Қазақша:
Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа Комитет геологии и недропользования технологиялар министрлігінің Геология және жер Министерства индустрии и новых технологий қойнауын пайдалану комитеті Қазақстан Республикасының Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі Геология Республики Казахстан және жер қойнауын қорғау комитеті Төрағасының 2004 жылғы 13 тамыздағы N 124-п бұйрығы. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2004 жылғы 9 қыркүйекте тіркелді.
Тіркеу N 3054. Күші жойылды - және жер қойнауын пайдалану комитеті төрағасының м.а. 2009 жылдың 8 шілдедегі N 54-п бұйрығымен Жер асты суларының (ауыз су, техникалық, минералды, өнеркәсіптік және жылу энергетикалық) пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдарын мемлекеттік сарапнамаға ұсынуда қойылатын талаптар туралы Нұсқауды бекіту туралы Күші жойылды - ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті төрағасының м.а. 2009.08.01 N 54-п бұйрығымен.
Қазақстан Республикасы үшін бұрынырақ барланған кен орындарының жер асты суларының пайдаланылатын қорларын бағалау және мемлекеттік есепке алу принциптерін белгілеу мақсатында Бұйырамын:
1. Жер асты суларының (ауыз су, техникалық, минералды, өнеркәсіптік және жылу энергетикалық) пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдарын мемлекеттік сарапнамаға ұсынуда қойылатын талаптар туралы берілетін Нұсқауды (бұдан былай - Нұсқау) бекіту.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды
2. Кенбайлық қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссия қолданыстағы ведомстволық нормативті-әдістемелік құжаттарды жоғарыда аталған Нұсқауға сәйкес келтірсін.
3. Бұйрықтың орындалуын бақылауды Кенбайлық қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссияның Төрағасы У.Ш.Кульсаринге жүктеу.
4. Осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелген күнінен бастап күшіне енеді.
Төрағасы
Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің Геология және жер қойнауын қорғау комитеті Төрағасының "Жер асты суларының (ауыз су, техникалық, минералды, өнеркәсіптік және жылу энергетикалық)
пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдарын мемлекеттік сарапнамаға ұсынуда қойылатын талаптар туралы Нұсқауды бекіту туралы"
2004 жылдың 13 тамыздағы N 124-п бұйрығымен Бекітілген Жер асты суларының (ауыз су, техникалық, минералды, өнеркәсіптік және материалдарын мемлекеттік сарапнамаға ұсынуда қойылатын талаптар туралы нұсқау
1. Жалпы ережелер
1. Жер асты суларының (ауыз су, техникалық, минералды, өнеркәсіптік және жылу энергетикалық) пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдарын мемлекеттік сарапнамаға ұсынуда қойылатын талаптар туралы осы Нұсқау (бұдан былай - Нұсқау) ҚР Президентінің Заңды күші бар "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Жарлығына , Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылдың 18 қазанындағы N 1288 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының Жер қойнауын мемлекеттік сараптау туралы ережесіне сәйкес жасалған. Арнайы уәкілетті орган - Қазақстан Республикасының Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің Геология және жер қойнауын қорғау комитетінің Пайдалы кенбайлықтарының қорлары жөніндегі мемлекеттік комиссиясы (бұдан былай - ҚМК) және Кең таралған кенбайлықтары жөніндегі геология және жер қойнауын қорғау комитетінің Жер қойнауын қорғау және пайдалану жөніндегі аумақтық басқармаларының Пайдалы кенбайлықтарының қорлары жөніндегі аумақтық комиссиялары (бұдан былай - ҚАК) жер қойнауының мемлекеттік сарапнамасын жүзеге асырады. Нұсқау ҚМК-не және (немесе) ҚАК-не мемлекеттік сарапнамаға ұсынылатын жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайтадан бағалауға (қайта бағалауға) ұсынылатын материалдарды дайындау және рәсімдеу кезінде қолдануға арналған және жер асты суларын зерттейтін, барлайтын, өндіретін және олардың пайдаланылатын қорларын есепке алатын барлық жер қойнауын пайдаланушылар үшін міндетті болып табылады.
2. Минералды, өнеркәсіптік, жылу энергетикалық сулардың, сондай-ақ құюға, сусындарды дайындауға арналған сулардың қорлары су алу көлеміне қарамастан, ҚМК-мен қайта бекітіледі.
3. Жер асты су қорларын қайта бағалау материалдары кенді пайдаланатын жер қойнауын пайдаланушылармен ұсынылады.
ҚМК-не жіберілетін материалдар жұмыстық бағдарламалардың орындалу дәрежесі, ұсынылған материалдардың сапалылығы мен толықтығы, бастапқы ақпараттың шынайылығы мен қорларды бекіту мүмкіндіктері туралы қорытындылайтын жер қойнауын қорғау және пайдалану жөніндегі сәйкес аумақтық басқармаларда қарастырылады.
4. Кен орнын (учаскені) бірнеше жер қойнауын пайдаланушылар бірігіп пайдаланатын жағдайда, қорларды қайта бағалау материалдары жиынтық су алудағы әрбір жер қойнауын пайдаланушының үлесіне сәйкес материалдардың шынайлығы үшін ортақ жауапкершілікпен, қайта бағалау жұмыстарын пропорционал қаржыландырумен бірыңғай есеп түрінде ұсынылады. Ірі су тұтынушы қорларды қайта бағалаудың бас орындаушысы болып табылады. Жер қойнауын қорғау және пайдалану жөніндегі аумақтық орган келіссөздердің және кен орнындағы су қолданысының нақты жағдайын үйренуінің негізінде бас су пайдаланушы туралы шешім қабылдайды. Ол қосалқы су пайдаланушылардың тізімін де анықтайды.
5. Жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдары ҚАК-де қарастырылған материалдар хаттамасының қосымшасымен қоса төрт данада ҚМК-не беріледі. Сонымен бірге бес данада геологиялық құрылым ерекшеліктері мен жер асты су кен орындарының гидрогеологиялық шарттары, сутартқыш имаратын пайдалану шарттары мен режімі, өткізілген гидрогеологиялық қосымша барлау жұмыстары, пайдалану қорларын қайта бағалау нәтижелері туралы авторлық анықтама ұсынылады.
6. Жер асты суларының кен орындарын пайдалану қорларын қайта бағалауға ұсынылған материалдар ҚМК-де (ҚАК) үш ай қарастырылады.
7. Жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдарын мемлекеттік сараптау туралы ҚМК-ң (ҚАК) хаттамасы (қорытындысы) бекітілген күнінен бастап 10 күннің ішінде жер қойнауын пайдаланушыға, сондай-ақ "Қазгеоақпарат" Республикалық геологиялық ақпарат орталығына және аумақтық геологиялық қорларға беріледі.
Егер ҚМК (ҚАК) қорларды қайта бағалау нәтижелері бойынша теріс қорытынды берсе, барлық материалдар ҚМК (ҚАК) хаттамаларының көшірмелерімен және сарапнама қорытындыларымен бірге берген ұйымдарға кері қайтарылады.
Жер қойнауын пайдаланушы материалдарды мемлекеттік геологиялық сарапнамаға екінші рет беруге құқылы, бірақ осы хаттамаларда (қорытындыларда) баяндалған ескертулер мен ұсыныстарды есепке ала отырып, материалдарды өңдеуі керек.
2. Ұсынылған материалдардың мазмұны
8. Ұсынылған материалдарда қорлардың орындалған қайта бағалауын тексеру үшін қажетті барлық мәліметтер болу керек. Материалдарды ұсыну нысаны авторлардың қатысуынсыз олардың тексерілуін және қорлардың қайта есептелуін қамтамасыз етуі керек. Математикалық модельдеуді қолдану кезінде математикалық модельдің, қолданылатын техникалық құралдардың және бағдарламалық қамтамасыз етудің қысқаша сипаттамасы қосымша ұсынылады.
9. Алдыңғы қарастырудан кейінгі өзгеріссіз қалған кен орны (учаске)
жөніндегі барлық мәліметтер бастапқы есепке жасалған сілтемемен қоса қысқартылған көлем түрінде келтірілуі мүмкін. Бұл жағдайда аталған есептің бір данасы ҚМК-не (ҚАК) қарастыруға ұсынылады.
10. Қорларды қайта бағалау материалдары мәтіндік бөлімді, мәтіндік, кестелік және графикалық қосымшаларды қамтиды.
3. Қорларды қайта бағалау материалдарына қойылатын талаптар
11. Есептің мәтіндік бөлімі құрастырылатын схема негізінде қорларды қайта бағалау жүргізілетін себептерге байланысты түрін өзгерте алады.
12. Қорларды қайта бағалауды талап ететін барлық кен орындарын (учаскелерді), жалпы алғанда, 2 негізгі топқа бөлуге болады:
1) бірінші топ - барланған. Бұл топқа қорлар бекітілген кезден бастап су алу жүргізілмеген немесе шектеулі уақытта, аз көлемде және сутартқыштардың есептік (жобалық) схемасынан ауытқып, су алу жүргізілген, бекітілген (техникалық кеңестерде қабылданған) пайдаланылатын қорлары бар кен орындары жатады;
2) екінші топ - игерілген. Бұл топқа пайдалануы жобалық көлемде жүргізілген немесе сутартқыштардың жобалық схемасынан қомақты ауытқымай, есептік мерзім ішінде аз су алу жүргізілген, сондай-ақ қорлардың апробациясынсыз пайдаланылған кен орындары (учаскелер) жатады.
13. Қорларды қайта бағалау материалдарының мәтіндік бөлігін осы Нұсқаудың Қосымшасында келтірілген схема бойынша құрастыру керек.
Есептің егжей-тегжейлі схемасын, жалпы мәтіндік бөліктің көлемін кен орындарының гидрогеологиялық шарттарының күрделігіне, бағаланатын сутартқыш учаскелердің және сулы деңгейжиектердің санына, сондай-ақ қайта бағалау міндеттерін шешу үшін қарастырылатын мәселелердің маңыздылығына қарай авторлар анықтайды.
14. Ұсақ су тұтынушылар үшін қорларды секундына 10 кубикалық дециметрге дейінгі қажеттілікпен қайта бағалау керек болғанда қорларды бағалау қорытылған гидрогеологиялық параметрлерді қолдана отырып, жеңіл әдістер бойынша және есептік материалдардың минимал көлемі бойынша жүргізіледі.
15. Мәтіндік бөлімнің көлемін қысқарту үшін негізгі ережелері схемалармен, графикалармен, фотосуреттермен және басқа да керекті иллюстрациялармен негізделген ақпараттың кестелік нысаны ұсынылады.
16. Төменде есеп бөлімдерінде баяндалуға тиісті негізгі мәселелердің тізімі келтірілген:
1) Кіріспе. Қайта бағалау кезінде осы кен орнын пайдалануға қатысатын барлық ұйымдар мен кәсіпорындар (бұдан былай - су тұтынушылар) туралы мәліметтер. Су алу құрылымы мен суға деген қажеттіліктер туралы (қазіргі және болашақтағы) туралы мәліметтер; су тұтыну субъектілерінің заңды қарым- қатынастары, бас су тұтынушының болуы, арнайы су қолдануға берілген Лицензиялар, Келісім-шарттар, Рұқсат қағаздар туралы мәліметтер, жер асты суларының мақсатты мәні бөлігіндегі су тұтынушылардың ниеттері, сапа мен пайдалану режіміне олардың қоятын талаптарын ықтимал түзету;
2) кен орнының (учаскенің) қысқаша сипаттамасы. Әкімшілік және географиялық жағдайлар, гидрометеорологиялық сипаттамалар, геологиялық құрылым, кен орнының (учаскенің) гидрогеологиялық және гидрохимиялық жағдайлары туралы қысқаша мәліметтерден басқа, қорлар бекітілген уақыттан бастап болған гидрогеологиялық жағдайлардың өзгеруі туралы (жекелеген сулы деңгейжиектердің құрғауы немесе қалыңдауы, ішкі пластикалық қысымның, арнаның төмендеуі, шекара жағдайларының, науаша жағдайларының және түсіру жағдайларының өзгеруі) мәліметтер келтіріледі. Сондай-ақ пайдаланылатын төтелдердің дебиттері және меншікті дебиттері, басқа сутартқыштардың ықтимал өзара әсері, оның дәрежесі туралы мәліметтер; гидрохимиялық жағдайлардың өзгеруі, химиялық құрамның тұрақтылығы, өнеркәсіптік құрамдардың болуы, жоспардағы және бөліктегі кемелдендірілмеген сулар туралы мәліметтер келтіріледі;
3) кен орнының шегіндегі өзгерістердің сипаттамасы (бірінші топ үшін - барланған кен орындары).
Алдыңғы қарастырудан бастап болған экологиялық және техногендік өзгерістер туралы мәліметтер: жаңа өнеркәсіптік және ауылшаруашылығы объектілерін - жер асты суларын ластауы мүмкін көздерді (зауыттарды, фабрикаларды, кеніштерді, фермаларды, жинақтауыштарды, кенттерді) салу және пайдалану, ластаушылардың сипаттамалары, пайдаланылатын қорларды құру көздеріне әсер ету процесстерінің бағыттылығы, жер асты суларының сапасына, пайдаланылатын қорлардың жағдайы мен көлеміне олардың әсер ету дәрежесін бағалау.
Өзен-көлдердің, бұлақтардың гидрогеологиялық режіміндегі өзгерістер, дамбалар, бөгеттер, су қоймалары, каналдар құрылысы туралы мәліметтер, осы объектілердің негізгі сипаттамалары, жер асты суларының пайдаланылатын қорларына олардың әсер ету дәрежесі.
Барлық аталған факторлардың пайдаланылатын қорлардың көлеміне жиынтық (жалпы) әсері туралы қорытындылар, оларды қайта есептеудің қажеттілігінің негіздемесі немесе ертеде қабылданған сандар мен категеорияларда қайта бекіту;
4) кен орнын зерттеу нәтижелері (екінші топ үшін - игерілген кен орындары).
Қайта бағалау кезінде объектілердің экологиялық жағдайын сипаттайтын мәліметтер сутартқыштардың учаскелерін зерттеу актілерінің негізінде келтіріледі. Қосымша түрде жер асты суларын алудың қоршаған ортаға әсер ету бағасы келтіріледі: су қоймаларының саяздануы, жоғарғы ағынның қысқаруы, өсімдік сипатының өзгеруі, карсты және басқа геологиялық процесстердің үдеуі, беттің шөгуі.
Учаскелер мен кен орындарының санитариялық жағдайы санитариялық- гидрогеологиялық зерттеулердің мәліметтері бойынша сипатталады;
санитариялық қорғау аймағының (бұдан былай - СҚА) барлық үш белдеуі үшін жасалған қорғаныс шараларын жүзеге асыру және тиімділік дәрежесі туралы мәліметтер келтіріледі, қажет болғанда химиялық және бактериологиялық ластанудың потенциалды көздерінің пайда болуына (жойылуына) байланысты түзетілген СҚА объекті құрылады.
Сутартқыштың техникалық жағдайы қайта бағалау бойынша жұмыстарды жүргізу кезеңіндегі заттай зерттеу актілерінің негізінде де сипатталады. Зерттеу сутартқыштың әсер ету аймағында орнықтырылған барлық қазбаларда жүргізіледі. Төтелдің жай-күйін бақылау әдістерінің сипаты келтіріледі:
фототелеметрия, кавернометрия, шығын метриясы; төтелдің техникалық жай- күйін сипаттайтын негізгі нәтижелер (тереңдік, диаметр, сорғылардың, төтел үсті және басқа да күрделі имараттардың жай-күйі, өлшейтін аппараттың болуы мен жай-күйі, тұз жиналу мен тоттану процесстерінің пайда болу үдемелігі). Жөндеу және қалпына келтіру жұмыстарының көлемдеріне қарай сутартқыш және бақылау төтелдерін бұдан былай пайдалану жөніндегі қорытындылар.
Су сапасын жақсарту (жұмсарту, темірсіздендіру, зарарсыздандыру, фторлау, фторсыздандыру, деманганациялау) бойынша қолданылатын құрылғылардың жұмыстарының тиімділігі туралы қорытындылар;
5) қосымша гидрогеологиялық зерттеулер әдістемесі. Орындалған жұмыстардың түрлері мен көлемдері жайында мәліметтер; мақсаттық мәнін, зерттеу әдістемесін, басты нәтижелерін көрсетіп, жұмыстың әрбір түрінің сипаттамасы, қорларды қайта бағалау үшін орындалған түрлер мен көлемдерінің жеткіліктілігін бағалау.
Жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау үшін қосымша бұрғыланған төтелдің орналасу жүйесі, саны, мақсатты мәні, тереңдігі, диаметрі және құрылымы.
Тәжірибелік-сүзгі жұмыстарының түрлері мен көлемдері (суды тартып шығару, жіберу, құю, айдамалау). Тәжірибелі бұталардың схемалары.
Тәжірибелік-сүзгі жұмыстарын жүргізудің әдістемелік және технологиялық сипаттамасы: сорғы жабдығы, ауытқу дәрежесі мен сипаты, жалпы және дебиттің желеген сатыларындағы ұзақтығы, белгілі бір жыл мезгіліне үйреніштілігі, төтелдердегі деңгейлерді, олардың дебитін өлшеу әдістері мен жиілігі, суды тартып шығару немесе жіберу режіміне әсер ететін басқа факторлардың сипаттамасы (барометрлік қысым, беттердің деңгейлері мен шығындары, сондай- ақ табиғи және бұзылған жағдайлардағы өлшеулер) зерттелетін сулы деңгейжиектегі кері сүзу ықтималдылығын ескертетін тартып шығарылатын сулардың су алуының сипаттамасы, сондай-ақ қоршаған табиғи ортаға деген теріс әсері, суды тартып шығарғаннан кейінгі деңгейдің қайта қалпына келуін бақылау ұзақтығы мен жиілігі, бағаланатын емдік минералды, өнеркәсіптік, жылу энергетикалық жер асты суларының жандануын, олардан тұздың түсуін зерттеумен байланысты зерттеулердің сипаты, көлемі, әдістемесі, сондай-ақ пайдаланылған сулардың (өнеркәсіптік ағыстардың) жылыспа (көмілу)
жағдайлары. Тәжірибелік-сүзгі жұмыстарының нәтижелері.
Геофизикалық зерттеулерді жүргізудің түрлері, көлемдері мен әдістері, пайдаланылатын қорларды қайта бағалау үшін мәліметтерді өңдеу кезінде олардың нәтижелерін пайдаланудың толықтығы.
Жер асты суларының режімін бақылау құрамы мен әдісі, бақылау орындарының орналасуы, жүргізілген бақылаулар мен зерттеулердің құрамы, көлемдері мен әдісі, басты нәтижелері.
Суды мақсатты пайдалану және оны ластайтын көздердің болу ықтималдылығымен қоса жер асты және жер бетіндегі сулардың сапасын зерттеу жөніндегі жұмыстардың құрамы мен көлемдері, талдау жүргізу әдістері, зерттеулер жүргізетін зертханалардың атаулары, талдаулар мен зертханаларды бақылау.
Сутартқыш деңгейжиектерді қосатын, әртүрлі анықтамалардың мақсатты мәнінің, тор мен аралықтар жиілігінің негіздемесімен әлсіз өткізгіш қатпарлар мен ауаалмастырма аймағына бөлетін тау жыныстарын сынамалау әдістері мен көлемдері, талдау жүргізу әдістері.
17. Сутартқыштардың пайдалану режімін талдау.
Сутартқыш жөніндегі мәліметтер: орналасуы, олардың типтері, орналасу схемалары, пайдалану, бақылау төтелдерінің, басқа да тұтқыш имараттардың құрылымы; өнімді деңгейжиектерді ашу сипаты; ашу әдістері мен дәрежесі, пайдалану әдісі; сутартқыштың жарамдылық мерзімі, өнімділігі, судың динамикалық деңгейлері, олардың бүкіл пайдалану кезіндегі және жыл мезгілдеріндегі өзгеруі; пайдалану кезіндегі және жылға бөлгендегі су сапасының өзгеруі; дебиттердің, су деңгейлері мен температурасын өлшеу әдістері мен жиіліктері, зертхананы көрсетіп, сапаны бақылау әдісі, өлшемдер және талдаулардың шынайылығын бағалау.
Жер асты суларын пайдалану режімінің негізгі заңдылықтарының сипаттамасы мен түсіндірмесі, пайдалану режімінің сипаты (орнатылған, орнатылмаған) және оның шарттайтын себептері туралы қорытынды; жер асты суларының пайдаланылатын қорларын құратын негізгі көздердің сапалы және сандық сипаттамасы.
Пайдаланудың толық кезеңіндегі сутартқыштардың өнімділігінің өзгеруі, өзгеру себептері (су алуды шектеу, сутартқышты кеңейту, төтелді жер асты суларын пайдаланудың басқа әдісіне көшіру, кен орнының табиғи мүмкіндіктерімен, қажеттіліктің өзгеруімен, сутартқыштың техникалық жағдайымен, т.б. байланысты табиғи және технологиялық себептер); емдік минералды, өнеркәсіптік, жылу энергетикалық сулар үшін - жер асты суларының температурасы мен сапасының өзгеруі (иондық-тұздық құрам, минералдау, пайдалы және зиянды құрамалардың болуы, газдық құрастырушы, механикалық қосындылар); жер асты суларының жегіштігі, тұздарды сілтісіздендіру процесстері; пайдаланылған суларды түсіру, пайдаға асыру немесе көму әдістері (өнеркәсіптік ағыстар).
Төтелді пайдалану режіміне жасалған талдау жекелеген сулы деңгейжиектер мен тектоникалық блоктар арқылы беріледі.
Қайта бағаланатын сутартқыштарда жасанды науашалаудың қолданыстағы жүйелері болған жағдайда - олардың жұмысының қысқаша сипаттамасы;
пайдалану мерзімі, орналасу схемасы сіңу имараттарының мөлшері, олардың өнімділігі; сутартқыштардың жасанды науашалауының технологиясы, режімі және параметрлері - толтырылу тереңдігі және бассейндерге арналған сіңу жылдамдығы, арын көлемі мен айдамалық төтелдердің су сіңіру шығыны, үздіксіз сіңдірудің және сіңіру имараттарын тазалау үшін болатын үзілістердің ұзақтығы;
жер асты суларының режімі; сүзуге берілетін судың сапасы; сутартқыштарды жасанды науашалау процесіндегі жер асты суларының сапасының өзгеруі туралы мәліметтер; тау жыныстарының кальматация процесінің сипаттамасы және бассейндердің бастапқы шөгінділерінің құрылуы туралы мәліметтер; сүзілетін имараттардың жұмыс тәжрибесін сутартқыштарды жасанды науашалаудың гидрогеологиялық негіздеуі кезінде алынған болжамдардың нәтижелерімен салыстыру.
18. Пайдаланудың болжамы мен нақты нәтижелерін салыстыру.
Гидродинамикалық болжамдар: барлаудың нәтижелері бойынша болжанатын және динамикалық деңгейлердің, қысымдық ойықтардың мөлшерлері, дебиттер, төтелдердің және басқа да тұтқыш имараттардың меншікті дебиттері; болжамды шығындардың пайдалану мәліметтеріне сәйкес келмеу себебі; қорларды алғашқы бағалау кезіндегі таңдап алынған есептік схеманың дұрыстығы және қажет болғанда қайта бағалау үшін жаңа есептік схеманы негіздеу және таңдау.
Алғашқы есептеу кезінде қолданылған және пайдалану нәтижелері бойынша алынған гидрогеологиялық параметрлер; сәйкессіздік себептерінің талдауы; қайта бағалау кезінде қолданылатын мәндерді таңдау және негіздеу.
Гидрохимиялық болжамдар: мөлшерден тыс сулардың болжамды және нақты жағдайы; барлық көрсеткіштер бойынша сапаның болжамдық және нақты өзгеруі; атап өтілген айырмашылықтардың себептерін талдау; бұдан былайғы болжамдардың әдістемесі.
Геоэкологиялық болжамдар: Табиғат ортасының болжамдық және нақты жағдайы; жер асты сулары сапасының теріс өзгеруінің жаңа факторларының туындауы (пайда болуы); қоршаған ортаның ластануының ықтимал процесстерін талдау және бұдан былайғы пайдалану процесінде оларды мүмкіндігінше азайту әдістері. ҚМК (ҚАК) ұсыныстарының орындалуына талдау жасау.
19. Жер асты суларының пайдаланылатын қорларын есептеу (қорларды қайта бағалау) әдісін таңдауда есеп берудің алдыңғы бөлімдерінде жасалынған қорытындылар негізге алынуы керек, гидрогеологиялық жағдайлардың күрделілігін, жинақталған ақпараттың көлемі мен ұсынылуын есепке алу керек.
Пайдаланылатын қорларды есептеудің келесі әдістерін қолдану керек:
1) қарапайым гидрогеологиялық жағдайлар кезінде (бірінші күрделілік тобы) - гидродинамикалық (аналитикалық), аналогиялық, баланстық есептер;
2) күрделі гидрогеологиялық жағдайлар кезінде (екінші күрделілік тобы) - гидродинамикалық, сонымен бірге математикалық модель; гидравликалық, соның ішінде гидродинамикалық және баланстық есептермен үйлестіре отырып;
3) өте күрделі гидрогеологиялық жағдайлар кезінде (үшінші күрделілік тобы) - гидравликалық, баланстық есептер.
20. Сутартқышты имараттың пайдалану мерзімі шартты түрде 25 жылға тең деп қабылданады. Қайта бағалау нәтижелері бойынша ол кез келген жыл болуы мүмкін (бірақ кем дегенде 5 жыл) және келесі факторларды талдау негізінде жер қойнауын пайдаланушымен анықталады: өткен кезеңдегі сутартқыштың жұмысын, объекттің гидрогеологиялық және гидрохимиялық жағдайларының күрделілігін, қазіргі кездегі және болашақтағы су тұтыну көлемдерін, әлеуметтік- экономикалық факторларды және тағы да басқа.
21. Орынды себептер болмағандықтан (барлық өзгерістердің жиынтығы бойынша), бірінші топтағы (пайдаланылмайтын) кен орындары үшін қорлардың алғашқы бағалауы және оларды ҚМК-ның (ҚАК-ның) бекітуі кезінде қабылданған есептік схемаларды және есептеу әдістемесін өзгертудің қажеті жоқ.
Бұл жағдайда қорларды категорияларға бөлуді қолданыстағы нұсқаулардың талаптарына сәйкес өзгертуге болады. Өзгертудің қажеттілігі әрбір нақты жағдайда авторлармен негізделеді.
22. Жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау барлау жұмыстарының нәтижелері бойынша қорларды есептеу кезінде ұсынылатын барлық талаптарды ескере отырып жүргізіледі және ең бастысы, кен орнын (учаскені) пайдалану нәтижелері бойынша алынған материалдарды негізге алады.
Мұнда:
1) қорларды қайта бағалау үшін қолданылатын жер асты суларын пайдалану режімі мен шарттарына қойылатын келесі талаптар келтірілуі керек: суды тұтынудың есептік мерзімі, жыл-жылға бөліп, қажетті су алу графигі, пайдаланылатын төтелдердегі судың динамикалық деңгейінің шекті тереңдігі, төтелдің минималды дебиттері;
2) қорларды бағалау үшін табиғи жағдайларын схемалау, есептік схема, қорлар есебінің және есептік тәуелділік әдісінің қабылданған принциптерінің негіздемесі келтіріледі; есептік тәуелділікке кіретін барлық бастапқы мәліметтерді келтіріп, жер асты суларының пайдаланылатын қорларының есебі жүргізіледі;
3) жер асты суларының пайдаланылатын қорларын математикалық модельдеу әдісімен қайта бағалау кезінде келесілер келтіріледі: шешілетін міндеттердің сипатына және табиғи жағдайлардың ерекшелігіне сәйкес модельдің егжей-тегжейлігінің негіздемесі; есептік схеманың құрылым әдістемесі, оның сипаты; техникалық құралдардың сипаттамасы және міндеттерді орындау кезінде оларды пайдаланудағы негізділік; қабылданған әдістер мен шешімдердің алгоритмдік негіздемесі; сүзу алабын блоктарға бөлу принциптері; бастапқы және шекті шарттар тапсырмасының әдістемелері; кері, инверсиялы және болжамды тапсырмалар шешімінің әдістемесі; алынған деректердің сипаты мен талдауы;
кері және болжамды тапсырмаларды шешудің басты ақырғы варианттары бойынша шығындар балансын есептеу нәтижелері;
4) жыл бойы су бір қалыпты тұтынылмаған жағдайда (жерлерді суғару, жайылымдарды суару және тағы да басқа) жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау соңғы бір жыл ішіндегі су тұтынудың берілген бір қалыпты емес режімін есепке ала отырып, үздіксіз бір қалыпты жағдайлар үшін келтіріледі. Бекітуге пайдаланудың үздіксіз режімінде қолданылатын категорияларға жататын қорлар ұсынылады;
5) жер асты суларының пайдаланылатын қорларының құралу көздері, табиғи қорлар мен ресурстардың көлемі есептеледі, кен орнының жалпы су балансы мен олардың құралатын негізгі көздерінің сандық бағасын есептеу негізінде жер асты суларының пайдаланылатын қорларының қамтамасыз етілуі
6) зерттелу дәрежесіне қарай жер асты суларының пайдаланылатын қорларын категорияға бөлу принциптері; қорлардың баланстық қажеттілігін анықтау; есептелген қорлардың саны - жалпы және категориялар бойынша келтіріледі. Ертеректе есептелген қорларды қайта бағалауға ұсынылғандармен салыстыру, табылған өзгерістердің себептеріне талдау жасау, осы өзгерістерді есепке ала отырып, қорлардың балансы келтіріледі.
23. Сутартқыштарды қайта құрылымдау және пайдалану жөніндегі шаралар екінші топтағы кен орындары (пайдаланылатын) үшін жүзеге асырылуы керек.
Бірінші топтағы кен орындары үшін алғашқымен, су алудың талаптарының және көлемінің өзгеруімен салыстырғанда объект ауданындағы табиғи, экологиялық, әлеуметтік және басқа да жағдай қомақты өзгерген кезде қажет болады. Мұнда, келесілер анықталады:
1) сутартқыш имараттарын орналастыру схемасы, олардың құрылымдары, жер асты суларын пайдалану режімі, резервті төтелдердің, бақылау торының нүктелерінің саны мен орналастырылуы, таңдап алынатын жер асты суларының саны мен сапасын, қысымның дамуын режімді бақылау құрамы;
2) жер асты суларын ақылға қонымды түрде пайдалану және жер асты суларын суалудан және ластанудан қорғау шараларының жүйесі;
3) беттік ағыс шығынының орнын толтыру тәртібі және көздері.
24. Қорытынды.
Кен орнын қазіргі заманғы зерттеу деңгейі, бекітуге ұсынылған категориялар бойынша пайдаланылатын қорлардың саны туралы негізгі қорытындылар; қорлардың талап етілетін (барлық тұтынушылардың қазіргі заманғы қажеттіліктерімен бірдей) және уақытша талап етілмейтін деп бөлінуі.
Мекен-жайларын, телефондарын, банктік деректемелерін, қажеттіліктерін көрсетіп, жер қойнауын пайдалану құқығының немесе сервитуттың негізінде кен орнын (учаскені) пайдалануға қатысатын немесе қатысады деп болжанған барлық су пайдаланушылардың (заңды тұлғалардың) тізімі.
Осы кен орнын (учаскені) пайдаланудың аймақтың жалпы су балансына және қоршаған табиғи ортаға әсерін бағалау.
Осы объектіні пайдаланудың әлеуметтік-экономикалық мәні; инвесторлары, конъюнктурасы.
25. Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Жарыққа шыққан әдебиеттердің, қор және басқа да материалдардың тізімі (атауы, авторлары, басылымы, басып шығарылған немесе құрастырылған жері мен жылы).
26. Мәтіндік қосымшалар. Төмендегі берілген құжаттардың көшірмесі міндетті түрде қажет етіледі:
1) қазіргі кездегі сумен қамтамасыз ету қиыстыруындағы объектінің суға зәрулігін негіздейтін;
2) жер асты суларының сапасы мен оларды пайдалану шарттарына (режіміне) қойылатын талаптарды анықтайтын;
3) санитариялық-гидрогеологиялық зерттеулердің, экологиялық зерттеулердің, сутартқыштардың және режімді тораптық төтелдердің техникалық жай-күйлерін зерттеу актілері;
4) алғашқы ақпараттың сапасы мен шынайылығын растайтын;
5) жүргізілген гидрогеологиялық барлау жұмыстарының сапасы, ҚМК бекітуге берілетін қорлардың шынайылығы туралы қорытындысымен қоса ҚАК жер асты суларының қорлары есептелінген есеп қарастырылған хаттама.
27. Кестелік қосымшалар. Қорларды есептеу кестелері алғашқы мәліметтерді, есептік операциялар мен есептеу нәтижелерін тексеруге мүмкіндік беретін нысанда беріледі. Мұнда, төмендегілерді ескеру қажет:
1) келесі кестелер міндетті болып табылады: жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау кезінде және олардың қамтамасыз етілгендігін бағалау кезінде қолданылатын есептік гидрогеологиялық параметрлер және олардың орташа (есептік) мәндерін анықтау; пайдалану кезіндегі (қажет болғанда) су сапасының өзгеру болжамы; пьезо (гидро) изогипс карталарының құрылуы, су деңгейінің төмендеуі мен басқа да арнайы графиктер үшін алғашқы мәліметтер; жер асты суларының табиғи қорлары мен ресурстарының, жалпы су балансының есебі; жер асты суларының пайдаланылатын қорларын есептеу; жер асты суларының пайдаланылатын қорларының негіздемесінде қабылданған су бұлақтары мен беттік ағын сулардың су шығындарының есептері;
2) математикалық модельдеу әдісімен қорларды есептеу кезінде модельдің сыртқы және ішкі шеттері шегінде тапсырылатын шығындар мен деңгейлер есебі;
заттай мәліметтермен сәйкестікте кері және инверсиялы тапсырмалар шешімінің нәтижелері; жер асты суларының қорларын қайта бағалау және сапасы жөніндегі болжамдық тапсырмалардың шешімінің нәтижелері; кері, инверсиялы және болжамды тапсырмалары шешімінің нәтижелері бойынша жер асты суларының балансын құрайтын есептердің кестелері ұсынылады;
3) Нақты материал кестелері келесілерді қамтиды: талдау жүргізілген зертханаларды көрсетіп, жер асты және жер бетіндегі су сапасын зерттеу нәтижелері; шығындар мен деңгейлерді өлшеу әдістемесін көрсетіп, пайдаланушы ұйымдар анықтамасымен расталатын су алудың көлемдері мен қолданыстағы сутартқыштардағы су деңгейлерінің көлемі; тау жыныстарының қасиеттерін анықтау нәтижелері, ауа-райы жағдайлары жөніндегі алғашқы мәліметтер, гидрогеологиялық зерттеулердің нәтижелері.
28. Графикалық қосымшалар. Қорларды қайта бағалау кезінде есептегі жұмыстардың орта масштабтағы геологиялық және гидрогеологиялық карталары ұсынылмауы немесе алдыңғы есептерден қолданылмауы мүмкін.
Төмендегілер міндетті болып табылады:
1) елді мекендерді, гидрографиялық тораптарды, хабарлау жолдарын, зерттеу учаскесі мен су тұтынушылар орналасқан жерді, ертеректе бекітілген қорлары бар учаскелерді көрсетіп, қазіргі жағдайды көрсететін шолу картасы;
2) нақты материалдар картасы;
3) гидрогеологиялық бөлінген жұмыс учаскесінің гидрогеологиялық картасы;
4) кен орнын пайдалану процесіндегі су алудың хронологиялық графикасы, мұнда, пайдаланылатын және бақылау төтелдеріндегі жер асты суларының деңгейінің, сапа көрсеткіштерінің, гидрометеорологиялық сипаттамаларының өзгеруі;
5) қажет болғанда - арнайы карталар: пьезо(гидро)изогипс, су өтімділік, гидрохимиялық, қуаттылық, жатыс тереңдігі, жер асты суларының құралу шарттары;
6) жер асты суларының пайдаланылатын қорларын есептеу жоспары;
7) қорларды математикалық модельдеу әдісімен есептеу кезінде - бағаланатын ауданның сүзгі схемасын көрсететін материалдар;
8) төтелдерді қайта бағалау кезінде қосымша бұрғыланған геологиялық- техникалық тіліктер;
9) қорларды қайта бағалау барысында өткізілетін суды тартып шығару табақтары.
4. Қорларды қайта бағалау материалдарын рәсімдеуге қойылатын талаптар
29. Қорларды қайта бағалау материалдары Қазақстан Республикасының Энергетика және минералды ресурстар министрлігінің Геология және жер қойнауын қорғау Комитетінің Төрағасымен 2004 жылдың 21 сәуірінде бекітілген және Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2004 жылдың 21 мамырында N 2867 нөмірмен бекітілген Қазақстан Республикасының Жер қойнауын геологиялық зерттеу туралы есептерді рәсімдеу жөніндегі нұсқауға сәйкес рәсімделеді.
30. Графикалық материалдар жоғарыда аталған талаптарға сай рәсімделген жалпы қабылданған бірыңғай шартты белгілерде жасалуы керек.
N 124-п бұйрығымен бекітілген талаптар туралы Нұсқауының"
қосымшасы
Жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалау материалдарының мәтіндік бөлімінің схемасы Барланған кен орындары үшін (бірінші топ)
NN | т/б| Бөлімдер мен тараулардың атаулары
1. Кіріспе
2. Кен орнының қысқаша сипаттамасы (геологиялық, гидрогеологиялық, гидрохимиялық, гидрологиялық)
3. Кен орнын зерттеу нәтижелері:
1) экологиялық, санитариялық-гидрогеологиялық жағдайы;
2) сутартқыш төтелдерінің техникалық жағдайы;
3) бақылау төтелдерінің торабының техникалық жағдайы.
4. Қосымша гидрогеологиялық зерттеулер мен мониторинг жүйесінің (егер де олар өткізілсе) әдістері
5. Алғашқы (экологиялық, техногендік, гидрологиялық, әлеуметтік-экономикалық) қарастыру кезінен басталған кен орны шегіндегі өзгерістердің сипаттамасы және жер асты суларының сапасы және санына олардың әсер ету деңгейін бағалау
6. Пайдаланылатын қорларды есептеу (егер өзгерістер болса)
7. Қорытынды
Игерілген кен орындары үшін (екінші топ)
4. Қосымша гидрогеологиялық зерттеулер мен мониторинг жүйесінің
5. Сутартқыштардың пайдалану режімін талдау
6. Пайдаланудың болжамды және нақты нәтижелерін салыстыру:
1) гидродинамикалық болжамдар (шығындар, төмендеулер, шекті шарттар);
2) гидрогеологиялық параметрлері;
3) гидрохимиялық болжамдар;
4) гидроэкологиялық болжамдар.
7. Пайдаланылатын қорларды есептеу
8. Сутартқыштарды қайта құрылымдау және пайдалану жөніндегі ұсыныстар
9. Қорытынды

На русском языке:
Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа Приказ Председателя Комитета Комитет геологии и недропользования технологиялар министрлігінің Геология және жер геологии и охраны недр Министерства индустрии и новых технологий қойнауын пайдалану комитеті Министерства энергетики и Республики Казахстан минеральных ресурсов Республики Казахстан от 13 августа 2004 года N 124-п.
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 9 сентября 2004 года N 3054.
Утратил силу приказом и.о.
Председателя Комитета геологии и недропользования Министерства энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан от 8 июля 2009 года № 54-п Об утверждении Инструкции о требованиях к представляемым на государственную экспертизу материалам переоценки эксплуатационных запасов подземных вод (питьевых, технических, минеральных, промышленных и теплоэнергетических)
1. Утвердить прилагаемую Инструкцию о требованиях к представляемым на государственную экспертизу материалам переоценки эксплуатационных запасов подземных вод (питьевых, технических, минеральных, промышленных и теплоэнергетических) (далее - Инструкция).
2. Государственной комиссии по запасам полезных ископаемых привести действующие ведомственные нормативно-методические документы в соответствие с вышеутвержденной Инструкцией.
3. Контроль за исполнением приказа возложить на Председателя Государственной комиссии по запасам полезных ископаемых Кульсарина У.Ш.
4. Настоящий приказ вступает в силу со дня государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Казахстан.
Председатель
Утверждена приказом Председателя Комитета геологии и охраны недр Министерства энергетики и минеральных ресурсов от 13 августа 2004 года N 124-п "Об утверждении Инструкции о требованиях к представляемым на государственную экспертизу материалам переоценки эксплуатационных запасов подземных вод (питьевых, технических, минеральных, промышленных и теплоэнергетических)"
Инструкция о требованиях к представляемым на государственную экспертизу материалам переоценки эксплуатационных запасов подземных вод (питьевых, технических, минеральных, промышленных и теплоэнергетических)
1. Общие положения
1. Настоящая Инструкция о требованиях к представляемым на государственную экспертизу материалам переоценки эксплуатационных запасов подземных вод (питьевых, технических, минеральных, промышленных и теплоэнергетических) (далее - Инструкция) разработана в соответствии с Указом Президента РК, имеющим силу Закона, "О недрах и недропользовании" и Положением о государственной экспертизе недр Республики Казахстан (далее - Положение), утвержденным постановлением Правительства Республики Казахстан от 18 октября 1996 года N 1288. Государственная экспертиза недр осуществляется специально уполномоченным органом - Государственной комиссией по запасам полезных ископаемых Комитета геологии и охраны недр Министерства энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан (далее - ГКЗ) и территориальными комиссиями по запасам полезных ископаемых Территориальных управлений по охране и использованию недр Комитета геологии и охраны недр (далее - ТКЗ) по общераспространенным полезным ископаемым. Инструкция предназначена для использования при подготовке и оформлении материалов повторной оценки (переоценки) эксплуатационных запасов подземных вод, представляемых на государственную экспертизу в ГКЗ и (или) в ТКЗ, и обязательна для всех недропользователей, осуществляющих изучение, разведку, добычу подземных вод и подсчет их эксплуатационных запасов.
2. Запасы минеральных, промышленных, теплоэнергетических подземных вод, также вод, предназначенных для розлива и приготовления напитков, переутверждаются ГКЗ вне зависимости от величины водоотбора.
3. Материалы переоценки эксплуатационных запасов подземных вод представляются недропользователями, осуществляющими эксплуатацию месторождения.
Направляемые в ГКЗ материалы рассматриваются в соответствующих территориальных управлениях охраны и использования недр, которые дают заключение о степени выполнения рабочих программ, полноте и качестве представленных материалов, достоверности исходной информации и возможности утверждения запасов.
4. При совместной эксплуатации месторождения (участка) несколькими недропользователями, материалы переоценки запасов представляются в виде единого отчета с солидарной ответственностью недропользователей за достоверность материалов и с пропорциональным финансированием ими работ по переоценке, соответствующим доле каждого недропользователя в суммарном водоотборе. Основным исполнителем переоценки запасов является наиболее крупный водопотребитель. Решение о генеральном водопользователе принимается территориальным органом охраны и использования недр на основе переговоров и изучения реальной обстановки с водопользованием на месторождении. Им же устанавливается перечень второстепенных водопользователей.
5. Материалы переоценки эксплуатационных запасов подземных вод представляются в ГКЗ в четырех экземплярах с приложением протокола рассмотрения материалов в ТКЗ. Одновременно в пяти экземплярах представляется авторская справка об особенностях геологического строения и гидрогеологических условий месторождения подземных вод, условиях и режиме эксплуатации водозаборного сооружения, проведенных дополнительных разведочных гидрогеологических работах, результатах переоценки эксплуатационных запасов.
6. Представленные материалы переоценки эксплуатационных запасов подземных вод месторождений рассматриваются в ГКЗ (ТКЗ) в срок до трех месяцев.
7. Протокол (заключение) ГКЗ (ТКЗ) о государственной экспертизе материалов переоценки эксплуатационных запасов подземных вод в течение 10 дней со дня его утверждения предоставляется недропользователю, а также в Республиканский центр геологической информации "Казгеоинформ" и территориальные геологические фонды.
Если ГКЗ (ТКЗ) дает отрицательное заключение по результатам переоценки запасов, все материалы возвращаются представившей их организации вместе с копиями протоколов ГКЗ (ТКЗ) и экспертными заключениями.
Недропользователь вправе представить материалы на повторную государственную геологическую экспертизу при условии их переработки с учетом замечаний и предложений, изложенных в этих протоколах (заключениях).
2. Содержание представляемых материалов
8. Представляемые материалы должны содержать все данные, необходимые для проверки выполненной переоценки запасов. Форма представления материалов должна обеспечить их проверку и пересчет запасов без участия авторов. При использовании математического моделирования дополнительно представляются краткая характеристика математической модели, используемых технических средств и программного обеспечения.
9. Все сведения по месторождению (участку), оставшиеся без изменения после предыдущего рассмотрения, могут быть приведены в сокращенном объеме со ссылкой на первоначальный отчет. В этом случае один экземпляр указанного отчета представляется в ГКЗ (ТКЗ) на период рассмотрения.
10. Материалы переоценки запасов включают текстовую часть, текстовые, табличные и графические приложения.
3. Требования к материалам переоценки запасов
11. Схема, по которой составляется текстовая часть отчета, может видоизменяться в зависимости от причин, на основании которых производится переоценка запасов.
12. В общем виде все месторождения (участки), по которым требуется переоценка запасов, могут быть разделены на 2 основные группы:
1) первая группа - разведанные. К этой группе относятся месторождения (участки) с утвержденными (принятыми на технических советах)
эксплуатационными запасами, водоотбор на которых не осуществлялся с момента утверждения запасов, либо осуществлялся ограниченное время, в незначительных объемах и с отступлениями от расчетной (проектной) схемы водозаборов;
2) вторая группа - освоенные. К этой группе относятся месторождения (участки), эксплуатация которых производилась в проектном объеме, либо с меньшим водоотбором в течение расчетного срока без существенных отступлений от проектной схемы водозаборов, а также эксплуатируемые без апробации запасов.
13. Текстовую часть материалов переоценки запасов необходимо составлять по схеме, приведенной в Приложении к настоящей Инструкции.
Более детально схема отчета, объем текстовой части определяются авторами в зависимости от сложности гидрогеологических условий месторождения, количества оцениваемых водозаборных участков и водоносных горизонтов, а также значимости рассматриваемых вопросов для решения задач переоценки.
14. При необходимости переоценки запасов для мелких водопотребителей с потребностью до 10 кубических дециметров в секунду, оценка запасов производится по упрощенным методикам с применением обобщенных гидрогеологических параметров и минимальным объемом отчетных материалов.
15. Для сокращения объема текстовой части необходимо использовать табличную форму информации с обоснованием основных положений схемами, графиками, фотографиями и другими необходимыми иллюстрациями.
16. Перечень основных вопросов, подлежащих освещению в разделах отчета:
1) Введение. Сведения обо всех организациях и предприятиях (далее - водопотребителях), участвующих в эксплуатации данного месторождения на момент переоценки. Сведения о структуре водоотбора и потребности в воде (сложившейся и перспективной); юридические взаимоотношения субъектов водопотребления, наличие генерального водопотребителя, сведения о Лицензиях и Контрактах, Разрешениях на спецводопользование; намерения водопотребителей в части целевого назначения подземных вод, возможная корректировка требований к их качеству и режиму эксплуатации;
2) краткая характеристика месторождения (участка). Помимо сведений об административном и географическом положении, гидрометеорологических характеристиках, геологическом строении, гидрогеологических и гидрохимических условиях месторождения (участка), приводятся сведения о произошедших, со времени утверждения запасов, изменениях гидрогеологических условий (осушение или изменение мощности отдельных водоносных горизонтов, снижение внутрипластового давления, напоров, изменение граничных условий, условий питания и разгрузки). Также приводятся сведения о дебитах и удельных дебитах эксплуатационных скважин, возможное взаимовлияние с другими водозаборами и его степень; изменения гидрохимических условий, стабильность химического состава и содержания промышленных компонентов, сведения о некондиционных водах в плане и разрезе;
3) характеристика изменений в пределах месторождения (для первой группы - разведанные месторождения).
Данные об экологических и техногенных изменениях, произошедших с момента предыдущего рассмотрения: строительство и эксплуатация новых объектов промышленности и сельского хозяйства - источников возможного загрязнения подземных вод (заводы, фабрики, рудники, фермы, накопители, поселки), характеристика загрязнителей, направленность процессов воздействия на источники формирования эксплуатационных запасов, оценка степени их влияния на качество подземных вод, состояние и величину эксплуатационных Сведения об изменениях гидрологического режима рек, озер, родников, строительстве дамб, плотин, водохранилищ, каналов, основные характеристики этих объектов, степень их влияния на эксплуатационные запасы подземных вод.
Выводы о совокупном (суммарном) воздействии всех перечисленных факторов на величину эксплуатационных запасов, обоснование необходимости их пересчета или переутверждения в ранее принятом количестве и категориях;
4) результаты обследования месторождения (для второй группы - освоенные месторождения).
Сведения, характеризующие экологическое состояние объектов на момент переоценки, приводятся на основании актов обследования участков водозаборов.
Дополнительно приводится оценка влияния отбора подземных вод на окружающую среду: обмеление водоемов, сокращение поверхностного стока, изменение характера растительности, активизация карстовых и других геологических процессов, просадки поверхности.
Санитарное состояние участков и месторождений характеризуется по данным санитарно-гидрогеологического обследования; приводятся данные о степени реализации и эффективности защитных мероприятий, разработанных для всех трех поясов зоны санитарной охраны (далее - ЗСО), при необходимости производится обоснование скорректированных ЗСО объекта в связи с возникновением (ликвидацией) потенциальных источников химического и бактериологического загрязнения, изменением водоотбора.
Техническое состояние водозабора также характеризуется на основе актов натурного обследования в период работ по переоценке. Обследование проводится на всех выработках, размещенных в зоне влияния водозабора. Приводится описание методов контроля состояния скважин: фототелеметрия, кавернометрия, расходометрия; основные результаты, характеризующие техническое состояние скважин (глубины, диаметры, состояние насосов, надскважинных и других каптажных сооружений, наличие и состояние измерительной аппаратуры, интенсивность проявления процессов солеобразования, коррозии). Выводы о перспективах дальнейшего использования водозаборных и наблюдательных скважин, ориентировочных объемах ремонтных и восстановительных работ.
Выводы об эффективности работы применяемых установок по улучшению качества воды (умягчение, обезжелезивание, обеззараживание, фторирование, обесфторивание, деманганация);
5) методика дополнительных гидрогеологических исследований. Сведения о видах и объемах выполненных работ; характеристика каждого из видов работ с указанием его целевого назначения, методики исследований, основных результатах, оценка достаточности выполненных видов и объемов для целей переоценки запасов.
Система размещения, количество, целевое назначение, глубины, диаметры и конструкции скважин, дополнительно пробуренных для целей переоценки эксплуатационных запасов подземных вод.
Виды и объемы опытно-фильтрационных работ (откачек, выпусков, наливов, нагнетаний). Схемы опытных кустов. Описание методики и технологии проведения опытно-фильтрационных работ: насосное оборудование, степень и характер возмущения, продолжительность общая и при отдельных ступенях дебита, приуроченность к определенному сезону года, способы и частота замеров уровней в скважинах и их дебита, характеристика других факторов, оказывающих влияние на режим откачки или выпуска (барометрическое давление, изменение уровней и расходов поверхностных, а также подземных вод в естественных и нарушенных условиях), характеристика водоотвода откачиваемых вод, предупреждающего возможность их обратной фильтрации в исследуемый водоносный горизонт, а также отрицательное влияние на окружающую природную среду, продолжительность и частота наблюдений за восстановлением уровня после завершения откачки, характер, объем и методика исследований, связанных с изучением агрессивности оцениваемых лечебных минеральных, промышленных, теплоэнергетических подземных вод и выпадение из них солей, а также условий сброса (захоронения) использованных вод (промышленных стоков). Результаты опытно-фильтрационных работ.
Виды, объемы и методика проведения геофизических исследований, полнота использования их результатов при обработке данных для целей переоценки эксплуатационных запасов.
Состав и методика наблюдений за режимом подземных вод, расположение наблюдательных пунктов, состав, объемы и методика проведенных наблюдений и исследований, основные результаты.
Состав и объемы работ по изучению качества подземных и поверхностных вод с учетом целевого использования воды и наличия возможных источников ее загрязнения, методы проведения анализов, наименование лабораторий, проводивших исследования, контроль анализов и лабораторий.
Методика и объемы опробования горных пород, слагающих водоносные горизонты, разделяющие их слабопроницаемые слои и зону аэрации, с обоснованием целевого назначения различных видов определений, густоты сети и интервалов опробования, методы проведения анализов.
17. Анализ режима эксплуатации водозаборов.
Данные по водозаборам: размещение, их типы, схемы расположения, конструкция эксплуатационных, наблюдательных скважин, других каптажных сооружений; характер вскрытия продуктивных горизонтов; способ и степень вскрытия, способ эксплуатации; срок работы водозабора, производительность, динамические уровни воды, их изменения за весь период эксплуатации и по сезонам года; изменения качества воды за время эксплуатации и в годовом разрезе; способы и частота замеров дебитов, уровней и температуры воды, способ контроля качества с указанием лабораторий, оценка достоверности измерений и анализов.
Описание и интерпретация основных закономерностей режима эксплуатации подземных вод, выводы о характере режима эксплуатации (установившийся, неустановившийся) и причинах, его обусловливающих;
качественная и количественная характеристика основных источников формирования эксплуатационных запасов подземных вод.
Изменения производительности водозаборов во времени за весь период эксплуатации, причины изменений (ограничение водоотбора, расширение водозабора, перевод скважин на другой способ эксплуатации подземных вод, естественные и технологические причины, связанные с природными возможностями месторождения, изменением потребности и техническим состоянием водозабора и другие); для лечебных минеральных, промышленных, теплоэнергетических вод - изменения температуры и качества подземных вод (ионно-солевой состав, минерализация, содержание полезных и вредных компонентов, газовая составляющая, механические примеси); агрессивность подземных вод, процессы выщелачивания солей; способы сброса, утилизации или захоронения использованных вод (промышленных стоков).
Анализ режима эксплуатации скважин дается по отдельным водоносным горизонтам и тектоническим блокам.
При наличии на переоцениваемых водозаборах действующих систем искусственного подпитывания - краткая характеристика их работы; срок эксплуатации, схема размещения и размеры инфильтрационных сооружений, их производительность; технология, режим и параметры искусственного подпитывания водозаборов - глубина наполнения и скорость инфильтрации для бассейнов, величина напора и расход водопоглощения нагнетательных скважин, продолжительность непрерывной инфильтрации и перерывов на чистку инфильтрационных сооружений; режим подземных вод; качество подаваемой на инфильтрацию воды и данные об изменении качества подземных вод в процессе искусственного подпитывания водозаборов; характеристика процессов кальматации горных пород и данные о формировании илистого осадка на дне бассейнов; сравнение опыта работы инфильтрационных сооружений с результатами прогнозов, полученными при гидрогеологическом обосновании искусственного подпитывания водозаборов.
18. Сопоставление прогнозов и фактических результатов эксплуатации.
Гидродинамические прогнозы: прогнозируемое по результатам разведки и фактическое (вследствие эксплуатации) положение динамических уровней, размеров депрессионной воронки, дебиты, удельные дебиты скважин и других каптажных сооружений; причины расхождения прогнозных расчетов с данными эксплуатации; правильность выбранной расчетной схемы при первоначальной оценке запасов и, при необходимости, обоснование и выбор новой расчетной схемы для переоценки.
Гидрогеологические параметры, применявшиеся при первоначальном подсчете и полученные по результатам эксплуатации; анализ причин расхождений; выбор и обоснование значений, принимаемых при переоценке.
Гидрохимические прогнозы: прогнозное и фактическое состояние некондиционных вод; прогнозное и фактическое изменение качества по всем показателям; анализ причин отмеченных расхождений; методика дальнейших прогнозов.
Геоэкологические прогнозы: прогнозное и фактическое состояние природной среды; возникновение (появление) новых факторов негативного изменения качества подземных вод; анализ возможных процессов загрязнения окружающей среды и методы их минимизации в процессе дальнейшей эксплуатации. Анализ выполнения предложений ГКЗ (ТКЗ).
19. Выбор метода подсчета эксплуатационных запасов подземных вод (переоценка запасов) должен базироваться на выводах, сделанных в предыдущих разделах отчета, учитывать сложность гидрогеологических условий, объем и представительность накопленной информации. Следует применять следующие методы подсчета эксплуатационных запасов:
1) при простых гидрогеологических условиях (первая группа сложности) - гидродинамический (аналитический), аналогии и балансовые расчеты;
2) при сложных гидрогеологических условиях (вторая группа сложности) - гидродинамический, в том числе с применением математического моделирования;
гидравлический, в том числе в сочетании с гидродинамическим и балансовые расчеты;
3) при очень сложных гидрогеологических условиях (третья группа сложности) - гидравлический и балансовые расчеты.
20. Срок эксплуатации водозаборного сооружения условно принимается равным 25 годам. По итогам переоценки он может быть любым (но не менее 5 лет) и определяется недропользователем на основе анализа следующих факторов:
работы водозабора в предшествующий период, сложности гидрогеологических и гидрохимических условий объекта, объема текущего и перспективного водопотребления, социально-экономических факторов и других.
21. При отсутствии достаточно веских оснований (по совокупности всех изменений), для месторождений первой группы (не эксплуатируемые) не следует изменять расчетные схемы и методики подсчета, принятые при первоначальной оценке запасов и утверждении их ГКЗ (ТКЗ). Категоризация запасов в этих случаях может быть изменена в соответствии с требованиями действующих инструкций. Необходимость изменений обосновывается авторами в каждом конкретном случае отдельно.
22. Переоценка эксплуатационных запасов подземных вод осуществляется с учетом всех требований, предъявляемых к подсчету запасов по результатам разведочных работ, и базируется, главным образом, на материалах, полученных по результатам эксплуатации месторождения (участка). При этом:
1) должны приводиться требования к режиму и условиям эксплуатации подземных вод, принимаемые для переоценки запасов: расчетный срок водопотребления, график потребного водоотбора во внутригодовом разрезе, предельные глубины динамических уровней воды в эксплуатационных скважинах, минимальные дебиты скважин;
2) приводится обоснование принятых для переоценки запасов принципов схематизации природных условий, расчетной схемы, метода подсчета запасов и расчетных зависимостей; осуществляется подсчет эксплуатационных запасов подземных вод с приведением всех исходных данных, входящих в расчетные зависимости;
3) при переоценке эксплуатационных запасов подземных вод методом математического моделирования приводятся: обоснование детальности модели в соответствии с характером решаемых задач и особенностями природных условий;
методика построения расчетной схемы, ее описание; характеристика технических средств и обоснованности их использования при решении задачи; обоснование принятых методов и алгоритмов решения; принципы разбивки фильтрационного поля на блоки; методика задания начальных и граничных условий; методика решения обратных, инверсионных и прогнозных задач; описание и анализ полученных данных; результаты расчета баланса расходов по основным конечным вариантам решения обратных и прогнозных задач;
4) переоценка эксплуатационных запасов подземных вод при неравномерном в течение года водопотреблении (орошение земель, обводнение пастбищ и другие) проводится для условий непрерывного равномерного водоотбора с учетом заданного неравномерного режима водопотребления в течение последнего года. На утверждение представляются запасы с отнесением к категориям применительно к непрерывному режиму эксплуатации;
5) рассчитываются источники формирования эксплуатационных запасов подземных вод, величины естественных запасов и ресурсов, приводится обеспеченность эксплуатационных запасов подземных вод на основе расчета общего водного баланса месторождения и количественной оценки основных источников их формирования;
6) приводятся принципы категоризации эксплуатационных запасов подземных вод в соответствии со степенью их изученности; определение балансовой принадлежности запасов; количество подсчитанных запасов - общее и по категориям. Сопоставление ранее подсчитанных запасов с предлагаемыми к переоценке, анализ причин выявленных изменений, баланс запасов с учетом этих изменений.
23. Мероприятия по реконструкции и эксплуатации водозаборов должны реализоваться для месторождений второй группы (эксплуатируемых). Для месторождений первой группы они необходимы в случае существенного изменения природной, экологической, социальной и другой обстановки в районе объекта по сравнению с первоначальной и изменением условий и объема водоотбора. При этом уточняются:
1) схема размещения водозаборных сооружений, их конструкции, режим эксплуатации подземных вод, количество и размещение резервных скважин и точек наблюдательной сети, состав режимных наблюдений за количеством и качеством отбираемых подземных вод и развитием депрессии;
2) система мер по рациональному использованию подземных вод и охране подземных вод от истощения и загрязнения;
3) порядок и источники компенсации ущерба поверхностному стоку (при необходимости).
24. Заключение.
Основные выводы о степени современной изученности месторождения, количестве эксплуатационных запасов по категориям, представляемых на утверждение; разделение запасов на востребованные (равные современной потребности всех потребителей) и временно не востребованные.
Список всех водопользователей (юридических лиц), участвующих или предполагающих участие в эксплуатации месторождения (участка) на основе права недропользования или сервитута, с указанием их адресов, телефонов, банковских реквизитов, потребности.
Оценка влияния эксплуатации данного месторождения (участка) на общий водный баланс региона и окружающую природную среду.
Социально-экономическое значение эксплуатации данного объекта, инвесторы, конъюнктура.
25. Список использованной литературы.
Перечень опубликованной литературы, фондовых и других материалов (название, авторы, издательство, место и год издания или составления).
26. Текстовые приложения. Обязательными являются копии документов:
1) обосновывающих потребность объекта в воде в увязке с существующим водоснабжением;
2) определяющих требования к качеству подземных вод и условиям (режиму) их эксплуатации;
3) актов санитарно-гидрогеологического обследования, экологического обследования, обследования технического состояния водозаборов и скважин режимной сети;
4) подтверждающих качество и достоверность исходной информации;
5) протокола рассмотрения отчета с подсчетом запасов подземных вод в ТКЗ с заключением о качестве проведенных разведочных гидрогеологических работ, достоверности представляемых на утверждение ГКЗ запасов.
27. Табличные приложения. Таблицы к подсчету запасов представляются в форме, позволяющей осуществлять проверку исходных данных, вычислительных операций и результатов расчетов. При этом следует иметь ввиду, что:
1) обязательными являются таблицы: определения расчетных гидрогеологических параметров и их средних (расчетных) значений, используемых при переоценке эксплуатационных запасов подземных вод и оценке их обеспеченности; прогноза изменения качества воды при эксплуатации (в необходимых случаях); исходных данных для построения карт пьезо(гидро)
изогипс, понижений уровня воды и другой специализированной графики;
расчетов естественных запасов и естественных ресурсов подземных вод и общего водного баланса; подсчета эксплуатационных запасов подземных вод; расчетов расходов воды родников и поверхностных водотоков, принятых в обоснование эксплуатационных запасов подземных вод;
2) при подсчете запасов методом математического моделирования представляются таблицы расчетов расходов и уровней, задаваемых на внешних и внутренних границах модели; результатов решения обратных и инверсионных задач в сопоставлении с натурными данными; результатов решения прогнозных задач по оценке запасов и качества подземных вод; расчетов составляющих баланса подземных вод по результатам решения обратных, инверсионных и прогнозных задач;
3) таблицы фактического материала включают: результаты изучения качества подземных и поверхностных вод с указанием лабораторий, проводивших анализы, и методов их выполнения; величины водоотбора и уровней воды на действующих водозаборах, подтвержденные справкой эксплуатирующей организации, с указанием методики замера расходов и уровней; результаты определения свойств горных пород, исходные данные по климатическим условиям, результаты гидрологических исследований.
28. Графические приложения. При переоценке запасов среднемасштабные геологические и гидрогеологические карты района работ в отчете могут не представляться или использоваться из предыдущих отчетов.
Обязательными являются:
1) обзорная карта, отражающая современную обстановку, с указанием населенных пунктов, гидрографической сети, путей сообщения, местоположения участка исследований и водопотребителя, участков с ранее утвержденными запасами;
2) карта фактического материала;
3) гидрогеологическая карта участка работ с гидрогеологическими разрезами;
4) хронологические графики водоотбора в процессе эксплуатации месторождения и изменения при этом уровней подземных вод в эксплуатационных и наблюдательных скважинах, показателей качества, гидрометеорологических характеристик;
5) при необходимости - специальные карты: пьезо(гидро)изогипс, водопроводимости, гидрохимические, мощностей, глубин залегания, условий формирования подземных вод;
6) план подсчета эксплуатационных запасов подземных вод;
7) при подсчете запасов методом математического моделирования - материалы, отражающие фильтрационную схему оцениваемой площади;
8) геолого-технические разрезы дополнительно пробуренных при переоценке скважин;
9) листы откачек, проведенных в ходе переоценки запасов.
4. Требования к оформлению материалов переоценки запасов
29. Материалы переоценки запасов технически оформляются согласно Инструкции по оформлению отчетов о геологическом изучении недр Республики Казахстан, утвержденной Председателем Комитета геологии и охраны недр Министерства энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан 21 апреля 2004 года и зарегистрированной в Министерстве юстиции Республики Казахстан 21 мая 2004 года, N 2867.
30. Графические материалы должны быть составлены в единых общепринятых условных обозначениях, оформленными в соответствии с вышеуказанными требованиями.
Приложение к "Инструкции о требованиях к представляемым на государственную экспертизу материалам переоценки эксплуатационных запасов подземных вод (питьевых, технических, минеральных, промышленных и теплоэнергетических)", утвержденной приказом Председателя Министерства энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан Схема текстовой части материалов переоценки эксплуатационных запасов подземных вод Для разведанных месторождений (первая группа)
N | Наименование разделов и глав п/п|
1. | Введение
2. | Краткая характеристика месторождения (геологическая, | гидрогеологическая, гидрохимическая, гидрологическая)
3. | Результаты обследования месторождения:
| 1) экологическое, санитарно-гидрогеологическое состояние;
| 2) техническое состояние водозаборных скважин;
| 3) техническое состояние сети наблюдательных скважин
4. | Методика дополнительных гидрогеологических исследований и системы | мониторинга (если они проводились)
5. | Характеристика изменений в пределах месторождения, произошедших с | момента предыдущего рассмотрения (экологических, техногенных, | гидрологических, социально-экономических), и оценка степени их | влияния на качество и количество подземных вод
6. | Подсчет эксплуатационных запасов (если есть изменения)
7. | Заключение
Для освоенных месторождений (вторая группа)
4. | Методика дополнительных гидрогеологических исследований и системы
5. | Анализ режима эксплуатации водозаборов
6. | Сопоставление прогнозов и фактических результатов эксплуатации:
| 1) гидродинамические прогнозы (расходы, понижения, граничные | условия);
| 2) гидрогеологические параметры;
| 3) гидрохимические прогнозы;
| 4) геоэкологические прогнозы
7. | Подсчет эксплуатационных запасов
8. | Рекомендации по реконструкции и эксплуатации водозаборов
9. | Заключение