Қазақша:
Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Батыс Қазақстан облыстық Маслихат Западно-Казахстанской области мәслихатының 2001 жылғы 25 наурыздағы № 10-7 шешімі. Батыс Қазақстан облысының Әділет басқармасында 2001 жылғы 15 мамырда № 852 тіркелді. Күші жойылды - Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2004 жылғы 20 ақпандағы № 6-11 шешімімен 2001-2003 жылдарға арналған Батыс Қазақстан облысының ортамерзімді комплекстік «Экология»
бағдарламасы және оны орындаудың шаралары туралы Күші жойылды - Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 20.02.2004 № 6-11 шешімімен.
"Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы"
Заңының 6-шы бабына, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 25 мамыр 2001 жылғы N 789-шы "Қазақстан Республикасында бағдарламаларды дайындау Ережесін бекіту туралы" қаулысына сәйкес облыстық мәслихат шешім ЕТТІ:
1. 2001-2003 жылдарға арналған Батыс Қазақстан облысының ортамерзімдік комплекстік "Экология" бағдарламасы және оны орындаудың шаралары бекітілсін.
Сессия төрағасы
В.Джунусов
Облыстық мәслихат хатшысы Ғ.Шәмшаева ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Батыс Қазақстан облысы 2001-2003 жж. арналған Батыс Қазақстан облысының ортамерзiмдi комплекстi "Экология" БАҒДАРЛАМАСЫ 2000 жыл 2001-2003 жж. арналған Батыс Қазақстан облысының ортамерзiмдi комплекстi "Экология" бағдарламасының Паспорты Ортамерзiмдi комплекстi "Экология" бағдарламасы келесi негiзгi тараулардан тұрады:
Кiрiспе. Бағдарламаның мақсаттары және талаптары. Бағдарламаны iске асырудағы негiзгi бағыттары мен оны орындау механизмдерi. Қажеттi қорлар (ресурстар) және қаржыландыру көздерi, Бағдарламаны орындау барысында және табиғатты қорғау iс-шараларын жүргiзу нәтижесiндегi 2001-2003 ж. белгiленген қаржы көздерi анықталған қорытынды.
Кiрiспе
ҚР N 789 25.05.00 ж. Қаулысының талаптарына байланысты облыс Әкiмiнiң
07.09.00 ж. N 166 "Облыс дамуының әлеуметтiк-экономикалық аймақтық бағдарламаларын жасау туралы" шешiмiн орындау мақсатында облыстық аумақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы 2001-2003 жж. Батыс Қазақстан облысының ортамерзiмдi "Экология" комплекстi бағдарламасын жасады.
Аталған Бағдарламаның қажеттiлiгi - күннен-күнге күшейiп келе жатқан шаруашылық қызметiнiң қоршаған ортаға терiс әсерiнiң басым болуы.
1. Мәселенiң қазiргi жағдайына талдау
1.1. Атмосфералық ауа Облыстың ауа қабаты бәсең ластанған деп бағалануда. Өндiрiс кәсiпорындарының санитарлық-сақтау аймақтарында Шектi деңгейлi концентрациялардың (ШДК) нормадан асқаны байқалған жоқ.
Дегенмен, кейбiр жағдайларда, автокөлiктердiң әсерi мол жерлерде (базар, ТЭЦ) көмiртек оксидiнiң және азот диоксидiнiң 3,2 ШДК, шаңның - 3,8 ШДК құраған кездерi болды.
Қарашығанақ мұнайгаз конденсаты кен орнының маңайындағы елдi мекендердiң ауасында "Казгидромет" АӨО-ның мәлiметi бойынша азот, күкiрт, көмiртек оксидтерi концентрацияларының өсуi байқалады. 1999 жылы Тұңғыш, Березовка ауылдарында азот диоксидiнiң концентрациясының ШДК-дан асқан жағдайлары болды.
Бiрақта атмосфералық ауаға мониторинг ұйымдастырудың және жүргiзудiң жағдайы жоқтықтан облыстың ауа қабатына баға беруге мүмкiндiк болмай қалуда.
Қазiргi уақытта облыс бойынша 200-ден астам қызметi ауаға айтарлықтай әсер ететiн кәсiпорындар бар деп саналады. Оған қоса есепте 2 мыңнан астам ауаға ластағыш заттар бөлетiн тұрақты көздер тiркелген.
Дегенмен, соңғы жылдардағы ауаға тастамалардың көп бөлiгi саны 60 мыңнан асқан автокөлiктердiң үлесiне тиедi (1998 жыл – 41,0 мың тонна, 1999 жылы – 57,9 мың тонна, 2000 жылы – 68,0 мың тонна), олардың саны 60 мың.
Жалпы алғанда тастаманың үлесi 1990 жылғымен салыстырғанда 72,0%-ке көбейдi.
Соңғы 3 жылда (1998-2000 жж.) стационарлы көздердiң ауаға шығарынды 15,3-22,7 және 27,9 мың тонна құрады.
1990-97 жылдармен салыстырғандағы Қарашығанақтағы көмiрсутек шикiзатын өндiру көлемiнiң артуына байланысты 1998 жылы ауаға шығарынды көлемi арта түстi.
Соңғы жылдары облыстық ортамерзiмдi экологиялық бағдарламаларда көрсетiлген ауа қабатын қорғаудағы iс-шаралардың орындалу деңгейi 83,0% құрады, бұл негiзiнен табиғатты пайдаланушылардың өз қаржыларынан жүргiзiледi.
1.2. Су қоймалары
Облыстың негiзгi су көздерi – Жайық, Шаған, Дерқұл, Елек өзендерi.
Облыс территориясындағы Жайық өзенiнiң суларының ластануы Челябинск, Орынбор, Ақтөбе облыстарынан (Жайық ағыншасы - Елек өзенi), сондай-ақ коммуналды және ауылшаруашылық су сарқындыларынан құралады.
1991 жылы Чкалов атындағы Орск мұнай өңдеу заводының өндiрiс коллектiрiнде болған апаттың әсерiнен Жайық суына жоғары концентрациялы фенолдар (32 ШДК), мұнай өнiмдерi (13-20 ШДК), мыс (7 ШДК) қосылыстары бар тазартылмаған сарқынды сулар құйылды.
Ал 1991 жылдан бастап су қоймаларының ластану деңгейлерi ауа райының жағдайларына байланысты бәсең ластанған деп сипатталады.
Елек өзенi Жайық саласы болып табылады. Електi ластағыш заттардың ең қауiптiсi хром болып табылады, оның концентрациясы ШДК-дан 2-ден 30-ға дейiн асқан кездерi болды. Бiрақ соңғы жылдары хром байқалмай келедi. Ал Жайық суында хром тiптi байқалған емес.
Облыстың кiшiгiрiм өзендерi қар немесе жаңбыр суларымен қоректенедi (80%). Бiрақта жазғы жаңбыр суларымен қоректенуi аз болғандықтан, көпшiлiгi кеуiп кетедi. Кiшi өзендер су деңгейi төмендеу мезгiлдерiнде жер асты суларымен қоректенедi.
Кiшiгiрiм өзендердiң ластануы су тасқыны мезгiлдерiмен байланысты. Осы уақытта мұнай өнiмдерi, органикалық қосылыстар, басқа да химиялық заттарды анықтауға болады.
Кiшi және Үлкен Өзендер, Өлеңтi, Шiдертi, Есен Аңқаты және басқа да, Казталовка, Сырым аудандары өзендерi тұздылығымен сипатталады (хлоридтер – 473-тен 616 мг/л, сульфаттар – 700 мг/л-ге дейiн).
Жаз мезгiлiнде кiшiгiрiм өзен суларының фенолмен ластануы көк-жасыл балдырларға байланысты. Облыстың кiшiгiрiм өзендерiнiң жағдайы ауа райына тәуелдi. Бiрақта барлық облыстың шағын өзендерi мұнай өнiмдерiмен (3-8-ке дейiн ШДК), фенолдармен (10-ға дейiн ШДК), аммиакпен (15-ке дейiн ШДК), детергенттермен (11-ге дейiн ШДК) ластанады. Бұл су көздерi көбiнесе су тасқындары кезiнде бұзылатын бөгеттер және басқа да құрылыстардан лайлануға ұшырайды.
Облыстың шағын өзендерiнiң ластану, бүлiну және тартылуының алдын алу үшiн жыл сайын көптеген iс-шаралар жасалады: өндiрiс және тұрмыс қалдықтарын жинастыру, жанармай сақтау қоймасын және басқа да зиянды объектiлердi су жағасынан алыстату шаралары.
Бекiтiлген нормалар бойынша Орал қаласының N 1,2 және Ақсай қаласының жинағыштарында облыстың сарқынды сулары жиналады.
Облыстағы су қоймалары мен биопрудтардың техникалық жағдайы қанағаттанарлық. Қоймалар мен биопрудтардың жобаланған жалпы көлемi 63,75 млн м3:
- Орал қ. N 1 жинағышында – 16,0 млн м3;
- 1-3 биотоғандарда – 4,25 млн м3;
- N 2 жинағышта – 43,5 млн м3.
Ағынды суларды тазарту және қайта пайдалану қондырғыларын эксплуатациялаудың бекiтiлген Ережелерi бойынша су тасқыны кезiнде апатты болдырмаудың алдын-алу мақсатында N 2 жинағышта жиналған су рельефке шығарылады. Ағынды су жинағыштары 1986 жылы салынып, 2865 га жерге су шығарылатын, бiрақта техниканың ескiрiп iстен шығуына, оны iске қосуға үлкен қаражат қажеттiгiне байланысты қазiргi уақытта бұл шаралар жүргiзiлмеуде.
Сарқынды сулар ашық су қоймаларына тасталынбайды. Орал қаласы жинағыштарындағы сарқынды сулар механикалық және биологиялық әдiстермен тазартылады.
90-жылдар басында судың гидро- және бактериологиялық талдаулар жасалды. Гидробактериологиялық көрсеткiштерi бойынша сужинағыш өте ластанған болып шықты.
Күзгi және қысқы мерзiмдерде бактериологиялық көрсеткiштер нормадан аспайды. Ал көктемгi және жазғы уақытта бұл көрсеткiш өте ластанған деңгейдi көрсеттi. N 2 жинағышта ағынды сулардың сипаттамасы мынадай:
- хром – 0,008 мг/л-ден 0,001-ге дейiн;
- мұнай өнiмдерi – 0,248 мг/л-ден 0,00 дейiн;
- хлоридтер – 308 мг/л-ден 121 дейiн;
- БПК5 – 3,68 мг/л-ден 2,5 дейiн.
Соңғы жылдары өндiрiс орындарының тоқталуына байланысты жинағыштарға барып түсетiн өндiрiстiк қалдық сулардың сапасы өзгердi – ауыр металдар, басқа да органикалық қосылыстар өте аз немесе тiптi байқалмайды (ТЭЦ, "Ақжол" АҚ, "Омега" АҚ, "Металлист" АҚ, "Водоканал" Ақсай қаласының КТҚ, БИО-50, ГКС-4, ГКС-3, Нефтепровод басқармасы).
Облыс бойынша есепте жобалық қуаты 91,608 мың м3/тәулiк 54 тазартқыш қондырғылар бар. Соның iшiнде қалалық канализацияға сарқынды су ағатын 21 қондырғы (21,114 мың м3/тәулiк) және ағысы рельефке баратын 33 қондырғы (70,494 мың м3/тәулiк).
Қазiргi уақытта көптеген өндiрiстiк кәсiпорындардың тазартқыш қондырғылары iсте емес: "Орал", "Мехкомбинат", "Нұралы", "Кожсырьевой зауыты", "Омега" АҚ жұмыс iстемейдi, ал "Зенит" АҚ, Механикалық зауыт, "Аяз"
АҚ, "Металл өнiмдерi" АҚ, "УПОСМ" АҚ аптасына 2-4 күн жұмыс iстейдi.
Рельефке ағысы бар 33 тазартқыш қондырғылардың 20-сы iс жағдайында. Айта кету керек, рельефке ағатын сулар өндiрiстiк және тұрмыстық қалдықтарға жатады.
Орал қаласындағы ағынды суларды тазарту және қайта пайдалану жүйесiнiң құрылысын аяқтау мәселесi өз шешiмiн табуды талап етедi.
1.3. Жер ресурстары және өндiрiс қалдықтары Ауылшаруашылық саласы реформасының жалғаса түсуiне байланысты егiстiк алқаптар, шабындықтар көлемiнiң азаюына, ал тыңайған жерлердiң керiсiнше көбеюiне ықпал етуде. Осыған байланысты тыңайған жерлердi шабындық пен жайылымға айналдыру мәселесi шешiлуi керек.
Тыңайтылған жерлердi шабындықтар мен жайылымдарға көгалдандыру арқылы трансформациялау жылына жоспарлы 444,9 мың га орнына 300-1300 га-ға орындалып келедi. Жалпы жердiң бұзылуы мұнайгаз барлау және өндiру жұмыстарына байланысты. Жердi өңдеу жұмыстары өте төмен қарқынмен жүргiзiлуде. Мысалы Қарашығанақ кен орнында бұзылған жердiң көлемi 1641,5 га болса, 2000-жылдың I кварталында соның өңдеуден өткенi 9,72 га ғана болды.
Соңғы 10 жылдықта облыс көлемiнде өндiрiстiк қалдықтардың пайда болуы 570-680 мың м3 шамасында қалыптасты. Барлық пайда болған қалдықтардан 200 мың м3 қайта пайдаға асырылады, 0,01 мың м3 залалсыздандырылады, басым көпшiлiгi жерге көмiледi.
2- және 3-дәрежелi улы қалдықтардың пайда болуы мұнайгаз комплексiне, темiр жол көлiгiне және электроэнергетиканың дамуына байланысты. Ал 1- дәрежедегi улы қалдықтардың көлемiнiң азаюы машина құрастыру және жергiлiктi өндiрiстiң жұмыс деңгейiнiң төмендеуiне байланысты. Улы қалдықтарды (1-, 2-дәрежелi) жинайтын арнайы полигонның жоқтығынан 140,0 тонна улы қалдықтар өндiрiс кәсiпорындарының уақытша жабдықталған алаңшаларында орналастырылған. Осыған байланысты облыс орталығының санитарлық және эпидемиологиялық, Жайық өзенiнiң экологиялық жағдайларына қауiп төнуде.
Облыс орталығында пайдаланылған люминисценттiк, сынапты шамдармен құралдарды жинайтын, болашақта демеркуризациялайтын орталық ашылды.
Айта кету керек, облыста әр түрлi жағдайларға байланысты алдын-ала жиналған (макулатура 140 тонна, әйнек 83 тонна, автокөлiктердiң ескiрген шиналары 94 тонна, iстен шыққан майлар 75 тонна) өндiрiстiк тұрмыстық қалдықтарды утилизациялау мәселесi шешiлмей отыр.
Облыс аумағында әр мерзiм сайын қайталанатын жұқпалы аурулар: гепатит, дизентерия тағы басқалардың пайда болуына санитарлық-эпидемеологиялық жағдайды күрделiлендiретiн саны 100-ден астам, көлемi 84 мың м3, 160 га жердегi қоқыстардың ретсiз үйiндiлер себепшi болып отыр.
Радиациялық жағдай. 1.01.92 ж. госсанэпиднадзор облыстық басқармасы мәлiметi бойынша облыста өз қызметiнде жалпы активтiгi 7103,996 Кюри, 1060 иондаушы сәуле көздерiн пайдаланатын 27 мекеме бар. Негiзiнен бұлар 868 дана өрт(түтiн)хабарлағыштар, қалғандары дефектоскоптар. Осы мекеменiң мәлiметi бойынша 09.03.99 жылға облыста жалпы активтiгi 310,3 ГБк 271 дана iстен шыққан радиоактивтi көздерi бар 7 мекеме есепте тұр. Бұларды арнайы комбинатта залалсыздандыру қажет. Бұрын бұл қызметтi Самара қаласындағы арнайы комбинаттар атқарған болатын. Бiрақта қаражаттың жоқтығынан, "Байкал- 1" комплекстi жүйесiне пайдаланылған көздердi жөнелтуге мүмкiндiктер тумай отыр. Облыста радиоактивтi заттарды шығарушы және ауаға тастама жасайтын өндiрiс орындары жоқ.
Жалпы айтқанда облыстағы радиациялық жағдай: экспозициялық дозасы 6- 7-ден 15 мкр/са№. аралығында, ал әскери полигондардың әсерi аймағында 20-21 мкр/са№. Сонымен қатар облыс көлемiнде 3 аномальды үлескiлер анықталып отыр: Қосдаулет құмдарынан Саратов облысына қарай 280 жуық, енi 50 шақырымға жуық Цезий-137 техногендi радионуклидтiң көтерiңкi жиыны бар.
Оның Қазақстан бойынша глобалды фоны 0,0068 Ки/км2 болса, жиыны көрсетiлген үлескiлерде 0,11-0,18 Ки/км2 құрайды. Бұл ядролық жарылыстар жасалынған "Азғыр" әскери полигонына байланысты.
Капустин Яр және Азғыр соғыс- сынақ полигондарының жарты ғасырлық қызмет iстеуi қоршаған ортаның химиялық- радиологиялық ластануына, соның iшiнде су объектлерiнiң ластауына әсерiн тигiзiп оның соңы оңтүстiк аудандардағы халықтың денсаулығының нашарлауына әкелiп соқтырды.
Қоршаған ортаға радиациялық ластанудың потенциалды қаупiн туғызушы Қарашығанақ мұнайгазконденсаты кен орнындағы "Лира" объектiлерi болып табылады (әсiресе ТК-5, ТК-6 қоймалары). Оған мониторингтi ҚР Ұлттық ядролық Орталығының Ядролық физика институтының Ақсай филиалы жүргiзiп келедi. Осыған байланысты облыстық аумақтық қорғау басқармасының талабы бойынша жоғарыда айтылған ғылыми мекеме "Лира" объектiсiн сатылай жабу бағдарламасын жасады. Қазiргi уақытта ГП-3, ІМГК кен орнында, оның маңындағы елдi мекендерде жағдай бұрынғы мезгiлдерден өзгерiс тапқан жоқ, бiрқалыпты радиациялық көрсеткiштермен табиғи аяға сай сипатталады.
1.4. Биоқорлар жағдайы Жануарлар әлемiнiң жалпы жағдайы. Облыста балық шаруашылық маңызды, жалпы су айнасы 67 мың га болатын 28 өзен, 6 су қоймасы, 186 көл бар, балық шаруашылық маңызды су қорларының 90 %-i тұншығу қаупiнде. Соңғы 9 жылда балық аулау мөлшерi 700-800 тонна құраса, жыл сайынғы лимиттенген аулау көрсеткiшi 1400-1500 тоннаға дейiн. Бұрынғы жылдары жалпы өндiрiлген мөлшердiң 45 %-iн Жайық пен Шалқардан құраса, соңғы жылдар мәлiметi бойынша негiзгi балық аулау шағын өзендер, көлдер және бөгендерден Негiзгi балық шаруашылық қоймаларының балық өндiру көрсеткiштерiнiң төмендеуi олардың ластануына байланысты. Бұл әрине су қоймаларындағы түрлердiң саны мен құрамының сақталуына және жаңғыртылуына, балық өскiндерiнiң сақталуына, тұншығуға қарсы, биотехникалық шаралардың жүргiзiлуiне тәуелдi.
Облыста аң аулауға 12,4 млн. га жер бөлiнген, ал соның 3,3 млн. га жерiнде ұйымдастырылған түрде жүргiзiледi, қалған жер, бос аумақтар ұйымдастырылған 33 аң шаруашылығына, 2 мемлекеттiк аң шаруашылығына, 3 мемлекеттiк қаумалдарға жүктелген.
Соңғы жылдары ауа райының ауыр жағдайларына байланысты, жануарларды қорғау және биотехникалық iс-шараларды жүргiзбеу салдарынан аң саны 30-45%-ке азайды.
Киiктiң Едiл-Жайық топтарының жағдайы мәз емес: 1998 жылы оның таралу ареалы Алғай, Крупской атындағы және Степной совхоздарына дейiн болса, соңғы жылдары Сайхын-Жаңғаладан автокөлiк жолдарынан аспайды, яғни саны 2 есе кемiдi. Осыған байланысты аулау лимитi 25-40%-ке кемiдi (1994 жылғы авиаесепте 200 мың бас болса, 1999 жылы жер есебi бойынша 24 мың).
Жалпы, табиғи ресурстарды жүйесiз пайдаланудың кесiрiнен жануарларға көптеген зиян келдi: бұғы саны 90-жылдарға қарағанда 50%-ке, үйрек 65%-ке, қаз 33%-ке кемiдi, айта кету керек қабан, косуля саны салыстырмалы түрде тұрақты, ал түлкi, қасқырлар саны соңғы жылдары көбеюде (1990 жылы – 122, қазiр – 3000 астам), егерде қасқырлардың фитосанитарлық қызметiн ескерер болсақ оның саны 200-300-ден аспауы қажет. Қазiргi уақытта выхухоль, қарлығаштар саны күрт азаюда, выхухоль саны – 44, қарлығаштар тiптi кезедеспейдi.
Облыс бойынша Қызыл кiтапқа жануарлардың 7 түрi, жорғалаушылардың 2 түрi, құстар мен балықтардың 36 түрi енгiзiлдi.
Өсiмдiктер әлемi жағдайы. Облыста 1,5 мың өсiмдiк түрлерi өседi.
Өсiмдiктер жамылғысы 3 табиғи аймақпен сипатталады: солтүстiкте нағыз дала аймағы; негiзгi орталық аймақ шөлейт далаға жатады; ал оңтүстiгi шөл даланың солтүстiгiмен шектеледi. Бұрынғы кездердегi шектен тыс мал жаю топырақтың құрғақтануына, өсiмдiк жамылғысының құрғақсүйгiштiгiне әкелдi. Соның салдарынан өсiмдiк дүниесiнiң түр құрамы азайды, әсiресе көпжылдық астық және бұршақ тұқымдастар өсiмдiктерi, ал бiржылдық өсiмдiктер үлесi керiсiнше Қазiр Қызыл кiтапқа өсiмдiктер әлемiнiң 20 түрi енгiзiлiп отыр.
Орман алқабын алсақ, Жайық, Елек өзендерiнiң жағасындағы ормандар, Бөкейорда ауданының құмаралық ойпаттардағы шағын тоғайлар мен жол қалқа ормандарымен сипатталады. Орман алқабының жалпы көлемi - 120530 га, облыс ормандылығы – 0,86% құрайды. Соңғы жылдары орман ағаштарының ауруға көптеп ұшырап, зиянкестермен 22700 га орман алқабы бүлiндi. Жағдай құрғақ жылдардағы өрттермен, ағаштарды өз бетiндiк жаппай шабулармен күрделiленедi.
Кезiнде Жәңгiр хан салдырған қарағай орман "Капустин Яр" әскери полигонының және малды жүйесiз жаю әсерiнен Бөкейорда ауданының ерекше сан алуан өсiмдiктер әлемi жойылу қаупiнде.
Қарашығанақ кен орнын игеруден Кирсан қаумалындағы 2,3 мың га емен алқабы қурай бастады. Елiмiздегi 884 га жерде орналасқан Жәнiбек орман стационары құрып барады деуге болады, ал Ресейдегi 228 га сол орман қалқасының жалғасы Ресей Үкiметiнiң қаулысымен (16.06.97 ж. N 719)
федералдық маңызы бар табиғи ескерткiшке айналдырылған. Көптеген егiстiк және жайылымдардың орман қалқалары өз өмiр сүру уақытынан шығып, күтiмсiз жағдайда деградацияға ұшырады.
1998 жылға дейiн орман алқабын өсiру жұмыстары тоқталды деуге болады, тек облыс Әкiмiнiң 03.04.98 жылғы N 42 "Облыстағы елдi мекендердi көгалдандыру мен орман алқабын өсiру шаралары туралы" шешiмiнiң қабылдануымен облыстық орман, аң аулау және балықшаруашылық басқармасының қаражатынан елдi мекендерде 474800 түп ағаш пен көшеттер отырғызылды, 431 га жерге орман қалқалары жасалды. Жұмыстың қарқынды өтуiне Әкiм бекiткен "Ең жақсы көгалдандырылған елдi мекен" атты облыстық байқау-конкурс себепшi болды. Дегенмен жоғарыда айтылған облыс Әкiмiнiң шешiмi аграрлық аудандардың экономикалық әлсiздiгiнен "Батысорман" РМК-ға көшеттер ақысын төлей алмауынан толық iске аспай отыр. Жағдай Республикалық бюджеттен табиғатты қорғауға арналған шаралардың толық мөлшерде қаржыланбағанынан күрделiленуде.
Биологиялық саналуандылықты қорғау және тиiмдi пайдалану үшiн облыста 450,1 га жерде 10 ерекше қорғауға алынған аймақ бар, бiрақта олардың тиiмдiлiгi әзiрге төмен.
Бүгiнгi таңда биологиялық саналуандылықты сақтап қалу үшiн флора мен фаунаны қорғау жүйесiн қайта қарап, "Экопроект" ЖШС-ның жасаған "Батыс Қазақстан облысының табиғи қорық объектiлерiн дамыту және орналастыру схемасына" сай ерекше қорғауға алынатын жаңа аймақтар құруды қамтамасыз ету қажет.
II. Бағдарламаның мақсаты мен мiндеттерi
2.1. Бағдарлама мақсаты Қоғам мен қоршаған ортаның қарым-қатынасын гармонизациялау және өмiр сүруге экологиялық қолайлы жағдай туғызу.
2.2. Бағдарламаның мiндеттерi
1. Жылжымалы (автокөлiктер) және стационарлы көздерден атмосфераға ластағыш заттардың тастамасын азайтуды қамтамасыз ету.
2. Жер асты және жер үстi су қоймаларынан тазартылмаған өндiрiстiк, тұрмыстық сарқынды суларды тастамау; су тазартқыш қондырғылардың нормативтi көрсеткiштерiнiң сарқынды суларды тазартудағы тиiмдiлiгiн көтеру.
3. Таза суды үнемдi пайдалану мақсатында қайта пайдаланатын су мөлшерiн көбейту.
4. Ағындарды облысiшiлiк үйлестiру және Ресей Федерациясының шектес облыстарынан Үлкен және Кiшi Өзендер, Жәнiбек суармалау жүйесiмен келетiн суды облыс iшiндегi ағын суды қайта бөлу мен суды айдауды қажеттi мөлшерде қамтамасыз ету арқылы оңтүстiк аудандардағы экологиялық жағдайды тұрақтандыру.
5. Қоршаған ортаның өндiрiс, тұрмыс және тұтыным қалдықтарымен ластануын төмендету шараларын жүзеге асыру.
6. Табиғат пайдаланудың тиiмдi әдiстерiн, аз қалдықты және қалдықсыз технологияларды енгiзу жұмыстарын жандандыру.
7. Облыстың биотүрлiлiгiн сақтауды қамтамасыз ету, өсiмдiк және жануарлар әлемiн, балық қорын қорғау мен оның көбеюiне қажеттi шараларды орындау.
8. Қоршаған орта мониторингiнiң және бақылануының нақты жүйесiн құру.
9. Облыстың экологиялық мәселелерiн зерттеп, шешудегi қоғам ролiн арттыру.
3. Бағдарламаның негiзгi бағыттары және жүзеге асыру механизмдерi Облыстық аумақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқа мемлекеттiк өкiлеттi ұйымдармен бiрлесе мыналарды жүзеге асырады:
- қоршаған ортаның 1995-2000 жж. жағдайының қолда бар және ретроспективтi мәлiметтерiнiң ақпараттық банкiн құру және қоршаған орта жағдайының өзгеру динамикасы мен әсер етушi факторларына талдау жасау;
- өмiр сүру ортасына түсетiн табиғи және техногендi салмақтың өзгерiсiн ескеру арқылы облыс территориясын экологиялық аймақтарға бөлу. "Капустин Яр" және "Азғыр" полигондары әсерiн айқындау. Адекватты табиғат қорғау шараларын жасау мен жүзеге асыру арқылы Қарашығанақ кен орнының әсерiн (қоршаған ортаға) барынша төмендету;
- қоршаған орта мониторингi мен бақылаудың ортақ жүйелi схемасын жасау және құрастыру;
- шаруашылық субъектiлерiнiң қоршаған ортаға зиянды заттар шығару шектеулерiн (шектi деңгейлi тасталымдар, қалдықтар бөлу мен орналастырулар)
пайдалануларына қатаң бақылау орнату. Облыстың iрi кәсiпорындарында өндiрiстiк мониторинг және өндiрiстiк бақылау ұйымдастыру;
- объектiлердiң құрылыстары мен реконструкцияларының барлық жобаларына мiндеттi экологиялық сараптама жүргiзу. Сараптама өткiзуге қоғамдық экологиялық ұйымдар мен қозғалыстар өкiлдерiн тарту;
- тұрғындарды қоршаған орта мен негiзгi ластаушы көздер туралы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жүйелi түрде хабардар етiп тұру.
Бағдарламаны жүзеге асырудың негiзгi механизмдерi:
- шаруашылық субъектiлердiң 2001-2003 жж. арналған табиғат қорғау шаралары жоспарлары;
- Жыл сайынғы қалыптасқан экологиялық жағдайға байланысты түзетiлiп, бюджеттен қаржыландырылып отыратын табиғат қорғау шараларының қаржысының жоспары;
- мақсатты республикалық және облыстық бағдарламалар.
4. Қажеттi қорлар және оларды қаржыландыру көздерi 2001-2003 жж. арналған облыстың ортамерзiмдi комплекстi "Экология"
бағдарламасын жүзеге асыру (2000-жылдың 4 кварталындағы баға бойынша)
1932425,4 мың теңгеге түседi.
Табиғат қорғау шараларын (ТІШ) қаржыландыру негiзiнен табиғат пайдаланушылардың өз есебiнен жүргiзiледi, ол жалпы соманың 66,0%-iн, яғни 1276081,0 мың теңгенi құрайды. Мұның iшiнде облыстың негiзгi ластаушыларының – мұнайгаз саласы кәсiпорындарының (КПО б. в. және "Конденсат" АҚ) үлесi 65,7% не 1269846,0 мың теңге құрайды (1 $=142,2 ресми курсында).
Аталған кәсiпорындардың табиғат қорғау шаралары атмосфераға зиянды заттар тасталымын төмендетуге бағытталған, атап айтсақ - күкiртсутек және күкiрттi ангидридтi тастауды төмендетуге КПО б. в. $ 300,0 мың, "Конденсат" АҚ $ 3500,0 мың, Тұңғыш және Березовка ауылдары атмосферасында күкiртсутек барын автоматты бақылайтын жүйе орнатуға - $ 1900,0 мың, қоршаған орта жағдайының объективтi бағалау мақсатындағы Өндiрiстiк мониторингтi орналастыруға "Конденсат" АҚ - $ 100,0 мың.
КПО б.в. токсикалық қалдықтар полигонын салуға $ 1200,0 және бұзылған жерлердi рекультивациялауға $ 600,0 мың қажет ететiн ауқымды шаралар белгiленген. КМГКК санитарлық қорғау аймағын жақсарту жөнiндегi жобаны жасауға-$ 300 мың.
ТК-5 ("Лира" объектiлерi) қоймасы маңындағы 2003 жылы оны жабудың техникалық жұмыстары қамтылған радиациялық жағдай мониторингiнiң нақты шаралары белгiленген.
Бағдарламаны жүзеге асырудағы екiншi қаржыландыру көзi – Республикалық бюджет, одан 424574,4 мың теңге, не жалпы соманың 22,0%-i бөлiнедi.
Республикалық бюджет қаржысына мыналар қарастырылған:
- Орал қаласында токсикалық қалдықтар полигонын салу, Дарьинск поселкесi және Ақсай қаласында тұрмыстық қалдықтар полигонын салу, Орал қаласындағы жиналған суды тазалау және ағызып жiберу комплексi құрылысын аяқтау, бұларға 148000,0 мың теңге бөлу көзделген;
- облыстың оңтүстiк аудандарындағы "Капустин Яр" әскери-сынақ полигонына мемлекеттiк бағдарлама бойынша кемiнде 67,0 млн. теңгеге түсетiн комплекстi зерттеулер жүргiзу;
- құны 113,6 млн. теңге болатын Жайық өзенi аңғары түбiн тереңдету және тазалау жұмыстарын жүргiзу;
- "Мемлекетаралық су бөлу" статьясы бойынша жыл сайын 25,0-30,0 млн.
теңгеге түсетiн Үлкен және Кiшi Өзендер ойпаттарына су жiберудi қамтамасыз ету;
Ортамерзiмдi Бағдарламаны жүзеге асыруға облыстық қоршаған ортаны қорғау (ОҚОҚ) қорынан бөлiнетiн қаржы 146770,0 мың т. немесе жалпы шығынның 7,6%-i.
Облыстық қоршаған орта қорғау (ОҚОҚ) қоры қаржысы мыналарға жұмсалады:
- қоршаған ортаның экологиялық мониторингiн ұйымдастыру және жүзеге асыру – 116,0 млн. т.;
- энергия үнемдеу мен жылумен қамтуда (парник газдар) пайда болған газдарды бөлудi азайтудың мақсатты облыстық бағдарламасын құрастыру және жүзеге асыру – 1,2 млн. т.;
- құмды жерлерде жел энергиясын пайдаланатын агроүлескiлер жасау – 0,9 млн. т.;
- облыстың экстремальды аудандарындағы шөлейттенуге қарсы күресу үшiн тиiмдi ландшафтты-экологиялық жүйенi жасақтау (Жәнiбек стационары негiзiнде) – 2,5 млн. т.;
- тұрмыстық қатты қалдықтар полигоны мен ағын су жинағыштарын орналастыру және жаңғырту – 16,4 млн. т.;
- Көшiм, Үлкен және Кiшi өзендерi ойпаттарын сумен қамтамасыз ету - жыл сайын 10,6 млн. т.;
- орман алқаптарын кеңейту және елдi мекендердi көгалдандыруды арттыру
- жыл сайын 22,8 млн. т.
Облыстық қоршаған орта қорғау қорынан шаруашылық субъектiлерiнде экологиялық ауыр мәселелердi шешуге арналған табиғат қорғау шараларын қаржыландыру көзделген, атап айтсақ:
- Шаған өзенiндегi канализациялық дюкерлердiң техникалық жағдайын зерттеу – 500,0 мың тг.;
- қалдықтарды жинау мен қайта өңдеу, олардан халық тұтынатын тауарлар дайындау – 2,0 млн. т.
Сонымен қатар облыстық қоршаған орта қорғау қорынан бөлiнетiн 42,0 мн.
тг. облыстық келесi бағдарламаларды жүзеге асыруға жұмсалады:
- 2001-2003 жылдарға арналған көгалдандыру бағдарламасы – 22,8 млн. тг.;
- Батыс Қазақстан облысының тұрғындары денсаулығын сақтаудың комплекстi бағдарламасының "Медико-экологиялық" бағыттағы бөлiгi – 18,0 млн.
тг.;
- "Ауыз су" (2001-2005 жж.) бағдарламасы – 1,2 млн. тг..
"Стратегия - 2030"-ға сәйкес экологиялық тәрбие мен насихатты дамыту, облыстық биосаналуандылығын сақтау мәселелерi негiзiнен облыстық қоршаған орта қорғау қоры есебiнен жүргiзiледi. Бағдарламаны жергiлiктi бюджеттен қаржыландыру 4,4% (85,0 млн. тг.) құрап, облысты 2001-2005 жылдарда газдандырудың аймақтық бағдарламасына сәйкес тұрғын үй мен шаруашылық бу қазандарын газдандыруға жұмсалады.
5. Бағдарламаны жүзеге асырудан күтiлетiн нәтижелер 2001-2003 жж. арналған Батыс Қазақстан облысының ортамерзiмдi комплекстi "Экология" бағдарламасы қоршаған ортаның ластануына қарсы табиғатты қорғау шараларын ұйымдастыру мен жүзеге асыру арқылы облыстың экологиялық жағдайын тұрақтандыруға себепшi болады. Бағдарламада көрсетiлген табиғатты қорғау шаралары ең басты шаралар болып табылады және орындалу барысында облыстың экологиялық жағдайына байланысты толықтырылып отырады.
Батыс Қазақстан облыстық аумақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы Бағдарлама менеджерi (ұйымдастырушы) болып табылады.
Бағдарламаның төртiншi "Биоресурстар" тарауының орындалуына облыстық жануар және өсiмдiктер әлемiн мемлекеттiк бақылау басқармасы жауапты.
Десек те бағдарламаның орындалуы шаруашылық субъектiлердiң экономикалық орнықтылығына тәуелдi, өйткенi табиғи шараларды орындаудың 66,0%-i кәсiпорындардың өз қаржысынан жүргiзiледi.
Жалпы облыстағы экономикалық жағдайдың өркендеуiне, өндiрiстiң көтерiлiп-құлдырауына, соған сәйкестi қоршаған ортаға шығатын зиянды заттардың өсуi мен азаюына болжам айтуға болмайтындықтан, қоршаған ортаның сапасын сипаттайтын болжамдық көрсеткiштерiн есептеу мүмкiн емес.
6. 2001-2003 жж. арналған Батыс Қазақстан облысының ортамерзiмдi комплекстi "Экология" бағдарламасының табиғат қорғау шаралары жоспарлары Болжамдық бағалары, қаржыландыру көздері, мың теңге (мың доллар)
Шаралар, жұмыстар көлемі және Орын- далуына Аяқ- тау Жүзе- ге ОҚОҚ (обл.
Күтілген нәтижелер
N п
/п
Респуб- лика- лық
Жергі- лікті қор іс-әрекеттер асыру жауап- тылар қорша- ған фор- ма- сы жыл- дары орта- ны қорғау қоры)
Таби- ғат пайда- лану- шы- ның өзіндік қаржы- І. Атмосфералық ауа 36500,0 Шығарынды азайту х Орал қаласы және облыс тұрғын үйлерін табиғи газға көші- ру (облыс әкімшілігі шешімі- мен)
4000,0
"Орал облгаз"
АҚ- жолком шаруа- шылық басқар- масы Об- лыс аудан әкім- дері- нің ше- шімі жо- басы Котельнийлерді табиғи газ- ға көшіру (облыс әкімшілігі шешімімен)
Арх.
құры- басқ.
Күкіртсутек тастандыла- рын КПО б.
в.
Есеп 2002-
$500,0
H2S, SO2
Шығарынды- ны азайту азайту мақсатында күкіртсізденген отындық газдарды қолдану КТҚ - 400-де күкірт тазала- ғыш "Кон- денсат"
1.06.
$3500,0 шығарынды
АҚ газ желдендіру қондырғы- сын жобалау, комплектация- лау, құрастыру Е1\19 котелін газға көшіру "Нұржа- нар"
4 кв.
120,0 650,0
Автокөлікті газға көшіру 1 кв.
Автокөлікті сұйылтылған газға "Алау"
ЖШС 965,0
"Ақ жол" ААҚ котельний- інде "Ақ жол"
ААҚ шандандырмайтын цикло- ны бар ДН-12 түтінтартқы- шын орнату
1.10.
$100,0
Қорш. Отра- ға баға беру Ауа қабаты мониторингі жүйесін жобалау, комплек- тациялау, ұйымдастыру ИП (5-В2) резьбашлифова- ние "Зенит"
зауыты
Шыарынды аймағы жүйесінің ауасын тазартатын сүзгілерді дай- ындау және орнату Ц. 25 (25-В5)-тағы шаң тазартудың II сатысын ор- нату Құю цехындағы вентиля- ция "Ора- ларма"
және шаң тазалау жүйесін орнату Метанол регенерациясы $1000,0 қондырғысын монтаждау Электромеханикалық цех- тағы нар" АҚ вентиляция жүйесі мен ПГУ жөндеу Тұңғыш, Березовка посел- келері Атм. ауаға баға беру ауасының жербетілік қаба- тында күкіртсутегі барын автоматты түрде анықтай- тын жүйе орнату БҚ облысының жылу жүйе- сі БҚО- АҚОҚБ 200,0 Жылу газда- ры шағырын- дыларына қызметінен бөлінетін газ- дар көзін инвентаризация- лау, энергия сақтау және мұндай газдарды қысқарту- ды көздейтін мақсатты бағ- дарламалар жасау Энергия сақтау және жылу 500,0 Жылугазда- рын азайту жүйесі қызметі газдарын қысқартуды көздейтін мақ- сатты бағдарламаларды жү- зеге асыру 8000,0 Облыс табиғи қоршаған ортасының мониторингін ҚОҚҚ ұйымдастыру және жүзеге Қоршаған ортаға баға беру асыру (Бат. Қаз. ОАҚОҚБ, Бат. Қаз. Гидрометорталы- ғы РМК)
УТЭЦ газанализаторын іс- ке Өндірістік тастамалар- дың есебі қосу “Жайы- қжылу- энерго” АҚҚ Құмды жерлерде жел "Ақ- жайық"
энергиясын пайдаланатын 400,0 (енгі- зу)
ҒӨЖ агроүлескілерді жасау ортаның ла- стануын бә- сеңдету Орал қаласының жинақы Жа- ңарту ПДВ Атмосфера- ға шығатын қалдықтар есебі томын жасау ПДВ жобасын реттеу және жанудың көлемін $200,0 қалдықты азайтуға сатылы жоба жа- сау Қарашығанақ МГКК орны- $300,0 Санитарлық қорғау айма- ғының шегін анықтау Санитарлық-қорғау айма- ғының жобасын жасау
40500.0
8700.0
475.0;
$1900,0
5000.0
Қорытынды
4000.0
4900.0 орта ласта- нуын бәсен- дету
275.0;
$4000,0
1765.0
II. ЖЕР РЕСУРСТАРЫ
Токсикалық қалдықтар
$800,0 полигонын салу $400,0 Ластанған жерлерді грифонды қоса Жер құнар- лығын көте- рекультивациялау Көлемі 5000 м3 үлкен Шаған өзеніндегі мұнай ОМБ Объектінің қоршаған ор- таға әсерін шламдарын қайта өңдеу және пайдалану полиго- нын салу Бұрғылағыш қондырғылар ОМГГ 2001- орналасқан жерлерді 845,0 Бұрғылау қалдықтарын 680,4 залалсыздандыру, қатыру және көму Орал қаласында 60000,0 токсикалық қалдықтар 40000,0 полигонын және Дарьинск поселкесі мен Ақсай қаласында қатты қалдық- тар полигонын салу 1450,0 Ақсай қаласында тұр- мыстық 2000,0 қатты қалдықтар (ТҚҚ)
сақтайтын
ТҚҚ полигонын салу
Уақытша салынған жер
Жер сапа- сын арттыру амбарларын жою ТК-5 қуысы аймағына $70,0 ҚР ҰЯО радиациялық мониторинг $80,0 орта жағдай- ын анықтау ЯФИ ТК-5 қоймасына жататын $40,0 жер қойнауына гидрогеологиялы мониторинг БҚО территориясын экологиялық аймақтарға 250,0 бөлу
250.0
("Казмеханобр" НМД 2003 сәйкес)
3000,0
Облыстың елді мекендерін- дегі 5000,0 және Орал қаласындағы ТҚҚ полигоны мен жинайтын орындарын орналастыру Иондаушы сәуле көздерін утилдеу, құрамында сынап бар 1550,0 Радиация- лық ластану- дың потен- циалдық қау- пін жою және люминициялық шам- дарды зиянсыздандыру 17000,0 25000,0 "Капустин Яр" әскери-сы- нақ ТР ҚОҚ полигоны әсеріне Мин-гі ұшыраған территорияларға комплексті Әскери по- лигондар- дың экологи- яға және тұр- ғындардың денсаулығы- на әсерін ерттеулер жүргізу 1000,0 Қалдық шикізаттарды жи- нау мен өңдеу және олардан халық тұтынатын тауарлар жасау экстремалды аудандарда 850,0 құмданумен күресу мақса- тында Шөлдену- мен күресу жүйесін жа- табиғат тұтынудың тиімді ландшафты-экологиялық жүйесін жасау Тасқала ауданындағы улы химикаттардан босаған 950,0 стауын азай- ту ыдыстарды сақтайтын по- лигонның айналасын жақ- сарту Тұрмыстық қалдықтарды жинайтын контейнер 18525,4
7800.0 140,0;
$1110,0
85000.0
8250.0
ҚОРЫТЫНДЫ
65000.0
6000.0
520.0;
$720,0
$420.0
III. СУ ҚОРЛАРЫ
"Безластичный" сайында 24000,0 N 2 биотоған салу Водока- нал обл.
Ағынды су- ларды тазар- ту дәрежесін көтеру басқ-сы Жер асты суларынан Орал 100,0 Ауыз су са- пасын көтеру қаласы ауыз суын 170,0 деманганациялау (залалсыздандыру)
Шаған өзеніндегі канализациялық дюкерлердің техникалық жағдайын тексеру Дюкерлер- дің жағдайы- на баға беру Орал өзені түбін тереңдеу 33974,0 және тазарту 37922,0 жұмыстары 41713,0 "Су жолда- ры"
ОРҚК
Гидрогеоло- гиялық ре- жимнің және сулық- ты арттыру
1500.0
Орман алқабын өсіру арқы- лы нал обл.
1000.0
Орал қаласының қалдық ларды қайта пайдалану- ды арттыру ағынды суларын қайта пайдалану ГӨ-3 құрғатқыш және нө- сер суларын Жоба $20,0 Жаңбыр және ерінді суларды жи- нау және та- зарту канализациялау жүйесінің қайта құру жобасын жасақ- Технологиялық суды тазар- 150,0 және қайта Ауыз суды техникалық мұқтаждық- қа пайдала- нуды бәсен- 30000,0 6000,0 РФ Саратов облысынан Ү.
және К. Өзендерге
"Запад- водхоз"
РМК экологиялық балық шаруа- шылығы мақсатында су жі- беру;
4600,0
Ү. Және К.
Өзендердің
Көшім өзені- нің экология- лық жағдай- ын тұрақтан- дыру РФ Волжск суын пайдалан- ғаны үшін шығынды қайта- ру;
- Палласовка жүйесінен Жәнібек ССЖ;
300,0
Мұнайқоймаларының жер асты суларына Жер асты су- лары жағдай- ына баға бе- әсерінің "Жай- ықгид- рогео- логия АҚ"
гидрогеологиялық зертте- улерін жүргізу Орал ТЭЦ-тің қайтымды сумен II-III кв.
жабдықтау жүйесінің
"Жайы- энерго"
градирнесін іске қосу (кі- ріс- кен соң)
1200,0
Казталовка ауылындағы 4500,0 Қарасу көлінің, Мұрасай су Экология- ды тұрақтан- қоймасының т.б. сулылы- ғын Елді мекендерді сапалы су- мен қамтамасыз етуді Ауыз сумен қамтамасыз ету сапасын арттыру арттыру үшін іс-шаралар жүргізу Жер бетілік су қоймалары- қорғанды жағаларын тұрмыстық қалдықтардан тазарту Судығ сапа- сы мен сани- тарлық-эпи- димиология- лық жағ- дайы сапа-
64074.0 17600,0 1200,0;
92092.0 19300,0
95883.0 18600,0
IV. БИОРЕСУРСТАР
Биологиялық әдістермен ормандарды аурулар мен 1500,0 Обл.
жануар- лар зиянкестерден қорғау ортаға хими- ялық салмақ- ты азайту өсімд.
әлемін мем.
бақ.
1600,0
Облыстың елді мекендерін көгалдандыру мен орман Орман ал- қаптарын кө- бейту алқабын көбейту, соның ішінде сыйлық беруді ұйымдастыру Орман алқабын көбейту, орманды қорғау мен өртке қарсы шаралар Жабайы тұяқты жануарлар- ды Биосаналу- андылықты сақтап қалу жаңғыртуға арналған биотехникалық іс-шаруа- ларды Қасқыр, шибөрілермен кү- ресті, соның ішінде сыйлық беру- ді Ерекше қорғауға алынған Орман бес аймақ ұйымдастыру 310,0 биоре- сурстар облы- стық Қарашығанақ кен орнын көгалдандыру ортаға теріс әсерді азайту Балық қорғау іс-шарала- Балық қорын Балық қо- рын сақтау ин- спекц.
$30,0
Кіші тонажды қондырғы- санитарлық аймағын "Облыстық негізгі балық Балық аулау шектеулерін бекіту шаруашылығы қоймалары- нан балық ресурстарын аулау арқылы балық өнімділігін анықтау"
өсім.
атты ғылыми- зерттеу жұмысы Қарашығанақ МГКК ор- нында $50,0 Фауна мен флора баға- лау өсімдіктер мен жануарлар дүниесін зерттеу Жайық, Елек өзендері жағасындағы қарағай, емен орман алқаптарының өсуі мен дамуына 350,0 Орман қалқа- ларының жағдайла- рын жақсар- ту іс-шара- лар жасау Жануарлардың аңшылық есебін жүргізу, соның ішінде киіктің Жануарлар- дың, киік са- нының жағ- дайы туралы деректі баға Киікті қыста миграция кезінде қорғау шаралары, бағалы балықтарды уылдырық шашу кезінде қорғау шаралары 16600,0
300.0;
$280,0 9800,0 9700,0
310.0;
$240,0
V. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕНІ ДАМЫТУ Табиғат және экология Облы- музейі экспозицияларын дамыту Өскелең ұрп- аққа табиғат- қа ұқыпты қарауға оқы- өлкета- ну му- зейі Экология және табиғи ресурстар-2030 ұзақ мерзімді стратегиялық жобаны орындау барысын- да Облыстың экологиялық мәселелерін шешуге қо- ғамдық ұй- ымдарды тарту қоғам мен оқушы жастарды Экоқо- ғам үй- ымдары насихат жұмысына белсінділігін арттыру және облте- лера- дио
6300.0
5300.0
83599.4 54620,0 2385,0;
$3310.0
178592.0 47650,0
БАРЛЫҒЫ
162383.0 44500,0 1255,0;
$4960,0 2595,0
$660,0
Жалпы бағдарламаның орындалуы 1932425,4 мың теңге болып бағаланады, соның ішінде:
республикалық бюджеттің қаржысынан - 424574,4 мың теңге (22,0%)
жергілікті бюджеттің қаржысынан - 85000,0 мың теңге (4,4%)
облыстық қоршаған ортаны қорғау қорынан - 146770,0 мың теңге (7,6%)
табиғат пайдаланушылардың өз қаражатынан - 1276081,0 мың теңге (66,0%).
Ескерту: басты мәселелерді шешу жөніндегі табиғат қорғау қорғау іс- шаралары:
х - 2001-2005 жылдарға арналған "Облысты газдандыруды одан әрі дамытудың Регионалдық Бағдарламасы" бойынша іс-шаралары - 2, сомасы 85,0 млн. т. (жергілікті бюджеттен)
▲- "Батыс Қазақстан облысы тұрғындары денсаулығын қорғау комплексті бағдарламасының" медико-экологиялық бөліміндегі іс-шаралар - 9, сомасы 873,1 млн. т.
соның ішінде республикалық бюджеттен - 100,0 млн. т., облыстық қоршаған ортаны қорғау қоры - 18,0 млн. т., шаруашылықтық субъектілердің өз қаражаты - 775,1 млн. тг.
● - көгалдандыру бағдарламасының іс-шаралары - 2, сомасы 22,8 млн. т.
(облыстық қоршаған ортаны қорғау қоры)
◊- 2001-2003 жж. "Ауыз сулары" бағдарламасының іс-шаралары - 5, сомасы 2,99 млн. т.
соның ішінде: республикалық бюджеттен - 0,44 млн. тг., облыстық қоршаған ортаны қорғау қорынан 1,2 млн. тг., шаруашылықтық субъектілердің өз қаражаттарынан - 1,35 млн. тг.
қоршаған ортаны қорғау басқармасының бастығы Р.Х.Сүйірбаев

На русском языке:
Маслихат Западно-Казахстанской области Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Решение Западно-Казахстанского областного маслихата от 25 марта 2001 года № 10-7.
Зарегистрировано Управлением юстиции Западно-Казахстанской области 15 мая 2001 года № 852.
Утратило силу решением Западно- Казахстанского областного маслихата от 20 февраля 2004 года № 6-11 О среднесрочной комплексной программе «Экология»
Западно-Казахстанской области на 2001-2003 годы и плане мероприятий по ее выполнению Утратило силу решением Западно-Казахстанского областного маслихата от 20.02.2004 № 6-11.
В соответствии со статьей 6 Закона "О местном государственном управлении в Республике Казахстан", постановлением Правительства Республики Казахстан N 789 от 25 мая 2000 года "Об утверждении Правил разработки программ в Республике Казахстан" областной маслихат РЕШИЛ
1. Утвердить среднесрочную комплексную программу "Экология" Западно- Казахстанской области на 2001-2003 годы" и план мероприятий по ее выполнению.
Председатель сессии
А.Джунусов
Секретарь облмаслихата Г.Шамшаева Западно-Казахстанская область СРЕДНЕСРОЧНАЯ КОМПЛЕКСНАЯ ПРОГРАММА "ЭКОЛОГИЯ"
ЗАПАДНО-КАЗАХСТАНСКОЙ ОБЛАСТИ НА 2001-2003 гг.
2000 г.
Паспорт
Среднесрочной комплексной Программы "Экология"
Западно-Казахстанской области на 2001-2003 гг.
Среднесрочная комплексная Программа… состоит из следующих основных разделов: Введение, Цели и задачи Программы, Основных направлений и механизмов реализации Программы, Необходимых ресурсов и источников их финансирования, ожидаемых результатов от реализации программы и плана природоохранных мероприятий, реализация которых намечена на период 2001- 2003 гг. с указанием источников финансирования.
Введение
Областная среднесрочная комплексная программа "Экология" на период 2001-2003 гг разработана облтеруправлением ООС во исполнение решения Акима Зап. Каз. области от 07.09.00 г. за N 166 "О разработке региональных программ социально-экономического развития области" в соответствии с постановлением Правительства РК от 25.05.00 г. за N 789.
Разработка Программы продиктована ухудшением состояния окружающей среды, связанного с комплексным влиянием техногенных и природных факторов и необходимостью поддержания экологического равновесия.
I. Анализ современного состояния проблемы.
1.1. Атмосферный воздух.
Состояние воздушного бассейна на территории области оценивается как умеренно-загрязненное. Превышения норм ПДК в пределах СЗЗ промышленных предприятий не наблюдалось.
Однако, в зонах влияния автотранспорта (рынок, район ТЭЦ г. Уральска) в отдельных случаях концентрация диоксида азота и оксида углерода достигает 3.2 ПДК, пыли - 3.8 ПДК.
По данным лаборатории ИПЦ "Казгидромет" в атмосфере близлежащих к КНГКМ поселков наблюдается тенденция увеличения концентрации окислов азота, серы, углерода. Отмечались случаи превышения ПДК по концентрации диоксида азота в пос. Тунгуш, Березовка в 1999 г.
Вместе с тем, достоверно оценить состояние воздушного бассейна на территории всей области не представляется возможным из-за отсутствия мониторинга загрязнения атмосферного воздуха.
В настоящее время, в области насчитывается более 200 предприятий, деятельность которых существенно влияет на состояние воздушной среды, зарегистрировано более 2 тыс. единиц стационарных источников выбросов загрязняющих веществ.
Однако, в последние годы основная доля выбросов приходится на автотранспорт, (в 1998 г. -41,0 тыс. тонн, 1999 г. -57,9 тыс. т., в 2000 г. -68,0 тыс.
т.) количество которых составляет 60 тыс. единиц. По сравнению с 1990 г. доля выбросов от них увеличилась с 41.4% до 72.0% в общем объеме.
Выбросы от стационарных источников в последние 3 года (1998-2000 гг.)
составляют соответственно 15,3-22,7 и 27,9 тыс. т.
Увеличение объемов выбросов с 1998 г. по сравнению с 1990-1997 гг.
связано с увеличением добычи углеводородного сырья на КНГКМ.
В последние годы уровень выполнения воздухоохранных мероприятий, предусмотренных в областных среднесрочных экологических программах составляет порядка 83.0%, которые в основном проводятся за счет собственных средств природопользователей.
1.2. Водный бассейн.
Основными водными источниками области являются реки Урал, Чаган, Деркул, Илек.
На территории области состояние р. Урал определяется поступлением загрязнителей из Челябинской, Оренбургской, Актюбинской областей (р. Илек - приток Урала), а также коммунальными и сельскохозяйственными стоками.
В результате аварии на промколлекторе сточных вод Орского нефтеперерабатывающего завода им. Чкалова, (в 1991 г.) в р. Урал осуществлялся сброс неочищенных сточных вод с высокой концентрацией фенола - 32 ПДК, нефтепродуктов - 13-20 ПДК, меди - 7 ПДК.
Уровень загрязнения водоемов с 1991 г. меняется в зависимости от климатических условий и характеризуется умеренным загрязнением.
р. Илек является притоком р. Урал. Из всех загрязняющих компонентов наибольшую опасность представляет хром, концентрация которого в р. Илек составляет от 2-х до 30 ПДК, однако в последние годы он практически не наблюдается.
В р. Урал эта концентрация значительно снижается, или же не обнаруживается.
Для малых рек области характерно снеговое питание (до 80%). Летнее дождевое питание незначительное, и большая часть его расходуется на испарение.
В межень основное питание рек грунтовое.
Загрязнение малых рек часто связано с тем, что они обладают недостаточной "отходоемкостью", особенно в паводковый период, когда значительно возрастает концентрация нефтепродуктов, органики, взвешенных веществ.
Такие реки как Б. и М. Узени, Оленты, Шидерты, Есенанкаты и др. реки Казталовского и Сырымского районов имеют высокий солевой состав хлоридов (от 473 до 616 мг/л), сульфатов - до 700 мг/п.
Фенольное загрязнение обуславливается присутствием большого количества сине-зеленых водорослей в летний период.
Состояние малых рек напрямую связано с погодными условиями (снежные или малоснежные зимы, дожди или их отсутствие).
Но в основном все малые реки загрязнены нефтепродуктами (от 3 до 8 ПДК), фенолами (до 10 ПДК), аммиаком (до 15 ПДК), детергентами (до 11 ПДК).
Дно водоемов заиливается в результате строительства земляных плотин и дамб на реках, которые в паводок разрушаются.
Для предотвращения загрязнения, засорения и истощения вод малых рек области, принимаются меры по ежегодному выносу из водоохранных зон стихийных свалок промышленного и бытового мусора, складов ГСМ и др.
объектов, отрицательно влияющих на качество воды.
На территории области сброс сточных вод осуществляется в накопители N 1 и 2 г. Уральска, накопитель г. Аксая, а также на поля фильтрации, согласно разработанным нормам ПДС.
Техническое состояние имеющихся в области накопителей и биопрудов удовлетворительное. Суммарные проектные объемы накопителей и биопрудов составляет 63.75 млн. м3.
г. Уральск - накопитель N 1 - 16,0 млн. м3.
- биопрудов 1-3 - 4,25 млн. м3.
- накопитель N 2 - 43,5 млн. м3.
В соответствии с утвержденными "Правилами эксплуатации сооружений по очистке и утилизации сточных вод г. Уральска, в целях предотвращения аварийных сбросов при многоводных паводках, из накопителя N 2 производится сброс на рельеф местности.
На базе сточных вод имеющиеся накопители были построены в 1986 г. и функционировали земледельческие поля орошения на площади 2865 га, в настоящее время полив сточными водами не производится, так как поливная техника пришла в негодность и требует больших капитальных затрат на восстановление.
Сброс сточных вод в открытые водоемы области не производится.
Стоки, поступающие в накопители г. Уральска подвергаются механической и биологической очистке.
В начале 90-х годов велись гидро - и бактериологические определения. По гидробактериологическим показателям накопитель является очень загрязненным.
По бактериологическим показателям в осенне-зимний период вода в пределах нормы, в весенне-летний по степени загрязнения характеризуется до очень сильно загрязненной.
В накопителе N 2 характеристика стоков следующая:
хром - 0,008 мг/л до 0,001 нефтепродукты - 0,248 мг/л до 0,01 детергенты - 0,34 мг/л до 0,00 хлориды - 308 мг/л до 121 БПК5 - 3,68 мг/л до 2,5 Из-за простоя многих предприятий в последние годы снизился объем стоков, поступающих в накопитель изменился и качественный состав стоков - значительно уменьшились или совсем не обнаруживаются тяжелые металлы и для стоков характерно в основном органическое загрязнение.
За составом сточных вод, поступающих на поля фильтрации и испарительные площадки специально-уполномоченными органами ведется контроль по загрязняющим компонентам, согласно ПДС (ТЭЦ, А.О. "Акжол", А.
О. "Омега", А.О. "Металлист", КОС г. Аксая, БИО-50, "Водоканал" , ГКС-4, ГКС- 3, Нефтепроводное управление).
По области на учете состоит 54 очистных сооружения с проектной мощностью 91.608 т.м3/сут. Из них 21 очистных сооружений со сбросом в горканализацию (21.114 т. М3/сут) и 33 о.с. - со сбросом на рельеф местности (70.494 т. м3/сут).
В настоящее время очистные сооружения таких предприятий как А.О.
"Орал", "Меховой комбинат", "Нуралы", "Кожсырьевой завод", А.О. "Омега" - не работают, другие предприятия как А.О. "Зенит", А.О. "Механический завод", А.О.
"Аяз", "Металлист", А.О. УПОСМ, А.О. "Металлоизделий" - работают 2-4 дня в неделю.
Из 33 очистных сооружений со сбросом на рельеф местности в рабочем состоянии находится - 20.
В основном стоки, сбрасываемые на рельеф местности хоз. бытового характера и производственные.
Безотлагательно требует решения вопрос завершения строительства комплекса по очистке и утилизации сточных вод г. Уральска.
1.3. Земельные ресурсы и отходы производства.
Продолжающееся реформирование сельскохозяйственной отрасли сопровождается снижением посевных площадей и пашни в целом, при стабильном увеличении залежных участков.
Снижение площади пашни и увеличение залежных участков, требует перевода залежи в сенокосы и пастбища путем залужения.
Трансформация залежи в сенокосы и пастбища путем залужения идет очень низкими темпами порядка 300-1300 га в год, при потребном объеме 444.9 тыс.га.
Нарушенные земли отмечаются в основном на предприятиях нефтегазоразведки и добычи. Однако рекультивация земель ведется очень низкими темпами. Так только в I квартале текущего года на территории Карачаганакского НГКМ площади нарушенных земель составляли 1641,5 га, отрекультивировано всего 9,72 га.
Образование отходов на территории области в последнее десятилетие стабилизировалось на уровне 570-680 тыс.м3, с незначительным колебанием по годам.
Из всего объема образованных отходов используется порядка 200 тыс.м3, обезвреживается до 0.01 тыс.м3, основная масса захоранивается.
Образование токсичных отходов 2-3 кл. опасности связано с усиленным развитием предприятий нефтегазового комплекса, железнодорожного транспорта и электроэнергетики.
Снижение объемов образования отходов 1 кл. опасности связано с остановкой или работой не в полную мощность предприятий машиностроения и местной промышленности.
Из-за отсутствия специализированного полигона токсичных отходов (1-2 кл.) на текущий момент на временных площадках предприятий находится 140.0 тонн токсичных отходов, что создает опасность химического загрязнения р. Урал и ухудшения санитарно-эпидемиологической обстановки в областном центре.
В плане утилизации отходов в области открыт пункт по централизованному сбору и хранению с целью последующей демеркуризации использованных люминесцентных, ртутных и ртутьсодержащих ламп и приборов.
Однако, в силу различных причин не решаются вопросы утилизации ранее заготовленных отходов: макулатуры (140 т), стеклобоя (83 т), изношенных шин (94 т), отработанных масел (75 т).
Ухудшают санитарно-эпидемиологическую обстановку наличие на территории области более 100 стихийных свалок площадью порядка 146 га с объемом мусора 84 тыс.м3, которые являются одной из причин периодически наблюдаемых вспышек инфекционных заболеваний: гепатита, дизентерии и т.д.
Радиационная обстановка. По данным облуправления госсанэпиднадзора на
1.01.1992 г. по области насчитывалось 27 организации использующих в своей деятельности 1060 источников ионизирующего излучения с общей активностью
7103.996 Кюри. В основном это пожарные извещатели (дыма) - 868 шт, остальные
- дефектоскопы.
По данным этого же ведомства на 09.03.99 г. в области насчитывается 7 организаций, имеющих отработанные радиоактивные источники в количестве 271 шт., общей суммарной активностью 310,3 ГБк., подлежащие захоронению в спецкомбинате.
Ранее предприятия и организации могли производить захоронение отработанных источников ионизирующего излучения путем вывоза на спецкомбинаты г. Самары.
Однако, в настоящее время из-за отсутствия средств, предприятия не могут отправлять отработанные источники на хранение в стендовый комплекс "Байкал- В области нет предприятий, вырабатывающих радиоактивные вещества и осуществляющие его выбросы.
Радиационная обстановка в области характеризуется в основном мощностью экспозиционной дозы от 6-7 до 15 мкр/час, в зоне действия военных полигонов до 20-21 мкр/час. Вместе с тем, на территории области выделены три аномальных участка с превышенными запасами техногенного радионуклида цезия-137, вытянутых от песков Косдаулет в сторону Саратовской области на расстоянии около 280 км, с шириной по фронту до 50 км. При глобальном фоне цезия-137 по Казахстану - 0.068 ки/км2, его запасы на данных участках составляют 0.11-0.18 ки/км2. Повышенные запасы данного радионуклида приурочены к территории полигона "Азгир", где проводились ядерные взрывы.
Полувековое функционирование системы военно-испытательных полигонов "Капустин Яр" и "Азгир" привело к химико-радиологическому загрязнению окружающей среды, особенно водных объектов. Что в конечном итоге привело к ухудшению состояния здоровья населения шести южных районов области.
Потенциальную угрозу радиационного загрязнения компонентов окружающей среды представляет объект "Лира" (особенно емкости ТК-5 и ТК-6) на Карачаганакском НГКМ мониторингом состояния которого занимается Аксайский филиал Института ядерной физики НЯЦ РК. В связи с этим ИЯФ НЯЦ РК по настоянию облтеруправления охраны окружающей среды, разработана программа их поэтапного закрытия. На текущий момент радиационная обстановка на территории ГП-3 и КНГКМ в целом в населенных пунктах, прилегающих к контуру месторождения не изменилась по сравнению с предыдущими периодами и характеризуется устойчивыми радиационными параметрами, равными естественным фоновым значениям.
1.4. Состояние биоресурсов Общее состояние животного мира. На территории области имеется 28 рек, 6 водохранилищ, 186 озер рыбохозяйственного значения, общей площадью водного зеркала - 67 тыс. га, 90% водоемов, имеющих рыбохозяйственное значение относятся к замороопасным. Ежегодный лимит на вылов рыбы колеблется от 1400 до 1500 т., фактически вылов за последнее девятилетие составлял 700-800 тонн. В прежние годы из Урала и Челкара изымалось до 45% общей добычи, по данным последних лет произошло перераспределение вылова рыб, т.е. основной лов идет из водохранилищ, озер, и малых рек.
Основными причинами снижения рыбопродуктивности в основных рыбохозяйственных водоемах (р. Урал, оз. Челкар) является по-видимому загрязненность водоемов, что негативно влияет на сохранность и воспроизводство его видового состава, а также не эффективность проводимых противозаморных мероприятий и спасения молоди рыб, игнорирование природопользователями проведения биотехнических мероприятий.
Под охотугодья в области отведено 12,4 млн. га, в т.ч. 3,3 млн. га организованного ведения, остальная площадь свободная территория.
Организованные охотугодья распределены между 33 приписными охотхозяйствами, 2 госохотхозяйствами и 3 госзаказниками, предприятий и организации.
В результате слабой организации охраны, неудовлетворительного выполнения биотехнических мероприятий, паводков и сильных засух наблюдавшихся в последние годы численность диких животных снизилась на 30- Вызывает серьезную озабоченность состояние Волго-Уральской группировки сайги. Если в 1988 г. ареал ее распространения доходил до линии Алгай, с/з им. Крупской, с/з "Степной", то в последние годы он ограничен автодорогой Сайхин-Джангала, т.е. сократился более чем в двое. Наблюдается резкое сокращение численности сайги, что подтверждается выполнением на 25- 40% лимита добычи, а также данными авиаучета 1994 г. (насчитывалось 200,0 тыс.) и наземного учета 1999 г. (24,0 тыс. особей).
В целом, бессистемное, не продуманное использование природных ресурсов области привело к целому ряду негативных последствий: так, учетные данные в сравнении с 1990 г. показывают резкое (50%) сокращение численности лося, уток (65%), гусей(33%) при относительно стабильной численности кабанов, косуль, некотором увеличении численности лисиц и многократном волков, численность которых достигла более 3000 (при 122 в 1990 г.), тогда как фитосанитарная роль волков ограничивается поголовьем всего 200-300 особей.
Под угрозой исчезновения находится - выхухоль, численность которой составляет всего 44 экземпляра, повсеместно исчезли ласточки.
По области в Красную Книгу занесено 7 видов животных, 2 вида пресмыкающихся, 36 видов птиц и один вид рыб.
Состояние растительного мира. На территории области произрастает около
1.5 тыс. видов растений. Растительный покров представлен элементами трех природных зон. На севере проходит зона настоящих степей, значительная средняя часть входит в зону полупустынь, а на юге проходит северная граница пустынь.
Неумеренный выпас скота в прошлые годы привел к иссушению почвы, ксерофитизации растительного покрова. Произошло обеднение видового состава, уменьшилась доля многолетних злаковых и бобовых растений, увеличилась доля однолетних.
В настоящее время насчитывается 20 видов растений, занесенных в Красную книгу.
Лесные ресурсы области представлены пойменными лесами по рекам Урал и Илек, небольшими колками по межбарханным понижениям Бокейординского района, защитными лесополосами.
Общая лесопокрытая площадь равна 120530 га, лесистость области составляет 0.86%.
В последние годы в пойменных лесах наблюдаются массовые вспышки заболевании лесных культур, массовое поражение вредителями (непарный шелкопряд и сосновый пилильщик), общая зараженность которым достигла 27200 га.
Положение усугубляется пожарами, особенно в засушливые годы, которые в сочетании с массовыми самовольными порубками приводят к деградации лесных угодий.
Уникальная и разнообразная для зон пустыни флора Бокейординского района, в т.ч. сосновый бор, основанный Жангир-ханом, в результате бессистемного выпаса и действия военного полигона "Капустин Яр" находится под угрозой исчезновения.
Подвержены интенсивному усыханию уникальные дубравы на площади 2.3 тыс. га Кирсановского заказника, которая увязывается с деятельностью Карачаганакского месторождения. Приходит в упадок Казахстанская территория Жанибекского стационара (884 га), в то время как Российская территория данного стационара (228 га) Постановлением Правительства РФ за N 719 от 16.06.97 г.
объявлена памятником природы Федерального значения.
Многие поле и пастбищезащитные лесополосы достигли предельного возраста, из-за отсутствия ухода, пожаров и порубок происходит их интенсивная деградация.
До 1998 г. практически было приостановлено приращение лесопокрытых площадей. После принятия решения акима области N 42 от 03.04.98 г. "О мерах по увеличению лесопокрытых территорий и озеленению населенных пунктов области". Во исполнение которого за счет средств облуправления лесного, охотничьего и рыбного хозяйства в населенных пунктах посажено 474800 древесно-кустарниковой растительности, проведены лесопосадочные работы на площади 431 га.
Большой импульс в деле озеленения населенных пунктов дало утвержденное акимом области положение о смотре-конкурсе на лучшее озеленение населенных пунктов области.
Однако, экономическая несостоятельность аграрных районов области, выражающаяся в неспособности оплатить расходы РГП "Батыс орманы" за отпуск саженцев и проведение лесопосадочных работ, затрудняет выполнение данного решения Акима области.
Положение усугубляется недостаточным финансированием из средств Республиканского бюджета природоохранных мероприятий, направленных на оздоровление лесных насаждений, в результате чего в последние годы наблюдается ежегодное не освоение рубок главного пользования и рубок ухода.
Для сохранения и сбалансированного использования биоразнообразия в области созданы и функционируют 10 особоохраняемых природных территорий на площади 450,1 тыс. га. Однако, эффективность их пока незначительна.
На сегодняшнем этапе для сохранения биоразнообразия необходимо пересмотреть всю систему охраны фауны и флоры, и обеспечить создание новых особоохраняемых природных территорий, согласно разработанной ТОО "Экопроект" "Схемы развития и размещения объектов природно-заповедного фонда Западно-Казахстанской области".
II. Цель и задачи Программы
2.1. Цель программы.
Гармонизация взаимодействия общества с окружающей средой и создание экологически благоприятной среды обитания. 2.2. Задачи программы.
2.2. Задачи программы
1. Обеспечить снижение выбросов загрязняющих веществ в атмосферу от стационарных и передвижных (автотранспорт) источников.
2. Добиться дальнейшего сокращения сброса неочищенных сточных вод в поверхностные водоемы и загрязнения подземных вод; повысить эффективность очистки сточных вод от вредных веществ в водоочистных сооружениях до нормативных показателей.
3. Увеличить объем оборотного и повторного использования воды в целях экономии потребления свежей воды.
4. Стабилизировать экологическую обстановку в южных районах области путем внутриобластного перераспределения стока и обеспечения водоподачи в потребных объемах из сопредельных областей Российской Федерации в реки Большой и Малый Узень, Жаныбекскую оросительно-обводнительную систему.
5. Осуществить мероприятия по снижению загрязнения окружающей среды отходами производства, быта и потребления.
6. Активизировать работы по внедрению рациональных методов природопользования и современных малоотходных и безотходных технологии.
7. Обеспечить сохранение биоразнообразия области, выполнить необходимые мероприятия по охране и воспроизводству растительного и животного мира, рыбных запасов.
8. Создать четкую систему мониторинга и контроля за состоянием окружающей среды.
9. Усилить роль общественности в изучении и решении экологических проблем области. Развивать массовую пропаганду экологических знаний, повышать экологическую грамотность населения.
3. Основные направления и механизм реализации Программы.
Областному территориальному управлению охраны окружающей среды, совместно с другими государственными специально-уполномоченными органами в области охраны окружающей среды:
- создать информационный банк данных существующей и ретроспективной информации о состоянии окружающей среды за 1995-2000 г.г. и провести анализ действующих факторов и динамики изменения состояния окружающей среды;
- провести экологическое районирование территории области с учетом изменения природной и техногенной нагрузки на среду обитания. Выявить влияние военно-испытательных полигонов "Капустин Яр" и "Азгир". Свести к минимуму негативное воздействие (на экологическую обстановку) разработки Карачаганакского НГКМ путем разработки и реализации адекватных природоохранных мероприятий;
- разработать схему и создать единую систему мониторинга и контроля за состоянием окружающей среды;
- установить строгий контроль за хозяйствующими субъектами по фактическому использованию лимитов эмиссии загрязняющих веществ в окружающую среду (предельно-допустимые сбросы, выбросы и размещение отходов). Организовать на крупных предприятиях области ведение Производственного мониторинга и Производственного контроля;
- проводить обязательную экологическую экспертизу всех проектов строительства и реконструкции объектов. Привлекать к проведению экспертизы представителей общественных экологических организации и движений;
- регулярно информировать население через средства массовой информации о состоянии окружающей среды и основных источниках загрязнения.
Основными механизмами реализации программы является:
- план природоохранных мероприятий хозяйствующих субъектов на период 2001-2003 годы;
- план финансирования природоохранных мероприятий за счет бюджетных средств Областного фонда охраны окружающей среды, ежегодно корректируемые с учетом складывающейся экологической обстановки;
- целевые республиканские и областные программы.
4. Необходимые ресурсы и источники их финансирования.
Реализация областной среднесрочной комплексной программы "Экология"
на период 2001-2003 г.г. оценивается ( по ценам 4кв.2000г.) в 1932425,4 тыс. тенге.
Основным источником финансирования природоохранных мероприятий являются собственные средства природопользователей, составляющей 66,0% от общего объема, что составляет 1276081,0 тыс. тенге.
При этом доля основных загрязнителей области - предприятий нефтегазового сектора (КПО б.в. и АО "Конденсат") - составляет 65,7% или 1269846,0 тыс. тенге (при официальном курсе $=142,2 тенге).
Природоохранные мероприятия вышеуказанных предприятий направлены на снижение выбросов загрязняющих веществ в атмосферу, в частности сероводорода и сернистого ангидрида, реализация которых оценивается в КПО б.
в.-$500,0 тыс, в АО "Конденсат"-$3500 тыс., устройство системы автоматического контроля наличия сероводорода в атмосфере пос. Тунгуш и Березовка - $300,0 тыс., организация Производственного мониторинга в АО "Конденсат" с целью выявления объективной оценки состояния окружающей среды - $100,0 тыс.
Запланированы крупные мероприятия по строительству полигона токсичных отходов КПО б.в. с объемом затрат $1200 тыс., и рекультивации нарушенных земель - $ 600,0 тыс. Разработка проекта обустройства санитарно- защитной зоны КНГКМ - $ 300,0 тыс.
Намечены конкретные мероприятия по мониторингу радиационной обстановки в районе аварийной емкости ТК-5 (объекты "Лира") с разработкой в 2003 г. технического задания на ее закрытие, с объемом затрат порядка $450,0 тыс.
Вторым крупным источником реализации вышеуказанной программы являются целевые средства из Республиканского бюджета в объеме 424574,4 тыс.
тенге или 22,0% от общей суммы затрат.
За счет средств Республиканского бюджета предусматривается:
- строительство полигона токсичных отходов в г. Уральске, полигона твердо-бытовых отходов в пос. Дарьинск и г. Аксае, завершение строительства комплекса по очистке и утилизации сточных вод г. Уральска на общую сумму в 148000,0 тыс. тенге;
- проведение комплексных исследований территории южных районов области, подверженных влиянию военно-испытательного полигона "Капустин Яр", по единой государственной программе - с затратами не менее 67,0 млн. тенге;
- проведение дноуглубительных и дноочистительных работ в русле р. Урал с затратами порядка - 113,6 млн. тенге;
- обеспечение водоподачи в низовья рек Большой и Малый Узени, на что требуется ежегодно от 25,0 до 30 млн. тенге по статье "Межгосударственное вододеление".
Реализация среднесрочной Программы за счет средств областного фонда охраны окружающей среды оценивается в 146770,0 тыс. тенге или 7,6% от общей суммы затрат.
Средства областного фонда охраны окружающей среды будут направлены, на:
- организацию и проведение экологического мониторинга состояния окружающей среды - 16,0 млн. тенге;
- разработку и реализацию целевой областной программы по энергосбережению и сокращению выбросов парниковых газов - 1,2 млн. тенге;
- создание агроучастков на пустынных землях с использованием энергии ветра - 0,9 млн. тенге;
- разработку оптимизированной ландшафтно-экологической системы природопользования для борьбы с опустыниванием в экстремальных районах области (на базе Джаныбекского стационара) - 2,5 млн. тенге;
- обустройство и реконструкцию полигонов и накопителей ТБО - 16,4 млн.
тенге;
- обеспечение водоподачи в низовья рек Кушум, Большой и Малый Узени 10,6 млн. тенге ежегодно;
- увеличение лесопокрытых территории и озеленению населенных пунктов области - 22,8 млн. тенге ежегодно.
Из областного фонда охраны окружающей среды финансируются конкретные природоохранные мероприятия отдельных хозяйствующих субъектов, направленные на решение острых экологических проблем, таких как:
- обследование технического состояния канализационных дюкеров через р.
Чаган - 500,0 тыс. тенге;
- сбор и переработку вторсырья и производства на их основе товаров народного потребления - 2,0 млн. тенге.
Одновременно средства Областного фонда охраны окружающей среды в сумме 42,0 млн. тенге направлены и на реализацию следующих областных Программ:
- Программы озеленения на 2001-2003 гг. в объеме 22,8 млн. тенге;
- медико-экологической подпрограммы "Комплексной Программы охраны здоровья населения Зап. Каз. области" в объеме 18,0 млн. тенге;
- Программы "Питьевые воды" (2001-2005 гг.) в объеме 1,2 млн. тенге.
В соответствии с приоритетами "Стратегия - 2030" развитие экологического воспитания и пропаганды, и вопросы сохранения биоразнообразия области в основном реализуются за счет средств областного фонда охраны окружающей среды.
Финансирование Программы за счет средств местного бюджета составляет 4,4% (85,0 млн. тенге), и при этом средства будут направлены на газификацию жилья и котельных хозяйств области, в соответствии с Региональной Программой развития газификации области на 2001-2005 гг.
5. Ожидаемые результаты от реализации программы.
Реализация среднесрочной комплексной программы "Экология" на 2001- 2003 г.г. позволит стабилизировать экологическую обстановку на территории области, путем принятия организации и осуществления адекватных загрязнению природоохранных мероприятий.
При этом, намеченные программой природоохранные мероприятия являются приоритетными и в ходе реализации программы будет корректироваться с учетом складывающейся в области экологической обстановки.
Менеджером Программы является Западно-Казахстанское областное территориальное управление охраны окружающей среды.
Ответственным за ходом реализации природоохранных мероприятий по разделу 4 "Биоресурсы" является областное управление Госконтроля за животным и растительным миром.
Вместе с тем степень выполнения Программы во многом зависит от экономической состоятельности хозяйствующих субъектов, т.к. на долю собственных средств предприятий приходится 66% природоохранных мероприятий в денежном выражении.
В связи с непредсказуемостью развития экономической ситуации в целом по области, подъем или спад производства, соответственно увеличение или снижение эмиссии загрязняющих веществ в окружающую среду, не представляется возможным представить прогнозные расчеты показателей, характеризующей качество окружающей среды.
6. План природоохранных мероприятий Среднесрочной комплексной программы "ЭКОЛОГИЯ"
Ориентировочная стоимость, источники финансирования, тыс.тенге (тыс.долла- ров)
Мероприятия, объемы ра- бот и действия Ожидаемые результаты N п /п Фор- ма за- вер- шения Годы реа- лиза- ции Респуб- ликан- ский бюджет Мест- ный бюд- жет Ответ- ствен- ные за испол- нение Соб- ные сред- ства приро- до- пользо- вателей ОФО- ОС (Обл.
фонд охра- ны окру- жаю- щей среды)
І. Атмосферный воздух 36500,0 Снижение выбросов Про- ект реше- ния х Перевод на природный газ жилья в г. Уральске и по области (по решению областного Акимата 4000,0 Аки- ма об- ласти Упр.
ком.
дор.
хоз-ва
АО
"Ураль- скобл- газ"
котельных (по решению областного Акимата)
и рай- онов стро- ит. и архи- текту- ры КПО Б.
В.
Отчет 2002-
$500,0
H2S, и SO2
Использование топливного обессеренного газа для уменьшения вы- бросов сероводорода
1.06.
$3500,0
"Кон- ден- сат"
Проектирование, комплектация, строительство сероочистки газов выветривания на МТУ - 400 Перевод котла Е1\9 на газ 4 кв.
120,0
"Нур- жанар"
Перевод автотранспорта на 650,0 1 кв.
газ сжиженный газ
ТОО
"Алау"
965,0
Установка дымососа ДН - ОААО МА "Ак жол"
с пылеудалительным цик- лоном в котельной ОААО МА "Ак Жол"
Проектирование, комплек- тация,
1.10.
организация системы
$100,0
Оценка со- стояния окружаю- щей среды мониторинга воздушной среды Изготовление и установка Завод "Зе- нит"
фильтров очистки воздуха системы резьбошлифоваль- ного участка ИП (5-В2)
Установка II ступени очистки пыли в ц. 25 (25-В5)
Установка систем вентиля- ОАО "Ура- ларма"
и пылеочистки литейного цеха. Комплектация вытяж- ных устройств пылеулавливателями $1000,0 Монтаж установки регене- рации метанопа Ремонт вентиляционной си- стемы и ПГУ в электромеханическом цехе Устройство системы автоматического контроля стояния ат- мосферного воздуха приземном слое воздуха в пп. Тунгуш, Березовка Инвентаризация источни- ков ЗКО- ТУО- 200,0 Оценка вы- бросов пар- никовых га- зов парниковых газов в ЗКО и Разработка целевой про- граммы по энергосбере- жению и сокращению пар- никовых газов 500,0 Реализация целевой про- граммы Сокращение парниковых газов по энергосбережению и сокращению парниковых Организация и проведение 8000,0 мониторинга окружающей природной среды области (Зап.-Каз. ОТУООС, РГП Зап.-Каз. Гидрометцентр)
Ввод в эксплуатацию
Оценка промвыбро- сов газоанализатора на УТЭЦ “Жай- ыктеп- лоэнер- го” Создание агроучастков на пустынных землях с 400,0 НПК "Акжа- ик"
Есеп
(внед- ре- ние)
загрязнения использованием энергии ветра Разработка сводного проек- та ПДВ (предельно-допу- стимых выбросов) для г.
Уральска
Корректировка проекта КПО б.
в.
ПДВ и разработка
$200,0 выбросов в атмосфер поэтапного плана сниже- ния объемов обжига Разработка проекта обустройства СЗЗ Карача- ганакского НГКМ $300,0 Определе- ние границ СЗЗ, защита близлежа- щих насе- лен. Пунктов
40500.0
8700.0
475.0;
$1900,0
5000.0
ИТОГО
4000.0
4900.0
275.0;
$4000,0
1765.0
II. ЗЕМЕЛЬНЫЕ РЕСУРСЫ Строительство полигона $800,0 токсичных отходов $400,0 Рекультивация загрязнен- Повышение плодородия почв земель, включая грифон УНУ.
для утилизации и перера- ботки нефтешламов V 5000 куб. метр. ЛП. ДС Б.
Чаган
ИЯФ
НЯЦ
РК
Разработка технического задания на закрытие поло- сти ТК-5 (объекты Лира)
на КНГКМ и составление проекта ОВОС Оценка воз- действия объекта на щую среду Рекультивация земель, УНГГ 845,0 занятых под буровыми установками 2001- Обезвреживание, отверже- ние 680,4 и захоронение отходов бу- рения 60000,0 Строительство полигонов токсичных отходов в 40000,0 г. Уральске.
ОТУО- и ТБО в пос. Дарьинске Реконструкция полигона 2000,0 ТБО для захоронения твердых бытовых отходов в г. Ак- сай Ликвидация временных земляных амбаров УНУ качества зе- мель Мониторинг радиационной $70,0 ситуации в районе полости $80,0 ТК-5 Мониторинг $40,0 гидрогеологического режима в блоке земной ко- ры, включающей полость ТК-5 250,0
250.0
Экологическое районирова- ние территории ЗКО (в со- ответствии с НМД "Казме- ханобр")
Обустройство полигонов 3000,0 5000,0 и накопителей ТБО сель- ских населенных пунктов области и г.
От- чет по обу- строй- ству Уральска, ликвидация сти- хийных свалок.
Утилизация источников ионизирующего излучения и 1550,0 Ликвидация потенциаль- ной угрозы радиацион- ного загряз- нения демеркуризация ртутьсо- держащих и люминисцент- ных ламп 17000,0 25000,0 МПР и ООС Комплексные исследова- ния территорий, подвер- женных влиянию военно- испытательного полигона "Капустин Яр"
действия во- енно-испы- тательного полигона на экологию и здоровье на- селения Сбор и переработка 1000,0 вторичного сырья и производство на их основе товаров народного потребления 850,0 Разработка оптимизирован- ной ландшафтно-экологической Разработка системы по борьбе с опустынива- нием системы природопользова- для борьбы с опустыниванием в экстре- мальных районах ЗКО на базе Джаныбекского стаци- онара Обустройство полигона для захоронения тары из под 950,0 ядохимикатов в Таскалин- ском районе Изготовление контейнеров для сбора бытовых отходов 18525,4
7850.0 410,0;
$1110,0
85000.0
8250.0
65000.0
6000.0
520.0;
$720,0
$420.0
III. ВОДНЫЕ РЕСУРСЫ
Обл.
24000,0
Строительство биопруда N в балке "Безластичная"
управ- ление степени сточных вод "Водо- канал"
100,0
Деманганация питьевой во- ды 170,0 качества пи- тьевой воды Уральского месторожде- подземных вод Обследование техническо- го стояние дю- керов состояния канализацион- ных дюкеров ч\з р. Чаган РКУП 33974,0 37922,0 Углубительные и очисти- тельные работы по руслу р. Урал 41713,0 "Вод- ных пу- тей"
водности и гоидрологи- ческого ре- жима Утилизация сточных вод
1500.0 управ.
Утилизация г. Уральска путем
1000.0 лесоразведения реконструкции системы $20,0 Сбор и очистка дож- девых и та- лых вод закрытого дренажа и лив- невой канализации ГП-3 Очистка и повторное использование 150,0 АОА технологической воды питьевой во- ды на техни- ческие нуж- Водоподача на 30000,0 6000,0 рыбохозяйственные экологические цели РГП "Запад- вод- хоз"
4600,0 из - Саратовского МК РФ в р. Б. и М. Узень.
Стабилиза- ция экологи- ческой об- становки в низовых рек Б. и М. Узе- ни и Кушум Возмещение затрат РФ по подаче волжской воды
- из Палласовской системы в Джаныбекскую ООС Гидрогеологические 300,0 исследования воздействия грунтовых вод нефтехранилищ на грунто- вые "Жай- ыкгид- рогео- логия"
воды 10 Ввод в эксплуатацию II-III кв.
градирни системы оборотного водоснабжения вводу УТЭЦ гро"
1200,0
Повышение водности озер 4500,0 и водохранилищ южных становки районов области (в т. ч. оз. Карасу, Мурат- сайское водохранилище и т. д.)
Очистка водоохранных зон поверхностных водоемов от бытовых качества вод и улучше- ние санитар- но-эпиде- миологиче- ской обста- новки Проведение мероприятий направленных на улучшение Улучшение тьевого во- доснабженич водоснабжение качествен- ной воды населенных пунк- тов
64074.0 17600,0 1200,0;
92092.0 19300,0
95883.0 18600,0
IV. БИОРЕСУРСЫ
Защита лесов от вредителей и болезней 1500,0 Облу- правле- леса биологическим методом химической нагрузки на госкон- троля за жи- вот- ным растит.
миром
Озеленение населенных 1600,0 пунктов области в т. ч. премирование Увеличение лесопокры- тых террито- рий Лесовосстановление и лесозащитные работы и противопожарные мероприятия лесопосадоч- ных террито- веде- лесо- поса- доч- работ Биотехнические мероприя- тия по воспроизводству диких Сохранение биоразнооб- разия обла- сти копытных животных Организация борьбы с 1450,0 волками и шакалами 310,0 Организация 5 особо охраняемых природных территории ЗКО тер- упр.
по ле- су и биоре- сурсам Озеленение Карачаганак- ского месторождения отрицатель- ного воздей- ствия на Проведение рыбоохранных ЗК обл.
мероприятий рыбных за- пасов инспек- ция по охране рыб- запасов $30,0 Озеленение санитарных зон денсат"
комплекса
МТУ-400
НИР "Изучение рыбопродуктивности и ОУ обоснование объемов Обоснова- ние лимитов изъятия рыб- ных запасов изъятия рыбных ресурсов Гос- контро- ля за жив.
из основных рыбохозяй- ственных водоемов обла- раст.
Изучение растительного и животного мира на $50,0 стояние фау- ны и флоры территории КНГКМ Изучение влияния Карачаганакского месторождения на рост и развитие дубрав и 350,0 мероприя- тий по улуч- шен. состо- ян. лесных насажден.
сосновых насаждений в рр Урал, Илек Проведение учета Обл- терупр.
численности охотничьих животных в т. ч.
сайги тролю временного состояния поголовья животных в т.ч. сайги жив. и Мероприятия по охране сайги в период миграции, зимовки, гоня; охрана ценных видов рыб и период нереста 16600,0
300.0;
$280,0 9800,0 9700,0
310.0;
$240,0
V. РАЗВИТИЕ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ Расширение экспозиции музея Об- ласт- Природы и экологии истори- ко- Обучение подрастаю- щего поколе- ния береж- ному отно- шению к природе крае- ведче- музей Организация пропаганды 3720,0 и расширение участия общественности и учащей- ся молодежи в ЭкоН- ПО реализации Привлече- ние обще- ственности к реализа- ции экологи- ческих про- блем обла- проектов Долгосрочной стратегии 2030 "Экология Облте- лера- дио и природные ресурсы"
3920.0
5300.0
83599.4 54620,0 2385,0;
$3310,0
178592.0 47650,0
ВСЕГО
162383.0 44500,0 1255,0;
$4960,0 2595,0
$660,0
Реализация программы в целом оценивается в 1932425,4 тыс. т. в т. ч. за счет средств:
Республиканского бюджета -424574,4 тыс. тенге (22,0%)
Местного бюджета - 85000,0 тыс. тенге (4,4%) Областного фонда ООС - 146770,0 тыс. тенге (7,6%)
Собственных средств природопользователей - 1276081,0 тыс. тенге (66,0%)
Примечание: природоохранные мероприятия по решению приоритетных проблем х - мероприятия по "Региональной Программе развития газификации области" на 2001-2005 гг. Количество - 2, сумма- 85,0 млн. т.(местный бюджет)
▲ - мероприятия по медико-экологической подпрограмме "Комплексной программы охраны здоровья населения ЗКО" Количество - 9, сумма - 873,1 млн.
тенге в т. ч. Р. Б. - 100,0 млн. тенге, ОФООС - 18,0 млн. т. и собственные средства хоз. субъектов - 755,1 млн. т.
● - мероприятия по Программе озеленения на 2001-2003 гг. Количество - 2, сумма - 22,8 млн. т. ( ОФООС)
◊ - мероприятия по Программе "Питьевые воды" на 2001-2005 гг.
Количество - 5, сумма - 2,99 млн. т.; в т. ч.Р.Б. - 0,44 млн. т., ОФООС - 1,2 млн. т., собственные средства хоз. субъектов - 1,35 млн. т.
Начальник Зап. Каз. Облтеруправления охраны окружающей среды Р.Х.Суербаев