Қазақша:
Маслихат Западно-Казахстанской области Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2001 жылғы 6 шілдедегі № 13-3 шешімі. Батыс Қазақстан облысының Әділет басқармасында 2001 жылғы 13 тамызда № 1027 тіркелді. Күші жойылды - Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2004 жылғы 2 шілдедегі № 9-4 шешімімен Батыс Қазақстан облысында тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасы және оны іске асыруға арналған іс-шаралар жоспары туралы
1. Батыс Қазақстан облысында тілдерді қолдану және дамытудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық Бағдарламасы және оны іске асыруға арналған іс- шаралар жоспары бекітілсін.
Сессия төрағасы
Т.Рысбеков
Облыстық мәслихат хатшысы Ғ.Шәмшаева ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Батыс Қазақстан облысында тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық Бағдарламасы Атауы:
Батыс Қазақстан облысында тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық бағдарлама- сы.
Әзiрлеуге негiздеме:
Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2001 жылғы 7 ақпандағы N 550 Жарлығымен бекiтiлген "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасына, Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2001 жылғы 6 сәуiрдегi N 450 "Тiлдердi қолдану мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2001-2002 жылдарға арналған iс-шаралардың жоспары туралы" қаулысына сәйкес әзiрленген.
1-кезең - 2001 жыл;
2-кезең - 2002 жыл.
Бағдарлама- ны жүзеге асыру мерзiмдерi және кезең- дерi:
Облыстық ақпарат және қоғамдық келiсiм басқармасы.
Негiзгi әзiр- леушiсi жә- не үйле- стiрушiсi:
Бағдарламаны қаржылай қамтамасыз ету осы Бағдарламаны iске асыруға бөлiнетiн облыстық, жергiлiктi бюджеттер қаражаттары есебiнен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiмен тиым салынбаған басқа да көздерден жүзеге асырылады.
ны қаржы- ландыру көздерi:
Мақсаты:
"Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 23-бабына сәйкес мемлекеттiк тiлдi басыңқы бағыттар бойын- ша дамыту және оның қоғамдық өмiрдегi қолданылу аясын кеңейту, орыс тiлiнiң жалпы мәдени қызметін сақтау жә- не басқа да ұлттық топтардың ана тiлдерiн дамыту.
Мiндеттерi:
Бағдарламада белгiленген мақсатқа қол жеткiзу үшiн төменде көрсетiлген негiзгi мiндеттердi жүзеге асыру көзде- ледi:
"Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның орындалуын қажеттi ғылыми-әдiстемелiк, заттық-техникалық жабдықтармен және кадрлармен қамтамасыз ету;
мемлекеттiк тiлдi басымдықпен дамыту арқылы оның мемлекеттiк басқару тiлi ретiнде кеңiнен қолданылуына қол жеткiзу;
iс жүргiзудi мемлекеттiк тiлге кезең-кезеңiмен көшiру жөнiнде бұнан бұрын қабылданған кестелердiң орындалуын және оларға толықтырулар енгiзу арқылы барлық мемлекеттiк ұйымдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органда- рында мемлекеттiк тiлдiң iс жүргiзудегi негiзгi тiл ретiнде қолданылуын қамтамасыз ету;
тiлдi мектепке дейiнгi балалар мекемелерiнде, оқу орындарында оқыту мен үйрету әдiстемелерiнiң сапасын жақсар- ту, тiлдердi оқытудың бағдарламалары мен жаңа технологияларын әзiрлеу, оқулықтармен, лингофондық құралдар- мен, компьютерлермен жабдықтау;
Қазақстан Республикасы Конституциясының 7 және 93-баптарына сәйкес облыс көлемiнде облыстық және жергiлiк- тi бюджеттiң, ұйымдардың қаржылары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалы актiлерiмен тиым салын- баған басқа да көздерi есебінен азаматтарға мемлекеттік тiлдi тегiн оқыту курстарының бірыңғай жүйесiн құру;
облыстағы мемлекеттiк қызметкерлердi мемлекеттiк тiлге жеделдетiп оқыту жұмысын пәрмендiлiкпен жүргiзу және тiл меңгеру деңгейiне қатысты аттестациялауды, ынталандыру шараларын енгiзу;
мемлекеттiк ұйымдар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында ресми қолданылатын тiл ретiнде орыс тiлiнiң қызмет етуiн қамтамасыз ету;
этникалық диаспоралар өкiлдерiнiң ана тiлiн оқытуға қолдау көрсету;
"Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 19, 20, 21-баптарына сәйкес облыс көлемiндегi тарихи-геогра- фиялық топономикалық атауларды қалпына келтiру мен деректемелердi және көрнекi ақпаратты тәуелсiз мемлекет- тiкке сай безендiру жөнiндегi жұмыстарды аса жауапкершiлiкпен жалғастыру.
Күтiлетiн нәтижелер:
Тiлдердi қолдану мен дамыту жөнiндегi 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық бағдарламаны жүзеге асыру облыс көлемiнде қолданылатын тiлдердiң тәуелсiз мемлекеттiлiкке сәйкестi функционалдық арақатынасына қол жеткiзудi және үйлесiмдi әлеуметтiк-лингвистикалық кеңiстiк құруды көздейді.
2. Кiрiспе
Батыс Қазақстан облысында тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасы (бұдан әрi - Бағдарлама) Қазақстан Республикасы Конституциясының 7, 93-баптарына, "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңына (1997 жылғы 11 шiлдедегi), Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1996 жылғы 4 қарашадағы N 3186 өкiмiмен мақұлданған Қазақстан Республикасының Тiл саясаты тұжырымдамасына, Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1998 жылғы 5 қазандағы N 4106 Жарлығымен бекiтiлген "Тiлдердi қолдану мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламасына", сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2001 жылғы 6 сәуірдегi N 450 "Тiлдердi қолдану мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiнде 2001-2002 жылдарға арналған iс-шаралардың жоспары туралы" қаулысына сәйкес әзiрленген.
Бағдарламада мемлекеттiк тiл саясатын жүзеге асырудың басты мақсаты мен мiндеттерi айқындалып, оларды нақты iске асырудың негiзгi бағыттары мен тетiктерi белгiленген.
3. Түйiндi мәселенiң қазiргi кезеңдегi жай-күйiн талдау.
"Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заң талаптарын орындау және Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1998 жылғы 5 қазандағы N 4106 Жарлығымен бекiтiлген "Тiлдердi қолдану мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламасы" мен осы заңнамаларды iске асыру бойынша қабылданған облыстық iс-шараларды жүзеге асыру жолында облыс көлемiнде тiлдiк дамудың алғы шарттары жасалды. Көптеген мемлекеттiк органдарда меншiк нысанына қарамастан мекемелер мен кәсiпорындарда қазақ тiлiн үйрету курстары ұйымдастырылды. Бiрқатар басқармалар мен комитеттердiң, бөлiмдер мен департаменттердiң, кәсiпорындардың штаттық кестелерiне аудармашылар енгiзiлдi. Негiзiнен осы қызметкерлердiң күшiмен түрлi деңгейдегi мемлекеттiк органдар жүйесiнде облыс әкiмiнiң арнайы шешiмiмен бекiтiлген iс қағаздарын жүргiзудi кезең-кезеңiмен мемлекеттiк тiлге көшiру кестесiн iске асыру жұмысы жалғасын табуда.
Батыс Қазақстан мемлекеттiк университетi жанында "Мақсат" тiлдердi үйрену және аударма орталығы жұмыс iстейдi, N 12 кәсiптiк-техникалық мектепте қазақ тiлiнде iс жүргiзушi, хатшы-референт мамандықтары бойынша кәсiби қызметшiлер даярлануда.
Мемлекеттiк тiлде iс жүргiзушiлер мен аудармашыларға, қазақ тiлi оқытушыларына тұрақты түрде әдiстемелiк көмек көрсетiлiп тұрады. Бiрнеше мәрте ғылыми-әдiстемелiк мәслихат, семинар-кеңес өткiзiлдi.
Алайда, осыншама жұмыс атқарылғанына қарамастан мемлекеттiк тiлдiң өз мәртебесiнде қолдануды iске асыру әлi де төмен дәрежеде екенiн атап өту керек.
Мемлекеттiк қызметкерлер мемлекеттiк тiлге ынтасыз, олардың қатарында қазақ тiлiн жетiк меңгерген мамандар тым аз. Курстардағы оқу сапасы ойдағыдай емес.
Кейбiр мемлекеттiк органдарда осы күнге дейiн аудармашы мамандығы штаттық кестеге енгiзiлмеген, соның салдарынан iс қағаздары, үлкендi-кiшiлi жиналыс- кеңестер бiр ғана орыс тiлiнде жүргiзiледi. Орал қаласында, Зеленов, Теректi және Бөрлi аудандарында Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1998 жылғы 14 тамыздағы N 769 қаулысында атап көрсетiлген мемлекеттiк тiлдiң қоғамдық өмiрде белсендi қолданылуы үшiн басым жағдай жасау қажеттiлiгi қамтамасыз етiлмей отыр. Сол себептi осы Бағдарламаны iске асыру барысындағы басты мiндеттер ретiнде мемлекеттiк тiлдi оқыту мен үйрету сапасын жақсарту, кадрларды аттестациялау, мемлекеттiк қызметке орналасуға тiлек бiлдiрген талапкерлердiң қазақ тiлiнде iс жүргiзу қабiлетiн сынаудан өткiзудi, iс жүргiзудi мемлекеттiк тiлге кезең-кезеңiмен көшiру кестесiнiң орындалуы жөнiнде басшылардың есептерiн тыңдауды iс жүзiне енгiзудiң нақты iс-шаралары белгiлендi.
Облыста мемлекеттiк тiлде орта бiлiм беретiн оқу орындарының қатары жылдан-жылға ұлғая түсуде, барлық 516 мектептiң 311-де оқу таза қазақ тiлiнде жүргiзiледi. 2000-2001 оқу жылында ұлты қазақ оқушыларының 73,9 пайызы ана тiлiндегi оқумен қамтылған. Сонымен бірге қазақ тiлiнде оқытатын мектептердiң саны бiртiндеп өскенiмен олардың аудандар бойынша бөлiнуi бiркелкi емес.
Зеленов ауданында 65 мектептiң 12-i, Тасқала ауданында 32 мектептiң 19-ы, Бөрлi ауданында 39 мектептiң 6-ы, Теректi ауданында 56 мектептiң 26-ы, Орал қаласында 49 мектептiң 12-i ғана қазақ мектептерi. Бұл аудандар мен Орал қаласында ұлты қазақ оқушыларының мемлекеттiк тiлдегi оқумен қамтылуы облыстық деңгейден едәуiр төмен.
Облыс көлемiнде мектеп жасына дейiнгi балалар мекемелерiнiң саны да толымды емес. Небәрi 51 балабақшада 974 ғана бөбек тәрбиеленедi. Мұның өзi ана тiлiн неғұрлым жедел қабылдауға бейiм жас өркеннiң басым көпшiлiгiнiң тiлдiк қатынастарды мемлекеттiк реттеу саласынан сырт қалғандығын көрсетедi.
Мемлекеттiк тiлде бiлiм беру сабақтастығын қамтамасыз ету iсi де өзектi мәселе болып отыр. Орта кәсiптiк-техникалық мектептерде 45 мамандықтың 27- iн, арнаулы орта және жоғары оқу орындарындағы 137 мамандықтың 84-iн оқыту мемлекеттiк тiлде жүргiзiледi. Жалпы алғанда 2000 жылы барлық студенттердiң 27,4 пайызы ғана қазақ тiлiндегi дәрiспен қамтылды.
Мемлекеттiк тiл саясатын жүзеге асырудағы маңызды iстiң бiрi облыс орталығындағы тарихи атауларды қалпына келтiру мен жүйелеу және жер-су атаулары мен басқа да атауларды грамматикалық ұстындарға сәйкестендiру қажеттiгi. Елiмiз тәуелсiздiкке ие болған жылдар iшiнде 3 ауданның, 15-елдi мекеннiң, 11-мектептiң және бiрнеше мәдениет мекемелерiнiң атаулары өзгертiлдi.
Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары салаларында мемлекеттiк тiлдi дамытуда бiршама жұмыс атқарылып келедi. Облыстағы 15 телерадиоарнасының басым көпшiлiгi екi тiлде хабар таратуда.
Мемлекеттiк басқару органдар жүйесiнде, қаржы және банк салаларында, әскери комиссариат пен құрамаларда ресми қолданылатын орыс тiлiнiң тұрғысы күшті. Оның бұқаралық ақпарат құралдарындағы жетекшi тiл болуы сақталуда.
Мәселен, облыста 17 газет қазақ тiлiнде, 28 газет орыс тiлiнде басылып шығуда.
Облыс аумағында тұрып жатқан диаспоралар үшiн жексенбiлiк мектептер жұмыс iстейдi. Оларда татар, кәрiс, шешен, еврей тiлдерi оқытылуда.
Тiлдiк дамудың басым бағыттары мен бағдарламаны iске асырудың тетiктерi.
Тiлдiк дамудың басым бағыттары Бағдарламаның жоғарыда аталған мақсаты мен мiндеттерi тұрғысында қалыптасады.
1-басымдық - нормативтiк құқықтық қамтамасыз ету.
Атап айтқанда, "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңының 23- бабының үшiншi бөлiгiне сәйкес мемлекеттiк тiлдi белгiлi бiр көлемде және бiлiктiлiк талаптарына сай бiлудi қажет ететiн кәсiптiк мамандықтар және лауазымдар тiзбесi туралы, сондай-ақ, тiл заңының негiзгi ережелерiн бұзғаны үшiн санкциялар жүйесi, аудармашылық қызметтi реттеу тетiктерi жөнiнде қабылданатын Қазақстан Республикасы заңдарын жүзеге асыруды қамтамасыз ету.
2-басымдық - Мемлекеттiк тiлдi мемлекеттiк басқарудың барлық деңгейiнде, құқық қорғау органдарында, iс-қағаздары салаларында дамыту.
Бұл мақсатта мемлекеттiк тiлдiң мемлекеттiк органдарда қолданылу аясын кеңейту iсiн одан әрi пәрмендiлiкпен жүргiзу, қазақ тiлi курстарының жұмысын жақсарту, мемлекеттік органдарда құжаттамаларды тiкелей мемлекеттiк тiлде жасауға кезең-кезеңiмен көшiру кестесiнiң орындалуын қамтамасыз ету, мемлекеттiк қызметкерлердiң әрбiр санаты үшiн мемлекеттiк тiлдi белгiлi бiр көлемде бiлуiн талап ету қажет. Шетелдiк компаниялармен қарым-қатынаста және тағы басқа да ресми халықаралық кездесулерде мемлекеттiк тiл тәуелсiз ел атрибуттарының бiрi ретiнде қолданылуы керек.
3-басымдық - бiлiм беру және тiлдердi оқыту салаларындағы тiлдiк даму.
Қазiргi уақытта бұл саладағы негiзгi назар жеткiлiктi көлемде лингвистикалық даярлықты жүзеге асырудың неғұрлым оңтайлы әрi тиiмдi жолы болып табылатын әр түрлi оқу орындары мен тәрбие мекемелерiне аударылуы қажет. Осыған сәйкес қазақ тiлiнде тәлiм-тәрбие беретiн мектепке дейiнгi балалар мекемелерiнiң, таза қазақ мектептерiнiң санын көбейту жөнiнде мүмкiн болатын барлық шараларды қолдану керек. Бұл жерде маңызды көкейтестi мәселелердiң бiрi оқушыларды отандық оқулықтармен қамтамасыз ету болып табылады.
Бастауыш, орта және жоғары оқу орындарында мемлекеттiк тiлдi оқытудың саны мен сапасына көңiл бөлу, қазақ тiлiнде оқытылатын түрлi мамандықтар қатарын жоспарлы түрде кеңейту, мемлекеттiк тiлдi жеделдетiп оқытуға арналған курстарды меншiк нысанына қарамастан барлық мекемелер мен кәсiпорындарға енгiзу, жексенбiлiк мектептерге қолдау көрсетiп, таңдаулыларының тәжiрибесiн жинақтау және тарату қажет.
4-басымдық: тiлдiк дамуды ғылыми қамтамасыз ету.
Қазақ тiлiнiң мемлекеттiк мәртебесiнде қолданылуын қамтамасыз ету жолында оның лексикалық және семантикалық тынысының мүмкiндiктерiн жан- жақты көрсететiн ғылыми-тәжiрибелiк мәслихаттар, тiл сабақтастығына байланысты тақырыптар қамтылған семинар-кеңестер өткiзудiң маңызы зор.
Сонымен бірге қазiргi қазақ әдеби тiлiнiң грамматикалық нормаларының бiрiздiлiгiн сақтауды қамтамасыз ету мақсатында орфографиялық кеңес құру мүмкiндiгiн көздеу қажет. Қазақ тiлiндегi ғылыми шығармашылықты одан әрi дамытқан жөн.
5-басымдық: Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары, сондай-ақ, денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету салаларында тiлдiк даму.
Мәдениет саласында неғұрлым бұқаралық iрi көрiнiстi шараларға назар аудару, әсiресе, сазды бағдарламалар, әдеби кештер, ақындар айтысын, мүшәйра, тiл байқауларын, мемлекеттiлiктi, отаншылдықты, адамгершiлiк қасиеттердi насихаттайтын түрлi тақырыптық-танымдық теле-радио хабарларын ұйымдастырған жөн.
Мемлекеттiк тiлдiң қолданылу аясының халыққа қызмет көрсету салаларында, денсаулық сақтау, байланыс, көлiк, сауда, электр-жылу қуатымен, газбен, сумен қамту орындарында, банктердiң есеп-кассалық бөлiмдерiнде кеңейтiлуiне мүмкiндiгiнше ықпал жасау қажет. Бұл үшiн мамандандырылған оқу орындарында жоғары, орта арнаулы және кәсiптiк-техникалық мектептерде тиiстi мамандар даярлауды ұлғайту керек.
Бағдарламаны iске асыру тетiктерi Бағдарламаны жүзеге асырудың тетiгi Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2001 жылғы 6 сәуiрдегi N 450 "Тiлдердi қолдану мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiнде 2001-2002 жылдарға арналған iс-шаралардың жоспары туралы" қаулысы негiзiнде әзiрленiп, осы Бағдарламаға енгiзiлген тақылеттес облыстық iс-шаралар жүйесiн жыл сайын кезең-кезеңiмен орындау болып табылады Бағдарламаны қаржыландыру Бағдарламаның 2001-2002 жылдарға арналған iс-шараларын iске асыруға қажеттi қаражат жыл сайын облыстық және жергiлiктi бюджеттердiң есебінен және тиiстi мекемелер мен ұйымдарға оларға облыстық бюджеттен көзделген қаражат шегiнде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамаларында тиым салынбаған өзге де көздерден қаржыландырылады.
Бағдарламаны жүзеге асырудан күтiлетiн нәтиже Бағдарламаны iске асыру облыс аумағында: қазақ тiлiнiң мемлекеттiк мәртебесiнде қолданылуын қоғамдық қатынастардың барлық салаларында жүзеге асыруды;
орыс тiлiнiң Қазақстан Республикасының Конституциясы кепiлдiк берген негiзгi функцияларын толық көлемде сақтауды және облыстағы өзге де ұлттардың тiлдерiн дамытуға қолдау көрсетудi қамтамасыз ету жөнiнде белгiленген нақты iс- шараларды жүзеге асыруды көздейдi.
Тiлдердi қолдану мен дамытудың аймақтық бағдарламасын iске асыру жөнiнде 2001-2002 жылдарға арналған iс-шаралар жоспары р/с Жұмыстың мазмұны Орындалу Орындау үшiн мерзiмi жауаптылар Нормативтiк-құқықтық қамтамасыз ету "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" Заңның 23-бабын iске асыру бойынша Қаза- қстан Республикасы заңдарымен белгiленетiн мемлекеттік тiлдi бiлуi қажет кәсiптердiң, мамандықтардың және лауазымдар тiзбесiне сәйкес мемлекеттiк орындардағы, меншiк ны- санына қарамастан қоғамдық ұйымдардағы, мекемелердегi, кәсiпорындардағы мамандар- дың осы нормативтiк талап дәрежесiнде болуын қамтамасыз ету Облыстық ең- бек, жұмыспен қамту, халықты әлеуеметтік қорғау, мемле- кеттiк қызмет істері, ақпарат және қоғамдық келісім басқар- малары, қала- лық, аудандық әкімдер "Қаза- қстан Рес- публика- сындағы тіл тура- лы" заң- ның 23-ба- бын іске жөніндегі заңның қа- былдануы мерзіміне орай Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарлама- сын жүзеге асыру жөнiндегi 2003-2004 жылдарға арналған облыстық бағдарлама жобасын әзiрлеу 2002 жыл- дың 3-тоқ- сан ақпарат және қоғамдық масы Мемлекеттiк тiлдiң қоғамдық өмiрдегi қолданысын кеңейту және өзге ұлт-топтарының тiлдерiн дамыту.
2001 ж. 2- тоқсан
"Батыс Қазақстан облысында мемлекеттiк және басқа да ұлт тiлдерiн дамытудың 1998- 2000 жылдарға арналған аймақтық кешендi бағдарламасының" (облыс әкiмiнiң 15.09.1998 ж. N 139 шешiмiмен бекiтiлген) орындалуы туралы мәселенi облыс әкiмi аппаратының Кеңесiнде талқылау Облыс әкімінің аппараты, ақпа- рат және қоғам- дық келісім басқармасы Мемлекеттiк тiлдiң қоғамдық өмiрдiң барлық саласында қолдану аясын кеңейту жұмысын одан әрi жалғастыру және оның мемлекеттiк мекемелермен қатар меншiк нысанына қара- мастан басқа да ұйымдар мен кәсiпорындарында iс-қағаздарын жүргiзу, қарым-қатынас құралы ретiнде пайдаланылуын қамтамасыз ету, iс-қағаздарының мемлекеттiк тiлдегi үл- гiлерiн (компьютерлiк шаблондарын әзiрлеудi ұйымдастыру)
үнемі
Облыстық, Орал қалалық және аудандық әкім- шіліктер, облы- стық ақпарат жә- не қоғамдық Облыс әкiмiнiң 1999 жылғы 23 ақпандағы N 32 шешiмiмен бекiтiлген "Батыс Қазақстан об- лыстық мемлекеттiк мекемелер мен кәсiпорындарда iс-қағаздарын жүргiзудi кезең-кезеңi- мен мемлекеттiк тiлге көшiру кестесiнiң орындалуын қатаң бақылауға алу Облыс әкімі ап- паратының әле- уметтік сала, қоғамдық-саяси даму бөлімі, ақ- парат және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1999 жылғы 8 қаңтардағы "Тiл туралы заңдардың сақталуына бақылау жасаудың тәртiбi туралы ереженi бекiту туралы" N 16 қаулысына сәй- Кеңестер мен сесси- аппараты, облы- кес облыс мекемелерi, жергiлiктi басқару және мемлекеттiк орындардың басшыларының Қазақстан Республикасының тiлдер туралы заң қағидаларын орындау жауапкершiлiгiн арт- тыру және бұл бағытта олардың есептерiн облыс әкiмi аппаратының Кеңесiнде, облыстық мәслихат сессияларында тыңдауды ұйымдастыру яларды өт- кізу жос- пары бой- ынша стық мәслихат, Iс-қағаздары бұрыннан мемлекеттiк тiлде жүргiзiлетiн Ақжайық, Бөкейордасы, Жаңақала, Жәнiбек, Казталов, Қаратөбе, Сырым аудандарымен қатар соңғы жылдары мемлекеттiк тiлге көшкен Тасқала, Шыңғырлау, Бөрлi аудандарында мемлекеттiк тiлдi қолдануда ерекше тәртiп енгiзу:
2001 жыл- дың 2-тоқ- санынан бастап облыстың қандайма мекемесiмен болмасын құжат алмасуды;
барлық iс-қағаздарымен қатар қаржы есеп мәлiметтерiн;
үлкендi-кiшiлi ресми мәжiлiстердi (сессия, кеңес, алқа, кездесу отырыстары) бiр ғана мем- лекеттiк тiлде жүргiзу және өткiзу;
Ақжайық, Бөкей- ордасы, Жаңақа- ла, Жәнібек, Казталов, Қа- ратөбе, Сырым, Тасқала, Шы- ңғырлау, Бөрлі аудандарының әкімдері олардың өкiлдерiнiң облыстық жиналыс-кеңестерде, мәслихат сессияларында қазақ тiлiн- де сөйлеуiн қалыптастыру 2002 жы- лға дейін Облыстық, қалалық, аудандық, ресми iс-шаралар, алқа мәжiлiстерi, кеңестер өткiзiлетiн ғи- мараттар залдарын iлеспе аударма құралдарымен жабдықтау және оларды жан-жақты да- ярлығы бар аудармашы мамандармен қамтамасыз ету Облыстық, қала- лық аудандық әкімшіліктер, об- лыстық мәслихат 2001 жы- лы "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 4-бабының талабына сәйкес облыстық басқармалар мен департаменттердегi, комитеттердегi, сондай-ақ орыс тiлдi орта басым Орал қаласы мен Зеленов, Теректі, және Бөрлі аудандарындағы мекемелердегi мемлекет- тiк қызметкерлердiң мемлекеттiк тiлдi еркiн және жетiк меңгеруiне қажеттi жағдай жасау жұмысын одан әрi жалғастыру. Осы мақсатта:
256 сағаттық бағдарлама бойынша мемлекеттiк тiлдi жеделдетiп оқыту курстарын ұйымда- стыру (жеке жоспар бойынша);
Орал қалалық, Зеленов, Теректi, Бөрлi аудандық әкiмшiлiктерiнде, облыстық ақпарат және қоғамдық келiсiм басқармасында заттық- техникалық оқу құралдарымен жабдықталған тiл үйретудiң әдiстемелiк бөлмелерiн ашу Облыстық меке- мелер басшыла- ры, ақпарат жә- келісім, мемле- кеттік қызмет істері, білім басқармалары, Орал қалалық, Зеленов, Те- ректi, Бөрлi шіліктері дан бастап Мемлекеттiк қызметке орналасуға тiлек бiлдiрген талапкерлердi мемлекеттiк тiлде жетiк сөйлеп, жаза бiлу, iс-қағаздарын қазақ тiлiнде жүргiзу қабiлетiн тестiлiк әдiспен сынаудан өткiзу және жыл сайын барлық мемлекеттiк қызметкерлердi ұлтына қарамай, мемлекеттiк тiлдi қай деңгейде меңгергендiгiн анықтау мақсатында аттестациялауды енгiзу жөнiнде ұсыныстар дайындау Облыстық мем- лекеттік қызмет малары "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 12-бабын iске асыру жөнiнде iс-шара- лар жоспарын әзiрлеу лғы 3-тоқ- Облыстық ко- миссариат, ішкі істер басқарма- сы, прокурату- ра, сот (келісім бойынша)
"Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 8-бабының екiншi бөлiгiндегi мемле- кеттiк емес ұйымдардың жұмысында мемлекеттiк тiл және қажет болған жағдайда басқа тiлдер қолданылады деген қағидатты жүзеге асыру мақсатында меншiк нысанына қарама- стан қоғамдық ұйымдар мен кәсiпорындарда және олардың құрылымдарында мемлекеттiк тiлдi үйрену курстарының жұмысын жетiлдiру, олардағы iс-қағаздарын жүргiзетiн және ре- сми құжаттар әзiрлейтiн мамандардың мемлекеттiк тiлдi бiлуiн кәсiби бiлiктiлiк талаптары қатарына жатқызу Барлық меншік түріндегі мекемелер мен ұйымдардың, кәсіпорындар- дың басшылары лық, аудандық Мемлекеттiк тiлдiң мәртебесiн халықаралық деңгейде танытып, орнықтыру жолында ше- телдiк компаниялармен, фирмалармен келiсiм-шарттардың, конвенциялар мен хаттамалар- дың мәтiндерiнiң конституциялық нормаға сәйкес мiндеттi түрде мемлекеттiк тiлде жазы- луын қамтамасыз ету әкімшіліктер, әділет органда- ры, барлық меншік кәсіпорындар мен ұйымдар Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес облыстық және жергiлiктi атқару- шы, сондай-ақ өкiлдi органдардан, меншiк нысанына қарамастан кәсiпорындар мен ұйым- дардан тiл туралы заңдылықтардың дәл, әрi бiркелкi қолданылуына қадағалау жасауды кү- шейту, осы саладағы кез-келген заң бұзушылықты анықтау және жою жөнiнде заңды шара- лар алу ұсынылады лық және аудандық прокуратура органдары (келісім бойын- ша)
Орал қаласы мен аудандар және шаруашылықтар орталықтарындағы көрнекi ақпарат мәтiндерiнiң "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 19-21- баптарының талап- тарына сәйкес орналастырылуын және мемлекеттiк тiлде сауатты жазылуын, сондай-ақ, жергiлiктi жерлердегi топономикалық атауларды ретке келтiрудi, тұрмыстық қызмет көрсе- ту мен байланыс салаларында, көлiктiң барлық түрлерiнде, (автожол, темiржол, әуежол қа- тынастары), денсаулық сақтау, сауда-саттық орындарында, "Оралэнерго" "Жайықжылу- энерго", "Оралоблгаз" акционерлiк қоғамдарында, облыстық "Су арнасы" басқармасы мен "Телекомуникация" дирекциясында және олардың құрылымдарында анықтамалық- ақпа- раттық қызметтi мiндеттi түрде мемлекеттiк тiлде ұйымдастыруды қамтамасыз ету автожол, теміржол, әуежолы қатынастары, денсаулық сақтау, сауда-саттық орындарының, "Оралэнерго", "Жайықжылу- энерго", "Оралоблгаз"
АҚ,
"Су арнасы",
"Телекомуника- ция"
дирекциясы
Облыстағы әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердiң және елдi мекендер мен жер-су атауларын жинақтау, зерделеу арқылы "Батыс Қазақстан облысындағы елді мекендер аталымдары- ның анықтамалығын;
3-тоқсаны жер-су аттарының сөздiгiн; әкiмшiлiк-аумақтық картасын мемлекеттiк тiлде даярлау жөнiнде сарапшы комиссия құру және шығару 2-тоқсаны облыстық қар- жы, келісім Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ректораты, жер ресурста- рын басқару ко- митеті Мемлекеттiк тiлдi меңгерген өзге ұлт өкiлдерiн ынталандыру шараларын қарастыру және оларды бұқаралық ақпарат құралдары арқылы баршаға насихаттау, ұлттық топтар жинақы орналасқан жерлерде олардың тiлдерiн дамытуға, жексенбiлiк мектептерге жәрдемдесу, Ақпарат және ұлттық мәдени орталықтардың, қоғамдық бірлестiктердiң ортақ мақсатқа қол жеткiзу жо- лындағы қызметiн қолдау басқармасы, қазақстан халы- қтары Кіші ассамблея- сының атқарушы хат- шылығы, басшылары, бұқаралық ақпа- рат құралдары Тiл бiлiм беру, мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары салаларында Облыстық білім, қаржы басқарма- лары, жергілікті атқарушы органдар Мектепке дейiнгi балалар мекемелерiнiң, соның iшiнде таза қазақ балабақшаларының қата- рын көбейту, қазақтың ұлттық салт-дәстүрлерi негiзiнде бөбектерге тiл сындыртып, сөз байлығын молайтуды, ұлттық сана-сезiм қалыптастыру, ұлттық ойындар, ән-күй арқылы тәлiм-тәрбие жұмыстарын сапалы жүргiзудi, тәрбиешiлердi әдiстемелiк оқу құралдары- мен, суреттi кiтапшалармен, қазiргi кезеңнiң талабына сай компьютерлiк-ойындық дискет- термен қамтамасыз ету жөнiнде шаралар қабылдау Диаспоралар өкiлдерiн ұлт тiлдерiнде мектепке дейiн тәрбие беру және оқытумен қамтама- сыз ету шараларын қабылдау Жергілікті атқа- рушы 2001-2002 оқу Облыстық білім әкімшіліктер жылынан Тұрғындар саны аз елдi-мекендердегi шағын бастауыш мектептерде екiншi-үшiншi, тiптi төртiншi сыныптағы қазақ балаларын қосып оқытқандықтан базистiк оқу жоспарында бел- гiленген бiлiм көлемiн толық әрi сапалы үлгерту мүмкiн емес. Сондықтан да орта мектеп- тер жанынан интернаттар ашып, шағын бастауыш мектептердегi балаларды сонда жинап, оқытып, мемлекеттiк стандартқа сай терең бiлiм берудi қалыптастыру Жетiм және ата-ана қамкорлығынсыз қалған балаларды қазақ тiлiнде оқытатын тәлiм-тәр- бие беру жүйесiмен қамту "Балдырған" ба- лалар қоры, жергілікті атқарушы орган- дар "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 23-бабының 2-тармағында "... Тiлдiң дамуы мемлекеттiк тiлдiң басымдығын көздейдi"... деп атап көрсетiлгенiндей, Орал қала- сында, Бөрлi, Зеленов және Теректi аудандарында таза қазақ мектептерiн ашу жұмысын одан әрі жалғастыру, жалпы бiлiм беретiн мектептерде қазақ тiлi мен әдебиетiн оқыту са- пасын жақсарту, ана тiлiн нашар бiлетiн ұлты қазақ оқушылар мен студенттер үшiн қосым- ша, факультативтiк сабақтар ұйымдастыру және мектептердiң, орта арнаулы және жоғары оқу орындары басшыларына олардың оқу кезеңiнде мемлекеттiк тiлдi меңгерiп шығу жау- апкершiлiгiн жүктеу Орал қаласының, Бөр- лі, Зеленов және Теректі ауданда- рының әкімдері, барлық меншік түрінде- гі арнаулы орта және жоғары оқу орындарының Жоғары және орта кәсiби оқу орындарында қазақ тiлiнде оқытатын бөлiмдердiң және оқы- тылатын пәндердiң санын көбейту жөнiнде шаралар қабылдау жыл сай- ын жоғары және ар- наулы орта оқу орында- ры лғы Аралас мектептердегi қазақ сыныптары оқушыларының барлық пәндерден бiлiм сапасын, орыс сыныптарында қазақ тiлi пәнiнен сабақ беретiн мұғалiмдердiң сапалық құрамын қа- дағалайтын тәуелсiз қоғамдық комиссия құру 1-тоқсан облыстық "Қазақ тілі" қоға- мы және оның жер- гілікті ұйымдары жылдар Жалпы бiлiм беретiн қазақ мектептерiнде, мемлекеттiк және мемлекеттiк емес арнаулы ор- та және жоғары оқу орындарының қазақ бөлiмдерiнде дене тәрбиесi мен әскери даярлық пәндерiн жүргiзудi мемлекеттiк тiлде ұйымдастыру басқармасы, ар- орта және жоға- ры оқу орында- Облыстық бiлiм басқармасында мектепке дейiнгi балалар мекемелерi мен жалпы бiлiм бе- ру, кәсiптiк-техникалық мектептердiң, арнаулы орта және жоғары оқу орындарының мем- лекеттiк тiлде тәлiм-тәрбие жұмысын үйлестiру жөнiнде сектор құру лары Жалпы бiлiм беретiн мектептер негiзiнде оралмандарды қазiргi қазақ әлiпбиiне үйретудi ұйымдастыру көші-қон және демография басқармалары Жыл сай- Облыс көлемiнде оқу үрдiсi қазақ тiлiнде жүргiзiлетiн жалпы бiлiм беру мен арнаулы орта бiлiмдi мемлекеттiк тiлде мамандар даярлайтын кәсiптiк- техникалық мектептердi және колледждердi сапалы оқулықтармен және қазақ тiлiндегi мерзiмдi басылымдарға жазы- луын қаржылық қамтамасыз ету, сондай-ақ лингофондық кабинеттермен, компьютерлер- мен жабдықтау жұмысын ыждағаттылықпен жалғастыру лары, Орал қаласы аудандар әкім- дері Қазақ халқының болашаққа меңзейтiн тарихы, ел шежiресi, ата қоныс, туған жер, ұлттық өнер, салт-дәстүр, әдет-ғұрып бастауларын қазiргi кезеңнiң өркениеттiлiк талаптарымен тығыз ұштастыра отырып, мемлекеттiк тiлдi дамыту.
1-тоқсаны
Бұл жолда:
Дәулеткерей атындағы өнер институты жанынан зергерлiк бұйымдар, ұлттық-саздық ас- паптар, үй жиһаздарын жасап шығаратын ұлттық қолөнер орталығын ұйымдастыру;
Облыстық мәде- ниет
Батыс
Қазақстан өнер институтының облыстық халық шығармашылығы орталығында дәстүрлi үйлену тойы, қонақ күту дәстүрі, торқалы той, балабақшалар мен мектептер салтанаттарын, студенттiкке қабылдау өткiзу шараларын үйрететiн арнайы ұлттық салт-дәстүр тобын құру;
4-тоқсаны халық шығармашылы- ғы орталығы, "Қа- зақ тілі" қоғамы Батыс Қазақстан мемлекеттiк университетiнiң филология факультетi жанынан шешендiк және айтыс өнерiне баулу мектебiн ашу;
жылы
БҚМУ, облы- стық мәдениет Жұбан Молдағалиев атындағы облыстық ғылыми әмбебап кiтапханасымен оның құрылым- дарында жергiлiктi ақын-жазушылардың шығармашылығы туралы кездесулер, тiл мәсе- лесiне арналған тақырыптық кештер ұйымдастыру Ж. Молдағалиев атындағы облы- ғылыми-әмбе- бап кітапхана Кiтапханаларды және Орал қаласында ашылатын "Атамұра" корпорациясының кiтап үйiн оқулықтармен, әдiстемелiк оқу құралдарымен, қазақ және облысты мекендеген басқа да ұлт тiлдерiндегi әдебиеттермен толықтыруды жүйелi қамтамасыз ету Облыстық ақпа- келісім, мәдени- ет, білім басқарма- "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заңның 18-бабына сәйкес барлық меншiк ны- санындағы радио және телеарналары арқылы берiлетiн мемлекеттiк тiлдегi хабарлардың көлемi уақыт жағынан басқа тiлдердегi хабарлардың жиынтық көлемiнен кем болмауын қамтамасыз ету мемлекеттік жә- не емес телерадио арналарының Облыстық телерадиокомпаниясының теледидары мен радио арналары арқылы мемлекет- тiк тiлдi жаппай оқытуға арналған "Қазақ тiлiн үйренейiк" бағдарламасын эфирге жүйелi түрде шығару Облыстық телерадиокомпа- ниясы дан аптасына екі рет Облыстық "Орал өңiрi", "Приуралье", қалалық "Жайық аудандық үнi", "Пульс" және газет- терде тiлдердi, соның iшiнде қазақ тiлiн қолдану мен дамытудың өзектi мәселелерi жөнiн- де материалдар жариялауды, телерадио арналарында мемлекеттiк тiлдi меңгеруге қатысты телеойындар, телевикториналар, "Тiкелей эфир","Дөңгелек үстел", "Дұрыс сөйлеп, жаза білейiк", "Сөз сыры" т.б. тақырып- тарындағы хабарлар ұйымдастыруды жалғастыру аудандық бұқа- ралық ақпарат құралдарының "Ана тiлiмiзге-ақ жол" республикалық телемарофонын аудандық өткiзуге қатысу әкімшіліктер, ақ- масы, телерадио компаниясы Тiлдi ұйымдастыру-әдiстемелiк, насихаттық және қаржылық жағынан қолдау Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарлама- сына сәйкес әзiрленген осы облыстық бағдарламаны және оны iске асыру жөнiнде iс-шара- лар жоспары мен 2002 жылғы қаржыландыру сметасын, аймақтық бағдарламаны жүзеге асыру жөнiндегi облыстық үйлестiру Кеңесiнiң құрамын облыстық мәслихат сессиясында бекiтудi және орындаушыларға жолдауды ұйымдастыру Облыс әкімшілі- гі, облыстық мәсли- хат, Орал, Ақсай қалаларында және Переметный мен Федоров поселкелерiнде мемлекеттiк тiл- дi оқытып-үйрету және оны iс- қағаздарын жүргiзуде кеңiнен қолдану тақырыбында кө- шпелi әдiстемелiк семинар-кеңестер өткiзу 1-тоқсанда келісім, Бөрлі, Зеленов, әкімшіліктері, БҚМУ жанын- дағы "Мақсат"
тіл үйрету және аударма орталы- ж. ж.
Мемлекеттiк тiлдi үйрету мен халықтардың салт-дәстүрлерiн облыс орталығында нәти- желi жүргiзу жолында Батыс Қазақстан мемлекеттiк университетi жанындағы "Мақсат" тiл үйрету және аударма орталығын Орал қаласы әкiмшiлiгiнiң "Мақсат" тiл үйрету және салт- дәстүрлер орталығы" мемлекеттiк коммуналдық қазыналық кәсiпорны етiп қайта құру мемлекеттік уни- верситетінің рек- тораты, Орал қа- ласының әкім- шілігі, мәдениет бөлімі, білім жә- не қаржы жылдары Оқушы жастар арасында ұлттық санасезiмдi, намысты ояту, ұлттық ойындар арқылы тәр- бие жұмыстарын жүргiзу, мемлекеттiк тiлдi дамыту мақсатында барлық жалпы бiлiм бе- ретiн және кәсiптiк-техникалық мектептерде, орта арнаулы оқу орындарында "Жас ұлан"
жастар ұйымын құруды ұйымдастыру "Жайық жаста- ры"
облыстық бірле- стігі Барша ата-аналарға ұлттың болашағы- ертеңгi ұрпақтың бүгiнгi тағдыры өз қолдарында екенiн түсiндiре отырып, бала-бақшалардың мектепке даярлық тобындағы жас жеткiншек- тер мен аралас және орыс мектептерiнде оқитын оқушыларды қазақ мектебiнен бiлiм алуға тарту жұмысын жүргiзу Облыстық "Қа- зақ тілі" қоғамы жә- оның жергілікті жерлердегі ұйымдары, "Жайық жастары" бірле- Қазақстан Республикасы халықтарының тiлдерi күнiне арналып жыл сайын ұйымдастыры- латын республикалық фестиваль шеңберiнде жергiлiктi ақындар мүшәйраларын, тақырып- тық кештер, көркемсөз оқу шеберлерiнiң, мемлекеттiк тiлдi меңгерген қазақтан басқа ұлт өкiлдерiнiң тiл бiлiктiлiгi байқауларын өткiзу (жеке жоспар бойынша)
мәдениет, қар- жы
Облыстық мемлекеттiк қызметкерлер арасында "Мемлекеттiк қызметте мемлекеттiк тiл- мен" байқауын ұйымдастыру 2-3 тоқсан кеттік қызмет істері, мәдениет басқар- 2-тоқсан Орыс тiлдi орта басым Бөрлi, Зеленов, Теректi аудандары әкiмшiлiктерiнде және облы- стық ақпарат және қоғамдық келiсiм басқармасында қазiргi кезеңнiң талабына сай заттай- техникалық жабдықпен қамтылған арнайы қазақ тiлi әдiстемелiгi бөлмелерiн ұйымдасты- ру үшiн компьютерлер мен электронды оқу құралдарын ("Ресми iс-қағаздары-қазақ тiлiн- де", "Тiлашар", "Қазақша сұхбат" бейнежазба дискеттерiн) және "Ксеркс" аппаратын са- тып алу Облыстық қар- Бөрлі, Зеленов, Теректі Кәсiптiк-техникалық мектептер мен арнаулы орта және жоғары оқу орындарында мемле- кеттiк тiлде бiлiм беру сабақтастығын қамтамасыз ету мен ұлттық кадрлар даярлаудың кө- кейтестi мәселелерi тақырыбында облыстық ғылыми-тәжiрибелiк мәслихат өткiзу барлық деңгей- дегі оқу орындары- ның Жалпы орта бiлiм беру мен кәсiптiк-техникалық мектептерде және ұлттық-мәдени орталы- қтарында ұлттық тiлдердi (орыс, кәрiс, немiс, татар, түрiк, еврей, шешен, ағылшын және т.
б. тiлдердi) оқыту жағдайын зерделей отырып, оларды әдiстемелiк-оқу құралдарымен қам- тамасыз ету және мұғалiмдер бiлiктiлiгiн жетiлдiру мәселелерiне материалдық қолдау көр- сету білім, қаржы Қазақстан халы- Кіші Ассамблея- шылығы Тiлдердi оқытудың жаңа технологиясы мен озық тәжiрибесiн қорытып, мемлекеттiк тiлдi оқытудың бiр iзге түскен, жүйеленген, ересектерге арналған бағдарламасын құру және кур- стар оқытушыларына арналған "Қазақ тiлiн жеделдетіп оқыту курсы" оқулығын және тағы басқа әдiстемелiк оқу құралдарын дайындау және басып шығару дағы "Мақсат" тіл үй- рету және аударма орталығы, ақпа- келісім, қаржы Қазақ тiлi оқытушыларының, аудармашылардың, iс-қағаздарын жүргiзушiлердiң тiлдiк бiлiктiлiгiн ар ттыру жөнiндегi курстар жұмысын жетiлдiру, тыңдаушыларды жаңа техно- логияға негiзделген әдiстемелiк оқу құралдарымен оқыту Қызмет барысында жиi қолданылатын iс-қағаздарының, түрлi құжаттардың қазақ тiлiндегi үлгiлерiн қалыптастырып, баспалық әдiспен анықтамалық жинақ шығару Облыс көлемiнде тiлдердi дамыту мәселелерi жөнiнде әлеуметтiк зерттеулер жүргiзудi жалғастыру және тiлдiк ахуал туралы мәлiметтер жинақтау Ресей Федерациясының облыс аумағымен шектес облыстарындағы қазақ диаспорасымен тығыз байланыс жасау, олардың қазақ тiлiндегi оқулықтармен, оқу-әдiстемелiк құралдары- мен, көркем әдебиетпен қамтылуына жәрдемдесу мәдениет, көші- қон және демогра- фия, Қазақстанның тәуелсiздiгiнiң 10-жылдығына орай республика бойынша жарияланылған "Жаңа ғасыр жарнамасы-2001" байқауының Ережесiне сәйкес көрнекi ақпаратты жайлаған шетелдiк тауарларды шетел тiлдерiнде насихаттаған көрiнiстер мен жазудан тазарта оты- рып, Орал қаласы мен аудандардың орталық- тарындағы алаңдарға және көшелерге қазақ тiлiнiң байлығын танытатын, мемлекеттiктi, тәуелсiздiктi нығайту саясатын көрсететiн, отандық өнiмдер мен салт-дәстүрлердi жарнамалаған, мәтiн мемлекеттiк тiлде сауатты жа- зылған стендiлер мен тақталар, билбордтар жасап орналастыру Орал қаласы- ның, аудандардың әкімдері, "Қала- жарнама" мемле- қазыналық кәсі- порны "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заң мен мемлекеттiк бағдарламаның және осы облыстық бағдарламаның iс-шараларын iске асыруға арналған нысаналы қаржы қаражатта- рын облыстық бюджеттiң жобасында жыл сайын қарастырып отыру Облыстық әкім- шілік, "Батыс Қазақстан облысында тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасын" жүзеге асыру жөнiндегi үйлестiру Кеңесiнiң құрамы
- облыс әкiмiнiң орынбасары, Кеңестiң төрағасы
1. Өтемiсов Шавхат
Әнесұлы
- облыстық ақпарат және қоғамдық келiсiм басқармасының бастығы, төрағаның орынбасары
2. Қарағойшин Қалиолла Шағиұлы
- облыстық әдiлет басқармасының бастығы
3. Ахметов Қабдығали
Ахметұлы
- Батыс Қазақстан гуманитарлық университетiнiң ректоры (келiсiм бойынша)
4. Дамитов Базар
Ғабдешұлы
- облыстық телерадиокомпаниясының бастығы
5. Ғұбашев Асланбек
Зинатұлы
- облыс әкiмi аппаратының әлеуметтік сала және қоғамдық-саяси даму бөлiмiнiң бас маманы
6. Дүйсентегi Сайран
Темiрғалиұлы
- БҚМУ жанындағы "Мақсат" тiл үйрету және аударма орталығының жетекшiсi
7. Жексенғалиев Болат Өтеғалиұлы
- облыстық "Орал өңiрi" газетiнiң редакторы
8. Қайырғалиев Мәжит
Қайырғалиұлы
- облыстық бiлiм басқармасының бастығы
9. Қасымбеков Ермек
Қасымбекұлы
- Ж. Досмұхамедов атындағы Орал педколледжiнiң директоры
10. Құрманалина Шалқыма Хайроллақызы
- облыстық "Приуралье" газетiнiң редакторы
11. Кульпин Сергей
Павлович
- Қазақстан халықтары кiшi Ассамблеясының атқарушы хатшылығының жетекшiсi
12. Мұхамбетов Мырзағали Әбілқасымұлы
- облыстық қаржы басқармасының бастығы
13. Хамитов Асқар
Шәңгерейұлы
- облыстық мәслихат хатшысы
14. Шамшаева Ғалинұр
Ғалымқызы
- БҚМУ-дiң профессоры, облыстық "Қазақ тiлi" қоғамының төрағасы
15. Шарабасов Серiкқали Облыста мемлекеттiк тiлдi және өзге де ұлт тiлдерiн дамытудың 2002 жылға арналған iс-шараларын оның нақты тарамдары бойынша қаржыландыру жөнiндегi шығындар сметалары Мемлекеттiк тiлдi жеделдетiп үйрету және басқа да ұлт тiлдерiн оқыту үшiн оқулықтар, оқу қүралдарын және үлгiлi бағдарламалар әзiрлеп шығару және сатып алу:
1. БҚМУ баспаханасынан "Қазақ тiлiн жеделдетiп оқыту курсы оқулығын басып шығару - 60 000 т.
2. Мемлекеттiк тiлдi оқып үйрету компьютерлiк бағдарламасын сатып алу - 150 000 т.
3. Еврей, немiс, кәрiс, татар, шешен тiлдерiн оқытудың әдiстемелiк оқу құралдарына тапсырыс беру және сатып алу - 60 000 т.
4. Қазақ балабақшалары мен жетiм және ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған балалар үйлерiн қазақ тiлiндегi тәлiм-тәрбие жүйесiмен қамту шараларын өткiзу және суреттi кiтапшалармен, тәрбиелiк мәнi зор буклеттермен марапаттау үшiн - 80 000 т.
5. БҚМУ жанындағы "Мақсат" тiл үйрету және аударма орталығы курстарының оқытушыларын материалдық ынталандыру үшiн - 50 000 т.
Барлығы - 410 000 т.
Мемлекеттiк тiлдiң қолданысын кеңейту үшiн анықтамалықтар, карталар, iс- қағаздарының үлгi жинағын шығару.
1. Облыстық әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктерi мен елдi мекендерiнiң атаулары және олардың орыс тiлiндегi транскрипциясының анықтамалығы - 70 000 т.
2. Батыс Қазақстан облысындағы жер-су аттарының сөздiгi - 200 000 т.
3. Облыстың әкiмшiлiк-аумақтық картасын мемлекеттiк тiлде даярлап шығрау - 300 000 т.
4. Iс-қағаздарының үлгi жинағы - 30 000 т.
3-тоқсан
Қазақстан Республикасы халықтарының тiлдерi күнiне арналған iс-шаралар өткiзу.
1. "Мемлекеттiк тiлде бiлiм беру сабақтастығын қамтамасыз ету-мемлекет пен қоғамның әлеуметтiк тапсырысы" мәслихатын ұйымдастыруға және төмендегi байқауларға шақыру бағдарламалары, жарнамалар, дипломдар, көркемдеу-қойылымдар шығыны - 60 000 т.
2. Көркемсөз оқу шеберлерiнiң байқауына қатысушыларды ынталандыру және жүлдегерлерге заттай сыйлықтарға, республикалық фестивалға жолданатын жеңiмпазға iссапар қаражатына - 100 000 т.
3. Мүшәйраға қатысушыларды марапаттау және жүлдегерлерге заттай сыйлықтарға - 70 000 т.
4. Қазақтан басқа ұлт өкiлдерiнiң тiл бiлiктiлiгi жарысына қатысушыларды көтермелеу және жүлдегерлерге заттай сыйлықтарға -70000 т.
Барлығы - 300 000 т.
4-тоқсан
1. Ұлттық тiлдердi оқытатын жексенбiлiк мектептердiң оқытушыларын мұғалiмдердiң бiлiктiлiгiн арттыру курстарына жолдаудың iссапар шығыны - 50000 т.
Барлық жиынтығы: 1 млн.
400 000 т.

На русском языке:
Маслихат Западно-Казахстанской области Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Решение Западно-Казахстанского областного маслихата от 6 июля 2001 года № 13-3.
Зарегистрировано Управлением юстиции Западно-Казахстанской области 13 августа 2001 года №
1027. Утратило силу решением Западно-Казахстанского областного маслихата от 2 июля 2004 года № 9-4 О региональной Программе функционирования и развития языков в Западно-Казахстанской области на 2001-2002 годы и плане мероприятий по ее выполнению
1. Утвердить региональную Программу функционирования и развития языков в Западно-Казахстанской области на 2001-2002 годы и план мероприятий по ее выполнению.
Председатель сессии
Т.Рысбеков
Секретарь облмаслихата Г.Шамшаева Региональная программа функционирования и развития языков в Западно- Казахстанской области на 2001-2002 годы Региональная программа функционирования и развития языков в Западно-Казахстанской области на 2001-2002 годы.
На- име- нова- ние:
Разработана в соответствии с Государственной программой функционирования и развития языков на 2001-2010 годы, утвержденной Указом Президента Республики Казахстан от 7 февраля 2001 года N 550 и постановлением Правительства Республики Казахстан "О плане мероприятий по реализации Государственной программы функционирования и развития языков на 2001-2002 годы" от 6 апреля 2001 года N 450 Осно- вания для разра- ботки:
I-этап - 2001 год
II-этап - 2002 год
Сроки вы- полне- ния про- грам- мы:
Областное управление информации и общественного согласия.
Ос- нов- ные ботчи- ки:
Финансовое обеспечение Программы осуществляется за счет средств областного бюджета, выделяемых на реализацию данной Программы, местных бюджетов, а также иных источников, не запрещенных законодательными актами Республи- ки Казахстан.
Источ- ники фи- нанси- рова- ния:
Цели:
В соответствии со ст. 23 Закона "О языках в Республике Казахстан" создание приоритетных условий для развития госу- дарственного языка и расширения сферы употребления его в общественной жизни, сохранение общекультурных функций русского языка, развитие языков этнических групп.
Для реализации целей Программы предусматривается решить следующие задачи:
Зада- чи:
- обеспечение выполнения Закона "О языках в Республике Казахстан" научно-методической, материально-технической базой и кадровыми ресурсами;
- обеспечение функционирования государственного языка в качестве языка государственного управления;
- обеспечение выполнения ранее утвержденного графика поэтапного перехода делопроизводства на государственный язык, внеся некоторые изменения и дополнения и функционирования государственного языка в качестве основного языка делопроизводства во всех государственных организациях и органах местного самоуправления;
- усовершенствовать обучение государственному языку в дошкольных детских учреждениях и учебных заведениях, разра- ботать учебные программы обучения языку по новой технологии, обеспечение учебниками, лингофонным оборудовани- ем и компьютерами;
- в целях реализации статей 7 и 93 Конституции Республики Казахстан организовать в масштабах области единой систе- мы курсов по бесплатному обучению граждан государственному языку за счет средств областного и местных бюджетов, а также других источников, не запрещенных законодательными актами Республики Казахстан;
- продолжить дальнейшую работу по интенсивному обучению госслужащих государственному языку и подготовить си- стему аттестации на знание языка и мер морального и материального поощрения;
- обеспечение функционирования русского языка в качестве языка, официально употребляемого в государственных орга- низациях и органах местного самоуправления;
- оказание поддержки в обучении представителей этнических общностей (диаспор) родным языкам;
- упорядочение и систематизация топономических наименований физико-географических объектов области и визуальную информацию.
Реализация региональной программы функционирования и развития языков предполагает создание оптимального социо- лингвистического пространства, определяемого достижением необходимого функционального соотношения языков, ис- пользующихся на территории области.
Ожи- дае- мые ре- зуль- таты:
2. Введение
Региональная программа функционирования и развития языков в Западно- Казахстанской области на 2001-2002 годы (далее - Программа) разработана в соответствии со статьями 7, 93 Конституции Республики Казахстан, Законом Республики Казахстан "О языках в Республике Казахстан" от 11 июля 1997 года, Концепцией языковой политики Республики Казахстан, одобренной распоряжением Президента Республики Казахстан от 4 ноября 1996 года N 3186, Государственной программой функционирования и развития языков, утвержденной Указом Президента Республики Казахстан от 5 октября 1998 года N 4106, а также постановлением Правительства Республики Казахстан "О плане мероприятий по реализации Государственной программы функционирования и развития языков на 2001-2002 годы" от 6 апреля 2001 года N 450.
В программе определены цели и задачи государственной языковой политики, а также намечены основные направления и механизмы их реализации.
3. Анализ современного состояния проблемы С момента принятия в 1997 году Закона "О языках в Республике Казахстан"
и в ходе реализации Государственной программы функционирования и развития языков, утвержденной Указом Президента Республики Казахстан от 5 октября 1998 года N 4106, а также решении акима области, принятые по реализации вышеназванных законодательств о языках в период с 1998 по 2000 год были созданы предпосылки для дальнейшего развития языков в области. Были организованы курсы по обучению казахского языка во многих государственных органах, учреждениях и предприятиях всех форм собственности. В штатные расписания введены должности переводчиков и преподавателей государственного языка. Именно с их помощью осуществляется график поэтапного перевода делопроизводства на государственный язык в областных государственных учреждениях и предприятиях.
При Западно-Казахстанском государственном университете работает центр "Максат" по обучению языкам и переводу. В профтехучилище N 12 продолжается подготовка кадров по специальности секретарь-делопроизводитель на государственном языке.
Переводчикам, делопроизводителям и преподавателям регулярно оказывается методическая помощь. Неоднократно проводились научно- методические конференции, семинары.
Однако, несмотря на достигнутые результаты, следует отметить, что уровень реализации потенциала государственного языка все еще недостаточен.
Среди государственных служащих мало специалистов владеющих государственным языком на уровне, необходимом для осуществления служебных функций. Качество работы курсов по обучению государственному языку оставляет желать лучшего, в некоторых организациях и предприятиях не в полной мере выполняются учебные программы, в штатное расписание не введены должности переводчиков. Делопроизводство, официальные мероприятия ведутся только на русском языке.
Требования, указанные Постановлением Правительства РК "О расширении сферы употребления государственного языка в государственных органах" от 14 августа 1998 года N 769 по созданию приоритетных условии для активного употребления государственного языка в общественной жизни в г. Уральске, Зеленовском, Теректинском и Бурлинском районах выполняется на низком уровне.
Поэтому одной из основных задач хода реализации Программы являются улучшение качества обучения государственному языку, аттестация кадров, включение государственного языка в перечень предметов, обязательных для прохождения тестирование на замещение вакантных должностей, заслушивание отчетов руководителей о выполнении графика поэтапного перехода делопроизводства на государственный язык.
В области с каждым годом увеличивается количество общеобразовательных школ с казахским языком обучения. Из 516 школ 311 - школы с казахским языком обучения. В 2000-2001 учебном году 73,9% учащихся казахской национальности получают знания на родном языке. Несмотря на то, что общее количество школ с казахским языком обучения постепенно растет, их распределение по районам, остается неравномерным. В Зеленовском районе из 65 только 12 школ с казахским языком обучения, в Таскалинском районе из 32 - 19, в Бурлинском районе из 39 - 6, в Теректинском из 56 - 26, в городе Уральске из 49 - только 12 школ.
Однако число детских дошкольных организаций в области все еще незначительно. В 51 детских садах воспитываются 974 ребенка. Таким образом, из сферы государственного регулирования языковых отношений выпадает поколение, отличающееся наибольшей лингвистической восприимчивостью.
В профтехшколах обучение на государственном языке ведется по 27 специальностям из 45, в среднеспециальных и высших учебных заведениях по 84 специальностям из 137. Таким образом количество студентов на отделениях с казахским языком обучения составило к 2000 году только 27,4%.
Осуществляется деятельность по упорядочению и восстановлению исторических названий и приведению топонимических и других наименований на территории области в соответствие с фонетическими, графическими и лексическими принципами. За годы независимости переименованы 3 района, 15 населенных пунктов, 11 школ и ряд организаций культуры.
Определенные положительные сдвиги в развитии государственного языка достигнуты в сфере культуры и средств массовой информации. Из 16 телерадиоканалов области большинство вещают на двух языках.
Позиции официально употребляемого языка в системе органов государственного управления, в банковской сфере и воинских формированиях традиционно сильны. Русский язык продолжает оставаться преобладающим языком в области средств массовой информации. Так, например, в области на казахском языке издается 17 наименований газет, на русском 28.
Оказывается помощь языкам диаспор, проживающих на территории области. В целях развития национальных языков и культуры работают воскресные школы по обучению татарского, корейского, чеченского и еврейского языков.
Приоритетные направления языкового развития и механизмы реализации программы Приоритетные направления языкового развития формируются, исходя из поставленных целей и задач Программы.
Приоритет 1 - нормативное правовое обеспечение. Обеспечение выполнения законов Республики Казахстан, устанавливающие и регулирующие перечень профессий, специальностей и должностей, для которых необходимо знание государственного языка в определенном объеме и в соответствии с квалификационными требованиями, систему санкций за нарушение законодательства о языках и правовые механизмы регулирования переводческой деятельности.
Приоритет 2 - развитие государственного языка в сфере государственного управления, делопроизводства, в правоохранительных органах.
Необходимо продолжить дальнейшую работу по расширению сферы употребления государственного языка в системе государственных органов, улучшению качества преподавания казахского языка, обеспечению выполнения графика поэтапного перехода делопроизводства на государственный язык, также необходимо установление обязательных требований в части владения государственным языком в определенном объеме для каждой категории государственных служащих. Являясь одним из важных атрибутов государственного суверенитета, государственный язык должен быть достойно представлен в деятельности с иностранными компаниями, а также на официальных международных встречах.
Приоритет 3 - языковое развитие в сфере образования и обучения языкам.
В настоящее время основное внимание в этой области должно уделяться учебным и воспитательным заведениям различных типов. Поэтому следует принять все возможные меры по увеличению количества дошкольных организаций и общеобразовательных школ с казахским языком обучения. Здесь одной из важнейших проблем является обеспечение учащихся отечественными учебниками нового поколения. Необходимо уделять больше внимания количеству и качеству преподавания государственного языка в начальных, средних и высших учебных заведениях. Круг специальностей, обучение которым предлагается на казахском языке, должен планомерно расти. Организовать курсы по интенсивному обучению государственному языку во всех учреждениях и предприятиях независимо от форм собственности. Также оказывать поддержку воскресным школам.
Приоритет 4 - научное обеспечение.
В развитии казахского языка в соответствии с его государственным статусом важное место занимает проведение научно-практических конференций, семинаров. В целях обеспечения соблюдения единообразия грамматических норм современного литературного казахского языка необходимо предусмотреть возможность создания орфографического совета.
Приоритет 5 - языковое развитие в сфере культуры и средств массовой информации, здравоохранения и обслуживания населения.
В области культуры необходимо уделить особое внимание наиболее массовым и зрелищным формам - это музыкальные программы, литературные вечера, айтыс, мушайра, конкурсы на знание языков, тематические теле-радио передачи, пропагандирующие такие качества, как патриотизм, нравственность.
Одним из наиболее сложных участков для обеспечения функционирования государственного языка продолжает оставаться сфера обслуживания населения.
Это здравоохранение, торговля, транспорт и связь. Для этого необходимо в первую очередь расширить соответствующую подготовку кадров в специализированных учебных заведениях - высших, средних, специальных и профессиональных. Кроме того, необходимо установление обязательных требований в части владения государственным языком в тех областях, в которых данные требования обусловлены необходимостью надлежащего исполнения профессиональных обязанностей.
Механизмы реализации Программы Основным механизмом реализации Программы является ежегодное поэтапное выполнение системы мероприятий, предусматриваемых Планом мероприятий Правительства РК.
Финансирование программы.
Средства, необходимые для реализации Программы, предусматриваются ежегодно в областном бюджете, за счет местных бюджетов и в пределах средств, предусматриваемых в областном бюджете соответствующим учреждениям и организациям, а также иных источников, не запрещенных законодательными актами Республики Казахстан.
Ожидаемый результат от реализации программы Программа предполагает практическую реализацию государственного статуса казахского языка, осуществление законодательно закрепленных за ним социальных функций на территории области во всех сферах общественных отношений.
Сохранение за русским языком в полном объеме основных функций, гарантированных ему Конституцией Республики Казахстан.
Создание условий для изучения и развития национальных языков этнических групп.
План мероприятий по реализации региональной программы на 2001-2002 годы Ответственные исполни- тели N п /п Содержание работы Сро- ки ис- пол- не- Нормативное правовое обеспечение В соответствии с перечнем профессий, специальностей и должностей, для которых необходимо знание государственного языка устанавливаемого законами Республики Ка- захстан, обеспечить соответствие специалистов государственных органов, учреждении и общественных организаций, предприятий всех форм собственности нормативным тре- бованиям Областные управления труда и социальной защиты населения, информации и общественного согласия, по делам госслужбы, акимы районов и г.
Уральска
По- сле при- ня- тия
Зако- на о ре- али- за- ции ст.
"О язы- ках в
Рес- пуб- лике
Ка- зах- стан"
Разработать проект региональной программы на 2003-2004 годы по реализации "Госу- дарственной программы функционирования и развития языков на 2001-2010 годы"
Управление согласия
IV квар- тал г.
Расширение сферы употребления государственного языка в общественной жизни и раз- витие других национальных языков Рассмотреть на аппаратном совещании акима области вопрос "О выполнении регио- нальной комплексной программы развития государственного и других национальных языков в Западно-Казахстанской области на 1998-2000 г. г." (утвержденная решением акима области N 139 от 15.09.1998 г.)
II
Аппарат акима области, управление по- сто- янно областной и районные акиматы, акимат г.
Уральска, управление
Вести дальнейшую работу по расширению сферы функционирования государственного языка во всех сферах общественной жизни и обеспечить использования государственно- го языка в делопроизводстве и общении во всех госучреждениях и организациях, пред- приятиях всех форм собственности. Разработать образцы деловых бумаг (компьютер- ных шаблонов) на государственном языке Обеспечить строгий контроль по выполнению графика "Поэтапного перехода делопро- изводства на государственный язык в государственных учреждениях и предприятиях Западно-Казахстанской области", утвержденного решением акима области за N 32 от
23.02.99 г.
отдел социальной сферы и общественно- политического развития аппарата акима области, В соответствии с Постановлением Правительства РК "Об утверждении положения о по- рядке контроля за соблюдением законодательства о языках" от 8 января 1999 года N 16 усилить ответственность руководителей местных исполнительных органов и областных учреждений за выполнением требований Закона "О языках в Республике Казахстан" и организовать заслушивания их отчетов о выполнении Закона РК о языках на аппарат- ном совещании акима области и сессиях областного маслихата аппарат акима областной маслихат, управление по пла- ну веде- сове- ща- ний и сес- сий В районах (кроме Зеленовского, Теректинского) ввести определенный порядок внедре- ния государственного языка:
- статическая и финансовая документация;
с II тала года
- официальные мероприятия (сессии, заседании коллегии, встречи) должны вестись и проводиться только на государственном языке;
- выступление представителей этих районов на областных официальных мероприятиях, сессиях маслихата должно осуществляться на государственном языке Акимы Акжаикского, Букейординского, Жангалинского, Казталовского, Каратобинского, Сырымского, Бурлинского, Таскалинского, Чингирлауского районов Оборудовать залы для проведения областных, городских, районных официальных меро- приятий, заседаний коллегии и совещаний техническими средствами для синхронного перевода и обеспечить их квалифицированными кадрами-переводчиками до областной, городской, районные акиматы, областной маслихат год В соответствии со статьей 4 Закона " О языках в Республике Казахстан" продолжить дальнейшую работу по созданию всех необходимых условий для свободного овладения государственными служащими областных управлений, департаментов, комитетов, а также госучреждений г. Уральска, Зеленовского, Теректинского и Бурлинского районов.
В этих целях:
- организовать курсы по интенсивному обучению государственного языка по 256 часо- вой программе (по индивидуальному плану);
- в аппаратах акимов г. Уральска, Зеленовского, Теректинского, Бурлинского районов и в областном управлении информации и общественного согласия открыть методические кабинеты, оснащенные техническими средствами обучения.
Руководители областных учреждений, управления информации и общественного государственной службы образования, акиматы г. Уральска, Зеленовского, Теректинского, Бурлинского районов Управления по делам государственной службы Выработать предложения по включению государственного языка в перечень предме- тов, обязательных для прохождения тестирования на замещение вакантных должностей в государственных органах и проведению аттестации среди госслужащих с Разработать план мероприятий по реализации статьи 12 Закона Республики Казахстан "О языках в Республике Казахстан"
III
Областной военный комиссариат, суд, управление внутренних дел, прокуратура (по согласованию)
учреждений, организаций и предприятий всех форм собственности В целях реализации статьи 8, части 2 Закона "О языках в Республике Казахстан" в обще- ственных организациях, предприятиях всех форм собственности и их структурных под- разделениях совершенствовать работу курсов по обучению государственному языку и в перечень квалификационных требований предъявляемых к специалистам, занимающих- ся делопроизводством и подготовкой официальных документов включить знание госу- дарственного языка В целях повышения статуса государственного языка на международном уровне оформ- ление текстов всех договоров, конвенций и протоколов с иностранными компаниями и фирмами обеспечить на государственном языке в соответствии с конституционными нормами Аппараты акимов области, города, районов, органы юстиции, организации и предприятия всех форм собственности областная, городская, районные прокуратуры В соответствии с Конституцией Республики Казахстан усилить контроль за соблюдени- ем законодательств о языках областными и местными исполнительными, представи- тельными органами власти, организациями и предприятиями всех форм собственности, выявлять любые нарушения требовании закона и предпринимать соответствующие ме- ры по их устранению В соответствии с требованиями статей 19-21 Закона "О языках в РК" обеспечить грамот- ное выполнение и оформление визуальной информации в г. Уральске, районах, населен- ных пунктах, упорядочить и систематизировать топонимические наименования, в обяза- тельном порядке вести справочно-информационную работу на государственном языке в сферах торговли и обслуживания, связи, на транспортно-пассажирских перевозках, предприятиях АО "Оралэнерго", "Жайыктеплоэнерго", "Оралоблгаз", в учреждениях здравоохранения, торговли, областном управлении "Водоканал", дирекции телекомму- никации акиматы районов и г. Уральска, руководители здравоохранения, сферы торговли, АО "Оралэнерго", "Жайыктеплоэнерго", "Оралоблгаз", "Водоканал"
телекоммуникации, автомобильных, железнодорожных и авиационных служб Подготовить и выпустить на государственном языке:
- справочник названий населенных пунктов Западно-Казахстанской области;
- словарь топономических наименовании;
- создать комиссию по разработке административно- территориальной карты области Областной, городской, районные акиматы, об- ластные управления ин- формации и обществен- ного согласия, финанса, ректорат Западно- Казах- станского государствен- ного университета, коми- тет по контролю за зе- мельными ресурсами Подготовить систему мер морального и материального поощрения представителей дру- гих национальностей, овладевших государственным языком, пропагандировать их в средствах массовой информации, развивать национальные языки в местах их компакт- ного проживания, оказывать помощь воскресным школам, создать все необходимые условия для оказания поддержки деятельности национально-культурных центров, обще- ственных объединений согласия, Малая Ассамблея народов Казахстана, учреждений и предприятий, средства массовой информации Язык в сфере образования, культуры и средств массовой информации Увеличить количество детских дошкольных учреждений, особенно с казахским языком воспитания, уделить в их программах особое внимание на этнопедагогическое воспита- ние, обеспечить педагогическими кадрами, учебно-методическими пособиями, иллю- стрированными буклетами, компьютерными играми для детей областные управления образования, финанса, местные исполнительные органы Принять меры по обеспечению представителей диаспор дошкольным воспитанием и обучением на национальных языках местные исполнительные органы 2001- областное управление образования, акимы В малокомплектных начальных школах малонаселенных пунктов из-за совместного обучения учащиеся 2,3,4 классов не могут качественно освоить базисную учебную про- грамму, поэтому необходимо при среднеобразовательных школах открыть интернаты для учащихся начальных классов и дать им качественное образование в соответствии с госстандартами учеб- ного Принять меры по расширению сети организаций для детей-сирот и детей оставшихся без попечения родителей, с казахским языком обучения образования, детский фонд "Балдырган", В соответствии со статьей 23, части второй Закона "О языках в Республике Казахстан"
продолжить работу по расширению сетей школ с казахским языком обучения в городе Уральске, Бурлинском, Зеленовском, Теректинском районах, увеличить учебных коли- чество часов обучения казахскому языку и литературе в общеобразовательных школах, организовать для учащихся и студентов, слабовладеющих родным языком дополнитель- ные, факультативные уроки, возложить обязанность на руководителей школ, среднеспе- циальных и высших учебных заведений за качественное овладение ими государственно- го языка за период обучения образования, акиматы г. Уральска и Теректинского районов, руководители средне- специальных и высших заведений всех форм Принять меры по увеличению количества отделений с казахским языком обучения и дисциплин, преподаваемых на казахском языке, в высших и средних профессиональ- ных учебных заведениях каж- дый образования, высшие и средне-специальные учебные заведения Создать независимую общественную комиссию по проверке качественного состава учи- телей казахского языка в русских школах и уровня знания учащихся казахских классов в смешанных школах согласия, областное общество "Казак тілі"
и его местные организации г. г.
Организовать в общеобразовательных школах с казахским языком обучения и в казах- ских отделениях государственных и негосударственных высших, средне-специальных учебных заведений преподавание физкультуры и военной подготовки на государствен- ном языке Областное учебных заведений всех уровней Управления финанса В областном управлении образования организовать сектор по координированию воспи- тательных работ на государственном языке в дошкольных учреждениях, общеобразова- тельных школах и профтех-училищах, также в средне-специальных и высших учебных заведениях Организовать обучение современному казахскому алфавиту репатриантов на базе обще- образовательных школ Областные образования, по миграции и демографии Обеспечить общеобразовательные школы, профтехучилища и колледжи с казахским языком обучения, готовящих кадров со средне-специальным образованием необходи- мыми учебными пособиями, лингофонным оборудованием, компьютерами, также под- писку на периодические печатные издания на казахском языке управления образования, финанса, акимы районов и г. Уральска Развивать государственный язык в совокупности с национальной культурой, соответ- ствующей современным требованиям цивилизации. Для этого:
- при институте искусств им. Даулеткерея открыть центр национального прикладного искусства, где будут изготавливаться ювелирные изделия, национальные музыкальные инструменты, изделия домашнего быта в традиционном исполнении;
культуры, ректорат
Западно-
Казахстанского государственного университета, дирекция института ис- кусств
- при областном центре народного творчества организовать группу, которая будет ока- зывать профессионально-консультативную помощь при проведении свадебных обрядов и других семейных торжеств, мероприятий детсадов и школ, посвящение в студенты в духе возрождения национально-исторических традиций казахского народа;
культуры, центр народного творчества, общество "Казак тілі"
- при филологическом факультете ЗКГУ открыть школу ораторского искусства и моло- дых поэтов- импровизаторов;
ЗКГУ, управление культуры ный
- в областной научно- универсальной библиотеке им. Жубана Молдагалиева и ее филиа- лах организовать встречи с местными писателями-поэтами тематические вечера, посвя- щенные вопросам укрепления государственности казахского языка и расширению сфе- ры его применения областное научно- универсальная библиотека им.
Ж. Молдагалиева
Обеспечить систематическое комплектование библиотек и книжный дом корпорации "Атамура" в г. Уральске учебниками и учебно- методическими пособиями, а также ху- дожественной литературой на казахском и других языках управление информации согласия, культуры и образования Обеспечить выполнение статьи 18 Закона "О языках в Республике Казахстан" теле- ра- диоканалами всех форм собственности согласия, телерадиоканалов всех форм собственности Обеспечить систематический выход в эфир программы "Изучаем казахский язык" для всех на каналах областной телерадиокомпании областная телерадиокомпания два раза в неде- лю областных, городских, районных СМИ Публиковать материалы по руководители актуальным проблемам функционирования и развития государственного языка и других национальных языков в областных газетах "Орал онири", "Приуралье", городских "Жайык уни", "Пульс" и районных газетах, теле- радиокомпании, организовать на телерадиоканалах телеигры, телевикторины по обуче- нию государственному языку, передачи на темы: "Культура речи", "Правильно говорим и пишем", "Тайна слова" и др. "Прямого эфира", "Круглый стол"
Принять участие в проведении республиканского телемарафона 2002 года "Ана тіліміз- ге - ак жол"
и общественного согла- сия, телерадиокомпания Организационно-методическая пропагандистская работа и финансовая поддержка Рассмотреть на сессии областного маслихата региональную программу разработанную в соответствии с "Государственной программой функционирования и развития языков на 2001-2010 годы", план мероприятий по реализации данной программы смету расхо- дов на 2002 год и состав координационного Совета по реализации данных мероприятий Проводить в г. Уральске, Аксае, в пос. Переметном и Федоровке научно- методические семинары на тему "Вопросы обучения государственному языку и внедрения его в дело- производство"
I согласия, финанса, акимы Бурлинского, районов и г. Уральска, учебный центр "Максат"
Преобразовать учебный центр "Максат" в государственное казенное коммунальное предприятие центр "Максат" по обучению языкам и пропаганды традиций и обычаев при городском акимате и городском управлении образования ректорат ЗКГУ, акимат отдел культуры, управления образования и финансов С целью формирования среди молодежи таких качеств, как патриотизм, честь, высокая сознательность, гордость за свою нацию создать во всех общеобразовательных, профес- сионально-технических школах и средне-специальных учебных заведениях молодеж- ную организацию "Жас улан"
объединение "Жайык жастары", "Казак тілі"
С целью создания и расширения языковой среды проводить пропагандистскую работу среди родителей о необходимости обучения детей в дошкольных учреждениях и обще- образовательных школах с казахским языком обучения областное общество "Казак тілі" и его местные организации, жастары"
В рамках республиканского фестиваля, посвященного и Дню языков народов Республи- ки Казахстан проводить мушайру местных поэтов, тематические вечера, конкурсы ма- стеров художественного чтения и конкурсы среди представителей других национально- стей на знание государственного языка (по индивидуальному плану)
согласия, культуры, финанса, общество "Казак тілі", акиматы районов Провести конкурс среди государственных служащих на тему "На государственной службе - государственным языком"
областные управления
II-III госслужбы, культуры, Организовать в аппаратах акимов Бурлинского, Зеленовского, Теректинского районов и управлении информации и общественного согласия методические кабинеты, оснащен- ные материально- техническим оборудованием. Приобрести "Ксерокс", компьютерные программы обучения государственному языку Теректинского районов Провести областную научно-практическую конференцию по вопросам преподавания и подготовки кадров на государственном языке в высших, средне- специальных, профтех- нических учебных заведениях областной акимат, ОУИОС, Оказывать материальную поддержку содействие и изучению национальных языков (русского, корейского, немецкого, татарского, тюрского, еврейского, чеченского, ан- глийского и др.), повышению квалификации учителей и обеспечить их необходимыми учебно-методическими пособиями согласия, образования Малая Ассамблея народов Казахстана Обобщать новые технологии и передовую практику обучения языкам, разработать си- стематизированную программу обучения государственному языку для взрослых, учеб- ник "Интенсивное обучение казахскому языку" и другие учебно- методические пособия для преподавателей курсов учебный центр "Максат" при ЗКГУ, согласия и финанса Совершенствовать работу курсов по повышению квалификации учителей казахского языка, переводчиков, делопроизводителей, обучать слушателей курсов по новой техно- логии обучения "Максат", Разработать образцы деловых бумаг на государственном языке для служебного пользо- вания и выпустить справочник согласия, финанса Продолжить работу социологического исследования и по сбору материалов о языковой ситуации в области Наладить тесный контакт с казахской диаспорой, проживающей в приграничных с обла- стью территориях Российской Федерации, оказать содействие в обеспечении их учебни- ками, учебно-методическими пособиями, художественной литературой на казахском языке управления по миграции и демографии, информа- ции и общественного со- гласия, культуры, финан- са В соответствии с Положением о республиканском конкурсе "Реклама нового века- 2001", проводимом в рамках мероприятий 10-летия независимости Республики Казах- стан очищать улицы, площади городов и сел от реклам, пропагандирующих на ино- странном языке импортную алкогольную и табачную продукции и заменить их визуаль- ной информацией, способствующей укреплению независимости, государственности, акимы районов и государственное предприятие "Городская реклама"
воспитывающей казахстанский патриотизм и рекламирующей отечественную продук- цию Ежегодно предусмотреть в проекте областного бюджета средства, необходимые для ре- ализации Закона "О языках в Республике Казахстан" и государственной, областной про- граммы аппарат акима области, областной маслихат, обл- финуправление Состав Координационного Совета по реализации региональной программы функционирования и развития языков в Западно-Казахстанской области на 2001-2002 годы
- заместитель акима области, председатель Совета
1. Утемисов Шавхат
Анисович
- начальник областного управления информации и общественного согласия, заместитель председателя
2. Карагойшин Калиол- ла Шагиевич
- начальник областного управления юстиции
3. Ахметов Кабдыгали
Ахметович
- ректор Западно-Казахстанского государственного университета (по согласованию)
4. Дамитов Базар
Габдошевич
- председатель областной телерадиокомпании
5. Губашев Асланбек
Зинатович
6. Дуйсентегi Сайран
Темиргалиулы
- главный специалист отдела социальной сферы и общественно- политического развития аппарата аки- ма области
- руководитель центра "Максат" по обучению языков и переводу при ЗКГУ
7. Жексенгалиев Болат Утегалиевич
- главный редактор областной газеты "Орал онири"
8. Каиргалиев Мажит
Каиргалиевич
- начальник областного управления образования
9. Касымбеков Ермек
Касымбекович
- директор Уральского педколледжа им. Ж. Досмухамедова
10. Курманалина Шал- кыма Хайроллаевна
- главный редактор областной газеты "Приуралье"
11. Кульпин Сергей
Павлович
- руководитель исполнительного секретариата Малой Ассамблеи народов Казахстана
12. Мухамбетов Мырза- гали Абилкасымович
- начальник областного финансового управления
13. Хамитов Аскар
Шангереевич
- секретарь областного маслихата
14. Шамшаева Галинур
Галимовна
- профессор ЗКГУ, председатель областного общества "Казак тiлi"
15. Шарабасов Серикка- ли Габдешевич СМЕТА РАСХОДОВ мероприятий развития государственного и других национальных языков в области на 2002 год I квартал I. На издание и приобретение учебников, учебных пособий, учебных программ по интенсивному обучению государственному и другим национальным языкам.
1. Выпустить в РИО ЗКГУ учебное пособие по интенсивному обучению казахского языка - 60000 т.
2. На приобретение компьютерных программ обучения государственному языку - 150000 т.
3. Приобретение учебно-методических пособий по обучению немецкому, корейскому, татарскому, чеченскому языкам - 60 000 т.
4. Организация воспитательных мероприятий в домах для детей - сирот и детей, оставшихся без попечения родителей, с казахским языком обучения и обеспечение их иллюстрированными книжками и буклетами на казахском языке - 80000 т.
5. Материальное поощрение преподавателей курсов центра "Максат" по обучению языкам и переводу - 50000 т.
Итого: 410000 т.
II квартал
II. Издание: (выпуск), справочников, карт, образцов деловых бумаг, с целью расширение сферы употребления государственного языка.
1. Издание справочника наименований административно-территориальных единиц и населенных пунктов области и их транскрипция на русском языке - 70000 т.
2. Издание словаря топонимов Западно-Казахстанской области - 200000 т.
3. Выпустить на государственном языке административно-территориальную карту области - 300000 т.
4. Выпустить образцы деловых бумаг - 30000 т.
Итого: 600000 т.
III квартал
III. Проведение мероприятий, посвященных дню языков народов Казахстана.
1. Проведение конференции на тему: "Обеспечение преемственности обучения государственного языка - социологический заказ государства и общества", выпуск пригласительных программ, дипломов, сценарий проведения следующих мероприятий - 60000 т.
2. Поощрительные призы для участников и победителей конкурса мастеров художественного чтения, командировочные расходы для призера на республиканский фестиваль - 100000 т.
3. Поощрительные призы для участников и победителей мушайры-70000 т.
4. Подарки для участников и победителей конкурса на знание казахского языка среди лиц других национальностей - 70000 т.
Итого: 300000 т.
IY квартал
1. Командировочные расходы преподавателей национальных языков воскресных школ для участия на курсах повышения квалификации - 50000 т.
Итого: 1 млн. 400000 т.