношение бланковых кредитов к ссудному портфелю Лимит, установ- Доля Доля бланковых Причины бланковых кредитов, правлением повышения кредитов с или снижения просрочкой ванных как отношения коэффициента свыше 90 сомнительные (девяноста)
пятой категории кредитов к дней и безнадежные ссудному портфелю в квартале Матрица принятых решений Н Причи- Подраз- Решение Нега- Срок Пере- Дата П ны, пов- деления, совета тивное смот- лекшие лица, влияние директоров ния нару- ренные у возник- торов и на банк и (или)
сроки нару- ш новению венные за (или)
правления по плани- ч нение руемым нарушения нятым мерам по результатам нию выяв- тестов ленного Матрица оценки кредитного риска Низкий Умеренный Высокий Темпы роста кредитного Темпы роста кредитного портфеля портфеля обеспечиваются превышают экономические и портфеля значительно экономическими и демографические тенденции на демографическими местном, региональном и (или)
демографические тенденции тенденциями на местном, республиканском уровне, а также на местном, региональном региональном и (или)
уровень конкуренции. В и (или) республиканском республиканском уровне, определенной степени рост не был уровне, а также уровень а также уровнем запланирован или превышает конкуренции. Рост не был конкуренции. Рост был запланированные уровни.
запланирован.
Рост может наблюдаться по новым продуктам или иногородним заемщикам.
Банк зависит от процентов Банк зависит от процентов по Банк в значительной по кредитам и комиссий по кредитам и комиссий по операциям степени зависит от операциям в большей части в большей части своих доходов, процентов по кредитам и своих доходов, но источ- но источники доходов в рамках комиссий по операциям.
ники доходов в рамках кредитного портфеля не Банк может быть нацелен на кредитного портфеля диверсифицированы.
кредитные продукты с более высоким риском в виду их потенциала доходности.
Кредитные доходы сильно уязвимы для циклических трендов.
Отношение размера резер- Отношение размера резервов по Отношение размера резервов вов по классифицированным классифицированным кредитам и по классифицированным кредитам и условным условным обязательствам к кредитам и условным обя- обязательствам к класси- зательствам к классифици- фицированным кредитам и ссудному портфелю является рованным кредитам и умеренным.
является значительным.
незначительным.
Процентные ставки
Проценты по кредитам
Риск не учитывается при устанавливаются в устанавливаются в зависимости установлении процентной зависимости от риска, от уровня риска, при этом имеют ставки по кредитам.
вознаграждения хорошо место случаи незначительных сбалансированы.
несоответствий между риском.
Политика кредитования Политика кредитования включает Требования к залогу включает консервативные приемлемые требования к залогу.
либеральны, если политика требования к залогу.
Используемые банком практики Оценки залога проводятся приводят к умеренным отклонениям требования, имеют место своевременно и являются от данных политик. Оценка залога существенные отклонения.
достаточными.
является недостаточной или Обеспечение по кредиту отражает неадекватную защиту.
является недостаточным, оценка залога проводится редко или отражает неадекватную защиту.
Отклонения в документации Уровень отклонений в документа- Уровень отклонений в по кредитам и (или)
ции по кредитам и (или) залого- документации по кредитам залоговому обеспечению вому обеспечению умеренный, и (или) залоговому незначительны и имеют но отклонения корректируются обеспечению значительный.
минимальное воздействие своевременно и обычно не Отклонения от политики не на риск возникновения подвергают банк существенному устраняются своевременно, убытков.
риску возникновения убытков.
а банк может подвергаться повышенному риску возникновения убытков.
Портфель банка достаточно Банк имеет несущественную Банк имеет значительную диверсифицирован и не концентрацию портфеля, при этом концентрацию в портфеле.
имеет крупных концентра- концентрации не взаимосвязаны.
Данные требования могут ций. Концентрированные Концентрации соответствуют быть взаимосвязаны друг с требования обычно не нормам, но могут приближаться другом или с умеренными взаимосвязаны. Концентра- к лимитам.
концентрациями в портфеле.
ции соответствуют
Уровень концентрации внутренним лимитам.
превышает внутренние лимиты.
Заработанные и не
Заработанные и не взысканные взысканные проценты проценты относительно ссудного относительно ссудного портфеля умеренные.
портфеля незначительны.
портфеля значительны.
Уровень покрытия
Уровень покрытия проблемных и Уровень покрытия проблем- проблемных и безнадежных безнадежных кредитов с помощью ных и безнадежных кредитов кредитов с помощью провизий (резервов) умеренный, с помощью провизий (резер- провизий (резервов)
но возможно необходимо увеличить вов) низкий. Возможно высокий. Расходы по расходы по провизиям.
необходимо создание провизиям стабильные.
специальных провизий для обеспечения приемлемого уровня покрытия убытков по кредитам.
Доходы за квартал и за Покрытие чистых кредитных год намного превышают убытков (безнадежных кредитов)
убытков за счет доходов кредитные убытки за счет доходов является является низким. Доходы за (безнадежные кредиты).
умеренным. Ежегодные доходы квартал и за год обеспечивают адекватное обеспечивают минимальное покрытие, но квартальное или неадекватное покрытие.
покрытие может демонстрировать некоторую напряженность.
Уровень кредитов,
Уровень кредитов, просроченная просроченная задолжен- задолженность по которым просроченная задолженность ность по которым составляет 90 (девяносто) дней в по которым составляет 90 составляет 90 (девяносто)
ссудном портфеле банка, (девяносто) дней в ссудном дней в ссудном портфеле умеренный, тенденция стабильная портфеле банка, высокий банка, низкий, тенденция или немного повышающаяся или умеренный, при этом стабильная.
тенденция быстро повышается. Уровень превышает установленный банком лимит.
Уровень неработающих
Уровень неработающих кредитов в кредитов в ссудном ссудном портфеле банка портфеле банка низкий, портфеле банка высокий или тенденция стабильная.
или немного повышающаяся.
умеренный, тенденция быстро повышается.
Классифицированные
Классифицированные кредиты кредиты составляют низкий составляют умеренный процент от составляют высокий процент процент от кредитов и кредитов и капитала и не от кредитов и капитала или капитала и не переклассифицируются в наихудшую умеренный процент от переклассифицируются в из категорий (сомнительных или кредитов и капитала, при наихудшую из категорий безнадежных).
этом тенденция быстро (сомнительных или повышается или кредиты Соотношение размера Соотношение размера безнадежных безнадежных кредитов к кредитов к ссудному портфелю является умеренным.
является низким.
высоким.
Практика банка по пере- Практика банка по Практики банка по классификации кредитов переклассификации (по сроку, переклассификации (по (по сроку, пролонгация, пролонгация, рефинансирование)
сроку, пролонгация, рефинансирование) не вызывает некоторую озабоченность рефинансирование) вызывают вызывает или вызывает относительно точности и значительную озабоченность мало озабоченности в транспарентности отраженных транспарентности проблемных кредитов, отраженных проблемных просроченных кредитов, кредитов, просроченных неработающих кредитов и кредитов, неработающих показателей по убыткам.
кредитов и показателей по кредитов и показателей по убыткам.
Матрица контроля кредитного риска Элементы Сильный Приемлемый Слабый организации процесса Разработка Стратегические и (или)
Стратегические и
(переработка)
бизнес-планы согласуются бизнес-планы (или) бизнес-планы стратегии, с консервативным аппе- согласуются с умеренным способствуют принятию политики и титом банка к риску и аппетитом банка к чрезмерных уровней обеспечивают надлежащий риску. Стремление к риска. Стремление к баланс между ориентирами доходам может привести доходам доминирует в области по качеству кредитов, к сделкам с несколько при планировании целями роста и доходнос- завышенным уровнем деятельности. Банк кредитным ти. Процессы внедрения риска. В целом имеет занимается новыми новых продуктов и место надлежащий баланс продуктами и инициатив проработаны, между ориентирами по инициативами, не протестированы и качеству кредитов, проводя достаточной утверждены до их целями роста и предварительной внедрения.
доходности. Могут быть экспертизы.
внедрены новые продукты и инициативы без достаточного тестиро- вания, но риски хорошо идентифицируются.
Кредитная
Политики в основном
Политики имеют политика определяет стратегию адекватные. Возможно, в некоторые недостатки банка в области некотором направлении и нуждаются в кредитования, допустимые необходимо совершенст- совершенствовании в уровни рисков, а также вование политики и одном или нескольких стандарты выдачи и процедур, но направлениях.
одобрения кредитов и совершенствование в Политики не являются отбора рисков.
целом не является достаточно четкими критическими.
для того, чтобы адекватно довести задачи в отношении портфеля, толерант- ности к риску, а также политики выдачи/одобрения кредитов и отбора Правление оперативно В целом совет директо- Совет директоров и выявляет и контролирует ров и правление правление не и Правление кредитный риск, адекватно осуществляют обеспечивают наличие возникающий, в том числе мониторинг и контроль удовлетворительного по внебалансовым статьям кредитного риска, процесса управления утверждают соответст- кредитным риском, вующие политики и возникающим, в том правление банка активно процедуры. Правление числе, по внебалан- участвуют в управлении работает достаточно совым статьям банка.
риском и обеспечивают эффективно, реагирует Политики и процедуры наличие соответствующих и выявляет кредитные управления кредитным внутренних политик и риски, возникающие в риском являются процедур, совет том числе по неадекватными, директоров понимает их, внебалансовым статьям.
правление банка не анализирует и утверждает.
Наблюдается некоторые демонстрирует недоработки в способности исправить деятельности совета эти недостатки.
директоров и правления в отношении управления кредитным риском, эти проблемы признаются и решаются.
Кредитный
Правление эффективно
Правление адекватно
Правление не комитет управляет деятельностью управляет принимаемым адекватно управляет банка. Члены кредитного риском, но можно деятельностью банка.
комитета, кредитные добиться улучшений в Члены кредитного офицеры имеют достаточно знаний для эффективного направлениях. Члены офицеры не обладают управления принимаемыми кредитного комитета, достаточными знаниями рисками. Сфера ответст- кредитные офицеры, и (или) опытом для венности и подотчетности имеют в целом знания, эффективного управ- разграничены, принимаются необходимые для ления принимаемыми корректирующие меры в эффективного управления рисками. Линии случае нарушений.
принимаемыми рисками, ответственности и но возможно необходимы подотчетности дополнительные знания возможно нечеткие.
по одному или несколь- Корректирующие меры ким направлениям.
недостаточны для
Возможно требуется решения причин, уточнение в отношении проблем.
обязанностей и подотчетности. В целом, принимаются корректи- рующие меры в случае нарушений.
Процедуры
Проводится регулярный Правление обладает Правление неадекватно банка в анализ адекватности адекватной системой для реагирует на области применяемых методик и выявления негативных возникшие негативные оценки, мониторинга процессов управления тенденций в качестве тенденции в качестве и контроля кредитного портфеля и кредитного портфеля.
за кредитным описанных в Политике и адекватного реагирова- Совет директоров не риском в сопутствующих внутренних ния на сигналы, получает достаточной банке документах. Правление которые, в том числе информации, позволяю- выявляет и оперативно происходят в результате щей осуществлять реагирует на негативные изменения рыночных контролировать Информация о любых адекватным образом на банка, которые в том существенных отклоне- негативные тенденции числе происходят в ниях, предоставляемая в качестве кредитного результате изменения совету директоров, портфеля.
рыночных условий.
является удовлетвори- Мероприятия, прини- Правление предоставляет тельной и эффективной маемые для устранения совету директоров для поддержания выявленного отклоне- финансовой устойчивости ния, являются достаточную информацию банка. Мероприятия, неэффективными, о любых существенных принимаемые для совет директоров и отклонениях в кредитной устранения выявленного отклонения, являются продемонстрировали Мероприятия, принимаемые адекватными, но имеются своей способности некоторые направления, разрешить проблемы.
выявленного отклонения, требующие совершенство- являются эффективными и вания и контроля со направлены на снижение стороны совета негативного влияния директоров и правления.
данного отклонения на финансовую устойчивость Политики Банк эффективно опреде- Банк определяет, отсле- Банк подтверждает выдачи и ляет, отслеживает и живает и отчитывается о значительные одобрения отчитывается о значитель- значительных отклоне- отклонения от ных отклонениях от ниях от политики выдачи политики, но не политики выдачи и и одобрения кредитов, отчитывается по ним одобрения кредитов, как индивидуально по на индивидуальной индивидуально, так и в каждому займу.
основе или в совокупности на уровне Среди недостатков могут совокупности на быть постоянные откло- уровне портфеля, и Отмечены несущественные нения или неспособность (или) не анализирует выполнять установленные их воздействие на установленных политик и политики и процедуры, качество портфеля.
процедур.
что может повлечь неблагоприятные последствия для банка.
Кредитный анализ является Кредитный анализ анализ тщательным и своевремен- надлежащим образом проводится недоста- ным, как на момент выдачи определяет основные точно, основные риски кредита, так и после его риски и проводится в учитываются неадек- утверждения.
приемлемые сроки.
ватно. Кредитные
Однако требуется данные проверяются усилить работу по не своевременно.
оценке рисков после утверждения кредитов.
Модели, ис-
Внутренние модели оценки Внутренние модели пользуемые рисков, а также выявления оценки рисков, а также оценки рисков, а при оценке проблемных кредитов выявления проблемных также выявления кредитного являются точными и кредитов являются риска своевременными. Внутрен- адекватными. Одно или являются недостаточ- ние модели качественно несколько направлений ными и требуют подразделяют кредитный требуют улучшения, тем совершенствования.
риск, как по проблемным, не менее, внутренние Возможно, проблемные так и по получившим модели адекватно кредиты выявляются не рейтинг кредитам.
выявляют проблемные адекватно, существует Применяемая модель кредиты и кредиты, по возможность искажения постоянно совершенст- которым наблюдается в отражении риска.
вуется с учетом междуна- ухудшение качества.
Распределение родного опыта, вновь Возможно, следует рейтингов недоста- выявленных закономер- расширить распределение точно для подразде- рейтингов для ления риска по обеспечения раннего имеющим рейтинг пересматривает лимиты предупреждения;
кредитам для целей с учетом внутренних ценообразования на рейтингов заемщиков.
основе оценки рисков дения или в иных Четко определены или распределения целях (установление процедуры контроля капитала. Модель регу- ставок по кредитам, установленных лимитов и лярно пересматривается формирования провизий ограничений на проводимые на предмет ее (резервов) по банком операции.
адекватности рыночной кредитам, распреде- ситуации и положению ление капитала).
банка и при необходи- Данные модели мости корректируется.
применяются
Пересмотр лимитов и эпизодически, по мере ограничений на необходимости.
проводимые банком операции осуществляется регулярно.
Информация,
Система управленческой Система управлен- используемая информации предоставляет информации возможно ческой информации для управ- адекватную и своевремен- нуждается в незначи- имеет недостатки, ленческого и ную информацию о тельном совершенство- требующие внимания.
внутреннего кредитном портфеле. Совет вании в одном или Адекватность и (или)
контроля директоров и правление нескольких направле- своевременность получают соответствующую ниях, но совет представляемой отчетность для анализа и информации может быть понимания профиля в целом получают недостаточной.
кредитного риска в банке.
соответствующую
Информация о отчетность для анализа портфельных рисках информации облегчает и понимания профиля может быть неполной.
работу по составлению кредитного риска в Как результат, совет отчетности об банке. Система управ- отклонениях.
ленческой информации правление могут не облегчает работу по получать соответст- составлению отчетности вующую или достаточ- об отклонениях, а ее ную информацию для инфраструктура анализа и понимания позволяет своевременно профиля кредитного обеспечивать специаль- ные (нестандартные)
Отчетность об запросы.
отклонениях нуждается в совершенствовании.
может не обеспечивать своевременно специальные (нестандартные)
Диверсифика-
Управление
Управление диверсифи- ция портфеля диверсификацией активное кацией возможно кацией пассивно или и эффективное. Лимиты по нуждается в совершенст- отсутствует. Банк, концентрациям устанавли- вовании, но является возможно, не выявляет ваются на приемлемых адекватным.
концентрации рисков и уровнях. Банк выявляет и Концентрации рисков (или) выявляет их, но представляет отчетность выявляются и отражаются принимает не адекват- по концентрации рисков и в отчетах, но могут не ные меры или не достигать лимитов или ограничению, сокращению иных пороговых ограничению или или иному снижению риска.
значений. Правление снижению риска.
принимает меры для
Правление не разби- ограничения или рается в корреляциях снижения концентраций рисков. Лимиты на уровне отдельных концентраций в случае займов, но могут их наличия нарушаются отсутствовать меры на либо пересматриваются уровне портфеля.
в сторону их повышения.
План
План действий на случай План действий на действий на возникновения непредви- случай возникновения случай воз- денных обстоятельств никновения разработан и эффективен.
адекватен.
обстоятельств непредвиден- План включает разумные Соответствует текущему неадекватен или не ных обстоя- предположения, сценарии и условию, регламентирует существует. План тельств планирование управления процедуры решения может существовать, кризисом, а также необходимых вопросов и но он не учитывает учитывает потребности содержит адекватный потребности банка в банка в дополнительных уровень деталей, дополнительных ресурсах.
включая анализ сценария ресурсах, в связи с ситуаций. План может этим является требовать совершенство- неадекватным. План вания по некоторым может не учитывать направлениям.
целесообразное использование средств или их наличие в кризисной ситуации.
Служба внутреннего аудита Служба внутреннего периодически проводит аудита периодически и аудита формально внутренние проверки выборочно проводит проверяет соблюдение процессов по управлению требований действую- кредитным риском в целях процессов, описанных в щего законодательства обеспечения их соответст- политике по управлению Республики Казахстан, вия кредитным политикам кредитным риском.
в том числе норматив- и процедурам, оценивает Результаты проверки ных актов уполномо- процесс кредитного используются для ченного органа, при администрирования, выявления слабых мест осуществлении определение точности в процессе управления операций банка, в том системы внутренних кредитным риском, во числе нормативных кредитных рейтингов, а внутренних правилах и актов в области также порядка мониторинга процедурах, а также для выявления каких-либо риском. Не принимает отклонений и исключений участие в системе из политики, процедур и риском в банке.
Обобщенные выводы:
Оценка качества контроля Уровень оценки кредитного риска за кредитным риском Совокупный кредитный риск Первый руководитель (либо лицо, его замещающее)
(фамилия, имя, при наличии - отчество) (подпись) (дата)
Исполнитель:__________________________ _________ (должность, фамилия и имя) (подпись)
Низкий - Совет директоров и правление оперативно выявляют и контролируют кредитные риски, возникающие в том числе по внебалансовым статьям банка. Совет директоров и правление активно участвуют в управлении рисками и обеспечивают наличие соответствующих внутренних положений.
Требования политик и процедур поддерживаются процедурами мониторинга риска, отчетами и информационными системами управления, которые представляют всю необходимую информацию для ее анализа, своевременного и надлежащего реагирования на происходящие изменения. Сотрудниками банка соблюдаются требования законодательства Республики Казахстан, внутренних правил и процедур, функциональные обязанности выполняются согласно должностным инструкциям. Системы внутреннего контроля адекватны и соответствуют размерам и деятельности банка. Отмечаются некоторые отклонения от установленных внутренних правил и процедур, но они не являются существенными. Управление кредитным риском считается полностью эффективным для установления, отслеживания и контроля за рисками.
Мероприятия, направленные на снижение негативных тенденций в деятельности банка, являются достаточными.
Умеренный - управление кредитным риском в банке достаточно эффективно, но в нем наблюдаются незначительные недоработки. Оно отражает быстрое реагирование и способность успешно управлять риском, который может возникнуть по ходу выполнения стратегии. Хотя в банке могут наблюдаться некоторые недоработки в отношении управления кредитным риском, эти недостатки своевременно выявляются и корректируются. В целом контроль со стороны совета директоров и правления, внутренние правила и процедуры мониторинга и контроля риска, отчетность и системы управленческой информации считаются удовлетворительными и эффективными для поддержания стабильной работы банка. В целом риски находятся под контролем в достаточной степени, не требующей дополнительного контроля со стороны риск-менеджмента банка. Система внутреннего контроля показывает некоторые недостатки или недоработки, но они все корректируются в ходе нормальной работы подразделения. Сотрудники службы внутреннего аудита могут сделать рекомендации по их улучшению, но замеченные недоработки не окажут существенного воздействия на надежную и стабильную работу подразделения.
Мероприятия, направленные на снижение негативных тенденций в деятельности банка, являются адекватными.
Высокий - в банке отсутствуют процедуры эффективного управления кредитным риском, которые не позволяют выявлять, отслеживать, мониторить и контролировать потенциальный кредитный риск. Элементы управления рисками считаются полностью недостаточными, и совет директоров и правление не демонстрируют способности исправить эти недостатки. Поставлен под сомнение профессионализм конкретных сотрудников и правления банка. Наблюдаются систематические нарушения внутренних политик и процедур. Система внутреннего контроля может быть настолько слабой, что негативно отражается на финансовой устойчивости банка. Необходимо проявить незамедлительную обеспокоенность на предмет достоверности бухгалтерского учета, финансовых отчетов и потенциальных убытков, которые могут появиться, если не предпринять немедленных корректирующих мер. Недостатки в процедурах управления кредитным риском и в системах внутреннего контроля требуют немедленного и тщательного внимания со стороны риск-менеджмента банка.
Мероприятия, направленные на снижение негативных тенденций, в деятельности банка являются неадекватными.
Приложение 11
Матрица мониторинга риска ликвидности Сноска. Инструкция дополнена приложением 11 в соответствии с постановлением Правления АФН РК от 29.12.2009 № 263 (порядок введения в действие см. п. 2); с изменениями, внесенными постановлением Правления АФН РК от 31.01.2011 № 8 (вводится в действие по истечении четырнадцати Таблица 1. Структура активов (в тенге)
Лимиты, квартал от общих установленные активов, в Всего активов х Наличность Средства в Национальном Банке Республики Займы, предоставленные банкам и организациям, осуществляющим отдельные виды банковских операций Инвестиции в ценные бумаги Операции «РЕПО»
Инвестиции в связанные юридические лица Займы клиентам Инвестиции в недвижимость (здания банка)
Прочие активы
Таблица 2. Анализ коэффициентов:
1. Отношение суммы вкладов десяти крупных депозитов/ликвидные активы, расчет которых устанавливается в соответствии с постановлением Правления Агентства Республики Казахстан по регулированию и надзору финансового рынка и финансовых организаций от 30 сентября 2005 года № 358 "Об утверждении Инструкции о нормативных значениях и методике расчетов пруденциальных нормативов для банков второго уровня" (зарегистрированным в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов Республики Казахстан под № 3924)
Оценка банка:
Оценка правлением
Оценка правлением банка банка остатка 10 остатка 10 (десяти)
(десяти) крупных крупных депозитов на конец депозитов на конец трех месяцев (в тенге).
банка, в одного месяца (в Причины увеличения или тенге). Причины сокращения увеличения или Показатели Лимиты, установленные внутренними документами Отношение ликвидных активов/всего активов активов/итого депозитов Отношение кредитов/ депозиты Активы банка, используемые в качестве залога (обремененные)/всего активы Таблица 3. Анализ структуры обязательств (источников средств), тыс. тенге:
Доля от общих обязательств, в процентах Всего депозитов Текущие счета Срочные вклады Вклады до востребования Заимствования на местном межбанковском рынке Иностранные заимствования Собственные ценные бумаги банка Займы, полученные от связанных лиц Субординированный долг Таблица 4. Источники финансирования, тыс. тенге:
7 дней 30 дней 60 дней 90 дней 180 дней Более Денежные средства Депозиты Необремененные ценные бумаги Выплаты по кредитам в соответствии с графиком погашения Реализация активов (секьюритизация, операции «РЕПО» и другие)
Источники финансирования от лиц, связанных с банком особыми отношениями Всего сумма от указанных источников финансирования Таблица 5. Выплаты по обязательствам (использование средств), тыс. тенге:
Истечение срока депозитов/изъятия прочего долга Выплаты лицам, связанным с банком особыми отношениями Внебалансовые обязательства Обязательства по предоставлению Кредитные линии Производные инструменты Всего выплат Действия банка, в случае если объем использованных средств превышает источники в любой период времени по обеспечению потребностей в Основные моменты Плана действий на случай возникновения Представление информации об источниках и использовании средств в иностранной валюте по форме таблицы 5 в случае наличия у банка валютных рисков, способных повлиять на ликвидность.
Причины,
Перес- повлек-
Совета мотрен- шие воз- никно- вению енные за устра- Правления устранению выявлен- ного на- рушения Матрица оценки риска ликвидности Источники финансирования Имеются достаточные Источники финансирования и неограниченны и источники финансирования, уровень обязательств указывают предоставляют предоставляющие возможность на текущие и будущие трудности конкурентоспособное для эффективной ликвидности.
в управлении долгосрочной преимущество.
ликвидностью.
В целом источники финанси- Займы могут концентрироваться диверсифицированы. Не рования диверсифицированы, у нескольких источников, у существует или незначи- однако наблюдается источников с общими тельная зависимость от незначительное количество инвестиционными целями.
оптовых источников источников финансирования.
Наблюдается значительная финансирования или Значительные концентрации зависимость от оптовых других чувствительных отсутствуют. Существует источников финанси- умеренная зависимость от рования.
Способность повысить
Банк потенциально имеет Банк демонстрирует небольшую ликвидность через способность повысить способность или потенциал продажу активов и (или)
ликвидность через продажу повышения ликвидности через секьюритизацию высокая, активов и (или)
и банк имеет установив- секьюритизацию, но имеет секьюритизацию. Отсутствие шуюся репутацию по небольшой опыт по доступу опыта по доступу к этим рынкам доступу к этим рынкам.
к этим рынкам.
или плохая репутация могут поставить под сомнение эту сделку.
Объем оптовых
Некоторые оптовые фонды Материальные объемы оптовых обязательств по имеют встроенные опционы, но фондов имеют встроенные встроенным опционам их потенциальное воздействие опционы. Их потенциальный низкий.
незначительное.
эффект значителен.
Банк не будет испытывать Банк не сильно зависит от Структура ликвидности банка трудностей финансирова- трудностей финансирования в свидетельствует о зависимости ния в случае изменения случае изменения ситуации на от изменения ситуации на ситуации на рынке.
рынке.
Поддержка родительской организации (крупных (крупных участников)
участников) сильная.
организации адекватная.
участников) недостаточная или отсутствует.
Риск потери капитала
Потенциальный риск потери (прибыли) в силу (прибыли) в силу структуры капитала (прибыли) в силу структуры рисков рисков ликвидности высокой стоимости обязательств управляемый.
или незапланированного незначительный.
снижения активов может быть значительным.
Матрица контроля риска ликвидности Проводится на постоянной Проводится на периоди- Проводится время основе (по мере изменения ческой основе, включает от времени и вклю- внешней и внутренней среды разработку внутренних чает разработку и банка) оптимизация документов, учитывающих утверждение внут- особенности управления ренних документов, ликвидностью, описанных ликвидностью банка.
описывающих проце- во внутренних документах.
Политика в сфере дуры управления и Процесс взаимосвязан с управления и контроля контроля за уров- ликвидностью разработкой стратегии за уровнем ликвидности нем ликвидности.
банка, бизнес-плана, подкреплена внутренними политики по управлению документами, содержащими рисками и другими стандарты и инструкции, технологическими представляющие собой процессами.
методическое обеспечение ее реализации.
В целом Совет директоров и правление адекватно правление не обес- риск ликвидности. Совет осуществляют мониторинг печивают наличие и контроль риска удовлетворитель- банка активно участвуют ликвидности, утверждают ного процесса в управлении риском и соответствующие политики и процедуры. Правление соответствующих внутренних Политики и проце- политик и процедур, совет эффективно, реагирует и дуры управления выявляет риск ликвиднос- риском ликвидности ти. Наблюдаются некото- являются неадек- рые недоработки в ватными, правление правление понимают все банка не демонст- аспекты риска ликвидности.
рирует способности
Правление выявляет и исправить эти оперативно реагирует на риском ликвидности, эти недостатки.
рыночные изменения.
и правление не полностью понимают правление достаточно или предпочитают разумно понимают ключе- игнорировать вые аспекты риска ключевые аспекты ликвидности и адекватно реагирует на рыночные изменения.
предвидит или не предпринимает своевременные и необходимые меры в ответ на рыночные Политика Одобренная советом директоров политика директоров полити- эффективно регламентирует адекватно регламентирует ка неадекватна или некомпетентна.
риском ликвидности,
Политика имеет распределения ответствен- распределения ответст- недостаток по ности и подотчетности.
венности и подотчет- одному или двум Совет директоров получает ности. Могут быть небольшие недостатки.
параметрам. Совет директоров не относительно подвержен- получает доста- ности банка риску точной информации, ликвидности. Мероприятия, позволяющей принимаемые для устранения осуществлять адекватным образом подверженности банка риску лик- видности.
Мероприятия, устранения выяв- ленного отклоне- совет директоров разрешить проблемы.
Процесс управления риском Процесс управления документы, ликвидности эффективен при риском ликвидности в неэффективен при регламенти- выявлении, мониторинге и целом эффективен при выявлении, рующие про- контроле риска ликвид- выявлении, мониторинге мониторинге и цесс оценки, ности. Политика демонстри- и контроле ликвидности.
контроле риска рует здоровую культуру с Несущественные эффективным опытом работы недостатки в силу в течение долгого сложности принятых времени.
рисков легко исправимы.
План действий на случай случай возникнове- возникнове- ния непредвиденных ния непредви- адекватен. Соответствует денных текущему условию, неадекватен пос- предположения, сценарии регламентирует процедуры кольку не учиты- и планирование управления решения необходимых вает потребности вопросов и содержит банка в дополни- адекватный уровень тельных ресурсах деталей, включая анализ или не существует.
сценария ситуаций.
План может не
План может требовать учитывать целесо- совершенствования по образное использо- некоторым направлениям.
вание средств или их наличие в кри- зисной ситуации.
для управлен- адекватную и своевременную ческого и информацию о подвержен- требующие внима- ности риску ликвидности.
ния. Адекватность нескольких направлениях, и (или) своевре- правление получают но совет директоров и менность представ- соответствующую отчетность правление в целом ляемой информации для анализа и понимания может быть профиля риска ликвидности понимания профиля риска риску ликвидности информации адекватно фиксирует точки неполной. Как концентрации и роста результат, совет риска и представляет своевременную, точную и правление могут эффективную информацию.
не получать или достаточную информацию для анализа и риска ликвидности Банк использует Необходимая информация Используется информационные системы и хранится в информацион- только фактическая для оценки и аналитические процедуры, ных базах, доступна всем информация для планирования позволяющие измерять риск сотрудникам, вовлеченным расчета показа- состояния ликвидности, который в процесс прогнозиро- телей, характери- сопутствует операциям вания в необходимом зующих уровень банка, отражаемым на объеме.
ликвидности банка, балансе банка. Управлен- При этом банк использует которая доступна ческая информационная исторические данные для отдельным система предоставляет определения реальных сотрудникам.
полную информацию о сроков погашения и Обновление требованиях и востребования.
информации не обязательствах банка, Банк обладает достаточ- регламентировано содержит исторические ным объемом исторических данные.
данных для проведения документами банка.
статистических оценок возможных списаний и поступлений денежных средств в течение дня, с учетом других факторов.
Уровень
Информационные технологии Банк применяет програм- Работа произво- автоматизации интегрированы в бизнес- мные продукты, позволяю- дится при помощи процессы, полностью их щие строить математи- стандартных на разных автоматизируют, предостав- ческие и статистические офисных приложений этапах ляя возможность повышать модели для получения Microsoft. Есть качество и эффективность прогнозных значений система учета риском лик- работы банка.
оттока (притока) средств совершаемых видности в Информационные системы на счета клиентов, операций.
содержат достоверную реальных сроков погаше- информацию, с необходимым ния и востребования уровнем детализации для осуществления всех процедур управления риском хранят значительный архив исторических данных об активах и обязательствах банка.
Обновление и дополнение информации происходит Сотрудники службы В ходе своей аудита рассматривает обладают необходимым реализацию подразделе- опытом и навыками для ниями банка и эффектив- аудита не рассмат- оценки эффективности ность согласованной ривает реализацию системы управления риском структуры управления подразделениями риском ликвидности.
банка и адекват-
Небольшое количество ность согласован- регулярно рассматривает недоработок не влияет ной структуры реализацию подразделениями на эффективность и банка и эффективность надежность его согласованной структуры результатов.
Уровень оценки риска ликвидности за риском ликвидности Совокупный риск ликвидности контролируют риск ликвидности. Совет директоров и правление активно участвуют в управлении рисками и обеспечивают наличие соответствующих внутренних положений. Требования политик и процедур поддерживаются процедурами мониторинга риска, отчетами и информационными системами управления, которые представляют всю необходимую информацию для ее анализа, своевременного и надлежащего реагирования на происходящие изменения. Сотрудниками банка соблюдаются требования законодательства Республики Казахстан, внутренних правил и процедур, функциональные обязанности выполняются согласно должностным инструкциям. Система внутреннего контроля адекватна, и соответствует размерам и деятельности банка.
Отмечаются некоторые отклонения от установленных внутренних правил и процедур, но они не являются существенными. Управление риском ликвидности считается полностью эффективным для выявления, мониторинга и контроля за риском. Мероприятия, направленные на снижение негативных тенденций в деятельности банка, являются достаточными.
Умеренный - управление риском ликвидности в банке достаточно эффективно, но при этом имеют место незначительные недоработки. Управление риском ликвидности отражает быстрое реагирование и способность успешно управлять риском, который может возникнуть по ходу выполнения стратегии.
Хотя в банке могут наблюдаться некоторые недоработки в отношении управления риском ликвидности, эти недостатки своевременно выявляются и корректируются. В целом, контроль со стороны совета директоров и правления, внутренние правила и процедуры мониторинга и контроля риска, отчетность и системы управленческой информации считаются удовлетворительными и эффективными для поддержания стабильной работы банка. В целом риски находятся под контролем в достаточной степени, не требующей дополнительного контроля со стороны риск-менеджмента банка. Система внутреннего контроля показывает некоторые недостатки или недоработки, но они все корректируются в ходе текущей работы подразделения. Сотрудники службы внутреннего аудита представляют рекомендации по их улучшению, но замеченные недоработки не окажут существенного воздействия на надежную и стабильную работу подразделения. Мероприятия, направленные на снижение негативных тенденций в деятельности банка являются адекватными.
Высокий - в банке отсутствуют процедуры эффективного управления риском ликвидности, которые не позволяют выявлять, отслеживать, мониторить и контролировать потенциальный риск ликвидности. Элементы управления рисками считаются полностью недостаточными, и совет директоров и правление не демонстрируют способности исправить эти недостатки. Поставлен под сомнение профессионализм конкретных сотрудников и правления банка.
Наблюдаются систематические нарушения внутренних политик и процедур.
Система внутреннего контроля может быть настолько слабой, что негативно отражается на финансовой устойчивости банка. Необходимо проявить незамедлительную обеспокоенность на предмет достоверности бухгалтерского учета, финансовых отчетов и потенциальных убытков, которые могут появиться, если не предпринять немедленных корректирующих мер. Недостатки в процедурах управления риском ликвидности и в системах внутреннего контроля требуют немедленного и тщательного внимания со стороны риск-менеджмента банка. Мероприятия, направленные на снижение негативных тенденций, в деятельности банка являются неадекватными.