Қазақша:
Қазақстан Республикасы Ауыл Комитет лесного и охотничьего хозяйства Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы шаруашылығы министрлігі Орман Министерства сельского хозяйства Республики комитеті және аңшылық шаруашылығы Казахстан (ҚР Президентінің 2013.01.16 ж. N 466 комитеті Төрағасының 2005 жылғы 6 маусымдағы N 132 Жарлығымен оның функциялары мен өкілеттіктері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне беріле Бұйрығы. Қазақстан отырып, қайта ұйымдастырылды)
Республикасының Әділет министрлігінде 2005 жылғы 5 шілдеде тіркелді. Тіркеу N 3714.
Бұйрықтың күші жойылды - ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2007 жылғы 5 наурыздағы N 93 бұйрығымен.
МАЗМҰНЫ
1. Жалпы ережелер 1-4 т.т .
2. Орман тұқымдарын дайындауды ұйымдастыру тәртібі 5-15 т.т .
3. Орман тұқымы шикізатын өңдеу тәртібі 16-18 т.т .
&1. Қылқан жапырақты ағаштардың тұқымын өңдеу 19-24 т.т .
&2. Жапырақты ағаш түрлерінің жемісі мен тұқымын өңдеу 25-35 т.т .
4. Тұқым партияларын қалыптастыру және орташа үлгіні құрау тәртібі 36-38 т.т .
&1. Тұқым партияларын қалыптастыру 39-41 т.т .
&2. Орташа үлгіні құрау тәртібі 42-50 т.т .
5. Тұқымды сақтау және себуге дайындау тәртібі 51-60 т.т .
1-қосымша . Орман тұқымдарының күтілетін өнімін көз мөлшерімен бағалау шәкілі 2-қосымша . Тұқымдар партиясының және орташа үлгінің массасы ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды 3-қосымша . Қазақстандағы негізгі ағаш және бұта тұқымдыларының гүлдену, пісіп-жетілу және олардың жемістерін, бүрлерін және тұқымдарын жинау күнпарағы 4-қосымша . ОРМАН ТҰҚЫМДАРЫН ЕСЕПКЕ АЛУ КІТАБЫ 5-қосымша . Паспорт 6-қосымша . Заттаңба 7-қосымша . Акт 8-қосымша . Әртүлі ағаштар мен бұталардың тұқымдарын, жемістерін, бүрлерін жинау, өңдеу және сақтау ерешеліктері Орман тұқымдарын, өңдеу және сақтауды ұйымдастыру ережесін бекіту туралы Ескерту: Бұйрықтың күші жойылды - ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2007 жылғы 5 наурыздағы N 93 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-тармақтан қараңыз)
бұйрығымен.
Қазақстан Республикасы Орман кодексінің 80-бабын іске асыру мақсатында БҰЙЫРАМЫН
1. Қоса беріліп отырған орман тұқымдарын, өңдеуді және сақтауды ұйымдастыру ережесі бекітілсін.
2. Осы бұйрық ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Төраға
Қазақстан Республикасы Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2005 жылғы 6 маусымдағы N 132 бұйрығымен бекітілген Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді және сақтауды ұйымдастыру ЕРЕЖЕСІ
1. Жалпы ережелер
1. Осы Ереже Қазақстан Республикасының Орман кодексіне сәйкес әзірленді және ормандарды молықтыру мен орман өсіруге арналған орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді және сақтауды ұйымдастыру тәртібін реттейді.
2. Орман тұқымдарын дайындау тұрақты орман тұқым базасы объектілерінде (ТОТБ) жүзеге асырылады, ал олар жетіспеген жағдайда қалыпты екпелерде тұқым дайындауға жол беріледі.
Орман кодексінің 80-бабының 2-тармағының талаптарына сәйкес орман тұқымдарын кемістігі бар екпелерден және кемістігі бар ағаштардан дайындауға тыйым салынады.
3. Орман тұқымдарын дайындау, өңдеу және сақтау олардың селекциялық санаттары: сортты, жақсартылған, қалыпты санаттар бойынша бөлек жүргізіледі.
4. Тұқымның, ал кейіннен көшет материалының және өсірілген жасанды орман екпелерінің тегі мен генетикалық сапасының жойылуына жол бермеу мақсатында орман тұқымдарын дайындау, өңдеу және сақтау біртекті партиялармен жүзеге асырылады.
2. Орман тұқымдарын дайындауды ұйымдастыру тәртібі
5. Мемлекеттік орман қоры территориясында орман тұқымдарын дайындауды ұйымдастыруды сүрек дайындау үшін мемлекеттік орман қорының учаскелері ұзақ мерзімді орман пайдалануға бекітіп берілген орман иеленушілер мен орман пайдаланушылар жүзеге асырады.
6. Орман тұқымдарының қажетті мөлшері мен олардың түр алуандығын орман иеленуші:
1) орман орналастыру айқындайтын мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ормандарды молықтыру, орман өсіру жөніндегі іс-шаралардың көлемін;
2) басқа заңды және жеке тұлғалардың тұқымдар жөніндегі қажеттілігін, соның ішінде экспортқа тұқым шығаруды қанағаттандыруды;
3) жеміс беру кезеңділігі ұзақ жекелеген ағаш түрлері тұқымдарының резервтік қорын құру қажеттігін басшылыққа ала отырып белгілейді.
7. Тұқым дайындауды ұйымдастыру кезінде:
1) орман тұқымдарының аудандастырылуын сақтау және тұқымды орман өсіру жағдайларына сәйкес пайдалануға кепілдік беретін түрлер бойынша тұқымның бөлек жиналуын қамтамасыз ету;
2) тұқымның жоғары сапалы болуы тән ТОТБ-ының жеміс беретін объектілерінде тұқымның барынша көп жиналуын қамтамасыз ету;
3) тұқым дайындауды бір текке жататын алуан түрлер бірге өскен жағдайда түрлері бойынша бөлек, ал фенологиялық нысандары анық байқалатын ағаш түрлерінің тұқымы үшін - осы нысандар бойынша бөлек жүргізу қажет.
8. Орман иеленушілер тұқым жаппай пісіп-жетілмей тұрып оның шығымдылығын анықтау мақсатында тұқым жинауға арналған барлық жеміс беретін объектілерге алдын ала тексеру жүргізіледі.
9. Тұқымнан күтілетін өнімге болжам жасау алдын ала бөлінген көлемі кемінде 0,25 га сынақ алаңында осы Ереженің 1-қосымшасына сәйкес алты баллдық шәкіл бойынша көзбен бақылау әдісімен жүргізіледі.
10. Жемісті (тұқымды) бақылау мақсатында жинау үшін учаскеде тозаңдану және жарықтану жағдайлары әртүрлі 3-10 қалыпты ағаш бөледі. Тұқымды ұшар басының әр қабатынан осы Ереженің 2-қосымшасына сәйкес орташа үлгінің мөлшерлі салмағы көлемінде жинайды.
Тұқым сапасының бастапқы бағасын заңнамамен белгіленген тәртіппен кесу немесе өсіру әдісімен анықтайды.
11. Тұқым жинау осы Ереженің 3-қосымшасында көрсетілген мерзімде ол толық піскеннен кейін жүзеге асырылады.
12. Тұқым өсіп тұрған, кесілген ағаштар мен бұталардан, сондай-ақ жер бетінен (шашылып қалған тұқымдар) дайындалуы мүмкін.
13. Өсіп тұрған ағаштар мен бұталардан бүрлер мен тұқымдар қолмен немесе кескіш, тістегіш құралдарды, әртүрлі сатыларды, көтергіш құрылғылар мен машиналарды пайдаланып жиналады.
Бұл ретте өсіп тұрған ағаштардың бұталарын шабуға және кесуге, сондай-ақ сексеуілдің бұталарын сындыруға болмайды.
14. Жер бетінен негізінен ірі жемістер: емен жаңғағы, жабайы жемістер, грек жаңғағы, сондай-ақ сүйір жапырақты үйеңкі, шегіршін және басқа да ағаштардың тұқымдары жиналады, бұл ретте тұқым жиналатын жердің беті алдын ала тазартылады.
15. Уақытша орман тұқымы учаскелерінде (бұдан әрі - УОТУ) және кеспеағаштарда (қалыпты екпелерде) кесілген ағаштардың бүрлері мен жемістерін дайындау үшін ағаш дайындау мерзімі тұқым жинау мерзімімен ұштастырылады. Шабылған бұтақтардан бүрлер мен жемістер жинау ағаштар құлатылған жерден кемінде 50 м қашықтықта жүргізіледі.
3. Орман тұқымы шикізатын өңдеу тәртібі
16. Жиналған бүрлер мен құрғақ жемістерді сақтау кезінде өздігінен қызып кетпеуі үшін кептіріп алу қажет.
17. Тез бұзылатын шырынды жемістерді (тұт, қарақат, сары өрік және басқалары) тұқымын ажыратып алу үшін бірден өңдеуге жібереді.
18. Орман тұқымы шикізатын өңдеу ағаш тұқымдарына, жемістің түрлеріне, тұқым шикізатының жай-күйіне байланысты осы Ережеге сәйкес жүргізіледі.
&1. Қылқан жапырақты ағаштардың тұқымын өңдеу
19. Қылқан жапырақты ағаштардың тұқымын бүрлерден және бүржемістерден ажырату механикалық тәсілмен немесе бүрлердің ашылуы үшін оларды кептіру жолымен жүзеге асырылады.
20. Қарағайдың кейбір түрлерінің (самырсынды, корейлік), сібір майқарағайының және аршалардың тұқымдарын ажырату үшін механикалық өңдеу тәсілі қолданылады.
Бұл орайда бүрлер арнайы машиналарда немесе қолмен ағаш балғалармен немесе ағаш үккішпен ұнтақтау арқылы үгітіледі.
Сібір майқарағайының, шығыс биотасының және батыс боз аршасының бүрлері олар толық піскенге дейін жиналады, пісуі үшін кептіреді және арнайы машиналарда үгітеді. Бүрлерді арнайы машиналарда немесе қолмен ұнтақтайды.
21. Кәдімгі қарағайдың, шыршаның, сібір балқарағайының, сібір майқарағайының бүрлерін тұқым ажырату үшін бүркептіргіштерде немесе табиғи ауа мен күн жағдайында кептіреді.
Бүрлерден ажыратып алынған тұқымдарды тұқымтазартқыш машиналарда, қанатсыздандырғыштарда, желпігіштерде немесе торларда қанатсыздандырады және желпиді.
22. Кәдімгі қарағай мен шыршалардың тұқымын сумен қанатсыздандыруға о болады. Бұл орайда қанатсыздандырылмаған тұқымдарды жылы бөлмеге (ауа температурасы 25 С) жайманың үстіне 10 см-ге дейін қалыңдықпен шашып, 1 кг тұқымға 100 г суға есебімен бүріккішпен біркелкі дымқылдайды. Күні бойы тұқымдарды бірнеше рет аударыстырады, содан соң желпиді.
23. Сукачев балқарағайы мен Шренк шыршасының толық дәнді тұқымын дәні жоқ тұқымдардан оларды: балқарағайды - 4-5 сағат және шыршаны 15-20 сағат суға батырып қою арқылы бөліп алуға болады. Тұқым мен судың арақатынасы 1:5-ке сәйкес келеді.
Судың бетіне қалқып шыққан тұқымдарды жинап алады, суды төгіп тастайды, ал түбінде қалған толық дәнді тұқымдарды стандарттармен белгіленген дымқылдылыққа дейін кептіреді.
24. Табиғи ауа-күн жағдайында кептіру құрғақ және желдетілетін бөлмелерде немесе күн астында жүргізіледі. Бұл ретте кептіру процесін жеделдету үшін бүрлерді жұқалап жайып қояды, күніне 1-2 рет араластырып тұрады. Ашылған бүрлерді тұқым тазалағыш машиналарда немесе қолмен үгітеді.
&2. Жапырақты ағаш түрлерінің жемісі мен тұқымын өңдеу
25. Жапырақты ағаш түрлерінің тұқымдары былай бөлінеді:
1) құрғақ (емен, қайың, үйеңкілер және басқалар);
2) шырынды, соның ішінде:
шырынды жеміссерігімен (қарақат, тұт және басқалар);
етті (сары өрік, қара өрік және басқалар);
еті құрғақ жеміссерік (пісте, жаңғақ және басқалар).
26. Жеміс серігімен құрғақ тұқымдар мен жемістерді жинап алғаннан кейін шіріп кетпеуі үшін оларды кеуіп құрғап қалғанша кептіреді. Бұл үшін оларды бастырманың астына немесе жақсы желдетілетін бөлмелерде жайманың үстіне немесе сөрелерде 3-4 см (қарағаштар) 10-15 см (емен жаңғағы, жаңғақтар)
қалыңдықта жайып тастайды.
27. Кептіру ұзақтығы ағаш түріне және ауа райы жағдайларына байланысты болады. Құрғақ ауа райында қарағаш тұқымдарын кептіруге 2-3 күн, жаңғақ жемістілері - 3-5 күн, үйеңкілер мен шағандардың қанатты тұқымдары - 5-7 күн, емен жаңғағы үшін - 10 күнге дейін қажет болады.
28. Құрғақ жемістерді кептіру үшін бүркептіргіштерді немесе ауылшаруашылық астық кептіргіштерін пайдалануға болады.
29. Кептіріп алған соң құрғақ тұқымдарды түрлі бөтен қоспалардан (бұтақтар, жеміс тұғырлары, жапырақтар және тағы басқалар) тазартады, тұқым тазалайтын машиналарда қанатсыздандырып (қарағаштардың, сексеуілдің, шаған мен үйеңкілердің және тағы да басқалардың қанатты тұқымдары), кейіннен желпиді.
30. Бұршақ тұқымды ағаштардың, жұпаргүлдің, теректер мен талдардың жемістерін алдымен жайманың бетіне төгіп көлеңкеде кептіреді, сосын күн астында толық ашылғанша жиі-жиі араластырып, соңынан үгітеді және жеміссеріктері мен басқа да қоспалардан тазартады.
31. Жидектердің шырынды жемістері, жеміс шоғыры, сүйекті шырынды жемістер бұзылып кетпес үшін тұқымын ажыратып алу мақсатында өңдеуге жіберіледі.
32. Аз ғана мөлшерде өңдеу кезінде шырынды жемістерден, соның ішінде жидектерден, жеміс шоғырынан, сүйекті жемістерден, шекілдеуік тұқымды ағаштар жемісінен (алма, алмұрт және басқалары) және сүйекті тұқымды ағаштар жемісінен (сары өрік, қара өрік және басқалары), сондай-ақ қына ағашының, ұшқаттың, шетеннің және итмұрынның жемісінен тұқымды ажырату қолмен кесу, оны езу және кейіннен етін ағын сумен шаяды.
33. Жеміс етінен ажыратылған және жақсы жуып-шайылған тұқымдар құп- құрғақ болғанша кептіріледі.
34. Жемістердің үлкен партиялары жеміс өңдейтін кәсіпорындарда қолданылатын жеміс үгітетін, жеміс сүйегін ажырататын және жуу машиналарында жылу қолданылмай өңделеді.
35. Ормандарды қалпына келтіруге және орман өсіруге арналған дайындалған, сондай-ақ орман иеленуші сатып алған тұқымдарды есепке алу осы Ереженің 4-қосымшасына сәйкес белгіленген нысан бойынша жүргізіледі.
4. Тұқым партияларын қалыптастыру және орташа үлгіні құрау тәртібі
36. Жиналған және өңделген тұқымдар партияларға бөлінеді, олардың барынша ауыр массасы осы Ереженің 2-қосымшасына сәйкес айқындалады.
37. Жекелеген партияда сапасын бағалау орташа үлгіні талдау негізінде жүзеге асырылады.
38. Үлгілер сұрыптауды және орташа үлгіні құрауды орман иеленушінің (орман пайдаланушының) үлгілер сұрыптау жөніндегі уәкілетті тұлғасы жүзеге асырады.
&1. Тұқым партияларын қалыптастыру
39. Партия біртекті тұқымдардан:
1) түрі немесе түр алуандығы;
2) өсетін орнының жағдайлары;
3) жас топтары (жас балауса, орта жастағы, пісуге жақын, пісіп жетілген);
4) селекциялық санаттары (сортты, жақсартылған, қалыпты);
5) екпелердің шығу тегі (табиғи, жасанды);
6) тұқымды жинау, өңдеу, сақтау тәсілі;
7) түр-түсі, жылтырлығы, иісі және дымқалдану деңгейі бойынша қалыптастырылады.
40. Белгілі бір түр тұқымдарының әртүрлі партияларын, соның ішінде массасы бойынша шағын партияларын араластыруға болмайды.
41. Қалыптастырылған тұқымдар партиясы осы Ереженің 5, 6- қосымшаларына сәйкес нысан бойынша паспортпен және заттаңбамен куәландырылады.
&2. Орташа үлгіні құрау тәртібі
42. Орташа үлгіні тұқымдардың қалыптастырылған партиясынан үлгілер сұрыптау және бастапқы үлгіні құрау жолымен алады.
43. Үлгі ағаштың түріне және тұқым партияларын сақтау жағдайларына байланысты арнайы сүңгілермен (конус, дорба, цилиндр пішінді) немесе қолмен алынады:
1) үюлі күйінде сақтаулы ұсақ және орташа тұқымдар үшін үлгілер сұрыптау әр қабаттың бес түрлі жерінен (жоғарғы - тереңдігі 10 см, орташа-үйінді биіктігінің жартысы, төменгі - еденнен) жүргізіледі, яғни 15 үлгіден кем болмауы керек;
2) ірі тұқымдар үшін (жаңғақтар, сүйекті жемістер және басқалары) - әр қабаттың он түрлі жерінен 3 үлгіден алады;
3) қаптарда (10 қапқа дейін) сақтаулы сусымалы тұқымдар үшін әр қаптан жоғарғы, орта, төменгі қабаттан бір-бірден кемінде үш үлгі, 10 қаптан көп болған жағдайда - алынған үлгінің тереңдігін алмастыра отырып, әр қаптан бір-бір үлгіден алады;
4) шыны бөтелкелерде, темір ыдыстарда, жәшіктерде және басқа да ыдыстарда сақтаулы тұқым партияларынан сүңгілермен немесе қолмен үлгі сұрыптап алу мүмкін болмаған жағдайда тұқымды тегіс жерге төгеді, араластырады, тегістейді және әр ыдыстың тұқымы төгілген жердің әр тұсынан қолмен кемінде бес үлгі сұрыптап алады.
44. Сұрыптап алынған тұқым үлгілерін (жеке-жеке) тегіс жерге төгеді, мұқият қарап шығып, партияның біртектілігін анықтау үшін қоқыстануы, иісі, түр- түсі, жылтырлығы және басқа да белгілері бойынша салыстырады.
45. Жекелеген үлгілердің күрт айырмашылықтары болмаған жағдайда оларды бастапқы үлгі етіп біріктіреді, оның массасы орташа үлгінің кемінде он мәрте массасы мөлшерінде болуы керек.
46. Бастапқы үлгіден тұқым партиясының сапасын анықтау үшін бір орташа үлгіні бөліп алады.
47. Орташа үлгіні бөліп алу үшін бастапқы үлгіні тегіс жерге төгеді, араластырады, ұсақ тұқымдар үшін қалыңдығы 3 см дейін және ірі тұқымдар үшін 10 см астам шаршы түрінде тегістейді, содан соң диагоналдары бойынша 4 ұшбұрышқа бөледі. Екі қарама-қарсы орналасқан ұшбұрыштан тұқым алып тасталынады, ал қалғанын біріктіріп, келесі бөлу үшін қайтадан шаршы түрінде тегістейді. Бөлуді 2-қосымшада көрсетілген белгіленген массаның орташа үлгісін алғанға дейін жүргізеді.
48. Сұрыптап алынған орташа үлгіні алдын ала суға қайнатып дезинфекцияланған тығыз матадан тігілген таза дорбаларға салады, кендір жіппен байлап, тұқым сапасын, оның энтомологиялық зақымдануын және фитопатологиялық залалдануын анықтау үшін ілеспе құжаттармен бірге (5, 6, 7- қосымшалар) уәкілетті органның мамандандырылған ұйымына жөнелтеді.
49. Тұқымның ылғалдылығын анықтау үшін үлгіні бастапқы үлгі тұқымының қалдығынан дәл осылай құрайды.
Сұрыптап алынған үлгіні таза, құрғақ ыдысқа орналастырып, оны тұқым әбден толтырылғаннан кейін аузын тығынмен нығыздап жабады да, сургуч, балауыз немесе парафин құяды. Орташа тұқым үлгісін ылғал өткізбейтін пленкадан жасалған сыйымдылығы кемінде 0,5дм қапқа салуға болады, қаптың шеттері онда барынша аз ауа қалдыра отырып, ыстық әдіспен жабылады немесе мықтап байланады, содан кейін дәл осындай екінші қапқа салынып, ауызы тығыз байлап тасталады. Заттаңбаның бір данасы ыдыстың немесе қаптың ішіне салынады, екіншісін сыртына желімдейді.
50. Қалыптастырылған партиялардан орташа тұқым үлгілерінің сұрыпталу дұрыстығына бақылау жасау мақсатында уәкілетті органның мамандандырылған ұйымы бақылау үлгілерін сұрыптап алуы мүмкін, оларды талдау нәтижелері бойынша тұқым дайындаушыға оң жақтағы жоғарғы бұрышында "Мемлекеттік бақылау" деген белгісі бар тұқым сапасы туралы тиісті құжат беріледі, ал бұдан бұрын берілген тұқым сапасы туралы құжаттар мемлекеттік үлгілер сұрыпталуымен бір мезгілде алып қойылады.
5. Тұқымды сақтау және себуге дайындау тәртібі
51. Себуге арналған орман тұқымдары арнайы қоймаларда (тұқым қоймаларында), ал олар болмаған кезде - 8-қосымшада көрсетілген жағдайларға сәйкес осыған лайықталған құрғақ үй-жайларда сақталуға тиіс.
52. Орман тұқымдарын сақтайтын үй-жайлар ауа сору-тарту желдеткіштерімен, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы мен температурасын тіркеуге арналған приборлармен жабдықталуға тиіс. Бұл орайда үй-жай ішіндегі ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 70 %-дан аспауға тиіс. Үй-жай тұқым сақтайтын қажетті ыдыспен және үлгілер сұрыптауға арналған құрал-сайманмен:
науалармен, дән құйғыштармен, шелектермен және тағы да басқалармен қамтамасыз етілуге тиіс.
53. Орман тұқымдарының қауіпті зиянкестерімен және ауруларымен күресу үшін олар сақталатын үй-жайлар жылына екі рет газ қолдану әдісімен, аэрозольды және дымқыл (түтін шашкаларымен, фунгицидтер мен инсектицидтер ерітінділермен) әдістермен дезинфекцияланады.
54. Үй-жайлар мен тұқым ыдыстарын дезинфекциялау жұмыстарын орман патологтарының басшылығымен жүргізеді.
55. Тұқымды жабық және ашық күйінде сақтайды.
Жабық күйінде тұқымды әртүрлі бітеу жабық ыдыстарда (бөтелкелерде, канистрлерде, бидондарда, контейнерлерде) сақтайды.
Ашық күйінде - қаптарда, жәшіктерде және үйілген күйінде сақталады.
56. Тұқымға арналған ыдыстар таза, құрғақ, берік болуға және міндетті түрде дезифекциялануға тиіс.
57. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы мен температурасы көп мөлшерде құбылып тұратын жағдайда тұқым бітеу жабық ыдыста сақталады.
58. Қылқан жапырақты ағаштардың тұқымы міндетті түрде хлорлы кальций түтікшесі бар тығынмен жабылған және тұқымның ылғалдылығын ауық-ауық қадағалап отыру үшін тікелей бөтелке ішіне кобальт қағазы салынған шыны бөтелкелерде сақталады.
59. Орман тұқымдарын цемент, асфальт, тас немесе жер едендерде ашық күйінде сақтауға, сондай-ақ тұқымды қант, тұз және химиялық препараттар салынған ыдыстарда сақтауға болмайды.
60. Қоймаларда тез ылғал тартатын заттарды (тұз, селитра, улы химикаттар және басқалар), тез жанатын сұйық заттарды (бензин, керосин және басқалар), сондай-ақ сапасыз тұқымды, тұқым сақтауға қатысы жоқ мүлікті, материалдарды және құрал-саймандарды сақтауға, қоқыс пен тұқым қалдықтарын қалдыруға болмайды.
Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді және сақтауды ұйымдастыру ережесіне 1-қосымша Орман тұқымдарының күтілетін өнімін көз мөлшерімен бағалау шәкілі (В.Г.Каппер бойынша)
Балдың сипаттамасы
Гүл- дену және жеміс беру балы Екпелер үшін Гүлденбейді және тұқым бермейді Гүлденуі немесе өнім беруі өте нашар (гүлі, бүршігі немесе жемісі орман шетіндегі ағаштар мен жекелеген ағаштарда бо- лымсыз мөлшерде және екпелерде өте аз)
Гүлденуі және өнімі нашар (еркін тұрған ағаштар мен орман шетіндегі ағаштарда - қанағаттанарлық, ал екпелерде өте на- шар)
Гүлденуі, өнімі (еркін тұрған ағаштарда және орман шетіндегі ағаштарда - тәуір, ал орта жастағы және піскен алқааға- штарда қанағаттанарлық)
Гүлденуі немес өнімі жақсы (еркін тұрған ағаштарда және орман шетіндегі ағаштарда - өте жақсы, ал орта жастағы және піскен алқаағаштарда - жақсы)
Гүлденуі, өнімі өте жақсы (еркін тұрған ағаштарда және орман шетіндегі ағаштарда, орта жастағы) және піскен алқааға- штарда - өте жақсы Бұталар үшін Гүлденуі, жеміс беруі нашар (гүлдері немесе жемістері бірен-саран кездеседі)
Гүлденуі, жеміс беруі - орташа (гүлімен жемісі жартысында жеткілікті)
Гүлденуі мен жеміс беруі жақсы (бұталардың басым көпшілігі немесе бәрі жақсы гүлденіп, жеміс береді).
Ескерту: Жаппай тұқым дайындау үшін пайдаланылатын селекциялық санаты әртүрлі барлық жеміс беретін екпелерде алдын ала тексеру бірыңғай шәкіл бойынша жүргізіледі.
ережесіне 2-қосымша
Тұқымдар партиясының және орташа үлгінің массасы р/с Түр атауы Бір үлгі Орташа N сұрыптап үлгі алынатын массасы, партияның г ең ауыр кг Кәдімгі өрік Абрикос обыкновенный Armeniaca vulgaris Lam.
Тұшақурай
Аморфа кустарниковая
Amorpha fruticosa
Кәдімгі қарақат
Барбарис обыкновенный Berberis vulgaris L.
Салпыншақ қайың
Береза повислая
(береза бородавчатая)
Betula pendula Roth
(B.verucosa Ehrh.)
Кәдімгі қынаағаш
Бирючина обыкновенная Ligustrus vulgare L.
Кәдімгі долана
Боярышник колючий или обыкновенный Crataegus oxyacanth L.
Далалық шие
Вишня кустарниковая, вишарник (вишня степная)
Cerasus fruticosa
(Pall.) G. woron
Кәдімгі шие
Вишня обыкновенная
Cerasus vulgaris Mill.
Жылттырлы тегіс шегірін Вяз гладкий Ulmus laevis Pall.
Қарағаш
Вяз перисто-ветвистый (туркестанский карагач)
Ulmus pinnato-ramosa Dieck.
Үш тікенді қарамала
Гледичия трехколючковая (гледичия обыкновення)
Gleditsia triacanthos L.)
Кәдімгі алмұрт
Груша обыкновенная
Pirus communis L.
Сәнтал
Дерен кроваво-красный или свидина Cornus sanguinea L.
Черештат емені
Дуб черешчатый
Quercus robur L.
Кәдімгі шырша
Ель обыкновенная или европейская Picea abies (L.) Karst.
Сібір шыршасы
Ель сибирская
Picea obovata Lebed.
Шренк шыршасы
Ель Шренка
Picea Schrenkiana Fet. M Кәдімгі ұшқат Жимолость обыкновенная Lonicera xylosteum L.
Татар ұшқаты
Жимолость татарская
Lonicera tatarica L.
Кәдімгі шәңгіш
Калина обыкновенная
Viburnum opulus L.
Сары қараған
Карагана древовидная или желтая акация Caragana arborescens Lam.
Европалы екпе талшыны Каштан посевной европейский или благородный Castanea sativa Mill.
Ақ үйеңкі
Клен ложноплатановый, явор, белый клен Acer pseudoplatanus L.
Сүйір жапырақты үйеңкі Клен остролистный или платановидный Acer platanoides L.
Дала үйеңкісі
Клен полевой
Acer campestre L.
Татар үйеңкісі
Клен татарский, неклен, черноклен Acer tatarucum L.
Ат талшыны
Конский каштан обыкновенный Aesculus hippocastanum L.
Үлкен жапырақты жөке
Липа крупнолистная
Tilia platyphyllos Scop.
Кіші жапырақты жөке
Липа мелколистная или сердцевидная Tilia cordata Mill.
Сібір балқарағайы
Лиственница сибирская Larix sibirica Ledeb.
Жіңішке жапырақты жиде Лох узколистный Elaeagnus angustifolia L.
Виргин аршасы
Можжевельник виргинский Juniperus virginiana L.
Қара арша
Можжевельник обыкновенный Juniperus communis L.
Шырғанақ
Облепиха крушиновая
Hippophae ramnoides L.
Греция жаңғағы
Орех грецкий
Огпдфты купшф Дю
Кәдімгі шабдал
Персик обыкновенный
Persica vulgaris Mill Сібір самырсыны Пихта сибирская Фишуы ышишкшсф Дувуию Шығыс биотасы Платикладус восточный, плосковеточник (биота восточная)
Platycladus orientalis (L.) Franco Ақ инеш Робиния лжеакация или белая акация Robinia pseudoacacia L.
Итті раушан
Роза собачья
Rosa canina L.
Кәдімгі шетен
Рябина обыкновенная
Sorbus aucuparica L.
Ақ сексеуіл
Саксаул белый
Haloxulon persicum Bge.
Қара сексеуіл
Саксаул черный
Haloxulon apillum
Жалқын
Скумпия или желтинник Cotinus coggygria Scop.
Қараөрік
Слива колючая (терн)
Prunus spinosa L.
Соғды қараөрігі
Слива растопыренная (алыча)
Prunus divarigata Ldb.
Қарақат
Смородина золотая
Ribes aurerum pursh
Шығыс сараңы
Солянка Палецкого
(черкез Палецкого)
Salsola paletzkiana Litv.
Шеркез, Рихтер сараңы Солянка Рихтера (черкез Рихтера)
Salsola richteri (Moq.)
Сосна кедровая сибирская (кедр сибирский)
Pinus sibirika Du Tour Кәдімгі қарағай Сосна обыкновенная Pinus silvestris L.
Ақ терек
Тополь белый или серебристый Populus alba L.
Қара терек
Тополь черный или осокор Populus nigra L.
Батыс аршасы
Туя западная
Tuja occIdentalis L.
Ақ тұт
Шелковица белая
Morus alba L.
Қаратұт
Шелковица черная
Morus nigra L.
Орман алмасы
Яблоня лесная
Malus silvestris (L.) Mill.
Паллас алмасы немесе сібір Яблоня палласа или сибирская Malus pallasiana Juz.
Жасыл шаған
Ясень ланцетный или зеленый Fraxinus lanceolata Borkh.
Кәдімгі шаған
Ясень обыкновенный
Flaxinus excelsior L.
Соғды шағаны
Ясень согдианский
Fraxinus sogoliana Bge Ескерту: Барынша ауыр массаның 1/25 бөлігін құрайтын тұқым партиясы шағын партия деп есептеледі. Массасы бойынша шағын партиядан орташа үлгі белгіленген массаның тең жартысын құрайтын тұқым үлгісі сұрыптап алынады. Бір түр тұқымдарының массасы бойынша шағын бірнеше партиясын араластыруға болмайды және олардан бір орташа үлгі сұрыптап алуға жол берілмейді. Артықшылығы бар ағаштардан және ерекше бағалы тұқымды ағаштарынан жиналған тұқымдар үшін орташа үлгілердің белгіленген массасын сақтамауға болады.
ережесіне 3-қосымша
Қазақстандағы негізгі ағаш және бұта тұқымдыларының гүлдену, пісіп- жетілу және олардың жемістерін, бүрлерін және тұқымдарын жинау күнпарағы Түр атаулары Уақыты (айлар)
гүл- пісуі жиналуы піскен денуі жеміс пен бүрдің түр-түсі Қылқан жапырақтылар ІІІ-Ү ҮІІІ-ІХ құба Шренка шыршасы ІХ қоңыр жылтыр ашық- шұғыл сары немесе қоңыр- Кәдімгі арша қара- көкшіл Вергин аршасы қызыл, сұр-құба ІХ-Х құба, ашық-құба Сібір қарағайы сұр-қоңыр Кәдімгі қарағайы ІХ-ІІІ сұр, сұр-құба, қоңыр Батыс бозаршасы сұр- қоңыр, Жалпақ жапырақтылар ІІІ-ІҮ ҮІ-ҮІІІ қызыл- Ақ қараған немесе ақ инеш күз-қыс қоңырлау- ҮІІ-ҮІІІ сары-құба Тушақурай ҮІ-ҮІІ қоңырлау сары- жасыл, Түкті қайың сары, ІХ-ХІ қара, жылтыр құба- Кәдімгі аюбадам қызғылт- Дала шиесі қызыл Жылтыр шегіршін сұр Кіші жапырақты шегіршін құм түсті Кәдімгі қарала Алмұрт ҮІІІ-Х көк-жасыл Уссури алмұрты жасыл- ақшыл Сәнтал, көріктал қара Емен ақшыл- қызғылт, шымқай- Ақ тал Шәңгіш Сәнағаш Еуропа талшыны Ү-ҮІІ жаңғақты талшын түсі Гиннал үйеңкісі ашық күлгін ІХ-ІХ-Х қара-сұр құба-қоңыр Жіңішке жапырақты жөке қызғылт сары құба Грек жаңғағы Көк терек қатты- жасыл Жабысқақ қандыағаш Х-ХІ ҮІІ-ІХ бархатты Х Тікенді қараөрік қара-көк Соғды қараөрік күргін, қызыл-шие Сары қарақат күнгін Қара қарақат Шығыс сораңы Сораңы сұр-күміс Бальзам терегі ақ, жа- сылды-ақ қара-сия Жапон бежесі Ескерту: Күнпарақта жаппай гүлденуінің және жемістердің (бүрлердің)
пісуінің мөлшерлі мерзімдері көрсетілген, олар қолайсыз жағдайларда кешірек басталуы мүмкін. Тұқым жинау үшін сондай-ақ болжамды мерзімдер келтірілген. Сары қараған, қайың, терек пен көкталдың жемістері мен сырғаларын толық піспей тұрып біраз ертелеу жинайды, өйткені піскеннен кейін тұқымдар тез шашылып қалады.
Кәдімгі шағанның, қабыржықтың және итмұрынның жемістерін де тұқымды себуге неғұрлым ойдағыдай әзірлеу үшін біраз піспеген күйінде жинаған жақсы.
ережесіне 4-қосымша
ОРМАН ТҰҚЫМДАРЫН ЕСЕПКЕ АЛУ КІТАБЫ Ағаш тұқымы _____________________ түр атауы Осы Тұқымның Тұқым Тұқым- Тұқым сапасы тұқым дайын- мас- ның Құжат- Сапа пар- далған сасы селек- сапасы тың сыныбы тиясы жері циялық өнгіш- паспо- (алынған)
санаты құжат- тігі % ртының орман (сорты, мер- (сапа- N және жақсар- толты- зімі лығы, ауданының тылған, рылған өмір- индексі, жақсы)
күні шең- шаруа- және N дігі)
шылығы, орман- шылығы Тұқым шығыны, кг Жыл басына кондициялық Пайдала- Есептен тұқымдардың шығынымен нылғаны, шыққаны қалдығы, кг есептен с.і.
(конди- өткізілді жөніндегі барлығы емес)
құжаттың берілген күні мен Ескерту: Орман тұқымдарын есепке алу кітабы нөмірленуге, жіппен байлануға және тұқым дайындаушы - орман иеленушінің (орман пайдаланушының) мөрімен куәландырылуға тиіс.
ережесіне 5-қосымша
Паспорт N _____
_________________________________________________ 200 ж. құрылған (күні, айы)
______________________________________________________тұқым партиясы (толық қазақша, латынша түрлік тұқым атауы)
____________________________________________________ кг, массамен (жазбаша) (цифрмен)
1. __________________________________осы тұқым партиясын дайындады (дайындаған, бағыныштылығын көрсете отырып)
2. Шаруашылық мекен-жайы және пошта индексі_________________________
3. Шаруашылықтың телеграф адресі ___________________________________
4. Тұқым, жеміс жиналатын уақыты _____________________________200 ж.
5. Тұқым, жеміс, бүршік жиналатын орын:_____________________________ (айы, жылы)
(орман, орман тұқым ауданының индексі, облысы, республикасы)
(орман шаруашылығы ООШ, Орманшылық)
Орман тұқымы объектісінің санаты____________________________________ (ООШ, ТОТУ, УОТУ т.б.)
Сортты және жаңартылған тұқым _____________________________________ (плантация N, учаске, орам, телім)
6. Алқаағаштардың, плантацияның, учаскенің таксациялық сипаттамасы:
құрамы ___________ бонитеті ____________ орман түрі ______________ жас тобы ___________________________________________________________ (балаусалар, орта жастағылар, пісіп келе жатқан, піскен)
Селекциялық тобы ___________________________________________________ Тұқымның орман өсіру бағалығы ______________________________________ (дұрыс, жақсартылғаны, іріктелгені)
Басқа мәліметтер____________________________________________________
7. Таулы жағдайлар үшін көрсетіледі:________________________________ а)теңіз деңгейінен биіктігі_________________________________________ б) бөктері (шығыс, батыс, оңтүстік, солтүстік)______________________
8. Тұқым, жеміс, бүршіктерді жаппай дайындау алдында кіммен және қашан алқаағаштарға алдын ала тексеру жүргізілді____________________
9. Бүршіктен тұқым қашан және қандай әдіспен алынады, бүршік кептірушінің тұрпаты, температурасы және т.б._______________________
10. Қылқан жапырақтылар тұқымы қандай әдіспен және қандай механизмді қолданумен қанатсыздандырылған және тазартылған__________
11. Тұқым құрған және шырынды жемістерден қандай әдістермен алынған ___________________________ тұқым қандай әдіспен тазартылған
12. Тұқым тазарту қашан аяқталған__________________________________ (күні, айы, жылы)
13.Тұқым қайда сақталады____________________________________________ (жете көрсету: арнайы тұқым сақтағышта, ыңғайландырылған, суық немесе жылы бөлмелерде, орларда, погребтерде және т.б.)
14. Тұқым қандай ыдыста сақталады___________________________________ (бөтелкеде, қапта, жәшікте және т.б.)
15. Тұқым қай жылдың жоспарына дайындалған__________________________
16. Тұқым қандай мақсатта дайындалған_______________________________ (өз шаруашылығында себу, басқа шаруа- шылықты қамтамасыз ету, тәжірибе жасау үшін және т.б.)
М.О.
Паспорт құрастыруға жауапты адамның, қызметі және қолы ережесіне 6-қосымша Заттаңба
1. Тұқымның түрлік атауы____________________________________________
2. Тұқымның орман тұқымдылық құндылығы ____________________________ (жақсы жақсартылған, іріктелген)
3. Орман тұқым ауданы, орман өсірілетін өңір, аймақ тармағы
4. Орам, телім нөмірі_______________________________________________
5. Артықшылығы бар ағаш нөмірі______________________________________
6. Шаруашылық атауы (ұйымы) ________________________________________
7. Дайындау жылы мен айы ___________________________________________
8. Паспорттың нөмірі мен берілген күні_____________________________
9. Партияның алғашқы массасы ____________________________________кг.
10. Ыдыс түрі және орам саны_______________________________________
11. Ыдыстың реттік нөмірі___________________________________________
12. Ыдыстағы тұқым массасы__________________________________________ (алғашқысы, және кейінгілері, пайдалану тұқым мөлшері бойынша)
13. Тұқымның жарамдылығы туралы куәліктің нөмірі және берілген күні _______ тұқымның сапа сыныбы __________ күшінде болу мерзімі _______ Тұқым сақтауға жауапты кісінің қызметі және қолы ережесіне 7-қосымша Осы акті бойынша іріктелген барлық үлгілер орман шаруашылығының мамандырылған өкілетті органына жіберіледі Акт N Тұқым сапасын анықтау үшін орташа үлгілер алынған мекеме ұйым ______ (мекеме, ұйымының атауы) (аудан, облыс, республика)
200 ж. _______________ мен, тұқым жинауға уәкілетті адам (қызметі, мекемесі, ұйымы)
(аты-жөні, тегі)
______________________________________________________қатысушымен (әрқайсысының қызметі)
мына төмендегі партиялардағы тұқымға тексеру жасалды және орташа үлгілер бойынша сақталады_________________________________________ (сақталатын орын, шаруашылық ұйым)
қай партия- түрлік өнім жылдың сының атауы бер- жоспа- нөмірі ген рына жылы Ыдыс- Пас- порт үлгі- қанша түрі көшір- қайдан нің рет месі масса- тал- соңғы орын- беріл- қашан сы, г дауға дардың алынған бе- әр рілді бойынша сол құжатты берген стан- циясы- Тұқым үлгісін жіберген ____________________________________________ (орман тұқым станциясының аты)
13056.1-67 МемСТ бойынша үлгі тұқымы алынған Тұқымды сақтауға жаупты кісінің Комиссия мүшелерінің қолдары:
Тұқым партияларының дұрыс сақталу жағдайларын жасауға, араласпауына, қоқыстанбауына кепілдік беруші______________________________________ (шаруашылық ұйым, мекеме атауы)
Шаруашылық (ұйым) басшысының қолы __________________________________ (қызметі, аты-жөні, тегі)
Тұқым сақтауға жауапты адамның қолы_________________________________ ережесіне 8-қосымша Әртүлі ағаштар мен бұталардың тұқымдарын, жемістерін, бүрлерін жинау, өңдеу және сақтау ерешеліктері Жемістер мен Жемістер Жеміс Тұқым сақтау р /с бүрлерді жинау мен пен сақ- ыл- бүрлерді бүрлер- тау ғал- жинау ден тә- ды- тұқым- сілі зі- лы- ғы тазалау мі, шығуы жыл Шырша: сібір, Шренк немесе Тянь-Шань Бүрлерді өсіп Тұқымдарды гер- тұрған немесе бүрлерден ме- кесілген алуды бүр тика- ағаштардан кептіргеш- лық жинайды, кесу терде жабы- кезеңі. Сібір 30-40 С ла- шыршасының темпера- тын піскен бүрінен турада шыны тұқымның көп жүргізі- ыдыс- түсуіне (діңнің леді.
тар- жерге соғылуынан)
Піспеген да байланысты болады.
өңдеуге
Сібір шыршасын дейін кесуге және бастырма бүрін жинауға, оңтүстік желдеті- беткейдегі летін ағаштардың бүрі бөлмеде қоңыр түске 25-30 см бояланғанда қалыңдықта кіріседі 15-20 күн ұстайды және 4-5 күн сайын аударып отырады.
Бүрлерді күнде бүр- кептіргіш- терде де кептіруге қанатсыз- дандырып, сұрыптайды Тұқым жинауды Жиналған желдетіле- тін бөлме- тұқым пісуге 15-20 күн қалғанда өсіп тұрған немесе кесілген аға- штардан лерде мұқият жинайды.
кептіреді
Тұқымды,
(жүйелі бүрлер жаппай түрде ашыла бастаған- араластырып да ағаш астына отырады).
полог төсеп:
бүркептір- гіштерде 45-50 С аспайтын кептіреді.
сақтау мерзімі 4 айдан аспауы керек.
Алынған тұқымдарды сұрыптайды.
а) ағаш бұтақтарын таяқпен ұру арқылы б) ағаш діңін (діңнің ұрылатын жеріне резенке шеңбер немесе тақтай қою арқылы.)
в) вибрациялық машиналармен Арша: виргиния; кәдімгі Бүржидек- 10-15 Бүржидектерді өсіп түр- ған терді ағаш ыдыста екі ағаштардан үсік қабырғалы тақтайда, електе немесе тұқымтаза- басталмай тұрып лау маши- жинайды насында тазалайды. Тұқымды (бірінші сумен жуып, 1,5-2 см. қалыңдықта жайып кептіреді.
үсіктен кейін жидектер жерге түсе бастайды)
Майқарағай: еуропа: Нордман немесе Кавказ; Сахалин; Сібір Бүрлер жақсы пісу үшін оларды жақсы желдетіле- Еуро- па май- дей- қа- ін лерге қойып рағайы күніне 1-2 рет аралас- қал- Бүрлерді өсіп тұрған штардан жинайды. Бүр жинауға, ағаштардың оңтүстік бетіндегі бүр- лер шашыла бастаған- да кіріседі.
тырады.
ғанда-
Тұқымды бүрден алу ры үшін МИС-1 машинасын қолданады. Егер машина жоқ болса, ашылған бүрлерді қаптарда қолмен үгітеді, тұқымды қабыршақ- тардан електерде ажыратады, қанатсыз- дандырылады Қарағай: самырсынды; сібір самырсынды; корей немесе маньчжур, самырсынды қарағай Піскен бүрлерді Сібір Құр- жинауды өсіп ұсақтап, самыр- ғақ, тұрған ағаштар- сынды сал- дың бұтақтарын үгіту қын сілку (таяқпен)
аппараты ғай жер- арқылы жүргі- бар
-24-25;
лер- зеді. Жазық машиналарда корей- де жердегі (МК-1, 40-60.
жә- толымдылығы аз
ДальОШҒ бүр шік- ормандарды бір ұсақтағышы)
тер- сілкуді "Кедровка"
қоспалардан де, вибрациялық тазартады.
қой- қондырғысымен
Машина жоқ ма- жүргізеді. Өнім болса лар- мол жылдары бүрлерді ағаш да.
бүрді жерде теркаларда Шұң- және қар еріген ұсақтап - қыр- соң жинайды.
қисық таяқтармен.
да,
("Тұқымды тран- бүрден шея- механикалық тәсілмен алу тарауын құм қара).
ара-
Тұқымды лас- електерде тыру арқы- Дайындалған лы ("Тұқым сақтау"
қалыңдықпен тарауын- қара)
күнде кеп- тіреді. Көп тұқымды бидай кеп- тіргіштерде болады Бүр жинауды, Тұқымды бүрлерден бүр кеп- Гермети- жинайтын аудан калық мен жаздық ауа
-50-60 С температу- жабыла- райы жағдайына рада алады. Ерте жиналған бүрлер (қыркүйек- тын шы- ны қазан, қыркүйек-қара- солтүстікте қараша) толық пісу үшін оларды жақсы жел- тарда шадан, детілетін наурыз-сәуірге жерлерге дейін өсіп 1-2 қояды, белгілі бір уақыт сайын жүргізіледі тұрады және сақтауға қойылған соң 1-3 айдан кейін өңдейді. Тұқымдарды механикалық тәсіл мен немесе су бүрку арқылы Бүрлері піскен кезде өсіп құрғақ тұрған жерде, брезентте немесе стеллажда кептіреді, тұқым тез түсу үшін араласты- рады.
МИС-1 ма- шинасында өңдеу мүмкін.
Өрік: кәдімгі, маньчжур Сүйектерін Кә- Сал- кә- жемістерден дімгі дім- Жемістерін піскен кезде жинайды. Қанатсыздан- шығаруды өрік гі руды қолмен қолмен
-10-17 жинаған соң мань- таза бұтақтарда немесе (жап- пай пісу кезінде)
1-2 күнде чжур қап- төселген жүргізеді 15-23 ньч- (тұқымның төсеніштерге сілку ар- қылы жур аз партия- жүргізеді.
сын дайын-
Жемісті даған кезде)
бақтарда тұқым-жинау машинасын - партиясын та- жеміс сілкитін дайында- лады.
ВСО-25 "Стрела"
ғанда сүйек
Ең жақ- шығаратын сы қолданады машиналарды пайдаланады.
сіл
Сүйектерді 4-5 см са- лын- жайып, ауада 35 С бидай кептіргіште тау.
Бұталы туша қурай
Жеміс бұтақтарын кептіріп, електерде тазалайды 60-70 Гер- (ашылмаған дәндер себіледі)
ти-
Жеміс беретін бұтақтар- ды күзде және қыста қолға қолғап киіп жи- найды ка- жа- бы- ны ыдыс- да, ал- ғаш- қы көк- тем- себу үшін -қа- ғаз қап- да, жә- Сырғаларды жақсы желдеті- Қабыр- Сырғаларда өсіп түрған ағаштар- летін жерлерде 5 см қалың- шақсыз дықта жайып дан қолмен, секаторлар- мен және бұтақкес- дар:
немесе бұтақтармен бірге іліп кептіреді. Кептірілген сыр- ғаларды тырмамен аралас- тырады, қаптармен сілкиді; буылған сырғаларды үгітеді.
Жапырақ- қотыр қайың дөңге- кіштермен тұқымның пі- суіне 10-15 күн қалған- да жинайды (сырғалар- ды майыстырғанда олар тарын, бұтақтарын,өзектерін т.б. ірі қоспаларды тұқым- ды електен өткізу арқылы алып тас- лек жапы- тайды. Қайың тұқымы 2-3 мм тесікті електерде жақсы та- зар- рақты тылады. Тұқымның көп парти- та хлор- ясын дайындау кезінде, сырғаларды өңдеуді (қанатсыз- лы каль- 30-40% дандыру мен бірге) тұқым тазалайтын машина- ций- қырлы ларда мен бір- жүргізу ге жинал.
- 20% жылы не- месе ке- лесі көк- үшін - құр- ғақ, сал- ағаш жә- де қа- лың- ғын 4 см етіп, қа- ғаз са- лып тай- ды.
Қайың: даур немесе қара, үлпек, орман және тас Жоғарыда- Даур Сырғаларды өсіп тұрған ағаш- ғыдай.
бығы
Бірақ даур және Эрман қайыңда- тардан қолмен, секатор- мен, бұтақ кескіш- рының қанаттары өте жіңіш- үлпек ке болған-
-30-40 дықтан термен жинайды. Піс- кен сырғалар ағашта көп тұрады, сондық- тан жинауға асықпауға дандыру жүргіз- бейді.
Жемісі піскен соң қол- мен жинайды Таза қап- Жидектерді електен өткізіп, сумен жуады, електе қа- лыңдығын 1,5-2 см етіп жайып кептіреді. Немесе жи- дектерді електен өткізген соң мезга бар тұқымды кепті- ріп, сұрыптайды. Жемістер- дің үлкен тау- партиясын тұқым тазалайтын машиналарда өңдеуге бо- лады, өңдеуден кейін тұқымды жуу керек ға бо- лады 15-20 Долана: тікенді немесе кәдімгі; алқызыл; жемісті жеміс езгіште немесе електе, ағаш ыдыста да, ұра- Жемісті ерте күзде себу үшін олар пісе бастаған- да жинайды; ал ұзақ сақ- тау үшін - толық піскен қолмен езеді. Үлкен партияны өңдеуге тұқым тазалай- тын машина қолдануға болады.Тұқымды жауып, 2-3 қа- лыңдықта жайып кептіреді, сұрыптайды Аюбадан: кәдімгі, қызыл, қара Жеміс бұтақта- Қызыл аюба- дам -3- Жемістерді електе ағаш ыдыстарда ағашпен тазалайды, жеміс езгіштерде өңдейді. Тұқымды сумен жуып, шүбе- рек тартылған рамаларға 1 см қалыңдықта төсеп кептіре- ді, сұрыптайды рын қолмен үзеді неме- се секатормен себетке не төселген төсеніштер- ге кеседі қара -2- лық жа- та Шие: бұталы, дала, кәдімгі Жемістен сүйекті алу үшін сүйек сылитын машина неме- се жеміс езгіш қолданады. Аз дайын- Бұта- дау кезін- шие - 12-15;
Жемісін бұтақтан қол- мен үзіп жинайды, же- міс бақтарында жеміс жинау машинасы - ВСО- 25 "Стрела"
қолданылады.
кәдімгі
-12-20 де жемісті ағаш ыдыста мыжиды, ал сүйектегі жеміс жұмсағын електе жуып алады. Жеміс өңдеу ол жиналған соң 1-2 күн ішінде жүргізеді. Егер тұқымдар жиналған соң бірден себуге арналмаса, оларды елекке қалыңды- ғын 2-4 см жайып, кептіреді, сұрыптайды. Тұқымның үлкен партиясын өңдеуді өнім алу арқылы жүргізеді - пюре, сок Шегіршін: жылтыр; жапырақты, қарағаш; ұсақ жапырақты, бұжыр жапырақты Қанаттары сарғай баста- Жемістерді Тұ- ғаннан 5-10 күн қоспалар- қым жи- Жыл- тыр шегір- ішінде жемісін дан, ал жер беті- нал- шін- нен жина- ған соң, бір- а) корзинаға ден се- немесе сомкеге ғанда топырақтан- електі пайдаланып тазартады. Одан кейін жемісті 3-5 см қалыңдықта төсеп кептіреді. Тұқым- ды себу үшін қанатсыз- біледі.
қолмен үгу арқылы;
дандырыл-
Ке- ған жемісті лесі жыл- б) желсіз күні төселген төсенгіштерге сілку ар- қылы;
дық көк- тұқым тазарту машинасында немесе ұсақ тесігі бар елек- тен қолмен өткізу арқылы өңдеп, сұрыптайды.
те- міне дей- в) алдын-ала тазартыл- ған учаскелерге түскен тұқымды тазарту арқы- лы.
тау қа- жет бол- са, тұ- қым- ды кеп- ті- ріп, ге сақ- ды (100 гр хлор- ций 10 л қа).
Кәдімгі қарамала 20-25 Жемістерді күн көзінде желділетін орында немесе бүр ғаз 30-35 С кептіреді; МИС-1 машинасында, да, үл- тұқым тазалау машинасында немесе үгіткіште жеңіл та- яқпен брезентке ұру арқылы өңдейді. Тұқымды қоспа- лардан електе тазалайды.
Піскен жемістерді өсіп тұрған ағаштардан жи- найды жемісті қолға қолғап киіп үзеді, бұтақ- кескішпен кеседі, төсел- ген төсенішке таяқпен ұрып түсіреді кен пар- тия- рын- жә- Алмұрт: кәдімгі: уссурий;
аз партия дайында- ғанда Кәдім- гі ал- мұрт
-0,6- уссу- рий
Жемісті піскен соң өсіп тұрған ағаштан сілку немесе төселген бре- зентке ілгішпен түсіру арқылы жинайды. Жемі- стер біркелі піспесе, оларды қолмен жинай- 0,7-1,7 жемісті ағаш ыдыста немесе електе езеді. Әдетте тұқым- ды 2 рет жуып, шуберек тартылған рамада қалыңдығын 1 см етіп жайып кептіреді, сұрыптайды. Тұқым алудың құрғақ әдісін де қолданады: жемісті ұсақ бөліктерге ке- сіп, күн көзінде кептіріп, електен өткізеді. Тұқымның үл- кен партиясын өңдеуді пюре, сок алумен бірге жүргізеді та. Таза рұқ- сат еті- леді Дерен: ақ, алқызыл және сәнтал Ақ Жемісті електен өткізеді. Тұқымды жеміс жұсағынан су- мен жуып ажыратады, қалыңдығын 2-3 см етіп елек- ке жайып, сұрыптайды.
дерен 10-15;
бұтадан жеміс толық піскен кезде қолмен үзу немесе сілку арқылы жиналады алқы- зыл
-10-25 те тұра- ды
Емен: қызыл, монғол, жартас, кәдімгі Дәндерді Емен:
монғол
Қысқа сақтау:
Дән жи- қолмен сұрыптай- а) тран- ды, ауру, Дәмін жерде жинайды.
бір учаскеде жинауды 3- 5 күннен кейін қайта- лайды. Бірінші ауру, ғақ ған- шеяда зақымдан- зағымданған б)
ған, дамы- дәндер дары маған нан кей- түсетінін 90-95 да, жа- ғы- ескеру керек астында пырақ в) қарда салқын г)
дән сақ- летін, дезинфек- ция жасал- орнында ған жерде д) қой- кептірі- мада е) мұз Құрғақ ауа-рай- қой ында мада, ұрада, жиналған дәндерді кептіру үшін қалыңдығын 15 см етіп жаяды, ал жауынды кезде жиналған- мұз са- дардың қалыңдығын 20 см етіп лынған шұң- жаяды.
қырда 1-3 С дейін тұрақты аяз бас- талғанда дәнді түнде сабанмен - матамен құрғақ жапырақпен т.б жаба- Ұшқат: Маак; кәдімгі; татар Жемісті електе, жеміс терка- сында, тұқым тазалау машинала- рында Жидектерді ашық жер- лерде, орман шетінде қолмен үзу арқылы жи- немесе ағаш ыдыста езеді. Тұқымды жеміс жұмсағынан сумен жуу арқылы ажыратады, шүберек тартылған рама- да 1-1,5 см қалыңдықта жайып кептіреді, сұрыптайды Ақ күміс тал, тал Дайындал- Герме- Сырғаларын өсіп тұрған орта- жыл- ған сырға- ша 4,5- ларды құрғақ, желдеті- былатын ыдыс дан қолмен үзу және се- катормен кесу арқылы жинайды. Жинауды бі- рінші қорапшалар ашы- лғанда бастайды летін жерлерге қойып толық өсуін күтеді. 2-3 қойып то- лық күтеді. 2-3 күннен соң, қорапшаның басым бөлігі ашылып, мақта шыққан соң, сырғаларды тұқым өңдей- тін машиналар- тарда.
Эксика- да немесе торда тегістері хлорлы 2х20, кальций дан кейін 1х1,5 мм темір өшіріл- меген тордан 2-3 рет өткізіп өңдейді. Егер тұқым 15-20 күн ішінде себілмей- әкпен тін болса, оларды 5-6 с бойы бөлме темпера- турасында 6-7 % ылғалдыққа Кәдімгі шәңгім Толық піскен жемістер- ді қолмен жинайды жемістерді жеміс теркасында, електе өңдейді және ағаш ыдыста езеді. Тұқымын (сүйегін) жеміс жұмсағынан су- мен ажыратып, 1,5-2 см қалыңдықта жайып, кептіреді, Ағаш тәріздес қараған және сары қараған Дәндерді пологқа Жәшік- 4-6 см қалыңдықта жайып, кептіреді (күн көзінде емес), арасында дәннің бәрі ашылғанша тырмамен араласты- терде, ұралар Жемістерді олар жарыл- май тұрып бұтақтарын ұзындығы 0,5 м таяқпен ұрып төселген да. Жи- пологқа Жеміс жарылғанда дән ұшпау түсіреді немесе наған соң бі- ұсақ тормен жабады. Тұқымдарды қоспалар- қолмен үзіп дан сетка- рінші көктем- мен жаза- ге дей- лайды.
ін қа- да сақ- тауға бо- Ұзақ сақ- үшін гер- тикалық қолда- нылады Кәдімгі сәнағаш Жемістерді кішкене 22-25 жәшік- те, ұрада, қапта тұқым алу үшін МИС-1 машинасында өңдейді немесе електен өткізіп, сұрыптайды Жемісін өсіп тұрған аға- штардан піскен кезде қолмен үзіп және сека- тормен кесіп жинайды Еуропа, себу талшыны Қысқы Жи- на- Жемісін бірінші үсіктен кейін (жаппай түседі)
Жиналған жемістерді ашық ауада жаңғағы шыққанға дейін кептіреді. Плюскадан аршылған жемістерді 8-10 см қалыңдықта жайып, а)
ылғал құ- летіп, жер бетінде 2-3 күн кептірледі мы інгі бі- рін- те;
б) ор- ші мандағы шұңқыр- да;
в) ұра- г) қар не- се жа- пы- рақ ас- тын- Үйеңкі: ақ; далалық; үшкір жапырақты 70-90 Жә- Өсіп түрған ағаштардан жиналады. Қанаттар Жемістерді қолмен сағағынан, ұсақ бұтақтан т.б. тазарта- ды. 5-10 см қалыңдықта жайып кептіреді. Тұқымдар- де, се- қолмен үзіледі немесе секатормен және бұтақ- кескіш- дың көлемін азайту мен себу ыңғайлы болу үшін, олар- ды тұқым тазартатын немесе ауыл шаруашылық ұсақ ағаштарын- бет- да қанат- сызданды- де, (қа- руға термен кесіледі (жерге төселген төсенішке немесе тазартылған учаскеде)
болады. Соңында сұрыпталады дығы см) қа- Кәдімгі атталшын Қорапша- Ыл- нау- Жемістерін бірінші үсік- тен кейін жерден жинай- ды (бұл кезде олар жап- пай түседі)
ларды құрғақ, бос құмды топыраққа 8-10 см қалыңдықта бастырма астында кептіреді. Барлық қорапшалар ашы- лып, тұқымдар шыққанша кептіріледі ды құшы бар жә- ін бі- де не- Жөке: амур; кавказ; ірі жапырақты; ұсақ жапырақты немесе жүрек тәріздес Жемістерді сағағынан, гүлінен тағы басқа қоспалар- амур жөкесі 70-75;
дан қап ішіне салып сілкіп тазалайды. 5-10 см қалдықта төсеп кептіреді, сұрыптай- ірі ды, күзгі себуді жаңадан жиналған келтіріл- меген тұқымдар- Жемістерін кесілген және өсіп тұрған аға- штардан қолмен үзу немесе гүлшоғырын бір- ге кесіп жинайды; таяқ- пен төселген төсенішке немесе қатты қарға түсі- реді маньч- жур-80 30-45 Жемістерін ағаштардан қолмен үзеді, қолды ті- кеннен зақымдаудан Дәнін алу үшін жемісті жеміс теркасынан өткізеді, дән- ді сумен жуып, 2,5-3 см қалыңдықта төсеп кептіреді. Же- містің үлкен партия- сақтау керек сында сүйек дәнді алу үшін үгіткішті пайдала- шіктер- нады.
де, ұра- тайды
Мұздатыл-
Жемісті күзде төселген ған жеміс- ті бұтақта- рынан ажыратады, одан кейін сұрыптап, қоспалар- дан тазар- Таза түсіру арқылы (қысқы дайындауда каротин мен С витаминін жо- ғалтпас үшін) немесе қыста бұтағын кесу ар- қылы жинайды.
тады. Тек дәнді дайындау кезінде жемістерді жеміс тер- касында өңдейді, ағаш ыдыста езеді, содан кейін сумен жуады. Соғып алу кезінде жемісті пресспен қысады және сүйегін жоғарыда айтылған тәсілмен алып кептіре- тауға Бүрлерден жеміс алуды бүр кептіргіште 40-45 С 1-2 тәулік немесе жылытыла- 3,5-12 (қазан- тын жерде 5-6 тәулік бойы бүрлерді 3-5 см қалыңдықта жайып, күніне 2-3 рет ара- ша- және кесілген ағаштар- дан қолмен немесе сека- тормен кесу арқылы жи- найды. Бүрді су бетінен де ластырып кептіреді. Түспеген жемісті бүрден грохотта шығарып 3-4 тәулік жылытыла- да жи- нау ке- зінде латын тын жерде кептіреді. Су бетінен жиналған жемістер бір- ден себіледі.
ең жо- ғары шы- ғым- дылық- қа қол ғуы)
Жемістерді жеміс жұмсағынан тазартуды қолмен немесе жаңғақ тазалайтын машинада жүргізеді. Қоспалар- 70-80 Салқын жерде дан толық тазарту үшін жаңғақты сумен жуады. Оны ба- стырма астында немесе сарайда 3-5 күн кептіреді (темір торға 5-6 см қалың- шеялар- Жемісін жерден жинай- ды. Жемістің түсуін тез- дету үшін бұтақтарды ілгіші бар ұзын таяқпен сілкиді. 10 га асатын бақтарда жеміс жинай- тын ВСО-25 "Стрела"
дықта жаю арқылы, не тоқылған қораптарға салу арқы- лы)
да 1:3 қолдану тиімді.
етіп құм ара- тырып сақтай- Көктерек Тұқымның пісуі үшін сырға/ды желдеті- Жина- лып, та- летін жерлерде брезентке, жаймаға, фанер тақтайға 2-4 см қалыңдықта төсейді. Қорапша- тыл- штардан қолмен жинай- ды. Тұқымның ұшуы бірнеше күн жүреді.
ған тұ- лардың басым бөлігі ашылатын 1-2 күннен соң, сырға- ларды тесіктері 1-1,5х1-1,5 мм електен өткізеді. Бұл те- сік- қымдар терден көктерек- Жинауды бірінші қорап- шалар ашыла бастаған- да жүргізеді тің тұқымы өтеді. Бұдан кейін қорапша- лардың біл- ұсақталған бөлігін 3-4 с қайта кептіріп тордан өткізеді.
талады:
а) гер- мети- был- б) хлор- әкпен эк- сика- Жемістерді өңдейтін жерге жәшіктер- 10-35 мен, себеттер- Жемістерді өсіп тұрған ағаштардан пісуі бойын- ша қолмен жинайды мен алып келеді.
Сүйек дәнді жинаған соң 1-2 күнде жемісті қолмен кесу арқы- лы алады. Одан кейін жуып, темір торда 5 см қалыңдық- та жайып кептіреді, сұрыптайды.
ұра-
Раушан: даур, тікенді: қоқыр, ит Жемісті қолға қолғап киіп үзеді Жемістерді жеміс теркасында немесе тұқым тазалайтын машиналарда өңдейді. Шағын партиялар- розасы ды темір торда, ағаш ыдыста өңдейді. Тұқымды мезгадан
-10-20;
итмұ- рын
-15-20;
тікенді- сумен жуып тазартады, 1,5-2 см қалыңдықта жайып, кеп- тіреді, сұрыптайды Кәдімгі метен Жиналған жемістерді қоспалар- тың не- гізгі түрі герме- Жемісі бар бұтақтарды өсіп тұрған ағаштардан қолмен үзеді немесе тө- селген төсенішке сека- тормен, бұтақкескішпен кесіп түсіреді.
дан тазарту мен өңдеу тұқым тазартатын машинада, же- міс теркасында жүргізеді немесе електен қолмен өткізе- ді. Тұқымды жеміс жұмсағынан сумен жуып тазартады, шүберек тартылған рамаға қалыңдығын 0,5-1 см етіп жайып кептіреді, сұрыптайды ыдыс. Та- за қап- та сақ- сат еті- Сексеуіл: ақ, құмды, қара жақ- Тұқымды күн көзінде 2-3 күн бойы 6-7 % ылғалдыққа дейін 10 см қалың- жел- Жемісті жинауды бірін- ші үсіктен кейін жүргі- зеді (бұл кезде жемістің жаппай түсуі де- дықта жайып кептіреді. Оны сағат сайын аударып отыру керек. Түнге қарай жемісті бір жерге үйіп, брезентпен жабады.
бастайды). Жинау қол- ле- тін да, стел- төселген брезентке немесе себетке сілку ар- қылы жүргізіледі. Ауа ағынын пайдала- нып, тұқым жинау үшін ССМ-1 машинасы жасалған.
лаж- дар- 50 см етіп жая- ды, ап- сына 1-2 рет ау- да- рып тұру рек. 3% лық- қа дей- ін кеп- рі- леді/ қол- дан кеп- тіру Сыпырғыш- 15-45 тары брезенттке кептірі- ліп, ауыл- шаруашылық ұнтақта- Жемісі пісе салысымен қысқа мерзімде қолмен жиналады. Қолға қол- ғап кию керек. Төсел- ген төсенішке түсіру арқылы ғышта, көлемі аз болса - қолмен өңделеді. Тұқымды сұ- рыптай- да жинауға ды. Бос тұқым көп болса, оны сумен жуып, ал толық тұқымды кептіреді.
Қара өрік: үй, алша, уссурий, тікенді үй дәнді қын жер- Жинауды қолмен жүргі- зеді. Бақтарда жеміс жи- нау үшін ВСО-25 "Стре- ла"
жемістен сүйек шығаратын машинамен шығарылады.
Жемі көп болмаса, жеміс теркасында өңдейді не ағаш езеді. Содан кейін машинасын қолданады.
Өңдеу орнына жемісті себетпен немесе жәшік- пен жеткізеді.
сүйек сумен жуып, 3-5 см қалыңдықта жайып кептіреді, сұрыптай- ды. Тұқым- ның көп партиясын қосалқы өнім - пюре, сок алу арқылы өңдейді.
Қарақат: қызыл; қара
Не- гіз- гі ыдыс
Жидектерді ағаш ыдыста, торда өңдейді, тұқымда суда жуады, қалқып шыққан бос тұқымды мезганы тастай- ды. Жемістен сок алу үшін жидекті преспен қысады.
Алынған затты сумен араласты- тү- рып, тұ- рі - Жидекті қолмен үзу немесе төселген төсе- нішке сілку арқылы жи- найды. Үлкен плантаци- яда электр жидек жи- найтын ЭЯМ-200-8 ма- шинасын қолдануға қымды жуады. Жуылған тұқымды шүберек тартылған рамаға 0,5-1 см қалыңдықта жайып кептіреді, сұрыптай- ыд- ыс, таза қап- ді Сорақ: Палецкий; қара-черкез; Рихтер, геок черкез (Рихтер черкез)
Жемістерді 2-4 күн желдетіле- ғақ жел- тін, көлеңке жерде қалыңдығын 10 см етіп жайып, сағат сайын араласты- Қанатты жемістерді тө- селген төсенішке сілку арқылы қолмен жинай- ды. Орта аз ОШҒЗИ ауа рып кептіреді. Түнге қарай жемісті бір жерге үйіп бре- зентпен жабады. Құрғатыл- дан ағынымен тұқым жинай- тын ССМ-1 машинасы құрастырған тін жер- ті қоспа- де жай- лардан тазартып, сұрыптайды маға қа- ғын 50 см етіп жая- Апта- рет ауыс- ты- рады Терек: ақ немесе күміс; қара ақ те- рек
-4-11;
1г қараша ағаштардан қолмен жи- найды. Қорапшалар ашылып, ауада бірінші ұшпалар пайда болған- да жинайды нан кей- ін себу Сырғалар толық пісу үшін оларды брезентке немесе фа- нердың бетіне 2-3 сырғадан қабаттап құрғақ жерде жая- ды. 2-3 күннен кейін қорапшалар ашылып, ұшпалар пай- да болғанда, сырғаларды тұқым алу үшін тұқым тазалай- тын машинада немесе тесігі 2х2 мм темір тордан қолмен өткізеді. Ақ теректің сырғаларын торда 1 рет, қара бірін- ші өңдеуден кейін бір күн ауада кептіріп, екінші рет өң- дейді.
мүм-
Жопон кін бол- бежесі маса, олар- ды гер- была- та 7-8% дық- ін эк- си- тор- да хлор- және өші- ріл.
меген әк- пен құр- ға- тып Жемісін піскен соң қол- Жемісін жеміс теркасында немесе қолмен електеп ұсақ- тайды. Тұқымын қалдықтан жуып, қалыңдығын 1,5-2 см етіп жайып кептіреді Тұт ағашы; ақ, тұт, шовтун, қара.
Жеміс шоғыры жиналған күні өңдейді. Тұқымын алу үшін жемісті преспен қысады немесе қалқа салып тор- дан қолмен өткізеді. Тор тесікте- Жеміс шоғыры төселген төсенішке бір бірүйлі немесе аталықпен қатар өсіп тұрған аналық аға- рінен өткен тұқымды бірнеше рет сумен жуады және шү- берек тартылған рамаға қалыңдығын 0,5 см етіп жайып, штан сілкіп түсіреді.
Жемісі бірдей піспейтін- дік- лық шы- 3-4 с сайын араласты- тен, жеміс та сал- жинауды бір ағаштан бірнеше де сақ- рып көлеңкеде кептіреді. Тұқымдар сусылдақ бола баста- ған кезде қалыңдығын 2-3 см дейін көбейтеді. Кептіруді тұрақты массаға дейін жүргізеді, 2-3 күн сайын өлшеп, тұқымды сұрыптайды рет жүргізеді.
Алма: үй; паллас; сібір; қытай, жидекті ор- Қосымша өнімсіз тұқым алу үшін жемісті жеміс ұнтақ- ман тын, жемістер касында, МИС-1 машинасын- ал- да ұсақ- тайды.
Жемісін піскен соң өсіп тұрған ағаштардан ілме- гі бар ұзын таяқпен жи- налады. Бақтарда жеміс жинайтын - ВСО-25 "Стрела"
Машина жоқ болса електе немесе ағаш ыдыста қолмен өңдейді. Ұсақталған заттан- машинасы қолдананыла- та. Хлор тұқымды сумен каль- жуады, шүберек тартылған рамада қалыңдығын 1 см етіп кептіріп, сұрыптайды. Тұқымның аз партиясын дай- ында- ғанда өңдеудің құрғақ тәсілі де қолданы- Тұқымның үлкен партиясын жемістен пюре мен сок алу арқылы дайындайды.
Шаған: жасыл; маньчжур, кәдімгі пенсильван, согдиан Ша- Жемістерді сағағынан, ұсақ бұтақтан, жапырақтан және басқа қоспалар- ған: кә- 75-85;
дан қолмен тазалайды, қалыңдығын 5-10 см етіп жайып согди- ан 75- Тұқымның көлемін азайту үшін және себу ыңғайлы бо- луы үшін тұқымда тұқым тазалайтын машиналар- Жемістерін өсіп тұрған ағаштардан қолмен, се- катормен және бұтақкес- кішпен кесіп, төсеніш- ке немесе тазаланған учаскіге сілкіп жинай- да немесе ауылшаруа- де, қа- шылық ұнтақта- ғышта қанатсыз- дандырып, тұқымды қоспалар- пен- силь- дығы 50 см көп емес.
ван
Қа- 65-95

На русском языке:
Комитет лесного и охотничьего хозяйства Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы Министерства сельского хозяйства Республики комитеті Казахстан (ҚР Президентінің 2013.01.16 ж. N 466 Приказ Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 6 июня 2005 года N 132. Зарегистрирован Жарлығымен оның функциялары мен өкілеттіктері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне беріле Министерством юстиции отырып, қайта ұйымдастырылды)
Республики Казахстан 5 июля 2005 года N 3714. Утратило силу - приказом Председателя Комитета Республики Казахстан от 5 марта 2007 года N 93 Об утверждении Правил организации заготовки, обработки и хранения лесных семян
1. Утвердить прилагаемые Правила организации заготовки, обработки и хранения лесных семян.
2. Настоящий приказ вводится со дня официального опубликования.
Председатель
Утверждены
Республики Казахстан от 6 июня 2005 года N 132 ПРАВИЛА организации заготовки, обработки и хранения лесных семян
1. Общие положения
1. Настоящие Правила разработаны в соответствии с Лесным кодексом Республики Казахстан и регламентируют порядок организации заготовки, обработки и хранения лесных семян, предназначенных для воспроизводства лесов и лесоразведения.
2. Заготовка лесных семян осуществляется на объектах постоянной лесосеменной базы (далее - ПЛСБ), а в случаях их недостатка допускается заготовка семян в нормальных насаждениях.
Не допускается заготовка лесных семян в минусовых насаждениях и с минусовых деревьев, в соответствии с требованиями пункта 2 статьи 80 Лесного кодекса Республики Казахстан.
3. Заготовка, обработка и хранение лесных семян производится раздельно по их селекционной категории: сортовые, улучшенные, нормальные.
4. В целях не допущения обезличивания происхождения и генетического качества семян, а в последствии посадочного материала и созданных искусственных лесонасаждений, заготовка, переработка и хранение лесных семян осуществляется однородными партиями.
2. Порядок организации заготовки лесных семян
5. Организацию заготовки лесных семян на территории государственного лесного фонда осуществляют лесовладельцы и лесопользователи, за которыми закреплены участки государственного лесного фонда в долгосрочное лесопользование, для заготовки древесины.
6. Необходимое количество лесных семян и их видовой состав устанавливается лесовладельцем, исходя из:
1) объемов мероприятий по воспроизводству лесов, лесоразведению на участках государственного лесного фонда, определяемых лесоустройством;
2) удовлетворения потребности в семенах других юридических и физических лиц, в том числе экспортных поставок семян;
3) необходимости создания резервного фонда семян отдельных видов пород, имеющих большую периодичность плодоношения.
7. При организации заготовки семян необходимо:
1) соблюдать лесосеменное районирование и обеспечивать сбор семян раздельно по породам, гарантирующих использование семян в соответствии с лесорастительными условиями;
2) обеспечивать максимальный сбор семян на плодоносящих объектах ПЛСБ, для которых характерно высокое качество семян;
3) проводить заготовку семян раздельно по видам при совместном произрастании разных видов, относящихся к одному роду, а для семян древесных пород с отчетливо выделяющимися фенологическими формами - раздельно по этим формам.
8. В целях определения урожайности семян до начала их массового созревания, лесовладельцами и лесопользователями проводится предварительное обследование всех плодоносящих объектов, предназначенных для сбора семян.
9. Прогноз ожидаемого урожая семян ведется методом глазомерных наблюдений на заранее выделенных пробных площадках площадью не менее 0,25 га по шестибальной шкале согласно приложению 1 к настоящим Правилам.
10. Для контрольного сбора семян на участке выделяют от 3 до 10 нормальных деревьев с различными условиями опыления и освещения. Семена собирают с разных ярусов кроны в размере примерного веса среднего образца, согласно приложению 2 к настоящим Правилам.
Предварительную оценку качества семян устанавливают методом взрезывания или проращивания.
11. Сбор семян осуществляется после их полного созревания в сроки, указанные в приложении 3 к настоящим Правилам.
12. Заготовка семян может осуществляться с растущих, срубленных деревьев и кустарников, а также с поверхности земли (опадающие семена).
13. Сбор шишек и плодов с растущих деревьев и кустарников осуществляется вручную или с использованием срезающих и откусывающих съемников, различных видов лестниц, подъемных устройств и машин.
При этом не допускается срубать и спиливать сучья растущих деревьев, а также обламывать ветви саксаула.
14. С поверхности земли собирают преимущественно крупные плоды:
желуди дуба, дикорастущие плодовые, грецкий орех, а также семена клена остролистного, ильмовых и других пород, с предварительной очисткой поверхности сбора.
15. Для заготовки шишек и плодов со срубленных деревьев на временных лесосеменных участках (далее - ВЛСУ) и лесосеках (в нормальных насаждениях)
время проведения лесозаготовок совмещается со сроками сбора семян. Сбор шишек и плодов с обрубленных сучьев производят на расстоянии не ближе 50 м от места валки деревьев.
3. Порядок обработки лесосеменного сырья
16. Собранные шишки и сухие плоды необходимо подсушивать, во избежание самонагревания при хранении.
17. Сочные плоды (шелковица, смородина, абрикос и другие), которые способны быстро загнивать, необходимо сразу направлять в обработку для извлечения семян.
18. Обработка лесосеменного сырья в зависимости от породы деревьев, вида плодов, состояния семенного сырья производится в соответствии с настоящими Правилами.
Параграф 1. Обработка семян хвойных пород
19. Извлечение семян хвойных пород из шишек и шишкоягод осуществляется механическим способом или путем высушивания шишек для их раскрытия.
20. Для извлечения семян некоторых видов сосен (кедровой, корейской), пихты сибирской и можжевельников применяют механическую обработку.
При этом шишки дробят на специальных машинах или вручную, путем вымолачивания деревянными молотками или деревянными терками.
Шишки пихты сибирской, биоты восточной и туи западной собирают до их полной спелости, просушивают для дозревания и дробят в специальных машинах.
Обмолачивают шишки в специальных машинах или вручную.
21. Шишки сосны обыкновенной, елей, лиственницы сибирской, пихты сибирской для извлечения семян сушат в шишкосушилках или естественной воздушно-солнечной сушкой.
Извлеченные из шишек семена обескрыливают и отвеивают на семеочистительных машинах, обескрыливателях, веялках или на решетах.
22. Обескрыливание семян сосны обыкновенной и елей, можно осуществлять водным способом. При этом, необескрыленные семена рассыпают в теплом помещении (температура воздуха 25 С) на полога слоем до 10 см и равномерно увлажняют опрыскивателем из расчета 100 г воды на 1 кг семян. В течение дня семена несколько раз ворошат, а затем отвеивают.
23. Отделять полнозернистые семена лиственницы Сукачева и ели Шренка от пустых можно путем погружения их в воду на 4-5 часов для лиственницы и 15- 20 часов - для ели. Соотношение семян и воды 1:5 соответственно.
Всплывшие семена снимают с поверхности воды, воду сливают, а осевшие на дно полнозернистые семена просушивают до установленной влажности.
24. Естественная воздушно-солнечная сушка проводиться в сухих и проветриваемых помещениях или на солнце. При этом для ускорения процесса сушки, шишки рассыпают тонким слоем и перемешивают 1-2 раза в день.
Раскрывшиеся шишки обмолачивают на семеочистительных машинах или вручную.
Параграф 2. Обработка плодов и семян лиственных пород
25. Семена лиственных пород подразделяют на:
1) сухие (дуб, береза, клены и другие);
2) сочные, в том числе:
с сочным околоплодником (смородина, шелковица и другие);
с мясистым околоплодником (абрикос, слива и другие);
с сухомясистым околоплодником (фисташка, орех и другие).
26. Сухие семена и плоды с сухомясистым околоплодником после их сбора просушивают до воздушно-сухого состояния для предупреждения процессов гниения. Для этого их рассыпают под навесом или в хорошо проветриваемом помещении на пологах или стеллажах слоем от 3-4 см (ильмовые) и до 10-15 см (желуди, орехи).
27. Продолжительность просушки зависит от древесной породы и погодных условий. В сухую погоду просушка семян ильмовых пород требуется 2-3 дня, для орехоплодных - 3-5 дней, крылаток кленов и ясеней - 5-7 дней, желудей - до 10 дней.
28. Для сушки сухих плодов можно использовать имеющиеся шишкосушилки или сельскохозяйственные зерносушилки.
29. После подсушки сухие семена очищают от посторонних примесей (веток, плодоножек, листьев и так далее) обескрыливают на семяочистительных машинах (крылатковые семена ильмовых, саксаула, ясеней и кленов и другие) с последующим отсеиванием.
30. Плоды бобовых, сиреней, тополей и ив, высушивают на пологах сначала в тени, затем на солнце при частом перемешивании до их полного раскрывания с последующим обмолачиванием и очищением от околоплодников и других примесей.
31. Сочные плоды ягод, соплодий, сочных костянок, во избежание порчи направляются на переработку для извлечения семян.
32. Извлечение семян при небольших объемах обработки из сочных плодов, в том числе ягод, соплодий, костянок, из плодов семечковых (яблоня, груша и другие) и косточковых пород (абрикос, слива и другие), а так же из плодов бирючины, жимолости, рябины и шиповника, производят вручную путем резки, разминания и последующей отмывки мезги в проточной воде.
33. Семена, освобожденные от мякоти плодов и хорошо отмытые, просушивают до воздушно-сухого состояния.
34. Большие партии плодов перерабатывают на плодотерочных, косточковыбивающих и отмывочных машинах, применяемых на плодоперерабатывающих предприятиях, без тепловой обработки.
35. Учет заготовленных, а также приобретенных лесовладельцем семян, предназначенных для восстановления лесов и лесоразведения, ведется по установленной форме согласно приложению 4 к настоящим Правилам.
4. Формирование партии семян и составление среднего образца семян
36. Собранные и переработанные семена формируют в партии, максимальная масса которых определяется согласно приложению 2 к настоящим Правилам.
37. Оценка качества семян в отдельной партии осуществляется на основании анализа среднего образца семян.
38. Отбор проб и составление среднего образца осуществляет уполномоченное лицо лесовладельца (лесопользователя) по отбору проб.
Параграф 1. Формирование партии семян
39. Партия формируется из однородных семян по:
1) виду или разновидности;
2) условиям места произрастания;
3) возрастным группам (молодняки, средневозрастные, приспевающие, спелые);
4) селекционным категориям (сортовые, улучшенные, нормальные);
5) происхождению насаждений (естественные, искусственные);
6) способу сбора, обработки, хранению семян;
7) цвету, блеску, запаху и степени влажности.
40. Смешение разных партий семян одного и того же вида, в том числе и малых по массе, не допускается.
41. Сформированная партия семян удостоверяется паспортом и этикеткой по форме согласно приложению 5 и 6 к настоящим Правилам.
Параграф 2. Составления среднего образца семян
42. Средний образец семян получают из сформированной партии семян путем отбора проб и составления исходного образца.
43. Отбор проб производят специальными щупами (конусным, мешочным, цилиндрическим) или руками в зависимости от породы и условий хранения партий семян:
1) для мелких и средних семян, хранящихся насыпью, отбор проб производят из пяти мест каждого слоя (верхнего - глубина 10 см, среднего - половина высоты насыпи, нижней - у пола), то есть не менее 15 проб;
2) для крупных семян (орехи, косточковые и другие) - из десяти мест каждого слоя берут по 3 пробы;
3) для сыпучих семян, хранящихся в мешках (до 10 мест тары), берут не менее трех проб из каждого мешка по одной из верхнего, среднего, нижнего слоя, более 10 мест тары - по одной пробе из каждого мешка, чередуя глубину взятой пробы;
4) при невозможности отбора проб щупами или руками от партий семян, хранящихся в стеклянных бутылях, металлических сосудах, ящиках и другой таре, семена высыпают на гладкую поверхность, перемешивают, разравнивают и отбирают руками из разных мест не менее пяти проб от каждого места тары.
44. Отобранные пробы семян высыпают (по отдельности) на гладкую поверхность, тщательно просматривают и сравнивают по засоренности, запаху, цвету, блеску и другим признакам для установления однородности партии.
45. При отсутствии резких различий отдельных проб их объединяют в исходный образец, масса которого соответствует десятикратной массе среднего образца семян.
46. Из исходного образца выделяют один средний образец семян для определения качества партии семян.
47. Для выделения среднего образца семян исходный образец высыпают на гладкую поверхность, перемешивают, разравнивают в виде квадрата толщиной до 3 см для мелких семян и более 10 см для крупных семян, а затем делят по диагоналям на 4 треугольника. Из двух противоположных треугольников семена удаляют, а оставшиеся объединяют и снова разравнивают в квадрат для последующего деления. Деление производят до получения среднего образца установленной массы, указанного в приложении 2 к настоящим Правилам.
48. Отобранный средний образец семян помещают в чистый мешочек из плотной ткани, предварительно продезинфицированный кипячением в воде, завязывают шпагатом и отправляют с сопроводительными документами (приложения 5, 6, 7) специализированной организации уполномоченного органа для определения качества семян, их энтомологической поврежденности и фитопатологической зараженности.
49. Образец для определения влажности семян составляют таким же образом из остатка семян исходного образца.
Отобранный образец помещают в чистую, сухую посуду, которую после заполнения доверху семенами плотно закупоривают пробкой и заливают сургучом, воском или парафином. Допускается помещать средний образец семян в мешок вместимостью не менее 0,5 дм из влагонепроницаемой пленки, края которого закрывают, горячим способом или крепко связывают, оставляя в нем как можно меньше воздуха, а затем помещают во второй такай же мешок, который туго завязывают. Один экземпляр этикетки вкладывают вовнутрь посуды или мешка, другой наклеивают снаружи.
50. В целях осуществления контроля за правильностью отбора средних образцов семян от сформированных партии специализированная организация уполномоченного органа может производить отбор контрольных образцов, по результатам анализа которых заготовителю семян выдается соответствующий документ о качестве семян с отметкой в правом верхнем углу "Госконтрольный", а ранее выданные документы о качестве семян изымаются одновременно с отбором госконтрольных образцов.
5. Порядок хранения и подготовки семян к посеву
51. Лесные семена посевного назначения необходимо хранить в специальных складах (семенохранилищах), а при их отсутствии - в сухих приспособленных помещениях, в соответствии с условиями, указанных в приложении 8.
52. Помещения для хранения лесных семян оборудуются приточно- вытяжной вентиляцией, приборами для регистрации относительной влажности и температуры воздуха. При этом относительная влажность воздуха в помещении не должна превышать 70 %. Помещения обеспечиваются необходимой тарой для хранения семян и инвентарем для отбора образцов: лотками, воронками, ведрами, весами и так далее.
53. Для борьбы с опасными вредителями и болезнями лесных семян помещения для их хранения два раза в год подвергают дезинфекции газовым, аэрозольным или влажным (дымовыми шашками, растворами фунгицидов и инсектицидов) методами.
54. Работы по дезинфекции помещений и тары для семян проводят под руководством лесопатологов.
55. Семена хранят закрытым и открытым способами.
Закрытым способом семена хранят в различной герметически закупоренной таре (бутылях, канистрах, бидонах, контейнерах), открытым способом (в мешках, ящиках и насыпью).
56. Хранение семян производится в чистой, сухой, прочной и обязательно продезинфицированной таре.
57. При больших колебаниях относительной влажности и температуры воздуха семена хранят в герметически закрытой таре.
58. Семена хвойных пород хранят в стеклянных бутылях, закрытых пробкой с хлоркальциевой трубкой, и помещенной непосредственно в бутыль кобальтовой бумаги для периодического наблюдения за влажностью семян.
59. Не допускается хранение лесных семян на цементных, асфальтных, каменных или земляных полах открытым способом, а так же хранить семена в таре из под сахара, соли и химических препаратов.
60. Не допускается содержать в хранилищах легко притягивающие влагу вещества (соль, селитру, ядохимикаты и другие), легковоспламеняющиеся жидкости (бензин, керосин и другие), а так же хранить некондиционные семена, имущество, материалы и инвентарь, не относящиеся к хранению семян, оставлять мусор и отходы семян.
Приложение 1 к Правилам организации заготовки, обработки и хранения лесных семян Шкала глазомерной оценки ожидаемого урожая лесных семян (по В.Г. Капперу)
Балл
Характеристика балла цветения и плодоноше- ния Для древесных пород Цветения и урожая нет Очень слабое цветение или очень плохой урожай (цветы, шишки или плоды в небольшом количестве на деревьях, растущих по опушкам, на единично стоящих деревьях и в ничтожном количестве в насаждениях)
Слабое цветение и слабый урожай (наблюдается довольно удовлетворительное и равномерное цветение или плодо- ношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, и слабое в насаждениях)
Среднее цветение или средний урожай (довольно значительное цветение или плодоношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, и удовлетворительное в средневозрастных и спелых насаждениях)
Хорошее цветение или хороший урожай (обильное цветение или плодоношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, и хорошее в средневозрастных и спелых насаждениях)
Очень хорошее цветение или очень хороший урожай (обильное цветение или плодоношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, а также в средневозрастных и спелых насаждениях)
Для кустарников
Плохое цветение или плодоношение (цветы или плоды встречаются единично)
Среднее цветение или плодоношение (цветы или плоды примерно у половины экземпляров в достаточном количе- стве)
Хорошее цветение или плодоношение (значительное большинство или почти все кусты обильно цветут или плодо- носят)
Примечание: По единой шкале производится предварительное обследование во всех плодоносящих насаждениях различных селекционных категорий, используемых для массовой заготовки семян.
Приложение 2
Масса партии семян и среднего образца N Видовое название Максимальная масса партии, кг, от которой отбирается Масса среднего образца, г п/п один образец Абрикос обыкновенный Armeniaca vulgaris Lam.
Аморфа кустарниковая
Amorpha fruticosa L.
Барбарис обыкновенный Berberis vulgaris L.
Береза повислая (береза бородавчатая)
Betula pendula Roth. (B.verrucosa Ehrh.)
Биота восточная
Biota orientalis Endl.
Бирючина обыкновенная Ligustrum vulgare L.
Боярышник колючий или обыкновенный Crataegus exyacantha L.
Вишня кустарниковая, вишарник (вишня степная)
Cerasus fruticosa (Pall.) G. woron Вишня обыкновенная Cerasus vulgaris Mill.
Вяз гладкий
Ulmus laevis Pall.
Вяз перисто-ветвистый (туркестанский карагач)
Ulmus pinnato-ramosa Dieck.
Гледичия трехколючковая (гледичия обыкновення)
Gleditschia triacanthos L.)
Груша обыкновенная
Pirus communis L.
Дерен кроваво-красный или свидина Cornus sanguinea L.
Джузгун
Calligonum
Дуб черешчатый
Quercus robur L.
Ель обыкновенная или европейская Picea abies (L.) Karst.
Ель сибирская
Picea obovata Ledeb.
Ель Шренка
Picea Schrenkiana Fisch. et Mey Жимолость обыкновенная Lonicera xylosteum L.
Жимолость татарская
Lonicera tatarica L.
Калина обыкновенная
Viburnum opulus L.
Карагана древовидная или желтая акация Caragana arborescens Lam.
Клен ложноплатановый, явор, белый клен Acer pseudoplatanus L.
Клен остролистный или платановидный Acer platanoides L.
Клен полевой
Acer campestre L.
Клен татарский, неклен, черноклен Acer tatarucum L.
Конский каштан обыкновенный Aesculus hippocastanum L.
Липа крупнолистная
Tilia platyphyllos Scop.
Липа мелколистная или сердцевидная Tilia cordata Mill.
Лиственница сибирская Larix sibirica Ledeb.
Лох узколистный
Elaeagnus angustifolia L.
Можжевельник виргинский Juniperus virginiana L.
Можжевельник обыкновенный Juniperus communis L.
Облепиха крушиновидная Hippophae hamnoides L.
Орех грецкий
Juglans regia L.
Персик обыкновенный
Persica vulgaris Mill Пихта сибирская Abies sibirica Ledeb.
Робиния лжеакация или белая акация Robinia pseudoacacia L.
Роза собачья
Rosa canina L.
Рябина обыкновенная
Sorbus aucuparia L.
Саксаул белый
Haloxylon persicum Bge.
Саксаул черный
Haloxylon aphillum
(Minkw.) Ilyin.
Скумпия или желтинник Cotinus coggygria Scop.
Слива колючая (терн)
Prunus spinosa L.
Слива растопыренная (алыча)
Prunus divarigata Ldb.
Смородина золотая
Ribes aurerum Pursh
Солянка Палецкого (черкез Палецкого)
Salsola Paletzkiana Litv.
Солянка Рихтера
(черкез Рихтера)
Salsola Richteri Karel.
Сосна кедровая сибирская (кедр сибирский)
Pinus sibirika (Rupr.) Mayr Сосна обыкновенная Pinus silvestris L.
Туя западная
Thuja occidentalis L.
Шелковица белая
Morus alba L.
Шелковица черная
Morus nigra L.
Яблоня лесная
Malus silvestris (L.) Mill.
Яблоня Палласа или сибирская Malus Pallasiana Juz.
Ясень ланцетный или зеленый Fraxinus lanceolata Borkh.
Ясень обыкновенный
Flaxinus excelsior L.
Ясень согдианский
Fraxinus sogdliana Bge Примечание:
1. Партию семян, составлялющую 1/25 часть от максимальной массы, считают малой партией.
2. От малой по массе партии отбирают образец семян, составляющий половину установленной массы для среднего образца.
3. Смешение нескольких малых по массе партий семян одного и того же вида и отбор от них одного среднего образца не допускается.
4. Несоблюдение установленной массы средних образцов допускается для семян, собранных с плюсовых деревьев и деревьев особоценных пород.
Приложение 3
Календарь цветения, созревания и сбора плодов, шишек и семян основных древесных и кустарниковых пород Казахстана Наименование видов Время (месяцы)
цве- созре- сбора окраска зрелых плодов и шишек тения вания Хвойные буроватая V-VI VIII VIII- IX V коричневая блестящая IV-V светло- желтая или желто- Можжевельник IX-X темно- синеватая обыкновенный с голубым налетом Можжевельник зеравшанский X черные с сизоватым налетом Можжевельник туркестанский VII черные с блестящим сизым налетом бурая, бурая Сосна кедровая сибирская VI серовато- Сосна обыкновенная X-III серая, буро- коричневая, красно- коричнево- Лиственные красновато-оранжевая, III- IV VI- опущенная Акация белая или робиния лжеакация IX-ХII коричневато-бурая Карагана древовидная или акация желтая VI-VII коричне- ватые бобы Береза повислая VII- желтая, светло- IX-XI черная, блестящая Боярышник обыкновенный буровато- красная, реже желтая Бузина обыкновенная (красная)
красная, красно- оранжевая Вишня степная красная серая (крылаток)
Вяз приземистый серая Гледичия обыкновенная зелено- лилово- черная блестящая, глянцеватая оранжевая, кроваво- Ива белая, ветла желтовато- коричневые коробочки ярко- бурая (коробочка)
Катальпа обыкновенная Клен остролистный зеленовато-бурая, Клен татарский красная, красновато-бурая Каштан конский обыкновенный зеленая (коробочка), коричневая, блестящая (семе- на)
серая или серая буро-коричневая Липа мелколистная или сердцевидная мучнисто- белая красная, оранжевая, желтая с бурыми Облепиха крушиновая пятнышками VIII-X коричневая и песочная (орехов)
X-XI красновато-бурая Ольха черная или клейкая VII-IX бархатистая, желтоватая или красноватая оранжево- красная, красная желтая, серая, лиловатая Скумпия коричневые черно- синяя Слива растопыренная (алыча)
розовая, лимонно- желтая, вишнево- Смородина золотистая фиолетовая Смородина черная Солянка Палецкого (кара-черкез)
Солянка Рихтера (черкез Рихтера)
сереб- ристая
Тополь бальзамический зеленые, бурые Тополь белый (серебристый)
зеленая (коро- бочка)
Тополь черный (осокорь)
соломенно- желтые крылышки V-VII белая, зелено- вато- белая, пурпурно- красная, черно- Яблоня Сиверса зеленая, иногда с розовым румянцем желтая или бурая Примечание: В календаре приведены примерные сроки массового цветения и созревания плодов (шишек), которые при неблагоприятных условиях могут наступать позже. Для сбора семян приведены также ориентировочные сроки.
Плоды и сережки акации желтой, берез, тополей и ив собирают несколько раньше наступления полной спелости, т.к. после созревания семена быстро осыпаются.
Плоды ясеня обыкновенного, бересклетов и шиповников для более успешной подготовки семян к посеву так же лучше собирать в несколько недоспелом виде.
Приложение 4
Книга учета лесных семян Древесная порода _______________________видовое название N и дата паспорта дан- Место сбора (приобретения) семян (индекс лесосеменного райо- Селекционная категория ной партии семян на, подрайона, хозяйства, лесничества)
Масса семян, семян (сортовые, кг улучшенные, нормальные)
Продолжение таблицы
Качество семян
Расход семян, кг
Остаток кон- ди-
N и дата срок действия N и дата докумен- израс- списано (неконди- доку- докумен- класс каче- ства, % всхо- ционных)
та о расходе или спи- ходо- ционных се- мян на на- та о качестве жести (добро- сании семян вано всего, в том чало года, кг мента о качест- семян ка- числе реали- ве семян чествен- зовано ности, жизне- способности)
Примечание: Книга учета лесных семян должна быть пронумерована, прошнурована и заверена печатью лесовладельца (лесопользователя) - заготовителя семян Приложение 5 Паспорт N _______ Составлен _____________________________________________ 200__г. на (число, месяц)
партию семян _____________________________________________________ (полное русское и латинское видовое название породы)
массой _____________________________ (_______________________) кг (прописью) (цифрами)
1. Данная партия семян заготовлена _______________________________ (название хозяйства, заготовившего данную партию, с указанием подчиненности)
2. Почтовый индекс и адрес хозяйства _____________________________
3. Адрес электронной почты _________________________________
4. Время сбора семян, плодов, шишек ______________________ 200__г.
(месяц, год)
5. Место сбора семян, плодов или шишек: __________________________ индекс лесосеменного района, подрайона, область государственный лесовладелец, лесничество категория лесосеменного объекта __________________________________ (ЛСП, ПЛСУ, ВЛСУ, лесосека и пр.)
для сортовых или улучшенных семян ________________________________ номер плантации или участка, квартал, выдел
6. Таксационная характеристика насаждения, плантации, участка:
состав ____________, бонитет ___________, тип леса _______________ группа возраста __________________________________________________ (молодняки, средневозрастные, приспевающие, спелые)
Селекционная группа ______________________________________________ Лесоводственная ценность семян ___________________________________ (нормальные, улучшенные, сортовые)
Другие сведения __________________________________________________
7. Для горных условий указать:
1) высоту над уровнем моря ______________________________________
2) склон (восточный, западный, северный, южный) __________________
8. Кем и когда проводились предварительные обследования насаждений перед массовой заготовкой семян, плодов или шишек ________________
9. Каким способом и когда извлекались семена из шишек, тип шишкосушилки, температура и т.д.
10. Каким способом и с применением каких механизмов обескрылены и очищены хвойные семена
11. Каким способом извлекались семена из сухих и сочных плодов ___ _______________________________________________________, каким способом очищались семена
12. Когда закончена очистка семян _______________________________ (число, месяц, год)
13. Где хранятся семена _________________________________________ (указать подробно: в специальном семенохранилище, приспособленном, в холодном или теплом помещении, в траншее, в погребе, под пологом и другое)
14. В какой таре хранятся семена _________________________________ (бутыли, мешки, ящики и другое)
15. Для какой цели заготовлены семена ____________________________ (для посева в своем хозяйстве, для реализации, для опытных целей и так далее)
М.П.
Государственный лесовладелец Приложение 6 Этикетка
1. Видовое название породы
2. Селекционная ценность семян
3. Лесосеменной район, лесорастительная зона, подзона
4. Номер квартала, выдела
5. Категория и номер лесосеменного объекта
6. Название хозяйства (организации)
7. Год и месяц заготовки
8. Номер и дата паспорта
9. Первоначальная масса партии _______________________________кг
10. Число мест и вид тары
11. Порядковый номер тары
12. Масса семян в данной таре (первоначальный и последующий, по мере _____________________________________________________________ кг использования семян)
13. Номер удостоверения о кондиционности семян и дата его выдачи __________________________________________, класс качества семян ___________________________, срок действия ______________________ (при повторной проверки качества семян)
Должность и подпись лица, ответственного за хранение семян Приложение 7 АКТ N ________ отбора средних образцов для определения качества семян, принадлежащих_______________________________________________________ (наименование лесовладельца, лесопользователя)
(область, район, адрес)
200__г. _______________________________________ мною, уполномоченным (месяц число)
по отбору образцов
(должность, фамилия, имя, отчество)
при участии членов комиссии ________________________________________ (фамилия, имя, отчество, должность каждого)
в присутствии_______________________________________________________ (представитель территориального органа в области лесного и охотничьего хозяйства)
произведен осмотр семян и отбор средних образцов от следующих партий, хранящихся (место хранения)
Видовое
Год
Цель заготовки семян
Номер партии
Масса партии се-
Вид тары и номера мест отдельно Но- мера (собствен- мян, кг по каждой назва- уро- по ные нужды, партии семян жая ние по- роды реализация и др.)
по- ряд- се- мян ку
Продолежние таблицы
Номер и да- та копии пас- Место заготовки (откуда и когда получены семена)
Масса сред- него образ- Который раз семе- на подвергают ана- Номер и дата последнего документа о каче- стве семян и наименование специализирован- порта ца, г лизу ной организации, выдавшей этот документ Образцы направлены на (в) ______________________________________ (наименование специализированной организации уполномоченного органа, дата)
для определения качества лесных семян Лицо, уполномоченное по отбору образцов, (должность) ____________________ Ф.И.О., подпись Подписи членов комиссии:
Гарантии: отбор образцов семян произведен в соответствии с ГОСТ 13056.1-67, обеспеченность условий хранения семян, а также сохранность партий от смешения и засорения ____________________________________________________ гарантирует.
Лесовладелец, (лесопользователь)
Лицо, ответственное за хранение семян ________________________ (должность) Ф.И.О., подпись Представитель территориального органа уполномоченного органа в области лесного хозяйства ________________________ Ф.И.О, подпись Приложение 8 Особенности сбора, переработки и хранения шишек, плодов и семян различных видов деревьев и кустарников Сбор шишек Переработка шишек Выход Хранение семян и плодов и плодов.
семян из шишек и плодов от Сро- Опти-мальная влаж- п /п Очистка семян общей массы, % Способы хранения ность семян, % ки хра- не- ния, лет Ель сибирская, ель Шренка или тяньшанская В герме- тически укупо- ренных стеклян- Семена извлекают из шишек в шишкосушил- ках при температуре 30-40 С до начала рас- крытия шишек и далее при температуре не бо- лее 45 С до полного их раскрытия.
Возможна сушка шишек в солнечных шишко- сушилках.
ных бутылях, металлических или полиэтиле- новых баках ем- Извлеченные семена обескрыливаются на костью до 25 Сбор шишек осуществля- ют при их побурении на се- лекционно- семеноводче- ских объектах, а также в нормальных насаждениях с растущих деревьев. На ВЛ- СУ и лесосеках возможен сбор шишек со срубленных деревьев литров обескрыливателях, семеочистительных маши- нах, водным способом или вручную, а затем отвеиваются на веялках или вручную на ветру в гермети- Собирают шишки за 15-20 дней до наступления пол- ной зрелости семян в ос- новном с растущих дере- вьев на селекционно- Семена извлекают из предварительно просу- шенных шишек в шишкосушилках при темпе- ратуре 30-40 С в начале до раскрытия пер- вых шишек и в дальнейшем при 45 С (не бо- лее) до полного их раскрытия.
семенных объектах и в нор- мальных Возможно сушить шишки в солнечных шиш- косушилках.
чески укупорен- ных стеклянных бутылях, метал- лических и по- лиэтиленовых баках емкостью до 25 литров Извлеченные семена обескрыливают на обескрыливателях, семеноочистительных ма- шинах, водным способом или вручную, а по- сле отвеивают на веялках или вручную на вет- ру насаждениях. Шишки сры- вают вручную, очесывают шишкоснимателями, обива- ют легкими деревянными шестами. Возможен сбор шишек со срубленных де- ревьев на ВЛСУ или лесо- секах в нормальных насаж- дениях Можжевельник обыкновенный, зеравшанская, туркестанский и др.
то же
Собирают шишкоягоды по- сле наступления спелости (характерная окраска) до наступления Шишкоягоды замачивают на 3-4 дня в воде или в 0,5%-ном растворе марганцовокислого калия, затем разминают деревянными песта- ми в кадках или перетирают между двумя реб- ристыми досками, на решетах или на семеочи- стительных машинах. Затем семена отмыва- ют водой и морозов, вручную. После заморозков шишкоягоды начинают осыпаться высушивают на решетах, рассыпая тонким слоем 1,5-2 см Собирают шишки на селек- ционно- Шишки для дозревания рассыпают в хорошо проветриваемых помещениях и перелопачива- ют 1-2 раза в день. Извлекать семена из ши- шек семеноводческих объектах и в нормальных насаждени- ях с рекомендуется на машине. При отсут- ствии машины раскрывшиеся шишки обмола- чивают вручную в мешках, семена отделяют от чешуек и стержней на решетах, обескрыли- вают и отвеивают растущих деревьев, когда в южных секторах крон они примут характерную окрас- ку и частично начнут рассыпаться. На ле- сосеках возможен сбор шишек со срубленных деревьев Шишки дробят и семена очищают от приме- сей на машинах, имеющих молотильные аппа- раты. При отсутствии машин шишки дробят кедро- вая си- бир- деревянными терками, обмолачивают моло- тилками - изогнутыми палками.
В сухих про- хладных поме- щениях в ящи- ках, закромах, ларях. В ямах с прослойками ская - 24-25 песка, в транше- Семена очищают на грохотах, решетах, веял- ках.
ях
Собирают шишки (созрев- шие) на стоящих деревьев, сбивая их шестами или отряхивая на землю удара- ми колотушки по ветвям дерева. При больших уро- жаях проводят сбор шишек с земли, и после таяния сне- га Заготовленные семена просушивают на солн- це слоем 10-15 см. Большие партии сушат в зерновых сушилках.
В стеклян- ных, герме- Собирают шишки в сентяб- ре-октябре (ранний сбор) и с ноября до марта с расту- щих деревьев на объектах ПЛСБ и в нормальных на- саждениях.
ках при температуре 50-60 С. Шишки ран- них сборов для полного дозревания помеща- ют в хорошо проветриваемые помещения на 1-2 месяца, периодически перемешивают и пе- рерабатывают не позднее чем через 1-3 меся- ца после закладки на хранение.
ренных буты- лях, металличе- ских и полиэти- леновых баках емкостью до 25 Возможен сбор со срублен- ных деревьев на ВЛСУ и лесосеках текущего года Семена обескрыливают механическим спосо- бом или водным опрыскиванием и л отвеивают Собирают шишки со стоя- щих деревьев сразу по со- зревании Шишки просушивают в сухом помещении, рассыпав на полу, на брезенте или на стелла- жах, и ворошат для ускорения выпадения се- мян.
10-17
В прохлад-
Собирают плоды с расту- щих ных помеще- Косточки извлекают из плодов в течение 1-2 дней после сбора вручную, взрезывая плоды при заготовке небольших партий семян, или на косточковыбивных машинах при заготовках больших партий семян.
деревьев сразу по созрева- нии, обрывая их с ветвей вручную или (при массо- вом созревании)
ниях в чистых мешках, ящи- ках, ларях. Наи- более надежный Косточки просушивают на воздухе, рассыпав слоем 4-5 см, или в зерносушилках при темпе- ратуре не выше 35 С способ хране- ния в ящиках с отряхивая на подостлан- ные пологи.
песком 60-70
Для длитель- ного хранения Собирают плодоносные ки- сти осенью и зимой руками в рукавицах Кисти плодов просушивают, обмолачивают и очищают на решетах (высев производится нераскрывающимися бобами)
в стеклян- ных герме- тических укупо- ренных бутылях;
для посева в первую весну - в бумажных ках, ларях С че- шуями
- 90;
ренной таре. То
На объектах ПЛСБ и в нор- мальных насаждениях со- бирают сережки со стоя- щих деревьев, же, с хло- Сережки просушивают в хорошо проветривае- мых помещениях, рассыпав слоем до 5 см или подвесив в пучках вместе с веточками. Просу- шенные сережки ворошат граблями, перетира- ют или перетряхивают в мешках; пучки с сережками околачивают.
без че- шуек 30-40 ристым кальци- ем. Для посева в Листья, веточки, стержни и другие крупные примеси удаляют, просеивая семена и чешуй- ки через решета. От чешуек год сбора или на следующую весну - в сухом, обрывая их руками или сре- зая секаторами и сучкореза- ми за 10-15 дней до начала осыпания семян (когда при сгибании сережек они нач- нут частично рассыпаться).
прохлад- ном помещении в дере- Возможен сбор сережек со срубленных деревьев на ВЛСУ или очередных лесо- секах семена березы можно очищать на ситах с круглыми отверстиями 2-3 мм. При заготов- ке больших партий семян перерабатывать се- режки (с обескрыливанием) рекомендуется на семеочистительных машинах вянных ящиках рыхлыми слоя- ми толщиной 4 см, переложен- ных бумагой Береза пушистая То же, как Также, как для березы повислой.
для березы повислой
Собирают сережки со стоя- щих деревьев, обрывая ру- ками или срезая секатора- ми или сучкорезами. Со- зревшие сережки долго ви- сят на дереве, поэтому со сбором можно не торопить- ся Собирают плоды вручную в фазе полной зрелости ренной таре, в деревянных Ягоды протирают на решетах, семена отмыва- ют водой, просушивают на решетах, рассыпав слоем 1,5-2 см, и отвеивают или ягоды проти- рают через решета, семена с остатками мезги просушивают и отсеивают. Большие партии ящиках. Допус- кается хранени- ев чистых меш- плодов можно перерабатывать на семеочисти- тельных машинах с последующей отмывкой семян.
ках
Боярышник: колючий, или обыкновенный; кроваво-красный; однопестичный 15-20 В чистых меш- ках, ларях, ящи- Плоды перетирают на плодотерках или вруч- ную на решетах, разминают пестами в кадках.
Для переработки больших партий могут быть использованы семеочистительные машины.
Семена отмывают, просушивают, рассыпав слоем 2-3 см, и отвеивают Собирают плоды для ран- неосеннего посева тогда, когда они начинают прини- мать нормальную для зре- лого состояния окраску;
для длительного хранения
- в фазе полной спелости.
Сбор с помощью секато- ров, резаков на длинных шестах, или с лестниц Бузина: кистистая, или обыкновенная, красная; черная Бузи- ренной таре; в крас- ная - 3- ящиках Кисти с плодами в состоя- нии спелости обрывают вручную или срезают сека- торами в корзины или на подостланные пологи Плоды перетирают деревянными пестами в кадках или в корытах, протирают на решетах, обрабатывают на плодотерках. Семена отмы- вают водой и просушивают, рассыпав слоем 1 см на рамах, обтянутых мешковиной, и отвеи- вают
- 2-6
Вишня: кустарниковая, вишарник; степная; обыкновенная ках, ящиках и Собирают зрелые плоды вручную, обрывая с вет- вей. В Косточки извлекают из плодов на косточковы- бивных машинах или на плодотерках. При небольших заготовках косточки выделяют закромах (ла- рях)
Виш- ня: ку- стар- нико- вая - плодовых садах для сбора плодов применяют плодо- сборочную машину 12-15;
обык- новен- ная - 12-20 вручную или плоды раздавливают в кадках, а косточки отмывают от мякоти на решетах. Пе- рерабатывают плоды в течение 1-2 дней по- сле сбора. Семена просушивают на решетах при толщине слоя 2-4 см, если они не предна- значены к высеву сразу после сбора, и отвеи- вают. Большие партии семян готовят с полу- чением при переработке плодов побочной продукции (пюре, соков) не горячим способом Вяз: гладкий; листоватый, берест, или карагач; перисто-ветвистый; шершавый, или горный ильм Плоды очищают от примесей, а при сборе с поверхности почвы - и от комочков земли, Собирают плоды в течение 5-10 дней с начала пожелте- Вяз глад- кий - для крылаток.
листо-
Семена высева- ют сразу после сбора. При необ- ходимости хра- нения до весны следующего го- да семена просу- шивают и хра- используя для этого решета. Затем плоды про- сушивают, рассыпав слоем 3-5 см. Для высе- ва семян обескрыленными плоды можно обра- батывать на семеочистительных машинах или протирать вручную через решета с мелкими ячейками и нят в герме- отвеивать на веялках или на ветру ватый
- 60;
пери- сто- ветвис- ренных бутылях с хло- тый - 50-70;
шер- ша- ем (100 г хлори- стого кальция на 10 л бутыли)
вый - 40-50
Собирают созревшие пло- ды с растущих деревьев.
Плоды просушивают в продуваемом месте на солнце или в шишкосушилке при температу- ре 30-35 С; обрабатывают на 20-25 В бумажных мешках, боль- шие партии - в ящиках и закро- мах (ларях)
семеочистительных машинах или обмолачива- ют на молотилке, либо вручную легкими пал- ками на брезенте. Семена очищают от приме- сей на веялке 0,8-1,0 ного хранения в Плоды собирают в стадии полной зрелости с расту- стеклян- деревьев.
лях. Допускает- ся хра- При заготовке небольших партий семян пло- ды разминают пестами в кадках или протира- ют на решетах. Семена отмывают водой обыч- но в 2 приема, просушивают на рамах, обтяну- тых мешковиной, разложив слоем до 1 см, от- веивают и сортируют. Применяют и сухой способ извлечения семян: плоды разрезают на мелкие части, высушивают на солнце и раз- мельченную массу перетирают и просеивают через решето.
нение в чистых
Большие партии семян готовят с одновремен- ным получением соков или пюре (не горячим способом)
мешках (для земного хране- ния до весны)
Дерен: белый; кроваво-красный, или свидина Дерен ках, ящиках, за- кромах (ларях)
белый
- 10-15;
Собирают плоды с кустов вручную, обрывая или стряхивая на пологи в ста- дии полной зрелости Плоды протирают через решета или обрабаты- вают на плодотерке. Семена освобождают от мезги отмывкой в воде, просушивают на ре- шетах, рассыпав слоем 2-3 см, и отвеивают крова- во- ный - 10-25 Дуб: красный; черешчатый Собранные желуди слегка просушивают, 90-95 Зимнее хране- ние проводят:
До вес- расстилая слоем до 15 см и перемешивая дере- в траншеях;
в снегу;
в желуде- храни- вянными лопатами. Затем их очищают от крупного и мелкого сора на грохотах. До за- кладки на зимнее хранение в траншеи хранят в помещениях с относительной влажностью воздуха 60-70 % (подвалы, погреба)
60 от абсо- лют- но су- хой мас- сы лищах;
Собирают желуди при мас- совом опадении с земли в несколько приемов с повто- рением сбора на одном и том же участке через 3-5 дней. Следует иметь в ви- ду, что сначала опадают преимущественно боль- ные, поврежденные желуди в типовых скла- дах;
ны сле- ду- ю- ще- го за сбо- ром года Жимолость: Маака; обыкновенная; татарская Собирают ягоды вручную путем обрывания с ветвей Для длительно- го хранения в за- Жи- мо- лость та- Плоды перетирают на решетах, плодотерках, семеочистительных машинах, раздавливают в кадках пестами. Семена отмывают от мякоти водой, просушивают, рассыпав слоем 1-1,5 см на рамах, обтянутых мешковиной, и отвеива- ют мкнутой таре л. При кратко- временном хра- нении в ящиках и чистых меш- тар- ская
- 10- но- вен-
Маа- ка -
Ива белая, серебристая, ветла 2-10, в сред- нем 4,5-5 лях. В эк- щих деревьев, обрывая их руками или срезая секато- рами. К сбору приступают, когда начнут раскры- Заготовленные сережки раскладывают в су- хом проветриваемом помещении слоем в 2-3 сережки для дозревания. Через 2-3 дня, когда большая часть коробочек раскроется и выпу- стит пушок, сережки обрабатывают на семе- очистительных машинах или протирают вруч- ную на металли- ваться и выпускать пушок первые коробочки сикаторах хло- ем или -негаше- ной известью ческих ситах с отверстиями 2х2, а затем 1-х1, 5 мм, повторяя этот прием 2-3 раза. При невозмож- ности высева в ближайшие 15-20 дней семена просушивают до влажности 6-7 % при ком- натной температуре в течение 5-6 ч Собирают полностью со- зревшие плоды, вручную обрывая с ветвей тически закупо- лях, баках. При вре- Плоды обрабатывают на плодотерках, проти- рают на решетах или раздавливают в кадках деревянными пестами. Семена (косточки) от мякоти отделяют промывая водой, просуши- вают на решетах при толщине слоя 1,5-2 см и менном хране- нии - в ящиках и мешках Карагана древовидная или желтая акация Для длитель-но- го хранения Плоды собирают перед их растрескиванием путем ошмыгивания с ветвей пал- кой длиной 0,5 м на подо- стланные пологи или, Бобы рассыпают на пологи слоем 4-6 см в продуваемом месте, но не на солнце и су- шат, периодически вороша граблями до тех пор, пока не раскроются все бобы. Чтобы се- мена не обрывая руками отскакивали в сторону при растрескивании плодов, последние покрывают мелкой сеткой.
От створок и прочих примесей семена очища- ют на веялке применяют гер- метически уку- поренную тару.
В ящиках и за- кромах (ларях).
До первой вес- ны после сбора можно хранить мешках.
Катальпа бигнониевидная, или обыкновенная 22-25 В ящиках, закро- мах (ларях), мешках Плоды собирают со стоя- щих деревьев в фазе пол- ной зрелости, обрывая ру- ками или срезая Плоды слегка просушивают и для извлечения семян обрабатывают на машине, обмолачива- ют на молотилке или перетирают на решетах и семена отвеивают.
секаторами
Клен ложноплатановый, или явор, белый;
полевой; остролистный или платановый 70-90 В ящиках, кор- зинах при слое плодов не более 50 см, в бумаж- Собирают со стоящих де- ревьев в фазе полной зрело- сти. Крылатки обрывают руками или срезают секато- рами и сучкорезами, ных мешках Плоды очищают вручную от плодоножек, мелких ветвей, листьев и прочих примесей, или на грохоте и решетах и просушивают, раз- ложив слоем 5-10 см. Для уменьшения объе- ма семян и удобства их высева плоды можно обескрыливать на семеочистительных маши- нах или на сельскохозяйственных молотилках с последующим отвеиванием отряхивают на землю на подостланные пологи или на предварительно очищен- ную от сора площадь и со- бирают плоды, предвари- тельно сметая в кучи В подвалах в ящиках со слегка влажным Плоды собирают с земли после первых заморозков, когда опадение их стано- вится массовым песком или в траншеях Коробочки слегка просушивают, рассыпав слоем 8-10 см под навесом на сухую, рыхлую, по возможности песчаную почву, периодиче- ски перелопачивая. Просушивание проводят до тех пор, когда все коробочки раскроются и освободят семена Липа: крупнолистная; мелколистная, или сердцевидная Круп- Плоды собирают с расту- В стеклянных, герметически лист- Плоды очищают от плодоножек, прицветни- ков и прочих примесей вручную, перетирая в неполно насыпанных мешках, просушивают, разложив слоем 5-10 см, и семена отвеивают.
Осенние посевы проводят свежесобранными, непросушенными семенами укупоренных бу- тылях, металли- ческих и поли- этиленовых ба- деревьев, обрывая вручную или срезая кисти вместе с прицветниками; сбивают шестами на разостланные пологи или зимой на наст снега и сметают в кучи.
мелко- 50-90 30-45
Плоды собирают с дере- вьев и кустов, обрывая закромах (ларях)
Для отделения косточек плоды перетирают на плодотерках или решетах, косточки отмыва- ют водой, просушивают на решетах, разло- жив слоем 2,5-3 см, и отвеивают. Большие партии плодов для отделения косточек обра- батывают на молотилках Как правило, в герме- ренной таре. До- пускается хране- Плоды собирают осенью, сбивая на подостланные по- логи (чтобы избежать поте- ри при зимней заготовке ка- ротина и витамина С), или зимой в мороженном Промороженные плоды отделяют от веток об- молачиванием, после чего очищают от приме- сей отвеиванием. При заготовке только семян (косточек) плоды обрабатывают на плодотер- ке, раздавливают в кадках, протирают на ре- шетах с последующей отмывкой водой.
ние в чистых
При получении сока плоды отжимают на прессе, выжимки разбавляют водой и косточ- ки извлекают указанным выше способом. От- мытые семена просушивают, рассыпав слоем 1-1,5 см и отвеивают мешках, дере- слоем до 50 см состоянии, срезая ветки и складывая их в крытые ша- лаши Ольха черная, или клейкая 3,5-12 (наибо- лее вы- сокий выход Из шишек плоды извлекают в шишкосушил- ках при температуре 40-45 С в течение 1-2 суток или в отапливаемом помещении в тече- ние 5-6 суток, разложив шишки слоем 3-5 см на полу или на стеллажах и перелопачивая 2- 3 раза в день.
Плоды, собранные с поверхности воды, ками, срезая секаторами или обивая шестами на по- достланные пологи. Плоды собирают также с водной поверхности весной после таяния снега высевают сразу после сбора при сборе в ок- тябре- нояб- ре)
70-80
Плоды собирают с земли.
Для ускорения опадения плодов применяют легкое встряхивание ных помещени- ях в ящиках или траншеях в сме- ветвей длинными шестами с крючками на конце.
си со свежим песком в про- порции 1:3 по Плоды очищают от околоплодника на орехо- очистительных машинах или вручную. Для полной очистки от примесей орехи промыва- ют водой в кадках, чанах, бочках и просуши- вают под навесом или в сараях в течение 3-5 дней, рассыпав на решетах слоем 5-6 см, либо в плетеных коробках высотой до 1 м и шири- ной 0,8 м с объему двускатной крышей Осина Не высеян- до 1 Собирают сережки со сруб- ленных и стоящих дере- вьев, обрывая их вручную.
Вылет семян происходит в течение нескольких дней.
ные сразу после сбора и очистки семена хранят в прохладных по- мещениях:
К сбору приступают, когда начнут растрескиваться первые коробочки.
а) в герметиче- ски укупорен- Для дозревания семян сережки рассыпают слоем 2-4 см в сухом, проветриваемом поме- щении на стеллажах, брезенте на полу, фанер- ных листах и периодически перемешивают.
Через 1-2 дня, когда большая часть коробочек раскроется, выделяя семена с летучками, се- режки протирают на ситах с отверстиями 1-1,5 х1-1,5 мм, через которые должны проходить семена осины. После этого размельченные ча- сти коробочек с пушком снова подсушивают в течение 3-4 ч и вторично обрабатывают на ситах ных бутылях; б)
в эксикаторах с хлористым каль- цием или нега- шеной известью 10-35 ках, ящиках и за- деревьев по мере созрева- Плоды к месту переработки подвозят в ящи- ках и корзинах. Косточки извлекают в тече- ние 1-2 дней после сбора, вручную разрезая плоды, отмывают в воде, просушивают на ре- шетах слоем около 5 см и отвеивают вручную обрывая с ветвей Роза: иглистая; коричная; морщинистая; собачья Плоды обрывают с ветвей кустов вручную Плоды обрабатывают на плодотерках или се- меочистительных машинах. Небольшие пар- тии протирают на решетах, перетирают в кад- Роза соба- чья - 15-25;
игли- стая - деревянными пестами. Семена от мезги отмы- вают водой, просушивают на решетах, разло- жив слоем 1,5-2 см, и отвеивают мор- щини- 5-15;
корич-
Рябина: обыкновенная; тяньшанская; сибирская Собранные плоды очищают от примесей и Кисти с плодами обрывают со стоящих деревьев вруч- ную или обрезают секато- рами или сучкорезами в фа- зе полной зрелости плодов на подостланный полог Основной вид тары - гермети- ные бутыли, ба- ки. Допускается хранение в ящи- ках и чистых обрабатывают на семеочистительных маши- нах, плодотерке или протирают вручную че- рез решета. Можно использовать мясорубки.
Семена отмывают от мякоти водой, просуши- вают, разложив на рамах, обтянутых мешко- виной, слоем 0,5-1 см, и отвеивают Саксаул: белый; черный Плоды просушивают на солнце на пологах в В хорошо про- ветриваемых течение 1-2 дней до влажности 6-7 %, разло- жив слоем до 10 см и перелопачивая каждый час. На ночь плоды закрывают Плоды собирают, как толь- ко они побуреют и доволь- но срочно во избежании осыпания при ветреной по- годе. Крылатки ошмы- брезентом складах на стел- лажах слоем не более 50 см, пе- релопачивая 1-2 раза в неделю гивают вручную на пологи или в корзины.
ве- сен- сева
Запрещается обламывать ветви при сборе плодов сак- саула.
Скумпия кожевенная, или желтинник 15-45 В стеклянных Метелки слегка подсушивают на брезенте и обмолачивают на сельскохо- Плоды собирают сразу по созревании в короткие сро- ки вручную, ошмыгивая метелки или обрывая их на зяйственной молотилке, при небольших коли- чествах - вручную. Семена отвеивают. При большом количестве пустых семян их отмыва- ют водой, а полнозернистые семена просуши- Слива: домашняя; растопыренная (алыча); колючая, терн Плоды собирают вручную, обрывая с ветвей по мере созревания.
В прохладных помещениях в чистых мешках, бивных машинах. При небольших количе- ствах взрезывают плоды вручную или обраба- тывают на плодотерке, разминают пестами в кадках. Затем косточки отмывают в воде на решетах, просушивают, разложив слоем 3-5 см, и отве- ивают.
Слива домаш- няя - 5- 10; ко- лючая
- 8-15;
расто- пырен- ная - 8- Большие партии семян готовят с получением при переработке плодов побочной продукции
- пюре, соков (не горячим способом)
Смородина: золотая; черная Ягоды собирают вручную, обрывая с ветвей кустов или стряхивая на подо- стланные пологи.
Ягоды перетирают в кадках деревянными пе- стами или протирают на решетах. Семена от- мывают в кадках с водой, удаляя всплываю- щую мезгу и пустые семена. При использова- Сморо- дина золо- тая - 3- тары - стеклян- ные, герметиче- 6; чер- ная - 2- ные бутыли. До- нии плодов на соки ягоды отжимают на прес- се, выжимки разбавляют водой и семена от- мывают. Отмытые семена просушивают на ра- мах, обтянутых мешковиной, слоем 0,5-1 см и Солянка: Палецкого, кара-черкез (черкез Палецкого); Рихтера, черкез, геок-черкез (черкез Рихтера)
Плоды тщательно просушивают в течение 2-4 дней в проветриваемом, затененном месте, Плоды-крылатки собирают вручную, ошмыгивая с вет- вей на подостланные поло- ги.
Запрещается обламывание ветвей для сбора плодов рассыпав слоем до 10 см и перемешивая каж- дый час, на ночь плоды закрывают брезентом.
Просушенные плоды очищают от примесей на решетах и отвеивают В сухих, хоро- шо проветривае- мых помещени- ях на стеллажах слоем до 50 см, перелопачивая 1-2 раза в неде- лю Тополь: белый, или серебристый; черный, или осокорь Тополь При невозмож- ности высе-
- 4-11;
до 1 г чер-
Сережки обрывают вруч- ную с ветвей стоящих дере- вьев. К сбору приступают, когда начинают растрески- ваться коробочки и в возду- хе появляются первые ле- тучки Для дозревания сережки рассыпают в сухом проветриваемом помещении на полу на бре- зенте или на листах фанеры слоем в 2-3 се- режки. Через 2-3 дня, когда большая часть ко- робочек раскроется, выделяя летучки, сереж- ки перерабатывают для получения семян на семеочистительных машинах или (при отсут- ствии машин)
ва семян вско- ре после сбора их хранят в гер- поренных буты- лях, просушив до влажности 7- 8 % в эксикато- рах с хлори- стым кальцием или негашеной известью протирают руками на металлических ситах с отверстиями в 2х2 мм. Сережки тополя бело- го протирают на сите 1 раз, тополя черного - после первой переработки просушивают в те- чение дня на воздухе и перерабатывают вто- рично Хеномелес японский, или айва японская полной зрелости, обрывая с ветвей вручную Плоды измельчают на плодотерках или поти- рают вручную на решетах. Семена отмывают от мезги, просушивают на решетах, разложив слоем 1,5-2 см, и отвеивают Шелковица: белая, черная, тут, шовкун;
ных бутылях в прохладном по- мещении Соплодия перерабатывают в день сбора. Для извлечения семян плоды раздавливают под прессом (используя сок) или вручную в напо- ловину наполненных мешках и протирают че- рез сито. Прошедшие через отверстия сита се- мена промывают несколько раз водой и просу- шивают в тени (под навесом) на рамах, обтя- нутых Соплодия отряхивают на подостланные пологи с вет- вей однодомных экземпля- ров или с женских, расту- щих рядом с мужски- ми. Ввиду неодновремен- ного созревания плодов сбор их проводят с каждо- го дерева по несколько раз мешковиной, разложив слоем 0,5 см и переме- шивая каждые 3-4 ч. Когда семена станут сы- пучими, слой их увеличивают до 2-3 см. Суш- ку проводят до постоянной массы, взвешивая пробы каждые 2-3 дня, после чего семена от- сеивают Яблоня: домашняя или культурная; лесная; палласа, сибирская; сливолистная или китайская, ягодная Плоды собирают в фазе полной зрелости со стоя- щих деревьев, отряхивая с ветвей на землю крючками на длинных шестах.
помещениях; в стеклянных гер- Ябло- ня до- маш- няя - лях. То же, с цием лесная
- 0,4- 1,0; си-
При заготовке семян без использования по- бочной продукции плоды дробят на плододро- билках, плодотерках, при отсутствии машин перетирают на решетах или разминают в кад- ках пестами. Из измельченной массы - семена отмывают водой, просушивают на рамах, об- тянутых мешковиной, разложив слоем 1 см, и отвеивают. При заготовке небольших партий семян применяют также сухой способ перера- ботки. Большие партии семян готовят с полу- чением из плодов пюре или соков (не горя- чим способом)
сливо- ягод- ная - 1- Ясень: ланцетный, или зеленый; обыкновенный;
пенсильванский; согдианский зинах, при слое Ясень:
ный 75-85;
согди- мелких веточек, листьев и прочих примесей ма семян и удобства высева плоды можно нах или на сель- скохозяйственной молотилке с последующим отвеиванием семян от примесей щих деревьев, обрывая вручную или срезая секато- рами, сучкорезами; отряхи- вают на землю на подо- стланные пологи или на очищенную от сора пло- щадь и собирают, сметая в кучи. Для осеннего или ве- сеннего посева семена луч- ше собирать чуть недозре- лыми (начало побурения крылаток)
ан- ский 75-80;
мань- чжур- пен- силь- ван- ский и зеле- 65-95