Қазақша:
Верховный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты 2004 жылғы 26 қарашадағы № 17 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы Соттардың қылмыстық істерді қысқартылған тәртіппен қарауы туралы
1. Қылмыстық істерді қысқартылған тәртіппен қарау сот төрелігін іске асырудың жеделдігін арттыратынына, сот іс жүргізуге байланысты шығыстарды төмендететініне, сот шығындарын қысқартатынына, судьялар мен процеске қатысушылардың уақытын үнемдейтініне соттардың назары аударылсын.
2. Соттар Қазақстан Республикасы Қылмыстық - процестік кодексінің (бұдан әрі - ҚПК) 382-бабының бірінші бөлігіне сәйкес онша ауыр емес, ауырлығы орташа қылмыстар және ауыр қылмыстар туралы істер қысқартылған тәртіппен қаралатынын назарда ұстағандары жөн. Істерді қысқартылған тәртіппен қарауда, оның ішінде кәмелетке толмағандарға, сот iсi жүргiзілетін тiлдi бiлмейтiн тұлғаларға қатысты, жәбірленушісі жоқ және басқа да істер бойынша заңда қандай да бір шектеулер белгіленбеген.
Егер сотталушы кінәсін толық көлемде, оның ішінде оған қойылған талап қою талаптарын мойындаса, сотқа дейінгі іс жүргізу барысында ҚПК-де белгіленген және процеске қатысушылардың құқықтарына нұқсан келтіретін қағидаларды бұзушылыққа жол берілмесе, сондай-ақ процеске қатысушылар iс бойынша жиналған дәлелдемелердiң қатыстылығы мен жол берілетіндігіне дауласпаса және оларды сот отырысында зерттеудi талап етпесе, сондай-ақ сотқа дейінгі жеделдетілген тергеп-тексеру істері бойынша немесе медиация тәртібімен татуласуға қол жеткізу туралы келісім жасалған кезде сот істі қысқартылған тәртiппен қарау туралы шешім қабылдайды.
3. Сот істі қысқартылған тәртіппен қарау мәселесін ҚПК-нің 382-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген негіздерді анықтағаннан кейін, істі іс жүргізуге қабылдаған кезде дербес, сондай-ақ басты сот талқылауының басында тараптардың пікірін ескере отырып шешеді. Соттың шешімі басты сот талқылауын тағайындау туралы қаулыларда немесе тікелей сот талқылауының барысында жазылады.
4. Сот, егер басты сот талқылауы барысында прокурор аса ауыр қылмыс жасады деген айыпты басқа одан неғұрлым жеңіл қылмыс жасады деген айыпқа өзгертсе, сот отырысын қысқартылған тәртіппен жүргізу мәселесін қарауға тиіс.
Тараптар істі қысқартылған тәртіппен қарау туралы өтінішхат берген жағдайда істі іс жүргізуге қабылдау кезінде және оған ҚПК-нің 382-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген негіздер болған кезде алдын ала тыңдау ҚПК-нің 321-бабының талаптарына сәйкес жүргізіледі.
5. Алып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 22.12.2016 № 16 Нормативтік қаулысымен (алғаш ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
6. Сот істі қысқартылған тәртіппен қарау туралы шешім қабылдау кезінде ҚПК-нің 319, 320-баптарында көрсетілген мәселелерді де, атап айтқанда:
істің осы соттың соттылығына жататын-жатпайтынын;
таңдалған бұлтартпау шарасының өзгертуге немесе күшін жоюға жататын- жатпайтынын;
істі тоқтату немесе іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру үшін негіздердің бар-жоғын;
анықтау немесе алдын ала тергеу жүргізу, жеделдетілген сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізу, кінәні мойындау туралы процестік келісім, медиация тәртібімен татуласуға қол жеткізу туралы келісім жасасу кезінде басты сот талқылауын тағайындауға кедергі болатын бұзушылықтарға жол берілген- берілмегенін және басқаларды анықтауға міндетті.
7. Соттың істі қысқартылған тәртіппен қарау туралы шешімі басты сот талқылауын тағайындау туралы қаулыларда не басты сот талқылауында жеке құжат ретінде немесе оны сот отырысының хаттамасына енгізе отырып, жазылады.
8. Сот талқылауын қысқартылған тәртіппен жүргізу кезінде сот тергеуі ҚПК- нің 382-бабының екінші бөлігіне сәйкес жүргізіледі. Бұл ретте басқа дәлелдемелерді жариялау және зерттеу талап етілмейді, өйткені оларға ешкім дау айтпайды және анық, қатысты әрі жол берілетін болып танылады. Сот жарыссөзі мен істің қаралуын аяқтау олар бойынша сот жарыссөзі жүргізілмейтін және сотталушы соңғы сөзді айтпайтын медиация тәртібімен татуласуға қол жеткізу туралы келісім жасалған істерді қоспағанда, ҚПК-нің 383, 384, 385, 386- баптарында белгіленген қағидалар бойынша жүргізіледі.
Сот талқылауының қысқартылған тәртібі кезінде процеске қатысушылардың процестік құқықтарына қысым жасауға немесе шектеуге жол берілмейді.
Егер ол іс бойынша тарап болып табылмайтын басқа адамдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын мән-жайларды зерттеудің жан- жақтылығына, толықтығы мен объективтілігіне әсер ететін болса, сот талқылауы қысқартылған тәртіппен жүргізілуі мүмкін емес.
9. Сот ҚПК-нің 382-бабы үшінші бөлігінің негізінде, егер басты сот талқылауы барысында айыпталушыдан немесе жәбірленушіден жауап алу кезінде сот отырысында зерттеуді талап ететін мән-жайлар анықталса, сот тергеуін толық көлемде жүргізу туралы қаулы шығара алады. Егер сот жарыссөздерінде сөз сөйлеуші немесе сотталушы соңғы сөзінде іс үшін маңызы бар жаңа мән-жайлар туралы хабарласа, сот тараптардың өтінішхаты бойынша немесе өз бастамасымен ҚПК-нің 385-бабының негізінде, сот тергеуін қайта бастайды. Қайта жүргізілген сот тергеуі аяқталғаннан кейін сот жарыссөзін сот қайтадан ашады және сотталушыға соңғы сөз береді. Егер процеске қатысушылар жаңа мән-жайларға дау айтса сот тергеуін әдеттегі тәртіппен жүргізу туралы қаулы етеді.
Істі сотта іс жүргізуге қабылдау сатысында басты сот талқылауын тағайындауға кедергі келтіретін қылмыстық-процестік заңнаманы елеулі бұзушылықтар анықталған кезде, ал сотқа дейінгі жеделдетілген тергеп-тексеру істері бойынша, кінәні мойындау туралы жасалған процестік келісімі бар істер бойынша және басты сот талқылауы барысында осы бұзушылықтар анықталса, сот оларды жою үшін уәжді қаулымен ҚПК-нің 323-бабының тәртібімен істі прокурорға қайтарады.
Сотқа дейінгі жеделдетілген тергеп-тексеру істері, кінәні мойындау туралы процестік келісімі бар істер бойынша басты сот талқылауы барысында анықталған қылмыстық-процестік заңды елеулі бұзушылықтар деп сотты оны жүргізу мүмкіндігінен айыратын осындай бұзушылықтарды таныған жөн.
Атап айтқанда, сотқа дейінгі жеделдетілген тергеп-тексеру істері бойынша басты сот талқылауын жүргізуге ҚПК-нің 190-бабының алтыншы бөлігінде көзделген негіздер, кінәні мойындау туралы жасалған процестік келісімі бар істер бойынша ҚПК-нің 613-бабында көрсетілген шарттардың бұзылуы кедергі болуы мүмкін.
10. Соттардың қылмыстық істерді қысқартылған тәртіппен қарау мерзімдерін қатаң сақтағандары жөн. Істің қысқартылған тәртіппен сот талқылауы он тәулікке дейінгі мерзімде аяқталуға тиіс, ол сот талқылауы басталған кезден бастап есептеледі. ҚПК-нің 382-бабының екінші бөлігіне сәйкес бұл мерзім айрықша жағдайларда судьяның уәжді қаулысымен жиырма тәулікке дейін ұзартылуы мүмкін.
Істерді қарау мерзімдерін ұзартудың негіздері сотталушының, жәбірленушінің келмеуі; тараптардың залалды өз еркімен өтеу үшін мерзім беруге өтінішхат беруі; процестік келісім жасасу туралы өтінішхат беруі және т.б. болуы
11. Істі қысқартылған тәртіппен қараған кезде сот айыптау үкімін, сондай-ақ ақтау үкімін шығаруға, іс жүргізумен істі тоқтатуға не сотталғанды заңда көзделген негіздер бойынша жазадан босатуға құқылы. Сот үкімде істің қысқартылған тәртіппен қаралғаны туралы жазып, сот отырысында зерттелмеген іс материалдарындағы дәлелдемелерге сілтеме жасауға құқылы. Істерді қараудың қысқартылған тәртібі сотталушының кінәсін мойындауды көздейтіндіктен, бұл мән-жайды жазаны тағайындау кезінде қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін ретінде ескеру қажет.
12. Қысқартылған тәртіппен ҚПК-ге қатаң сәйкес түрде жүргізілген сот тергеуін толық емес немесе біржақты деп бағалауға болмайды, ал үкімді тексерілмегендігі немесе дәлелдердің жеткіліксіздігі уәждері бойынша негізсіз және күші жойылған деп санауға болмайды. Қысқартылған тәртіппен қаралған істер бойынша сот үкімдеріне, қаулыларына шағымдарды, наразылықтарды апелляциялық тәртіппен қарауды судья жеке-дара жүзеге асырады.
13. Соттар қысқартылған тәртіппен қаралған істер бойынша шығарылған үкімдерге, қаулыларға апелляциялық шағымдар, кассациялық өтінішхаттар, наразылықтар бойынша істерді қарау кезінде бірінші сатыдағы соттың ҚПК-нің 382-бабының талаптарын сақтаған-сақтамағанын тексеруге тиіс.
14. Қылмыстық-процестік заңның нормаларын бұзушылықтармен байланысты істі жаңа сот қарауына жібере отырып, қысқартылған тәртіппен қарау кезінде шығарылған үкімнің күші жойылған кезде іс ҚПК-нің 382-бабының бірінші бөлігінің талаптары сақталған кезде қысқартылған тәртіппен қайта қаралады.
15. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес осы нормативтік қаулы қолданыстағы құқық құрамына қосылады, жалпыға бірдей міндетті болып табылады және ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

На русском языке:
Верховный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан от 26 ноября 2004 года N 17 О рассмотрении судами уголовных дел в сокращенном порядке
1. Обратить внимание судов, что рассмотрение уголовных дел в сокращенном порядке повышает оперативность отправления правосудия, уменьшает расходы, связанные с судопроизводством, сокращает судебные издержки, высвобождает время судей и участников процесса.
2. Судам следует иметь в виду, что в соответствии с частью первой статьи 382 Уголовно-процессуального кодекса Республики Казахстан (далее - УПК) в сокращенном порядке рассматриваются дела о преступлениях небольшой, средней тяжести и тяжких преступлениях. Каких-либо ограничений по рассмотрению дел в сокращенном порядке, в том числе по делам о несовершеннолетних, лиц, не владеющих языком судопроизводства, по которым отсутствует потерпевший, и другим, законом не установлено.
Суд принимает решение о рассмотрении дела в сокращенном порядке, если подсудимый признает вину в полном объеме, в том числе, и предъявленные к нему исковые требования, в ходе досудебного производства не допущено нарушение правил, установленных УПК и ущемляющих права участников процесса, а также, если участники процесса не оспаривают относимость и допустимость доказательств, собранных по делу, и не настаивают на их исследовании в судебном заседании, а также по делам ускоренного досудебного расследования, или соглашением о достижении примирения в порядке медиации.
3. Вопрос о рассмотрении дела в сокращенном порядке решается судом при принятии дела к производству после установления оснований, указанных в части первой статьи 382 УПК, самостоятельно, а также в начале главного судебного разбирательства, с учетом мнения сторон. Решение суда излагается в постановлениях о назначении главного судебного разбирательства либо непосредственно в ходе судебного разбирательства.
4. Если в ходе главного судебного разбирательства прокурором изменено обвинение с особо тяжкого на обвинение в совершении другого менее тяжкого преступления, суд должен рассмотреть вопрос о проведении судебного заседания в сокращенном порядке.
В случае подачи сторонами ходатайства о рассмотрении дела в сокращенном порядке при принятии дела к производству и наличия к нему оснований, указанных в части первой статьи 382 УПК, предварительное слушание проводится в соответствии с требованиями статьи 321 УПК.
5. Исключен нормативным постановлением Верховного Суда РК от
22.12.2016 № 16.
6. Суд при принятии решения о рассмотрении дела в сокращенном порядке обязан выяснить также вопросы, указанные в статьях 319, 320 УПК, в частности:
подсудно ли дело данному суду;
подлежит ли изменению или отмене избранная мера пресечения;
нет ли оснований для прекращения дела или приостановления производства по делу;
не допущены ли нарушения при производстве дознания или предварительного следствия, проведения ускоренного досудебного расследования, при заключении процессуального соглашения о признании вины, соглашения о достижении примирения в порядке медиации, препятствующие назначению главного судебного разбирательства, и другие.
7. Решение суда о рассмотрении дела в сокращенном порядке излагается в постановлениях о назначении главного судебного разбирательства, либо в главном судебном заседании в виде отдельного документа, или с занесением его в протокол судебного заседания.
8. При сокращенном порядке судебного разбирательства судебное следствие проводится в соответствии с частью второй статьи 382 УПК. При этом не требуется оглашение и исследование других доказательств, поскольку они никем не оспариваются и признаются достоверными, относимыми и допустимыми. Судебные прения и завершение рассмотрения дела осуществляются по правилам, установленным статьями 383, 384, 385, 386 УПК, за исключением дел с соглашением о достижении примирения в порядке медиации, по которым судебные прения не проводятся и последнее слово подсудимым не произносится.
Ущемление или ограничение процессуальных прав участников процесса при сокращенном порядке судебного разбирательства не допускается.
Судебное разбирательство не может быть проведено в сокращенном порядке, если это может отразиться на всесторонности, полноте и объективности исследования обстоятельств, затрагивающих права и законные интересы других лиц, не являющихся сторонами по делу.
9. На основании части третьей статьи 382 УПК, если в ходе допроса обвиняемого или потерпевшего в главном судебном разбирательстве будут установлены обстоятельства, требующие исследования в судебном заседании, суд может постановить о проведении судебного следствия в полном объеме. Если выступающие в судебных прениях или подсудимый в последнем слове сообщат о новых обстоятельствах, имеющих значение для дела, суд по ходатайству сторон или по собственной инициативе на основании статьи 385 УПК возобновляет судебное следствие. По окончании возобновленного судебного следствия суд вновь открывает судебные прения и предоставляет подсудимому последнее слово.
Если новые обстоятельства оспариваются участниками процесса, суд постановляет о проведении судебного следствия в обычном порядке.
При установлении существенных нарушений уголовно-процессуального законодательства, препятствующих назначению главного судебного разбирательства на стадии принятия дела к производству в суде, а по делам ускоренного досудебного расследования, делам с процессуальным соглашением о признании вины, при установлении этих нарушений и в ходе главного судебного разбирательства, суд мотивированным постановлением возвращает дело прокурору для их устранения в порядке статьи 323 УПК.
По делам ускоренного досудебного расследования, делам с процессуальным соглашением о признании вины, под существенными нарушениями уголовно- процессуального закона, установленными в ходе главного судебного разбирательства, следует признавать такие нарушения, которые лишают суд возможности его проведения.
В частности, препятствием к проведению главного судебного разбирательства по делам ускоренного досудебного расследования могут быть основания, предусмотренные частью шестой статьи 190 УПК; по делам с процессуальным соглашением о признании вины, нарушение условий, указанных в статье 613 УПК.
10. Судам следует строго соблюдать сроки рассмотрения уголовных дел в сокращенном порядке.
Судебное разбирательство дела в сокращенном порядке должно быть окончено в срок до десяти суток, который исчисляется с момента начала судебного разбирательства.
В исключительных случаях этот срок в соответствии с частью второй статьи 382 УПК может быть продлен мотивированным постановлением судьи до двадцати суток.
Основаниями продления сроков рассмотрения могут быть неявка подсудимого, потерпевшего; подача сторонами ходатайства на предоставление срока для добровольного возмещения ущерба; подача ходатайства о заключении процессуального соглашения и т.д.
11. При сокращенном порядке рассмотрения дела суд вправе выносить как обвинительный, так и оправдательный приговор, прекратить дело производством либо освободить осужденного от наказания по основаниям, предусмотренным законом. Суд вправе ссылаться в приговоре на доказательства, имеющиеся в материалах дела, которые не были исследованы в судебном заседании, оговорив, что дело рассмотрено в сокращенном порядке. Поскольку сокращенный порядок рассмотрения дел предполагает признание вины подсудимым, это обстоятельство следует учитывать при назначении наказания как смягчающее уголовную ответственность и наказание.
12. Судебное следствие при сокращенном порядке, проведенном в строгом соответствии с УПК , не может расцениваться как неполное или одностороннее, а приговор не может считаться необоснованным и быть отмененным по мотивам неисследованности или недостаточности доказательств. Рассмотрение в апелляционном порядке жалоб, протестов на приговоры, постановления суда по делам, рассмотренным в сокращенном порядке, осуществляется судьей единолично.
13. Суды при рассмотрении дел по апелляционным жалобам, кассационным ходатайствам, протестам на приговоры, постановления по делам, рассмотренным в сокращенном порядке, должны проверять, соблюдены ли судом первой инстанции требования статьи 382 УПК.
13-1. В соответствии с частью третьей статьи 55 Уголовного кодекса Республики Казахстан (далее - УК), при рассмотрении в сокращенном порядке уголовных дел ускоренного досудебного расследования, срок и размер наказания за совершенное уголовное преступление не может превышать половины максимального срока или размера, предусмотренного соответствующей статьей Особенной части УК.
13-2. Уголовные дела с процессуальным соглашением о признании вины ввиду наличия специальной нормы разрешаются в порядке согласительного производства с соблюдением требований главы 64 УПК. Дела с процессуальным соглашением о сотрудничестве рассмотрению в сокращенном порядке не подлежат и разрешаются на стадии исполнения судебных решений в соответствии с главой 51 УПК.
14. При отмене приговора в связи с нарушениями норм уголовно- процессуального закона, вынесенного при сокращенном порядке рассмотрения дела с направлением его на новое судебное рассмотрение, дело вновь рассматривается в сокращенном порядке при соблюдении требований части первой статьи 382 УПК.
15. Согласно статье 4 Конституции Республики Казахстан настоящее нормативное постановление включается в состав действующего права, а также является общеобязательным и вводится в действие со дня официального опубликования.
Председатель Верховного Суда Республики Казахстан Судья Верховного Суда Республики Казахстан, секретарь пленарного заседания