Қазақша:
Қазақстан Республикасының Үкіметі Правительство Республики Казахстан (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі)
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 12 (Премьер-Министр РК)
наурыздағы N 245 Қаулысы. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 3 сәуірдегі № 196 қаулысымен Ең озық қолжетімді технологиялар тізбесін бекіту туралы
1. Қоса беріліп отырған ең озық қолжетімді технологиялар тізбесі бекітілсін.
2. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.
Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Үкіметінің 2008 жылғы 12 наурыздағы N 245 қаулысымен бекітілген Ең озық қолжетімді технологиялар тізбесі
1. Сарқынды суларды салалар бойынша тазарту N Сала Сарқынды Ең озық қолжетімді технология *)
сулардың түрі 3-кезең 2-ке- зең ке- Суармалы жер шаруашылығы Коллектор- Ағындардың Бірінші кезең Екінші кезең- лық-дре- бөлігін су- бойынша то- ге қосымша:
наждық су- ландыру үшін қайта- ғандарда, жоғары сулы ларды (КДС)
лама пайда- жинақтағыш- өсімдіктер тазарту лану мақса- тарда тұндыр- бар биопла- тында КДС-ны ған соң одан толарда соңы- тоғандарда, әрі түйіршік- на дейін та- ыдыстарда, ті сүзгілерде зарту немесе сүзумен коа- электр диализ тарда тұндыру гулянттар, немесе кері флокулянттар осмос әдісі- қосумен ауаға мен соңына қанықтыру дейін тазарту Коммуналдық сарқынды суларды тазарту Қалалық Құрамында Бірінші кезеңге аэрация азот бар қо- қосымша:
станцияла- сылыстардың түйіршікті
1) клинопти- рынан ша- шоғырлануын сүзгілерде лолитпен ион руашылық- төмендету сүзу;
ауыстырғыш тұрмыстық үшін нитри- ауаға қанық- колонналарда және өнді- фикациялау- тырылатын сүзу және рістік сарқынды мен-денитри- биотоғандарда өңдеу;
2) көмір қоспасы мен аэротен- десорбция сүзгісінде каларда ме- градирняла- адсорбциялау ханикалық рында және биоло- аммиакты гиялық тазарту флотациялау, коагуляция- лау, үрлеу Шаруашылық Тазартылма- Кәріз бен Кәріз- дің
-тұрмыстық ған ағын- тазартудың және ағындар;
дарды ассе- орталықтанды- 100 текше низациялау рылған жүйе- өсімдіктері ағын- дарды м кем тәу- және сүзу лерін салу.
бар тоғандар- ліктік кө- алаңдары мен сарқын- Су объектіле- да соңына тазар- ту- леммен та- ды суларды ріне төгу;
мақ, сүт, олардың жоқ дың орта- қайта өң- тарға төгу кезінде - сү- лық- тан- деу өнер- зу алаңдарына кәсібі кә- немесе жинақ- сіпорында- тағыштарға ды- рыл- ған рының сар- төгу қынды жүйе- лері- сулары нің жоқ кезін- де ауыл- ды елді ме- кен- дер- қала тип- тес кент- тер- таза- ртыл- маған дарын орна- лас- тыру Жеңіл өнеркәсіп Мақта-ма- Минералды та, тоқы- коагулянт- коагулянттар- ма, жібек, тармен және мен және ор- мен және по- жүн фабри- полимерлі ганикалық ка- лимерлі фло- каларының флокулянт- тиондық реа- кулянттармен сарқынды тармен өң- генттермен өңдеу, тұнды- деу, тұнды- ру, сүзгілер- ру немесе де құмды тие- умен неме- флотация- де түйіршікті лау, сүзгі- тиеумен соңы- се сорбциялы лерде түйі- на дейін соңына дейін ршікті тиеумен со- ңына дейін Былғары өңдеу жө- Орташаланды- ніндегі ру, тұндыру, кәсіпорын- реагенттік аэротенкалар- дардың өңдеу және да биология- ақшылтғанды- лық тазарту ру Тамақ өнеркәсібі Қант қызылшасы Тұндыру, Бірінші кезеңдегідей зауыттары-ның, шарап 2-сатылы зауыттары-ның және жеміс-кон- аэротенка- серві зау- ларда немесе ыттардың ұзартылған да соңына дей- ін тазарту тырумен аэ- ротенкаларда биологиялық Салқындат- Бірінші ке- Қышқылдықты/сілті- лікті қыш сусын- зеңге қосым- орташалан- дарды өндіру жө- ша: аэротен- дыру, тұн- ніндегі кәсіпорын- каларда био- дыру және логиялық бейтарап- тандыру Сүт өнер- Механикалық кәсібі тазарту:
торлар, құм ша:
су түбіндегі дарының тұтқыштар физикалық пленкалы (орташа шы- химиялық та- тиеумен био- ғыны тәулі- зарту - тенкалар, гіне 100 электрокоа- биосүзгілер шаршы м ас- гуляция, тік тұрақтандыр- там кезін- тұндырғыштар ғыштар, де), май немесе ұстағыштар электрофлота- (ағындарда- ция;
бар тоғандарда ғы майдың шоғырлануы 100 мг/л астам кезін- де), ақшылт- тандыр- ғыштар, тік Ет өнер- Ішкі цехтық Бірінші және орталық кезеңге (аулалық)
электрофлото- механикалық құмды коагуляция, сүзгілер, көбікті айыру, пропе- тезек ұста- микро сүзгі- ллерлік және лер, биологи- пневмомехани- ялық тазарту калық ауаға тұтқыштар, қанықтырумен май ұстағыш- аэротенкалар, тар, ақшылт- гидроциклон- тандырғыш- дар, жоғары тар, тұндыр- сулы өсімдік- ғыштар тер бар то- ғандарда со- Балық Екінші кезеңде- гідей өнеркәсібі ша: қысымды флотация, тұндырғыш- табиғи ауаға тар ақшылттандыр- ғыштар (шығын тәулігіне 400 текше м астам кезде), био- Май-тоңмай Физикалық- Биологиялық тазарту өнеркәсі- химиялық бінің кә- тоң майлар- ры ды күкірт қышқылды алюминиймен коагуляция- лау, ауаға ғыштар, жоға- қанықтыратын ры сулы өсім- діктер бар тарды және тоғандарда флотатор- ларды (екі сатылы) қолданумен қысымды флотация Мұнай өңдеу Мұнай өң- Құм тұтқыш- Құм тұтқышпен деу зауыт- тарда, мұнай біріккен көп тарының аулағыштар- қабатты мұнай флотациядан да, радиалды аулағыштарда кейін сарқын- тазарту, коа- тарда тазар- гулянтты өңдеудің екі ту, коагул- (ВПК-101, тәсілі:
янтты (алю-
ВА-1) пайда-
1. Дистилля- миний суль- ланумен қы- циялық қон- фаты) пайда- сымды флота- дырғыларда торларда өң- термикалық деу, екі са- булану әдісі- тылы биохи- мен суды деу, аэро- миялық тазар- тұзсыздандыру тенкаларда ту, құмды сүзгілерде екі сатылы сүзу және белсенді кө-
2. 0,5 МПа мірдің бар болуы кезінде қысымымен тазарту, кейіннен биосорбция кері осмос биотоғандар- әдісімен әдісімен суды да немесе бұдан әрі те- белсенді рең соңына көмірде сорбция тазартумен үйінді сүз- гілерде сүзу Мұнай сақ- Шағын кәсіп- тағыштар, орындар:
кезеңдегідей жөндеу мұнай аулағыштар, дары ассенизация, тарына төгу Көмір өндірісі Орташа ми- Ағындар СО2-ні жою Реакциялық нералдан- реакциясының үшін суды ағындар көр- ған қышқыл көрсеткішін сеткішін бі- шахталық (рН) 7,5-8,5 тыру, рінші сатыда сулар
-ге дейін реагентпен 4-6-ға, сілті реа- бейтараптан- екінші - 8,5 дыру, құмды
-9-ға дейін
(әкпен, жеткізумен әктаспен)
секциялық өңдеу, хлорлау қоспалағыш- тұндырғыш тарда екі тоғандарында кезеңді бей- тұндыру және тараптандыру, флокулянт хлормен немесе хлор- лы әкпен қосу, құмды залалсыздан- сүзгіде сүзу дыру және хлорлау Бейтарап Әр түрлі Коагулянттар- Салынды зат- тұзды конструкци- ды және фло- тарды жою (минерал- ялардағы кулянттарды және тұрудың данған)
(тік, көлде- пайдаланумен құрамды нең, секция- өңдеу, тұн- мақсатында лық, сөрелік) тұндыр- ғышта- дырғыштарда рда тұндыру тұндыру, құм- суды өңдеудің және хлормен ды сүзгілерде кез келген немесе хлор- сүзу, хлормен түрі қолданы- лы әкпен за- немесе хлорлы лады:
лалсызданды- әкпен залал-
1) тұндырғыш- сыздандыру тарда тұнды- ру, вакууммен дистилляция- лық буландыру қондырғылары- нда тазарту;
2) құмды сүз- гілерде та- зарту, темір иондарын жою, жұмсарту, қондырғылар- ында өңдеу;
3) құмды сүз- гілерде сүзу, қаттылық тұз- дарын, карбо- наттарды жою, тазарту;
4) құмды сүз- карбонаттарды жою, катион- дар және ани- онитті сүзгі- лер арқылы кезекті сүзу- мен суды ион ауыстырғышты Гальваникалық өндірістер Қышқылды- Тазартудың сілтілі әдістері әдістері қол- қолданылады:
данылады:
1) тазарту-
1) электро-
1) тазартыл- дың реагент- ған суды шаю ті әдісі:
2 деңгейлі ваннасына жалпы ағында қайтарумен СС (қышқылды СС орташалан- ағын бойынша және сілті- дыру, рН-ты электрохимия- лі) сарқынды 8-10-ға дейін лық тазарту;
суларды (СС)
электрохими-
2) кері осмос орташаланды- ялық көтеру- әдісі (гипер ру, аралас- мен электро- сүзу):
тыру кезінде лизердің ка- ағындар бойын- ша бөлу, тодтық каме- патронды сүз- расында элек- гі арқылы 1 дыру, кварц тролиздік өң- және 2-саты- сүзгілерінде деу, түзіле- ның гипер сүзу, электр тін шламды - сүзгі қондыр- диализ әді- металл гидро- ғысы арқылы сімен соңына оксидтерін сүзу дейін тазарту;
жою, суды
2) тазарту- электролиздік дың электро- өңдеу, электр химиялық тә- офлотаторда соңына дейін та- зарту, метал гидро- сілі: жалпы оксидтерін, ағында (қыш- фосфаттарын қылды және сілтілі)
СС және сульфид- терін жою;
ру, рН-ты
2) биохимия- түзету лық тазарту:
(5-6,5),
СС ағындар бойынша ялық өңдеу, (құрамында ақшылттанды- мыс барды, ру және сүзу, электр құрамында никель барды жеке) бөлу, қоспалағышта
3) гальвани- калық коагу- ру, бактерия- ляциялық лық дақылдар- каларда өңдеу, тұндыру, сүзу, электр диализ әдісі- лі) СС орта- шаландыру, рН-ты түзету
3) иондық темір-кокс алмасу әдісімен гальвандық буөрісінде суларды ағындар өңдеу, сүзу, бойынша бөлу, орташаланды- алюминий- ру, катион кокс галь- алмастырушы вандық бу және анион өрісінде электр диа- лиз әдісімен Түсті металлургия Қор- ғасын мы- рыш өнді- рісі Кенді сулар Әктеу құм Екінші кезеңге тұтқыш, ор- қалдық ташаландыр- сақтауышта ғыш, әкті тұндыру сүтті дайын- дау торабы, қоспалағыш, дырғыш), (көлденең тұндырғыш), дыру (хлорлау блогы)
Байыту
Хлорлау (орташалан-
Айналмалы фабрикала- дыру, каль- суларды кон- тұрақтандыру ций гипохло- диционерлеу станциясында ритін дайын- (орташаланды- тұздық құрамы ру, цианид- және рН қоспалағыш терді вакуум- бойынша кон- реактор), дық қуу қондырғысы)
және қалдық сақтағышта немесе буфер- лі тоғанда Металлур- Әктеу (құм Градирняларда салқындату гиялық жолымен тұрақтандыру- айналмалы шылық өңдеу салқындату және ион алмастырулық тұндырғыш)
және түйір- шікті сүзгі- лерде соңына Мыс өндірісі Қалдық сақтауыштар- Қалдық сақтауыштарда Қалдық сақта- уыштарда да тұндыру тұндыру, тұндыру, реа- генттік қайта гиперсүзу және хлормен дырмадан құн- ды заттар- ды кәдеге жаратумен Қалдық сақ- Бірінші кезеңге қосымша:
Сүзбейтін түбі бар тағыштарда сұйық хлормен рының өңдеу, әкті сүтпен өңдеу және тұндыру кондиционер- леу (көмір сорбциялы тазарту), ион алмасты- рушылық тазарту, Мыс қорыту Әкті сүтпен Ашық гидро- зауыттары- өңдеу, көл- циклондарда ның сарқынды денең тұн- қатты бөлшек- дырмаларда терді қоршау, коагулянт ретінде күкірт алюминийді қолданумен реагентті ағынды Мысты Алдын ала электроли- сілтілендіру- ттік рафи- дыру, натрий өңдеу, бұдан надтаудың сульфидімен әрі элюаттар- тұндыру, ауа- ды қайта өң- тазарту, гравиялы- ға қанықтыру, деумен және гравиялы құм- тұздарды кә- ды сүзгіде деге жарату- мен электр диализ, сор- бциялы сүзгі- Күкірт қышқылын Бұдан әрі Екінші өндірудің шөгінділерді дыру, тұнды- кәдеге жара- ру тоғанда- тумен суль- рында тұнды- фидті-пиролю- зитті әдіспен күшәнді жою, әкті сүтпен дыру, тұндыру Никель, кобальт өндірісі Көлденең тұндырмалар- да екі саты- лы тұндыру сүзу, адсор- бция (адсор- бер сүзгі)
және кварцты сүзгілерді өңдеу, белсенді рушылық қон- хлормен дырғыда айна- тотықтыру, лма суларды тұзды құрамы бойынша сал- қындату Алюминий өндірісі Реагентті Алюминий тотығын өндірудің сарқынды сулары Сүзгіштікке қарсы экран- өңдеу (қышқыл кезендегідей мен шлам ерітіндісін дайындау бей- тараптандыр- тұндыру (көл- денең тұндыр- ғыш) және ғыштық өңдеу (тұрақтандыру станциясы)
Металл тұндырғышта жылдамдықты майды кәдеге жарату, айналма (салқындату Көлденең тұндырғышта Криолит өндірудің сарқынды су- лары өңдеу (әкті ионды сүзгіде суперфосфат дайындау то- рабы, қос- палағыш, ре- акциялық ка- мера), көл- дырғышта Ти- тан, маг- ний Байыту фабрикала- Қалдық мен өңдеу (әкті сүтті кварцты дайындау торабы, қоспалағыш), гия кәсіп- орындары- дыру (орта- мен және фло- ның сар- шаландырғыш, дырғыда тұз- әкті сүтті өңдеу (күкірт қышқылды алю- рабы, қоспа- миний ерітін- лағыш реак- дісін дайын- тор), көлде- нең тұндыр- полиакриламин ғыштарда лағыш), тұн- дыру (көлде- ғыш), кварцты Құрамында алтын бар рудаларды өндіру және өңдеу Тұндыру, коагуляциялау (көлбеу флокуляциялау немесе тік (полиакрила- торабы) және мид ерітінді- тар), залал- сін дайындау торабы, көл- (хлорлау ғышы), сүзу (жедел сүзгілер)
Кектің алтыннан
Оны содан алтын бар арылған кейін сілті рудаларды ерітінділе- ерітіндісімен циандаудан рін сұйық аулаумен және кейінгі өндірістік үдеріске қай- тарумен көге- ретін қышқыл- ды қышқыл хлорлау қон- ортада айдау, дырғысы, эжектор, ор- хлормен соңы- қалдық сақ- тазарту, тұн- тауышта дыру (қалдық сақтауыш)
және тұзды құрамы бойын- ша салқындату Ескертпелер :
Төгінділердің технологиялық нормалары жұмыс істеп тұрған және жоспарланып отырған тазарту құрылыстары үшін мына тазарту технологиялары негізінде белгіленеді:
бірінші кезең типтік жобаларға сәйкес кең қолданылатын технологиялық шешімдерді түсіндіреді;
екінші кезең ең жақсы техникалық-экономикалық көрсеткіштермен сипатталатын неғұрлым прогрессивті техникалық шешім;
үшінші кезең шаруашылық қызметтік қоршаған ортаға кері әсерін толығымен болдырмауға немесе мәнді қысқартуға мүмкіндік береді, ол технологияны енгізудің екі алдыңғы кезеңдерінің (бірінші және екінші кезеңдер)
элементтерін үйлестіре алады немесе жаңа техникалық шешім бола алады.
Технологияны таңдау мына факторларды бағалау негізінде жүргізіледі:
сарқынды сулар кәрізінің орталықтандырылған жүйелерінің бар немесе жоқ болуы;
алаңнан тыс тазарту құрылыстарына төгу үшін орнатылған жергілікті тазарту құрылыстарында алдын ала тазартылған сарқынды сулардағы ластағыш заттардың тізбесі және шоғырлану деңгейі;
кәсіпорынның жобалау және/немесе қоршаған ортаға әсерін бағалау жобасын (ҚОӘБ) әзірлеу кезеңінде бағаланатын экономикалық және технологиялық мүмкіндіктерін ескерумен уәкілетті орган белгілейтін сарқынды сулардың түзілетін көлемдерінің шектік мәндері;
уәкілетті орган белгілейтін өзен бассейніндегі су сапасының стандарттары және/немесе су сапасының нысаналы көрсеткіштері.
2. Жылу энергетикасы
Операция-
Ең озық қолжетімді технологиялар Қосымша лар санаты көрсеткіштер ескертпелер Қатты бөл- Қаныққан буды қолданумен шаңды Тазарту тиімділігі -99,4-99,8%.
шектердің басу технологиясы шығарынды- Электр сүзгіні және мата сүзгіні орналастыруға мүмкіндік беретін қазандық ұяшықтарымен жаңадан енгізілетін станциялар үшін газдық трактта алдын ала тазарту кезеңінде циклондарды және механикалық коллекторларды пайдаланумен электр сүзгілер және мата сүзгілер Гидравликалық күлді жоюы бар станциялар үшін эмульгатор типтес күл аулағыш қондырғылары, (СаО) бойынша Апр > 190 көрсет- кішті көмірді пайдаланатын станцияларды алып тастағанда Күкірт Дымқыл скрубберді (қысқару Қуаты 100 МВт астам тотықтары- жиілігі - 92-98%) және бүркігіш қондырғылар ның шыға- кептіргіш-скрубберді (қысқару үшін рындылары жиілігі - 85-92%) пайдаланумен күкіртсіздендірудің техникалық Құрғақ сорбенті (әктасты)
бүркумен бөлінетін газдарды күкіртсіздендіру Азот то- Жаңа қондырғылар үшін таңдаушы Шығарынды- тықтарының өршіткілік редукция (бұдан әрі - ларды ТКР)
80-95%-ға
Азот тотықтарын таңдаулы дейін өршіткілік емес редукциялау төмендеу Ішкі қоспа түзумен жану камералары Құрамды циклді газдық турбиналар үшін су мен буды бүрку Өткір үрлеу Ауа мен отынды сатылы енгізу Төмен эмульсиялы жанарғыларды қолдану және/немесе қайта жағу Жоғары шоғырлы шаңды (ЖШШ)
қолданумен шаңды жағу технологиясын қолдану Иісті Тангенсалды немесе циклонды оттық газдың жобасын қолдану жолымен көміртегінің толық жануын қамтамасыз ету Судың лас- Салынды бөлшектерді қоршау және тануының алдын алу Майды аулау үшін құдықтар Қатты Стационарлы (көпіршік) қайнау отынды қабатында жағу жағу Циркуляцияланатын қайнау қабатында Қайнау қабатында қысыммен жағу Жағудың шаңдық әдісі Жылу қон- Конденсаторлар мен градирнялар Қолданыста бар қондырғылар, 1, 2, 7- тар- дырғылары- жылу алмастырғыштарының беті үшін мақты алып ның суын коррозияға төзімді материалдарды тастағанда таңдау;
жаңа қондыр- жүйелері Жергілікті қорғанышты енгізу ғылар үшін (бояулар, катодтық қорғаныш);
сияқты
Энергия тұтыну нүктелерін (вентиляторларды, сорғыштарды)
қысқарту;
Өңдеу үшін реагенттерді пайдалану және (био)мониторларды, химиялық мониторинг аспаптарына және реттеу құрылғыларын орнату;
Температураның көтерілуі кезіндегі жүйелердің тәлімін зерделеу;
Тірі ағзалардың түсуін шектеумен уды алу;
Су ағындарымен төгілетін судың сапасын бақылау Теңіз қай- Аммиакты қолдануды алып тастау раңында пайдаланы- латын жылу пайдалана- тын қон- дырғылар
3. Теңіз және континент мұнай газын өндіру Операциялар санаты Континенттік Тұщы су сірнелері негізінде бұрғылау бұрғылау ерітінділерін жуу Мұнай негізіндегі бұрғылау ерітінділерін пайдалануды;
оларды қайталама пайдаланумен дизелдік негіздегі бұрғылау ерітінділерін пайдалануды алып тастау Бұрғылау ерітіндісінен сүзіліп алынған суды қайталама пайдалану Сульфобактериялармен байытылған ұңғымалардың азып-тозуының алдын алу үшін күкірт сутегі жұтқыштарын пайдалану Коррозия биоцидтерін, ингибиторларын қолдану Шикі мұнайды резервуарларда сақтау, сыйымдылығы 1590 м 3 резервуарларында жүзбе қақпақтың екінші (қосарланған)
ілмегі болуы тиісті
Жағар алдында күкірт сутектен және қышқыл газдар меркаптандарынан (күкірт қоспаларын жағу өнімділігі сағатына 1,8 кг астам қондырғыларда) тазарту Конденсат шығарындыларының алдын алу үшін алауларда барабандық сепараторларды Теңіздік бұрғылау Бұрғылау ерітінділері және техникалық сұйықтықтар үшін "нөлдік төгінділер" қағидатын қолдану Санитарлық-тұрмыстық сарқынды сулар үшін мембрандық биореакторды қолданумен биологиялық тазартуды қолдану Қауіпті қалдықтарды жер бетіндегі кешендерге тасымалдау. Бұрғылау платформаларында (баржаларда)
және көмекші кемелерде қалдықтарды жинау және өңдеу (ұсату және престеу) үшін тиісті құралдар мен жабдықтардың немесе қоқысты жағу үшін жабдықтардың бар болуы
4. Мұнайды, мұнай өнімдерін және көмірсутектік газдарды өндеу және сақтау Опера- Қоршаған орта- ға циялар технологиялар көрсеткіш- эмиссия- санаты тер және лардың ескертпе- лер Мұнай- ды өң- деу Атмосфе- Отын ретінде мұнай химиясы өнді- раға шы- рісінің қалдық газын пайдалану, ғарынды- мұнай өңдеу өндірісінің энергия- лар дағы қалған қажеттіліктерін сұйық отын есебінен қанағаттандыру Ластанған, аз ластанған және Судың ласта- нуы ластанбаған су ағындарын бөлу әдістерін және тәсілдерін қолдану жолдармен судың ластануын Топырақ- Ағып кетулерді анықтау үшін ты және аспаптар, ыдыстардың екі қабатты жер асты түбі, әлеуетті төгілулер орындарының сүзуге қарсы қорғау жабындылары Техни- Алкилдеу үдерісінде фторлы Газды тазарту калық сутегінің тұрақты шығарындыларын опера- < 1 мг/м 3 Өңделген күкірт қышқылын деңгейіне минималдау және регенерациялау дейін, Еріткішті регенерациялау (ұшқыш суға жібе- еріткіштерді рекуперациялау), рулерде деасфальттау кезіндегі, 20-40 экстракция қондырғыларындағы және ч/миллион депарафиндеу қондырғыларындағы үш әрекетті буландыру жүйесі дейін.
N-метилпирролидонды (NМР) хош СО 50-100 мг/м дейін, ал иісті экстракттарда еріткіш NОх шыға- ретінде пайдалану Шикі мұнай ағындарын соңғы үшін - тазарту үшін гидро өңдеуді және 100-300 балауыздауды пайдалану мг/м 3 Өршіткілік крекингте СО және NОх байланысты шығарындыларды Газ энергиясын регенерациялау, қазандықтарды бөлінетін газдармен қыздыру жолымен энергияны үнемдеу Қатты бөлшектердің шығарындыларын 10-40 мг/м дейін Азот тотықтарының шығарындыларын 60-70%-ға және күкірт тотықтарын 95-99%-ға төмендету Кокстеу үдерісінде: жылуды рекуперациялау, флексикокинг Көп сатылы тұщылағыш Сутегін тұтыну үдерістері үшін гидрокрекингке арналған қондырғыларды пайдалану Сутегін өндіру үшін: көмір қышқыл газының көміртегі қос тотығына айналуы үшін булық реформинг қондырғысының түтіндік газының жылуын пайдалануды және еріткіш пен конвертердің жұтқышының жылуын біріктіруді қоса, жаға зауыттар үшін газбен қыздыру кезіндегі булық реформинг технологиясы;
ауыр дизель отынын және коксты газдандыру үдерістерінен сутегін қалпына келтіру;
сутегі өндірісінде жылуды біріктіру схемаларын қолдану;
үрлеу газын мұнай өңдеу зауыты шегінде отын ретінде пай- далану Изомерлеу үшін:
құрамында хлор бар жеделдеткіш;
өршіткілік жүйелер
Табиғи газды өңдеу
Отын ретінде құрамында H S 5 мг/м кем емес газды пайда- лану лар, жерлерді Техно- Полимерлеу үшін:
логия- өршіткіні тұтынуды оңтайландыру;
лық фосфор қышқылын (өршіткі) мұнай өңдеу өндірісі шегінде, мысалға биологиялық тазарту қондырғы- ларында қайталама пайдалану Алғашқы ажырату үшін:
алғашқы тазарту және вакуумдық қондырғының немесе мұнай өңдеу зауытының басқа қондырғыларының арасында жылуды біріктіруді көтеру;
шикі мұнайды алдын ала қыздыру желісінде энергияны оңтайландыру әдісін қолдану;
шикі мұнайдың ректификациялық бағанасының айналуын арттыру;
майлық жылытқыш көмегімен бүйірлік буландыру бағаналарын қайталама қайнату бумен ажыратудан басымырақ.
Өнімдерді тазарту үшін:
жаңа зауыттар үшін өршіткілік депарафиндеуді пайдалану;
ащы сілтінің шоғырланған ерітіндісін қолдануды минималдау және пайдаланылған сілтілі ерітінділерді пайдалануды максималдау мақсатында сілтілі ерітінділерді пайдаланудың тиімді жүйесін құру.
Пайдаланылуы мүмкін технологиялар:
рециркуляция кезінде күйдіргіш сода каскадталады және пайдаланылған сілтілі ерітінділерді ажыратудан кейін қайталама пайдалану;
ыдырату кезінде тұщылағыштарға (бұл технология кокстың түзілуін күшейте алады, мысалға висбрекерлерде) бүрку немесе жоғары ОХТ (оттегіні химиялық тұтыну) кезінде (мысалға, > 100 г/л) қалған пайдаланылған сілтілі ерітіндіні күлдеу қолданылады;
тазарту үдерісінен пайдаланылған газды жағу (иістерді жағу бағдарламасының бөлігі ретінде)
Жүзгіш қақпақты резервуарларда жоғары тиімді тығыздандырғыштарды өнім- дерін Тиеу/түсіру үдерістері кезінде сақтау буды теңгермелеу және бактарды кері дренаждау тасы- Стационарлық пайдалану кезінде малдау және тиеу-түсіру жұмыстары уақытында резервуарлардағы, көлік құралдарындағы буды қалпына келтіру (ұшқыш емес өнімдер үшін қолдануға болмайды)
Шлангтар үшін өзінше басқарылатын қосу муфталары Ыдыстардың толып кетуінің алдын алу үшін аспаптар Резервуарлардың өлшеуіш жүйесіне тәуелсіз жұмыс істейтін деңгейдің авариялық датчиктерін орнату
5. Қара металлургия
N№
Ыстық және салқын штамптау Шикізатты Арнаулы әдістерді, мысалға және көмекші қорғау шұңқырларын және дренажды пайдалану мен материалдар- төгілулер мен ағып кетулерді сақтау және жинау жұмыс істеу Майды ластанған дренаж суынан бөлу және қалпына келтірілген майды қайталама пайдалану Айырылған суды су тазарту құрылысында өңдеу Машинамен тазарту кезінде Машиналық қоршау және мата сүзгілердің көмегімен шаң деңгейін Түтіннің жоғары ылғалдылығына байланысты мата сүзгілер қолданыла алмайтын жерлерде электр статикалық сүзгілер Отпен тазарту кезінде түзілетін қабыршақты/ұсақ жоңқаны бөлек жинау Қырнап өңдеу Машинамен қырнау үшін қоршау және қолмен қырналау үшін қорғаныш қақпақтарымен жабдықталған кабинаны бөлу және мата сүзгілердің көмегімен шаңды азайту Ректификация- Ректификацияның (қатты заттар- лау үдерістері дың бөлінуі) барлық үдерісте- рінен суды тазарту және қайталама пайдалану Қабыршақты, жоңқаны және шаңды ішкі кәдеге жарату немесе кәдеге жаратуға сату Қайталама Пештің құрылымына немесе SО деңгей- қыздыру және пайдалану мен техникалық лері:
қызмет көрсетуге жатқызылатын <100мг/м , өңдеу пештері жалпы шаралар < 400 мг/м , Жедел немесе құрастырулық 1700мг/м дей- ін.
құралдармен тиеу уақытында Энергияны ауаның артықшылығын және үнемдеу жылуды жоғалтуды төмендету 25-50% және Мыналар үшін жану жағдайларын оңтайландыру үшін пештер үшін NОх шоғырла- ну- отынды таңдау және ын 50%-ға автоматтауды/басқаруды қолдану дейін төменде-
- табиғи газ;
ту
- барлық газдар және газ NОх шоғыр- қоспалары;
лануын 65 %-ға
- мұнай отыны (< 1 % S)
Қазандықты қыздыру немесе суармалы салқындатуды үшін регенеративтік рекупера- тивтік жүйелерде тиелген шикізатты алдын ала қыздыру үшін пайдаланған газдың жы- луын пайдалану NОх құрамын жағатын жанарғылардың екінші буыны Таза желі Содан кейін тазартумен суды шашу, бұл кезде қатты бөлшектер (темір тотықтары)
бөлінеді және темірді кәдеге жарату үшін жиналады Ауаны мата сүзгілермен тазартумен және жиналған шаңды кәдеге жаратумен сору Түзету және Соратын қақпақтар және мата дәнекерлеу сүзгілермен содан кейінгі Рецикуляция коэффициенті 95 % С3 < 20 мг/л < жабық технологиялық циклдер Май:< 5 мг/л ұсақ жоңқа және май бар Тазарту әдістерін оңтайлы Ғе: <10 мг/л үйлесуді пайдалану жолымен барлығы:
технология- шығарындыларды төмендету Сr барлығы:
< 0.2 мг/л суды тазарту Ni: < 0.2 мг/л Zn: < 2 мг/л Көмірсутекті Майды тұтынуды 50-70%-ға төмендету Майды ластанудың тұтынудың 50-70%-ға төмендеуі Салқын прокат Сулық перделер, мата Орамдарды жазып ашу сүзгілермен және шаңды кәдеге жаратумен сору жүйесі Улау Қышқылды тұтынуды төмендету Шаң 20-50 жөніндегі шаралар:
мг/м , дұрыс сақтау жолымен болат НСl 2-30 мг/м коррозиясының алдын алу, SO 50-100 болатты алғашқы механикалық СО 150 мг/м , улаудың тиімді әдістерін СO 180000 пайдалану (бүрку, турбулентті мг/м :
улау),
NO 300-370 пайдалану мерзімі ішінде улау ванналарын механикалық сүзу Шаң 10-20 және рециркуляция, ваннаны қалпына келтіру үшін НСl 2-30 иондық алмасу немесе электр мг/м .
диализ
Қалпына келтірілген қышқылды Н SO 4 5-10 мг/м 3 рециркуляциялаумен қышқылды SO 8-20 газ фазалық әдіспен регенерациялау жолымен немесе Шаң <10 мг/м 3 қайнап жатқан қабатта (немесе эквиваленттік үдеріс)
пайдаланылған НСl қайталама НF < 2 мг/м NO < 200мг/м 3HF<2мг/м 3 Толық жабылған жабдық немесе NO <100мг/м 3 Барлығы қақпақтармен және сорудан үшін: NOх кейін ауаны тазартумен 200-650 мг/м 3 жабдықталған жабдықтар НF 2-7мг/м 3 Бос күкірт қышқылын кристалданумен қалпына келтіру; регенерациялық қондырғы үшін ауаны тазарту құрылғылары Қышқыл қоспаларын еркін (иондық алмасудың немесе электр диализдің бүйірлік фракциясы әдісімен) кәдеге жа- рату немесе қышқылды мына әдістермен регенерациялау:
газ фазалық әдіспен;
немесе буландырумен
Н О , карбамид, және с.с.
көмегімен тазарту немесе тазарту ваннасына немесе ИКВ-ға Н О немесе карбамид қосумен NOх басу Балама: азотты қышқылсыз улауды пайдалану плюс жабық жабдық немесе қақпақтармен және сорудан кейін ауаны тазартумен жабдықталған жабдықтар Жылу алмастырғыш көмегімен тікелей емес қыздырумен қышқылды қыздыру Құйылысты ішкі кәдеге жаратумен каскадтық жуу жүйесі Сарқынды су- (мысалға, улау ванналарында немесе жуу кезінде)
барынша азай-
"Қышқыл-жуғышты улау/регенерациялау" жүйесін мұқият жөнге келтіру және басқару Бейтараптау, флокуляция және с.с. жолымен тазарту, мұнда жүйеден қышқыл суды шығарудан кету мүмкін емес ("Сарқынды суларды тазарту" бөлімін қара)
Салымды заттар
(С3) < 20мг/л
Май: < 5мг/л
Ғе: < 10 мг/л 1
Сr: < 0.2мг/л
Ni: < 0.2мг/л 2
Эмульсиялар
Герметизацияны, құбырларды және т.б. уақтылы тексеру жолымен ластанулардың алдын алу, ағып кетулерді есептеу Эмульсиялардың сапасын тұрақты бақылау Қолдану мерзімін арттыру үшін эмульсияларды тазарту және қайталама пайдалану жолымен эмульсияның циркуляциясын қолдау Майдың құрамын азайту үшін пайдаланылған эмульсияны тазарту, мысалға, ультра сүзу немесе электролиттік бөлу Прокат және Ластанған ауаны тұман Көмірсутектер:
5-15 мг/м 3 жұмсарту аулағыштар көмегімен тазартумен сору жүйесі Майсыздандыру ерітіндісін Майсызданды- тазарту және қайталама пайдалану жолымен майсызданды- рудың тоқтаусыз үдерісі Тазартудың қолайлы шаралары - механикалық әдістер және мем- браналық сүзу Майдың құрамын төмендету үшін электролиттік бөлу немесе ультра сүзу жолымен пайдаланылған майсыздандыру ерітіндісін тазарту, бөлінген майлық фракцияны қайталама пайдалану, бөлінген суды төгуге дейін тазарту (бейтараптау және т.б.)
Түтінді (булануларды)
майсыздандыру және тазарту үшін сору жүйесі Күйдіруге Тоқтаусыз жұмыс істейтін Ауаны алдын арналған пештер үшін NОх шоғырлануын ала қыздырмай пештер төмендетін жанарғыларды NОх-250-400 Регенеративтік және 3 % О .
рекуперативтік жанарғыларды NОх үшін жағу пайдаланған кезде жану үшін нормасы 60 % ауаны алдын ала қыздыру (және СО үшін Шихтаны бөлінген газбен алдын 87 %)
ала қыздыру
Жеткізу/
Созу қақпақтары және тұман аулағыштар және/немесе электр статистикалық сүзгілер майландыру Электр статистикалық майлау Сору қақпақтары және ауаны содан кейін мата сүзгілермен тазарту Шаң: < 5-20 мг /м 3 Салқындату Жабық циклде жұмыс істейтін (машиналар суды салқындатудың бөлек және т.б.)
Сымды созу
Ваннада улау
Тазарту ваннасының параметрлерін қатаң бақылау:
НСl: 20 мг/м 3 температура және шоғырлану Будың жоғары эмиссиялары, мысалы жылытумен және жоғары шоғырлануымен тұз қышқылы бар улау ванналары үшін жаңа және бар қондырғыларда бүйірлік соруды орнату, сорылған ауаны Каскадтық улау (өндіргіштік > 15 000 тонна созбасын жылына)
Бос қышқыл фракциясын қалпына келтіру және улау қондырғысында қайталама Пайдаланылған қышқылды сыртқы қалпына келтіру Пайдаланылған қышқылды қайталама екіншілік шикізат Қабыршақты қышқылсыз жою, мысалға, сапаға сәйкестік жағдайында бөлшектеп шапшып тазарту көмегімен Кері ағыспен каскадтық шаю Құрғақ созу Созу жылдамдығы 4 м/с созу машиналарын қоршау (және, егер қажет болса, экранды сүзгіге қосу)
Дымқыл созу
Созудың майлау майын тазарту және қайталама пайдалану Майдың құрамын төмендету және/немесе қалдықтар көлемін азайту үшін пайдаланылған майлауды тазарту, мысалға, электролиттік эмульсияны химиялық ыдырату немесе ультра сүзу жолымен Пайдаланылған судың фракциясын тазарту Сумен салқындатудың жабық жүйелері Құрғақ және дымқыл созу Сумен салқындатудың тік ағатын жүйелерін пайдалануды алып тастау Қорғаныс өнімділік газын жағу Күйдіру пеш- тері Сымды тұрақты күйдіру:
Рb < 5 мг/м ,
СО <100мг/м
ТОС <50мг/м 3
Күйдіру үдерісін ұтымды ұйымдастыру және басқару шаралары Құрамында Рb бар қалдықтарды жаңбыр мен қардан қорғаумен түсті металлургияда пайдалану үшін өңдеу Шынықты ванналары жұмысының тұйық схемасы Қорытындыға үзіліссіз ыстық батыру Каскадтық майсыздандыру Майсыздандыратын ерітінділерді тазарту және жағу;
тазартудың қажетті шаралары - механикалық әдістер және мембраналық сүзу Май құрамының азайту үшін пайдаланылған майсыздандырғыш ерітіндісін эмульсияның электролиттік ыдырауының немесе ультра сүзу көмегімен Бөлінген май фракциясын қайталама пайдалану;
бөлінген су фракциясын өңдеу Ластанған ауасы бар жабық резервуарлар және оны скруббермен немесе тұман аулағышпен тазарту Электролитті әкетуді төмендету үшін сығылатын білікшелерді NOх құрамын төмендететін жанарғылар Жылулық өң- ала қыздырусыз пештері рекуперативтік жанарғылармен NОх - 250- 400 мг/м (3% O );
Жолақты алдын ала қыздыру Жылуды қалпына келтіру үшін СО 100-200 мг пайдаланылған газды пайдаланумен буды өндіру Қорытындыға Цинк бар қалдықтардың, шлактың батырумен және гартмырыштың (цинк темір қорғаныс қорытпасы) бөлек жинақталуы жабындыны және түсті металлургияда пайдаланумен қайта өңдеу NOх құрамын төмендететін жандырғылар Гальваника- Жанудың регенеративтік және күйдіру рекуперативтік жүйелері NOх - 250-400 мг/м (3% О )
Майлау
Жолақтарды майлау үшін машиналарды қоршау Технологиялық ванналарды қоршау Фосфаттау және белсен- Фосфаттау үшін ерітіндіні сіздендіру/ хромдау Белсенсіздендіру үшін ерітіндіні тазарту және Сығылатын білікшені пайдалану Сарқынды суларды тазарту үшін қондырғыда жаттықтыру клетінде/шынықтыруда жұмсарту ерітіндісін жинақтау Сарқынды су Тұндыруды, сүзуді және/немесе С3 < 2мг/л флотациялауды/шөгуді/іріткі- Ғе < 10 мг/л леуді үйлестірумен пайдаланыл- Zn < 2 мг/л ған суды тазарту Ni < 0.2 мг/л Суды тұрақты тазартудың Cr < 0.2 мг/л қолданыста бар қондырғылары Pb < 0.5 мг/л (оларда Zn<4 мг/л қол Sn < 2 мг/л жеткізілетін бірегейлер)
Жаймаларды алиттеу (алюминдеу)
HCl < 30 мг/м 3
Жабық ванналар және сумен суарумен скрубберді жеделдету, улау үшін скрубберден және ваннадан сарқынды суды тазарту Жабық үдеріс, сумен суарумен Никельді жа- бынды скрубберді желдету Жабынды қалыңдығын бақылау үшін әуе пышақтар Электр статикалық майлау машиналары Сымды жабу Қоршалған жабдық немесе HCl - 2-30 мг/м шатырлармен және сорылатын ауаны тазартумен жабдықталған Бір желінің өндіргіштігі жылына 15 000 тоннадан астам жаңа қондырғыларда каскадтық улау Бос қышқыл фракциясын қалпына келтіру Барлық қондырғылар үшін пайдаланылған қышқылды сыртқы екіншілік шикізат ретінде Суды тұтыну Каскадтық шаю, жаңа және барлық ірі қондырғыларда суды тұтынуды төмендету үшін басқа әдістермен үйлестіру мүмкін (> 15 000 тонна жылына)
Физикалық-химиялық өңдеу С3 < 20мг/л жолмен сарқынды суды тазарту Ғе: < 10мг/л (бейтараптау, флокуляциялау Zn: < 2мг/л Ni: < 0.2мг/л Сr < 0.2 мг/л Рb: < 0.5мг/л Sn: < 2мг/л Қождамалау Темірді тасымалдауды төмендетуге және ванналарды ұстауға бағытталған өндірісті ұтымды ұйымдастыру және үдерісті басқару Шлакты ванналарды жергілікті қалпына келтіру (темірдің бүйірлік фракциясын алып тастау)
Қождаманың пайдаланылған ерітіндісін сыртқы қайта кәдеге жарату Цинктеу (гальванизациялау)
Егер бөлшектер майдан толық бос болмаса, майсыздандыру тәсілдерін анықтау Тиімділікті арттыру үшін ваннаны оңтайлы, мысалға араластыру жолымен пайдалану Әрекетін көтеру үшін майсыздандыру ерітінділерін тазарту (беткі қабатын алу, центрифугалау және т.б.) және қайта циркуляция, май тұлбасын қайталама пайдалану немесе бактериялардың көмегімен орында тазартумен (майсыздандыру ерітіндісінен майларды алып тастау)
"биологиялық майсыздандыру"
"Араластырылған"
сұйықтықтардан қалпына келтіру Улау + жабын- дыны химия- лық улату үдерісі жүзеге асырылмаса, (орында немесе бөгде мамандандырылған жеткізушілер арқылы) бөлек улау және улату Пайдаланылған улату ерітіндісін пайдалану (сыртқы немесе ішкі, мысалға, қождамаланатын қоспаны қалпына келтіру үшін)
Қиыстырылған улау және химиялық улату жағдайында "араластырылған"
сұйықтықтардан қасиеттерінің мәндерін қалпына келтіру, мысалға, қождамаларды өндіру, қышқылды қалпына келтіру және гальванизацияда қайталама пайдалану үшін немесе басқа бейорганикалық химикаттарды алу үшін пайдалану Тұз Пайдаланылған улау НСl - 2-30 мг/м қышқылымен ерітіндісінен бос қышқыл фракциясын қалпына келтіру немесе улау ерітіндісін сыртқы Қышқылдан мырышты алып тастау Қождамаларды өндіру үшін пайдаланылған улау ерітіндісін Бейтараптау үшін пайдаланылған улау ерітіндісін пайдалануды алып тастау Эмульсияны бөлу үшін пайдалануды алып тастау
6. Түрлі-түсті металлургия Операциялар Технологиялық операциялар Мата сүзгісі, ыстық электр статикалық сүзгі және циклон Көмір сүзгісі Соңына дейін жағушы (диоксид үшін салқындатуды қоса алғанда)
Су немесе жартылай құрғақ скруббер Алюминий тотықты скруббер Хлорды қалпына келтіру Оңтайландырылған жағу Төмен NОх бар жанарғы Тотығатын скруббер Күкіртті ұстап алу және кәдеге жарату (SO конверсиясы)
Салқындатқыш, ЕР, әк/көмірмен адсорбция және мата сүзгісі Пештерді немесе басқа технологиялық қондырғыларды герметизациялау Технологиялық үдерістер арасында материалдардың жылжуын минимумға дейін төмендету Балқытылған металды, штейнді немесе қоқысты тасымалдаған немесе шығарған кезде пайда болатын түтінді жинау үшін сору және шаң аулау жүйесі Металдардың Мырышты/қорғасынды тазартқан ерітінділерін кезде күшән және сүрменің тотығын перманганатты тазарту Шайырларды күйдіру, конденсаттау немесе құрғақ абсорбциялау Сілті скруббері НСN асқын оксидтер немесе гипохлоритпен тотықтыру Қалдықтарды Металдарды қалпына келтіру үшін қайта өңдеу қалдықтарды қайта өңдеу және жою Құрылыс материалы ретінде қолдану үшін қалдықтарды қайта Уытты қосылыстарды залалсыздандыру Энергияны мынадай жолдармен қалпына келтіру:
концентраттарды балқыту немесе күйдіру немесе конвертерде метал сынығын балқыту үшін реакциялық жылуды пайдалану;
тиелетін материалдарды құрғату үшін ыстық технологиялық газдарды пайдалану;
пеш газдарының немесе басқа көздерден ыстық газдар қорының көмегімен төгуді алдын ала жылыту;
жану үшін рекуперативтік пештерді пайдалану немесе ауаны алдын ала жылыту;
отын ретінде түзілетін иісті газды (СО) пайдалану;
сілті ерітінділерін ыстық технологиялық газдармен немесе сұйықтықтармен жылыту;
пластиктің жақсы сапасын қалпына келтіру мүмкін болмаған және ұшқыш органикалық қосылыстар мен диоксиндерді бөлу болмаған жағдайда шикізаттың кейбір түрлерінің құрамында бар пластмассаны отын ретінде ол қолданылатын жерлерде жеңіл отқа төзімді керамиканы пайдалану
7. Қалдық сақтауыштар мен үйінділер Суға Пайдаланылған суды қайталама төгінділер Эродирленген бөлшектерді тұндыру үшін тұндырғыштарды салу Сілті қалдықтарын күкірт қышқылымен немесе көмірқышқыл газымен бейтараптандыру Күшәнді шахталық сулардан темір тұздарын қосу жолымен жою Қышқыл сарқындыларды тазарту үшін:
әктасты (кальций карбонаты), гидранттық әктікті немесе бәсеңдетілмеген әкті қосу;
құрамында көп марганец бар ДКП үшін каустикалық соданы қосу;
белсенді емес тазарту;
ашық әктастық арналар/оттексіз әктік ағындар;
су ағызатын құдықтар
Үзіліссіз жұмыс істейтін жүйелерді Шумен күрес (мысалы, транспортерлерді, су құбырларын) пайдалану Транспортерлердің белдік жетектерін қаптамаға салу Алдымен үйіндінің сыртқы қиябетін жасау, содан кейін, ол мүмкін болғанша, көлбеу жазықтықтар мен қазып алатын кертпештерді үйіндінің ішкі кеңістігіне тасымалдау Қауіптілігі төмен бөгетшенің авариялық төгіндісінің биіктігін Бөгетше- ні жоба- лау есептеу үшін 100-жыддық кезеңде бір рет су басуды пайдалану Қауіптілігі жоғары бөгетшенің есептеу үшін 5000-10000 жылдық кезеңде бір рет су басуды Өте жоғары бу қысымының қауіп-қатерін бағалау және бөгетше бөлшектерін салған кезде және құрылыстың барлық кезеңінде бу қысымына бақылау. Бағалауды тәуелсіз сарапшы жүргізуі тиіс Құрылыс учаскесінен топырақтың ні салу құнарлы қабатын алу Бөгетшені салу үшін пайдаланушы- лық жүктемелер және климаттық жағдайлардың әсер етуінен өз техникалық сипаттамаларын жоғалтпайтын жарайтын құрылыс материалын таңдау Құрылыс кезінде мына жағдайлар кезінде көтерілетін ағын әдістерін пайдалану:
жергілікті жердің өте төмен сейсмологиялық қауіптілігі;
бөгетше салу үшін мөлшері 0.075-4 мм бөлшектері бар барлық қалдық материалдың ең аз дегенде 40-60% қолдану (қойылған қалдық кезінде қолданылмайды);
Құрылыс кезінде бөгетше үшін құрылыс материалының жеткілікті саны бар да төмендейтін ағын әдісін пайдалану (мысалы, қалдықтар немесе қалдық жыныстар)
Құрылыс кезінде жергілікті жердің сейсмологиялық төмен қауіпсіздігі кезінде орталық сызық әдісін Авариялық жағдай пайда болған кезде тұндырғы су қоймасына ні пайда- түсірілетін ағынның басқа орынға бұру мүмкіндігін қамтамасыз ету Баламалы, мүмкін басқа су қоймасына төгу үшін қондырғылармен Қосымша құю қондырғыларымен (мысалы авариялық толып кету кезінде) және/немесе авариялық жағдайлар үшін су қоймасындағы судың деңгейі су үстіндегі борттың барынша төмен белгісіне жеткен кезде резервті сорғы баржаларымен қамтамасыз ету Жыныстардың жылжуын тереңдік инклинометрлермен өлшеу және бу қысымының жай-күйі туралы мәліметтер алу Тиісті дренажды қамтамасыз ету Барлық жаңартуларды/өзгерістерді енгізе отырып, жобалау және құрылыс кезінде жазуларды жүргізу Бөгетшенің қауіпсіздігін қолдау жөніндегі нұсқаулықты тәуелсіз аудиторлармен үйлестіре сақтау Аңғарда және аңғардан тыс орналасқан су қоймалары үшін табиғи грунтқа суағарды пайдалану Тұндыр- ғы су қой- масы Қоршалған су қоймалары үшін оң су балансы бар салқын климатта су алатын мұнараны пайдалану Егер жоғары жұмыс су үстіндегі борт қолданылса, қоршалған су қоймалары үшін кері су балансы бар жылы климатта су алатын құдықты пайдалану Табиғи сыртқы ағынды бұру Қалдық- тар мен Карьерлерде қалдықтар мен бос жынысты өңдеу бос жы- ныстар- Грунтты прогрессивті қалпына келтіру/рекультивациялауды жүргізу ды (үйін- діні)
жою және за- лал- сызданды- руға ар- налған құрылы- стар Қалдық сақтауышты/бөгетшені Орнықты- лықты Су деңгейін бақылау Бөгетшеден өтіп кететін ағындының сапасы мен санын бақылау Барлық элементтердің геометриясын Бу қысымын бақылау Сейсмикалықты бақылау Динамикалық бу қысымы мен сұйытуды бақылау Грунттар механикасы Көзбен инспекциялау, тәуелсіз аудиттер Авариялар жағдайына іс-шараларды Авария- жоспарлау Авариялық жағдайларды бағалау және салдарларды жою үшін іс-шаралар алдын алу және салдар- Құбырларға бақылау ларын Бұзылған Кері жауып тастауды кен орындарды қоршаған әзірлеудің шарттарының бірі ретінде қарастыру ортасы Кері жауып тастауға қол аймақты жеткізетін жақындағы ашық істен азайту шыққан кеңістіктерді пайдалану Шахталардағы үлкен тазарту забойларын (қазып алу камераларын)
жауып тастау қалдықтар мен тау жыныстарын пайдалану мүмкіндігін зерттеу Жабу Құнын бағалауды қоса алғанда, жобалау және пайдалану стадияларында жабу және одан кейінгі өңдеу жоспар- әзірлеу, уақыт өткеннен кейін одан кей- інгі оларды жаңарту Цианидті пайдалана отырып, алтынды сілтілеу қолданылатын барлық өндірістер үшін мыналарды қолдану жолымен CN пайдалануын төмендету:
цианидты қосуды барынша азға дейін төмендетуге бағытталған пайдаланудың стратегияларын цианидты автоматты бақылауды мүмкіндігінше, асқын оксидтермен алдын ала өңдеу;
тұндырғыға түсірер алдында қалған бос цианидтерді бұзу Мынадай қауіпсіздік іс-шараларына қолдану:
нақтылай талаптардан екі есе асатын еңбек өнімділігімен цианидті бұзу тәсілін пайдалану;
әкті қосу үшін резервті жүйені қондыру;
резервті күшті агрегатын қондыру Барлық алюминий тотығы зауыттары үшін:
пайдалану кезінде - жер үсті суларға сарқынды сулардың төгілуіне жол бермеу; бұған зауыттағы өндірістік суды тазартудан кейін қайталама пайдаланумен қол жеткізі- леді;
жабудан кейін өңдеу стадиясында:
химиялық құрамы жер үсті суларға төгу үшін қолайлы шоғырлануларға сәйкес болмағанша, қалдықтар мен тау-кен жыныстарын залалсыздандыру үшін құрылыстардан төгу алдында жер үсті ағынды тазарту;
келетін жолдарды, дренаж жүйелерін және өсімдік жамылғысын қолдау (қажет болса, өсімдікті қалпына келті- руді қоса алғанда);
жер астындағы сулардың сынамаларын алуды жалғастыру;
Барлық көмір қазулар үшін:
сүзілудің алдын алу;
ұсақ қалдықтарды сусыздандыру ( 0,5 мм).
8. Химия өнеркәсібі
Қосымша көрсеткіштер
Техникалық ластанған
Сарқын- және ластанбаған жаңбыр суын және басқа да ластанбаған жүйесі су ағындарын бөлу Ластанудың әртүрлі типінің техникалық суларын бөлу Ластанған сулардың авариялық көлемі үшін резервтік ыдыс Өрт сөндіру үшін су резерві Қауіпті және тұтанатын заттар үшін дренаж (мысалы, от аймағынан тасы- үшін)
Стадияларды
Ағын- пайдалана отырып, ағындарды тазартудың басқару- неғұрлым ұтымды кешенді схемасын таңдау:
схемасы орында биологиялық ССТҚ (сарқынды суларды тазарту бойынша қондырғы- ларда)
орталықтандырылған түпкілікті тазарту;
қалалық ССТҚ түпкілікті тазарту:
химиялық-механикалық
ССТҚ бейорганикалық сарқынды суларды жергілікті ТИ орталықсыздандырыл- ған тазарту Мұнайды/суды Құра- мында Тазартылған ағындарда: С3 барынша көп болуы: 0,05-1,5; мг/л: оттектегі биологиялық қажеттілік (ОБҚ )-2-20 циклонмен айыру Түйіршіктелген сүзілу матери- алдарды басқа да немесе газ флотациясын пайда- лана отырып, көмірсу- тегі- лері бар Орталықтандырылған биологиялық ССТҚ, немесе қалалық ССТҚ, немесе жеке тазарту қондырғысында биологиялық тазарту Эмульсиялардың Эмуль- сиялар олардың пайда болу көзінде ыдырауы және бөлінген құрамдас құрауыштарды кәдеге жарату Оларды кейіннен айыра отырып, флокулянттарды және/немесе коагулянттарды қосу Эмульсияларды көзінде тотығу, конденсациямен булану, жану немесе биологиялық ыдырау жолымен жою Бөлінетін газдарды Істен шыққан жинау жүйесі, тұтану және жарылыс газдар- қауіп-қатерінің Газдарды өңдеудің біртінділігінің барынша ұтымды схемасын таңдау Шаңды және қатты бөлшектерді аулау:
айыру, құрғақ және су циклондау, май және мата сүзгілер, электр сүзгілер.
(Сондай-ақ "Жылу қондырғылары" бөлім- ді қараңыз)
Жеңіл органикалық қосылыстар мен басқа құрауыштарды аулау:
газды сулы тазарту
(су, қышқыл ерітінді, сілті)
сутегі, Сl , SO , Н S, NН , галоид үшін, СS , СOS үшін сусыз еріткі- шпен газды тазарту, СS , СOS, Нg үшін адсорбция, NН , Н S, СS үшін биологиялық газды Н S, СS , СOS, НСN, СО үшін жағу, хлорды сутегіні кәдеге жарату;
NН кәдеге жарату
Сүзгінің көмегімен өртенетін газбен өңдеуден кейін диоксиндердің санын қысқарту

На русском языке:
Қазақстан Республикасының Үкіметі Постановление Правительства Правительство Республики Казахстан (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі)
Республики Казахстан от 12 марта (Премьер-Министр РК)
2008 года N 245. Утратило силу постановлением Правительства Республики Казахстан от 3 апреля 2015 года № 196 Об утверждении перечня наилучших доступных технологий
1. Утвердить прилагаемый перечень наилучших доступных технологий.
2. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней со дня первого официального опубликования.
Премьер-Министр
Республики Казахстан
Утвержден постановлением Правительства от 12 марта 2008 года N 245 Перечень наилучших доступных технологий 1. Очистка сточных вод по отраслям N Отрасль Вид сточных Наилучшая доступная технология *)
вод
Первый этап
Второй этап
Третий этап
Орошаемое земледелие
Очистка
Отстаивание
После
Дополнительно коллекторно- КДВ в прудах, отстаивания ко второму дренажных емкостях, в прудах, этапу:
вод (КДВ)
накопителях доочистка на с целью по первому биоплато с повторного этапу, высшей водной использования аэрирование с растительностью части стоков добавлением либо доочистка для орошения коагулянтов, методом флокулянтов с электродиализа последующим или обратного фильтрованием осмоса на зернистых фильтрах Очистка коммунальных сточных вод Смесь Механическая хозяйственно- и биологичес- к первому бытовых и кая очистка в производ- аэротенках с фильтрование
1) фильтрова- ственных нитрификацией- ние и сточных вод денитрифика- фильтрах;
обработка в от городских цией для ионообменных станций снижения аэрируемых колоннах с аэрации концентрации биопрудах;
клиноптило- азотсодержащих флотация, литом;
соединений коагуляция,
2) адсорбция отдувка на угольных аммиака в градирнях десорбции Разме- Хозяйственно- Ассенизация Строительство щение бытовые и сброс централизо- неочи- стоки;
неочищенных ванных систем щенных сточные воды стоков на канализации доочистка в стоков предприятий поля и очистки.
прудах с сельских пищевой, фильтрации и Сброс в населен- молочной, в накопители водные ных перерабаты- объекты;
пунктов и вающей при их поселков промышлен- отсутствии - город- ности с на поля ского суточным фильтрации типа в объемом или накопители отсут- стоков менее ствии 100 куб.м центра- лизован- систем канали- зации и очистки Легкая промышленность Сточные воды Обработка хлопчатобу- минеральными мажных, коагулянтами трикотажных, и полимерными и органичес- шелковых, флокулянтами, кими шерстяных отстаивание катионными отстаивание, фабрик или флотация, реагентами, фильтрах с песчаной зернистой загрузкой и загрузкой на сорбционных Усреднение, по обработке реагентная кожи обработка и биологическая осветление очистка в аэротенках Пищевая промышленность Отстаивание, То же, что в свеклосахар- первом этапе ных заводов, винзаводов и 2-ступенчатых плодокон- сервных или в заводов продленной аэрацией отстаивание и по произ- нейтрализация водству кислотности/ прохлади- щелочности тельных напитков очистка:
молочной решетки, песколовки Физикохими- биотенки с ности (при среднем ческая погружной расходе более очистка - пленочной 100 куб. м/ электрокоагу- загрузкой, сутки), жиро- ляция, биофильтры ловки (при вертикальные стабилизаторы, отстойники жиров в или электро- стоках более флотация;
100 мг/л), осветлители, очистка мясной про- внутрицеховая мышленности и центральная песчаные электрофлото- (дворовая):
фильтры, мик- навозоулови- рофильтрация, пенная сепара- тели, ция, аэротенки с пропеллерной песколовки, и пневмомеха- жироловки, нической аэрацией, гидроциклоны, То же что и на втором этапе рыбной про- флотация напорная, осветлители с естественной аэрацией (при 400 м. куб/ сутки), Предприятия Физико- Биологическая масло- химическая жировой коагуляция жиров сернокислым алюминием, напорная флотация с применением жироловушек и флотаторов (две ступени)
Нефтепереработка
Очистка в
В дополнение нефтеперера- песколовках, многоярусных батывающих нефтеловушках, этапу: после радиальных совмещенных с флотации отстойниках, песколовкой, два способа обработки напорных сточных вод:
флотаторах с
1. Обессолива- использованием ние вод коагулянта (сульфат (ВПК-101, термического алюминия), ВА-1), испарения на двухступенча- дистилляционных тая биологи- тая биохими- установках или
2. Обессолива- очистка, ние воды мето- аэротенках, дом обратного на песчаных осмоса под на насыпных фильтрах и давлением дальнейшая 0,5 МПа последующей глубокая доочисткой в доочистка биопрудах или биосорбции в сорбции на присутствии активных углях активного угля Нефтехрани- Малые То же, что на лища, предприятия:
ремонтные нефтеловушки, предприятия ассенизация, сброс в накопители Добыча угля Кислые Аэрирование Двух стадийная шахтные воды щелочными воды для с умеренной реагентами удаления СО2, в секционном минерализа- (известью, смесителе с цией известняком)
реагентом, доведением до показателя показателя реакции реакции стоков стоков (рН)
(рН) на Второй до 7,5-8,5, хлорирование до 8,5-9,0, отстаивание в добавление прудах- флокулянта, отстойниках и обеззаражива- ние хлором фильтрах, или хлорной известью Нейтральные Отстаивание в Реагентам Применяется солоноватые отстойниках обработка с любой из (минерализо- различной способов ванные)
конструкции коагулянтов и (вертикальных, флокулянтов, шахтных вод с горизонталь- целью удаления ных, секцион- взвешенных ных, полочных)
веществ и и обеззаражи- снижения соле- вание хлором вого состава:
1) отстаивание в отстойниках, испарительных установках под вакуумом;
2) очистка на песчаных удаление ионов железа, умягчение, обработка на электродиализ- ных установках;
3) фильтрование удаление солей жесткости, карбонатов, очистка мето- осмоса;
4) фильтрование удаление ионообменное обессоливание воды с после- довательным через катионитовые и анионитовые фильтры Гальва- Кислотно- нические щелочные произ- водства очистки:
1) реагентный
1) электрохи- метод очистки:
мическая 2-х мическая усреднение стадийная очистка СВ по потокам с (СВ) в общем возвратом потоке СВ, электро- очищенной воды (кислотных лизная в промывочную и щелочных), ванну;
обработка катодной
2) метод реагентом при камере обратного перемешивании, электролизера с электрохи- (гиперфильтра- фильтрация на мическим ция):
кварцевых повышением рН разделение по до 8-10, потокам, фильтрация образующегося электродиа- шлама - патронный лиза;
гидроксидов фильтр, через
2) электрохи- металлов, установку мический электролизная гиперфильтрации 1-й и 2-й усреднение СВ воды, ступени в общем потоке (кислотных и электрофлота- щелочных), торе, удаление коррекция рН гидроксидов, (до 5-6,5), фосфатов и электрохими- сульфидов металлов;
обработка,
2) биохими- осветление и фильтрация, разделение СВ методом элек- по потокам тродиализа;
(отдельно
3) гальвано- медьсодержа- коагуляцион- щие, никель- ная очистка:
содержащие), усреднение в смесителе, коррекция рН, бактериальными гальванообра- культурами, ботка в поле гальванопары железо-кокс,
3) очистка методом ионного алюминий- обмена:
кокс, разделение вод по усреднение, катионообмен- ном и анионообмен- ном фильтрах Цветная металлургия Произ- водство свинца и цинка Рудничные Известкование воды (песколовка, усреднитель, узел приготовления зернистых хвостохранилище известкового молока, смеситель, нейтрализа- тор), (горизонталь- ный отстой- ник), обезза- раживание (блок хлорирования)
Хлорирование
Кондициониро- обогатитель- (усреднитель, вание ных фабрик оборотных вод кондициониро- гипохлорита установка вание по кальция, вакуум-отгонки солевому смеситель- цианидов) и составу и рН реактор), на станции хвостохрани- стабилизации лище или лище буферном пруду металлурги- ческих путем охлаж- стабилизацион- дения на ная обработка градирнях и ионообменная ный отстойник) и меди хвостохранили- лище и лище, ще, реагентная отстаивание с утилизацией гиперфильтра- ценных веществ ция и обезза- из осадков хлором с нефильтрую- щим дном, жидким хлором, вание оборотных известковым вод (сорбцион- молоком и ная очистка на угольных фильтрах), Осаждение медеплавиль- взвеси в ных заводов молоком, открытых гидроциклонах, в качестве сернокислого алюминия Нейтрализация Электрокоагу- электролити- ляция с ческого предваритель- рафинирова- ным подщела- электродиализ ния меди сульфидом чиванием, с последующей натрия, переработкой аэрирование, элюатов и на гравийно- солей, сорбционных Удаление То же, что и производства мышьяка во втором серной сульфидно- этапе кислоты пиролюзитным в прудах- методом с осадков, отстаивание в прудах- никеля, кобальта Двухступенча- тое горизонтальных адсорбция (фильтр- адсорбер) и доочистка с фильтров вание оборот- ных вод по окисление активным составу на хлором, ионообменной отстаивание.
установке.
Реагентная
То же что и шламонакопи- глинозема теле с (узел противофильт- рационным раствора экраном кислоты, нейтрализатор, узел приго- товления ный отстойник)
и стабилиза- ционной
(станция стабилизации)
металличес- кого алюминия утилизация на скоростных масел, конди- ционирование вания)
криолита ионитовых молока, узел суперфосфата, реакционная камера), титана, магния хвоcтохрани- смеситель), молоком коагулянтами и на ионообменной товления, флокулянтами установке алюминия, узел раствора по- лиакриламина, ник), Добыча и перера- ботка золото- содержа- щих руд коагулирование ные или флокуляция отстойники), молока) и ние (блок лиакриламида, горизонтальный отстойник), (скорые фильтры)
Очистка обез-
То же что и в
Отгонка после золоченных синильной цианирования растворов кислоты в золотосодер- кека жидким кислой среде жащих руд хлором (узел с последующим ее улавливанием раствором щелочи и хлораторная возвращением в установка, производствен- эжектор, ный процесс, усреднитель)
и отстаивание в хвостохра- нилище (хвостохрани- лище) и конди- по солевому составу (станция кон- диционирования)
Примечания:
Технологические нормы сброса устанавливаются для действующих и проектируемых очистных сооружений на основе следующих технологий очистки:
первый этап подразумевает широко применяемые технологические решения согласно типовым проектам;
второй этап более прогрессивное техническое решение, характеризующееся лучшими технико-экономическими показателями;
третий этап позволяет практически исключить или существенно сократить негативное воздействие хозяйственной деятельности на окружающую среду; она может сочетать элементы двух предыдущих этапов внедрения технологий (первый и второй этапы) или представлять новое техническое решение.
Выбор технологий производится на основании оценки следующих факторов:
наличия или отсутствия централизованных систем канализования сточных вод;
перечня и уровня концентраций загрязняющих веществ в сточных водах, предварительно очищенных на локальных очистных сооружениях, установленных для сброса на внеплощадочные очистные сооружения;
пороговых значений образующихся объемов сточных вод, установленных уполномоченными органами, с учетом экономических и технологических возможностей предприятий, оцениваемых на стадии проектирования и/или разработки проекта оценки воздействия на окружающую среду (ОВОС);
стандартов качества воды и/или целевых показателей качества воды в речном бассейне, устанавливаемых уполномоченными органами.
2. Теплоэнергетика
Категория
Наилучшие доступные технологии Дополнительные операций показатели и примечания Выбросы Технология пылеподавления с Эффективность твердых применением насыщенного пара.
очистки - частиц
Электрофильтры и тканевые фильтры 99,4-99,8 %.
с использованием циклонов и механических коллекторов на этапе предварительной очистки в газовом тракте для вновь вводимых станций и станций с размером котельных ячеек, позволяющих размещение электрофильтра и тканевого фильтра.
Золоулавливающие установки типа эмульгатора для станций с гидравлическим золоудалением, исключение - станции, использующие уголь с показателем Апр по (СаО) >190 Технические методы обессеривания Для установок окислов с использованием мокрого мощностью серы скруббера (интенсивность более 100 МВт сокращения - 92-98 %) и распылительной сушилки-скруббера (интенсивность сокращения - 85-92 %).
Обессеривание отходящих газов с впрыскиванием сухого сорбента (известняка)
Избирательная каталитическая Снижение редукция (далее - ИКР) для новых выбросов азота установок.
до 80-95 %
Выборочная некаталитическая редукция окислов азота.
Камеры сгорания с внутренним смесеобразованием.
Впрыскивание воды и пара для газовых турбин с комбинированным циклом.
Острое дутье.
Ступенчатый ввод воздуха и топлива.
Применение низкоэмиссионных горелок и/или дожигание.
Применение технологии сжигания пыли с применением подачи пыли высокой концентрации (ПВК)
Обеспечение полного сгорания угарного углерода, путем применения газа проекта топки тангенциального или циклонного Предот- Осаждение и отстаивание вращение взвешенных частиц.
загрязне-
Колодцы для уловления масла ния воды Методы Сжигание в стационарном сжигания (пузырьковом) кипящем слое.
твердого
Сжигание в циркулирующем кипящем топлива слое.
Сжигание в кипящем слое под Пылевой метод сжигания Системы Выбор коррозиеустойчивых Существующие охлажде- материалов для поверхности установки:
теплообменника конденсаторов и то же, что теплоус- градирен.
и для новых тановок
Внедрение местной защиты (краски, установок, катодная защита).
исключая
Сокращение точек потребления пп. 1, 2, 7 энергии (вентиляторов, насосов).
Использование реагентов для обработки и установка (био)мониторов, приборов химического мониторинга и регулирующих устройств.
Изучение поведения систем при повышении температуры.
Водозабор с ограниченным попаданием живых организмов.
Контроль за качеством воды, сбрасываемой водостоком Теплоис- Исключение применения аммиака пользующие установки, эксплуа- тируемые на морском шельфе
3. Морская и континентальная нефтегазодобыча Континен- Система промывки буровых растворов на основе тальное пресноводных гелей.
бурение
Исключение использования буровых растворов на нефтяной основе; использование буровых растворов на дизельной основе с повторным их использованием.
Повторное использование отфильтрованной воды из бурового раствора.
Использование поглотителей сероводорода для предотвращения деградации скважин, обогащенных сульфобактериями.
Применение биоцидов, ингибиторов коррозии.
Хранение сырой нефти в резервуарах; резервуары емкостью более 1590 м3 должны иметь вторичный (двойной) запор плавающей крышки.
Очистка от сероводорода и меркаптанов кислых газов (в установках с производительностью сжигания серных смесей более 1,8 кг в час)
перед сжиганием.
Использование на факелах барабанных сепараторов для предотвращения выбросов конденсата Морское Применение принципа "нулевых сбросов" для буровых растворов и технических жидкостей.
Применение биологической очистки для санитарно- бытовых сточных вод с использованием мембранного биореактора.
Перевозка опасных видов отходов на наземные комплексы.
Наличие на буровых платформах (баржах) и на вспомогательных судах соответствующих средств и оборудования для сбора и переработки (измельчение и прессование) отходов или оборудование для сжигания мусора
4. Переработка и хранение нефти, нефтепродуктов и углеводородных газов Вид Наилучшие доступные эмиссий в технологии окружающую среду Перера- нефти Выбросы в Использование в качестве атмосферу топлива остаточного газа нефтехимического процесса; остальные потребности нефтеперера- батывающего производства в энергии удовлетворять за счет жидкого топлива Загрязне- Снижение загрязнения ние воды воды путем применения методов и способов разделения потоков загрязненной, малозагрязненной и незагрязненной воды Охрана Приборы для обнаружения почв и утечек, двойное дно подземных емкостей, противофильт- рационное покрытие мест потенциальных разливов Техноло- В процессе алкилирования До уровня < 1 гические понижение постоянных мг/м3 путем операции выбросов фтористого газоочистки, водорода.
до уровней
Минимизация и 20-40 частей/ регенерация отработанной миллион серной кислоты.
в спусках
Системы выпаривания в воду.
тройного действия при СО до 50-100 регенерации растворителя мг/м3, а для (рекуперации летучих выбросов NOx - растворителей), до 100-300мг/м3 деасфальтизации, установках экстракции и депарафинизационных установках.
Использование
N-метилпирролидона (NMP)
в качестве растворителя в ароматических экстрактах.
Использование для окончательной очистки потоков сырой нефти гидрообработки и вощения.
В каталитическом крекинге снижение выбросов, связанных с СО и NOx.
Экономия энергии путем регенерации энергии газа, нагрева котлов отходящими газами.
Снижение выбросов твердых частиц до 10-40 мг/м3.
окислов азота на 60-70 % и окислов серы на 95-99 %.
В процессе коксования:
рекуперация тепла, флексикокинг.
Многоступенчатые опреснители.
Для процессов потребле- ния водорода использова- ние установок для гидрокрекинга.
Для производства водорода:
технология парового реформинга при нагревании газом, включая использование тепла дымового газа установки парового реформинга и объедине- ние тепла поглотителя растворителя и конвертера для превращения оксида углерода в двуокись углерода;
восстановления водорода из процессов газификации тяжелого дизельного топлива и кокса;
применение схем интеграции тепла в производстве водорода;
использовать продувоч- ный газ в качестве топлива в пределах нефтеперерабатывающего завода.
Для изомеризации:
ускоритель содержащий хлор;
каталитические системы природно- го газа Использовать в качестве атмосферу, топлива газ с содержа- охрана нием H S менее 5мг/м3 земель Дня полимеризации:
оптимизировать потреб- ление катализатора;
повторно использовать фосфорную кислоту (катализатор) в пределах производства, например, в установках биологической очистки;
Для первичной перегонки:
повысить интеграцию тепла между первичной очисткой и вакуумной установкой или другими установками завода:
применение метода оптимизации энергии в технологической линии предваритель- ного нагрева сырой нефти;
повышение циркуляции ректификационной колонны сырой нефти;
повторное кипячение боковых отпарных колонн при помощи масляного обогрева предпочтительнее, чем отгонка паром.
Для очистки продуктов:
использование каталитической депарафинизации для новых заводов;
создать эффективную систему способов щелочных растворов с целью минимизации применения концентрированного раствора едкой щелочи и максимизации исполь- зования отработанных щелочных растворов.
Технологии, которые могут использоваться:
при рециркуляции каскадируется раствор каустической соды и повторное использова- ние отработанных щелочных растворов после отгонки;
при разложении исполь- зуется впрыскивание в опреснители (эта технология может усилить формование кокса, например, в висбрекерах) или озоление остального отработанного щелочного раствора при высоком (например, > 100 г/л) ХПК (химическое потребле- ние кислорода);
сжигание отработанного газа из процессов очист- ки (как часть программы снижения запахов)
Хранение и транс- высокоэффективных портировка уплотнителей в продуктов резервуарах с плавающей нефтепе- крышей.
реработки
Балансирование пара и обратный дренаж баков во время процессов загрузки/выгрузки.
Восстановление пара (не применять для нелетучих продуктов) в резервуарах, транспортных средствах, при стационарном использовании и во время погрузочно-разгрузочных работ.
Самоуплотняющиеся соединительные муфты для шлангов.
Приборы для предупрежде- ния переполнения емкостей.
Аварийные датчики уровня, работающие неза- висимо от измерительной системы резервуара
5. Черная металлургия Горячая и холодная штамповка Хранение и Сбор разливов и утечек с исполь- обращение зованием специальных способов, с сырьем и например, защитные ямы и дренаж.
вспомога-
Отделение масла от загрязненной тельными дренажной воды и повторное исполь- материалами зование восстановленного масла.
Обработка отсепарированной воды в водоочистном сооружении Машинная Ограждение при машинной зачистке зачистка и снижение уровня пыли при помощи тканевых фильтров.
Электростатические фильтры там, где тканевые фильтры не могут использоваться из-за высокой влажности дыма.
Раздельный сбор окалины/мелкой стружки, образующейся при огневой зачистке Шлифовка Ограждения для машинной шлифовки и выделенные кабины, оборудованные защитными колпаками для ручной шлифовки и уменьшение пыли при помощи тканевых фильтров Процессы Очистка и повторное использование ректифи- воды изо всех процессов ректифика- кации ции (отделение твердых веществ).
Внутренняя утилизация или продажа на утилизацию окалины, стружки и пыли Печи Общие меры, относящиеся к Уровни SO2:
конструкции печи или эксплуатации < 100мг/м3 нагрева и и техническому обслуживанию.
< 400 мг/м3 термичес- Снижение избытка воздуха и потери до 1700мг/м 3 кой обра- тепла во время загрузки Энергосбереже- ботки оперативными или конструктивными ние 25-50 % средствами.
и снижение
Выбор топлива и применение автоматизации/управления для NOx до 50 % печей, чтобы оптимизировать условия горения
- для природного газа NOx до 65 %
- для всех газов и газовых смесей
- для нефтяного топлива (< 1 % S).
Использование тепла отработанного газа для предварительного нагрева загрузочного сырья, в системах регенеративных или рекуперативных горелок, для нагревания котла или оросительного охлаждения Второе поколение горелок, снижающих содержание NOx Чистовая Разбрызгивание воды с последующей линия очисткой, при которой твердые частицы (оксиды железа) отделяются и собираются для утилизации железа.
Вытяжные системы с очисткой воздуха тканевыми фильтрами и утилизацией собранной пыли Выравнива- Всасывающие колпаки и последующая очистка тканевыми фильтрами сварка Замкнутые технологические циклы с ВВ < 20 мг/л технологи- коэффициентом рециркуляции от Масло: < 5 мг/л ческой > 95 %.
Fe: < 10 мг/л
Снижение выбросов путем использо- Сr: < 0.2 мг/л содержащей вания оптимального сочетания Ni: < 0.2 мг/л мелкую методов очистки.
Zn: < 2 мг/л стружку и масла Профилак- Снижение потребления масла на тика 50-70 % углеводо- родного загрязнения Холодный прокат Разматыва- Водяные завесы, вытяжная система с ние рулонов тканевыми фильтрами и утилизация Травление Меры по снижению потребления Пыль 20-50 мг/м , кислоты:
НСl 2-30 мг/м , предупреждение коррозии стали SO 50-100 мг/м , путем надлежащего хранения, СО 150 мг/м , предварительная мехочистка СО 180000 стали, использование эффективных мг/м : NO 2 300-370 мг/м 3 методов травления (распыление, Пыль 10-20 мг/м 3 турбулентное травление), НСl 2-30 мг/м .
механическая фильтрация и H SO 5-10 мг/м 3 рециркуляция травильных ванн на SO 8-20 мг/м 3 протяжении срока службы, Пыль < 10 мг/м 3 ионный обмен или электродиализ HF < 2 мг/м 3 для восстановления ванны.
NO < 200 мг/м 3
Повторное использование отработан- ной НСl путем регенерации кислоты NO < 100 мг/м 3 газофазным методом или в кипящем Для всех:
слое (или эквивалентный процесс)
NOx 200-650 с рециркуляцией восстановленной мг/м 3 кислоты.
HF 2-7 мг/м 3
Полностью закрытое оборудование или оборудование, оснащенное колпаками и очисткой воздуха после вытяжки.
Восстановление свободной серной кислоты кристаллизацией;
устройства очистки воздуха для регенерационной установки.
Свободная утилизация смеси кислот (путем боковой фракции ионного обмена или электродиализа) или регенерации кислоты следующими методами:
газофазным методом;
или выпариванием.
Очистка при помощи Н О , мочевиной и т.п. или подавление NOx добавлением Н O или мочевины в травильную ванну.
Альтернатива: использование азотного бескислотного травления плюс закрытое оборудование или оборудование, оснащенное колпаками и очисткой воздуха после вытяжки.
Нагревание кислот непрямым нагре- вом при помощи теплообменников Минимизация Системы каскадной промывки с сточной внутренней утилизацией слива (например, в травильных ваннах или при промывке).
Тщательная наладка и управление системой "травления\регенерации кислоты-промывки"
Очистка путем нейтрализации, Взвешенные флокуляции и т.п., где невозможно вещества (ВВ) < избежать выпуска кислой воды из 20 мг/л системы (см. раздел "Очистка сточных вод")
Fe: < 10 мг/л1
Ni: < 0.2 мг/л2
Эмульсии
Профилактика загрязнений путем регулярной проверки герметизации, трубопроводов и т.д., контроль утечек.
Постоянный контроль качества эмульсии.
Поддержка циркуляции эмульсии путем очистки и повторного исполь- зования эмульсии для увеличения срока применения.
Очистка отработанной эмульсии, для уменьшения содержания масла, например, путем ультрафильтрации или электролитического разделения Прокат и Вытяжная система с очисткой Углеводороды:
отпуск загрязненного воздуха при помощи 5-15 мг/м 3 туманоуловителей Обезжири- Непрерывный процесс обезжиривания путем очистки и повторного использования обезжиривающего раствора.
Приемлемые меры очистки - механические методы и мембранная фильтрация.
Очистка отработанного обезжиривающего раствора путем электролитического разделения или ультрафильтрации, чтобы понизить содержание масла; повторное использование выделенной масляной фракции; очистка (нейтрализация и т.п.) выделенной воды до сброса.
Вытяжная система для обезжиривания и очистки дыма (испарений)
Печи для
Для непрерывно работающих печей NOx - 250-400 отжига применение горелок, снижающих концентрацию NOx.
без предвари-
Предварительный нагрев воздуха для тельного нагрева горения при использовании воздуха, 3 % O .
регенеративных и рекуперативных Нормы снижения горелок.
на 60 % для NOx
Предварительный нагрев шихты (и 87 % для СО)
отходящим газом
Доводка/
Вытяжные колпаки и туманоуловители промас- и/или электростатические фильтры.
ливание
Электростатическое промасливание Выравни- Пыль:
вание и очистка воздуха тканевыми < 5-20 мг/м 3 фильтрами Охлаждение Раздельные системы охлаждения (машины воды, работающие в замкнутом цикле и т.п.)
Волочение проволоки
Строгий контроль параметров НСl: 2-30 мг/м 3 в ванне травильной ванны: температура и концентрация.
Для травильных ванн с высокими эмиссиями пара, например, ванн с соляной кислотой с подогревом или высокой концентрацией: установка боковой вытяжки, очистка вытянутого воздуха как в новых, так и в существующих установках Каскадное травление (производительность > 15 000 тонн катанки в год) или Восстановление фракции свободной кислоты и повторное использование в установке травления.
Внешнее восстановление отработан- ной кислоты.
Использование отработанной кислоты в качестве вторичного сырья Бескислотное удаление окалины, например, с помощью дробеструйной очистки, при условии соответствия качеству.
Каскадная промывка обратным потоком Сухое Ограждение волочильных машин (и, волочение если необходимо, подключение экрана к фильтру) со скоростью волочения 4 м/с Мокрое волочильной смазки.
Очистка отработанной смазки для снижения содержания масла и/или для уменьшения объема отходов, например, путем химического разложения, разделения электролитической эмульсии или ультрафильтрации.
Очистка фракции отработанной воды Сухое и Закрытые системы водяного мокрое охлаждения.
Исключение использования прямо- точных систем водяного охлаждения Отжиговые Сжигание защитного продувочного Рb < 5 мг/м , печи газа.
СО < 100 мг/м 3
Непрерывный отжиг проволоки.
Меры рациональной организации и управления процессом отжига.
Отдельное хранение Рb-содержащих отходов с защитой от дождя и ветра.
Переработка Рb-содержащих отходов для использования в цветной металлургии.
Замкнутая схема работы закалочных ванн.
Непрерывное горячее погружение в расплав Каскадное обезжиривание.
Очистка и сжигание обезжиривающих растворов; необходимые меры очистки - механические методы и мембранная фильтрация.
Обработка использованного обезжи- ривающего раствора при помощи электролитического разложения эмульсии или ультрафильтрации для уменьшения содержания масла.
Повторное использование отделенной масляной фракции; обработка (нейтрализация и т.д.) отделенной водной фракции.
Закрытые резервуары с загрязненным воздухом и его очистка скруббером или туманоуловителем.
Использование отжимных валиков для снижения уноса электролита Горелки, снижающие содержание NOx.
тепловой
Предварительный нагрев воздуха мг/м (3 % О )
регенеративными или рекуперативными горелками.
Предварительный нагрев полосы.
воздуха; СО 100-200 мг/м 3 Производство пара с использованием отработанного газа для восстановления тепла Нанесение Раздельное накопление защитного цинксодержащих остатков, шлака и покрытия гартцинка (цинко-железный сплав)
погружением и переработка с использованием в цветной металлургии Гальвани- ческий Регенеративные или рекуперативные отжиг системы горения.
воздуха
Промасли-
Ограждение машины для промасливания полос.
Фосфати-
Ограждение технологических ванн.
рование и пассивация раствора для фосфатирования.
/хромиро- раствора для пассивации.
Использование отжимных валиков.
Накопление раствора пропуска в дрессировочной клети/закалки в установке для очистки сточных вод Сточная Очистка отработанной воды ВВ < 2 мг/л вода сочетанием отстаивания, фильтрации Fe < 10 мг/л и/или флотации/осаждения/ Zn < 2 мг/л флокуляции.
Ni < 0.2 мг/л
Существующие установки непрерывной Сr < 0.2 мг/л очистки воды (единственные, в Рb < 0.5 мг/л которых достигается Zn < 4 мг/л)
Sn < 2 мг/л
Алитиро-
(алюмини- рование)
листов
Закрытые ванны и продувание НСl < 30 мг/м 3 скруббера с водяным орошением, очистка сточной воды из скруббера и ванны для травления Никелевое Закрытый процесс, проветривание покрытие скруббера с водяным орошением Воздушные ножи для контроля толщины покрытия Машина электростатического промасливания Покрытие Огражденное оборудование или HCl - 2-30 мг/м 3 оборудование, снабженное зонтами и очисткой вытяжного воздуха.
Каскадное травление в новых установках производительностью одной линии выше 15000 тонн/год.
ной кислоты для всех установок.
ной кислоты как вторичного сырья Потребле- Каскадная промывка, возможно, в сочетании с другими способами для снижения потребления воды в новых и всех крупных установках (> 15000 тонн в год)
Очистка сточной воды путем физико- ВВ < 20мг/л химической обработки (нейтрализа- ция, флокуляция и т.д.)
Рb: < 0.5 мг/л
Sn: < 2 мг/л
Флюсование
Рациональная организация произ- водства и управления процессом, направленным на снижение переноса железа и содержание ванн.
Местное восстановление шлаковых ванн (удаление боковой фракции железа).
Внешняя реутилизация отработанного раствора флюса Цинкование (гальвани- зация)
Определение способов обезжирива- ния, если детали не полностью свободны от жира.
Оптимальная эксплуатация ванны для повышения эффективности, например, путем перемешивания.
Очистка обезжиривающих растворов для повышения действия (снятие поверхностного слоя, центрифуги- рование и т.п.) и рециркуляция, повторное использование масляного осадка, или "биологическое обезжиривание" очисткой на месте (удаление жира и масла из обезжиривающего раствора) при помощи бактерий Травление + Раздельное травление и химическое стравливание покрытия, если не стравли- осуществляется процесс восстанов- ления из "смешанных" жидкостей (на месте или через сторонних специализированных поставщиков).
Использование отработанного стравливающего раствора (внешнее или внутреннее, например, для восстановления флюсующей добавки).
В случае комбинированного травле- ния и химического стравливания:
восстановление значений свойств из "смешанных" жидкостей, например, использование для производства флюсов, восстановления кислоты и повторного использования в гальванизации или для получения других неорганических химикатов.
НСl - 2-30 мг/м 3 соляной кислоты из использованного кислотой травильного раствора или внешнее восстановление травильного Удаление цинка из кислоты.
травильного раствора для производства флюсов.
Исключение использования отработанного травильного раствора для нейтрализации.
Исключение использования отрабо- танного травильного раствора для разделения эмульсий.
6. Цветная металлургия Тканевый фильтр, горячий электростатический фильтр и циклон Угольный фильтр Дожигатель (включая охлаждение для диоксина)
Мокрый или полусухой скруббер Глиноземный скруббер Восстановление хлора.
Оптимизированное сжигание Горелка с низким NOx Окисляющий скруббер Улавливание и утилизация серы (конверсия SO )
Охладитель, влажный керамический фильтр, адсорбция известью/углем и тканевый фильтр Герметизация печей или других технологических установок Снижение до минимума перемещение материалов между технологическими процессами Система вытяжки и пылеулавливания для сбора дыма, образующегося при переносе или выпуске расплавленного металла, штейна или шлака Химическая Перманганатная очистка оксида мышьяка и сурьмы при рафинировании цинка/свинца Дожигание, конденсация или сухая абсорбция металлов смол Щелочной скруббер Окисление HCN перекисью или гипохлоритом Переработка Переработка отходов для восстановления и удаление металлов.
отходов
Переработка отходов для применения в качестве строительного материала Обезвреживание токсичных соединений Восстановление энергии путем:
использования реакционного тепла для плавки или обжига концентратов или плавки металлолома в конвертере;
использования горячих технологических газов для сушки загрузочных материалов;
предварительного нагрева завалки при помощи запаса энергии печных газов или горячих газов из другого источника;
использования рекуперативных печей или предварительного нагрева воздуха для горения;
использования образующегося угарного газа (СО) в качестве топлива;
нагревания щелочных растворов горячими технологическими газами или жидкостями;
использования пластмасс, содержащихся в некоторых видах сырья, в качестве топлива, при условии невозможности восстановления хорошего качества пластика и отсутствия выделения летучих органических соединений и диоксинов;
использования легкой огнеупорной керамики там, где это применимо
7. Хвостохранилища и отвалы Сбросы в Повторное использование отработанной воды воду Сооружение отстойников для осаждения эродированных частиц Нейтрализация щелочных отходов серной кислотой или углекислым газом Устранение мышьяка из шахтных вод путем добавления солей железа Для очистки кислотных стоков:
добавление известняка (карбонат кальция), гидратной извести или негашеной извести;
добавление каустической соды для ДКП с высоким содержанием марганца;
пассивная очистка:
открытые известняковые каналы/ бескислородные известковые стоки;
водосливные колодцы
Борьба с
Использование непрерывно работающих систем шумом (например, транспортеров, трубопроводов)
Заключение ременных приводов транспортеров в кожухи Создание сначала наружного откоса отвала, а затем перенос наклонных плоскостей и выемочных уступов во внутреннее пространство отвала, насколько это возможно Проекти- Использование для расчета высоты аварийного рование сброса дамбы низкой опасности затопления дамбы один раз в 100-летний период сброса дамбы, высокой опасности затопления - один раз в 5000-10000-летний период Оценка риска слишком высокого порового давления и контроль порового давления при возведении частей дамбы и на протяжении всего периода строительства Строи- Снятие плодородного слоя почв с участка тельство строительства Выбор подходящего строительного материала для строительства дамбы, не теряющего свои технические характеристики под воздействием эксплуатационных нагрузок и климатических условий Использование при строительстве методов восходящего потока при следующих условиях:
очень низкая сейсмоопасность местности;
применение для строительства дамбы по меньшей мере 40-60 % всего хвостового материала, имеющего размер частиц 0,075-4 мм (не применяется при загущенных хвостах);
Использование при строительстве метода нисходящего потока при наличии достаточного количества строительного материала для дамбы (например, хвосты или остаточная порода)
центральной линии при низкой сейсмоопасности местности Эксплуа- Обеспечение возможности отвода спускаемого тация в отстойный водоем потока в другое место в случае возникновения аварийной ситуации Обеспечение установками для альтернативного сброса, возможно, в другой водоем Обеспечение дополнительными сливными установками (например, при аварийном переполнении) и/или резервными насосными баржами для аварийных ситуаций, когда уровень воды в водоеме достигает отметки минимума надводного борта Измерение передвижения пород глубинными инклинометрами и получение сведений о состоянии порового давления Обеспечение соответствующего дренажа Ведение записей при проектировании и строительстве с внесением всех обновлений/изменений Соблюдение инструкции по поддержанию безопасности дамбы в сочетании с независимыми аудитами Отстойный Использование водослива в естественный грунт водоем для водоемов, находящихся в долине и вне долины Использование водозаборной башни в холодном климате с положительным водным балансом для отгороженных водоемов Использование водозаборного колодца в теплом климате с отрицательным водным балансом для отгороженных водоемов если поддерживается высокий рабочий надводный борт Сооружения Отвод естественного внешнего стока для уда- Переработка хвостов и пустой породы в ления и карьерах обезврежи- Проведение прогрессивного восстановления/ вания рекультивации грунта хвостов и пустой породы (отвала)
Контроль
Наблюдение за хвостохранилищем/дамбой устойчи- Наблюдение за уровнем воды вости Контроль качества и количества потока, просачивающегося сквозь дамбу Наблюдение за геометрией всех элементов Контроль порового давления Контроль сейсмичности Контроль динамического порового давления и разжижения Механика грунтов Визуальные инспекции, независимые аудиты Предупреж- Планирование мероприятий на случай аварии дение и Оценка аварийных ситуаций и мероприятия для ликвидация ликвидации последствий последствий Наблюдение за трубопроводами аварий Уменьшение Рассмотрение обратной засыпки как одного из зоны с условий разработки месторождений.
нарушенной
Использование близлежащих открытых окружающей выработанных пространств, доступных для средой обратной засыпки Засыпка больших очистных забоев (выемочных камер) в шахтах Исследование возможности использования хвостов и горных пород Закрытие и Разработка планов закрытия и последующей последующая обработки во время стадий планирования и эксплуатации, включая оценки стоимости, а затем их обновление спустя время Для всех производств, где применяется выщелачивание золота с использованием цианида, снижение использования CN путем применения:
стратегий эксплуатации, направленных на снижение до минимума добавление цианида;
автоматического контроля цианида;
по возможности, предварительной обработки перекисью;
разрушения оставшихся свободных цианидов перед спуском в отстойник.
Применение следующих мер безопасности:
использование способа разрушения цианида с производительностью, вдвое превышающей фактические требования;
установка резервной системы для добавления извести;
установка резервных силовых генераторов Для всех глиноземных заводов:
в период эксплуатации - недопущение сброса сточных вод в поверхностные воды; это достигается повторным использованием производственной воды на заводе после очистки;
на стадии обработки после закрытия:
очистка перед сбросом поверхностного стока из сооружений для обезвреживания хвостов и горных пород, пока химический состав не будет соответствовать концентрациям, приемлемым для сброса в поверхностные воды;
поддержка подъездных дорог, дренажных систем и растительного покрова (включая восстановление растительности, если необходимо);
продолжение отбора проб грунтовых вод;
Для всех угольных разработок:
предотвращение фильтрации;
обезвоживание мелких хвостов (< 0.5 мм)
8. Химическая промышленность Наилучшим доступные Система Разделение технических сбора загрязненных и незагрязненной сточных дождевой воды и других незагрязненных водных потоков Разделение технических вод разного типа загрязнения Резервные емкости для аварийного объема загрязненных вод Резерв воды для пожаротушения Система дренажа для опасных и воспламеняющихся веществ (например, чтобы транспортиро- вать их из зоны огня)
Комплекс-
Выбор наиболее рациональной ная схема схемы очистки стоков с управления использованием стадий:
стоками централизованная окончательная очистка на биологической установке по очистке сточных вод на месте (УОСВ):
очистка на городской УОСВ;
очистка неорганических сточных вод на химико-механической УОСВ;
децентрализованная очистка на локальных очистных сооружениях Стоки, Сепарация нефти/воды циклоном В очищенных содержащие Фильтрация с использованием стоках макс.
нефть и гранулированного фильтрующего содержание другие материала или газовой флотации УВ - 0,05-1,5 углево- Биологическая очистка в мг/л;
дороды городской УОСВ, либо в отдельной очистительной установке потребность в кислороде (БПК ) - 2-20 Разложение эмульсий в источнике их образования и утилизация разделенных составных компонентов Добавление флокулянтов и/или коагулянтов с последующей сепарацией.
Удаление эмульсий в источнике их образования, путем окисления, испарения с конденсацией, сжигания или биологического разложения Система сбора отходящих газов отрабо- Уловление пыли и твердых частиц:
танных сепарация, циклонирование сухое газов и мокрое, масляные и тканевые фильтры, электрофильтры. (См.
также раздел "Тепловые установки")
Уловление легких органических соединений и других компонентов:
мокрая очистка газа (вода, кислый раствор, щелок) для галоида водорода, Сl , SO , H S, NH , очистка газа с безводным растворителем для CS , COS, адсорбция для CS , COS, Hg, очистка биологического газа для NH , H S, CS , сжигание для H S, CS , COS, HCN, CO, утилизации хлористого водорода, утилизация NH 3 Сокращение количества диоксинов с помощью фильтра (гранулирован- ный активированный уголь) после обработки топочным газом