Қазақша:
Маслихат Акмолинской области Ақмола облысының мәслихаты Ақмола облыстық мәслихатының 2002 жылғы 12 сәуірдегі № С-16-5 шешімі. Ақмола облысының Әділет басқармасында 2002 жылғы 3 мамырда № 1073 болып тіркелді. Күші жойылды - Ақмола облыстық мәслихатының 2007 жылғы 6 шілдедегі № 3С-28-12 шешімімен Ақмола облысын 2010 жылға дейінгі дамытудың стратегиялық жоспарын бекіту туралы
1. Ақмола облысын 2010 жылға дейін дамытудың стратегиялық жоспары бекітілсін. (Қоса беріліп отыр)
2. Облыстың 2010 жылға дейін дамуының стратегиялық жоспарының орындалуын бақылау облыстық мәслихаттың бюджет, қаржы, экономика, әлеуметтік даму және тұрғындарды әлеуметтік қорғау жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін.
3. Осы шешім әділет Басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап күшіне енеді.
Мәслихат сессиясының төрағасы, мәслихат хатшысы М. Қойшыбаев ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Ақмола облысын дамыту 2010 жылға дейінгі стратегиялық жоспары Міндет Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуында тұрақтылықты сақтау, астана жұртшылығын азықпен қамтамасыз ету, құрылыс индустриясы кәсіпорындарының Астана қаласын салуға қатысуы, аймақтың туристік жерлерінде қызмет көрсетуді кеңейту және сапасын көтеру Басты мақсат Аймақ экономикасын ойдағыдай дамыту үшін жағдай жасау және жұртшылықтың тұрмыс деңгейін көтеру Кіріспе Ақмола облысын 2010 жылға дейін дамытудың стратегиялық жоспары ҚР Президенті 2001 жылғы желтоқсанның 4-і қабылдаған № 735 жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасын дамытудың Стратегиялық жоспарына сәйкес әзірленген.
2030 жылға дейін Қазақстанды дамытудың ұзақмерзімді Стратегиясының алғашқы кезеңін жүзеге асыру мақсатында облысты 1998-2000 ж.ж. дамытудың стратегиялық жоспары бекітіліп, ол ойдағыдай жүзеге асырылды.
1999 жылдың екінші жартысында көріне бастаған өнеркәсіп өндірісінің тұрақтылығы 2000-2001 ж.ж. тұрақты өсе бастады. Осы мерзім ішінде қолданыстағы бағамен алғанда тауар өнімінің мөлшері 1,5 реттен астам көбейді.
Облыс кәсіпорындарының республикалық импорторналастыру бағдарламасының шеңберінде өнім жіберу бойынша ірі компаниялармен шаруашылық байланыстары кеңейді. Тұралап қалған кәсіпорындарды жандандыру және кәсіпорындарды құру есебінен, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жандандыру және жаңа жұмыс орындарын құру арқылы 3512 жұмыс орны ұйымдастырылды.
Алтын, ішпектер, темірбетонды шпалдар өндірісін, темір кенін, көмірді алуды бұдан былай өсіру үшін мүмкіншілік бар.
Облыс экономикасының негізі ауыл шаруашылығы болып табылады, онымен заңды тұлға болып табылатын 434 агроқұрылым, 4100 шаруа қожалығы және фермерлік шаруалар айналысады. 2001 жылы облыста ауыл шаруашылығының өнім мөлшері 63,8 млрд. теңге құрастырды. 2001 жылы астықтың жалпы жиналуы 4,3 млн. тоннадан астам болды, ол 2000 жылға қарағанда 44,1%-ға артық. Мал мен құстың барлық түрінің саны өсті.
Бюджетке 13,4 млрд. теңге салық пен басқа міндетті төлемдер түсіп, 2000 жылмен салыстырғанда салықтың барлық сомасы 1,2 есе өсті.
Ресми тіркелген жұмыссыздықтың деңгейі 3,2% құрастырды, шаруашылық жасайтын субъектілердің ортаайлық еңбекақысы 2000 жылмен салыстырғанда 20,4% өсіп, 10389 теңге құрастырды. Шағын кәсіпкерлік ойдағыдай дамуда.
Стратегиялық міндеттер мен іс-әрекет стратегиясы барлық атқарушы органдардың қатысуымен облыс басшылары деңгейінде талқыланды.
Ақмола облысының 2010 жылға дейінге дамуының әзірленген стратегиялық жоспары жыл сайын талданады және әлемдік нарықта қалыптасатын ахуалды және Республика мен облыстағы әлеуметтік-экономиканы есепке ала отырып нақтыланады.
I. ТАРАУ.
ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТ
1. Жұртшылық санының көбеюі
1. МАҚСАТ
Жұртшылық санының төмендеуін тоқтату, демографиялық көрсеткіштерді тұрақ тұрақтандыру.
2. ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ 2002 жылғы қаңтардың 1-не облыста 800,5 мың адам тұратын, оның ішінде 370,6 мың адам (46,3%) қалалық және 429,9 мың адам (53,7%) - селолық. 1995 жылмен салыстырғанда тұрғындар саны 154,8 мың адамға немесе 16%-ға қысқартылды, оның ішінде ең көп азаю 1999 жылы 43 мың адамға (5%) болды.
Тұрғындардың жыныс-жастық құрылымы: еркектер - 384,2 мың адам (48,0%), әйелдер - 416,3 мың адам (52,0%).
Жасы бойынша:
0 - 9 жастағы - 16,0% 10 - 19 жастағы - 19,5% 20 - 29 жастағы - 14,9% 30 - 39 жастағы - 15,6% 40 - 49 жастағы - 13,6% 50 - 59 жастағы - 8,3% 60 - 69 жастағы - 7,6% 70 жас және одан көп жас - 4,5% Тұрғындардың ұлттық құрамы бойынша саны: қазақтар - 308,2 мың адам, орыстар - 312,2 мың адам, украиндер - 56,0 мың адам, немістер - 48,0 мың адам және басқа ұлттар - 76,1 мың адам.
1989 жылдың есеп жүргізуі мен 1999 жылда есеп жүргізу кезеңі арасында табиғи көші - қон қозғалысының нәтижесінде сан мен ұлттық құрам былайша өзгерді. Он жыл ішінде жұртшылық саны 167 мың адамға немесе 13% кеміді, оның ішінде қазақтар саны 89 мың адамға, яғни 39% көбейді, керісінше немістер саны 71 мың адамға (58%), украиндер - 32 мың адамға (34%), орыстар 118 мың адамға (26%) және т.б. кеміді.
Соңғы жылдары демографиялық жағдай бала табудың азаюын, өлімнің көбеюінен және тұрғындардың көшіп кетуінің сақталуынан нашар болып бағалануда.
1995 жылда бала табу деңгейі 13,1 мың адам болса, 1998 жылы 7,5 мың адам, бұл 43% төмендеген, ал 1999 жылдан бастап бала табу көбейе бастап, 9,7 мың адам құрады, 2000 жылы - 10,2 мың адам. Осы секілді өлім деңгейі 28% төмендеді, 1999 жылдан бастап көбеюде, бірақ онша емес.
Тұрғындардың табиғи қозғалысын талдау көрсеткендей, 1995 жылмен салыстырғанда тұрғындардың табиғи қозғалысы 4 есе төмендеді де 2000 жылы бар-жоғы 697 адам құрастырды, ал 1989 жылы табиғи өсім есебінен жұртшылық 10-12 мың адамға көбейетін. Теріс демографиялық үрдістердің болуына әлеуметтік-экономикалық ахуалдың тұрақсыздығы, жұмыссыздықтың жоғары деңгейі, адамдардың, әсіресе жастардың, ертеңгі күні не болатынына сенбеуі әсер етті.
Көші-қон үрдістерінің ішінен ең маңыздысы алыс және жақын шет елдерге көшуі. Сыртқа көшудің салдарынан тұрғындардың ең көп кетуі 1995 жылы орын алды, сол кезде облыстан 40,8 мың адам кетіп, 19,7 мың адам келді, теріс сальдо 21,1 мың адам құрастырды (облысаралық көші - қонсыз). Елден тыс көшуін жұрт экономикалық және әлеуметтік факторлармен, демографиялық құрылыммен түсіндіреді, көшкендердің ішінде шағын және орта қолды қалалардың тұрғындары көп, себебі онда еңбек және еңбекпен қамту нарығындағы ахуал түзелмеуде. Өнеркәсіп өндірісінің, құрылыс жұмыстарының, көлік және тұрмыстың қызмет көрсету мөлшерінің құлдырауы себебінен көшіп жатқандардың құрамында білікті мамандар мен жұмысшылар басымырақ.
Сонымен қатар шағын және орта қолды қалаларға ауылды жерлердің отбасылары көбірек көшіп келуде, себебі мында коммуникациялар және қосымша шаруашылықпен айналысатын мүмкіншілік бар.
Көші-қон мәселесі әсіресе ауылды жерлерде шиеленісіп тұр. Ауыл шаруашылық кәсіпорындарды қайта ұйымдастыру жұмыс орындарының күрт қысқаруына, ауруханалардың, балабақшаларының жабылуына, селода тұрмыстық қызмет көрсету желісінің жоғалуына әкеліп соқты.
Көші-қонның жалпы сальдосы сондай-ақ теріс, өзінің ең көп деңгейіне 1995 жылы жетті - 25,4 мың адам. Одан кейінгі жылдан бастап жыл сайын теріс сальдоның азаюы байқалып, 2000 жылы ол 2,4 есе азайды (1995 жылмен салыстырғанда) және 10,5 мың адам құрастырды.
2.1. Күшті жақтары
Тұрғындардың жыныс-жастық құрылымы оның әжептәуір жас екендігіне меңзейді.
Қазақтардың өз отанына қайтуына ықпал жасау.
2.2. Осал жақтары
Тұрғындар өлімінің өсуіне ықпал ететін факторлардың күшеюі: зақымдану, маскүнемдік, шылым шегу, нашақорлық, әртүрлі аурулар, қоршаған ортаны ластау, жеке аудандарда ішетін судың жетіспеуі.
Кедейліктің деңгейі мен тереңдігінің өсуі, жұртшылықтың төлем жасау мүмкіншілігінің төмендігі.
Ауру мен өлім деңгейін төмендету бойынша медициналық жаралардың қабыспауы. Бастапқы медико-санитарлық көмекке, әсіресе ауылды жерлерде көбінің қолы жетпеуі.
Осал адамгершілік - жыныстық тәрбие, демографиялық және гендерлік білімнің болмауы.
Жас отбасылардың тұрғын үймен қамтамасыз етуде тиімді шаралардың болмауы.
2.3. Мүмкіншіліктер
Тұрғындарды экономиканың нақты секторында, шағын және орта бизнесте, ауыл шаруашылығында еңбекпен қамтудың өсуі.
Басқа мемлекеттерден оралмандардың келуі, басқа облыстардан қайтып келуі және олардың астана мен астаналық облыс маңайында шоғырлануы.
2.4. Қауіп
Тоқтатылмай жатқан көшіп кету үрдістері.
Қоршаған орта ахуалының бұдан былай нашарлауы.
Су құбырларының тозуы және бірқатар елді мекендерде таза су көбеюінің
3. СТРАТЕГИЯЛЫҚ МІНДЕТТЕР Жұртшылық санын өсіру.
Өлім деңгейін төмендету және өмірдің күтілудегі ұзақтылығын көбейту.
Көшіп кету үрдістерін тежеу және көшіп келуді белсенді ету.
4. ІС-ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ
4.1. Жұртшылық санын өсіру Басты рөл тұрғындардың табиғи өсуіне беріледі. 2002-2005 ж.ж. мен 2006- 2010 ж.ж. кезеңінде облыста бала туудың өсуі қамтамасыз етіледі, 1000 адамға 15,5 дейін туу коэффициенті көтеріледі.
Аймақтық «Денсаулық қорғау» бағдарламасын жүзеге асыру. 2010 жылға сәби өлімінің деңгейін төмендету көпбалалы отбасының мәртебесін нығайту нәтижесінде болады, оларды материалдық және моральдық жағынан ынталандыру, осы отбасылар үшін салықтық жеңілдік беру.
2010 жылға дейін жас адамдарға несие беру бағдарламасын әзірлеу арқылы жастарды еңбекпен қамтудың белсенді саясатын өткізу жөнінде шаралар қолданады, осы арқылы олар кәсіпқой білім алды, шағын және орта бизнес саласында өз ісін ашады.
4.2. Өлім деңгейін төмендету және өмірдің күтілудегі ұзақтығын көбейту «Ана мен бала денсаулығын қорғау» бағдарламасын жүзеге асыру 2010 жылға сәби өлімінің деңгейін екі есеге төмендеуге мүмкіншілік береді.
Тұрғындардың тұрмыс деңгейін көтеру, еңбекпен қамтуды өсіру, ауылды жерлерде тұрғындарға медициналық қызмет көрсетуді жақсарту, аймақтық «Халық денсаулығы», «Диабет», «Ақмола облысында зақымданудың алдын-алу және азайту» бағдарламаларды орындау нәтижесінде орташа өмір ұзақтығы 5 жылға көбейіп, 69 жасты құрастырады.
4.3. Көшіп кетуді тежеу және көшіп келуді белсендіру.
2015 жылға дейін өндірістік күштерді орналастырудың бағдарламасының жүзеге асыруды тең қылу, кедейшілік және жұмыссыздықпен күресу бойынша бағдарламаны орындау, көші-қон саясатының тұжырымдамасын жүзеге асыру жөніндегі бағдарламаны орындау арқылы 2010 жылға көші-қонуда оң сальдо қалыптасады (5 мың адам).
Оралмандарға көмек беру, квота бойынша қабылдау, тұрмыстық жағдайын жақсарту, оқыту және т.б. саясат өткізу.
Облыстық ежелгі тұрғындарына, әсіресе жастарға, сапалы орта және арнайы білім алу үшін жағдай жасау және оқу орындарының түлектерін жұмысқа орналастыруды қамтамасыз ету.
2. Аймақта тұрғындарды экономикалық, экологиялық, әлеуметтік негізделген орналастыру схемасы Селолық аудандарда жұртшылықтың тұрмыстық деңгейін көтеру және тұрғындарды өнеркәсіптік аймақтарда қоныстандыру схемасын сақтау, болашағы жоқ селоларды тарату.
Облыс аймағында 10 қала, оның ішінде 2 облыстық маңызы бар және 17 аудан орналасқан. 2001 жылғы қазанның 1-не облыс аймағында 800,5 мың адам, оның ішінде ауылды жерде 432,3 мың адам тұрады.
Тарихи және экономикалық жағынан қалыптасқаны солай: облыстық ірі өнеркәсіптік кәсіпорындары тұрғындардың 48% шоғырланған қалаларда орналасқан.
Ақмола облысында әжептәуір өнеркәсіптік мүмкіншілік бар.
Облыс аймағында өзінің құрамы және көлемі бойынша керемет алтынның, күмістің, уранның, мусковиттің, молибденнің, каолиннің қоры шоғырланған, темір кенінің, көмірдің, әртүрлі құрылыс материалының өнеркәсіптік қоры бар.
Ірі инвесторлардың қатысуымен тау-кен өндірудің және барлық өнеркәсіптің өнеркәсіптік мүмкіншілігі бірсыпыра көбеюі мүмкін. Ең алдымен Құмдыкөл техникалық алмаздар, Алексеев және Елтай каолин, Күлет мусковит кен орнын игеру бойынша айтарлықтай мүмкіншілік бар. Бұл облыстың ғана емес, республиканың да экспорттық мүмкіншілігін көбейте алады.
Өңдеу өнеркәсібінің негізгі (2001 жылдың мәліметі бойынша) облыстың 71,6% өндірісін алып отыр ауылшаруашылық өнімін және тамақ саласын өңдеу кәсіпорындары болып табылады, бұлар облыстық барлық өнеркәсіптік өнімінің үштен бөлетін өндіреді.
Облыстық өндірісінің 20% шамамен машина құру және металл өңдеу өнеркәсіп кәсіпорындарына келеді. Осы өнімнің бірсыпыра мөлшері (үштен бөлегі) Васильков ТКБК, «Қазақалтын» ЖШС және «Жолымбет» руднигіне келеді, бұлар түрлі-түсті металлдарды өндіруді әрдайым көбейтуде.
Машина құру кәсіпорындарына бұрынғы қорғаныс өнеркәсібінің зауыттары
- «Тыныс» ААҚ мен «Наука-Восток» ААҚ жатады.
Соңғы жылдары жедел қарқынмен Степногорск ішпен зауытында өндіріс дамуда.
Химиялық өнеркәсіпке «Қазсабтон» ЖАҚ жатады (бұрынғы Целинный тау- химиялық комбинат). Мұнда уран өңдеу және фосфорлық тыңайтқыш шығару бойынша көп мүмкіндік бар.
90-шы жылдары кәсіпорындардың әжептәуір бөлетін реформалау және қайта ұйымдастыруға байланысты салада өндірістің құлдырау байқалды. 1999 жылдың екінші жартысынан бастап өнеркәсіптігі ахуал тұрақтанды, ал 2000-2001 жылдары өндірістің бірқалыпты өсуі байқалды. Өнеркәсіптік өнімнің нақты мөлшер индексі 2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда 121,7% құрастырды.
2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда ортаайлық еңбекақы облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында 1,3 есе өсіп (3341 теңгеге), 13218 теңге құрастырды, бұл ортаоблыстық деңгейден 1,3 есе жоғары.
Аталмыш кезеңде негізгі өнеркәсіптік орталықтарда ресми жұмыссыздықтың деңгейі 1,3 есеге қысқартылды, бірақ ортаоблыстық деңгейден жоғары болып қалып тұр.
Ауылшаруашылық өндірістің негізгі бағыты астық болып табылады. Жер- жерде мал шаруашылығы өнімін өндіру дамыған.
1999 жылдан бастап салада өндірістің құлдырауы тоқтатылады және ауылшаруашылық өнімінің өсуінің тұрақты мүмкіншілігі пайда болды. 1999-2001 ж.ж. ортажылдық астық өндіру 3,3 млн. тонна құрастырып, ол 1994-1998 ж.ж.
деңгейінен 47% жоғары болды. Ет өндіру 1999-2001 ж.ж. 4%-ға, сүт 15%-ға, жұмыртқалар өндіру 1,6 есе көбейді.
1999-2001 ж.ж. тұрғындар санын талдау көрсеткендей, ауылды жерлерде тұратын адамдардың үлесі 54,4% (1999 жыл) 53,1% (2000 жыл) дейін қысқартылды.
2001 ж. ауылды аудандардағы ресми жұмыссыздықтың деңгейі 0,8%-дан 5,5%-ға дейін тұруда, ортаоблыстық деңгейі 3,2%. 2000 жылы бұл көрсеткіш жоғары болып, 1%-дан 8,7%-ға дейін құрастырды, ортаоблыстық көрсеткіш - 4,6%.
Облыста 17 аудан, олардың 3-і қауқарсыз. Жергілікті бюджеттер дотация алуда. Мысалы 2001 жылы аудандар бойынша орташа трансферт салмағы 36% болса, қауқарсыз аудандар бойынша (Еңбекшілдер, Жарқайын, Қорғалжын) 80% болды.
Тұрғындарды орналастырудың қалыптасқан схемасын жақсарту үшін қауқарсыз аудандарға жергілікті деңгейде қолдау көрсетілуде, атап айтқанда жыл сайын облыстық бюджеттен субвенция мөлшері көбеюде, бұл балалар мен тұрғын үй жәрдемақысы бойынша борышты жоюға және аймақтардың пайда болған мәселелерін дер кезінде шешуге мүмкіншілік берді. Мемлекеттік әлеуметтік көмекпен қатар қоғамдық ұйымдар, қорлар, ірі кәсіпорындар және кәсіпкерлер қайырымдылық көмек көрсетеді.
Экономикалық тұрақтылық, өнеркәсіптік сектордағы, шағын бизнестегі, ауыл шаруашылығындағы еңбекпен қамтылған тұрғындар үлесін тұралап қалған кәсіпорындарды жандандыру, жаңа жұмыс орындарын жандандыру және құру, импорторналыстыру бағдарламасын, «Сапалы су» және «Селоны әлеуметтік- экономикалық дамыту» бағдарламаларын орындау арқылы көбейеді.
Ауылшаруашылық өндірістің шикізаттық бағыты.
Коммуникациялар мен инфрақұрылымның дамымауы, көріктендірудің төмен деңгейі. ҚР Үкіметі 11.05.1999 жылы қабылдаған № 561 қаулысы көздеген шараларды, атап айтқанда республикалық бюджеттен қолайлы баға бойынша қауқарсыз аудандардан астық сатып алу үшін қаражат бөлу жағын орындамау.
Қолайсыз экологиялық ахуал.
2.3. Мүмкіндік
Экономиканың нақты секторында экономикалық тұрақтылықты белсендіру және шағын, орта бизнесті дамыту, өндірістік күштерді орналастыру схемасы шеңберінде еңбекпен қамтуды қамтамасыз ету, әлеуметтік қорғау.
Жергілікті тауар өндірушілерді дер кезінде және қажетті қолдаудың Коммуникациялар мен инфрақұрылымның нашар дамуы.
Әлеуметтік маңызы бар инвестициялық жобаларды қаржыландырудың жоқтығы.
Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту бойынша нақты шаралар қабылдау.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды белсендіру, шағын бизнесте еңбекпен қамтуды көбейту.
4.1. Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту бойынша нақты шаралар қабылдау Қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық ахуалды есепке ала отырып әр бес жылдыққа «Селоны әлеуметтік-экономикалық дамыту» бағдарламасы қабылданады.
Осындай бағдарлама бірінші кезеңде әзірленген, ол өзіне өнім өнілуі сату жүйесін ұйымдастыру, ақпараттық-маркетингтік жүйесін құру, машина- технологиялық станциялар жасау, тұқым және селекция-асылдандыру жұмыстарын жандандыру бойынша нақты шаралар, сондай-ақ ауылшаруашылық өңдеудің негізгі бағдарын енгізген.
Қоршаған ортаны қорғау қорынан жалпы сомасы 112,7 млн. теңгеге су құбырлар желісін салу, жөндеу және қайта құру, суару жүйесін қайта құру және күрделі жөндеу - жергілікті бюджеттен 108,0 млн. теңге, автожолды күтіп ұстау мен жандандыру, жол құрылысы - 3,5 млрд. теңгеге жобалануда.
4.2. Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды белсендіру, шағын бизнесте еңбекпен қамтуды көбейту Стратегиялық жоспарлардың әр кезеңіне шағын кәсіпкерлікті дамыту және қолдау бағдарламасы қабылданады. Бағдарлама бірінші кезеңде жүзеге асырылады, нысаналы шаралардың кешені 2000 жылға шағын бизнесті еңбекпен қамтылған адамдар санын 80 мың адамға дейін, 2010 жылға дейін - 90 мың адамға дейін көбейтуге мүмкіндік береді.
3. Аймақта еңбек ресурстарын дамыту және тиімді пайдалану Еңбекпен қамтудың белсенді саясатын жүзеге асыру есебінен тұрғындарды ең толық тиімді еңбекпен қамту, жұмыссыздықты азайту. Еңбекпен қамту мәселесін шешу мақсатында еңбекпен қамтудың ортамерзімді және ұзақ мерзімді мақсаты арасын нақты жіктеу қажет.
Ортамерзімді мақсаттар (2001-2005 жылдары) - жұмыссыздықтың алдын- алу және жұмыс іздегендерге жұмысқа орналастыруға ықпал жасау.
Ұзақ мерзімді мақсат (2006-2010 жылдары) - экономикадағы қайшылықты түзету арқылы жұмысшы қолға сұранымды ынталандыру; кәсіпкерлік үшін оңтайлы жағдай қалыптастыру; инвестициялық қызметті ынталандыру және жаңа жұмыс орындарын жасау; адам капиталының сапасын жақсарту; тиімді еңбекақы мен кіріспе кепілдік беру; кедейлікті қысқарту.
1999 жылдан бастап экономикалық өсу тенденциясы, инвестицияның өсуі, кәсіпорынды жандандыру, жаңа өндіріс құру, шағын және орта бизнесті дамыту, ауылшаруашылық өндірісті жандандыру байқалды.
Еңбек ресурстарын дамыту экономиканың дәстүрлі салаларын - өнеркәсіпті, шағын бизнес кәсіпорындарын және ауылшаруашылықты дамыту есебінен қамтамасыз етіледі. Еңбек ресурстарында экономикалық белсенді тұрғындардың өсуі және экономикалық белсенді еместердің азаюы жүріп жатыр. 2000 жылы еңбек ресурстары 456,1 мың адам немесе тұрғындардың жалпы ортажылдық сапынан 56,5% құрастырды, 2001 жылы - 56,5% және 2005 жылға 55,8% құрастырды.
Экономикалық белсенді тұрғындардың өсуі экономика саласында еңбекпен қамтылғандардың өсуі және жұмыссыздықтың төмендеуі есебінен болып отыр.
Экономияның салалары арасында еңбек ресурстары 2001 жылы келесі тепе- теңдігіне жетті: өнеркәсіп - 23,9%, ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы
- 10,2%, көлік пен байланыс - 14,1%, құрылыс - 3,8%. 2005 жылы бұл тепе- теңдікті сақтау болжануда.
Өз бетімен еңбекпен қамтылған адамдар саны 2000 жылы 156,3 мың адам құрастырды, 2001 жылы - 154,7 мың адам, 2005 жылға - 156,0 мың адам.
Жалданып істейтін адамдар саны 197,8 адамға өсті, өткен жылы 191,1 мың адам (103,5%).
1998 жылдың басымен салыстырғанда 2001 жылдың аяғына айтылмайтын жұмыссыздықпен қамтылған кәсіпорындар саны үш еседен астам төмендеп, 54 бірлікті құрастырды. Еріксіз демалыста болғандардың саны (1044 адам) 10 сес төмендеді. 7,5 есе қысқартылған жұмыс кестесімен істейтіндер саны азайған.
Еңбекпен қамтылмаған азаматтар саны біртіндеп төмендеуде. 2000 жылдың басына жалпы жұмыссыздың деңгейі 14,7% құрастырды, жыл аяғына - 12,6%.
Бірақ жұмыссыз азаматтар саны айтарлықтай жоғары. Ресми тіркелген жұмыссыздар саны 2001 жылғы қаңтардың 1-не 18,3 мың адам құрастырды (2002ж. 01. 1-не - 17,9 мың адам). Ресми жұмыссыздықтың деңгейі 2002 ж.01.1-не 3,2% құрастырды.
1997-2001 ж. ж. кезеңі ішінде жұмыссыздық бойынша 314,3 млн. т.
жәрдемақы төленді.
Тұрғындардың еңбекпен қамтуының өсуі экономиканың барлық салаларында жаңа жұмыс орындарын ашумен, шағын несие беру саясатын өткізумен, жұмыссыздарды жұмысқа орналастырумен қамтамасыз етіледі. 2001 жыл ішінде 29,5 мың жұмыс орындары немесе 117,5% 2000 жылы құрылды (2000 жылы 25,1 мың жұмыс орны құрылды). Жұмысқа орналастыру деңгейі 2000 жылғы 32,7%-дан 2001 жылы 45,1%-ға өсті, 2001 жыл ішінде жұмысқа орналастырылған адамдар саны 8,1 мың адам құрастырды.
Қоғамдық жұмыстарға 2001 жылы еңбекпен қамту қызметіне келгендер санынан 39,8% жіберілді (2000 жылы - 5,3 мың адам - 29,3%).
Кәсіпорындарды жандандыру, импорталмастырудың аймақтық бағдарламаларын, кедейлік пен жұмыссыздыққа қарсы кешендік бағдарламаны, мемлекет пен банктер шағын бизнестің өсуін қолдау бағдарламасын жүзеге асыру арқылы тұрғындарды еңбекпен қамтуды көбейтудің белсенді саясаты.
Өз бетімен еңбекпен қамтылған тұрғындар кәсіпкерлікті дамытуға, шағын бизнес субъектісін ұйымдастыруға, талпынады.
Жоғары білікті еңбек ресурстары.
Жасырын еңбекақы төлеу. Бюджетке салық түсудің азаюымен қоса зейнетақымен қамтамасыз ету бойынша әлеуметтік қорғаудың төмендеуі.
Жұмыссыздарды кәсіпоқыту бағдарламасымен қамтудың аздығы.
Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру бойынша шаралардың экономикалық нәтиже алуға бағдарланбауы. Қоғамдық жұмыстардың түрлерімен, қаржыландыру көздерінің шектеулігі.
Өндірістік күштерді орналастыру схемасына сәйкес өндірісті, шағын және орта бизнесті экономикада қосымша жұмыс орындарын жасайтын қайта ұйымдастыру және жандандыру.
Шағын бизнесті несиелеудің бағдарламасын, шағын несиелеуді дамыту.
Нормативтік базаны жетілдіру, көрсетілген жұмыстардың түрлері мен формаларын кеңейту есебіне қоғамдық жұмыстардың экономикалық тиімділігін арттыру.
Ауыл шаруашылығы мен шағын бизнесті мемлекет пен банктердің жеткіліксіз қолдауы.
Экономикалық қызметтің жеке түрлерінде еңбекақының төмен деңгейі.
Жасырын, заңсыз қызмет ауқымының биленбейтін өсуі.
Селолық жұртшылықтың қалаларға бақылаусыз көшуі.
Жұмыс қолдарына сұраным мен ұсыныс арасындағы теңсіздікті қысқарту Селолық аймақтарда тұрғындардың еңбекпен қамтылуына ықпал жасау Жұмыссыздар үшін ақылы қоғамдық жұмыстарды дамыту Жұмыссыздарды кәсіптік әзірлеу және қайта әзірлеуді кеңейту және жетілдіру 1 кезең: 2001-2005 ж.ж.
Еңбек нарығындағы жұмыссыздықты азайту, жұмыс іздегендерді жұмысқа орналастыру, сұрамын таппаған жұмыс күштерін кәсіпқойлықпен қайта бағдарлау, жұмыссыз азаматтарды қоғамдық жұмыстармен қамтуды көбейту.
Жаңа жұмыс орындарын сақтау және құру.
Жұмыссыз азаматтарға мемлекеттік шағын несие беру арқылы еңбекпен қамтылмаған азаматтарды кәсіпкерлік қызметке тарту.
2 кезең: 2006-2010 ж.ж.
Жұмыс күштеріне сұраным мен ұсынымды тепе-тең қылу, экономикадағы теңсіздікті жеңу есебінен жұмыссыздықтың жалпы деңгейін біртіндеп төмендету, тұрақты өсуді қамтамасыз ететін кәсіпкерлікті, шаруашылық субъектілерін дамыту үшін жағдай жасау, қаржыландырудың барлық көздерінің инвестициялық белсенділігін көтеру арқылы жұмыс орындарының жетіспеуін қысқарту.
Жұмыс күштерінің сапасын және оның бәсекелестікке жарамдылығын көтеру Тұрғындар кірісін өсіру.
4.1. Жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным арасындағы теңсіздікті қысқарту Осы бағыттағы іс-әрекет стратегиясы мына есептен жүзеге асырылады:
- жаңа жұмыс орындарын құру;
- бос жұмыс орындарының және вакансиялардың банкін толық қалыптастыру, оларға жұмыссыз азаматтарды орналастыру, облыстық әр аймақтарында еңбекпен қамту сұрақтары бойынша ақпараттық база құру;
- жұмыссыз азаматтарды кәсіпқойлық әзірлеу, қайта әзірлеу жүйесін дамыту;
- еңбек миграциясын реттеу, еңбекпен қамтылмаған азаматтарды жұмысқа орналастыру үшін республикалық бос орындар банкін пайдалану.
- қол жеткізген тұрақтылықтың және облыс экономикасының айтарлықтай көтерілуінің, жұмыс орындарын сақтау және құру, кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы күрес бойынша бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде еңбекке қабілетті тұрғындардың кету азаяды, оның еңбекпен қамтылуы күшейеді.
4.2. Селолық аудандарда тұрғындарды еңбекпен қамтуға ықпал жасау Селолық және қауқарсыз аудандарда еңбекпен қамтуды қамтамасыз етудің мүмкіндігін жүзеге асыру үшін келесі шаралардың орындалуын қарастыру:
- жер қатынастарын реформалау және дамыту;
- ауылшаруашылық өнімін сатып алу және өңдеу жүйесін құру, оны ұсақтауарлық өндіріске бағыттау;
- несиелік ресурстардың оңайлығын қамтамасыз ету;
- қауқарсыз аймақтардың тізімін белгілеу, осы аймақтарды экономикалық сауықтырудың арнайы бағдарламаларын және шараларын әзірлеу және жүзеге асыру.
4.3. Жұмыссыздар үшін төленетін қоғамдық жұмыстарды дамыту Еңбек нарығындағы болып тұрған жағдай кезінде қоғамдық жұмыстарға іс- әрекеттік, белсенді және болашағы бар әлеуметтік қорғау ретінде маңызды рөл беріліп отыр. Қоғамдық жұмыстарды пайдалану оларға уақытша еңбекпен қамтуды береді, жеке жағдайларда білікті дағдымен, еңбекке деген себепті сақтауға мүмкіндік береді, ақыр соңында еңбек нарығында жұмысқа орналастыру мүмкіншілігін көтереді.
Қоғамдық жұмыстардың экономикалық тиімділігіне қол жеткізу үшін олар уақытша жұмыс орнының біртіндеп тұрақты жұмыс орнына көшетін жұмыс күшін көздейтін экономиканың белгілі секторында жасалады. Осыған байланысты жергілікті атқарушы органдарға аймақ инфрақұрылымын дамыту үшін ең маңызды жұмыстардың тізімін белгілеумен бірге жыл сайын қоғамдық жұмыстарды дамытудың бағдарламасын әзірлеу және асыру қажет.
4.4. Жұмыссыздарды кәсіптік әзірлеу мен қайта әзірлеуді кеңейту және Жұмыс күшіне сұраным мен ұсынымның арасындағы құрылымдық сәйкессіздікке еңбек нарығында қажетті мамандықтарға жұмыссыздарды оқыту және қайта оқыту арқылы әсер ету көзделуде. Жұмысқа орналасқан кезде жұмыссыздардың бәсекелестікке жарамдығын жаңа мамандық алғаны немесе қолда бар мамандықты жетілдіргені көп арттырады. Азаматтардың кәсіптік дайындығын бағыттау үшін еңбек, еңбекпен қамту және әлеуметтік қорғау органдарымен мониторинг және белгілі профессиялардың кадрларына еңбек нарығындағы сұранымға болжау жасалады, осы негізде облыстың оқу орындарында мамандарды әзірлеу мөлшері мен бағыты түзетіледі. Жұмыс берушілердің қазіргі жұмыс дағдысына қойылатын талаптары оқу орындардың оқу жоспарларында көрсетіледі. Жұмыссыздарды кәсіптік дайындау және қайта дайындау кезінде еңбекпен қамту қызметінің барлық іс-әрекеттері оларды бұдан былай міндетті түрде жұмысқа орналастыруға бағытталу керек. Кепілді түрде жұмысқа орналасу мүмкіншілігі жұмыс берушімен тұрақты ынтымақтаста болумен жасалады.
4. ӘЛЕУМЕТТІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ ДАМУЫ БІЛІМ Тұрғындардың көп саны үшін тиімді жеткізу және сапалы білім бағдарламасын қамтамасыз ететін тиімді қолданыстағы білім жүйесін құру.
Білім жүйесінің алдына Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы мақсат қойды - ұлттық білім нобайын жасау және оны халықаралық білім кеңістігіне енгізу.
Осы мақсатқа қол жеткізу республикалық және облыстық бағдарламалардың бірқатарын жүзеге асыру арқылы қамтамасыз етіледі: орта білім жүйесі ақпараттандыру, жаңа оқулықтарды енгізу және т. б.
Мемлекеттік «Білім» бағдарламасы 2000-2005 ж.ж. жүзеге асырылу кезеңімен қатар қабылданды; оның мақсаты сапалы білімге жол ашуға бағытталған ұлттық білім жүйесінің нобайын тиімді дамыту үшін жағдай жасау.
2001-2002 оқу жылының басына жалпы білімнің 733 мекемеде (оның ішінде 9 мемлекеттік емес) 156 мың оқушылар оқыды, 18 лицейлер мен кәсіптік - техникалық мектептерде - 6,8 мың оқушылар, 12 колледжде (оның ішінде 2 мемлекеттік емес) - 5,5 мың оқушылар.
Облыстың кәсіптік білім оқу орындары экология және орман шаруашылығы колледжін және төрт КТМ құру есебінен көбейді. 15 ауданда әлеуметтік мұқтаждық көрген балалар үшін балалар панасы құрылды. Щучье ауданының курорт аймағында облыстық оқу-сауықтыру орталығы және Степногорск қ.
Дарынды балалар үшін пансионат жұмысын бастады.
Мектепке дейінгі мекемелер желісі дамыды. 2001 жылы 2000 жылмен салыстырғанда олардың саны 70-тен 80-ге дейін көбейді. Мектепке дейінгі білім ұйымдарында дайындықпен 5-6 жастағы 2,9 мың балалар, жалпы білім мектептерінде - 9,9 мың адам қамтылды.
Пәндерді терең оқу бағдарламасы бойынша 96 мектеп істейді.
Үш жыл бойы барлық 723 мемлекеттік жалпы білім мектептері толық компьютерленді. Интернет желісіне мектептерді кезеңімен қосу жүзеге асырылуда. Әлемдік компьютерлік желісіне шығуға 27 білім мекемесі, оның ішінде 22 мектеп, 2 балалар үйі, 1 КТМ және 2 колледж ие.
Балалар үйлерінің түлектеріне әлеуметтік көмек көрсету бойынша нақты шаралар қабылданды. Оқуын ЖОО жалғастыратын балалар үйлерінің түлектері үшін облыс әкімінің 3000 теңге мөлшерінде және колледж оқушылары үшін 2500 теңге мөлшерінде ай сайын стипендиясы тағайындалды.
Ұлттық білімнің жаңа нобайын қалыптастыру бойынша жұмыс жалғасуда, ол, ең алдымен, білімнің мемлекеттік жалпы білім стандартымен, оқулықтар және жаңа оқу-әдістемелік кешендерді енгізумен байланысты. Тек қана осы мақсатқа 2001-2002 ж. оқу жылында облыс бюджетінен жалпы білім мектептерінің 1-5 сыныптары үшін 48 млн. теңге бөлінді.
Одан басқа, облыста 14 университет, институт және олардың филиалдары жұмыс істеп, 16,3 мың студенттерді оқытуда.
Балаларды мектеп алдында әзірлеу.
Жалпы орта білім жүйесін компьютерлеу толық аяқталды.
Мектепке бармайтын балалар есепке алынуда. Жалпы білім мектептер жанында жалпы оқыту қоры іс-әрекет жасауда, қор қаржысын қалыптастыру тетігі әзірленген және енгізілген.
Мектептердің ахуалын ойдағындай ұстауға ата-аналар белсенді қатысуда Облыстық бюджеттен білімді қаржыландыру 34% құрастырады.
Барлық деңгейдегі білім ұйымдарында мемлекеттік тілге үйретуде сабақтастық қағидасы қамтамасыз етілмеген.
Кәсіптік білім мәселелерін шешуде білім жүйесі мен кәсіпорындар секторы әріптестік осал дамыған.
Барлық деңгейдегі білім сапасы қазіргі сұранымға толық түрде жауап бермейді.
Білімнің барлық деңгейі материалдық-техникалық және оқу - әдістемелік қамтамасыз етілгенімен осалдығымен сипатталады.
Білім мекемелері үшін қажетті оқулықтарды жалпы сатып алу тетігі ойластырылмаған.
Орта жалпы білім жүйесінде негізінен тек компьютерлеу ғана болып, ақпараттану болған жоқ.
Тәрбиелеу мен оқыту бірлігінің бөлінуі жастар мен жасөспірімдер арасында есірткі, ішімдік және темекі қолданудың өсуіне әкеліп соғады.
Мектептер оқушылардың кәсіптік бағыттауда еңбекке баулау мен оқыту рөлі осалданған.
Білім ұйымдарының бірқатары дамыған елдердің оқу мекемелеріне өзара іс- әрекет жасауы.
Ақпараттық жүйенің дамуы, білім жүйесінде Интернетті пайдалану мүмкіндігі.
Тұрғындардың тұрмыс деңгейінің нашарлауы тұрмысы төмен отбасылардан оқитын балаларды қорғаусыз қылады, соның салдарынан жалпы білім мектептерде мектеп жасындағы балаларды сапасыз оқыту орын алады.
Мамандарды экономиканың әлеуметтік саланың сұралымына сәйкес дайындауда жоспарлаудың тиімді жүйесінің болмауы Білім жүйесінде басты стратегиялық міндетпен барлық деңгейдегі және сатыдағы сапалы білімнің тұрғындар үшін қол жеткізу оңайлығын кеңейту белгіленеді.
Білім жүйесінің алдында алдымыздағы 10 жыл ішінде адамға тек қана білім беретін жүйеден адамды сол білімді пайдалана алатынға, үзіліссіз оқитынға айналдыратын жүйеге қайта құрылу міндеті тұр.
Білім реформасының стратегиясы келесі міндеттерді шешуге тиіс:
- білім нәтижесінің сапасын көтеру;
- білімге және таңдауға тең қол жеткізе алуды қамтамасыз ететін шаралар енгізу;
- оқыту мен тәрбиелеу жүйесінің бірлігін қамтамасыз ету;
- ресурстарды жұмылдыруды қамтамасыз ету және білім жүйесінің тиімділігін көтеру;
- білім басқару жүйесін жетілдіру;
- қаржыландыру жүйесінің тиімділігін көтеру.
4. ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ Барлық деңгейдегі және сатыдағы сапалы білім тұрғындар үшін қолайлығын кеңейтуге Ақмола облысының орта білім жүйесін дамытудың Мемлекеттік бағдарламасының шараларын жүзеге асыру барысында қол жеткізіледі.
2001 жыл мен 2005 жыл кезеңінде білім ұйымдарының желісін дамыту бойынша шаралар қолдануға тиіс және ол, ең алдымен, облыстық жалпы білім беретін мектептері жоқ елді мекендерде және қосымша білім ұйымдарының желісін дамытуда:
2002-2005 ішінде ашуға жоспарлануда:
Жалпы білім беретін мектептер о.і.мектеп-интер- Мектепке Мектеп жанында- наттар дейінгі ұйым- ғы интернаттар Мектептен тыс ұйым- Қаржылан- дыру көзде- дар оның ішінде Жал- пы Сана- тор.
рі бар- лы- ғы типтегі БМ ЖМ ОМ Мектеп балабақ- ша Жергілікті бюджет Арнайы тұз.
ұйымдар
Девиантты балалар үшін мек- теп-интернат Балалар үйі, жетімдер үшін мек- теп-интернаттар Кәсіптік мектеп Қаржыланды- ру көзі Жасөс- пірім үй- лері Облыстық Бұдан әрі мемлекеттік тілде оқыту мектебі күшеюге тиіс. Мұндайда орыс тілін формальсіз оқу міндетті болуға тиіс.
Білім саласындағы реформалар барлық деңгейде және сатыдағы білімге қол жеткізілетінін қамтамасыз етіге тиіс.
Басты басымдық кәсіптік білім болып барлық деңгейінде: бастауыш, орта, жоғары, жоғары білімнен кейін болып жарияланады.
Білім нәтижесінің сапасын көтеру Білімнің әртүрлі деңгейі үшін бағдарламалардың үйлесімділігін қамтамасыз ету арқылы білімнің мазмұнын жаңарту маңызды болып табылады (әр одан бұрынғы саты білім сомасы бойынша бұдан бұрынғы талаптарға жауап береді).
Мұндайда орта жалпы білім мазмұнын жаңарту оқушылардың қажетті білім, дағдылар және іскерлікті әрдайым жинақтауды қамтамасыз етуге тиіс және оларға қажетсіз мәліметтерді жүктемеу қажет.
Мемлекеттік білім стандартын реформалау талап етіледі, ол білім қырының сан мен сапасын көрсетер еді.
Орта жалпы білім жүйесі оқушылардың еңбек дайындығын да қамтамасыз етеді. Ересек сыныптар оқушыларының еңбек дайындығы жаңартылған түрінде олардың кәсіптік есеюіне бағытталған еңбек оқытуының даму сипатын қамтамасыз еткенін толық жасау қажет.
Бастауыш және орта кәсіптік білім жүйесі мемлекеттік жалпы міндетті стандарттар арқылы аз мамандандырылған бағдарламалар және орта жалпы біліммен көбірек тығыз байланысты қамтамасыз етуге тиіс Мамандандыруды енгізу кейінгі кезеңдерде болуға тиіс. Негізгі оқу жоспарына жаңа технологиялар және нарықтық қажеттілігімен байланысты дағдыларды қалыптастыру қажет.
Соңғы жылдары кәсіптік білім ұйымдарының желісін дамыту бойынша шаралар қабылданды.
Облыстық бюджеттен қаржыландыруға 2000 жылғы қаңтардың 1-нен бастап 7 колледж және КТМ пен КТЛ ауыстырылды. Дербес заңды тұлға ретінде қосымша 1 колледж (экология және орман шаруашылығы) және 4 кәсіптік- техникалық мектеп (Красный Яр с., Чаглинка с., Қатаркөл с. Щучье ауданында, Щучинск қ.) ашылды, оларда облыстық бюджеттен қаржыландырылады.
Бастауыш және орта кәсіптік білім саласында еңбек нарығында бастауыш және орта кәсіптік білім ұйымдарының түлектерінің бәсекелестікке жарамдылығын қамтамасыз ету міндеті, сондай-ақ ересек тұрғындарды кәсіптік дайындау және қайта дайындауды қамтамасыз етілуі қойылады.
КТМ және колледждер желісі дамытылады. Қазіргі кезде Егіндікөл, Еңбекшілдер, Жақсы, Жарқайың, Қорғалжын, аймақтарында кәсіптік білімнің бірде-бір мемлекеттік ұйымы жоқ. Материалдық база да нығайтылады. Ең бастысы облыста қолданыстағы кәсіптік дайындау және қайта дайындау даму бағдарламасына бағыт жүзеге асырылады: өнеркәсіпті тұрақтандыру және дамыту бағдарламасы, ауылшаруашылық өнімін өндіру бағдарламасы, шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы және басқалар.
Жоғары білім жүйесі шектелу мамандық бойынша әзірлеуден кетуге тиіс.
ЖОО түлегі кеңірек кәсіптік дайындыққа ие болуға тиіс.
Әзірше бізде жоқ мамандықтар бойынша, ең алдымен кадрлық қамтамасыз ету жағынан (техникалық мамандықтар, оларды Ресейдің белгілі ЖОО - да дайындауы), дайындықты нақты сапалы білім беретін жерде жасаған артық, мысалы, Ресейде. Сол жақта ЖОО оқытушыларын да болашақты ел ішінде мамандарды дайындау үшін әзірлеген дұрыс.
Кәсіптік білім жүйесінің барлық деңгейінде шағын бизнесті, жеке кәсіпкерліктің ең ұтымды перспективасы. Бастауыш және орта кәсіптік білім жүйесі беретін көп профессиялар өз ісін жақсы ашу үшін тікелей пайдалануға болады. Жоғары білімде шағын бизнесті ұйымдастыру және дамыту, экономика мен билік жүргізу, техникалық мамандықтар бойынша оқитын студенттер үшін кәсіпкерлікті дамытудың әлемдік тәжірибесін беру үшін оқу бағдарламасын енгізген дұрыс.
Ұзақ мерзімді перспективада жоғары оқу орындарына орта мектептерден соңғы емтихандар негізінде қабылдау енгізген дұрыс. Былайша айтқанда соңғы емтихандар мен ЖОО-ға түсу мақсатында тестілеуді біріктірген жөн, егер әңгіме мектепті жаңа ғана бітірген түлек туралы болса. Қалған үміткерлерге тестілеуден өту мүмкіндігін берген дұрыс. Емтихан мен тестілеуді жүзеге асыратын орган бірыңғай және тәуелсіз болғаны жөн.
Білімнің сапасын бақылаудың негізгі формасы ретінде оқу орындарына рұқсат қағаз жетілдіруге тиіс. Мемлекеттік және мемлекеттік емес оқу орындарын құру және қызмет істеудің бірыңғай хұқықтық тәртібі орнатылады.
Білімге қол жеткізуді және таңдауға теңдікті қамтамасыз ететін шаралар енгізу Білім мен дағдылардың барлық жүгінің негізі бала жастан бастап қаланатын болғасын барлығы қол жеткізе алатын мектепке дейінгі білім жүйесін қамтамасыз ету қажет.
Дамуда кемшілігі бар балалар үшін арнайы білім ұйымдарын дамытумен қатар оларды кәдімгі мектепте оқыту практикасын қолданған дұрыс, олардың оқушылар қатарына тез қосылуына барлық жағдайды жасаған жөн, сондай-ақ кәдімгі немесе мамандырылған мектепте оқуға мүмкіншілігі жоқ балаларды қашықтан оқытуды енгізген жөн.
Оқушыларды сауықтыру бағдарламаларын және оларды толыққанды тамақтандыру қамтамасыз етуді енгізген жөн.
Оқыту және тәрбиелеу жүйелерінің бірыңғай болуын қамтамасыз ету Білім жүйесі азаматтық сананы қалыптастыруға құрылған. Қазақстанда демократиялық институттарының бұдан былай дамуына қарай оқу орындарын қоғамда зор рөл ойнайтын болады. Олар өмір мен өзін-өзі басқарудың демократиялық орналасуының көрнекі нобайы болып қызмет етеді.
Әлемде АҚТҚ/ЖҚТБ індетінің пайда болуы, ел ішінде жыныстық қатынас арқылы жұқпалы аурулардың өсуі, жеткіншектер жасөспірімдер арасында нашақорлардың көбеюі білім жүйесінің алдына оқу орындарында оқитындарды адамгершілік - жыныстық тәрбиелеу міндетін қоюда.
Тәрбиелік үрдіс орта мектепте басталуға тиіс. АҚТҚ, ЖҚАБИ-ң алдын-алу сұрақтары бойынша білім тиімді болады, егер ол бала кезінен дұрыс насихатталса.
Осыған байланысты АҚТҚ, ЖҚАБИ сұрақтары бойынша кәсіптік білім беретін мектептерде, оқу орындарында тиімді білім бағдарламаларын белсенді енгізу қажет.
Мектепке балалар мен жеткіншектерді әлеуметтік тәрбиелеу рөлі беріледі.
Осыған байланысты оқушылардың бірыңғай формасын енгізу оқушылардың әлеуметтік теңдігін қамтамасыз етуге өз үлесін енгізуге тиіс.
Орта мектепте оқу-тәрбие бағдарламаларына азаматтықты қалыптастыру, салауатты өмір сүру, адамгершілік - жыныстық тәрбие пәндерін енгізу арқылы тәрбие жұмысын күшейеді, орта мектепте 12-жылдық оқуға көшу туралы сұрақты қарау тұр. № 5 - ші «таңдау» мектеп-гимназия (Көкшетау қ.), Щучье ауданының Оқжетпес ОМ және Атбасар ауданының Маринов қазақ орта мектебі базасында 2001-2002 жылдан бастап 12 жылдық оқуға көшу эксперименттік жұмыс жасалады.
Ресурстарды жұмылдыруды қамтамасыз ету және білім жүйесінің тиімділігін Білім мазмұнын жаңарту жаңа мазмұны бар тек қана жаңа стандарттар мен оқу жоспарларын, оқулықтар мен оқу материалдарын көздеп қоймай, оқытудың жаңа формаларын көздейді. Мазмұнды жаңарту сапалы кадрлық қамтумен болады, ал ол дегенің мұғалімдердің және ЖОО оқытушыларының біліктілігін жетілдіру және әзірлеу, қайта әзірлеу жүйесі қайта қаралуға тиіс. Мұғалімдерді және оқытушыларды қайта даярлау курстары өз тыңтаушыларына проблемаларды шешуге ынталандыратын педагогикалық әдістер, сондай - ақ студенттердің кәсіпкерлігіне бағдар беруге тиіс.
Білім саласында жүйелі зерттеу жұмыстарын жүргізу қажет, осындай жұмыс ретінде жаңалыққа бейім эксперименталдық мектеп құру керек.
Кадрлармен қамтамасыз ету саласында Білім жүйесін кадрлармен қамтамасыз ету сапасынан білім нәтижесінің сапасы тәуелді екен түсініп, білім қызметкерлерінің еңбекақысына көзқарасты өзгерту керек.
Білім саласында жақсы дайындалған мамандарсыз жүйенің сапасы бұдан былай да төмендей береді, жаңа түлектер өзгеріп тұратын еңбек нарығында сұранымды қанағаттандыра алмайды. Педуниверситеттер, колледждар және оқу орындары өз бағдарламаларын нарыққа бейімдеп жасау керек.
Оқу-материалдық қамтамасыз ету саласында Білім сапасын қамтамасыз ету үшін білім саласында оқу-әдістемелік және материалдық - техникалық қамтамасыз ету деңгейі маңызды мағынаға ие.
Оқулықтар мен баспа материалдардың сапасын жақсарту, олардың ассортименттік кеңейту және құнын төмендету үшін оларды өндіру және бөлу тетігін қамтамасыз ету қажет.
Оқулықтар мен оқу материалдары ашық саудаға түсе алады, ал жергілікті баспагерлер өз өнімдерін басқа елге жібере алады.
Оқулықтарды ала алмайтын тұрғындардың және топтары үшін қажетті оқу материалдарын сатып алуға ықпал жасайтын бағдарламалар әзірленуге тиіс, мысалы, грант беру.
Білім индустриясын дамыту қажет. Оқу жабдықтарын, отандық кәсіпорындар құралдар өндіруді жасаған жүн.
Білімге билік жүргізу жүйесін жетілдіру Барлық деңгейдегі білім ұйымдарында өзін-өзі билеу қағидасы енгізілуге тиіс (бастауыш және орта мектеп, кәсіптік мектеп, лицей, колледж, университет және т. б.). Сонымен қатар олардың қаржылық бағыныштылығының деңгейін көтерген жөн.
ЖОО - да оқытудың жалпы деңгейін қамтамасыз етудің мақсатын ЖОО-ң аттестациялау арқылы және ЖОО арасында бәсекелестікті дамыту арқылы қол жеткізген жөн.
Жоғары білімнің мемлекеттік стандарты нұсқау беретін сипатқа ие және білімнің ең аз мөлшерін қамтамасыз ету үшін негіз болып келісімінің шарттарын және еңбекақы мөлшерін тағайындайды, мұндайда әртүрлі мамандықтағы оқытушылар мен қызметкерлер үшін бұл шарттар әртүрлі болуы мүмкін.
Оқу орындарына жекелік берілуі білім жүйесінің тиімді дамуына ықпал жасау үшін тіркеу, лицензиялау, аттестациялау және оқу орындарын аккредитациялау процедураларын нығайту және енгізу қажет. Мемлекеттік пен жеке меншік ЖОО аттестациялау тетігін құру қажет.
Білімді басқарудың ақпараттық жүйесі кезеңмен енгізіледі (ББАЖ).
Қаржыландыру жүйесінің тиімділігін көтеру Білімді әр адамды жеке қаржыландыру қағидасы бойынша қаржыландыруға нақты көшуді жүзеге асыру қажет, бұл жоғары білімде білім гранты мен несие жүйесі арқылы жасалып отыр.
Білім бюджетінде білім беруді тиімді қамтамасыз ететін оқытудың жаңа технологияларын енгізуге міндетті түрде қаражат қарастырылуы керек.
Білім гранттары мен несие жүйесінде оларды беру шартын өзгерту керек.
Тек қана отандық ЖОО - да кәсіптік білім алу емес, шетелде де оқуға және біліктілігін көтеруге басқа оқу үрдісін модернизациялауға да ынталандыру гранты болуға тиіс.
Білімді қаржыландыру жүйесіне мөлдірлік бағыттары туралы, сондай-ақ оқып жатқандар саны және сапасы туралы барлық ақпарат ашық болуға тиіс.
ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ
Ақмола облысының денсаулық сақтауды реформалау стратегиясының мақсаты-облыс жұртшылығының денсаулық ахуалын жақсартуға бағытталған денсаулық сақтаудың қолданыстағы жүйесінің стратегиялық ұстанымын белгілеу және тұрақтандыру, медициналық қызмет көрсетудің мөлшері мен сапасына сұранымды қанағаттандыру, денсаулықты қорғау мен ынталандыру бойынша алдын-алуға бағытталған шараларды күшейту.
Денсаулық сақтау мекемелерінің желісі, 34 ауруханалық және 128 дербес АЕМ, 9 диспансермен, САСҚО, 3 қан орталығымен, 20 СЭС - пен, 3 СКМ және сәби үйімен көрсетілген Жедел жәрдем 6 дербес станциясымен және аудандық орталық ауруханалар жанындағы жедел жәрдемнің 14 бөлмесімен көрсетіледі.
2001 жылы облыстық денсаулық сақтауына 3 млрд. теңге бөлінді немесе облыс бюджетінің 23% 2000 жылы өсім 360 млн. теңгеге жуық сомаға немесе 23% Облыстық емдеу мекемелерінің материалдық - техникалық базасын нығайту, жөндеу бойынша біршама жұмыс істелінді. Ғимараттарды күрделі жөндеуден өткізуге 116 млн. теңге, меджабтық сатып алуға 120,4 млн. теңге жіберілді, оның ішінен 86,4 млн. теңге облыстық бюджеттен.
Республика бюджетінен есебінен 10 санитарлық машина, жылжымалы флюотограф алынды.
2001 жылы ашылды: 34 млн. теңгеге облаурухана жанынан қазіргі жабдығы бар офтальмологиялық орталық, Аршалы аудандық ауруханада туберкулезге қарсы бөлімше, наркологиялық қызмет, облауруханаға зертханалық жабдық алынды.
Компьютерлік томографтық жұмысын жандандыру үшін 7,5 млн. теңгеге бөлінді, 4 млн. теңге қан орталығы үшін қазіргі американдық центрифуга, 3 млн.
теңгеге облыстық анкодиспансерге ісік ауруын диагностикалатуды жақсарту үшін лаборант - автомат, 3,6 млн. теңгеге лорауруды емдеу үшін неміс эндоскопикалық жабдық алынды.
Барлық аудандық ауруханалық ультрадыбыс қондырғышымен, КЮВЕЗдермен қамтамасыз етілген.
Денсаулық сақтау мекемелерінде 11 мың адам медперсонал істейді.
Медмекемелерде күндізгі стацинарлар 63 санға көбейді Бала туу көбейді (1000 адамға 0,4)
Бастапқы медико-санитарлық көмектің істеуі.
Отбасылық медицина дәрігерлер практикасын енгізу Туберкулезді емдегенде және диагностикалағанда ДОТS стратегиясын енгізу практикасы.
5 жасқа дейінгі балаларды жалпы вакцинациялау.
Салауатты өмір сүруді қалыптастыру бойынша жұмысты белсендіру, СӨС насихаттау.
Елді мекендердің бірқатарында медқызмет көрсетудің болмауы Пациенттердің денсаулығына зиян келтіргені үшін медқызметкерлер жеке дара жауапты емес.
Денсаулық сақтаудың бағдары аурудың алдын-алуға емес емдеуге бейімделген.
Медұйымдар жұмысының төмен тиімділігі, бәсекелестіктің және тиісті материалдық стимулдың болмауы Дәрі-дәрмектің сапасына және бағасына бақылаудың болмауы
2.3. Мүмкіндігі
Саланы қаржыландыруға бюджеттен тыс қаражатты тарту, қаржыландыру көздерін кеңейту.
Стандарттың талаптарына жауап бермейтін дәрі-дәрмектің фармацевтік нарықта болуы.
Тұрғындарға сапалы судың тапшылығы Адамның денсаулығы мен өмірге қауіп төндіретін сапасыз азық өнімдерінің нарықта болуы Денсаулыққа экология факторларының әсер етуде.
Денсаулық сақтау шараларының нәтижелігі мен тиімділігін көтеру Сапалы медкөмекке қол жеткізудің теңдігі Тек қана ауруларға көмек көрсетіп, емдеуге емес, аурудың қалыптасу себептеріне назар аудару.
4. ІС ӘРЕКЕТ СТРАТЕГИЯСЫ Маңайдағыларға қауіпті, әлеуметтік маңызы бар ауырулардың алдын - алу.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру қызметін күшейту.
Тұрғындарға медкөмек көрсетуді жетілдіру. Бастапқы медико-санитарлық көмекті күшейту, отбасы дәрігерінің практикасын дамыту.
Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуді жетілдіру.
Қоршаған ортаның мониторингін және тұрғындарды сумен қамтамасыз ету жағдайын жетілдіру.
Тұрғындарды сапалы азықпен қамтамасыз етуге жағдай жасау БҰД нұсқауға берген емдеу әдістерін енгізу арқылы емдеу үрдісін ұйымдастыруды жақсарту.
Тұрғындарға сапалы медициналық көмек беруді қамтамасыз ететін қаржыландыру жүйесін енгізу.
Денсаулық сақтау жүйесін басқаруды жетілдіру.
Медициналық білім жүйесін жетілдіру.
ТҰРҒЫНДАРДЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ Адамның абыройлы өмірі үшін жағдай жасау және тұрғындарды әлеуметтік қамтамасыз ету жүйесін құру.
Әлеуметтік салада тұрғындардың нашар тұратындарына ерекше көңіл бөлінеді, ол үшін қариялар үйінде, балалар үйінде, мектеп - интернаттарда тұруға қажетті жағдайлар жасауға шаралар қолданады.
Облыс бюджетінен әлеуметтік қамсыздандыруға 2001 жылы 1,6 млрд. теңге жуық бөлінді, ол 2000 жылмен салыстырғанда 440 млн. теңгеге көбірек. Балалары бар отбасыларға 76 млн. теңге сомадағы борыш жабылды.
2001 жыл ішінде тұрмысы төмен азаматтардың 83 мыңына 457 млн. теңгеге көмек көрсетілді, оның ішінде бюджеттен тыс қаражаттан 116 млн, теңге.
Облыстық үй-интернаттарда 3,2 млн. теңге жөндеу жасалды, оның ішінде облыстық бюджеттен 2,1 млн. теңге тартылған қаражат есебінен 1,1 млн. теңге.
Өткен жылы 11 млн. теңге қайырымдылық түсіктер ұйымдастырылды, түстікпен 25 мың. Адам қамтылды.
2001 жылғы қазанда облыста қариялар мен мүгедектердің дәстүрлі қолдау айлығы өтті. Айлықты өткізу кезеңінде 81 мың. Қариялар мен мүгедектерге қаржы көмегі көрсетілді, мерзімді басылымдар жазылды, тамақ өнімдері бөлінді, отын, малдарына азық берілді - барлығы 84 млн. теңге, бұл 2000 жылға қарағанда 10 млн. теңгеге көбірек.
Жыл бойы қолданылған шаралар нәтижесінде тұрмысы төмен азаматтардың саны 126 мыңнан 86 мыңға, яғни 1,4 есе азайды.
Кедейлік мәселесін шешуде ерекше көңіл жұмыссыздарды жұмысқа орналастыруға, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруға және кеңейтуге бөлінді.
Облыста ресми жұмыссыздықтың деңгейі 3,2% құрастырды.
Ортаайлық еңбекақының мөлшерін көтеру мәселесі өзекті болып қалуда.
2001 жылғы желтоқсанның 1-не облыс бойынша еңбекақы 2000 жылғы осындай уақытта 17% асты.
Тұрғындардың ең аз қамсыздандырылғандарына шағын несие беру тәжірибесі жұмыссыздарға материалдық көмек беру, тікелей әлеуметтік көмек көрсету.
Жұмыссыздарды әлеуметтік қорғауға жіберілетін шығыс төмендейді.
Көрсетілетін материалдық көмек мөлшерінің төмен деңгейі Босайтын жұмыскерлердің әлеуметтік қорғау құқықтарына қысым жасау.
Шағын бизнесті және кәсіпкерлікті дамыту Жұмыссыздар үшін ақылы қоғамдық жұмыстардың түрлері мен формаларын кеңейтетін кең мүмкіншілік.
Мемлекеттік әлеуметтік шығысты тұрмысы ең төмен тұрғындар топтарына қайта бөлу Өзін-өзі қамтамасыз етудің қол жеткізер тетігін құру.
Тұрғындардың жинақ зейнетақы жүйесінде жеткіліксіз толық қатыспау.
Мемлекеттік әлеуметтік көмектің жеткіліксіз тікелейлігі.
Еңбек ақы жүйесін жетілдіру.
Тұрғындардың нақты кірісінің көбеюін қамтамасыз ету әлеуметтік көмектің тікелей бағытталуы.
4.1. Еңбекақы жүйесін жетілдіру Еңбекақының оң динамикасы жұмыс күшінің сапалы потенциалын көтеру үшін және еңбекақы себебі бойынша тұрмысы төмен отбасылар үшін әлеуметтік қорғау мәселесін шешуге негіз болып табылады. Еңбекақы өспей жұмыс күшін өзгертуге болмайды, ең бастысы - нарық жағдайында тиімді істеп тұрған әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құруға болмайды.
Еңбекақы мен кірістің қарама-қарсылығын азайтуға шаралар қолданғаны жөн. 2005 жылға ортаайлық еңбекақыны көтеру қажет, 2001 жылмен салыстырғанда екі есе, ал 2001 жылға ортареспубликалық деңгейге қол жеткізу қажет.
4.2. Тұрғындардың нақты кірісін көбейтуді қамсыздандыру Тікелей әлеуметтік көмек көрсеткен кезде есеп айырысы көрсеткішті емес өмір сүруге жарамды.
4.3. Әлеуметтік көмектің тікелей бағытталуы Отбасының бәрін қосқандығы кірісін есептеу бойынша заңнамалық базаны жетілдіру.
Көпбалалы, толық емес отбасылар, мүгедектер, жалғысбасты қариялар секілді нысаналы топтарды бөліп шығару.
Өз ісін дамыту үшін шағын несие бөліп шығару. Мұндайда бірінші кезеңде (2001-2005 ж.ж.) - жеке банктерді тарту арқылы, екінші кезеңде (2006-2010 ж. ж.)
- бюджеттік және бюджеттен емес тыс қорлар ашу есебінен.
Бірінші кезеңде (2001-2005 ж.ж.) әлеуметтік сақтандыру жүйесін енгізу- әлеуметтік кепілдік бөлімінде ұжымдық келісім - шартқа қол қою арқылы, екінші кезеңде (2006 - 2010 ж.ж.) Президенттің және ҚР Үкіметінің заңнамалық актілері арқылы.
II. ТАРАУ.
ӨНЕРКӘСІПТІК-ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САЯСАТ Ішкі және сыртқы нарықта бәсекелестікке жарамды облыстың индустриалдық кешенін қалыптастыру.
Өнеркәсіптік өндірісті көбірек көбейту.
Бірінші кезеңнің мақсаты-өнеркәсіптік өндірісті одан әрі тұрақтандыру, тұралған кәсіпорындар мен өндірістерді жандандыру бойынша жұмысты аяқтау, өнеркәсіп құрылымын тиімді өзгерту, көп кәсіпорындардың материалдық- техникалық базасын қайта құру, ішкі және сыртқы нарықта бәсекелестікке жарамды өнімді шығаруды көбейту.
Екінші кезеңнің мақсаты-өнеркәсіпті тұрақты дамыту, материалдық - техникалық базаны қайта құруды аяқтау, дамудың индустриалдық сатысынан инновациондық сатысына көшу, жоғары технологияларды енгізу, саланың экспорт потенциалын күрт көтеру.
Экономикадағы күнделікті жағдайдың қорытындысы мен талдауы негізгі нәтижелік көрсеткіштердің өсу тенденциясын көрсетеді, бұл дағдарыс құбылыстарын азайтуға бағытталған әрекеттердің нәтижесі болып табылады.
Облыс экономикасында өнеркәсіпке жетекші рөл берілген. Оның ішкі аймақтық өнімді өндіруге үлесі 1999 жылы 17%, 2000 ж. - 20%, 2001 ж. - 23% құрастырды.
Соңы 5 жылда өнеркәсіп тұрақты дамыды. Өңдейтін салалардың (машина құру, химиялық, ормандық, тамақ, қорғаныс және т.б.) тұралауы ғылыми- техникалық, маркетингтік, басқарушы қолдаудың болмауымен тереңделді. Осы кезеңде өндірістік құлдырауы алдыңғы жылдың деңгейіне қарағанда 1997 ж. 5,9%- дан 1998 ж. 3,5%-на дейін толқып тұрды.
Көп кәсіпорындар өздерінің бұрынғы еңбек және техникалық потенциалын жоғалтты, көбі жойылды. Өзінің өндірістік қызметін толық тоқтатқан кәсіпорындардың қатарында Көкшетау құрылыс комбинаты, Үйқұрлысы комбинаты, Көкшетау темірбетон бұйымдарының зауыты, үйдегі еңбек фабрикасы, жергілікті өнеркәсіптің тігін фабрикасы, етсүйек ұны зауыты, Көкшетау және Щучье жићаз фабрикалары, «Металлист» зауыты, автожөндеу зауыты, Көкшетау сыра зауыты және басқалары.
Облыс үшін дәстүрлі экономика секторларында ауылшаруашылық өнімдерін және басқаларын өңдеуге келсек, ол арада 1999 жылға дейін әжептәуір құлдырау байқалды.
Өнімге ішкі сұраным күрт түсіп қалды, себеп-жақын және алыс елдердің өнімімен бәсекелестікке жарамды бола алмады. Өндірістің тиімділігі мен отандық өнімнің бәсекелестікке жарамдылығы бүгінгі таңда нөмір бірінші мәселе болып қалуда.
ӨНДІРІСТІҢ ӨСУ ФАКТОРЫ Өнеркәсіп өндірісінің өсу тенденциясы тек 1999 ж. бастап байқалды. Нақты мөлшер индексі (үй шаруашылығы секторын есепке алғанда) 2000 жылы 112,7%, 2001 ж. - 108% құрастырды, бұл бұрынғы жылдары жіберілген тоқырауды азайтуға мүмкіншілік берді және 1995 ж. деңгейге қарағанда өнеркәсіптік өндірістің тоқырауын 4,9% қысқартты, жобамен 29 млрд. теңгеге, 2001 ж. 34,1 млрд. теңгеге.
Өнеркәсіптің өндіретін секторында нақты мөлшер индексі 2000 жылы 275,5%, 2001 жылы - 147,2% құрастырды.
Бұл саланың өнеркәсіптік өндірісінде шамалы салмаққа (3,6%) ие екеніне қарамастан, ол облыстың өнеркәсіптік өндірістің өсуіне маңызды әсер етеді.
Мысалы, 1996 жылға қарсы табиғи құмды өндіру 19 есе, түрлі-түсті металлдар концентраттарын 3 есе, тас көмір - 10% көбейді, темір кенді өндіру «Атансор»
ЖШС басталды. Тек қана өткен жылдың ішінде таукенөндіру өнеркәсібінде облыстық мөлшерде 1,2% өсті.
Өңдейтін салада өткен жылдар бойынша өндірістің құлдырауы басталды, ол 2000 жылы тоқталды, нақты мөлшер индексі 126,6% құрастырды. Осы кезең ішінде тоқу және тігін өнеркәсібінде өсім (132,9%), металл өнеркәсібінде (176,8%), машина құрылысында (3,4 есе), металл емес және минералды өнімдер (182,2%) қамтамасыз етілді.
Электрқуатты, газды және суды өндіру және бөлу өнеркәсіп құрылымында экономикалық қызметтің маңызды түрі болып табылады, оның ахуалынан көп саланың қызметі тәуелді, ол облыстық өнеркәсіп мөлшерінің 32% - дан астамына ие. 2001 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда осы салада өндіріс 3,8% төмендетілді.
1999 жылдан бастап облыста импорторналастыру бағдарламасы ойдағыдай жүзеге асырылуда. Осы бағдарлама шеңберінде кәсіпорындарда теміржол электровоздарын, вагондарын күрделі жөндеу, доңғалақ жұптары мен басқа жабдықтарды өндіру, шағын механизация құралдарының ірі түстеріп, ішпектерді, газ және жабу жабдықтарын, өрт сөндіргіштерді және көп басқа өнімдерді өндіру игерілген.
2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда импорторналастыру өнімінің мөлшері 3,3 есе өсіп, 2,5 млрд. теңге құрастырды.
Мұнайгаз және теміржол кешенімен ынтымақтастық бағдарламалары келісілген. Металлургиялық алыптар - «Қазақмыс» ААҚ, «Испат-Кармет» ААҚ, «Қазцинк» ААҚ, «Қазатомпром» ҰАҚ және басқа кешендермен, кәсіпорындармен ынтымақтастықты шешу перспективасы келісілген.
2001 жылы облыста 55 кәсіпорын жіберілді, мұнда 1704 жұмыс орны құрылды. Барлығы - 3512 адам жұмыс орнына ие болды.
Облыстың өнеркәсіп салаларының жағдайын талдау көрсеткендей, соңғы жылдары өндіріс елдің жалпы дағдарыс құбылыстарының әсерімен дамыған.
Өсу нүктесі
Облыс экономикасының өсуін белгілейтін кәсіпорындар:
- «Степногорск ішпек зауыты» ЖАҚ машинақұрылыс саласының жалпы мөлшерінде 54,6%-ға ие, жылына 2 млн. ішпек шығарады, 2005 жылға оның саны 0,6 млн. сан, 2010 жылға - 0,8 млн. сан құрады. Одан әрі нақты сату нарығының болмауынан дамымайды.
- Атбасар электровоз жөндеу зауыты - машинақұрылыс саласында 15,8% салмағы бар, жылына 1,2 млрд. теңгеге өнім шығарады, 2005 жылға өндіріс 1,0 млрд. теңге, 2010 жылға - 1,5 млрд. теңге құрастырады (қайта құрудан кейін).
- ММК «Қазақалтын» ЖШС - түрлі-түсті металл өндірудегі салмағы 60%, жылына 2 тонна алтын шығарады, 2005 жылға 1,8 тонна, 2010 жылға - 2,5 т.
шығарады.
- «Васильков ММК» ААҚ - түрлі-түсті металл өндірудегі салмағы 33,6%, бірінші кезекте жылына 3 тонна алтын шығуы, 2005 жылға өндіріс 1,5 тонна, 2010 жылға - бірінші кезеңнің құрылысы аяқталған кезде жылына 3 тонна алтын
- «Вишнев темірбетон шпалдарының зауыты» АҚ - басқа металлдық емес өнімді өндіруде салмағы 47%, жылына 3,0 млрд. теңгеге шпал мен бұйымдар шығарады, 2005 жылға жылына 2,5 млрд. теңге, 2010 жылға -2,5 млрд. теңге.
Аталған кәсіпорындарда өнім өндіру үлесі облыстық өнеркәсіп өндірісінен 22% құрастырады.
Несиелік ресурстарға сұраным Негізгі құру және жандандыру, жоғары тиімді кәсіпорындар салу үшін ұзақмерзімді және ірі көлемді қаражат салу қажет: несиелік ресурстар, жеңілдік ресурстары, оның ішінде облыстық бюджеттің қатысуымен.
Облыс экономикасының тұрақты өсуін қамтамасыз ету, импорторналастыру өндірісін игеру және дамыту, жұмыс орындарын құру және сақтап қалу мақсатында инвестициялық жобаларды әзірлеу және асыру бойынша кәсіпорындармен, екінші деңгейдегі банктермен жұмыс жүруде.
Облыста басымдық инвестициялық жобалар тізімі әзірленіп, ол тиісті республикалық органдарға жіберілген.
2002-2010 ж.ж. «Тыныс» АҚ өндіріс мөлшерін әжептәуір көбейтпекші. Бұл мақсатқа 964 млн. теңге несиелік ресурс қажет болады. 2005 ж. өндіріс мөлшері 500 млн. теңгеге дейін, 2010 ж. 750 млн. теңгеге дейін көбейеді.
Ауылшаруашылық өнімін өңдейтін салада «Гормолзавод» ЖШС, «Хлеб»
АҚ, «Стерх» ЖШС тағам өнімдерін көбейтпекші.
Бұл мақсатқа 120 млн. теңгеден астам несиелік ресурстар қажет.
«Наука-Восток» АҚ ғылыминауқымды өндірістің негізгі міндеті тәжірибелі, одан кейін өндірістік үлгілерін («Як-242» ұшақтар үшін электроклапандар)
әзірлеу және жасау болып табылады. Бұл жұмыстар 5 млн. теңге сомасында инвестициялық қаражат есебінен жүзеге асырылады.
Болашақтағы кезеңде негізгі міндет ретінде таукен өнеркәсібінде алтынды көбейту болмақшы. Оның ішінде бірлескен Қазақстан - Израиль кәсіпорын құру есебінен «Васильковское золото» АҚ, мұнда жылына 3 т. алтын алынады.
«Қазақалтын» ЖШС жылына 2 т. алтынға дейін көбейеді. Бұл мақсатқа 60-80 млн.
доллар мөлшерінде несиелік және инвестициялық қаражат пайдаланбақшы.
Машинақұрылыста басымдыққа мына жобалар жатады: темір жол контейнерлері («Тыныс» ААҚ), газотын аппаратурасы және өлшеу құралдарын әзірлеу және игеру, авиақұрылыс өнімінің жаңа түрлерін шығару бойынша өндірісті техникалық жаңадан қамдандыру («Наука - Восток» АҚ).
Жобаларды іске асыру ішкі және сыртқы нарықта бәсекелестікке жарамды өнімнің жаңа түрлерін өндіруді қарастырады, қосымша 58 жаңа жұмыс орны жасалады. 84,5 млн. теңге мөлшерінде несиелік қаражат қажет.
Республикалық салалық бағдарламаларды аймақтықтармен қабыстыру Облыста республикалық салалық бағдарламаларға сәйкес аймақтың маңызы бар мәселелерді шешуге бағытталған аймақтық бағдарламалар әзірленеді, «Ақмола облысының 2001-2002 ж.ж. арналған өнеркәсіптік өндірісті тұрақтандыру және дамыту бағдарламасы» әзірленіп, жүзеге асырылуда.
«Тұралған кәсіпорындарды және тиімділігі шамалы өндірісті сегментациялап, оларды белгіленген тәртіппен 2001-2005 ж.ж. шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берудің салалық бағдарламасын» жүзеге асыру мақсатында облыста төлеуге шамасы жоқ және дәрменсіз кәсіпорындарды сегментациялау бойынша шаралар әзірленіп, болашақта олар шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берілмекші.
Республикалық «Сапа» бағдарламасын орындау мақсатында облыста «Ақмола облысының кәсіпорындарында 2001-2002 ж.ж. сапа жүйесін әзірлеу және енгізу бағдарламасы» әзірленген.
Облыста шетел капиталының болуы Облыс инвестициясының құрылымында шетел қаражаты аз ғана үлес құрастырады (0,5%).
Шетел компанияларының мүддесі мен аймақта шетел капиталының қатысу мүмкіншілігі Ақмола облысы инвесторлардың ашық жұмысы үшін барлық жағдайға ие, ауылшаруашылық секторында, таукен, жеңіл және тамақ өнеркәсібінде, машина құрылысында өндірісті тиімді ұйымдастыру үшін мүмкіншілік бар. Инвесторлар үшін ерекше мүдде астықты өңдеу, оның негізінде крахмал өндіру, сүт және ет өнімін шығару, алтынның, уранның, техникалық алмастардың кен орнын өңдеу туғызуы мүмкін.
Қазіргі кезде жасалып жатқан инвестициялық саясат бірқатар өн жақтарымен сипатталады: қажетті шикізат базасы, табиғи ресурстардың зор қоры, жоғары білікті жұмыс күшінің нарығы, көлік инфрақұрылымының дамыған желісі, жаңа өндірісті орналастыру үшін өндірістік аландардың болуы, облыстың географиялық орналасуы.
Облыстың кәсіпорындарды әрдайым Инвестициялық саммиттарға, республикалық және халықаралық көрмелерге, облыс мүмкіншілігінің тұсаукесеріне қатысады.
Еңбек ресурстарының баланс динамикасы Бағалау бойынша, 2001 жылы өнеркәсіпте шағын бизнестің қатысуымен 44,9 мың адам еңбекпен қамтылған, бұл экономикалық қызметтің барлық түрлерінде істейтіндердің санынан 24% құрастырады және облыстық еңбек ресурстарынан 10%. Болашақта еңбекпен қамтылғандардың саны құрастырады:
2005 жылы 45,1 мың адам, жалданып істейтіндердің жалпы санының 24% құрастырады, еңбек ресурстарында - 10,5% дейін, 2010 жылы сәйкестікпен 50,0, 25,5 және 11,5%.
2. Өнеркәсіп секторының ахуалы Болжанатын АЖӨ жоғары қарқынды өсуіне қол жеткізу экономиканы дамытуға бағытталатын қаржы ресурстарының көлемінің жанжақты көтерусіз мүмкін емес.
Басты стратегиялық міндеттің бірі тікелей және портфельдік инвестициялар тарту болып табылады.
Мемлекеттік және жеке меншікті инвестициялардың мөлшері қазіргі экономиканың тез өсетін қажеттілігін қанағаттандыру үшін жеткіліксіз.
Мемлекеттік кәсіпорындардың инвестициялық мүмкіншілігі шектеулі, 1999 жылы олардың қаражаты есебінен 6,5% күрделі қаражат, 2000 жылы - 10,0%, 2001 жылы
- 16,0% игерілді.
2001 жылы жергілікті бюджет қаражатынан инвестициялар пайдалану 2000 жылғы осы кезеңмен салыстырғанда 2,6 есе өсті. Өңдеу өнеркәсібінде - 81 млн.
теңге, электроқуат, газ, су өндіру және тарату - 17 млн. теңге.
Сектор бюджеттің негізгі салық төлеушісі болып табылды, маңызды әлеуметтік міндет атқарады, еңбекке жарамды тұрғындарды еңбекпен қамтады.
Облыстың өңдеу өнеркәсібінің өнімі валюта түсімінің басты көзі болып табылады.
Өнеркәсіп индустриялық ядро рөлін атқарады, ауылшаруашылық пен қызмет көрсетуді ынталандырады.
Секторда шаруашылық қарым-қатынас жұмсартылған, меншік иесінің қарым-қатынасы реформаланған, нарықтың дербес субъектілері қалыптасты, оның инфрақұрылымы жасалды. Нарықтың-бәсекелестік ортану қалыптастыру аяқталды. Құлдырау бітіп, өндіріс тұрақтанды.
Өңдеу салаларының осал дамуы кезінде шикізат салаларын нығайту.
Салалар дамуының технологиялық деңгейінің бірқалыпсыздығы, негізгі қорлардың маңызды бөлшегінің моральдік және нақты тозуы.
Ғылыми-техникалық саладан өнеркәсіптік сектордың алшақтауы.
Банктердің беретін несиелерінің жоғары пайыздық ставкасы, экономиканың нақты секторын ұзақмерзімді несиелеуде мүдделіктің болмауы, қатаң ақша-несие саясаты, кеден тәртібінің осалдығы.
«Банкроттың туралы» Заңның осалдығы, атап айтқанда кәсіпорындарды бәсекелестік өндіріс құру мақсатында банкроттау кезде бірыңғай нысаналы саясаттың болмауы.
Мемлекеттің реформациялау саясатында нақты және жүйелі өнеркәсіптік саясат жоқ.
Технологиялық байланыстың қалыптасқан кооперациялық байланыстың, өндірістік кешендердің бұзылуы.
2.3. Мүмкіндіктер
Мемлекеттің өнеркәсіп саясаты саласында белсенді ұстанымы, қолда бар өндірістік-шикізаттық потенциал, реформалаудың қол жеткізген деңгейі мен экономиканың ашықтағы - экономикалық және технологиялық үрдістерге пайдалы енуге мүмкіндік береді.
Өнеркәсіпке инвестициялар тарту өндірісті жоғары қосылатын бағасымен бірге дамытуға және экономиканың нақты сеторын көтеруге мүмкіндік береді.
Негізгі қорлар жаңартылмайды, өндірістік күштердің жоғары моральдік, материалдық тозуы.
Жаңа технологияның жетіспеуі, жоғары технологиялық салалар мен өндіріс түрлерінің дамымауы.
2002-2005 жылдарға
Алдағы технологиялар негізінде өнеркәсіптік секторды технологиялық қайта құру, сапа мен бәсекелестікке жарамдылықты көтеру, кәсіпорындарды модернизациялау.
Импорторналыстыру бағдарламасын жүзеге асыру, бәсекелестікке жарамды экспортқа бағытталған өнімді өндіруді көбейту. Тұралаған өндірістің қызметін жандандыру бағдарламасын жүзеге асыру.
Нақты сектордың шағын кәсіпорындары санының өсуі.
Мемлекет аралық және сала аралық кооперацияның дамуы.
2006-2010 жылдарға
Алдағы технологияларды одан әрі енгізу, өндірісті модернизациялауды аяқтау.
Шикізат алудан жоғары тауарлық әзірлік өнімін өндіруге дейін өтпелі технологиялық циклді қалыптастыру.
Корпоративтік құрылымды қалыптастыру, ішкі және сыртқы нарықтағы экспансия.
Ақпараттық техника мен технологияларды ауқымды енгізу.
Ғылыми-техникалық саланы коммерциялау.
4.1. Өнеркәсіптік-технологиялық саясаттың негізгі құралдары
4.1.1. Жалпы жүйелі шаралар Қаржылық және инвестициялық салада - кәсіпорындардың қаржылық тұрақтандыру үрдісін аяқтау Кәсіпорындарды қаржылық тұрақтандыру үрдісін тездету мақсатында кейбіреулері тиімсіз меншік иесінен тиімді меншік иесіне меншікті қайта бөлу үшін банкроттық процедураға жатқызылады. 2002-2005 жылдары қаржы- экономикалық сауықтыру процедурасы өткізіледі. 25 төлемге жарамайтын кәсіпорындар қайта ұйымдастырылады, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беріледі.
2006 жылдан 2010 жылға дейін қаржылық-шаруашылық қызмет мониторингі жалғаса береді - потенциалды банкроттар және оларды қаржы- экономикалық сауықтыру бойынша шаралардың орындалуына бақылау.
Тұралаған кәсіпорындар тізімінде әжептәуір бөлшегін өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындары құрайды. Меншік иесі дәрменсіз болған жағдайда кәсіпорындар қайта ұйымдастырылады немесе таратылады. Банкроттау процедурасы банкрот болғанның өтімді мүлкі негізінде жаңа тиімді істейтін кәсіпорындар құруға мүмкіндік береді, мұндайда өнеркәсіптік, өндірістік потенциалы сақталады, шағын кәсіпкерліктің тұрақты дамуы қамтамасыз етіледі, жаңа жұмыс орындары құрылады.
- шетел инвестицияларын тарту бойынша хұқықтық және шаруашылық шараларды жетілдіру Шетел инвесторларын тарту бойынша хұқықтық шарттар ҚР «Шетел инвестициялары туралы» Заңмен белгіленеді.
Облыста шетел инвесторларын тарту үшін оң шаруашылық жағдайлар жасалады:
1) облыс экономикасын көтеру;
2) валюталық, қаржылық және несиелік жүйені тұрақтандыру;
3) кедендік төлемдерді реттеу;
4) жұмыс қуатын пайдалануға оң режим;
5) табиғи ресурстар;
6) көлік инфрақұрылымы желісінің дамуы;
7) тәуелсіз БАҚ болуы;
8) басымды инвестициялық жобаның болуы.
Облыста шетел инвесторларына көрсету үшін инвестициялық жобалардың мәліметтер банкі жасалған. Инвестициялық жобалар облыс экономикасының негізгі салалары дамуының басымдығына сәйкес қарастырылған.
2006-2010 ж.ж. кезеңінде инвестициялық климатты жақсарту, шетел инвестицияларын тарту, тікелей инвестицияларға мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету, инвесторлар хұқығы қорғау бойынша жұмыс жалғасады. Осы кезеңде келесі міндеттер тұр: тартылатын шетел инвестицияларының сапалы мінездемесі, оларды басымды салаларды дамытуға жіберу, шетел және отандық инвесторларға тең жағдайлар жасау.
- инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыру Жобаларды жүзеге асыру өнеркәсіп өнеркәсіп өнімінің өндіріс мөлшерін 4,5 млрд. теңгеге көбейтуге мүмкіндік береді, ол салық базасын 510 млн. теңгеге көбейтеді, 1475 жаңа жұмыс орнын құрады.
Облыста жобаларды қаржыландырудың негізгі көзі кәсіпорындардың өз қаражаты, банктердің несиелері, облыстың бюджеттің қаражаты - бірінші кезінде.
Осы бағыттағы жұмыс екінші кезеңде де жалғасын табады.
- тиімділігі шамалы өндірістердің профилін өзгерту, солардың негізінде ұсақ және икемді бәсекелестікке жарамды өндірістер құру 2001 жыл облыстың 3 өнеркәсіптік кәсіпорындарында сегментация өткізілді, солардың негізінде 18 жаңа өндіріс құрылды. 2002-2005 ж.ж. істемейтін кәсіпорындар қаржы-экономикалық сауықтыру мақсатында сегменттеледі де шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беріледі («Көкше-Бау» АҚ, «Агрореммаш»
ААҚ «Биомедпрепарат» ААҚ және б.).
2006 -2010 ж.ж. шағын кәсіпкерлікті тұрақты дамыту үшін дәрмексіз кәсіпорындарды, тиімділігі аз өндірістерді банкроттау жалғасын табады.
Шаруашылық жасайтын субъектілер әзірлеген бизнес-жоспарлар негізінде сегменттелген өндірістер белгіленген тәртіппен саудаласудан сату, мүліктік наемға (жалға) беру немесе болашақта сатып алу хұқығы бар басқаруға немесе меншікке төлемақысыз беру арқылы беріледі. Сегменттелген өндірістерді жарғы капиталына өндірістік объектілер, бөлмелер берумен бірге жаңа заңды тұлғалар құрылады. Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне тұралған кәсіпорындардың және тиімділігі аз өндірістердің сегменттелген мүмкін беру үрдісінде лизингтік, франчайзингтік қатынас қолданылады, қолданыстағы бизнес-орталықтар, технопарктік құрылымдар мен шағын бизнес инкубаторы құрылып, дамиды.
Табиғи монополиялар мен монополияға қарсы реттеу саласында
- табиғи монополиялар субъектілері шығысының құрылымын оңтайландыру Табиғи монополия субъектілері электрқуат, газ және су өндіретін, бөлетін кәсіпорындар болып табылады.
Кәсіпорындарда өндірістік кедергілерді азайтуға және қуат сақтайтын технологиялар енгізуге бағытталған шаралар әзірленген.
Табиғи монополиялардың қызмет көрсетуі мен тауарларының тарифі табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау мен шағын бизнесті қолдау жөніндегі департаментпен бекітіледі.
Жұмыс негізінен бірінші кезеңде жасалады.
Стандарттау саласында
- ИСО стандарттарын енгізуге ықпал жасау Ақмола облысының кәсіпорындарында («Тыныс» ААҚ, «СПЗ» ЖАҚ) 2001 жылы ИСО 9000 халықаралық стандарттарына сәйкес сапа жүйесін енгізу бойынша жұмыс басталды. 2002-2005 ж.ж. халықаралық стандарттарының ережелері бойынша істейтін кәсіпорындар санын кеңейту жоспарлануда. Тамақ өнімдерін, тұтыну тауарларын, құрылыс материалдарын өндірумен айналысатын кәсіпорындар тартылады.
Таукен өндіру кәсіпорындарын дамыту үшін маңызды шарты ИСО 9000 және ИСО 14000 стандарты бойынша сапа сертификатын алу болады.
2006-2010 ж.ж. экспортқа өнім қоятын кәсіпорындарда сапа жүйесін міндетті құру және енгізу жұмысы белсенділеді, отандық тауарларды сыртқы нарыққа жылжытуға халықаралық стандарт бойынша сапа жүйесін енгізеді.
Сыртқы сауда саласында
- аймақаралық, сондай-ақ мемлекетаралық шаруашылық байланыс пен кооперацияларды дамыту ҚР аймақаралық шаруашылық байланыс пен кәсіпорындар кооперацияларын дамыту таукен өндіру өнеркәсібінің өнімін қоюда көздейді.
Таукен өндіру өнеркәсібінің өнімінен 80 пайыздан астам өнімі сыртқы нарыққа жіберіледі.
Облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындары Қазақстанның барлық аймақтарымен өз өнімін жіберу және шикізат пен материалдар сатып алу бойынша жұмыс істейді. Мемлекетаралық байланыстар жақын және алыс елдерімен жасалады (Ресей, Украина, Германия; Туркия және басқалары, барлығы 45 елден астам).
Жұмыс негізінде бірінші кезеңде өткізіліп, екінші кезеңде жалғасады.
Ғылыми-техникалық салада
- жоғары технологиялық өндірістерді игеру Облыстың ірі өнеркәсіп кәсіпорындарында («Тыныс» ААҚ, «Наука-Восток»
АҚ, «СПЗ» ЖАҚ және басқалары) алдыңғы технологиялар негізінде жаңа өндірістер игеру бойынша жұмыс жалғасады. Ғылыми ауқымды, жоғары технологиялық өндірісті енгізу инвестициялық қаражаттың жетіспеуімен тежелуде. Инновациялық үрдісте осыдан көп маңыз ресурс сақтайтын және экологиялық қауіпсіз мәселелерін шешетін технологияларды дамытуға беріледі.
- ақпараттық техника мен технологияларды ауқымды енгізу Ақмола облысының кәсіпорындары мен, атап айтқанда, «ҚазСабтон» ЖАҚ, «Тыныс» АҚ және басқалары бекітілген инвестициялық бағдарламаларда көп назар технологиялық үрдістерді басқарудың автоматталған жүйесін әзірлеуге және енгізуге бөлінеді, осыған байланыста 2010 жылға дейін әзірленген басымды өндірістік бағдарламаларды орындау жоспарлануда.
- НИОКР-ді өнеркәсіптік кәсіпорындарын өткізуін ынталандыру Өндіріске жаңа бәсекелестікке жарамды енгізу мақсатында өнеркәсіптік кәсіпорындарда әрдайым конструкторлық әзірлеу мен жобалау-іздену жұмыстары жүргізілуде. 2002-2005 ж.ж. жаңа жоғары технологиялық өнім мен ғылыми ауқымды технологияларды игеру мақсатында өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындарында («Тыныс» ААҚ, «Наука-Восток» АҚ) ғылыми әзірлеуді ынталандыру бойынша шаралар өткізіледі.
2006-2010 ж.ж. таукен өндіру, өңдеу өнеркәсібі, электрқуат, газ және су өндіру және бөлуді дамытуға бағытталған болашағы бар технологиялардың маңызы қатты өседі. Кәсіпорындар өз қызметінде НИОКР-де өткізуге ерекше назар аударуға мәжбүр болады.
4.1.2. Селективтік шаралар 2002-2005 жылдарға:
1) Нарықтың сұранымы жақсарған сайын оларды біртіндеп алып тастаумен бірге табиғи монополиялардың тарифтері бойынша жеңілдік беру;
2) мемлекеттік қаржылық корпорациялардың лизингтік қоры үшін ауылшаруашылық техникасын сатып алу;
3) импорторналыстыру бағдарламасы шеңберінде несие беру бойынша жеңілдіктер.
2006-2010 жылдарға:
Өнеркәсіптік сектордың қолдау селективтік шараларының барлық арсеналын қолдану:
1) экспорт блогын дамыту (таукен өндіру өнеркәсібі-селективтік қолдау формасы);
2) импорторналыстыру өндірісін дамыту (өңдеу өнеркәсібі - селективтік қолдау формасы - жеңілдікпен несиелеу). Жаңа өндірістер тауарлардың жеке түрлерінің импортын төмендетеді. Осы жобаларды жүзеге асыру үшін банк қаражаты, халықаралық займдар тартынады. Облыс бюджетінде ауылшаруашылық өнімдерін өңдеумен байланысты кәсіпорындарды қаржыландыру қарастырылады, бұл тұрақты шикізат базасына, ауылшаруашылығының дамуына әкеліп соғады.
4.2. Өнеркәсіптік-технологиялық саясаттың саналық бағыттары
4.2.1. Экспорттық бағыттағы салалар
1. Дамыған экспорттық блок Бұған «ҚазСабтон» ЖАҚ жатады, уран өндіру жағынан.
Табиғи шикізатты өңдеу кезеңдігі мен кешендікті көтеру.
- Әлемдік уран нарығында Қазақстанның дербес ұстанымын қамтамасыз ету.
- Ірі әлемдік өндірушілермен бірге бірлескен кәсіпорындар құру.
2. Қалыптасудағы экспорттық блок
- Жоғалтылған ұстанымдарды қайтару және химиялық өнім нарығында одан әрі ілгерілеу, оның ішінде «ҚазСабтон» ЖАҚ фосфорлық тыңайтқыштар бойынша.
- 2005 жылға фосфорлық тыңайтқыштарды 80 мың тоннаға дейін жеткізу, өнімді қапталған түрінде шығару.
- Ел және жақындағы шетелдер ауыл шаруашылығының сұранымдары көбеюіне байланысты фосфорлық тыңайтқыш өндірісін одан әрі дамыту.
- Өнім шығаруды 100 мың тоннаға дейін жеткізу, оның сапасын көтеру.
4.2.2. Ішкі бағдар салалары
1. Жоғары бәсекелесті блок а) Тамақ өнеркәсібі 2002 - 2005 жылдарға:
- Азық тауарларының бәсекелестік және енетін нарықты қалыптастыру, Астана қ. азық нарығының өсіп келе жатқан сұранымын көбірек қамтамасыз ету.
- Облыста ауыл шаруашылық өнімін өңдейтін күш жеткілікті. Негізгі көңіл қолданыстағы өндірістердің қайта құруына және модернизациясына бөлінеді.
- Ішкі нарықты қабылетсіз бәсекелестіктен, демпингтен және субсидирлік экспорттан қорғау.
- Тамақ тауарларының сапасын және бәсекелестігін көтеру.
Өнімді өндіру және сату бойынша ірі, орташа және ұсақ кәсіпорындардың өзара іс-әрекеті негізінде салалық одақтар, қауымдастықтар қалыптастыру.
- Аграрлық секторымен бірге тік-интегрлік құрылымдар құру.
б) Мұнайгазөңдеу өнеркәсібі, элетроқуат
- Энергетикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету, «ҚазСабтон» ЖАҚ жылуэлектрстанциясын қайта құру, Көкшетау қ. РК-2 -де энергетикалық блокты қондыру.
Ақмола облысында аймақтың ЖЖМ өсіп келе жатқан сұранымын қанағаттындыру үшін және көлік шығысын қысқарту үшін шағын мұнайөңдеу зауытын салу. Құрылыс іріблок әдісімен жасалады, инвестор-малазийлік фирма.
2. Ортабәсекестік блок а) Машинақұрылыс
- Қолда бар өндірістік базада, оның ішінде кооперация ретінде тракторлық, ауыл шаруашылық, көлік машинақұрылысын, жабдық және мұнайгаз секторы үшін қорбөлшек өндіруді дамыту.
- Облыстың машинақұрылыс кәсіпорындарында мұнайгаз секторы және тауметаллургтік кешен үшін жабдыққа және қосымшаға тапсырыс орналастыруға ықпап жасау.
- Машиноқұрылыс саласында Ресей және Беларусьпен мемлекетаралық өндірістік кооперацияны кеңейту.
- Машино-технологиялық станциялар желісін дамытуды ынталандыру.
- Машиноқұрылыс саласында Ресей және Беларусьпен мемлекетаралық өндірістік кооперацияны одан әрі кеңейту.
- Машино-технологиялық станциялар желісін одан әрі дамыту.
- Жоғарытехнологиялық өндірісті қалыптастыру және игеру, оның ішінде франчайзинг шартымен, патент және лицензиялар алу.
б) Құрылыс материалдарының өнеркәсібі
- Жаңа технологиялар мен техника негізінде өндіріс базасын модернизациялау және техникалық қайта қаруландыру, Көкшетау үйқұрылыс комбинаты мен темірбетон бұйымдары зауытын сегменттеу, солардың базасында құрылыс материалдарын шығаратын шағын бизнес кәсіпорындарын құру.
- Жаңадан құрылған шағын кәсіпорындарда өнімді шығаруды көбейту және кеңейту, оның ішінде Астана қаласын салу үшін:
- «Таскөл» АҚ (Целиноград ауданы) - беттейтін плитка шығару бойынша;
- «Көкшебауқұрылысиндустрия» ЖШС (Көкшетау қ.) - тротуар плиткаларын шығару бойынша;
- «Құрылыспластмасса» ЖШС (Степногорск қ.) - есік және әйнек қобдишалардың, басқа безендіретін құрылыс материалдарын шығару.
- Жаңа технологиялар негізінде сапасы мен бәсекелестікке жарамды құрылыс материалдарын шығару
3. Төмен бәсекелестік блок Тіпті ішкі нарықтың өзінде нашар бәсекелестік - жеңіл (тоқу - тігу), ағаш өңдеу өнеркәсібі.
- Тиімділігі аз өндірістің профилін өзгерту немесе сегменттеу, олардың базасында ұсақ және ықшамды бәсекелестікке жарамды өндіріс құру.
- Конкурс негізінде арнайы тұтынушылар, әлеуметтік мекемелер үшін дайын жеңіл және жићаз өнеркәсібін мемлекеттік сатып алу. Жеңіл және жићаз өнеркәсібінің кәсіпорындарын импорторналастыру бағдарламасында қатысуын қолдасу - Қазақстанның ірі кәсіпорындары үшін жұмыс киімін, сапалы жићаз және ағаш бұйымдарын дайындау.
- Шағын кәсіпкерлікті қолдау және тігін, тоқу өндірісінің импорторналастыру бағдарламасының шеңберінде жеңілдікпен несие беру.
- Жаңа технологиялар базасында өнімнің сапасы мен бәсекелестікке жарамдылығын көтеру.
4.2.3. Жылдам коммерциялыққа қабылетті жоғары технологиялық өндіріспен салалар тобы.
Биология, химия, фармация және медицина (микробиология, биохимия, биотехнология, гендік инженериясы) түйістігіндегі барлық бағыттар, сондай-ақ авиация, космонавтика, ғарыштық технологиялар үшін жабдықтың жаңа түрлерін өндіру - Степногорск қаланың биотехнология саласындағы кәсіпорындары, сондай-ақ «Тыныс» АҚ мен «Наука-Восток» АҚ Көкшетау қаласында.
- Жаңасын құру және әзірленген отандық дәрі-дәрмекті, медпрепараттарды өндіріске енгізу.
- Өмірлік маңызы бар дәрі-дәрмек өндірісін кеңейту.
- ҚР фармацевтік және медөнеркәсіпті дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сәйкес ҚР биотехнологиялар ұлттық орталық әзірлеген «Биотехнология негізінде өнімді шығаруды игеру» бағдарламасын жүзеге асыру.
- Биотехнологиялардың Ұлттық орталығын және осы саланың Степногорск қаласындағы кәсіпорындарын одан әрі дамыту.
- Авиация, космонавтика үшін жабдықтың жаңа түрлерін әзірлеу, сондай-ақ ғарыштық технологияларды әзірлеу және енгізуге қатысу.
- Инновациялық қызмет бағдарламасының шеңберінде ерекше таза және ғылыми ауқымды материалдарды өндіру.
- Химиялық-фармацевтік ғылыми орталықты құру.
2002-2005 ж.ж. және 2006-2010 ж.ж. импорт және экспорт бойынша тұрақты болжам.
2002 жылдан бастап 2005 жылға дейін кезеңде облыстың экспортында шикізат бағытындағы тауарлар алда тұрады. Экспорт потенциалында бұрынғыдай үлеске астық өнімі (70% астам) ие болады.
Импортөнімінде мұнайөнімдері (26% астам), машиналар мен жабдық (16% астам), көлік құралдары (10% жуық) үстем болады.
Аймақты отандық тауар өндірушілердің тауарларымен қамтамасыз ету мәселесін шешу үшін импорторналастыруды дамытуға көп мағына беріледі.
Импорторналастырудың облыстық бағдарламасына сәйкес облыс өнімнің 100-ге жуық атауын жіберіп отыр: өрт сөндіргіштер, аяқ киім, сорғыштар, перфораторлар, жићаз, қазандықтар, жылу беру жүйелері, өнеркәсіптік киіз және т.б. Жаңа импорторналастыру өндірістерін игеру бойынша жұмыс жалғасы береді.
Экспорттың импорттан асуы есебінен сыртқы сауда айналымынан оң сальдо алу қарастырылуда.
2006-2010 ж.ж. кезеңінде экспорт потенциалын одан әрі дамыту, өнімді импорттауды қысқарту бойынша жұмыс жасалады.
Сауда-саттықтың потенциалдық нарығының тұрақты мониторингі (ішкі және сыртқы).
2002-2005 ж.ж. ішкі нарықта бұрынғыдай азық өнімдері, жеңіл және ағаш өңдеу өнеркәсібінің, машинақұрылыс тауарлары пайдаланады. Аймақаралық шаруашылық байланыстарды дамыту және ҚР кәсіпорындарын кооперациялау ішкі нарыққа өнімді жіберуді қарастырады: «Қазақстан Темір жолы» РМК, Ресей және ТМД басқа елдері үшін ішпектер, Қазақстанның, Қытайдың барлық облыстары үшін фосфорлық тыңайтқыш, алтын мен уран ұлттық акционерлік қоғамдар арқылы сатылады.
Машинақұрылыс саласының өнімінен 80% ішпектер сыртқы нарыққа жіберіледі, шағын үлеске ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу ие болады, астанаға, ірі өнеркәсіп орталықтарына жіберу көбеюде. Экспорттың азық өнімін негізгі тұтынушылар болып Ресей, Өзбекстан, Закавказье республикалары, Иран және соңғы кездегі Ауғанстан қалады.
Осындай жағдай 2006 жылдан бастап 2010 жылдарға дейін қарастырылмақшы. Сауда-саттықтың сыртқы нарықтарын жаулап алу мақсатында халық тұтынатын тауарларды жіберу көбейеді (тігін, тоқу, аяқ киім, жићаз, ыдыс- аяқ), таукен өндіру өнеркәсібінің өнімі сыртқы экономикалық сауда байланысын кеңейтуге ықпалын жасайды. Сауда операциялары бойынша негізгі әріптестері бұрынғы болып қалады.
Облыстың перспективалық жобалары Облыста 244 млн. доллар сомасына 68 инвестициялық жобалар бар, оның ішінде 2220 млн. долларға 17 болашағы бар жобалар.
Негізгі басымдық болып бұрынғыдай қалмақшы: таукен өнеркәсібін одан әрі дамыту, астық өндіруді өсіру, ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша жаңа кәсіпорындарды жандандыру және құру, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту.
Осыған байланысты инвестициялар тарту үшін басымдық бағыттар белгіленген.
Өңдеу өнеркәсібі:
- «Тыныс» ААҚ 6,6 млн. долларға Солтүстік және Орталық Қазақстанды газификациялау үшін шыны шөлмек, шариктік және дөңгелек ішпектер, мұнайгаз кешені үшін тығын аппаратурасын шығару және т.б.
- ауыл шаруашылық өнімдерін өнеркәсіптік өңдеу, оның ішінде 2 млн.
долларға «Биокорм» ЖШС-ң ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша 6 жобасы.
- алтын өндіру.
Таукен өндіру өнеркәсібі:
- темір және алтыны бар руда, тас көмір, доломит өндіру, оның ішінде Васильков таукен байыту комбинатының 1-ші кезегінің құрылысын аяқтау - 146,6 млн. доллар.
III. ТАРАУ.
АГРОИНДУСТРИЯ САЯСАТЫ Ауыл шаруашылығы өндірісін тұрақты дамыту.
Агроиндустрия саясаты ішкі және сыртқы нарықтардың сұранысы есебінен ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіруді тұрақтандыру үшін жалпы экономикалық жағдай орнықтыру және бәсекелестікке қабілетті өнімдер өндіретін тиімді салаларды қолдауға құрылатын болады.
Астық саласын одан әрі дамыту, астық және оның өңделген өнімдері бойынша экспорт мүмкіндігін көтеру.
Облысты, курорты ауданды және астананы мал шаруашылығы өнімдерімен толық қамтамасыз ету.
Бірінші кезеннің мақсаты (2002-2005 ж.ж.) - астық өндірісін тұрақтандыру, ауыл шаруашылығы техникалары паркін ең кемі 40% жаңарту, облыс және астана тұрғындарын физиологиялық нормаларға сәйкес жұмыртқа және сүт өнімдерімен Екінші кезеннің мақсаты (2006-2010 ж.ж.) - астық бойынша экспорттық мүмкіндікті көтеру, облыс және астана тұрғындарын физиологиялық нормаларға сәйкес мал шаруашылығын жоғары сапалы барлық түрлерімен қамтамасыз ету, ет және сүт бойынша экспорттық мүмкіндікті жасау.
Ақмола облысы республикадағы негізгі аграрлы аймақтардың бірі болып есептеледі және бүгінгі таңда ауыл шаруашылығы аймақтағы бүкіл әлеуметтік- экономикалық жағдайға тікелей әсерін тигізеді. 2000 жылы аймақтағы жалпы өнім өндіру өндірісінде аграрлық саланың үлесі 28,2% құрады.
Соңғы жылдары аграрлық саясатты қалыптастыру ауыл шаруашылығындағы дағдарыс құбылыстарының ықпалында қалып және ауыл шаруашылығы өндірушілерін өндірістің нарықтық жағдайына бейімдеу бағдарланды. Өндірістің құлдырауын тоқтатуға бағытталған шаралар кәсіпорындарды сауықтыруға және өміршең нарықтық құрылымдарды құру процесіне межеленді.
Даму үрдісіне түскен нарықтық экономика жағдайында жүргізілген реформалар ауыл шаруашылығы өндірісінде бәсекелік ортаны жасау үшін негіз қалады, әртүрлі нысандағы шаруашылық жүргізуші және ауыл шаруашылығы өнімдерін көлемді өндіруші шаруашылықтарды дүниеге әкелді.
Нәтижесінде, 1999 жылдан бастап облыста ауыл шаруашылығы өндірісін тұрақтандыру бастау алды, ал 2000 жылдан бастап кейбір көрсеткіштер бойынша тұрақты өсім байқалды.
1999-2000 жылдары астықты орташа жылдық өндіру 1994-1998 жылдар деңгейімен салыстырғанда 47%, ал қолайсыз 1998 жылға қарағанда 3 есеге өсті.
Мал мен құстың барлық түрлерінің саны көбейді. Ет өндіру соңғы үш жылда 4%, сүт 15%, жұмыртқа 1,6 есеге артты.
Ауыл шаруашылығы өндірісін одан әрі дамыту, әсіресе астықты, ауыл шаруашылығының тозығы жеткен техникаларымен, оның ішінде астық жинау комбайндармен, көптеген шаруашылықтардағы жөндеу базаларының нашарлағанына қарамастан жүргізілуде. Дегенмен соңғы жылдары ауыл шаруашылығы өндірушілері инвесторлармен бірлесіп ауыл шаруашылығы машиналарының бірнешеуін (2001 жылы 800-ге жуық астық жинау комбайндары сатылып алынды) сатып алды, бұл аздық етеді. Техниканы жаңарту қарқыны жоғары болуға тиіс.
Бұрнағы жылдары аграрлық салада бағаларды ырықтандыру және жер реформасы жүзеге асырылды, мемлекеттік және ұжымдық меншіктер жекешелендірілді, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары қайта құрылды.
Жерге шаруашылық жүргізудің көп укладты нысандары қалыптасты және ауылда нарықтық қатынастар дамыды. Өндірісте жаңа нарықтық инфрақұрылым пайда болып, нығаюға бет бұрылды.
Облыс бай жер ресурстарын иеленеді. Егіншілік үшін пайдалы жер 4,5 млн.
га құрайды. Пайдаланылатын 8,7 млн.га табиғи жайылым жерлері кеңейтілді.
Әлемдік стандартқа сәйкес келетін бидай өсіру үшін жағдай бар.
Ақмола облысында өсірілетін, дән маңызы 25-29%, нақты салмағы 750-780 г /л құрайтын бидай әлемдік қалыпқа ғана сай болып табылмайды, сонымен қатар біздің ғаламшардың батысы мен оңтүстік-батысында өсірілетін, ұн тарту және нан пісіруге пайдаланылатын бидайдың ең сапалысы саналады.
Автомобиль және теміржол жүйесін дамыту Ақмола облысы Қазақстан Республикасының солтүстік бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде Солтүстік Қазақстан, шығысында Павлодар, оңтүстігінде Қарағанды және батысында Қостанай облыстарымен шектеседі.
Теміржол және автомобиль көлігі арқылы Көкшетау қаласы Қазақстан Республикасы және таяу шетел қалаларымен байланысады, әуе көлігі Алматы қаласымен байланысқа шығады. Жамылғы төселген жолдар торабы облыстың барлық аудан орталықтарымен байланыстырады, көпшілік аудан орталықтарында теміржол станциялары бар, Көкшетау қаласында әуежай орналасқан.
Егіншілік бойынша ғылыми-зерттеу станциялары жүйесі бар Облыста Шортанды поселкесінде «А.Н.Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ», Зеренді ауданындағы шағалалы селосында «А.И.Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ КФ» орналасқан, ауыл шаруашылығы дақылдары мен сорттарына жаңарту мен сорт алмастыру жүргізу үшін элиталы тұқым өсірумен айналысатын 10 шаруашылық элита өндіруші мәртебесіне ие, Көкшетау қаласында жерге орналастыру институты, АШЖИ ЖШС орналасқан.
Асыл тұқымы мал өсірумен айналысатын 13 шаруашылық бар Мал шаруашылығы саласында асыл тұқымды мал өсірумен 13 шаруашылық айналысады. Облыста сүтті қара мал тұқымдарын өсіру және оны жетілдірумен 4 асылтұқымды мал шаруашылығы, етпен үш шаруашылық, жылқы шаруашылығымен - 4, қой және құс бойынша бір-бір шаруашылықтардан шұғылданады. Бұл мынадай асыл тұқымдылар: қызыл-далалық, қазақтың ақ бас, герефорд, біздің жағдайға бейімделген және тексерілген қара-ала қара мал, жылқының орыстың желгіш, қостанай, еділбай қой тұқымдары болып табылады.
Қазіргі уақытта асыл тұқымды ірі қара мал - 9604 бас деп есептеледі, оның ішінде аналық мал - 4336 бас, бұл асыл тұқымды малдың 45% құрайды.
Топырақ құнарының төмендеуі, зиянкестер, аурулар мен арам-шөптердің таралуы, мал дәрігерлік қызмет көрсету мен алдын алудың төмендеуі, табындардың, тұқымдық қорлардың, саланың материалдық-техникалық базасы жағдайының сапалық жағынан төмендеуі. Жедел болатын континенталдық климат аграрлық өндірістің тәуекелділігін күшейтеді.
Ауыл шаруашылығы өнімдері мен материалдық-техникалық ресурстарына баға диспаритетінің пайда болуы, азық-түлікке сатып алу және ең соңғы бағасы.
Ликвидті капиталдың болмауы банкі несиелерін алу мүмкіндігін жойды.
Өткізу мен жабдықтау жүйесінде ең негізгі орындарды делдалдық құрылымдар иеленді.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін жан-жақты өңдеуге қуат көзінің, көлік коммуникациясының дұрыс дамымағандығы өнім өткізу мүмкіндігін шектеді.
Аграрлық саланың бәсекелестік тек төменгі еңбек деңгейімен ғана ұсталады. Бұл өз кезегінде еңбек және материал сыйымдылығында отандық және осындай шетелдік өнім арасында болатын айырмашылықтың қомақты деңгейде орнын толтырады.
Аграрлық салада жұмыспен қамтуды түбегейлі қысқарту үлкен жұмыссыздыққа және тұрғындардың ауылдан көптеп қоныс аударуына әкеліп тіреді.
Бидайға, ең бірінші оның күшті және қатты сорттарына, сонымен қатар оның өңделетін өнімдеріне сұранысты арттыру.
Астық экспорты. Экспорт көлемі 0,5 млн. тоннадан 1,5 млн. тонна дейін өзгермей болады.
Астана қаласы тұрғындарының санының өсуі облыстық ауыл шаруашылығы өндірушілеріне астананың азық-түлік нарығын жан-жақты өңдеуді ұйымдастырған жағдайда тамақ өнімдерімен қамтамасыз етуге жан-жақты мүмкіндіктер береді.
2.4. Қауіп-қатерлер
Егіс көлемін қысқарту, құнсыз жер санының көбеюі, топырақ өңдеуді минимизациялау, қорғау шаралары көлемінің азаюы шегірткені резервациялау алаңдарын мейлінше арттырды.
Табиғи зақымдану ошақтарының тұрақты көрініс беруі мен жүргізілетін алдын алу шаралары деңгейінің төмендігінен облыста жыл сайын мал мен құстың әр түрлі өте жұқпалы ауруларының ошағы пайда болады.
2.5. Агроазық-түлік саласын дамытудың негізгі мәселелері мен кедергілері Агро азық-түлік саласын дамытудың негізгі мәселелері мен кедергілері шаруашылық етуші нысандар экономикасының төмендігімен тікелей байланысты.
Бұл материалдық-техникалық базаның төмен жарақтандырылуы, қырмандардағы ескірген құрал-жабдықтар астық пен тұқымды үзіліссіз өңдеуді және кептіруді қамтамасыз ете алмайды.
Негізгі қорлардың тозығының жетуі. Техникамен қамтамасыз етудің төмендігі, әсіресе астық саласы бойынша. Отандық үлгідегі техникалар, әсіресе, астық жинайтын техникалар жоқ.
Ауылдағы тұрғындардың көпшілігі тікелей техника сатып алуға қаржы мүмкіндігін иелене алмайды. ЖЖМӨ, ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу үшін алған несиелерді қайтару ақшалай емес, астықпен жүзеге асырылады.
Бұл тауар өндірушілерді шығынға итермелейді.
Арам - шөптердің әртүрлерімен зақымданған егістік алаңы да жетіп жығылады. Егістікке химиялық өңдеу бойынша жылдық жұмыс көлемі 1,9 - 2,0 млн. гектар құрайды.
Ауылдықтар жаздық астық өнімінің орташа 12-15% зиянкестер мен аурулармен күресуде жоғалтады. Дәрі-дәрмектер өте қымбат, бұл зиянкестер мен аурулардан толықкөлемде қорғану бойынша жұмыстар жүргізуге және дәрі- дәрмектер сатып алуға қиындық келтіреді.
Жерді тыңайтқыштармен жүйелі өңдемеу жай және оңтүстік қара топырақтың негізгі бөлігінің құнарлылық күшін төмендетеді, азат және фосфор мен аз қамтылған, мұның салдарынан шаруалар өнімді 15-20% жинап алады.
Сорт алмастыру мен сорт жаңартуға да аз назар аударылады.
Тәжірибелі мамандардың құрамы жеке меншікті фирмалар мен компаниялардағы жоғары ақылы жұмыстарға ауысуынан облыстық және республикалық деңгейде ұйымдастырылатын арнайы курстар мен семинарлардың қағыс қалуы жыл сайын қысқара түсуде.
Облыс аумағы егіншіліктің тәуекелді зонасында орналасқан.
Су ресурстарының жетіспеушілігі.
Менеджмент пен маркетингтің төмен дамуы.
Облыстың ауыл шаруашылығы қаржы қаражатының жетіспеушілігін анық сезініп отыр.
2.6. Аграрлық өндірісті (өсім көзімен) дамытудың басым бағыттары Астық өндірісін одан әрі дамыту, экспорт мүмкіндігін жақсарту.
Бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) астық жинаудың жалпы көлемін 2,9 млн.
тонна, екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) 3,3 млн. тонна, оның ішінде жаздық бидайды 2,6 млн. тоннаға және 2,9 млн. тоннаға сәйкесінше тұрақты көтеруге қол жеткізу.
Облысты, демалыс аймағын және Астана қаласын азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін мал шаруашылығы өнімдерін тұрақты көтеру бағытында екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) мал шаруашылығы өнімдерінің бірқатар экспорттық әлеуетін жасау керек.
Өндірісті мал шаруашылығы өнімдерімен қамтамасыз ету және оны экспортқа келесідей көлемдерге ұсынылады:
2005 жылы 2010 жылы оның ішінде экспортқа Еттің сойыс салмағы, мың. тонна Сүт, мың тонна 410,5 440,5 Жұмыртқа, млн. дана 200,0 212,2
2.7. Республикалық салалық бағдарламалардың аймақтармен қабысуы Облыста республикалық бағдарламаларға сәйкес аймақтық:
- ауылды 2000-2002 жылдарға әлеуметтік-экономикалық дамыту бағдарламасы;
- облыстың мал шаруашылығын 2000-2002 жылдарға дамыту бағдарламасы;
- Ақмола облысының қала маңындағы зоналарында сүт өндірісін дамыту бағдарламасы жасалды.
Бұған қоса мынандай бағдарламаларда жасалды:
- 2000-2003 ж.ж. жерді тиімді пайдалану, топырақтың құнарлылығын арттыру, жер ресурстарын қорғау бойынша бағдарлама;
- 2002-2005 ж.ж. Ақмола облысы бойынша ауыл шаруашылығын химиялау бойынша бағдарлама;
- 2002-2005 жылдарға тұқым шаруашылығын дамыту бойынша бағдарлама.
Ақмола облысы бойынша 2002 жыл егістік жер құрылымдарын оңтайландыру бойынша бағдарлама жасалу үстінде. Жыл сайын шегірткемен күрес жүргізу бойынша бағдарламалар жасалады.
Ауылда жоғары өнімді техникалар мен осы заманғы технологияларды тиімді пайдалануға жол ашатын, нарық жағдайына жедел ыңғайланатын, әсіресе, бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) кооперациялар мен шаруашылықтарды тікелей интеграциялау арқылы дамытатын шаруашылық етуші нысандарды жасау.
Шаруашылық етуші нысандарды одан әрі жетілдіру - екінші кезеңде (2006- 2010 ж.ж.).
Аграрлық өндірістің технологиялық деңгейін көтеру, ауыл шаруашылығында ғылыми зерттеу мен консультациялау жүйесін өмірге енгізуді қолдау - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
Ресурстарды сақтағыш және экологиялық жағынан таза технологияларды өмірге енгізу - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржылық сауықтыруға бағытталған қаржы-экономикалық, ұйымдық-шаруашылық шаралар кешенін жүргізу - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының шығынсыз жұмысы мен төлем қабілетін қамтамасыз ету - екінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
Аграрлық саладағы қаржы-несие және инвестициялық саясаты:
- шағын кәсіпкерлік нысандарға облыстық және жергілікті бюджет есебінен жеңілдікпен несие беру, минералды тыңайтқыштар мен элиталы тұқымдарды сатып алу үшін бюджеттік қаржыландыру - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
- ауыл шаруашылығын, оның ішінде мал шаруашылығын дамытуға бюджеттік қаржыландыруды одан әрі кеңейту -екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).
Импортты алмастыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту:
- астық бойынша экспорт мүмкіндігін тұрақтандыру, азық-түлік импортын қысқарту - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
- астық бойынша экспорт мүмкіндігін кеңейту, ет пен сүт бойынша экспорт мүмкіндігін жасау - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).
Ауыл шаруашылығы өндірісін техникалық жарақтандыруды нығайту:
- ауыл шаруашылығы техникаларын 40% жаңарту - бірінші кезеңде (2002- 2005 ж.ж.).
- ауыл шаруашылығы техникаларын толық жаңарту - екінші кезеңде (2006-
4.1. Ауылда шаруашылықпен айналысушы нысандарды ұтымды құру.
Агроиндустрия саласын қаржылық қолдаудың көп қырлы жүйелерін жасау:
- мемлекеттің қатысуымен несиелеу жүйесі
- ауылдық несиелеу серіктестіктерін (АНС) құру - бірінші кезеңде (2002- 2005 ж.ж.) қалған 9 ауданда.
Аграрлық өндірісті тәуекел етуді сақтандыру жүйелерін жасау:
- табиғат тәуекелдеріне табиғи зардаптарға байланысты астық өнімі мен кірісті сақтандыру - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.), бұл жұмыстарды жаңғырту.
- нарық бағаларының, жедел мәмілелер (фьючерстер, опциондар және т.б.)
ауқымалығына тәуекелділікті сақтандыру - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).
Несиені ресімдеуді, ауыл шаруашылығы өндірушілерінің нақтылы мүмкіндігі шегінде кепілдікпен қамту мәселесін шешуді оңтайландыру және жеделдету - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
4.2. Аграрлық өндірістің технологиялық деңгейін көтеру Аграрлық саланы ғылыми, консультациялық және ақпараттық қамтамасыз ету (қалпына келтіру және дамыту) - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.)
Жергілікті биоклиматтық жағдайларға бейімделген жоғары өнімділікті өсімдіктер сорттары мен мал тұқымдарын дамыту бағытталған селекциялық жұмыстарды, элиталы тұқым шаруашылығы мен асылдандыру шараларын жақсарту.
Астықтың жаңа сорттары бар егістік алқаптарын бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) 20-25% дейін, екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) 35% дейін жеткізу.
Асыл тұқымды мал шаруашылықтары санын 20 дейін, оның ішінде ірі қара малға қатысты шаруашылықтар санын 10-ға, жасанды асылдандыру пункттерін - 305-ке жеткізу - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
Асыл тұқымды мал шаруашылықтары санын 30 дейін, оның ішінде ірі малға қатысты шаруашылықтар санын 16-ға, жасанды асылдандыру пункттерін - 435-ке жеткізу - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).
4.3. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржылық сауықтыру Жағдайы төмен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын сауықтыруға және қайта ұйымдастыруға бағытталған қаржы-экономикалық, ұйымдық-шаруашылық шаралар кешенін аяқтауға.
Банкроттықтан немесе қалпына келтіруден өткен немесе өтіп жатқан кәсіпорындарды қаржылай сауықтыруға байланысты қолға алынған шараларға бақылауды қатайтуға - бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.).
Екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қаржылық сауықтыру, шығынға бой алмауын, төлем қабілеттілігін қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды одан әрі жетілдіру.
4.4. Аграрлық саладағы қаржы-несие және инвестициялық саясат Ауылдық несие серіктестіктері жүйесін қалыптастыру.
Облыста екі ауылдық несие серіктестіктері - Щучье ауданында «Оқжетпес»
АНС және Зеренді ауданында «Еңбек-Несие» АНС ЖШС құрылды. Бұл серіктестіктерде оның қатысушыларын несиелеу бойынша белгілі жұмыстар жүргізілді. 2001 жылы олар серіктестік қатысушыларына 37 млн. теңге көлемінде несиелер берді.
Алдағы уақытта ауылдық несие серіктестіктері жүйесін қалыптастыру облыстың басқа да аудандарында жалғасын табады. Қазіргі уақытта Есіл, Сандықтау, Целиноград аудандары өз аумақтарында АНС құруға ниет білдіріп отыр.
Облыстық және жергілікті бюджеттен қаржыландыру.
2001 жылы минералдық тыңайтқыштар сатып алу үшін 2448 тоннаға 20,3 млн.теңге сомасында жәрдемақы және элиталы тұқымды өткізу үшін дотациядан 12,9 млн. теңге бөлінді.
2010 жылға дейінгі кезеңге мал шаруашылығы, малды асылдандыру, элиталы тұқым шаруашылығы, сондай-ақ шағын кәсіпкерлікті қолдау үшін бағытталған бюджеттік бағдарламаларды мақсатты қаржыландыру бойынша жұмыстар жалғасатын болады.
4.5. Импортты алмастыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту Ұзақ уақыт сақталатын казеин, майы алынған құрғақ сүт (МАҚС), құрғақ кілегей сүт (ҚКС), қойытылған, қоймалжың және асептикалық сүт, ет консервілері өндірісінің қалпына келтіру және кеңейту.
Жергілікті өңдеуші кәсіпорындар үшін коммерциялық ұсыныстар мен ұсынымдар жасау.
Өңдеуші кәсіпорындар қызметі салаларын кеңейту бойынша бизнес- жобаларын жасауға қатысу және бұл жобаларды жүзеге асыру бойынша жеңілдік несиелер болуға ықпал көрсету.
Әр селолық және поселкелік округтерде дайындау пункттерін ұйымдастыру.
Агро азық-түлік өнімдері экспорты-импорты мүмкіндіктері.
Ақмола облысы елімізде бидай мен басқа да астық дақылдарын өндіруші негізгі аймақтардың бірі болып табылады. Қолайлы жағрапиялық орын алуына байланысты облыс аумағында жоғары сапалы бидай өсіру артады, бұл оны тартымды экспорттық тауарға айналдырады. Сондықтан облыстағы астық нарығы өте сыйымды. 2001 жылы өндірілген 3,6 млн. тонна астықтың өңдегеннен кейін 0,77 млн. тоннасы облыстан тысқары жерлерге сатылды.
Экспорт көлемін арттырып, импорт көлемін төмендету үшін облыста импортты алмастыру бағдарламасы жасалып, орындалуда. Ауыл шаруашылығы өнімдері әлемдік нарыққа шығу үшін барлық шаралар қолға алынуда.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің қомақты көлемін Ресейге экспорттауға жол ашатын факторлардың бірі - шикізатты әлемдік стандарт сапасына жақын өнім алуды қамтамасыз ететін завод жағдайында өңдеу болып табылады.
2010 жылға дейінгі болашақта қарастырылады:
- сапасын ұзақ уақыт қамтамасыз етуге қабілетті консервіленген өнімдер шығару;
- импорттық өнімдерге, шикізаттың қат түрлеріне, технологиялық құрал- жабдықтарға деференциалды кеден төлемдерін енгізу туралы үкіметке шешім қабылдау жөнінде өтініш жасау;
- импорттық алмастырудың белгілі бағдарламаларын жеңілдікпен несиелеуді бастапқы инвестициялық қолдауды қамтамасыз ету бағдарламасын жасау;
- осы заманғы технологияларды қолдану: астықты экструзациялық өңдеу, ас қосымшаларын шығару, жаңа емдеу - профилактикалық өнімдер алуға мүмкіндік беретін астықты өңдеудің қосалқы өнімдерінен ас талшықтарын алу.
Астық бойынша экспорттық мүмкіндікті тұрақтандыру, мал шаруашылығы өнімдері, жармалар мен өсімдік майы импортын қысқарту - бірінші кезеңде (2002- Астық экспорты мүмкіндігін арттыру, ет пен сүт бойынша экспорт мүмкіндігін жасау, одан әрі жармалар мен өсімдік майы импортын қысқарту - екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.).
4.6. Ауыл шаруашылығы өндірісін техникалық жарақтандыруды нығайту Машина-трактор паркі құрылымын лизинг және несиелеу бағдарламасы негізінде жаңарту есебінен жыл сайын 10% дейінгі нормативтік деңгейге жеткізу.
Облыстың өнеркәсіп және жөндеу кәсіпорындары: «Тыныс» АҚ; Ақкөл қаласындағы «КРМЗ» ЖШС; «Атбасар ЖМЗ»; «Макин поршень сақиналары»
заводында; «Щучинск-Агрожөндеу» заводында; Державинск қаласындағы «Агропромтехника» ЖАҚ Астана және Степногорск өнеркәсіп және жөндеу кәсіпорындарында ауыл шаруашылығы машиналары мен жабдықтары үшін қосалқы бөлшектердің импорт алмастыратын өндірістерін игеру.
Ауыл шаруашылығы машиналарын, оларды жинақтайтын және қосалқы бөлшектерін шығаруға тапсырыстарды ұйымдастыру үшін бұл кәсіпорындарды қатыстыру назарға алынады.
Бұл шаралар қосымша жаңа жұмыс орындарын ашуға және ауыл шаруашылығымен айналысушылар санын арттыруға мүмкіндік береді.
Машина - технологиялық станциялар Облыста 13 МТС құрылып, оның 10 жұмыс істеп тұр, барлығы он үші бірінші кезеңде жұмыс істейтін болады. Одан әрі МТС жүйесін, лизингілік қамтамасыз ету негізінде сервистік қызмет көрсететін пункттерді кеңейту бойынша жұмыстар жасалады. 2010 жылы МТС жүйесі 14-ке көбейеді.
Машина-технологиялық станциялар құру қажеттілігі шаруа (фермерлік)
шаруашылықтардың техникамен осал жарақтандырылуынан, ауыл шаруашылығы техникаларын айрықша қымбаттауынан, 2-ші деңгейлі банкілерден несиелер алу үшін ликвидті кепілдік мүліктің жоқтығынан туындайды.
Облыстың ауыл шаруашылығы өндірушілерін материалдық-техникалық ресурстармен қамтамасыз ету жолдары мынадай:
өз қаражаты;
көктемгі - егіс және жиын-терім жұмыстарын жүргізуді ұйымдастыруға жергілікті бюджеттен несиелеу;
лизингі негізінде өкімет торабы бойынша ауыл шаруашылық техникаларымен қамтамасыз ету.
Ауыл шаруашылығы құрылымдарының төмен қаржылық жағдайына және несие ресурстарын жетімсіз бөлу, лизингіге байланысты жан-жақты дами алмау ауылшаруашылығы техникаларымен жарақтандырудың деңгейін төмендетіп жіберді.
Ұсынылатын нормативтер мен парк құрылымдарына сәйкес ауыл шаруашылығы өндірісін техникалармен қаруландыру мәселесін шешу үшін жыл сайын машина-трактор паркін жаңартып отыру қажет.
Ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу үшін қаржы ресурстарының жетіспеуінен үлкен бір мезеттік капитал шығындарынсыз қымбат тұратын техникаларды пайдалануда лизингі беретін сияқты және лизингі алатын тұлғада экономикалық пайда әкелетін лизингілік қатынасты дамыту мен жетілдіру мәселесі көкейтесті күйінде қалады.
Ауыл шаруашылығы техникаларын 40% жаңарту - бірінші кезекте (2002- Ауыл шаруашылығы техникаларын толық жаңарту - екінші кезеңде (2006- Ауыл шаруашылығы машиналары құрылысы өзге де аралас салалар кәсіпорындарын қалпына келтіру мәселелері.
Облыс бойынша республикалық ауыл шаруашылығы машина құрылысын дамыту бағдарламасына кіргізу үшін машина құрылыс заводтары мен жөндеу- қызмет көрсету кәсіпорындарының деректер базасы жасалып, оған 12 кәсіпорын енгізілді. Бұл кәсіпорындардың ауыл шаруашылығы машиналарын, оның жинақтаушы және қосалқы бөлшектерін шығару бойынша тапсырыстарды ұйымдастыруға және орналастыруға қатысуы бағдарланады.
Олардың қатарында Щучинск «Агрореммаш» заводы, Көкшетау автожөндеу заводы, Целинный тәжірибе жасау заводтары бар. Оларды толық қалпына келтіріп, өндірісін кеңейту үшін 35-40 млн. теңге қажет етіледі.
IV. ТАРАУ.
КӨЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫ
Облыс экономикасының жедел өсу қарқының ықпал ететін және экономика мен тұрғындар сұранысын сапалы қызметтермен қамтамасыз ететін тиімді және технологиялық жаңартылған көлік кешенін жасау.
Бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) шаруашылық етуші нысандарды көлік қызметімен толық қамтамасыз етуге, облыстың ең кемі 80% елді мекендеріне автобус байланысын орнатуға қол жеткізу.
Автомобиль жолдарын ұстау және ағымдық жөндеу бойынша жұмыстарды жан-жақты жақсарту.
Екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.):
- бірыңғай көлік-коммуникациялық кеңестікті жасау
- шаруашылық етуші нысандарды және тұрғындарды тасымалдаумен толық қанағаттандыру, олардың сапасын әлемдік деңгейге жеткізу.
Негізінен жүктер мен жолаушыларды 100% тасымалдау теміржол және автомобиль көлігімен жүзеге асырылады (әуе қатынасы үлесіне 61 млн. тонна жүктің 20 тоннасы ғана және 48 млн. жолаушының 11 мыңы ғана келеді).
Негізгі тасымалдау құралы болып автомобиль көлігі саналады. Бұл сала соңғы жылдары елеулі өзгерістерге ұшырады. Автокәсіпорындарды мемлекет иелігінен алу жүргізілді. 1999 жылдың өзінде жолаушылар тасымалдау жеке меншікті кәсіпорындармен және құрылымдармен жеке капиталдың қатысуымен жүргізілді. Облысты қайта ұйымдастыруға, облыс орталығын, Ақмола облысының бұрынғы аудан орталықтарының бірқатарын көшіруге байланысты 1999 жылы Көкшетау қаласымен тікелей байланыс болмаса, қазіргі уақытта мұндай байланыс тек Егіндікөл ауданының орталығымен ғана жоқ. Сәйкесінше сол кезеңде 1999 жылы автобус байланысы бар елді мекендер саны 39% құраса, 2001 жыл бұл 50% жеткізілді. Бүл процесте жалғасын табуда.
Соңғы жылдары салалар қызметінің көрсеткіші едәуір төмендеді. Негізгі күре тамыр жолдар мен тасымалдау құралдарына жөндеу-қалпына келтіру жұмыстары төмен ырғақта жүргізілуде.
Нәтижесінде аз шығын мен және жоғары сапа деңгейіндегі көлік қызметін толық көлемде ұсыну сияқты саланың ең басты міндеті толық көлемде орындалмады.
2001 жылы жүк тасымалдау көлемі 1999 жыл деңгейіне қарағанда (жаңа шекарадағы облыс жылы) 1,4 есеге көтерілді. Бұл көрсеткішке астық тасымалдау көлемінің өсе түсуі тікелей әсерін тигізді. 1999-2001 жылдары орташа жылдық өндіріс 1994-1998 жылдардың орташа жылдық деңгейіне қарағанда 1,5 есеге дейін өсті. Бұл кезеңде «Қазақалтын» тау-кен байыту комбинаты мен «Жолымбет»
кенісі сияқты көлік қызметін ірі көлемде тұтынатын іргелі кәсіпорындар өз жұмысын жандандырды, жұмыс істейтін «Атансор» кеніші іске қосылды.
Тасымалдау көлемі және бірқатар басқа кәсіпорындардағы тасымал ауқымы арта түсті.
Жолаушылар тасымалдау 1999-2001 жылдары 7% төмендеді.
2001 жылы облыстың автокөлігімен (коммерциялық тасымалмен айналысатын кәсіпкерлер мен көлік емес ұйымдардың жүк тасымалдау көлемін бағалау есебімен) 55,4 млн. тонна жүк тасымалданды, бұл 2000 жылдың деңгейімен салыстырғанда 184,1% құрады. 2001 жылы автокөліктің жүк айналымы 2,2 млрд. т. км. (2000 жылдың 138,9%) құрады. 2001 жылы ішінде 46,4 млн. адам тасымалданды, бұл 2000 жылға қарағанда 16% аз.
Ақмола облысы бойынша 1999-2001 жылдары автомобиль көлігін дамытудың негізгі көрсеткіштерінің динамикасы Жүк тасымалдау көлемі, млн.
Жүк айналымы, млн.
Жолаушылар, млн.
Жолаушылар айналымы, млн.жолау.
тонна т/км адам
/км 169,3 жылы 464,1
Көлік-коммуникация жүйесін (теміржол, тораптық станциялар, әуежай, байланыс, телевидение) дамыту.
Жағрапиялық қолайлы жағдай, облыс аумағынан «Солтүстік-Оңтүстік»
транзиттік маршруттары өтеді.
Ішкі облыстың жолдары тиісті деңгейінде ұстау қажеттігі. Тұрақты қаржылай қолдаудың болмауы ішкі облыстық жолдарды қанағаттанғысыз жағдайға, төмен техникалық деңгейге әкелді.
Транзиттік мүмкіндікті дамыту. Жағрапиялық қолайлы жағдай облыс аумағы арқылы транзиттік ағындардың толассыз өтуіне жол ашады.
Елорданың Астанаға ауыстырылуына байланысты ішкі аймақтық байланысты нығайту, аймақаралық қарым-қатынасты, туризмді дамыту мүмкіндіктерін дамыту.
Көлік-коммуникациялық қызметтерді ұсынудың ескірген стандарттарын, нормалары мен ережелерін пайдалану.
Коммуникация тұрғындар өмірі мен шаруашылықпен айналысудың нарықтық мүмкіндіктері сапасын көтеруден құралы ретінде қарастырылады.
Облыстағы негізгі жүктер: тау-кен өнімдері, тамақ және басқалары, өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы салаларының өнімдері. Тарнзиттік тасымалдаудың тиімділігі жол жүйелерінің сенімділігіне де тікелей байланысты болады.
Сондықтан бұл экономика саласында жол шаруашылығын дамытуға тікелей көңіл бөлінуге тиіс. Ең маңызды басым бағыттарының бірі болып автожолдар жүйесін сақтау және кеңейту танылады.
Теміржол мен әуе тасымалының басты бөлігі транзитке жатады, автокөлік негізінен ішкі сұранысты қанағаттандыруға бағдарланған.
Осылайша теміржол көлігі негізінен республикалық қызмет атқарады, яғни ол негізінен республикалық көздерден қаржыландырылуы тиіс. Автомобиль жолдары үшін республикалық және аймақтық ресурстардың жолаушылар тасымалын үлестік қаржыландыру жағдайын жасау талап етіледі.
3.1. Транзит саясаты
Транзит ұлттық көлік жүйелерінің резервтерін тиімді пайдалануға мүмкіндік береді, оның өндірісінің кеңеюін ынталандырады өз кезегінде жол құрылысы, тиісті сервис өріс алады, жаңа жұмыс орындары ашылады.
Облысты көлік қызметімен қамтамасыз етуде басты ролді ішкі облыстық сияқты және республикалық байланыста жүк және жолаушылар тасымалының негізгі көлемін қамтамасыз ететін теміржол және автомобиль көлігі тұрақты түрде иеленеді.
Транзиттік мүмкіндік
Қолайлы жағрапиялық жағдайға байланысты техникалық жарақтандырылған магистралдық тараптардың теміржол жүйелері құрамында болуы облысты евроазиялық байланыстың транзиттік звеносының рөлін анықтап берді.
Қолайлы жағдаймен салыстырғанда автомобиль жолдары саласының жалпы пайдаланылатын жол ұзындығы мен жолдардың тығыздығы, оларды пайдалану жағдайы қанағаттанғысыз қырынан сипатталады.
Облыс бойынша негізгі транзиттік тасымалдау бөлігін басқа облыстардың немесе өзге мемлекеттердің, оның ішінде үшінші елдердің автомобиль көліктері жүзеге асырады. Транзиттік тасымалдағы облыстың автокөлік құралдарының қатысу үлесі мардымсыз.
Транзитті әуе маршруттары республиканың облыстары, біздің еліміз бен жақын көршілеріміз, сол сияқты Европа мен Оңтүстік-Шығыс Азия мен арада орындалатын ұшулар авиакомпаниялар үшін тиімді болып табылады, маршрут ұзындығын елеулі қысқартуға деген сұраныстың болуы әуе қозғалысын басқару, навигация мен байланыстың техникалық құралдарын жетілдіру бойынша талаптарды алға тартады.
Транзит саясатын жүзеге асыру бойынша стратегиялық міндеттер
- Теміржол және автомобиль дәліздері учаскелерін, оның ішінде арнайы тез қозғалатын авто және теміржол магистралдарын дамыту.
- Тиісті сервис жүйесін жасау, оған шағын бизнес нысандарын тарту.
- Жоғары құн қосылған өнімдерді экспорттау бойынша басқа экономика салаларымен кооперация.
3.2. Ішкі сұранысты қанағаттандыру саясаты 1997-1998 жж. жалпы экономикалық дағдарыс көлік қызметінің негізгі көрсеткіштеріне әсер етті. Соның салдарынан экономиканың барлық салаларында көрініс берген өндіріс ырғағының төмендеуі барлық көліктермен жүктасымалдаудың жалпы көлемінің қысқаруына әкеліп соқты.
Қазақстанның шалғай аудандарымен, басқа мемлекеттермен байланысатын теміржол, сондай-ақ бірқатар кәсіпорындар облыс экономикасы үшін үлкен маңызға ие. Кейбір жүк түрлеріне теміржол көлігі таптырмайтын, ең оңтайлы жолы болып табылады.
Облыс кәсіпорындары өнімдерінің ішкі және сыртқы нарықтардағы бәсекелестік тудыра алуы келешекте теміржол көлігі қызметінің құнына әсер етуін сақтайтын болады. Бұл ретте басқа көлік түрлері тарапынан және бірінші кезекте автомобиль қызметінен бәсекелестік кең ауқым алады.
Өнеркәсіп өнімдерін өндірушілері бағаларының өсуі, әсіресе жанар- жағармай материалдарына, дағдарыс жағдайында және тасымалдау тарифтерінің өзгермеуі теміржол көлігінің негізгі құралдары мен жылжымалы составтарын жұмыс жағдайында ұстау бойынша барлық бағдарламаларды қысқартуға мәжбүр етеді. Теміржол көлігін жаңарту және дамытуға өзінің инвестициясы да және тартылатын қаражат көздері де төмендеп кетті.
Саланың қаржы-экономикалық жағдайына орындалған жұмысқа төлемнің болмауы да кері әсерін тигізеді.
Ішкі тасымалды жүзеге асыруда басты рөлді автомобиль жолдары да атқарады. Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолының ұзындығы 7882 км.
құрайды.
Жалпы пайдаланудағы жол құрамындағы республикалық маңыздығы жол ұзындығы - 2266 км, жергілікті маңыздағы жол ұзындығы 5616 км.
Жол саласының ең басты проблемасы - жол жамылғыларының сапасыздығы, төменгі техникалық жағдай, жол қозғалысы қауіпсіздігі және 10 тоннадан аспайтын салмақтың белдікке түсуі бойынша нормативтік талаптарға сәйкессіздігі.
Жолдың техникалық-пайдалану деңгейіне кері әсерін тигізетін үрдістердің біріне жолды жөндеу мен ұстауды қаржыландырудың күрт төмендеуі де жатады.
Тасымалдау көлемі мен облыстағы барлық меншік нысанындағы жүк автомобильдері парктерінің жүк айналымы динамикасы соңғы жылдары тасымалдау көлемінің төмендеуі байқалып отырғанын айғақтайды. Сала алдында тұрған негізгі мәселелердің бірі-заң және нормативтік құқықтық базаның жетімсіздігі болып табылады, бұл автомобиль көлігі қызметін толыққанды мемлекеттік реттеуді қамтамасыз етуге кедергі келтіреді. Қалааралық байланыста автомобиль көлігімен тасымалды ақпараттық қамтамасыз ету мен бақылау жасау жүйесі қағыс қалып қойған.
Облыста авиация-авиакомпаниялар, аэронавигациялар мен әуежайлар қажетті өзара байланыссыз және қызмет пен даму саясатынсыз өзінше күй кешіп жатқанымен сипатталады. Көкшетау әуежайында тарифтерді көтеруге талпыныс жасалу тасымал көлемін одан әрі азайтуға әкеп соғады.
Бірінші кезең 2002-2005 жж. жүзеге асырылады:
Өндірістің құлдырауын тоқтату, автожол және теміржол көлігі салалары - негізгі көлік-коммуникация жүйесін құрауы үшін концентрациялау жолымен тұрақты өсу үшін ресурстарды жұмылдыру. Қолда бар коммуникация жүйелерін сақтап қалу, оны тиісті нормативтік талаптар деңгейіндегі техникалық жағдайына жеткізу. Көкшетау қаласының оңтүстік аудандар орталықтарымен үзіліссіз тура автобус байланысын орнатуды аяқтау. 2002 жылы автобус байланысы облыстың ең кемі 60% елді мекенін, ал 2005 жылы - 80% қамтуы тиіс. Аудан орталықтарының селолық округтер мекендерімен байланысатын автобус маршруттар ашу. Жылсайын автобус паркін ең кемі 40 «ПАЗ» маркалы автобуспен жаңартуға, бұған 300 млн. теңге тартылатын болады. Республикалық және жергілікті бюджеттер қаржысына, сондай-ақ жеке қаржы ресурстарына үлестік қатысу негізінде инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыру. Көлік коммуникациясы жүйесін кеңейту. Жөндеу қалпына келтіру жұмыстарының сұранысын толық қанағаттандыруды қамтамасыз ететін кәсіпорындарды дамыту.
Бірінші кезеңде автомобиль жолдарын ұстау мен ағымдағы жөндеуге 3,5 млрд. теңге жіберу көзделіп отыр. Солтүстік Қазақстан облысы шекарасымен Астана-Бурабай автожолын жобалау аяқталады.
2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда көліктің барлық түрімен жүк тасымалдау көлемі 65%, жолаушыларды - 5% көтерілді.
Екінші кезең 2006-2010 жж. жүзеге асырылады:
Бірыңғай көлік-коммуникациялық кеңістікті жасау. Облыстың барлық елді мекендеріне көліктің қатынасып қамтамасыз ету (100% алу), тұтыншы қажеттіліктеріне бағытталған азаматтардың көлік қызметтеріне деген қажеттілігін қанағаттандыру. Автобус паркін жаңартуға ең кемі 600 млн. теңге жұмсалатын болады. Саланың рентабелділігін, транзит кірісінің өсімін арттыру, заем қаражаттарын қайтаруды бастау.
2010 жылы 2000 жылмен салыстырғанда көліктің барлық түрлерімен жүк тасымалдау көлемі 1,9 есеге, жолаушы тасымалы 28% өседі.
4.1. Транзит саясатын жүзеге асыру бойынша әрекет ету стратегиясы Теміржол және автожол көлігі дәліздері учаскелерін дамыту.
Автоматтандырылған технологияларды іске асыру жолымен қолдағы бар транзиттік коммуникацияны жұмыс жағдайында ұстау және жаңарту.
Басқа елдерден «жұмсақ» займдар тарту арқылы қатты жылжуға мүмкіндік беретін авто және теміржол магистралдерінің құрылысы және пайдалану.
Тиісті сервис жүйесін құру: мейманхана, мотелдер, кемпингтер, тез тамақ ішуге болатын кәсіпорындар, тұрмыстық қызмет көрсету нысандары. Салаға шағын бизнес нысандарын тарту.
Жоғары құн қосылған өнімдерді экспорттауға ықпал жасау мақсатында өзге де экономика буындарымен кооперация.
4.2. Ішкі сұранысты қанағаттандыру саясатын жүзеге асыру бойынша әрекет ету стратегиясы Облыстың инфрақұрылымдарын, көлік пен байланысты дамыту. Экспортқа бағдарланған және импортты алмастыратын кешендерімен кәсіпорынның стратегиялық мүдделері бағыттарымен келісу.
Республикалық және жергілікті маңызға ие автомобиль жолдарын қалпына келтіру.
Негізгі автожолдарды жобалау.
Жылжымалы составтарды жаңарту және модернизациялау.
Облыстың байланысы қиын және шағын елді мекендерінде байланысты қамтамасыз ету үшін спутникті ауыл байланысы құрылысын аяқтау.
Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, құрылыс, сауда өнімдерін апару және әкелу процестерін мемлекеттік реттеудің бағдарламасын жасау.
Салааралық технологиялық және ұйымдық кооперациялар есебінен көлік инфрақұрылымының қызмет етуінің ресурс сыйымдылығын төмендету.
Орталықтың өкімет органдарының облыстың жергілікті атқарушы органдарымен және орта бизнес кәсіпорындары жүйесін құру.
ҒӘуе кемелерінің мобилді отрядттарын ұйымдастыру арқылы шегірткемен, өсімдік ауруларымен күресу және өзге де авиациялық-химиялық жұмыстарды орындау үшін отандық шағын авиацияларды тарту.
Рейстер жиілігіне, тасымал көлеміне және басқа өлшемдерге байланысты жердегі әуежайлар алымдары мен тарифтеріне жеңілдіктер жүйесін енгізу.
Межеленген мақсаттарды жүзеге асыру бірінші кезекте саланың толыққанды қаржы-несие жүйесін құру нәтижесінде қол жеткізіледі.
Қазіргі уақытта облыстық ішкі сұранысын қамтамасыз ету жағын алып қарағанда, көлік-коммуникация кешенінің басты мәселелері автожол шаруашылықтарын инвестициялаудың толыққанды тетігінің болмауынан туындайды. Облыстың автомобиль жолдары саласын дамытуға ресурстардың жетіспеушілігінен күрделі және орташа жөндеу арқылы анық байқалады.
Экономикалық аспектілер Жол жүйесінің даму деңгейі мен техникалық жағдайы облыстың әлеуметтік- экономикалық дамуына макроэкономикалық сияқты, микроэкономикалық деңгейде әсер ете отырып, оған айрықша әсерін тигізеді.
Сондай-ақ жол жүйесін дамыту отынды үнемдеуге, жүк тасымалдауда трансакциялық шығындарды төмендетуге дәнекер болады. Ғ Әлеуметтік аспектілер Облыста барлық елді мекендер арасында қатты жамылғысы бар автожолдар бойынша сенімді автожол байланысы жоқ. Тұның салдарынан арнайы медициналық технологиялық жөндеуге тұрмыстық қызмет көрсетуге шектеу қойылады. Келенсіз жолсыздық мұның баты себебі болып табылады.
Жүзеге асыру міндеттері мен тетіктері
1. Қаржыландыру жүйесін құру · Транзит бағытында «жұмсақ» займдарды белсенді тарту.
Инвестиция тарту арқылы көлік шығындарын төмендетуге мүдделі экономиканың секторларымен салааралық одақтар мен ассоциациялар құру.
Автомобиль жолдарын ұстауды, жөндеу мен құрылысын жүргізуді және инвестиция ресурстарын қайтару жүйесін құруды мемлекеттік мақсатты көздерден қаржыландыруды анықтау.
Аймақтағы автомобиль жолдарын ұстау, жөндеу және құрылысын салу мақсатында аталған қаржыларды пайдалану үшін жергілікті өкімет органдарының салықтың және басқа да міндетті төлемдердің толық көлемде түсуіне мүдделілігін қамтамасыз ету тетіктерін жасау.
2. Аймақтардағы автожол жүйесін тиымды жоспарлау Медігерлік автожол ұйымдары емес, автожолдарды тұтынушылар мүддесі негізге алынуға тиіс.
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына қосымша ресурстар ретінде жүйелер сапасын есепке алу.
Негізгі назар автомобиль жолдарының жағдайын жақсартуға аударылатын болады. Бірінші кезеңде (2002-2005 жж.) жолдарды ұстау және ағымдық жөндеу бойынша жұмыстар айрықша жақсарады, буған ең кемі 3,5 млрд. теңге жұмсалатын болады. Жолдарды қалпына келтіру көлемі де артады, бұған 10 млрд.
теңге пайдаланылуы мүмкін.
Тұрғындар мен шаруашылық етуші нысандарды көлікпен қамтамасыз етуді жақсарту бойынша шаралар қабылданады. 2002 жылы автобус тасымалымен облыстың елді мекендерінің 60%, 2005 жылы - 80% қамтылады деп күтілуде.
Автобус паркін лайықты жаңарту да қолға алынады. 2005 жылға дейін бұл мақсатқа 300 млн. теңге жұмсау көзделіп отыр.
Базалық салалар өндірісінің тұрақты өсуіне байланысты жүк тасымалының көлемі 2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда 65%, жолаушылар тасымалы 5% өседі.
V. ТАРАУ.
ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ ЖӘНЕ ТАБИҒИ РЕСУРСТАР Сумен қамтамасыз деңгейін көтеру және қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру Адамдар тұратын жекелеген жерлерде қоршаған ортаның жағдайы қанағаттанғысыз қалады және тұрғындар денсаулығына келеңсіз әсер етудің негізгі себебі - сапалы ауыз судың қат болуы және ауаның ластануы.
Ауыл шаруашылығын экстенсивті жүргізу салдарынан дала мен орман алқаптарының табиғи көрінісі бұзылды.
2.1. Мықты жақтары
Ластану көздерінің кадастрлары мен олардың орналасу карталары жасалды.
Су ресурстарының жетімсіздігі, бірінші кезекте ауыз судың, көздердің ластанушылығы.
Судың тапшылығы өндіруші күштер мен экономикалық өсімді толығымен дамытуды тепсейді.
Көптеген елді мекендердегі ауыз су сапасы стандарт талаптарына жауап Қауіпті және радиоактивті залалдарды өңдеу жүйесінің жетілмегендігі.
Облыс аумағында орналасқан бірегей табиғи кешендер, демалыс-сауықтыру мекемелері туристерді тартып, экологиялық туризмді дамытуға ықпал жасайтын болады.
Экологиялық қауіпті «ЦГХК» ААҚ және оның бүгінгі Степногорск қаласымен Еңбекшілдер ауданындағы Заозерный поселкесіндегі «КазСабтон»
ЖАҚ уран өндіру және өңдеу барысында жинақталған қалдықтар сақталған қоймалар мен су тұндырғыштар тудырады.
Облыста жақындағы он жылда қоршаған ортаны және табиғат ресурстарын қорғау саласында келесідей стратегиялық міндеттерді жедел шешу қажет етіледі:
- су ресурстары тапшығын қысқарту, сумен қамтамасыз ету деңгейін көтеру, бірінші кезекте тұрғындарды сапалы ауыз сумен қамту;
- табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау жүйесін оңтайландыру;
- қалдықтарды пайдалану деңгейін арттыру. Жер ресурстарын сақтау;
- экологиялық білім-танымтанымменен қамтамасыз ету.
4.1. Су ресурстарының тапшылығын қысқарту, сумен қамту деңгейін арттыру Су ресурстарының барлық түрлерін және ең алдымен ластанудан барынша қорғалған жер асты су көздерін пайдалануды интенсификациялау есебінен ауыз сумен қамтуды жақсарту бойынша шаралар жасау. «Қала, аудан тұрғындарын сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету 2001-2003 жылдарға «Сапалы-Су» облыстық бағдарламасы шараларын орындау.
Суды үнемдеу, су өндірістердің дамыту ырғағы мен көлемін шектеу бойынша шаралар жүргізу.
Жер асты суларын пайдалануды арттыру бойынша шаралар жүргізу.
Көкшетау өнеркәсіп су құбырының Щучинск қаласына дейінгі құрылысын, курортты зонаның су ресурстарын сауықтыру мақсатында Воробьев-Қотыркөл канализациялық коллекторы құрылысын аяқтау.
Қопа көліне жағалау құрылыстарын салу.
Облыстың сумен қамтамасыз етудің жоғарғы көздерінің экологиялық жағдайын жақсарту.
4.2. Табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау жүйесін оңтайландыру Қоршаған ортаны қорғау бойынша облыстық бағдарламаны жасау және жүзеге асыру.
Қоршаған орта және табиғи ресурстар мониторингінің бірыңғай мемлекеттік автоматтандырылған ақпараттық жүйесін жасауға қатысуға.
Облыс аумағындағы хайуанаттар және өсімдіктер әлемі, балық қоры өндірістерін сақтауға және қалпына келтіруге.
Ірі елді мекендер маңында көгілдір арттыру, жер ресурстарын сақтау.
4.3. Қалдықтарды пайдалану деңгейін арттыру, жер ресурстарын сақтау Агрожүйелер жағдайын мелиоративтік қанағаттандыру түрінде топырақтың органикалық заттарының саны мен сапасын арттыру арқылы жер құнарлылығын тұрақты сақтайтын органикалық немесе экологиялық жер шаруашылығына негізделген ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақты жүйелеріне ауысу қажеттігі.
Өндіріс қалдықтары мен тұтыну мониторингін жүзеге асыру, көмілген зиянды қалдықтардың қоршаған ортаға әсерін бағалау. Рұқсатсыз салынған көн- қоныс орындарын алып тастауға.
Тау-кен өндіру өнеркәсібі кәсіпорындарымен, бірінші кезекте уран өндіру бойынша бұзылған жерлерді қалпына келтіру. Жерді топырақ және су эрозиясынан сақтау, жыртылған-пайдалы жерді айдау.
Ресурс және энергияны үнемдейтін технологияны белсенді енгізу, қалдықтарды өңдеу және пайдалану бойынша қызметтерді ынталандыру.
4.4. Экологиялық білім беруді қамтамасыз ету Экология мен табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану саласында қоғамды насихаттау мен білім беру мәселесіне жан-жақты назар аудару.
Бұқаралық ақпарат құралдарында ақпараттық-насихаттық жұмыстарды кеңейту. «Экологический вестник» және «Экологиялық жаршы» газеттері жұмысын жандандыру.
Қоғамдық экологиялық қозғалыстар, ассоциациялар, топтарды дамыту үшін жағдай туғызу.
VI. ТАРАУ.
САЛЫҚ-БЮДЖЕТ САЯСАТЫ
Бюджеттің кіріс бөлігін өзінің кіріс көздерін көтеру есебінен жан-жақты қамтамасыз ету. Облыста толығымен әкімшілік-аумақтық бірліктің тұрақты қаржы-экономикалық негізін жасау.
2001 жылы облыс бюджетіне түскен салықтық түсімдер 8,3 млрд. теңге немесе болжамның 101% құрады, бұдан басқа республикалық бюджеттен мақсатты трансферттер 4,8 млрд. теңге болды. Кірістің жалпы көлеміндегі салықтық түсімдер үлесі өсу ырғағын байқатады, егер 1999 жылы оларға 50% келсе, 2000 жылы - 58%, 2001 ж - 59%. Бұл кредиторлық берешекті тұрақты түрде төмендетуге дәнекер болды. Мысалы, 2000 жылы 1999 жылмен салыстырғанда берешек 3 есеге (435 млн. теңгеге), тиісінше 2001 жылы 2 есеге (115 млн. теңгеге)
қысқарып және 103 млн. теңге құрады.
Облыстық бюджеттің кіріс бөлігіндегі барлық трансферттер үлесі де төмендеу үрдісіне түсті, 1999 жылы 46,6%, 2000 жылы 38,6%, ал 2001 жылы 35% дейін азайды.
Жергілікті бюджет шығындары жан басына шаққанда 16 мың теңге құрады, бұл 2000 жылмен салыстырғанда 2,4 мың теңгеге артық.
Мақсатты әрекет ету нәтижесінде салық жинау жағдайы да тұрақтала түсті.
Жыл сайынғы облысқа түсетін түсім 1997 жылғы 4,8 млрд. теңгеден 2001 жылғы 13,4 млрд. теңгеге дейін өсіп, 2,8 есеге артты.
Соңғы үш жылда мезгілінде төленбеген салықтың жалпы сомасы 1,7 есеге азайды және 1.01.2002 жылға 3,6 млрд. теңге құрады, оның ішінде жергілікті бюджет бойынша тиісінше 2 есеге және 1,7 млрд. теңгеге.
Бюджет кірісінің жалпы көлеміне түсетін салық үлесінің 9 пайыздық тармағы да артты, ол 2001 жылы 59% құрады.
1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап бюджеттен тыс қысқартылған қорлардың орнына, бюджет кірісінде жаңа кіріс көзі-кірісте ең үлкен үлес салмағын иеленетін (2001 жылы - 29,2%) әлеуметтік салық қарастырылған.
1999 жылға облыс бюджетін жұмсау (несиелеу есебімен) 9,5 млрд. теңге сомасында немесе жылдық жоспардың 95,% орындалды. Оның ішінде білім беру саласы шығындары 3,7 млрд. теңге немесе 39% құрады, денсаулық сақтауға - 2,3 млрд. теңге немесе облыстық бюджеттің жұмсау міндеттемелерінің барлық орындалған 24% құрады.
2000 жылы бюджет 11,1 млрд. теңге сомасында немесе жылдық жоспардың 109,5% орындалды, білім беру саласына 3,9 млрд. теңге немесе жүргізілген шығындардың 35% жұмсалды. Денсаулық сақтауға жұмсалған қаржы 2,7 млрд.
теңге немесе 25% құрады.
2001 жылы бюджет шығындары 15,1 млрд. теңге көлемінде орындалды немесе жылдық жоспардың 96,6% құрады. Білім беру ұйымдарын ұстау үшін 4,5 млрд. теңге жұмсалып, бұл шығарылған шығындардың 30% көлемінде болды. Ал денсаулық сақтауға 2,9 млрд. теңге немесе облыстық бюджеттік барлық орындалған міндеттемелердің 19% шегінде болды.
Соңғы жылдары бюджеттік жоспарлау мен қаржыландыру жүйесінде белгілі табыстарға қол жеткізілді. Бюджет көздерінің жеке кіріс түсімдерінің өсу қарқыны байқалады. Алынбаған төлемдердің төмендеуі бұрынғы жылдарға несие берешектерін жедел қысқартуға жол ашты. Облыстық бюджетке аударылатын салық түсімдерінің негізгі үлесі аудандар мен қалалардың жеке көздері ретінде бюджеттеріне бекітілген, бұл көп жағдайда бюджеттің дербестілігін және тиісінше олардың бағыттарының еркінділігін анықтайды.
Бюджеттік қайта құруларды одан әрі жалғастыру ағымдағы бюджет пен дамыту бюджетінің қаржылық көзінің бағытын қатаң шектеуге ықпал етеді.
Бюджеттік бағдарламалар, оның ішінде тікелей құжаттандыру негіздері мен жүзеге асырылуы үшін бюджеттік бағдарламалары әкімшіліктерінің жауапкершілік арттырылады.
Бюджеттің шығын бөлігіндегі нақтылы жағдай белгілі мәселелерді алға тартады. Қаржы көздерінің жетіспеушілігіне байланысты, бюджет көбімен ең төменгі тұтыну шегінде есептеседі, ол негізінен ағымдағы шығындарға бағдарланған және аймақты басымдықпен дамытуға ұдайы байланыс жасай Төменгі құндылылығы бойынша бекітілген нормаларға сәйкес тамақ өнімдерін, төменгі тізбе және аса өмірлік маңызы бар емдеу жабдықтарын тізім бойынша сатып алуды толық қамтамасыз ете алмайды. Негізінен бір оқушыға және бір науқасқа жұмсалатын шығын нормативтік талаптардан төмен.
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, автомобиль жолдары жүйесін ұстау, пайдалану және жобалау, сондай-ақ бюджеттік болып табылатын өзге де шараларына байланысты мәселелер өзекті болып табылады.
Облыстық, аудандық және қалалық бюджеттерге салық түсімдері заңмен бекітілмеген. Бюджетке келіп түспейтін төлемдердің белгілі бөлігі төлем қабілеті жоқ шаруашылық етуші нысандар еншісіне жатады. Өзінің экономикалық мүмкіндігімен донор-қалалар болатын Көкшетау және Степногорск қалалары қазіргі уақытта субвенциялық болып келеді. Реттеуші ретінде жеке кіріс салығы толығымен олардың бюджетіне аударылады. Бюджетті құрайтын көрсеткіштердің бірі ретінде корпоративтік салық толығымен республикалық бюджетке аударылады.
Республикалық өкімет органдарымен берешек лимиті және облыстық сырттан тартылатын лимиті мәселелері белгілі жағдайларға байланысты жүйеленбеген. Бұл мәселеде оңтайлы шешім көп жағдайда облыстың инвестициялық саясатын шешеді.
Бюджет аралық трансферттер жүйесі де әрекет етеді, бұл тікелей тепе- теңсіздікті толығымен қалпына келтіруде жартылай сипат атқарады. Бюджеттік бағдарламалары әкімшіліктерімен «бюджеттік бағдарлама» ұғымы мемлекеттік мақсатты жергілікті деңгейде анықтау және оған қол жеткізу тұрғысында емес, бюджеттік талдаудың техникалық анықтамасы ретінде қолданылады.
Өндірістік өсімі және салықты басқарудың жақсаруы есебінен салық салу базасын кеңейту.
Тұрақты кіріс көздерін нақтылы анықтағанда бюджетаралық қатынастардың тұрақты жүйесін жасау.
Әлеуметтік дамуда аймақтық үйлесімсіздігі 2010 жылға дейінгі кезеңде облыстың салық-бюджет саясатында негізгі стратегиялық міндеттер мыналар болады;
- облыс бюджетіне салық түсімдерінің өсімін қамтамасыз ету;
- бюджетаралық бағдарлау жүйесін жетілдіру;
- бюджетаралық қарым-қатынас жүйесін жетілдіру;
- бюджет жүйесі қағидаларын сақтау және бюджеттік бағдарламалардың орындалуына жауапкершілікті арттыру;
- бюджет түсімдері өсімін қамтамасыз ету және инвестициялық жобаларға қаражатты қарызға алу;
- бюджет қаражатын тиімді және мақсатты пайдалану мақсатында бақылау- экономикалық жұмыстарды күшейту.
4.1. Облыс бюджетіне салық түсімдерінің өсімін қамтамасыз ету Мемлекеттік бюджетке салық түсімдерінің өсімі салықтық басқаруды жақсарту және салық заңдары нормаларын бұлжытпай орындау есебінен қамтамасыз етіледі.
2002 жылы мемлекеттік бюджетке түсім 10717,0 мың теңге, оның ішінде жергілікті бюджетке 7803,3 мың теңге құрайды; 2003 жылы мемлекеттік бюджетке 10901 мың теңге, оның ішінде жергілікті бюджетке 7950 мың теңге;
2004 жылы - мемлекеттік бюджет - 11101 мың теңге, ал жергілікті бюджет - 8103 мың теңге түседі.
4.2. Бюджетаралық қатынастар жүйесін жетілдіру Трансферттер жүйесі аймақтағы әлеуметтік қызметтердің төменгі қамтамасыз етілуіне кепілдік береді, сонымен бірге аймақтарды салық базаларын кеңейтуге ынталандыратын болады.
Бюджетаралық трансферттерді анықтаудың бірыңғай үлгісін жасау қажет.
Негізгі сипатына өткен бюджет бойынша әр адамға жұмсалатын шығындары, әкімшілік-аумақтық бірліктің қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайы есебінен алынуы тиіс. Төменгі тұрған бюджеттердің кіріс көздері есебінен ағымдағы бюджетті жан-жақты қамтамасыз етуге қол жеткізіп, дамыту бюджеті бағдарламаларын орындауға бюджетаралық трансферттерді анықтайды.
Аудандарға ҚР аймақтық саясаты Концепциясына сәйкес трансферттер Қорын құрудың тиімділігін және қолайлылығын қарау.
4.3. Бюджеттік жоспарлау жүйесін жетілдіру Бюджеттің шығыс және кіріс бөлігін жоспарлау әдістемесін жетілдіру, оның ішінде бюджеттік бағдарламалардың орындалу нәтижелерін бағалау негізінде және бюджет төлемдері бойынша алынбаған салықтар есебінен салық мүмкіндігінің шынайы қалпы бойынша ұсыныстар енгізу.
Нақтылы анықталған қызметтеріне сәйкес бюджет деңгейлері арасында ресурстарды болу.
4.4. Бюджеттік жүйе қағидаларын сақтау және бюджеттік бағдарламаларды орындауға жауапкершілікті арттыру Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуы жоспарын жасауда реттелетін салықтар бойынша тұрақты орташа жедел нормативті аударылымдарды белгілеу.
Заң тәртібінде, оның ішінде облыс деңгейінде реттелетін шешімдерге сәйкес облыстық бюджет сатыларында салықтар мен алымдарды бекіту бойынша тиісті шаралар қабылдау.
Облыстық бюджеттің әртүрлі деңгейдегі шығындар мен жауапкершіліктер бойынша өкілеттікті заңдық тәртіпте дұрыс болу.
Жергілікті бюджеттік бағдарламалардың әкімшілерінің тікелей міндеттерін орындауы бюджет бағдарламалары құжаттарына сәйкес, олардың мақсаттары мен міндеттеріне сай анықталады.
4.5. Бюджет түсімдерінің өсімін қамтамасыз ету және қаражаттарды инвестициялық жобаларға пайдалану Салық түсімдерінің өсімі салықты басқаруды жақсарту және салық заңдары нормаларын бұлжытпай сақтау есебінен қамтамасыз етілетін болады.
Бюджеттен берілген несиелердің қайтарымдығы мен төленбелігінің жоғары деңгейін қамтамасыз ету. Несие ресурстарын аймақты дамытудың басымдық берілген бағдарламаларына, бірінші кезекте одан әрі салық кеңістігін арттыруға мүмкіндік беретін нақты экономика саласына бағыттау.
Әлеуметтік салық және жеке кіріс салығы облыстық бюджеттің құрамдас бөлігі болып табылатындығын ескеріп, экономиканың барлық салаларында еңбек ақы қорларын көтеру, берешектерді және жалақы төлемдерін дер кезінде жабу бойынша шаралар қабылдау қажет.
Заңға сәйкес займ қаражаттарын аймақтық инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асыруға тарту.
4.6. Бюджет қаржысын тиімді және мақсатты жұмсау мақсатында бақылау- экономикалық жұмыстарын күшейту Жергілікті басқару органдарының тұрғындар алдында бюджет қаржысын жұмсауға жауапкершілігін арттыру, бұл үшін тұрғындар алдында арнайы тыңдаулар өткізу тәжірибесін енгізуге, жергілікті бюджеттің өткізу тәжірибесін енгізуге, жергілікті бюджеттің орындалуына тексеру комиссиясының бақылауын күшейтуге.
Бюджеттік қаржыландыру туралы нақты және анық ақпараттарға қол жеткізу талап етіледі.
Бюджеттік қаржыландырудың ашықтығы жылдық қаржы және жедел баяндамалар мен есептерді жариялау арқылы жүзеге асырылады.
Мемлекеттік тапсырыстарды жүргізуде қарастырылған жоспарлы тағайындаулардың 5-10% шегінде бюджет қаржысын үнемдеуге қол жеткізу.
Қолданылатын тәртіпке сәйкес мемлекеттік тапсырыс процесін селолық аудандарда қысқарту бойынша ұсыныстар енгізу.
VII. ТАРАУ.
ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ САЯСАТ
Облыстың тұрақты экономикалық өсімін қамтамасыз ету үшін нақтылы экономика саласында басымдық тәртіппен жіберілетін ішкі және сыртқы инвестицияларды тартуды белсенді жүргізу.
1995-1996 жылдары негізгі капиталға инвестиция тұрғын үйлер құрылысы мен мал шаруашылығы фермаларын жобалауға жүргізілді. 1995 жылы инвестиция 4704,2 млн. теңге, 1996 жылы 2646,6 млн теңге құрады. Құлдырау 1997 жылдан бастау алғаны байқалды және 989,1 млн. теңге құрап немесе 1996 жылға қарағанда 37,4% болды. 1998 жылы негізгі капиталға инвестиция тұрғын үй құрылысы мен Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігінің ғимараттарын қайта жаңартуға байланысты көтерілді. Оған 409 млн. теңге салынды, сонымен қатар АҚ-2 нысандарын қайта жаңартуға 595,6 млн. теңге бөлініп, қорытындысында 1998 жылы негізгі капиталға инвестиция 1856,2 млн.
теңге немесе 1997 жылға қарағанда 187,7% құрады.
1999 жылы 571 млн. теңгенің негізгі қорлары пайдалануға берілді, негізгі капиталға инвестиция 909,2 млн. теңге құрады немесе 1998 жылға қарағанда 49% болды. 27,4 мың шаршы метрдің тұрғын үй пайдалануға берілді немесе 1998 жылға қарағандағы деңгейдің 146% құрады.
Жағдайды талдай келе 2000 жылы облыста экономиканың жалпы құлдырауы ауқымында инвестициялық белсенділіктің төмендеуі көрініс берді.
Негізгі қорлардың моральдық тозуы белең алды, экономикалық дағдарыс тереңдей түсті. Бірақ 2000 жылдан бастап реформалар мен нарықтық қайта құруларды жүргізудің нәтижесінде экономиканың сауығуы, инвестициялық климаттың аймақта жақсаруы және инвестиция тасқынының артуы байқалды.
2001 жылы негізгі капиталға бағалау есебімен 5,6 млрд. теңгенің инвестициясы күрделі құрылысқа салынған инвестиция көлемі 3,7 млрд. теңге құрады.
2001 жыл бойы облыста кәсіпорындармен және барлық меншік нысандарға ұйымдармен және жеке құрылыс салушылармен 2,6 млрд. теңгенің негізгі қорлары іске қосылды. Оның 0,4 млрд. теңгесі (16,1%) өндірістік нысандар құрылысына және 0,2 млрд. теңге (16,4%) тұрғын үй құрылысына тиесілі болды.
Экономикалық қызмет түрлері бойынша инвестициялық құрылымда негізгі үлес салмақ көлік және байланыс кәсіпорындары мен ұйымдарына тиесілі болды.
Ол 60,6% құрады. Сондай-ақ негізгі қорларды құру мен үдемелі өндірісте ерекше орындарды ауыл шаруашылығы (14,1%), мемлекеттік басқару (7,6%), өнеркәсіп (6,2%), жылжымайтын мүлік (3,3%) және басқа да коммуналдық, әлеуметтік және дербес қызметтер (3,3%) иеленді.
Негізгі қорларды құру үдемелі өндіріс шығындарын қаржыландыруда негізгі рольді республикалық бюджет қаржысы (63,5%) иеленді. Жалпы көлемде кәсіпорындардың, ұйымдардың және жеке құрылыс салушылардың өз қаражаттары үлесі 28,9% құрады. Құрылыста негізгі салмақ жергілікті бюджет есебінен жүргізілді. Бұл 7,6% құрады.
Облыста жалпы алаңы 30,4 мың шаршыметрдің тұрғын үйі іске қосылды, бұл 2000 жылға қарағанда 11,5% артық. 2001 жылы облыста 214 отбасы жаңа пәтерлер алды.
Осы заманғы жедел даму үрдісіндегі сұранысын қанағаттандыру үшін мемлекеттік және жеке инвестициялардың ағымдағы көлемі аздық етеді. Негізгі капиталға инвестицияны игеру бойынша аймақтың үлесі тек республикалық көрсеткіштің 0,7% құрады. Облысқа қазіргі деңгейін екі есе арттыратын инвестиция қажет.
Қазіргі уақытта инвестиция саясатын жүргізу жағымды жақтармен де сипатталады. Оның ішінде шетелдік инвестицияны тарту, құнды қағаздар нарығын құру мен дамытуға, жаңа институциялық инвесторларды жасауға, экономиканы несиелеуде банкінің рөлін көтеруге қолайлы инвестициялық ортаның сақталып отырғанын айтуға болады.
2.1.1. Шетелдік инвестициялар Республикада қолайлы инвестициялық ортаға:
- саяси тұрақтылықты сақтау;
- валюталардың тұрақтылығын қолдау;
- нарықтық қайта құруларға бағытталған реформаларға сай саясат жүргізуге және әлемдік экономикаға интеграцияланған демократиялық құқықтық мемлекет құру арқылы қол жеткізілді.
Бүгінгі таңда облыста бірнеше шетел компаниялары бар. Мәселен, Степногорск қаласында «ҚазСабтон» ЖАҚ (бұрынғы Целинный тау-химиялық комбинаты) 1999 жылдың мамырынан бастап израилдік «Сабтон LTD» фирмасы жұмыс істейді.
Сондай-ақ канадалық фирмалар «Сага Крик Голд Компани» БК ЖШС мен «Ақмола Голд» ЖТАҚ, американдық «ГолдЛенд» БК ЖШС инвестиция салуға дайын, олар облыс аумағында пайдалы қазбалар кен орындарына барлау жұмысын жүргізуде.
2.1.2. Банкілік сектор Тұрақты банкі жүйесі қалыптасты. Облыста екінші деңгейдегі 11 банкі филиалы бар. Бұған қоса өз несие ресурстарын иеленетін Астана қаласындағы банкілерді есепке алмағанда.
Жеке тұлғалар салымдарын (депозиттерін) міндетті ұжымдық сақтандыру (кепілдік беру) тетігі іске кірісті және банкі институтының құпиясы банкі жүйесіндегі сенімді арттырады.
Коммерциялық банкілердің ресурстық базалары да арта түсуде.
2.1.3. Құнды қағаздар нарығы Экономиканың өндірістік саласын дамытуға ішік және сыртқы қаржы ресурстарын бөлу үшін тиімді тетік ретінде құнды қағаздар нарығын дамытуға да ерекше назар аударылады.
Дамыған мемлекеттік құнды қағаздар нарығы қалыптасты және мемлекеттік емес құнды қағаздар нарығын дамытуға да айқара жол ашылды.
Құнды қағаздар нарығының қызмет ететін техникалық инфрақұрылымы депозиттік және есеп-клирингілік қызметті жүзеге асыруда халықаралық стандартқа сәйкес келеді.
Сақтандыру нарығы да даму үрдісіне түсті. Сақтандыру заңдарына енгізілген өзгертулер акционерлік кәсіпорын түріндегі сақтандыру ұйымдарының ұйымдық-құқықтық нысанын белгілейді. Сақтандыру қызметі туралы жаңа заңның қабылдануына байланысты.
Сақтандыру резервтерін тарту және олардың инвестициялық мүмкіндіктерін ашу саласында сақтандыру ұйымдарының қызметін кеңейту үшін мүмкіндіктер жасайтын болады.
Құрылыс салымдары мен ипотекалық несиелеу жүйесін енгізу тұрғын үй құрылысын дамытуға инвестициялардың қосымша тасқынын ынталандыруға мүмкіндік береді. Бұған қоса қор нарығында жаңа қаржы құралы ипотекалық облигациялар пайда болды.
2.1.4. Дамыған өндірістік инфрақұрылым Облыс аумағынан өтетін теміржол магистралдары 1,4 мың км. Астам жалпы ұзындықты құрайды.
Халықаралық маңыздығы автожолдар жүйесі бар. Облыс бойынша автомобиль жолдары жүйесі 7882 шақырым жалпы ұзындықта ұсынылған, оның ішінде қатты жамылғысы бар жол - 4608 км.
Өнеркәсіптің өндірістік базасы.
2.1.5. Бай табиғи және жер ресурстары Облыс аумағында барланған, алтын, күміс, уран, молибден, техникалық алмаз, темір рудалары, доломит, каолин, мускавит, көмір және басқада пайдалы қазбалар құрамы бойынша бірегей аймақ саналады. Баланс қорының есептелген бағалылығы ең кемі 20 млрд. АҚШ долларын құрайды, ал болжамалы ресурстар 100 млрд. АҚШ долларынан асып түседі.
Ақмола облысы туристік бизнесті дамыту үшін қолайлы аумақты алып жатыр. Демалыс аймағы индустриалды тығыз орналасқан елді мекендер жақындығына байланысты жайлы жағдайды иеленеді.
Құзды тау, қылқан жапырақты ормандар, жайлы жаға жайлары бар көлдер, «Бурабай» демалыс ауданындағы рекреациялық зоналардағы Жөкей көлі, Қотыркөл, Майбалық, Үлкен және Кіші Шабақты көлдері бар әсем табиғат көрінісінің бірегей табиғи-климаттық жағдайымен де бәсекеге түсе алады. Облыс аумағында «Көкшетау» ұлттық мемлекеттік табиғат бағы, сондай-ақ халықаралық маңындағы Қорғалжын қорығы орналасқан. Ішкі туризмді дамыту үшін облыстың көптеген өзге аудандары да үлкен мүмкіндіктерді иеленеді. Дамыған демалыс үйлері, санаторийлер, туристік базалар, профилакторийлер, пансионаттар және т.
б. бар. Жалпы облыс халықаралық туристік бизнесті дамытуға инвестиция тарту үшін айрықша мүмкіндіктерге ие болып отыр.
2.1.6. Базалық салаларда білікті мамандардың болуы Аграрлық, биотехнологиялық және авиациялық - техникалық ғылымдар орталықтары.
Ауыл шаруашылығында, машина жасауда, таукен, авиация, өнеркәсіп, биотехнологиядағы білікті мамандар.
Сонымен қатар облыстың инвестициялық жағдайдың жақсарту үшін бастан өткеру қажет етілетін, қалыптасқан инвестициялық жағдайдың бірқатар осал жақтары да бар екенін өтуге болады.
2.2.1. Шетелдік инвестициялар Шетелдік капитал өндірістік саланы дамытуға қабілетті емес, өйткені негізінен ол толығымен экономиканың өңдеуші секторына жіберіледі. Бұған қоса инвестиция құрылымын талдау шетелдік инвесторлар ақшаның негізгі бөлігін ұзақ мерзімді емес пайдаланылатын айналымдағы немесе негізгі қорларға салатынын көрсетеді.
Шетелдік инвестициялар тасқынын ынталандыру саясаты, отандық және шетелдік инвесторлардың бірдей жағдайда болмауынан әкеліп соқты.
Экономиканы дамытуға керағар әсер ету елімізден капиталдың кетуінің жалғасатынын көрсетеді.
Тартылатын шетел капиталының көлемін арттыруға кедергі жасайтын бірқатар факторлар бар, олардың ішінде ерекше назар аударатындар:
- Қазақстан нарығындағы іскерлік белсенділіктің төмендігі;
- заңдар мен реттеуші шаралардың жүйесіздігі;
- төлемсіздік дағдарысының шиеленісуіне байланысты қаржы көздерінің өтімділіктің төмендігі;
- дәлелді ақпараттардың жетіспеушілігі.
Бұған қоса, мемлекет рөлінің төмендігі жемқорлық пен қиянат жасаудың таралуы, мәміле жағдайлардың орындамаушылығына, жеке меншік құқықтарын қорғаудың қамтамасыз етілмеуінен жол ашты.
2.2.2. Негізгі капиталға инвестиция Инвестициялық белсенділіктің төмендігі салдарынан экономиканың негізгі саласындағы негізгі капитал күшті ескірді, экономиканың барлық салаларында негізінен техникалық деградация пайда болды. Негізгі капиталға инвестицияның осындай деңгейде қалуы алдағы жылдарда негізгі капиталдың оның жеке тозығынан толық шығып қалуы әбден мүмкін.
Кәсіпорындардың амортизациялық аудармдары да негізгі өндірістік қаржыны жұмсау қызметін орындамайды және өз мақсатында пайдаланылмайды.
Бірқатар кәсіпорындар шетелдік инвесторлармен өндірістік күші құнынан әлде қайда төмен бағаға сатылып алынады. Бірақ бұл жаңа иесімен кәсіпорын басқа кәсіпорындарымен тепе-тең дәрежеде салық салынатын кірістен амортизациялық есептеулерді жүргізу мүмкіндігін иеленеді.
2.2.3. Банкі саласы
Тұрғындардың салымдар көлемінің айрықша ұлғаюы банкілердің экономиканың негізгі салаларына несие беру көлемін арттырады, сонымен қатар банкілердің несиелеу көлемінің тәуекелдігінің жоғары болуы экономиканың негізгі саласының сұранысына сәйкес келмейді.
Банкілердің несие қоржынында негізінен қысқа мерзімде несиелер негізгі орындалады.
Несиелер бойынша жоғары пайыздың мөлшерлеме шағын және орта бизнес үшін банкі несиелерін алу жағдайын қиындатады.
2.2.4. Құнды қағаздар нарығы Қазіргі уақытта қор нарығының негізгі қатысушылары болып банкілермен ірі компаниялар қатысады. Сонымен бірге шағын және орта бизнесте кәсіпорындар қор нарығына қатысуда қиындықтарды бастан өткереді.
Қазақстан экономикасының бәсекелестік қабілетін төмен өнеркәсіп секторы қор нарығының толыққанды дамуына кедергі келтіреді.
Қор нарығы қатысушылары ұзақ мерзімді салымдарға мүдделі емес.
Облыстың акционерлік қоғамдары қосымша қаржы ресурстарын тарту үшін қор нарығы мүмкіндігін пайдалана алмайды. Шетелдік компаниялар Қазақстанда жауапкершілігі шектеулі серіктестігі нысанында жұмыс істеуді мақсат етеді және өз компанияларына бақылауды сақтау үшін мүдделі болғандықтан акционерлендірілуді қалайды.
Мемлекеттік емес құнды қағаздарға қажеттіліктің төмен болуынан инвесторлар үшін оларды тарту мәселесі туындайды. Корпоративті басқарудың негізгі мәселесі халықаралық стандартқа жауап беретін толық ашықтылықтың қағыс қалуы болып отыр.
Акционерлік қоғамдарға тиімді бақылау жүйесінің жетімсіздігі салдарынан соңғысында дивиденд төлемдері бөлігінде төлем тәртібі қағыс қалады, оның ішінде артықшылық берілген акциялар бойынша да. Сонымен осылайша акциялардың бақылау пакетін иеленбейтін акционерлердің құқы бұзылды.
Сонымен қатар акционерлік қоғамдарға өз қызметі туралы ақпараттарды жариялау бойынша белгіленген заң нормалары бұзылды, бұл инвесторларға олардың инвестициялық тартымдылығын бағалауға мүмкіндік бермейді.
Қор нарығындағы инвесторлар құрамының әзірге теңгерімділігі жоқ.
Облигациялар нарығында зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниялар билік етеді.
2.2.6. Мемлекеттік инвестициялар Егер мемлекеттік инвестицияларды қарасақ, ол облыс үшін өмірлік маңызы бар жобаларды қаржыландыруға жетімсіз. Қазіргі уақытта қолтанылатын Мемлекеттік инвестициялар Бағдарламасы экономиканың басым салаларының кәсіпорындарына несие беру үшін қаржы көзін қарастырмайды.
Туристік бизнесті дамыту, пайдалы қазбалардың бай табиғи қорларын игеру есебінен инвестициялар тасқынын ұлғайту.
Облыс аумағында елорда - Астана қаласы мен Щучье - Бурабай курортты аймағының орналасуы ауыл шаруашылығы, тамақ және өңдеуші өнеркәсіптің өнімдерін, құрылыс индустриясын, электр энергетикасын, өнеркәсіп отынын өткізудің ең ірі нарығына айналдырады.
Айналым қаржыларының жетімсіздігі жағдайында несиелеудің ең тиімді жолы ретінде - лизингінің көмегімен инвестициялық процесті белсендендіру, лизингіні ұзақ ұсталатын техника түрлеріне пайдалану кәсіпкерге өз қызметін бастау үшін бастапқы капиталы деңгейін төмендетуге жол ашады.
Экономиканы дамытуда және тұрғындарды бірінші кезектегі сұраныстармен, тамақ өнімдерін шығару, киім тігу, тұрмыстық және шаруашылық қызметтер көрсетуді қанағаттандыру шағын және орта бизнесті дамытуда айрықша рөл атқарады.
Облыс тәуекел егіншілік аймағында орналасқандықтан ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру табиғи-климаттық жағдайға байланысты болғандықтан инвесторлар үшін оның тартымдылығы өте төмен.
Несилеудің жоғары пайыздық мөлшерлемесі банкі несиелерін пайдалануға мүмкіндік бермейді, өз кезегінде банкілерде тәуекелділікті алға тартып сала кәсіпорындарына несие беруге құлшыныс танытпайды.
Тиісті инфрақұрылымның өндірістік саласын (басым салаларын)
қаржыландыру.
Жан-жақты ұзақ мерзімді салымдармен қамтамасыз ету, қаржы институттарының несие қызметін күшейту.
Жалпы инвестициялық ортаны жақсарту.
Негізгі экономика саласына банкілердің несие қызметін белсенді жүргізу.
Қазақстанның ұлттық мүдделерін сақтай отырып шетел инвестицияларының тасқынын ынталандыру.
Жер қойнауын пайдалануға инвестиция тарту.
4. ӘРЕКЕТ ЕТУ СТРАТЕГИЯСЫ
4.1. Тиісті инфрақұрылымдардың өндірістік саласын (басым салаларын)
Инвестиция салу үшін қолайлы жағдай жасауға басты назар аударып, ең алдымен облыс экономикасының басым секторына тарту, экономикалық негізделген бизнес жобаларды жүзеге асыруға ықпал ету қажет.
2002 жылдан бастап 2005 жылға дейінгі кезеңде өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы салаларының қалпына келтіруге, инфрақұрылымды, жергілікті жерлердегі құрылыс пен инфрақұрылымдарды, ең алдымен шалғай аудандардағы нысандарды дамытуға басымдық беріледі.
Инвестицияның негізгі көлемі инфрақұрылымдарды (жол құрылысы, сумен қамту нысандары) жақсартуға, ауыл шаруашылығы өндірісінің материалдық - техникалық базасын нығайтуға, тау кен байыту және өңдеу салаларын дамытуға бағытталатын болады.
Одан әрі 2006-2010 жылдарға дейін негізгі бағыт жаңа экономикалық тиімді өнім түрлерінің болашағы бар өндірістерін жедел дамытуға, инновациялар мен жаңа технологияларды кеңінен енгізуге бағытталады.
4.2. Кең орталы ұзақ мерзімді салымдарды қамтамасыз ету, қаржы институттарының несие қызметтерін жақсарту Ақмола облысы дотациялық болуына байланысты жергілікті бюджеттен ірі әлеуметтік маңызы бар жобаларды қаржыландыруға мүмкіндік жоқ. Мұндай мәселелерді шешу үшін республикалық бюджеттен қаржы бөлу немесе отандық және шетелдік инвесторларды тарту қажет. Бұл үшін облыстық экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасы мен инвестициялық пакет жасалады. Ол жүйелі жаңартылып отырады және Қазақстан Республикасының экономика және сауда Министрлігіне, ҚР сыртқы істер Министрлігінің инвестициялар жөніндегі комитетіне және Қазақстан Даму банкіне қаржыландыруды қарау үшін жіберіледі.
Қазіргі уақытта базада Ақмола облысы бойынша 244 млн. АҚШ доллар жалпы сомасына 68 жоба бар.
2002 жылға мемлекеттік инвестициялар Бағдарламасына енгізу үшін ҚР экономика Министрлігіне 182 млн. АҚШ доллары сомасына 7 жоба жіберілді.
4.3. Жалпы инвестициялық ортаны жақсарту Инвестиция аймақты дамытудың негізгі факторы және жағдайы болып табылады. Инвестициялық ресурстар тапшылығын сезініп отырған аймақ үшін оның жетімсіздігін толтыру үшін кедергісіз капиталдың қозғалысы болғандығы тиімді. Дегенмен, аймаққа отандық және шетелдік инвестицияларды тартуға капиталды әкелу мен әкетуге әкімшілік шектеулердің болу мүмкіндігі де жоқ емес. Бұл аймақтағы инвестицияның тәуекел ету жағдайын бастан өткеруіне себеп болады. Тәуекелділіктің өлшемі инвестициялық қызметке байланысты берілген несиені айтылған уақытта қайтару, тіркелген мәмілелерде дивидендтер мен кірістер алу, мүлікті жоғалту және т.б. қаржыны жоғалту ықтималдығын туындатады. Сондықтан инвесторлар аз тәуекел ететін аймақтарға капитал салуға тырысады.
Осыған байланысты облыста капитал тасқыны үшін қолайлы жағдай жасау үшін инвестициялық ортаны жақсарту қажет етіледі.
4.4. Жаңа инвестицияларды тартуды күшейту Жаңа инвестицияларды тартуды күшейту, жаңа инвестицияларға ықпал жасау, ұдайы әрекеттің жарнама-ақпараттық тетіктерін қолдану және ішкі сияқты, сыртқы инвестиция нарығында жарнама-ақпараттық қызметті күшейту мақсатында халықаралық қаржы және экономикалық ұйымдарымен өзара қарым- қатынасты күшейту, инвестициялық байланыстың екі жақты тетіктерін одан да белсенді пайдалану арқылы инвестициялар тарту бойынша шараларды мақсатты қолдануға ауысуын алға тартады.
4.5. Экономиканың нақтылы саласына коммерциялық банкілердің несие қызметін белсенді жүргізу.
Коммерциялық банкілердің несие саясатын күшейтуі олардың ресурс базаларын арттыруды талап етеді.
Тұрғындардың ұзақ мерзімді депозиттерінің үлесін арттыру бағытындағы жағымды үрдісті қолдау үшін, одан әрі тұрғындардың салымдарын міндетті сақтандыру жүйесін нығайту және банкілердің жүйелі тұрақтылығын арттыру бойынша шаралар жасау қажет.
4.6. Қазақстанның ұлттық мүдделерін сақтай отырып шетел шетел инвестициясы тасқынын ынталандыру.
Шетел инвестициясын тарту үшін басымдық өнеркәсіптің өңдеуші салаларына беріледі. Ірі инвестициялар есебінен осы заманғы маркетинг және менеджмент әдістерін қолдану арқылы жаңа технологиялық күрделі өндірістерді құру мүмкін болады.
Ұлттық мүдделерді сақтау үшін шетел инвесторларының нарыққа монополистік бақылау орнатуына, салық төлеуден жалтару үшін трансферттік баға жасауды пайдаланудың жолын кесуге болмайды.
Шетел инвесторларының қызметін тікелей реттеу үшін кәсіпорындардың негізгі капиталын инвестициялау және экологиялық қауіпсіздік нормаларын орындау бойынша міндеттемелердің орындалуына бақылау шараларын заңды түрде бекіту қажет.
Сонымен бірге шетел инвесторларының мәмілелері Қазақстанның ұлттық мүдделеріне қарама-қайшы келген жағдайда оларды қарау қажет етіледі.
4.7. Жер қойнауын пайдалануға инвестициялар тарту Тура инвестицияларды негізгі үлесті жер қойнауын пайдалану инвестициясы иеленеді. Ол басқа саланың да дамуына мүмкіндік беруі мүмкін.
Бұл тиімділікті жүзеге асыру үшін жер қойнауын пайдаланушылармен мәмілелер жасасқанда инвесторлармен отандық кәсіпорындарға жабдықтар мен қосалқы бөлшектер қою, отандық жұмысшылар мен мамандарды тарту, әлеуметтік нысандар құрылысы мен жөндеу жұмыстарына қаржы болу жөнінде арнайы міндеттемеде айтылуы тиіс. Облыс аумағында үлкен көлемдегі инвестицияларды қажет ететін экономиканы дамыту үшін маңызды рол атқаратын көптеген зерттелмеген пайдалы қазбалар кен орындары бар.
VIII. ТАРАУ.
КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР
Демография
Бірінші кезеңде (2002-2005 ж.ж) туу деңгейін тұрақтандыру қажет, екінші кезеңде (2006-2010 ж.ж.) туу өсімін қамтамасыз ету қажет етіледі.
Бірінші кезеңде өлім деңгейінің өсімін тоқтату, ал 2006 жылы ақырын- ақырын оны төмендетуге қол жеткізу қажет.
Эмиграцияның төмендеуі және иммиграцияның өсуі жағымды миграциялық сальдоға әкеледі.
Барлық қабылданған шаралар кешені облыс тұрғындарын 2010 жылға 5% көбейтуге мүмкіндік береді.
Білім беру 2010 жылға қарай облыс аумағында мектеп жасындағы балалардың 100% орта мектеп бағдарламасы бойынша қамтылады. Арнайы білім қажет ететін балаларда осындай деңгейде болады. Білім беру ұйымдарын қаржыландыру тұрақты және айқын болады.
Білім беру ұйымдарын қаржыландыру тұрақты және айқын болады.
Нәтижесінде білім беру ұйымдарына жыл сайынғы шығын ең кемі 110 бірлікке Облыстың барлық оқу орындарында қазақ тілін оқыту мемлекеттік тіл аясын кеңейтуге мүмкіндік береді және тұрғындарың негізгі бөлігінің сапалы біліміне ықпал жасайды.
Білім беруге жұмсалатын шығынның үлес салмағы 2002-2005 ж.ж. АЖӨ көлемінде - 6,5%, 2006-2010 ж.ж. - 7,0% жетеді.
Денсаулық сақтау
Ауру-сырқау, жалпы және нәрестелер өлімі деңгейін төмендету, өмір сүру ұзақтығын 3-5 жылға ұзарту.
Тұрғындардың негізгі бөлігінің салауатты өмір салтын түсінуі.
Туберкулезбен ауыру жағдайын жартсына қысқарту.
Репродуктивтік денсаулық, жыныс жолдары арқылы берілетін жұқпалы дерттер, ВИЧ/СПИД мәселелері бойынша науқастарға сапалы қызмет ұсану.
Денсаулық сақтауға жұмсалатын шығынның үлес салмағы АЖӨ көлемінде 2002-2005 ж.ж. - 4,5%, 2006-2010 жылдары - 5,0% жетеді.
Әлеуметтік қорғау
Өндірістік әлеуметтік көмекті көрсетуді төменгі күнкөріс деңгейіне жеткізу.
Жалпы жұмыссыздық деңгейі экономикалық белсенді тұрғындардың 4,5 аспайды.
Экономикалық қызметтің барлық түрлерінің қызметкерлер барлық түрлерінің қызметкерлерінің жалақысын орташа республикалық деңгейге көтеру.
Сапалы кәсіби даярлық пен қайта дайындауды ұйымдастыру жолымен жұмыс күшінің бәсекелестік қабілетін арттыру.
Өнеркәсіп-технологиялық саясат 2010 жылы 2000 жылмен салыстырғанда өнеркәсіп өндірісінің көлемін 1,5 есеге көтеру.
Өнеркәсіп кәсіпорындары жұмысының тұрақтылығы.
Белсенді саясат нәтижесінде импорт алмастыру облыстың өңдеу салалары өнімдерін сыртқа шығаруға байланысты төмендейді.
Көп жұмыс қажет ететін өндірістен жоғары технологиялық өндірістен жоғары технологиялық өндірістерге ауысу жүзеге асырылатын болады.
Өнеркәсіп кәсіпорындарын басқару мен мемлекеттік қолдаудың қолданылатын әдістеме жүйелері жетілдіріледі, кәсіпорындардың өміршеңдігінің тиімділігі артады.
Өнеркәсіп сипатындағы тауарлар мен қызметтер нарығы кеңейеді.
Ең кемі 7 мың жаңа жұмыс орындары ашылады.
Техникалық және инвестициялық саясаттың ұйымдық-құқықтық негіздері жетілдіріледі.
Қайта құру процесінде босаған өндіріс алаңдарын пайдалану тиімділігі артады.
Сауда байланысы бойынша мемлекет-аралық келісімдерге байланысты шараларға қатысу нәтижесінде экспорт өседі.
Өнеркәсіп өнімдерін қою кеңістігі кеңейеді.
Агроиндустрия саясаты 2010 жылы астық және астық дақылдары алқабы 3,5 млн. га жетеді, 5,7% 2002-2010 жылдары орташа өнімділік жағдайында ең кемі 3325,0 мың тонна астық алынады, - 9,5 ц/га.
Барлық егістік алқаптық ең кемі 30% көлемінде ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа аудандастырылған сорттарын енгізу қамтамасыз етіледі, бұлар мыналар: Целинная 3С, ерте пісетін - Қазақстан, Ақмола 2, Қарабалық 90, Дамсинская 90, Эритроспермум 35, Қазақстан 15, Лютесценс 90 бидайлары; Омбы 87, Медикум 85, Целинный 90, Арна, Кедр арпасы; Скакун, Битик сұлысы, Шортанды ірі дақылы қарақұмығы; Таловец, Неосыпающийся 1 бұршағы өсіріледі.
Сүрі жер көлемін 700,0 мың га жеткізу, бұл астық және астық дақылдарының егістік алқабының 20%, нақты егістік алқапты 25% арттыруға жол ашылады.
Облыстық шаруашылық нысандарында сорт алмастыру мен сорт жаңартуды жүргізу үшін ауыл шаруашылық дақылдарының элитаны тұқымын жыл сайын тұрақты өндіру ең кемі 10,0 мың тонна құрайды.
Мал шаруашылығы саласында:
2010 жыл ірі қара мал басын 390,5 мың басқа жеткізу, оның ішінде сиырды 186,5 мың басқа, шошқаны - 208 мың басқа, қоймен ешкіні - 240 басқа, жылқыны
- 76 мың басқа және құсты 3 млн басқа.
Жыл сайын мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді арттыру:
еттің сою салмағы 56,0 мың тоннаға, сүт - 440,5 мың тоннаға, жұмыртқа - 212,0 млн. данаға, жүн жеке салмағы - 640 тоннаға дейін жеткізу.
Көлік инфрақұрылым
Қолда бар коммуникация жүйесін сақтау, оны техникалық жағдайдан тиісті нормативті талаптар деңгейіне дейін жеткізу.
Көкшетау қаланың оңтүстік аудандар орталықтарымен үзіліссіз тура автобус айналысын жасауды аяқтау. 2002 жылы автобус байланысына облыстың елді мекендерінің ең кемі 60%, 2005 жылы - 80%, ал 2010 жылы - 100% қамтылады.
Селолық округ мекендерін аудан орталықтарымен байланыстарын автобус маршруттарын ашу. Жыл сайын автобус паркін ең кемі ПАЗ маркалы 40 автобусқа жаңарту, бұған мөлшермен 1 млрд. теңге тартылатын болады.
Автомобиль жолдарын ұстау мен ағымдық жөндеуге 3,5 млрд. теңге жұмсалады.
Солтүстік-Қазақстан облысымен шектесетін, Астана-Бурабай автожолын жобалауды аяқтау жүзеге асырылады.
2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда көліктің барлық түрлерімен жүк тасу көлемі 65%, жолаушы тасымалы 5% өседі, 2010 жылы 2000 жылмен салыстырғанда 1,9 есеге, жолаушылар тасымалы 28% артады.
Қоршаған ортаны және табиғи ресурстарды қорғау Экологиялық жағдайды тұрақтандыру.
Облыстың барлық елді мекендері тұрғындарын үзіліссіз сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету.
Өнеркәсіп қалдықтарын пайдаға асыру.
Салық-бюджет саясаты
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесін осы заманғы децентрализациялау принципінде құру.
Бюджет жүйесін жасау, облыс бюджетін аймақтық жалпы өнімнің 20% дейінгі мөлшерінде түсім өсімін қамтамасыз ету және жергілікті мемлекеттік қызметтер мен бағдарламалардың орындалуын дер кезінде қаржыландыру.
Инвестициялық саясат
Облыс бойынша 2010 жылы негізгі капиталға инвестиция көлемі 11,2 млрд.
теңгеге дейін өседі. Облыстың негізгі қорларын құру мен үдемелі өндіріске инвестицияны меңгеруде негізгі ролді кәсіпорындар мен жеке құрылыс салушылардың өз қаржылары атқарады, жалпы инвестициядағы үлес салмағы 68,2% артады.
Ішкі және сыртқы көздер есебінен инвестициялар тасқынын арттыру облыстың тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз етеді, аймақтағы жалпы инвестициялық ортаны жақсартады, өнеркәсіпте жаңа технологияларды енгізуге мүмкіндік береді, ауыл шаруашылығының ескірген негізгі қорларын жаңартады, шығарылатын тауарлар түрлерін кеңейтеді, шағын бизнесті дамытуға жағдай туғызады, облыстық экспорт мүмкіндігін арттырады, тұрғындар арасында әлеуметтік қиындықтарды жеңілдетеді.
IХ. ТАРАУ.
ДЕПРЕССИЯҒА ҰШЫРАҒАН АУДАНДАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК- ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 11 мамырдағы №561 «Экономикасы тоқыраған аудандарға көмек көрсету туралы» Қаулысына сәйкес мұндай аудандарға Еңбекшілдер, Жарқайың, Қорғалжын аудандары енеді, оларға жалпы әлеуметтік-экономикалық мәселелер тән:
1) Топырақ бонитеті балының төмендігі (Еңбекшілдер - 39, Жарқайың - 33, Қорғалжын - 26), ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының төмен техникалық жарақтандырылуы (оған қоса несиешілер талабын қанағаттандыру үшін шаруашылық мүлкінен алынған бөлігі есебінен төмендеген) ауданның ресурстық мүмкіндігінің қомақты төмендеуіне әкеліп соқты.
2) Ауыл шарушылығы өндірісіндегі жоғары тәуекелділік.
3) Өнеркәсіпті дамыту деңгейінің төмендігі (Еңбекшілдер ауданы - 1,3% облыс өнеркәсіп өндірісі көлемімен алғанда; Жарқайың ауданы - 0,4%;
Қорғалжын ауданы - 0,2%).
4) Жекелеген елді мекендерде сумен қамтудың қағыс қалуы, ауыз судың қанағаттанғысыз санитарлық-техникалық жағдайы.
5) Аудандар бюджетінің дотациялығы:
Аудандар атауы
Жергілікті бюджеттің кіріс бөлігіндегі трансферттің үлес салмағы,% 1999 ж.
2000 ж.
2001 ж.
Еңбекшілдер
Жарқайың
Қорғалжын
6) Автомобиль жолдарын ұстауды қаржыландырудың болмауы немесе жетімсіздігі.
7) Өндірістің ұзақ құлдырауы.
8) Жұмыссыздық деңгейінің жоғарылығы, мысалы Қорғалжын ауданында 2000 жұмыссыздық деңгейі жалпы экономикалық белсенді тұрғындардың 30,6% құрады, Еңбекшілдерде - 23,2%, Жарқайында - 15,8%.
9) Бюджет қаржысы мен инвестицияның жетімсіздігі.
10) Тұрғындардың өмір сүру деңгейінің төмендеуі.
Барлық осы себептер бұл аудандардан тұрғындардың көптеп кетуіне түрткі Аудандар Тұрғындар саны, мың адам 1995 ж.
1996 ж.
1997 ж.
1998 ж.
Жоғарыда көрсетілген мәселелерден басқа Еңбекшілдер ауданында экологиялық проблемада бар:
1992 жылдан бастап қорғаныс өнеркәсібін консервациялау жоспарына байланысты (9 мың адам Заозерный п. Жұмыссыз қалды) № 3 кен өндіру басқармасымен уран өндіру тоқтатылды. Кәсіпорындар айналысында тау-жыныс қалдықтарының үйінділері қалды.
1303 мың тонна тауарлы уран рудасы (758 мың текше метр), 1988 мың тонна теңгерілген руда (1156 мың текше метр) және бос тау жынысы 8261 мың текше метр үйінділері түрінде жатыр. Оларда көп мөлшерде металл (уран) мен фосфор бар. Рекультивациялық жұмыстар толық көлемде жүргізілмеген.
Сондықтан «Уранликвидрудник» РМК жұмысын жақсарту үшін қоршаған ортаны қорғау саласы бойынша қаржы бөлінуі қажет. Оған қоса степняк қаласындағы бұрынғы алтын өндірумен айналысқан кәсіпорындардың бұзған жеріне рекультивация жасау үшін қаржы қажет етіледі.
Х. ТАРАУ.
ПЕРСПЕКТИВАЛЫҚ ЖОБАЛАР Жобаны жүзеге асыру мерзімі Жобалар атауы Жоба сомасы (мың АҚШ долл.)
дыру көзі 2002-2003 ж.ж.
Инвестиция
Қазақстан Республикасы аумағында авиациялық техникалардын жөндеуін ұй- ымдастыру 2002 ж.
«Тыныс» ААҚ Солтүстік және Орталық Қазакстанды газдандыру үшін пласт- масса тұрбалары мен газ темір қондырғыларын шығару «Тыныс» ААҚ мұнайгаз кешені үшін жабдықтар шығару 2002-2003ж.ж.
«Тыныс» ААҚ газ есептегіштерін шығару 2002ж.
2002-2006ж.ж.
Инвестор қаражатта- 1 кезекте Васильковка кен байыту комбинатының құрылысын аяқтау ры «Биомедпрепарат» АҚ таблетка, маз, ампула түрінде дәрі-дәрмек шығару өн- дірісін жасау (туберкулезге қарсы, жүрек-тамыр ауруларына)
«Биопрепарат» АҚ микроорганизмдер идентификациясын бөлу үшін сіңбелі дәрмектер шығаруды ұйымдастыру «Акфарм» ЖШС сұйық, таблетка, маз және ампула түрінде дәрі-дәрмек өнім- дерін шығару бойынша техноглогиялық модулді кешенді жасау 2002-2004ж.ж.
Несие ре- сурстары
«Горводоканал» басқармасына канализацияның тұйық коллекторларын жасау Ағынды суды тазалау кондырғылары «Техноконтракт» ЖШС су жылытқыш 3-ші КВТК- 100/150 Казаныиың қүры- лысы «Техноконтракт» ЖШС М-2 жылу магистралы құрылысы «Техноконтракт» ЖШС хим.су тазалағышы құрылысы Қосалқы сумен қамту (Қопа көлінен сумен жабдықтау) «Техноконтракт» ЖШС «Техноконракт» ЖШС Көкшетау қ. ыстық сумен жабдықтауды қалпына келті- ру РК-2 2*10,5 Мвт күші бар энергетика 15600 қазандығының құрылысы «Техно- контракт» ЖШС Көкшетау қ. жылумен жабдықтау нысандарына К және П орнату (жылу есебі есептегіші) «Техноконракт» ЖШС Барлығы Натуралдық көрсеткішпен алғандағы өнеркәсіп өнімдерін өндірудің болжамы 2001ж.
2003ж.
2004ж.
2005ж.
2010ж.
Жоспарланған сату на- есеп рығы (%)
Көрсеткіштер
Өл- шем бірлігі бо- лжам Ішкі Сыртқы ке- зең Тау-кен өнеркәсібі Энергетика үшін материал- дар өндіру 248,6 263,9 267,9 273,3
-тас көмір мың
Металл кендерін өндіру 363,4
-темір кені 661,1
-алтын кені
Тау-кен өнеркәсібінің өзге салалары 374,7 385,7 391,5 399,3 419,3
-доломит 440,8
-ұсақ тас куб.м.
Өңдеу өнеркәсібі
Ауыл шаруашылығы өнім- дерін қайта өңдеу
-ет және ет өнімдері
-өңделген сүт және кілегей
-сары май 179,9
-ұн
-ыстық нан 208,6
-арақ дал.
396,6
-этил спирті
-алкогольсіз ішімдіктер және минерал су Ағаш сүрегі және ағаш бүй- ымдары өндірісі
- ағаш материалдар
Қағаз және қатырма кағаз өн- дірісі, баспа ісі
-газеттер және журналдар дана Химия өнеркәсібі
- фосфорлық тыңайтқыштар
- моногидраттағы күкірт қы- шқылы Өзге металл емес минерал өнімдер өндірісі 130,0
- шыныдан жасалған ыдыс- тар млн.
-бетоннан жасалған жинал- малы құрылыс құрастырма- лары Түсті металдар ондірісі
- күміс кг.
- катодты алтын
- ажыратылған алтын
Балқыту өндірісі
- шойын балқыту
-түсті металды балқыту Машина жасау құрылысы
- подшипниктер
- су есептегіштер
Электр куатын, газ және суды өндіру мен бөлу
- электр қуаты кВт/с.
- жылу қуаты
Гкал.
-табиғису куб.м
Инвестициялық сала 2010, (есеп)
(бо- лжам)
Негізгі капиталға инвестиция, барлығы, млн. теңге соның ішінде қаржыландыру көздері:
1.Республикалық бюджет қаражаты Ауыл шаруашылығы Электр қуатын, газды жоне суды өндіру мен бөлу Құрылыс Сауда Мейманханалар мен мейрамханалар Көлік және байланыс Қаржылық кызмет Өзге коммуналдык, әлеуметтік және арнайы қызметтер
2. Жергілікті бюджет қаражаты Электр қуатын, газды және суды өндіру бөлу Меймамханалар мен мейрамханалар Қаржылық қызмет Мемлекеттік басқарма Өзге коммуналдық, әлеуметтік және арнайы қызметтер
3. Ұйымдар мен кәсіпорындар және халықтың меншікті қаража- ты Электр қуатын, газды және суды өндіру мен бөлу Строительство Жылжымайтын дүние-мүлікпен операциялар
4. Шетелдік инвесторлар қаражаты *-Аз кәсіпорындарсыз алдын-ала алынған мәліметтер Негізгі ауыл шаруашылық өнім түрлерін өндіру және тұтыну балансының Өнім Жоспарланған сату нарығы (%)
ж.
1 ке- 2 ке-
Астық (өңделгеннсн кейінгі сал- мағымен)
Өндіріс, млн. т
Шығымдылық, ц/га
ІШКІ тұтыныс, млн.т
Экспорт, млн. т
Импорт, млн.т соның ішінде:
Бидай
Шығымдылық. ц/га
Ішкі тұтыныс, млн. т
Экспорт, млн.т
Импорт, млн.г
Күріш
Импорт млн.т
Мақта
Өндіріс, мың.т
Шығымдылык, ц/га
Ішкі тұтыныс, мың.т
Импорт, мың.т
Көкөніс және бақша өнімдері Өндіріс. мың.т 100,0 61,32 45,62 46,51 Ет және ет өнімдері Өндіріс, мың.т (тірі салмағымен)
Өндіріс, мың. т (сойыс салмағымен)
Импорт, мың. т
Сүт және сүт өнімдері 384,3 393,9 400,5 406,5 383,8 393,4 400,0 406,0 410,0 440,0 Импорт, мын. т Жұмыртқа Өндіріс, млн.дана 185,1 188,5 192,5 196,5 Ішкі тұтыныс, млн.дана 175,10 176,50 178,50 180,5 182,0 187,2 10,00 14,00 16,00 Импорт, млн.дана Өсімдік майы 2400,0 2600,0 2650,0 2339,0 2538,0 2587,0 Экспорт, мың. т Сары май Өндіріс, тонна
606.0
100.0
Ішкі тұтыныс, тонна
Импорт, тонна
Ұн 126,0 127,0 128,0 129,0 135,0 Ескерту: 2001 жылғы сары май өндірісі қайта өңдеу кәсіпорындары бойынша облыстық статистика басқармасының мәліметтерінен алынды 2001 жылғы есеп айырысу жылындағы астықты тұтыну бойынша мәліметтер провизорлы Ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің болжамы Өлшем Жыл болжам 58024,6 Ауыл шаруашылыгының жалпы өнімі ( 2000 жылдың салы- стырмалы бағасымен)
теңге
Өткен жылдың тиісті кезеңіне %- бен 133,0 39070,5 Өсімдік шаруашылығы тенге 144,1 109,5 18954,1 Мал шаруашылығы 103,9 107,2 105,002 104,9972 111,1 Ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің құрылымы - барлығы 2010 жылға дейін әр түрлі шаруашылық жүргізу формаларын дамытудың Шаруашылық жүргізу түрлері өл. бір.
с.і.
Мемлекеттік кәсіпорындардың барлық түрлері Серіктестіктер Акционерлік қоғамдар Өндірістік кооперативтер Шаруа (фермерлік ) қожалықтары 2010 жылға дейінгі мал басы санының болжамы Мал түрі өлшем МІҚ мың бас.
359,2 357,6 364,7 368,3 390,5 с.і. сиырлар 177,6 181,1 184,7 186,5 қойлар және ешкілер 191,3 шошқалар 179,3 189,4 жылқылар түйелер млн. бас Ақмола облысы бойынша 2010 жылға дейінгі көлік және байланыс болжамы.
Жүк тасымалдарының көлемі, млн.т темір жол көлігі автомобиль көлігі өзен көлігі әуе көлігі Жолаушылар тасымалдау, мың адам 48635,0 49511,0 51952,0 55403,0 58454,0 70505,0 2269,0 2300,0 2340,0 2390,0 2440,0 2490,0 46358,0 47200,0 49600,0 53000,0 56000,0 68000,0 қала электр көлігі Жүк айналымы, млн. ткм 34856,0 34701,0 35662,0 36772,0 37822,0 40402,0 32700,0 32800,0 33700,0 34700,0 35740,0 40000,0 2154,6 1900,0 1960,9 2020,8 2080,7 Жолаушылар айналымы, млн.км 1720,1 1741,0 1777,0 1812,0 1852,0 2124,0 1256,0 1270,0 1295, 1320,0 1350,0 1550,0 453,5 460,0 470,7 480,4 490,2 560,0 8769,6 8970,0 9150,0 9330,0 9520,0 11000,0 Көлік кәсіпорындарының табыстары, млн.теңге (т/ж көлігін қос- пағанда қала және жол көлігі, млн.теңге 8 769,6 8 970,0 9 150,0 9 330,0 9 520,0 000,0 әуе көлігі, млн.теңге 8 158,0 8 117,0 8 127,0 8 147,0 8 270,0 Қатқыл табанды жалпы пайдаланылатын автомобиль жолдары- ның ұзақтығы, км 252,0 107,0 120,0 150,0 170,0 Қалпына келтірілген жолдардың ұзақтығы, км, барлығы (орта жә- не капиталдык жөндеу)
олардың ішінен:
- республикалық, км 230,0 110,0
- жергілікті, км
Халыққа байланыс қызметін көрсетудің көлемі, млн.теңге 1 132,3 1 219,2 1 255,0 1293,0 1 332,0 1 560,0 Тұрғындарға орнатылған негізгі телефон аппараттары, мың, дана Әлеуметтік орта Өл.
бір.
1. Еңбек ресурстары жинақтық балансының мәлімет- тері X 780,5* 772,3 769,2 768,4 767,7 760,8 Тұрғындардың жалпы саны (ортажылдық )
440,7 432,5 431,8 430,3 428,5 426,8 Еңбек ресурстарының барлығы (.А+Б)
387,4 379,5 378,9 377,5 375,8 376,8 А. Экономикалық белсенді тұрғындар оның ішінде:
342,4 340,7 341,9 342,7 344,6 348,3 Экономикада айналысқан-барлығы:
187,7 185,9 186,3 186,9 188,6 191,2 Экономикалық кызмет саласында айналысатындар (шағын кәсіпорын саласында айналысатындарды коса алғанда)
Ауыл шаруашылығы, аң аулау және орман шаруашы- лығы балық аулау, балық шаруашылығы Өнеркәсіп Сауда, автомобильдерді және бұйымдарды жөндеу Мейманханалар және мейрамханалар Қаржы қызметі Жылжымайтын мүлікпен жүргізілетін операциялар, аренда және кәсіпорындарға көрсетілетін кызметтер Мемлекеттік басқару Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер Басқа коммуналдық, әлеуметтік және арнаулы қыз- меттер 135,8 135,6 136,3 136,8 Дербес айналысатын тұрғындар Шаруа (фермерлік) кожалықтарында айналысатындар Жұмыссыздар - барлығы:
Б. Экономикалық белсенді емес тұрғындар-барлығы:
ІІ. Шет ел жұмыс күштерінің келуі, адам ПІ. Демография Туу 10,79 ТЖК (туудың жалпы коэффиценті)
ада- мға
Өлім-жітім
-17,8
-10,5*
-14,8
Миграция сальдосы, соның ішінде:
ерлер әйелдер
IV.Білім беру 1 мұғалімге келетін шәкірттер саны (орта білім)
Х 10,43 10,01 10,25 10,46 10,67 10,88 12,01 1 оқытушыға келетін шәкірттер саны (бастауыш, орта кәсіптік білім)
1 оқытушыға келетін студенттер саны (жоғары кәсіп- тік білім)
176,1 174,2 173,5 173,3 173,2 171,6 Тек қана орта білімі бар үлкендер саны** Жоғары білімі бар үлкендер саны** Білім беруге жергілікті бюджет шығындары*** 4478,8 4757,0 7764,0 8017,0 8281,6 8554,9 тг V.Әлеуметтік ортаның басқада көрсеткіштері Кедейлік шегінің мөлшері (ортажылдық)
105,7 101,4
Кедейлік шегінен төмен тұратын адамдарың саны (ор- тажылдық)
мың.
1508,6 1542,0 2545,0 2601, 2658,2 Әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қамсыздандыруға бағытталған жергілікті бюджет шығындары*** 121,0 108,3 107,4 107,9 108,0 Зейнеткерлер саны (ортажылдық)
Зейнетақы жинақтау жүйесіне қатысушылар саны**** Зейнетақы қорларының сомасы**** 1072,3 5914,8 3298,8 3061,4 2777,0 2811,2 3200,0 Қалалардың тұрғын үй қоры кв.м.
* Оперативті мәліметтер ** 1999 жылғы тұрғындар санағына негізделген оперативтік мәліметтер *** Функционалдық топтарға бөліп бюджеттік жіктеуге сәйкес мәліметтер **** ЗБМО-да берілген мәліметтер жоқ ***** Істердің нақты жағдайын көрсетпейтін Салық комитетінің айғақты мәліметтері.
Өнеркәсіп өнімінің негізгі түрлерін өндіру және тұтыну балансының 2010 жыл бо- Өнім түрлерініц атаулары 2001 жыл 2002 жыл 2003 жыл 2004 жыл бо- 2005 жыл бо- Көмір және лигнит Өндірісі млн. тонна Ішкі тұтыну, млн. тонна Экспорт, млн. тонна Импорт, млн. тонна Мұнай Газ конденсаты Темір кені Өндірісі, мың. тонна Ішкі тұтыну, мың. тонна Экспорт, мын. тонна Импорт, мың. тонна Хром кені Экспорт, мың. тонна Ет және ет өнімдері * Өпдірісі, мың. тонна Сүт және сүт өнімдері ** 384,8 394,4 401,0 407,0 411,0 Жұмыртқа *** Өндірісі, млн. дана Ішкі тұтыну, млн. дана 175,1 176,5 178,5 Экспорт, млн. дана Импорт, млн. дана Өндірісі, тонна Ішкі тұтыну, тонна Экспорт, тонна Ішкі түтыну, тонна Кондитерлік өнімдер Арақ Өндірісі, мың. дал.
Ішкі тұтыну, мың. дал.
Экспорт, мың. дал.
Импорт, мың. дал.
Ликер-арақ бұйымдары
Ішкі тұтыну, мын. дал.
Сыра
Ішкі түтыну, мың. дал.
Алкогольсіз ішімдіктер 420,6 Темекі бұйымдары Өндірісі, млрд. дана.
Ішкі тұтыну, млрд. дана.
Экспорт, млрд. дана
Импорт, млрд. дана
Мақта талшығы
Кілем және кілем бұйымдары Ішкі тұтыну, мың.кв. м.
Экспорт, мың. кв. м.
Импорт, мың. кв .м.
Кокс
Мұнай өнімдерінің өндірісі Ішкі түтыну. мың. тонна Сонын ішінде:
-Бензин
Дизель жанармайы
Сары фосфор
Фосфорлық тыңайтқыштар Қара металдар прокаты Ферро-қорытпа Ішкі тұтыну, мың.тонна Қорғасын Мырыш Өндірісі, мын. тонна Импорг, мың. тонна Жез Электр қуаты Жалпы злектр қуаты, барлығы, саг.
млн.кВт.
Өндірісі, сағ. млн. кВт.
Ішкі тұтыну, сағ. млн. кВт.
Экспорт, сағ. мың. млн. кВт.
Импорт, сағ.млн. кВт.
*, **, *** Ет, сүт және жұмыртқа облыстың ауыл шаруашылығында өндіріледі

На русском языке:
Ақмола облысының мәслихаты Решение Акмолинского Маслихат Акмолинской области областного маслихата от 12 апреля 2002 года № С-16-5.
Зарегистрировано Управлением юстиции Акмолинской области 3 мая 2002 года за № 1073. Утратило силу решением Акмолинского областного маслихата от 6 июля 2007 года № 3С-28-12 Об утверждении стратегического плана развития Акмолинской области до 2010 года
1. Утвердить стратегический план развития Акмолинской области до 2010 года. (Прилагается)
2. Контроль за реализацией стратегического плана развития области до 2010 года возложить на постоянную комиссию областного маслихата по вопросам бюджета, финансов, экономики, социального развития и социальной защиты населения.
3. Настоящее решение вступает в силу после его государственной регистрации областным управлением юстиции.
Председатель сессии, секретарь областного маслихата М. Койшибаев Стратегический план развития Акмолинской области до 2010 года МИССИЯ Сохранение стабильности в социально-экономическом развитии области, обеспечение населения столицы продовольствием, участие предприятий стройиндустрии в застройке г. Астаны, расширение и повышение качества предоставляемых услуг в туристических зонах региона.
ГЕНЕРАЛЬНАЯ ЦЕЛЬ
Создание условий для динамичного развития экономики региона и повышение уровня жизни населения.
ВВЕДЕНИЕ
Стратегический план развития Акмолинской области до 2010 года разработан в соответствии со Стратегическим планом развития Республики Казахстан, утвержденным Указом Президента РК от 4 декабря 2001 года № 735. В целях реализации предварительного этапа долгосрочной Стратегии развития Казахстана до 2030 года, был утвержден стратегический план развития области на 1998-2000 годы, который был успешно реализован.
Наметившаяся во второй половине 1999 года стабилизация промышленного производства переросла в 2000-2001 годах в устойчивый рост. Объем товарной продукции в действующих ценах за этот период увеличился более чем в 1,5 раза.
Расширились хозяйственные связи предприятий области с крупными компаниями по поставке продукции в рамках Республиканской программы импортозамещения. За счет реанимации простаивающих и создания новых предприятий, восстановления и создания новых рабочих мест на действующих организовано 3512 рабочих мест. Есть возможности для дальнейшего увеличения производства золота, подшипников, железобетонных шпал, добычи железной руды, угля.
Основой экономики области является сельское хозяйство, которым занимаются 434 агроформирования, имеющих форму юридического лица и 4100 крестьянских и фермерских хозяйств. Объем продукции сельского хозяйства в области в 2001 составил 63,8 млрд. тенге. Валовой сбор зерна за 2001 год составил более 4,3 млн. тонн, что на 44,1% больше, чем в 2000 году. Достигнут рост поголовья всех видов скота и птицы.
Поступило в бюджет 13,4 млрд. тенге налогов и других обязательных платежей, по сравнению с 2000 годом общая сумма налогов возросла в 1,2 раза.
Уровень официально зарегистрированной безработицы составил 3,2%, среднемесячная заработная плата хозяйствующих субъектов возросла по сравнению с 2000 годом на 20,4% и составила 10389 тенге. Динамично развивается малое предпринимательство.
Стратегические задачи и стратегии действий обсуждались на уровне руководителей области с участием всех исполнительных органов.
Разработанный стратегический план развития Акмолинской области до 2010 года будет ежегодно анализироваться, и конкретизироваться с учетом складывающейся ситуации на мировом рынке и социально - экономического развития Республики и области.
РАЗДЕЛ I.
СОЦИАЛЬНАЯ ПОЛИТИКА
1. Увеличение численности населения
1. ЦЕЛЬ
Приостановка снижения численности населения, стабилизация демографических показателей.
2. АНАЛИЗ СИТУАЦИИ
На 1 января 2002 года в области проживало 800,5 тыс. человек, в том числе 370,6 тыс. человек (46,3%) - городских и 429,9 тыс. человек (53,7%) - сельских жителей. По сравнению с 1995 годом численность населения сократилось на 154,8 тыс. человек или на 16%, из них наибольшее снижение произошло в 1999 году на 43 тыс. человек (на 5%).
Половозрастная структура населения: мужчин - 384,2 тыс. человек (48,0%), женщин - 416,3 тыс. человек (52,0%).
По возрасту:
0 - 9 лет - 16,0% 10 - 19 лет - 19,5% 20 - 29 лет - 14,9% 30 - 39 лет - 15,6% 40 - 49 лет - 13,6% 50 - 59 лет - 8,3% 60 - 69 лет - 7,6% 70 лет и выше - 4,5% Численность населения по национальному составу: казахи - 308,2 тыс.
человек, русские - 312,2 тыс. человек, украинцы - 56,0 тыс. человек, немцы - 48,0 тыс. человек и другие нации - 76,1 тыс. человек.
В результате естественного миграционного движения в период от переписи 1989 года до переписи 1999 года численность и национальный состав изменились следующим образом. Численность населения за 10 лет уменьшилась на 167 тыс.
человек или на 13%, из них численность казахов возросла на 89 тыс. человек, т.е.
на 39%, немцев, наоборот, сократилось на 71 тыс. человек (на 58%), украинцев - на 32 тыс. человек (на 34%), русских на 118 тыс. человек (на 26%) и т.д.
Демографическая ситуация в последние годы оценивается как неблагоприятная из-за снижения рождаемости, повышения смертности и сохранения миграционного оттока населения.
Снижен на 43% уровень рождаемости с 13,1 тыс. человек в 1995 году до 7,5 тыс. человек в 1998 году и только, начиная с 1999 года, рождаемость начинает увеличиваться и составила 9,7 тыс. человек, в 2000 году - 10,2 тыс. человек.
Аналогично уровень смертности снижен на 28% и также с 1999 года увеличивается, но более медленными темпами.
Анализ естественного движения населения показывает, что по сравнению с 1995 годом естественный прирост населения снизился почти в четыре раза и составил в 2000 году всего 697 человек, а в 1989 году за счет естественного прироста население увеличивалось на 10-12 тыс. человек. На наличие негативных демографических процессов повлияли нестабильность социально-экономической ситуации, высокий уровень безработицы, неуверенность людей, особенно молодежи, в завтрашнем дне.
Из миграционных процессов наибольшее значение имеет миграция в дальнее и ближнее зарубежье. Наиболее значительной отток населения вследствие внешней миграции наблюдался в 1995 году, когда из области выбыло 40,8 тыс. человек, а прибыло 19,7 тыс. человек, отрицательное сальдо составило 21,1 тыс. человек (без межобластной миграции). Мотивация выезда за пределы страны имеет связь с экономическими и социальными факторами, в демографической структуре, выезжающих преобладают жители малых и средних городов, где ситуация на рынке труда и занятости не улучшается. По причине падения объемов промышленного производства, строительных работ, транспортных и бытовых услуг в составе выезжающих преобладают квалифицированные специалисты и рабочие. В тоже время в малые и средние города активно переселяются семьи сельских жителей, которых привлекает наличие коммуникаций и возможность заниматься подсобным хозяйством в условиях относительно развитой социально-обслуживающей инфраструктуры.
Особенно обострилась проблема миграции в сельской местности.
Реорганизация сельскохозяйственных предприятий привела к резкому сокращению рабочих мест, закрытию больниц, детских садов, исчезла сеть бытового обслуживания на селе.
Общее сальдо миграции также отрицательное и достигло своего максимума в 1995 году - 25,4 тыс. человек. Со следующего года наметилось ежегодное снижение отрицательного сальдо и в 2000 году оно снижено в 2,4 раза (в сравнении с 1995 годом) и составило 10,5 тыс. человек.
2.1. Сильные стороны
Половозрастная структура населения указывает на его относительную молодость.
Содействие репатриации этнических казахов на свою историческую родину.
2.2. Слабые стороны
Усиление факторов влияния на рост смертности населения: травматизм, алкоголизм, табакокурение, наркозависимость, различные инфекции, экологическое загрязнение окружающей среды, недостаток питьевой воды в отдельных районах.
Рост уровня и глубины бедности, низкая платежеспособность населения.
Неадекватность медицинских мер по снижению уровней заболеваемости и смертности. Отсутствие широкого доступа к первичной медико-санитарной помощи, особенно в сельской местности.
Слабое нравственно - половое воспитание, отсутствие демографического и гендерного образования.
Отсутствие эффективной системы мер жилищного обеспечения молодых семей.
2.3. Возможности
Увеличение занятого населения в реальном секторе экономики, в малом и среднем бизнесе, сельском хозяйстве.
Приток оралманов из других государств, иммиграция населения из других областей и тенденция скопления их вокруг столицы и столичной области.
2.4. Угрозы
Несдерживаемые эмиграционные процессы.
Дальнейшее ухудшение состояния окружающей среды.
Износ водопроводов и отсутствие в ряде населенных пунктов источников чистой воды.
3. СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ЗАДАЧИ Рост численности населения.
Снижение уровня смертности и увеличение ожидаемой продолжительности жизни.
Сдерживание эмиграционных процессов и активизация иммиграции.
4. Стратегия действий
4.1. Рост численности населения Главенствующая роль будет отводиться естественному приросту населения.
На период 2002-2005 г.г. и 2006-2010 г.г. в области будет обеспечен рост рождаемости, повышение коэффициента рождаемости до 15,5 на 1000 человек.
Реализация региональной программы «Охрана здоровья».
Снижение уровня младенческой смертности к 2010 году будет достигнуто в результате укрепления статуса многодетной семьи, поощряя их материально и морально, предоставляя ощутимые налоговые льготы для этих семей.
На период до 2010 года будут приняты меры по проведению активной политики занятости молодежи через разработку программ кредитования молодых людей на цели получения ими профессионального образования, создания собственного дела в сфере малого и среднего бизнеса.
4.2. Снижение уровня смертности и увеличение ожидаемой продолжительности жизни.
Реализация программы «Охрана здоровья матери и ребенка» позволит к 2010 году снизить уровень младенческой смертности в два раза.
В результате повышения жизненного уровня населения, роста занятости, улучшения медицинского обслуживания населения в сельской местности, выполнения региональных программ «Здоровье народа», «Диабет», «Профилактика и снижение травматизма в Акмолинской области» увеличится средняя продолжительность жизни на 5 лет и составит 69 лет.
4.3. Сдерживание эмиграционных процессов и активизация иммиграции.
За счет обеспечения занятости населения путем сбалансированности реализации программы размещения производительных сил до 2015 года, выполнения программы по борьбе с бедностью и безработицей, программы по реализации концепции миграционной политики к 2010 году сложится положительное сальдо миграции (5 тысяч человек).
Проводить политику содействия репатриантов, приема по квоте, улучшение жилищных условий и т.д.
Создание условий коренным жителям области, особенно молодежи, для получения качественного среднего и специального образования и обеспечение трудоустройства выпускников учебных заведений.
2. Экономически, экологически, социально обоснованная схема размещения населения в регионе Повышение уровня жизнеобеспечения населения в сельских районах и сохранение существующей схемы размещения населения в промышленных регионах, ликвидация неперспективных сел.
На территории области расположены 10 городов, в том числе 2 областного подчинения и 17 районов. По состоянию на 1 октября 2001 года на территории области проживают 800,5 тыс. человек, в том числе в сельской местности - 432,3 тыс. человек.
Исторически и экономически сложилось так, что крупные промышленные предприятия области расположены в городах, где сосредоточенно 46,0% Акмолинская область обладает сравнительно неплохим промышленным потенциалом.
На территории области сосредоточены уникальные по своему составу и масштабности запасы золота, серебра, урана, мусковита, молибдена, каолина, имеются промышленные запасы железной руды, угля, различных строительных материалов. При участии солидных инвесторов промышленный потенциал горнодобывающей и всей промышленности может быть значительно увеличен. В первую очередь имеются неплохие возможности по освоению Кумдыкольского месторождения технических алмазов, Алексеевского и Ельтайского каолинов, Кулетского мусковитов. Это может существенным образом увеличить экспортные возможности не только области, но и Республики.
Основой обрабатывающей промышленности, занимающей 71,6% областного производства (данные 2001 года), являются предприятия переработки сельскохозяйственной продукции и пищевой отрасли, производящие около трети всей промышленной продукции области.
Порядка 20% областного производства приходится на предприятия машиностроительной и металлообрабатывающей промышленности.
Значительные объемы этой продукции (около трети) приходятся на долю Васильковского ГОКа, ТОО «Казахалтын» и рудника «Жолымбет», постоянно увеличивающих производство цветных металлов.
К предприятиям машиностроения относятся заводы бывшей оборонной промышленности ОАО «Тыныс» и ОАО «Наука-Восток».
В последние годы ускоренными темпами развивается производство на Степногорском подшипниковом заводе.
К химической промышленности относится ЗАО «Казсабтон» (бывший Целинный горно-химический комбинат). Здесь имеются большие возможности по увеличению переработки урановых руд и выпуску фосфорных удобрений.
В связи с реформированием и реорганизацией значительной части предприятий в 90 годах в отрасли наблюдалось снижение производства. Начиная со второй половины 1999 года, положение в промышленности стабилизировалось, в 2000-2001 годах наметился устойчивый рост производства. Индекс физического объема промышленной продукции в 2001 году составил против уровня 1999 года 121,7%.
В 2001 году по сравнению с 1999 годом среднемесячная заработная плата на промышленных предприятиях области возросла в 1,3 раза (на 3341 тенге) и составила 13218 тенге, что выше среднеобластного уровня в 1,3 раза.
Уровень официальной безработицы в основных промышленных центрах за вышеуказанный период сокращен в 1,3 раза, но остается выше среднеобластного уровня.
Основным направлением сельскохозяйственного производства является зерно. Повсеместно развито производство животноводческой продукции.
Начиная с 1999 года, в отрасли приостановлен спад производства и появилась устойчивая тенденция роста сельскохозяйственной продукции. За 1999- 2001 гг. среднегодовое производство зерна составило 3,3 млн. тонн, что на 47% выше уровня 1994-1998 годов. Производство мяса за 1999-2001 годы увеличилось на 4%, молока 15%, яиц - в 1,6 раза.
Анализ численности населения за 1999-2001 гг. показал, что доля проживающих в сельской местности сокращается с 54,4% (1999 год) до 53,1% (2001 год).
В 2001 году уровень официальной безработицы в сельских районах колеблется от 0,8% до 5,5%, при среднеобластном 3,2%. В 2000 году этот показатель был выше и составлял от 1% до 8,7%, при среднеобластном - 4,6%.
В области 17 районов, из них 3 являются депрессивными. Местные бюджеты являются дотационными. Так, в 2001 году в среднем по районам удельный вес трансфертов занимает 36%, по депрессивным (Енбекшильдерский, Жаркаинский, Коргалжынский районы) до 80%.
Для улучшения сложившейся схемы размещения населения, депрессивным районам оказывается поддержка на местном уровне, а именно ежегодно увеличивается объем субвенций из областного бюджета, что позволило полностью ликвидировать задолженность по детским и жилищным пособиям и своевременно решать возникшие проблемы регионов. Наряду с государственной социальной помощью оказывается благотворительная помощь общественными организациями, фондами, крупными предприятиями и предпринимателями.
Экономическая стабилизация, увеличение доли занятого населения в промышленном секторе, в малом бизнесе, сельском хозяйстве путем реализации программы реанимации простаивающих предприятий, восстановления и создания новых рабочих мест, программы импортозамещения, программ «Сапалы су» и «Социально-экономическое развитие села».
Сырьевая направленность сельскохозяйственного производства.
Неразвитость коммуникаций и инфраструктуры, низкий уровень благоустройства.
Невыполнение мероприятий, предусмотренных Постановлением Правительства РК от 11.05.1999 г. № 561 в части выделения средств из республиканского бюджета для закупа зерна в депрессивных районах по приемлемым ценам.
Неблагополучная экологическая обстановка.
Активизация экономической стабилизации в реальном секторе экономики и развитие малого и среднего бизнеса, обеспечение занятости в рамках схемы размещения производительных сил, социальная защита.
Отсутствие своевременной и необходимой поддержки местных товаропроизводителей.
Слабое развитие коммуникаций и инфраструктуры.
Отсутствие финансирования социально-значимых инвестиционных проектов.
Выработка конкретных мер по социально-экономическому развитию села.
Активизация развития малого и среднего предпринимательства, увеличение занятости в малом бизнесе.
4. СТРАТЕГИЯ ДЕЙСТВИЙ
4.1. Выработка конкретных мер по социально-экономическому развитию села На каждую пятилетку будет принята программа «Социально - экономического развития села» с учетом сложившейся социально-экономической ситуации.
На первом этапе такая программа разработана, она включает в себя конкретные меры по организации системы сбыта продукции, созданию информационно-маркетинговой системы, машино-технологических станций, возрождению семеноводческой и селекционно-племенной работы, а также основные направления в переработке сельскохозяйственной продукции.
Планируется строительство, ремонт и реконструкция водопроводных сетей на общую сумму 112,7 млн. тенге из фонда охраны окружающей среды, реконструкция и капитальный ремонт оросительных систем - 108,0 млн. тенге из местного бюджета, содержание и восстановление автодорог, дорожное строительство - 3,5 млрд. тенге.
4.2. Активизация развития малого и среднего предпринимательства, увеличение занятости в малом бизнесе.
На каждый этап стратегического плана будет принята программа развития и поддержки малого предпринимательства. На первом этапе программа реализуется и комплекс целенаправленных мер позволит к 2006 году увеличить численность занятых в малом бизнесе до 80 тыс. человек, в 2010 году - 90 тыс. человек.
3. Развитие и оптимальное использование трудовых ресурсов в регионе Наиболее полная продуктивная занятость населения, снижение безработицы и преодоление бедности за счет осуществления активной политики занятости.
В целях разрешения проблем занятости необходимо провести четкое различие между среднесрочными и долгосрочными целями политики занятости, которые включают:
Среднесрочные цели (на период 2001-2005 годы) - предупреждение безработицы и содействие в трудоустройстве ищущим работу, наряду с оказанием им временной материальной поддержки.
Долгосрочные цели (2006-2010 годы) - стимулирование спроса на рабочую силу путем исправления перекосов в экономике; формирование благоприятной среды для предпринимательства; стимулирование инвестиционной деятельности и создания новых рабочих мест; улучшение качества человеческого капитала;
гарантирование разумной заработной платы и доходов; сокращения бедности.
Начиная с 1999 года, наметилась тенденция экономического роста, роста инвестиций, реанимации предприятий, создания новых производств, развития малого и среднего бизнеса, восстановления сельскохозяйственного производства.
Развитие трудовых ресурсов обеспечивается за счет развития традиционных отраслей экономики - промышленности, предприятий малого бизнеса и сельского хозяйства. В трудовых ресурсах идет рост экономически активного населения и снижение экономически неактивного. В 2000 году трудовые ресурсы составили 456,1 тыс. человек или 56,5% от общей среднегодовой численности населения, 2001 г. - 56,5% и к 2005 г составят - 55,8%.
Рост экономически активного населения происходит за счет роста занятых в отраслях экономики и снижения безработных. Распределение трудовых ресурсов между отраслями экономики в 2001 году достигло следующих пропорций:
промышленность - 23,9%, сельское хозяйство и лесоводство - 10,2%, транспорт и связь - 14,1%, строительство - 3,8%. К 2005 году прогнозируется эти пропорции сохранить.
Самостоятельно занятое население в 2000 году составило 156,3 тыс.
человек, в 2001 г. - 154,7 тыс. человек, к 2005 году - 156,0 тыс. человек.
Произошел рост численности работающих по найму 197,8 тыс. человек, против 191,1 в прошлом году (103,5%).
По сравнению с началом 1998 г. к концу 2001 года более чем в 3 раза снизилось число предприятий, охваченных скрытой безработицей, составив 54 единицы. Число находящихся в вынужденных отпусках (1044 чел.) уменьшилось почти в 10 раз. В 7,5 раза сократилась численность работающих по сокращенному графику работы.
Идет постепенное снижение численности незанятых граждан. На начало 2000 г. уровень общей безработицы составил 14,7%, к концу года 12,6%. Однако количество безработных граждан достаточно высокое. Численность официально зарегистрированных безработных на 1 января 2001 года составило 18,3 тысяч человек (на 1.01.2002 г. - 17,9 тыс. человек). Уровень официальной безработицы на 01.01.2002 г. составил 3,2%.
За период с 1997-2001 г. выплачено 314,3 млн. тенге пособий по безработице.
Рост занятости населения обеспечивается созданием новых рабочих мест во всех отраслях экономики, проведения политики микрокредитования, трудоустройства безработных. За 2001 год создано 29,5 тысяч рабочих мест, или 117,5% к 2000 году (2000 год создано 25,1 тысяч рабочих мест). Уровень трудоустройства возрос с 32,7% в 2000 году до 45,1% в 2001 году, за 2001 год количество трудоустроенных граждан, из числа обратившихся в службу занятости, составило 8,1 тыс. человек.
На общественные работы в 2001 году направлено 39,8% от количества обратившихся в службу занятости (в 2000 г. - 5,3 тыс. человек - 29,3%).
Активная политика в увеличении занятости населения путем реализации региональных программ восстановления предприятий, импортозамещения, комплексной программы по борьбе с бедностью и безработицей, роста поддержки малого бизнеса государством и банками.
Самостоятельно занятое население стремится к развитию предпринимательства, организации субъектов малого бизнеса.
Высококвалифицированные трудовые ресурсы.
Наличие скрытой оплаты труда. Снижаются как налоговые поступления в бюджет, так и социальная защищенность по пенсионному обеспечению.
Темпы роста заработной платы отстают от темпа роста прожиточного Низкий охват программами профобучения безработных.
Неориентированность мер по организации общественных работ на получение экономических результатов. Ограничение видов и источников финансирования общественных работ.
Реорганизация и восстановление производства, малого и среднего бизнеса, создающие дополнительные рабочие места в экономике, согласно схемы размещения производительных сил.
Развитие программ кредитования малого бизнеса, микрокредитования.
Повышение экономической эффективности общественных работ за счет совершенствования нормативной базы, расширения видов и форм указанных работ, ростом потребности в них разных отраслей экономики.
Недостаточная поддержка сельского хозяйства и малого бизнеса государством и банками.
Низкий уровень оплаты труда в отдельных видах экономической деятельности.
Неуправляемый рост масштабов скрытой, нелегальной занятости.
Неконтролируемая миграция сельского населения в города.
Сокращение дисбаланса между спросом и предложением рабочей силы.
Содействие занятости населения в сельских районах.
Развитие оплачиваемых общественных работ для безработных.
Расширение и совершенствование профессиональной подготовки и переподготовки безработных.
1 этап: период 2001-2005 годы.
Снятие напряженности на рынке труда, содействие в трудоустройстве ищущих работу, профессиональная переориентация невостребованной на рынке труда рабочей силы, увеличение охвата общественными работами безработных граждан.
Сохранение и создание новых рабочих мест.
Вовлечение незанятого населения в предпринимательскую деятельность путем организации государственного микрокредитования безработных граждан, желающих открыть собственное дело и за счет привлечения спонсорских финансовых средств.
2 этап: период 2006-2010 годы.
Сбалансированность спроса и предложения рабочей силы, постепенное снижение общего уровня безработицы за счет преодоления диспропорций в экономике, создание условий для развития предпринимательства, хозяйствующих субъектов, обеспечивающих устойчивый рост, сокращение дефицита рабочих мест путем повышения инвестиционной активности всех источников финансирования.
Повышение качества рабочей силы и ее конкурентоспособности.
Рост доходов населения.
4.1. Сокращение дисбаланса между спросом и предложением рабочей силы Стратегия действий в данном направлении будет осуществляться за счет:
- создания новых рабочих мест;
- полного формирования банка свободных рабочих мест и вакансий, трудоустройства на них безработных граждан, создание информационной базы по вопросам занятости в каждом регионе области;
- развития системы профессиональной подготовки переподготовки безработных граждан;
- регулирования трудовой миграции, использования для трудоустройства незанятых граждан республиканского банка вакансий.
В результате достигнутой стабилизации и заметного подъема экономики области, сохранения и создания рабочих мест, реализации программ по борьбе с бедностью и безработицей уменьшится отток трудоспособного населения, повысится его занятость.
4.2. Содействие занятости населения в сельских районах.
Для реализации потенциальных возможностей обеспечения занятости в сельских и депрессивных районах предусмотреть осуществление следующих мер:
- реформирование и развитие земельных отношений;
- создание гибкой системы закупа и переработки сельскохозяйственной продукции, ориентированной на мелкотоварное производство;
- обеспечение доступности кредитных ресурсов;
- определение перечня депрессивных регионов, разработка и реализация специальных программ и мероприятий экономического оздоровления данных регионов, обеспечивающих решение преимущественно в депрессивных районах.
4.3. Развитие оплачиваемых общественных работ для безработных.
При существующей ситуации на рынке труда общественным работам отводится важная роль как действенной, активной и перспективной форме социальной защиты безработных. Использование общественных работ предоставит им возможность временной занятости, в отдельных случаях позволит сохранить квалификационные навыки и мотивацию к труду, в конечном итоге, повысит шансы трудоустройства на рынке труда.
Для достижения экономической эффективности общественных работ, они будут проводиться в определенных секторах экономики, предполагающих активное использование рабочей силы с постепенным переходом временных рабочих мест в постоянные. В этой связи, местными исполнительными органами необходимо ежегодно разрабатывать и реализовывать программы развития общественных работ с определением перечня наиболее важных работ для развития инфраструктуры региона.
4.4. Расширение и совершенствование профессиональной подготовки и переподготовки безработных На структурное несоответствие спроса и предложения рабочей силы предполагается влиять средствами обучения и переобучения безработных профессиям, востребованным на рынке труда. Получение новой или совершенствование имеющейся специальности увеличивает конкурентоспособность безработных при трудоустройстве. Для ориентирования профессиональной подготовки граждан органами труда, занятости и социальной защиты будет организован мониторинг и прогнозирование потребности рынка труда в кадрах определенных профессий и на этой основе корректировка объемов и профилей подготовки специалистов в учебных заведениях области. Требования работодателей к современным навыкам работы будут отражены в учебных планах учебных заведений. Все действия службы занятости при организации профессиональной подготовки и переподготовки безработных должны быть направлены на их обязательное дальнейшее трудоустройство. Возможность гарантированного трудоустройства будет достигаться постоянным сотрудничеством с работодателем.
4. Развитие социальной инфраструктуры ОБРАЗОВАНИЕ Создание эффективно действующей системы образования, обеспечивающей качественные образовательные программы и их эффективную доставку для широких слоев населения.
Стратегией развития Казахстана до 2030 года перед системой образования поставлена цель - обеспечить создание национальной модели образования и ее интеграцию в международное образовательное пространство.
Достижение этой цели обеспечивается через реализацию ряда республиканских и областных программ: информатизация системы среднего образования, разработка и внедрение учебников нового поколения и др.
Принята Государственная программа «Образование» с периодом реализации в 2000 - 2005 годы, целью которой определено создание условий для эффективного развития национальной модели системы образования, обеспечивающей широкий доступ к качественному образованию.
На начало 2001-2002 учебного года в 733 учреждениях общего образования (в том числе 9 негосударственных) обучалось около 156 тысяч учащихся, соответственно в 18 лицеях и профессионально-технических школах - 6,8 тыс.
учащихся, в 12 колледжах (из них в 2 негосударственных) - 5,5 тыс. учащихся.
Увеличилась сеть учебных заведений профессионального образования области за счет создания колледжа экологии и лесного хозяйства и четырех профессионально-технических школ (ПТШ). В 15 районах созданы детские приюты для социально нуждающихся детей. Начал работу областной учебно- оздоровительный центр в курортной зоне Щучинского района и пансионат для одаренных детей в г. Степногорске.
Получила развитие сеть дошкольных учреждений. В 2001 году по сравнению с 2000 их количество увеличилось с 70 до 80. В организациях дошкольного образования охвачены подготовкой 2,9 тыс. детей 5-6 летнего возраста, в общеобразовательных школах - 9,9 тыс. детей.
Функционируют 96 школ по программе углубленного изучения предметов.
В течение трех лет полностью компьютеризированы все 723 государственные общеобразовательные школы. Осуществляется поэтапное подключение школ к сети Интернет. Выход в мировую компьютерную сеть имеют 27 учреждений образования, в том числе 22 школы, 2 детских дома, 1 профессионально- техническая школа (ПТШ) и 2 колледжа.
Приняты конкретные меры по оказанию социальной помощи выпускникам детских домов. Для выпускников детских домов, продолжающих обучение в ВУЗах, учреждена ежемесячная стипендия акима области в размере 3000 тенге и в размере 2500 тенге для учащихся колледжей.
Продолжается работа по формированию новой модели национального образования, которая была связана, прежде всего, с внедрением государственных общеобязательных стандартов образования, учебников и учебно-методических комплексов нового поколения. Только на эти цели на 2001-2002 учебный год для 1-5 классов общеобразовательных школ из бюджета области было выделено 48 млн. тенге.
Кроме этого, в области функционирует 14 университетов, институтов и их филиалов с числом студентов - 16,3 тыс. человек.
Предшкольная подготовка детей.
Полностью завершена компьютеризация системы общего среднего образования.
Ведется учет не посещающих школу детей. При общеобразовательных школах действует фонд всеобуча, разработан и внедрен механизм формирования средств фонда.
Родители активно участвуют в поддержании надлежащего состояния школ.
Финансирование образования составляет 34% от областного бюджета.
Не обеспечен принцип преемственности в обучении государственному языку в организациях образования всех уровней.
Слабо развито партнерство системы образования и сектора предприятий в решении проблем профессионального образования.
Качество образования на всех его уровнях не в полной мере отвечает нынешним запросам.
Все уровни образования характеризуются слабым материально - техническим и учебно - методическим обеспечением.
Не налажен механизм массового приобретения необходимых учебников для учреждений образования.
В системе среднего общего образования произошла в основном только компьютеризация, а не информатизация.
Произошедший разрыв единства воспитания и обучения приводит к росту употребления наркотиков, алкоголя и табачных изделий среди молодежи и подростков. Ослаблена роль трудового воспитания и обучения в профессиональной ориентации учащихся школ.
Взаимодействие ряда организаций образования с учебными заведениями развитых стран.
Развитие информационных систем, возможностей использования Интернета в системе образования.
Снижение общего уровня жизни населения делает все более уязвимыми обучающихся из малообеспеченных семей, вследствие чего имеет место некачественное обучение детей школьного возраста в общеобразовательных школах.
Отсутствие эффективной системы планирования подготовки специалистов в соответствии с потребностями экономики, социальной сферы.
В системе образования главной стратегической задачей определяется расширение доступности для населения качественного образования всех уровней и ступеней.
Системе образования в течение предстоящих 10 лет предстоит преобразоваться из системы, начиняющей человека только знаниями, в систему, обеспечивающую человека не только знаниями, но и умением и навыками использовать эти знания и непрерывно учиться.
Стратегия реформы образования включает решение следующих задач:
- повышение качества результатов образования;
- внедрение мер, обеспечивающих равенство доступа к образованию и выбор;
- обеспечение единства систем обучения и воспитания;
- обеспечение мобилизации ресурсов и повышение эффективности системы образования;
- совершенствование системы управления образованием;
- повышение эффективности системы финансирования.
Расширение доступности для населения качественного образования всех уровней и ступеней будет достигаться в ходе осуществления мероприятий Государственной программы развития системы среднего образования Акмолинской области.
В период с 2001 по 2005 годы предстоит принять меры по развитию сети организаций образования и, прежде всего, в населенных пунктах области, не имеющих общеобразовательных школ и развитию сети организаций дополнительного образования:
В течение 2002 - 2005 г.г. предусматривается открыть:
Общеобразовательные школы в т.ч.школы-ин- тернаты Дошкольн.
организации
Пришкольн.
интернаты
Внешкольные
Источники фи- нансирования все- го в том числе обще- го ти- па Сана- тор. ти- НШ ОШ СШ Шко- ла- сад Местный бюджет Спец. корр ор- Школа интернат для Дет.дома, школы интер- Дома юно- Профессиональ- Источники финан- ганизации девиантных наты для сирот шества ные школы сирования Областной бюджет В дальнейшем должна усилиться школа с государственным языком обучения. При этом неформальное изучение русского языка и одного из мировых языков должно быть обязательным.
Реформы в сфере образования должны обеспечить доступность и качество образования всех уровней и ступеней.
Главным приоритетом объявляется профессиональное образование, на всех его уровнях: начальном, среднем, высшем, послевузовском.
Повышение качества результатов образования Существенным является обновление содержания образования через обеспечение гармонизации программ для различных уровней образования (каждая предыдущая ступень полностью отвечает требованиям последующей по сумме знаний). Причем обновление содержания среднего общего образования должно обеспечивать постоянное накопление учащимися необходимых знаний, навыков и умений и не нагружать их ненужными сведениями.
Требуется реформа государственного образовательного стандарта, который отражал бы наряду с количественным и качественный аспект образования.
Системой среднего общего образования обеспечивается и трудовая подготовка школьников. Необходимо в полной мере обеспечить, чтобы в обновленном виде трудовая подготовка учащихся старших классов обеспечивала развивающий характер трудового обучения, направленного на их профессиональное становление.
Система начального и среднего профессионального образования через государственные общеобязательные стандарты, поэтапное внедрение которых еще предстоит, должна обеспечивать менее специализированные программы и более тесную связь с системой среднего общего образования. Внедрение специализации должно происходить на более поздних этапах. В основные учебные планы должно быть включено формирование навыков, связанных с новыми технологиями и потребностями рынка.
Качество начального и среднего профессионального образования должно обеспечиваться путем организации учебного процесса и производственной практики с использованием современного оборудования.
В последние годы принимались меры по развитию сети организаций профессионального образования.
На финансирование из областного бюджета с 1 января 2000 года были переведены 7 колледжей и 3 ПТШ и ПТЛ. Дополнительно созданы, как самостоятельные юридические лица, 1 колледж (колледж экологии и лесного хозяйства) и 4 профессионально-технических школы (с.Красный Яр, с.Чаглинка Зерендинского района, с.Катарколь Щучинского р-на, г.Щучинск), которые также финансируются из областного бюджета.
В области начального и среднего профессионального образования ставится задача обеспечения конкурентоспособности на рынке труда выпускников организаций начального и среднего профессионального образования, а также обеспечение профессиональной подготовки и переподготовки взрослого Будет развиваться сеть ПТШ и колледжей. Ведь в настоящее время на территории Егиндыкольского, Енбекшильдерского, Жаксынского, Жаркаинского и Коргалжынского районов нет ни одной государственной организации профессионального образования. Будет укрепляться и материальная база. Но главное - будет осуществляться ориентация профессиональной подготовки и переподготовки на действующие в области программы развития: программу стабилизации и развития промышленности, программу производства сельскохозяйственной продукции, программу развития малого и среднего предпринимательства и др.
Система высшего образования должна стремиться уйти от подготовки по узким специальностям. Выпускник вуза должен обладать более широкой профессиональной подготовкой.
По тем специальностям, по которым у нас пока нет качественной подготовки из-за неадекватного ресурсного, в первую очередь кадрового, обеспечения (это относится ко многим техническим специальностям, подготовка по которым осуществлялась только в ведущих вузах России), необходимо подготовку осуществлять там, где действительно обеспечивается полное качественное образование, например, в той же России. Одновременно там же осуществлять, подготовку и переподготовку преподавателей вузов для будущего развития подготовки специалистов внутри страны.
Самые плодотворные перспективы развития малого бизнеса, индивидуального предпринимательства могут открыться в системе профессионального образования всех его уровней. Многие профессии, даваемые системой начального и среднего профессионального образования, могут быть напрямую использованы для успешного создания собственного дела. В высшей школе следует ввести учебные программы по организации и развитию малого бизнеса, экономике и управлению, мировому опыту развития предпринимательства для студентов, обучающихся по техническим специальностям.
В долгосрочной перспективе следует внедрить механизм зачисления в высшие учебные заведения на основе результатов выпускных экзаменов из средних школ как тестов для поступления в вуз. То есть объединить выпускные экзамены и тестирование в целях поступления в вуз, когда речь идет о «свежем»
выпускнике средней школы. Остальным претендентам следует предоставить возможность прохождения тестов. Орган, осуществляющий прием экзаменов и тестирование, должен быть единым и независимым.
Должны совершенствоваться методика и механизмы процессов лицензирования и аттестации учебных заведений, как основных форм контроля за качеством образования. Будет установлен единый правовой режим создания и функционирования государственных и негосударственных учебных заведений.
Внедрение мер, обеспечивающих равенство доступа к образованию и выбор Поскольку именно в раннем детском возрасте закладывается основа всего багажа знаний и навыков, которыми человек будет владеть в будущем, необходимо обеспечить доступную для всех систему дошкольного образования.
Наряду с развитием специальных организаций образования для детей с дефектами в развитии, следует шире применять практику обучения их в обыкновенных школах, обеспечив все необходимые условия для их интеграции в среду учащихся, а также внедрять дистанционное обучение детей, не имеющих возможности обучаться в обычной или специализированной школе.
Необходимо внедрять программы оздоровления учащихся и обеспечения их полноценным питанием. Предстоит обеспечить всех учащихся школ бесплатным питанием.
Обеспечение единства систем обучения и воспитания Система образования призвана обеспечить формирование гражданского самосознания. По мере дальнейшего развития в Казахстане демократических институтов учебные заведения будут играть в обществе все возрастающую роль.
Они будут учить людей истории страны, и рассказывать о текущих событиях, а, кроме того, они должны служить наглядной моделью демократического устройства жизни и самоуправления.
Появление пандемии ВИЧ/СПИДа в мире, рост в нашей стране и соседних государствах числа заболеваний инфекциями, передаваемыми половым путем (ИППП), увеличение числа наркоманов, лиц, ведущих беспорядочную половую жизнь, среди подростков и молодежи, что способствует распространению ВИЧ /СПИДа, ставит перед системой образования задачи нравственно-полового воспитания обучающихся в учебных заведениях.
Воспитательный процесс должен начаться в средней школе, поскольку именно в подростковом и предподростковом возрасте появляются причины формирования у детей опасного сексуального поведения. Образование по вопросам профилактики ВИЧ, ИППП, сексуального здоровья способно изменить поведение и оказывается более эффективным, если проводится в этом возрасте.
В этой связи следует активизировать внедрение эффективных образовательных программ по вопросам ВИЧ, ИППП и репродуктивного здоровья в школах, учебных заведениях, дающих профессиональное образование. Причем, программы должны быть хорошего качества и доставлены обучающимся целенаправленно и иметь прямое воздействие.
Школе отводится роль и в социальном воспитании детей и подростков. В этой связи введение единой формы школьников должно внести свой вклад в обеспечение социального равенства учащихся.
Учитывая, что в средней школе усиливается воспитательная работа через внедрение в учебно-воспитательные программы предметов по формированию гражданственности, здорового образа жизни, нравственно-половому воспитанию учащихся, предстоит проработать вопрос о переходе к 12-летнему обучению в средней школе, которая в последние три года обеспечит в полном объеме профессиональную ориентацию учащихся. Необходимо создать соответствующую учебно-материальную базу для перехода на 12 летнее обучение и обеспечить организационно-правовую основу. На базе школы-гимназии №№5 «Тандау» г.Кокшетау, Окжетпесской СШ Щучинского района и Мариновской казахской средней школы Атбасарского района в области будет проводиться, начиная с 2001-2002 учебного года экспериментальная работа по переходу к 12- летнему обучению.
Обеспечение мобилизации ресурсов и повышение эффективности системы образования Обновление содержания образования предполагает не только новые стандарты и учебные планы, учебники и учебные материалы с новым содержанием, но и внедрение инновационных технологий обучения, новых форм организации учебного процесса. Обновление содержания должно происходить при качественном кадровом сопровождении и это значит, что должна быть пересмотрена система подготовки, переподготовки и повышения квалификации учителей и преподавателей вузов. Курсы переподготовки учителей и преподавателей должны давать своим слушателям ориентацию на педагогические методы, поощряющие решение проблем, независимое обучение, а также предприимчивость студентов.
Необходимо вести систематическую исследовательскую работу в области образования, в рамках которой должны изучаться различные методики преподавания и эффективность альтернативных подходов к обучению. В качестве элемента такой исследовательской работы необходимо создавать новаторские экспериментальные школы, в которых проходило бы апробирование новых методов обучения, разработанных в самых разных странах, и давалась бы оценка их эффективности.
В области кадрового обеспечения Понимая, что от качества кадрового обеспечения системы образования зависит и качество результатов образования, следует через изменение подходов к оплате труда работников образования усилить мотивацию к постоянному повышению носителями знаний качественного уровня обучения.
Без хорошо подготовленных специалистов в области образования качество системы будет и далее снижаться, и новые выпускники не смогут удовлетворить потребности меняющегося рынка труда. Педагогические университеты, колледжи и другие заведения, осуществляющие подготовку учителей, должны переориентировать свои программы в целях обеспечения гибких рыночных программ подготовки и переподготовки кадров.
В области учебно-материального обеспечения Немаловажное значение для обеспечения качества образования имеет уровень учебно-методического и материально-технического обеспечения в сфере образования. Для улучшения качества учебников и печатных материалов, расширения их ассортимента и снижения стоимости необходимо обеспечить механизм их производства и распределения.
Учебники и учебные материалы могут поступать в открытую продажу, а местные издатели получат возможность экспортировать свою продукцию в другие страны, например, в страны, где имеются большие казахские диаспоры.
Для отдельных групп населения, которые не в состоянии покупать учебники, должны быть разработаны программы содействия приобретению ими необходимого учебного материала, например, программы предоставления грантов.
Необходимо развивать индустрию образования, это будет способствовать развитию тех производств, продукция которых используется системой образования. Следует наладить производство учебного оборудования, пособий отечественными предприятиями.
Совершенствование системы управления образованием Должен быть внедрен принцип самоуправления в организациях образования всех уровней (начальная и средняя школа, профессиональная школа, лицей, колледж, университет и т.д.). Одновременно следует повысить уровень их финансовой подотчетности и по возможности стимулировать возмещение издержек и экономию средств.
Цели обеспечения высокого общего уровня обучения в вузах следует достигать путем процедуры аттестации вузов и развития конкуренции между вузами.
Государственные образовательные стандарты высшего образования имеют более рекомендательный характер и служат основой для обеспечения минимальных объемов знаний. Именно вузы будут устанавливать размеры зарплаты и условия трудовых соглашений с преподавателями, причем для преподавателей и сотрудников разных специальностей эти условия могут быть разными.
Чтобы предоставление автономии учебным заведениям способствовало именно пользе эффективного развития системы образования, необходимо укреплять и внедрять прозрачные процедуры регистрации, лицензирования, аттестации и аккредитации учебных заведений. Необходимо создать механизм аттестации вузов как государственных, так и частных. Подходы к автономизации организаций образования в системе начального и среднего профессионального образования аналогичны подходам в системе высшего образования.
Будет поэтапно внедряться информационная система управления образованием (ИСУО).
Повышение эффективности системы финансирования Необходимо осуществить реальный переход к финансированию образования по принципу подушевого финансирования, как это уже имеет место в высшем образовании через систему образовательных грантов и кредитов.
В бюджете образования должны обязательно предусматриваться средства на внедрение новых технологий обучения, позволяющих эффективно обеспечить передачу знаний.
В системе образовательных грантов и кредитов следует разнообразить условия их предоставления. Не только на получение профессионального образования в отечественных вузах, но и на обучение и повышение квалификации в зарубежных странах. Кроме того, должны быть поощрительные гранты на модернизацию учебного процесса, то есть не только для объектов образования, но и для субъектов образования.
Необходимо придать системе финансирования образования прозрачность.
Вся информация о расходах на образование и их направлениях, а также о количестве обучающихся и качестве обучения по каждому уровню образования должна быть доступна.
ЗДРАВООХРАНЕНИЕ
Цель стратегии реформы здравоохранения Акмолинской области - определение и закрепление стратегических позиций действующей системы здравоохранения, направленных на улучшение состояния здоровья населения области, удовлетворение спроса в объеме и качестве медицинских услуг, усиления профилактической направленности мер по поощрению и защите здоровья.
Сеть учреждений здравоохранения представлена 34 больничными и 128 самостоятельными амбулаторно-поликлиническими учреждениями, 9 диспансерами, областным центром формирования здорового образа жизни, 3 центрами крови, 20 санитарно-эпидемиологическими станциями, 3 санаторно- курортными учреждениями и домом ребенка. Скорая и неотложная помощь оказывается 6 самостоятельными станциями и 14 отделениями скорой медицинской помощи при центральных районных больницах.
На здравоохранение области в 2001 году было выделено 3 млрд. тенге или 23% бюджета области. Рост к 2000 году составил 13% на сумму почти 360 млн.
тенге.
Проведена значительная работа по ремонту, укреплению материально- технической базы лечебных учреждений области.
На проведение капитального ремонта зданий направлено 116 млн. тенге, медицинского оборудования закуплено на 120,4 млн. тенге, из которых централизованно за счет средств областного бюджета направлено 86,4 млн. тенге.
За счет средств республиканского бюджета приобретено 10 единиц санитарного автотранспорта, а также передвижной флюорограф.
В 2001 году открыты: офтальмологический центр при областной больнице с современным оборудованием стоимостью 34 млн. тенге, противотуберкулезное отделение в Аршалынской районной больнице, укреплена наркологическая служба, приобретено уникальное лабораторное оборудование для областной больницы.
Выделено 7,5 млн. тенге для восстановления работы компьютерного томографа, приобретена современная американская центрифуга для Центра крови стоимостью 4 млн. тенге., лаборант автомат для улучшения диагностики онкозаболеваний в областной онкодиспансер стоимостью 3 млн. тенге, немецкое эндоскопическое оборудование для лечения лорзаболеваний стоимостью 3,6 млн.
тенге, что позволит перейти на совершенно новые технологии лечения данных заболеваний.
Все районные больницы обеспечены ультразвуковыми установками, КЮВЕЗами.
В учреждениях здравоохранения работает более 11 тыс. медицинского персонала.
Увеличилось на 63 количество дневных стационаров в медицинских учреждениях как одна из малозатратных форм обслуживания населения. Вместе с тем, по сравнению с 2000 годом демографическая ситуация характеризуется неустойчивыми тенденциями.
Возросла рождаемость (на 0,4 на 1000 человек населения).
Функционирование первичной медико-санитарной помощи.
Внедрение практики врачей семейной медицины.
Практика внедрения стратегии DOTS при лечении и диагностике туберкулеза.
Сплошная вакцинация детей до 5 лет.
Активизация работы по формированию здорового образа жизни (ЗОЖ), наличие соответствующей институциональной поддержки кампании по пропаганде ЗОЖ.
Отсутствие медицинского обслуживания в ряде населенных пунктах.
Отсутствие эффективной системы обеспечения персональной ответственности медицинских работников за причинение вреда здоровью пациентов.
Ориентация здравоохранения больше на меры лечебного характера, чем на профилактику заболеваний.
Низкая эффективность работы медицинских организаций, отсутствие конкуренции и соответствующих материальных стимулов.
Практическое отсутствие контроля за качеством и стоимостью лекарственных средств и медицинских препаратов.
Подключение внебюджетных средств к финансированию отрасли, расширение источников финансирования.
Наличие на фармацевтическом рынке лекарственных средств, не отвечающих требованиям стандартов.
Снижение доступности для населения качественной питьевой воды.
Наличие на рынке продовольственных товаров некачественных продуктов питания, содержащих в себе угрозу здоровью и жизни человека.
Усиление экологических факторов влияния на здоровье.
Повышение результативности и эффективности здравоохранительных мер.
Обеспечение гарантий равенства в доступности качественной медицинской помощи.
Направление внимания на устранение причин формирования болезней, а не только на борьбу с последствиями, то есть на лечение и организацию помощи больным.
Усиление профилактических мер, предупреждающие возникновение и развитие социально значимых заболеваний и заболеваний, опасных для окружающих.
Укрепление службы формирования здорового образа жизни.
Совершенствование организации оказания медицинской помощи населению.
Укрепление первичной медико-санитарной помощи, дальнейшее развитие практики семейного врача.
Усовершенствование лекарственного обеспечения.
Совершенствование мониторинга окружающей среды и состояния водообеспечения населения.
Создание условий для обеспечения доступности населению качественных продуктов питания.
Улучшение организации лечебного процесса путем внедрения новых, зарекомендовавших себя в мире положительно и рекомендуемых ВОЗ методов лечения.
Внедрение системы финансирования, обеспечивающую оказание качественной медицинской помощи населению.
Совершенствование управления системой здравоохранения.
Совершенствование системы медицинского образования.
СОЦИАЛЬНАЯ ЗАЩИТА НАСЕЛЕНИЯ Создание условий для достойной жизни человека и эффективно действующей системы социального обеспечения населения.
В социальной сфере уделяется особое внимание наиболее уязвимым слоям населения, для чего принимаются меры по созданию необходимых условий проживания в домах престарелых, детских домах, школах - интернатах и оказанию материальной помощи из всех источников финансирования.
На социальное обеспечение из бюджета области выделено в 2001 году около 1,6 млрд. тенге, что больше на 440 млн. тенге по сравнению с 2000 годом.
Полностью погашена задолженность за прошлые годы по пособиям семьям, имеющим детей, в сумме 76 млн. тенге.
За 2001 год 83 тысячам малообеспеченных граждан оказана помощь в сумме 457 млн. тенге, в том числе за счет внебюджетных средств 116 млн. тенге.
Произведен ремонт в областных домах - интернатах на сумму 3,2 млн.
тенге, в том числе за счет областного бюджета на 2,1 млн. тенге и за счет привлеченных средств на 1,1 млн. тенге.
В прошлом году организовано 5600 благотворительных обедов на сумму 11 млн. тенге, охвачено обедами более 25 тыс. человек.
В октябре 2001 года в области проведен традиционный месячник поддержки пожилых людей и инвалидов. За период проведения месячника 81 тыс.
пожилым людям и инвалидам оказаны знаки внимания в виде единовременной финансовой помощи, подписки на периодические издания, выделены продукты питания, топливо и корма для домашнего подворья на сумму 84 млн. тенге, что на 10 млн. тенге больше чем в 2000 году.
В результате принимаемых мер в течение года количество малообеспеченных граждан сократилось со 126 тыс. до 86 тыс. человек, т.е. в 1,4 раза.
В решении проблем бедности особое внимание уделяется трудоустройству безработных, организации и расширению видов общественных работ. В области уровень официальной безработицы составил 3,2%.
Актуальным остается вопрос повышения размера среднемесячной заработной платы. По состоянию на 1 декабря 2001 года заработная плата по области на 17,0% превысила аналогичный период 2000 года.
Опыт микрокредитования наименее обеспеченных слоев населения.
Определение материальной помощи безработным, адресной социальной Снижение расходов на социальную защиту безработных.
Низкий уровень размера оказываемой материальной помощи.
Ущемление прав на социальную защиту высвобождаемых работников.
Развитие малого бизнеса и индивидуального предпринимательства.
Высокий потенциал расширения видов и форм оплачиваемых общественных работ для безработных.
Перераспределение государственных социальных расходов в пользу самых уязвимых групп населения.
Создание доступного механизма самообеспечения возможных рисков путем внедрения различных видов социального страхования.
Недостаточно полное участие населения в накопительной пенсионной системе.
Недостаточная адресность и доступность государственной социальной помощи, отсутствие обусловленности при ее оказании.
Совершенствование системы оплаты труда.
Обеспечение увеличения реальных доходов населения.
Адресная направленность социальной помощи.
4.1. Совершенствование системы оплаты труда Положительная динамика оплаты труда фактически является основой для повышения качественного потенциала рабочей силы и решения проблемы социальной защиты для семей, находящихся за чертой бедности по причине низкой заработной платы. Без роста оплаты труда нельзя не только трансформировать рынок рабочей силы, но, главное, - создать эффективно функционирующую в условиях рынка систему социального обеспечения.
Следует принять меры по уменьшению поляризации заработной платы и доходов. К 2005 году необходимо добиться увеличения среднемесячной заработной платы вдвое по сравнению с 2001 годом, а к 2010 году достичь среднереспубликанского уровня.
4.2. Обеспечение увеличения реальных доходов населения При оказании адресной социальной помощи необходимо применять прожиточный минимум, а не расчетный показатель.
4.3. Адресная направленность социальной помощи Совершенствование законодательной базы по исчислению совокупного дохода семьи.
Выделение целевых групп, таких как - многодетные, неполные семьи, инвалиды, одинокие престарелые.
Выделение микрокредитов для развития собственного дела. При этом на первом этапе (2001-2005 г.г.) - через привлечение частных банков; на втором этапе (2006-2010 г.г.) - за счет открытия бюджетных и внебюджетных фондов.
Внедрение системы социального страхования на первом этапе (2001-2005 г.
г.) - через подписание коллективных договоров в разделе социальные гарантии, - на втором этапе (2006-2010гг.) - через законодательные акты Президента и Правительства РК.
РАЗДЕЛ II.
ПРОМЫШЛЕННО-ТЕХНОЛОГИЧЕСКАЯ ПОЛИТИКА Формирование индустриального комплекса области, конкурентоспособного на внутреннем и внешнем рынках.
Максимальное увеличение промышленного производства.
Цель первого этапа - дальнейшая стабилизация промышленного производства, завершение работы по реанимации простаивающих предприятий и производств, рациональное изменение структуры промышленности, реконструкция материально-технической базы большинства предприятий, увеличение выпуска конкурентно-способной на внутреннем и внешнем рынке продукции.
Цель второго этапа - устойчивое развитие промышленности, завершение реконструкции материально-технической базы, начало перехода от индустриальной стадии развития к постиндустриальной, инновационной, внедрение высоких технологий, резкое повышение экспортного потенциала отрасли.
Итоги и анализ текущей ситуации в экономике показывают тенденцию роста основных результативных показателей, что является следствием предпринимаемых усилий, направленных на локализацию кризисных явлений и адекватную реакцию всех производителей на эти меры.
В экономике области промышленности принадлежит ведущая роль. Ее доля в производстве внутреннего регионального продукта, в 1999 году составляла - 17%, в 2000 году - 20%, а в 2001 -23%.
Последние пять лет промышленность развивалась нестабильно. Стагнация перерабатывающих отраслей (машиностроение, химическая, легкая, пищевая, оборонная и другие) была усугублена отсутствием достаточной научно- технической, маркетинговой и управляющей поддержки. В этот период спад производства к уровню предыдущего года колебался от 5,9% в 1997 году до 3,5% в 1998 году.
Многие предприятия растратили свой былой трудовой и технический потенциал, многие перестали существовать. В числе полностью прекративших свою производственную деятельность такие предприятия как Кокшетауский сельский строительный комбинат, Домостроительный комбинат, Кокшетауский завод железобетонных изделий и строительных конструкций, фабрика надомного труда, швейная фабрика местной промышленности, завод мясокостной муки, Кокшетауская и Щучинская мебельные фабрики, завод «Металлист», авторемонтный завод, Кокшетауский пивзавод, крупнейшее предприятие г.
Кокшетау- приборостроительный завод и другие.
Что касается переработки сельскохозяйственных продуктов и других, традиционных для области секторов экономики, то за период до 1999 года в них отмечался значительный спад.
Внутренний спрос резко упал на продукцию, вследствие ее не конкурентоспособности по сравнению с продукцией ближнего и дальнего зарубежья. Эффективность производства и конкурентоспособность отечественной продукции остается на сегодняшний день проблемой номер один. Формирование конкурентной среды происходит в достаточно сложных условиях.
Факторы роста производства Тенденция роста промышленного производства наметилась только с 1999 года. Индекс физического объема (с учетом сектора домашнего хозяйства) в 2000 году составил 112,7%, в 2001 году-108%, что позволило уменьшить отставания, допущенное в предыдущие годы, и сократить спад промышленного производства к уровню 1995 года на 4,9%. За 2000 год промышленностью области произведено продукции (с учетом сектора домашнего хозяйства) в действующих ценах, почти на 29 млрд. тенге, в 2001 году на 34,1 млрд. тенге.
В добывающем секторе промышленности индекс физического объема производимой продукции в 2000 году составил 275,5%, в 2001 году -147,2%.
Несмотря на то, что эта отрасль занимает незначительный удельный вес в общем объеме промышленного производства (3,6%), она оказывает существенное влияние на рост промышленного производства области. Так, против 1996 года добыча природных песков увеличилась в 19 раз, руд и концентратов цветных металлов в 3 раза, каменного угля на 10%, началась добыча железной руды в ТОО «Атансор». Только за прошлый год удельный вес горнодобывающей промышленности в областном объеме вырос на 1,2 %.
В обрабатывающей отрасли, на долю которой приходится более 64% всей областной продукции нефинансового сектора, на протяжении предыдущих лет наблюдался спад производства, который был преодолен в 2000 году, о чем свидетельствует индекс физического объема, который составил 126,6%. За этот период обеспечен рост в текстильной и швейной промышленности (132,9%)
металлургической промышленности (176,8%), машиностроении (в 3,4 раза), в производстве неметаллических и минеральных продуктов (182,2%).
Производство и распределение электроэнергии, газа и воды является важнейшим видом экономической деятельности в структуре промышленности, от ее состояния зависит деятельность многих отраслей, оно занимает более 32% объема промышленности области. В 2001 году по сравнению с предыдущим годом в этой отрасли производство снижено на 3,8 %.
С 1999 года в области успешно реализуется Программа импортозамещения.
В рамках этой Программы на предприятиях освоена технология капитальных ремонтов железнодорожных электровозов, вагонов, производство колесных пар и другого оборудования, большой гаммы средств малой механизации, подшипников, газового и запорного оборудования, огнетушителей и много другой продукции.
В 2001 году по сравнению с 1999 годом объем импортозамещающей продукции возрос в 3,3 раза и составил 2,5 млрд.тенге.
Согласованы программы сотрудничества с нефтегазовым и железнодорожным комплексом. Определены перспективы в решении сотрудничества с металлургическими гигантами -ОАО «Казахмыс», ОАО «Испат- Кармет», ОАО «Казцинк», НАК «Казатомпром» и другими комплексами и предприятиями Республики Казахстан.
В 2001 году в области запущено 55 предприятий, где создано 1704 рабочих места. Всего же, с учетом создания и восстановления на действующих предприятиях, получили рабочие место 3512 человек.
Анализ состояния отраслей промышленности области свидетельствует о том, что производство за последние годы развивалось под влиянием общих кризисных явлений страны. Статистические данные 2001 года говорят о позитивных сдвигах в ее развитии.
В настоящее время возможности для роста промышленного производства продукции и развития услуг за счет увеличения занятости нетрудоспособного населения и вовлечения в оборот новых природных ресурсов становиться все более ограниченным. В связи с этим, для дальнейшего развития промышленности области решающее значение приобретают интенсивные факторы. В свою очередь, рост квалификации кадров и производительности труда, отдача от материалов и оборудования, качество производимой продукции определяется степенью использования достижений науки и техники в отраслях экономики.
Точки роста
Предприятия, определяющие рост экономики области: - ЗАО «Степногорский подшипниковый завод» занимает 54,6% в общем объеме машиностроительной отрасли, имеет мощность 2 млн. подшипников в год, к 2005 году их производство составит 0,6 млн.штук, в 2010 году - 0,8 млн.штук в год.
Дальнейшего развития не получит из-за отсутствия реальных рынков сбыта.
- Атбасарский электровозоремонтный завод - удельный вес в машиностроительной отрасли 15,8%, имеет мощность 1,2 млрд. тенге продукции в год, к 2005 году производство составит - 1,0 млрд. тенге, к 2010 году - 1,5 млрд.
тенге продукции в год (после реконструкции).
- ТОО «ГМК Казахалтын» - удельный вес в производстве цветных металлов 60%, мощность 2 тонны золота в год, к 2005 году достигнет уровня производства 1,8 тонны в год, к 2010 году - 2,5 тонны в год.
- ОАО «Васильковский ГМК» - удельный вес в производстве цветных металлов 33,6%, мощность первой очереди 3 тонны золота в год, к 2005 году производство составит - 1,5 тонны золота в год, в 2010 году при завершении строительства первой очереди - 3 тонны золота в год.
- АО «Вишневский завод железобетонных шпал» - удельный вес в производстве прочих неметаллических продуктов 47%, мощность по производству шпал и прочих изделий на 3,0 млрд.тенге продукции в год, к 2005 году достигнет 2,5 млрд. тенге продукции в год (в связи со строительством ряда участков железных дорог в республике), в 2010 году - 2,5 млрд.тенге в год.
В перечисленных предприятиях доля производства продукции составляет 22% от промышленного производства в области.
Спрос на кредитные ресурсы Для создания и воспроизводства основных фондов, строительства высокоэффективных предприятий требуются долговременные и крупномасштабные вложения средств: кредитных ресурсов, льготных кредитов, в том числе с участием областного бюджета.
С целью обеспечения устойчивого роста экономики области, освоения и развития импортозамещающих производств, создания и сохранения рабочих мест продолжается работа с предприятиями, банками второго уровня по разработке и реализации инвестиционных проектов.
В области разработан перечень приоритетных инвестиционных проектов, который направлен в соответствующие республиканские органы. Министерства, Комитет по инвестициям Министерства иностранных дел Республики Казахстан, ЗАО «Банк Развития Казахстана» для презентации внешним и внутренним инвесторам. Постоянно проводится работа по обновлению базы данных.
В 2002 - 2010 гг. прогнозируется значительно увеличить объемы производства в АО «Тыныс» где предполагается производство полиэтиленовых труб и фитингов для газофикации северного и центрального Казахстана. На эти цели потребуется 964 млн.тенге кредитных ресурсов.
К 2005 году объем производства увеличится до 500 млн.тенге, а к 2010 году до 750 млн.тенге.
В отрасли переработки сельскохозяйственной продукции предполагается увеличить объемы выпуска цельномолочной продукции в ТОО «Гормолзавод», хлебобулочных изделий АО «Хлеб», кондитерских изделий в ТОО «Стерх».
На эти цели необходимо более 120 млн. тенге кредитных ресурсов.
Основной задачей наукоемкого производства АО «Наука Восток» является разработка и изготовление опытных а затем и промышленных образцов электроклапанов переключателей для самолетов «ЯК-242». Эти работы будут осуществляться за счет инвестиционных средств в сумме 5 млн. тенге.
В перспективный период основной задачей в горнорудной промышленности предполагается увеличение добычи золота. В том числе за счет создания совместного Казахстанско-Израильского предприятия (СП) АО «Васильковское золото» где будет добываться до 3 тонн золота в год. Увеличится объем добычи золота в ТОО «Казахалтын» до 2-х тонн в год. На эти цели предполагается использовать кредитные и инвестиционные средства в объеме 60-80 млн.
долларов США.
В машиностроении к приоритетам отнесены проекты: производство железнодорожных контейнеров (ОАО «Тыныс») разработка и освоение газотопливной аппаратуры и средств измерения, техническое перевооружение производства по выпуску новых видов продукции авиастроения (АО «Наука- Восток»).
Реализация проектов предполагает производство новых видов продукции конкурентоспособных на внутреннем и внешнем рынке, будет создано дополнительно 58 рабочих мест. Необходимо заемные средства в размере 84,5 млн.тенге.
Увязка республиканских отраслевых программ с региональными В соответствии с республиканскими отраслевыми программами в области разрабатываются региональные программы, направленные на решение проблем регионального значения. Ежегодно разрабатывается «Программа импортозамещения», разработана и реализуется «Программа стабилизации и развития промышленного производства Акмолинской области на 2001-2002 годы».
В целях реализации «Отраслевой программы сегментации простаивающих предприятий и малоэффективных производств и последующей передачи их в установленном порядке субъектам малого предпринимательства на 2001-2005гг.»
в области разработаны мероприятия по сегментации неплатежеспособных и несостоятельных предприятий для последующей передачи их субъектам малого предпринимательства.
Во исполнение Республиканской Программы «Качество» в области разработана «Программа разработки и внедрения систем качества на предприятиях Акмолинской области в 2001 -2002 годах».
Присутствие иностранного капитала в области В структуре инвестиций области иностранные вложения составляют незначительную долю (0,5 %).
Интерес зарубежных компаний и возможность участия иностранного капитала в регионе Акмолинская область располагает всеми условиями для открытой работы инвесторов, имеются возможности для эффективной организации производства в сельскохозяйственном секторе, горнорудной, легкой и пищевой промышленности, машиностроении. Особый интерес для инвесторов могут представлять переработка зерна, производство на ее основе крахмала, выпуск молочной и мясной продукции, разработка месторождений золота, урана, технических алмазов и др. полезных ископаемых.
Проводимая в настоящее время инвестиционная политика характеризуется рядом положительных сторон, среди которых следует отметить сохранение благоприятного инвестиционного климата для привлечения иностранных инвестиций: необходимая сырьевая база, большие запасы природных ресурсов, рынок высококвалифицированной рабочей силы, развитая сеть транспортной инфраструктуры, наличие производственных площадей для размещения новых производств, географическое положение области.
Предприятия области постоянно принимают участие в Инвестиционных саммитах, республиканских и международных выставках, презентациях инвестиционных возможностей области.
Динамика баланса трудовых ресурсов По оценке, в 2001 году в промышленности с участием малого бизнеса занято 44,9 тыс. человек, что составляет 24 % от численности работающих во всех видах экономической деятельности и 10% от трудовых ресурсов области. В перспективе число занятых составит: в 2005 году 45,1 тыс. человек, удельный вес их в общей численности работающих по найму составит до 24%, в трудовых ресурсах - до 10,5 %, в 2010 г. соответственно 50,0, 25,5 и 11,5 %. 2.
Состояние промышленного сектора.
Достижение прогнозируемых высоких темпов роста ВРП невозможно без значительного увеличения объемов финансовых ресурсов, направляемых на развитие экономики.
Одной из главных стратегических задач является привлечение прямых и портфельных инвестиций, позволяющих реализовать программы экономического роста.
Объем государственных и частных инвестиций не достаточен для удовлетворения быстро растущих потребностей современной экономики.
Инвестиционные возможности государственных предприятий ограничены, в 1999 году за счет их средств было освоено 6,5% капитальных вложений, в 2000 году
-10,0%, в 2001 году - 16,0%.
В 2001 году использование инвестиций из средств местного бюджета по сравнению с соответствующим периодом 2000 года возросло в 2,6 раза. В обрабатывающей промышленности их использовано -127 млн.тенге, в горнодобывающей промышленности - 81 млн. тенге и производстве и распределении электроэнергии, газа и воды -17 млн.тенге.
Промышленный сектор производит почти четверть ВРП области и опережающий рост промышленного производства в предстоящие годы станет определяющим фактором в положительной динамике ВРП и достижении целевых индикаторов.
Сектор является одним из основных налогоплательщиков бюджета, реализует важные социальные функции, обеспечивает занятость трудоспособного Продукция обрабатывающей промышленности области является главным источником валютных поступлений.
Промышленность выступает в роли индустриального ядра, стимулирующего развитие сопряженных с ним секторов экономики - сельского хозяйства и сферы услуг.
В секторе проведена либерализация хозяйственных отношений, реформированы отношения собственности, сформировались самостоятельные субъекты рынка и создана его инфраструктура. Завершено формирование рыночно - конкурентной среды. Преодолен спад и стабилизировано производство.
Укрепление сырьевых отраслей при слабом развитии перерабатывающих.
Неравномерность технологического уровня развития отраслей, моральный и физический износ значительной части основных фондов.
Отрыв промышленного сектора от научно-технической сферы.
Высокая процентная ставка банков на представляемые кредиты, отсутствие заинтересованности в долгосрочном кредитовании реального сектора экономики, жесткая денежно-кредитная политика, несовершенство таможенных режимов.
Несовершенство Закона «О банкротстве», а именно отсутствие единой целенаправленной политики при банкротстве предприятий, в целях создания рентабельных конкурентоспособных производств.
В реформационной практике государства отсутствует четкая и системная промышленная политика.
Распад технологических цепочек, сложившихся кооперационных связей и спонтанное разрушение производственных комплексов, существовавших технологических укладов.
Активная позиция государства в области промышленной политики, имеющийся производственно-сырьевой потенциал, достигнутый уровень реформирования и открытости экономики позволит выгодно интегрироваться в экономические и технологические процессы.
Привлечение инвестиций в промышленность позволит развить производства с высокой добавленной стоимостью и поднять реальный сектор экономики.
2.4. Угрозы Не обновляются основные фонды, высокое физическое и моральное старение производственных мощностей Недостаток новейших технологий, неразвитость высокотехнологических отраслей и видов производства.
На 2002- 2005 годы
Технологическая перестройка промышленного сектора на основе передовых технологий, повышение качества и конкурентоспособности, модернизация предприятий Реализация программы импортозамещения, увеличение производства конкурентоспособной экспортоориентированной продукции.
Реализация программы возобновления деятельности простаивающих производств.
Рост количества малых предприятий реального сектора.
Развитие межгосударственной и межотраслевой кооперации.
На 2006-2010 годы
Дальнейшее внедрение передовых технологий, завершение модернизации производства.
Формирование сквозных технологических циклов от добычи сырья до производства продукции высокой товарной готовности.
Формирование корпоративных структур, экспансия на внутреннем и внешнем рынках.
Масштабное внедрение информационных техники и технологий.
Коммерциализация научно-технической сферы.
4.1. Основные инструменты промышленно-технологической политики
4.1.1. Общесистемные меры В финансовой и инвестиционной сфере - завершение процесса финансовой стабилизации предприятий В целях ускорения процесса финансовой стабилизации предприятий, отдельные из них будут подвергнуты процедуре банкротства для перераспределения собственности от неэффективного собственника к более эффективному. В 2002-2005 годах процедура финансово-экономического оздоровления будет проведена. Около 25 неплатежеспособных предприятий будут сегментированы, реорганизованы и переданы субъектам малого В период с 2006 по 2010 годы будет продолжаться мониторинг финансово- хозяйственной деятельности - потенциальных банкротов и контроль за выполнением мероприятий по их финансово-экономическому оздоровлению. В перечне простаивающих предприятий большую часть будут составлять предприятия обрабатывающей промышленности, для восстановления которой требуются значительные кредитные ресурсы. При несостоятельности собственника предприятия будут реорганизованы или ликвидированы.
Процедуры банкротства и сегментации позволят создать на базе ликвидного имущества банкрота новые эффективно работающие предприятия, при этом будет сохранен производственный потенциал промышленности, обеспечено устойчивое развитие малого предпринимательства, созданы новые рабочие места.
- совершенствование правовых и хозяйственных условий по привлечению иностранных инвестиций Правовые условия по привлечению иностранных инвесторов будут определяться Законом Республики Казахстан «Об иностранных инвестициях».
Совершенствование правовых условий будут проводиться в соответствии с принимаемыми нормативными и законодательными актами.
В области созданы благоприятные хозяйственные условия для привлечения иностранных инвесторов:
1) подъем экономики области (рост объемов промышленной продукции, увеличение номенклатуры выпускаемой продукции);
2) стабилизация валютной, финансовой и кредитной систем;
3) регулируемые таможенные платежи;
4) благоприятный режим использования рабочей силы;
5) природные ресурсы;
6) развита сеть транспортной инфраструктуры;
7) наличие независимых СМИ;
8) наличие приоритетных инвестиционных проектов;
В области создан банк данных инвестиционных проектов, для презентации иностранным инвесторам. Инвестиционные проекты предусмотрены в соответствии с приоритетами развития основных отраслей экономики области.
На период 2006-2010 годы - будет продолжена работа по улучшению инвестиционного климата, привлечению иностранных инвестиций, обеспечению государственной поддержки прямых инвестиций, защите прав инвесторов. На данном этапе поставлены следующие задачи: качественные характеристики привлекаемых иностранных инвестиций, направленность их на развитие приоритетных отраслей, создание равных условий для иностранных и отечественных инвесторов.
- реализация инвестиционных программ Реализация проектов позволит увеличить объем производства промышленной продукции на 4,5 млрд. тенге, а следовательно увеличить налоговую базу на 510 млн. тенге, создать 1475 новых рабочих мест, тем самым решит проблему занятости и роста уровня жизни населения.
Основным источником финансирования проектов в области будут являться собственные средства предприятий, кредиты банков, средства областного бюджета - на первом этапе.
Работа в этом направлении будет продолжена и на втором этапе.
- перепрофилирование или сегментация малоэффективных производств, создание на их базе мелких и мобильных конкурентоспособных производств В 2001 году на 3 промышленных предприятиях области проведена сегментация, на их базе создано 18 новых производств. В 2002-2005 годах продолжится мониторинг хозяйственной деятельности бездействующих предприятий. 5 неплатежеспособных промышленных предприятий с целью финансово-экономического оздоровления будут сегментированы и переданы субъектам малого предпринимательства (АО «Кокше-Бау», ОАО «Агрореммаш», ОАО «Биомедпрепарат» и др.).
В 2006 -2010 годах с целью обеспечения устойчивого развития малого предпринимательства будет продолжена работа по банкротству несостоятельных предприятий, малоэффективных производств. На основе разработанных хозяйствующими субъектами бизнес-планов сегментированные производства будут передаваться в установленном порядке путем продажи с торгов, передачи в имущественный наем (в аренду), или управление с правом последующего выкупа или безвозмездной передачи в собственность. На сегментированных производствах будут создаваться новые юридические лица с передачей в уставные капиталы производственных объектов, помещений. В процессе передачи субъектам малого предпринимательства сегментированного имущества простаивающих предприятий и малоэффективных производств будут применяться лизинговые, франчайзинговые отношения, создаваться новые и развиваться существующие бизнес-центры, технопарковые структуры и инкубаторы малого бизнеса.
В сфере естественных монополий и антимонопольного регулирования
- оптимизация структуры затрат субъектов естественных монополий Субъектами естественных монополий являются предприятия по производству и распределению электроэнергии, газа и воды.
На предприятиях разработаны мероприятия, направленные на минимизацию производственных издержек и внедрение энергосберегающих технологий.
Тарифы на услуги и товары естественных монополий утверждаются департаментом по регулированию естественных монополий, защите конкуренции и поддержке малого бизнеса.
Работа будет проводиться в основном на первом этапе.
В области стандартизации - содействие внедрению стандартов ИСО На предприятиях Акмолинской области (ОАО «Тыныс», ЗАО «СПЗ») в 2001 году начата работа по внедрению систем качества, соответствующих международным стандартам ИСО 9000. В 2002-2005 годах планируется расширить число предприятий, работающих по положениям международных стандартов. Будут привлекаться предприятия, занимающиеся производством продуктов питания, потребительских товаров, строительных материалов.
Важным условием для развития горнодобывающих предприятий будет получение сертификатов качества по стандартам ИСО 9000 и ИСО 14000.
В 2006-2010 годах будет активизирована работа по обязательному созданию и внедрению систем качества на предприятиях, поставляющих продукцию на экспорт, будут внедрять системы качества по международным стандартам, что повлияет на продвижение отечественных товаров на внешний рынок.
Во внешнеторговой сфере
- развитие межрегиональных, а также межгосударственных хозяйственных связей и кооперации Развитие межрегиональных хозяйственных связей и кооперации предприятий Республики Казахстан предусматривают поставки продукции горнодобывающей промышленности (железная руда, уран др.). Из продукции горнодобывающей промышленности более 80 процентов продукции будет поставляться на внешний рынок.
Промышленные предприятия области работают со всеми регионами Казахстана по поставке своей продукции и приобретению сырья и материалов.
Межгосударственные связи осуществляются со странами ближнего и дальнего зарубежья (Российская Федерация, Украина, Германия, Турция и др, всего - более 45 стран).
Работа в основном будет проведена на первом этапе и продолжена на втором.
- содействие в продвижении отечественных товаров на внешние рынки В товарном составе экспорта Акмолинской области продукция промышленности составляет значительную часть. В 2001 году на внешние рынки поставлено: подшипников шариковых на 15 млн. долларов США, муки на 2 млн.
долларов США, изделий из металла из железобетонных шпал для железнодорожных и трамвайных путей 0,6 млн.долларов США. Доля государств СНГ в общем объеме товарооборота составила 72%, в 2000 году была 70%. В общем объеме экспорта машины и оборудования составляют 24%. В целях содействия развитию экспорта:
отдельными предприятиями заключены контракты и договоры с приграничными областями Российской Федерации (Омская, Курганская, Челябинская области) на период до 2006 года;
ряд предприятий имеют торговые представительства в городах России (ТОО «Кокшетауминводы», ТОО «Гормолзавод» и др.);
предприятия области начали работу по сертификации в соответствии с международными стандартами систем качества (ИСО-900), (АО «Тыныс», ЗАО «СПЗ»), которая будет проводиться в период с 2002 по 2005 годы;
продолжится работа по внедрению гибкой политики в выборе стран - торговых партнеров, полнее будут использоваться рынки сбыта. Предприятия области имеют торговых партнеров в Российской Федерации, Германии, Турции и т.д;
промышленные предприятия принимают участие в проводимых ярмарках- выставках по международному сотрудничеству (Чехословакия, Германия, г.
Астана - «Шанырак -10» и т.д.).
Работа в основном будет проведена на первом этапе и продолжена на В научно-технической сфере
- освоение высокотехнологичных производств На крупных промышленных предприятиях области (ОАО «Тыныс», АО «Наука-Восток», ЗАО «СПЗ» и др.) будет продолжена работа по освоению новых производств на базе передовых технологий. Внедрение наукоемких, высокотехнологичных производств сдерживается недостатком инвестиционных средств. Все большее значение в инновационном процессе создания новых продуктов будет придаваться развитию технологий, решающих проблемы ресурсосбережения и экологической безопасности.
- масштабное внедрение информационных техники и технологий Предприятиями Акмолинской области, а именно, ЗАО «КазСабтон», АО «Тыныс» и др. в утвержденных инвестиционных программах большое внимание уделяется разработке и внедрению автоматизированных систем управления технологическими процессами (АСУТП), благодаря чему планируется выполнение приоритетных производственных программ, разработанных до 2010 года.
- стимулирование проведения промышленными предприятиями НИОКР С целью внедрения в производство новой конкурентоспособной продукции и в соответствии с требованиями рынка, на промышленных предприятиях постоянно ведутся конструкторские разработки и проектно-изыскательские работы. В 2002-2005 годах, с целью освоения производства новой высокотехнологичной продукции и наукоемких технологий, на предприятиях обрабатывающей промышленности (ОАО «Тыныс», АО «Наука-Восток») будут проводиться мероприятия по стимулированию научных разработок, заключению долгосрочных договоров с научными и информационными центрами по разработке инновационных технологий.
В 2006-2010 годах значение перспективных технологий, ориентированных на развитие горнодобывающей, обрабатывающей промышленности, производства и распределения электроэнергии, газа и воды, сильно возрастет. Предприятия вынуждены будут уделять в своей деятельности проведению НИОКР особое внимание, выделять его как приоритетное направление, увеличить расходы на стимулирование данных мероприятий.
4.1.2. Селективные меры На 2002-2005 годы:
1) Предоставление скидок по тарифам естественных монополий с постепенной их отменой по мере улучшения конъюнктуры рынка:
2) приобретение сельскохозяйственной техники для лизингового фонда государственных финансовых корпораций;
3) льготы по предоставлению кредитов в рамках программы импортозамещения.
На 2006-2010 годы:
применение всего арсенала селективных мер поддержки промышленного сектора:
1) развитие экспортного блока (горнодобывающая промышленность - форма селективной поддержки - предоставление скидок по транспортным тарифам);
2) развитие импортозамещающих производств (обрабатывающая промышленность - форма селективной поддержки - льготное кредитование).
Новые производства позволят снизить импорт отдельных видов товаров. Для реализации этих проектов будут привлекаться средства банков, международных займов. В бюджете области будет предусмотрено финансирование предприятий, связанных с переработкой сельскохозяйственной продукции, что приведет к формированию устойчивой сырьевой базы, развитию сельского хозяйства.
4.2. Отраслевые направления промышленно - технологической политики.
4.2.1. Отрасли экспортной ориентации
1. Развитый экспортный блок Сюда относится ЗАО «КазСабтон», в части производства урана.
Повышение комплексности и глубины переработки природного сырья.
На 2006-2010 годы: ·
Обеспечение самостоятельной позиции Казахстана на мировом урановом рынке.
· Создание совместных предприятий с крупными мировыми производителями.
2. Формирующийся экспортный блок.
На 2002-2005 годы ·
Возврат утраченных позиций и дальнейшая экспансия на рынках химической продукции, в том числе по фосфорным удобрениям ЗАО «КазСабтон».
· К 2005 году довести выпуск фосфорных удобрений до 80 тыс.тонн, начать выпуск продукции в фасованном виде.
На 2006-2010 годы ·
Дальнейшее развитие производства фосфорных удобрений в связи с увеличением потребностей сельского хозяйства страны и стран ближнего зарубежья, выход на дальнее зарубежье. · Довести выпуск продукции до 100 тыс.тонн, принять меры по повышению ее качества и конкурентоспособности, основную массу продукции отгружать в фасованном виде.
4.2.2. Отрасли внутренней ориентации
1. Высококонкурентный блок а) Пищевая промышленность На 2002-2005 годы: · Формирование конкурентных и интегрированных рынков продовольственных товаров, максимальное обеспечение растущих потребностей продовольственного рынка г. Астаны. · В области достаточно мощностей по переработке сельскохозяйственной продукции. Основное внимание будет уделяться реконструкции и модернизации существующих производств, имея ввиду более глубокую переработку сырья, повышение качества и конкурентоспособности продукции. · Защита внутреннего рынка от недобросовестной конкуренции, демпинга и субсидированного экспорта. · Повышение качества и конкурентоспособности пищевых товаров.
Формирование отраслевых союзов, ассоциаций на основе взаимодействия крупных, средних и мелких предприятий по производству и сбыту продукции, с поэтапной их трансформацией в коммерческие организации для обеспечения продвижения продукции на экспорт. · Создание вертикально - интегрированных с аграрным сектором формирований, со сквозным циклом производства.
б) Нефтегазоперерабатывающая промышленность, электроэнергетика.
На 2002-2005 годы: ·
Обеспечение энергетической независимости (достижение самообеспеченности в электроэнергии), реконструкция теплоэлектростанции ЗАО «КазСабтон», установка энергетического блока на РК-2 в г. Кокшетау.
Строительство мининефтеперерабатывающего завода в Акмолинской области для удовлетворения растущих потребностей региона в горючесмазочных материалах и сокращения транспортных издержек. Строительство будет производиться крупноблочным методом, инвестор малазийская фирма.
2. Среднеконкурентный блок а) Машиностроение На 2002-2005 годы: · Развитие на имеющейся производственной базе в том числе и в порядке кооперации тракторного и сельскохозяйственного, транспортного машиностроения, производства оборудования и запчастей для нефтегазового сектора, горнометаллургического комплекса. · Содействие размещению заказов на оборудование и комплектующие для нефтегазового сектора и горнометаллургического комплекса на машиностроительных предприятиях области. · Расширение межгосударственной производственной кооперации в сфере машиностроения с Россией и Беларусью. · Стимулирование развития сети машинно-технологических станций. На 2006-2010 годы: · Дальнейшее расширение межгосударственной производственной кооперации в сфере машиностроения с Россией и Беларусью. · Дальнейшее развитие сети машинно-технологических станций. · Формирование заделов и освоение высокотехнологичных производств, в том числе на условиях франчайзинга, приобретения патентов и лицензий.
б) Промышленность строительных материалов.
Модернизация и техническое перевооружение производственной базы на основе новых технологий и техники, сегментация Кокшетауских домостроительного комбината и завода железобетонных изделий, других предприятий стройиндустрии и создание на их базе предприятий малого бизнеса по выпуску строительных материалов. · Увеличение и расширение выпуска продукции на вновь созданных небольших предприятиях, в том числе и для строительства города Астаны:
- АО «Тасколь» (Целиноградский район) - по выпуску облицовочной плитки;
- ТОО «Кокшетаустройиндустрия» (г.Кокшетау) - по выпуску тротуарной плитки, брусчатки и бордюрного камня.
- ТОО «Стройпластмасс» (г.Степногорск) - по выпуску дверных и оконных переплетов и других отделочных строительных материалов.
Повышение качества и конкурентоспособности строительных материалов на базе новейших технологий.
3. Низкоконкурентный блок.
Отрасли слабо конкурентные даже на внутреннем рынке
- легкая (текстильно-швейная,) деревообрабатывающая промышленности.
Перепрофилирование или сегментация малоэффективных производств, создание на их базе мелких и мобильных конкурентоспособных производств. · Государственные закупки, на конкурсной основе, готовой легкой и мебельной промышленности для спецпотребителей, социальных учреждений. Поддержка предприятий легкой и мебельной промышленности в участии Программы импортозамещения - изготовление для крупных предприятий Казахстана прочной рабочей одежды, качественной мебели и столярных изделий. · Льготное кредитование в рамках программы поддержки малого предпринимательства и импортозамещения швейных и текстильных производств.
Повышение качества и конкурентоспособности продукции на базе новейших технологий.
4.2.3. Группа отраслей и производств высоких технологий, способных к относительно быстрой коммерциализации.
Все направления на стыке биологии, химии, фармации и медицины (микробиология, биохимия, биотехнология, генная инженерия), а также производство новейших видов оборудования для авиации, космонавтики, космических технологий - предприятия г. Степногорска в сфере биотехнологий, а также АО «Тыныс» и АО «Наука-Восток» г. Кокшетау.
На 2002-2005 и 2006-2010 годы: · Создание новых и внедрение в производство уже разработанных отечественных оригинальных лекарственных средств, медицинских препаратов.
Расширить производство жизненно важных лекарственных средств. · Реализация Программы «Освоение выпуска продукции на основе биотехнологий», разработанной Национальным центром биотехнологий Республики Казахстан в соответствии с Государственной программой развития фармацевтической и медицинской промышленности Республики Казахстан. · Дальнейшее развитие Национального центра биотехнологий и предприятий этой отрасли в г. Степногорске.
Разработка новейших видов оборудования для авиации, космонавтики, а также участие в разработке и внедрении космических технологий. · Производство особо чистых и наукоемких материалов в рамках программы инновационных деятельности. · Создание химико-фармацевтического научного центра.
Устойчивый прогноз по импорту и экспорту с 2002 по 2005 гг. и 2006-2010 гг.
В период с 2002 по 2005 год в экспорте области доминирующее положение сохранится за товарами сырьевой направленности.
В структуре экспортного потенциала наибольшую долю по-прежнему будут занимать продукция зерновых (более 70%).
В импортной продукции будут преобладать нефтепродукты (свыше 26% в объеме импорта), машины и оборудование (свыше 16 %), транспортные средства (около 10%).
Для решения проблем обеспечения региона товарами отечественных товаропроизводителей большое значение придается развитию импортозамещения.
В соответствии с областной программой импортозамещения областью поставляется около 100 наименований продукции, в т.ч. огнетушители, обувь, насосы, перфораторы, мебель, котлы и системы отопления, войлок промышленный и др. Работа по освоению новых импортозамещающих производств будет продолжена.
За счет превышения экспорта над импортом предусматривается получить положительное сальдо внешнеторгового оборота.
В период 2006-2010 годы будет проводиться работа по дальнейшему развитию экспортного потенциала, сокращению импорта продукции.
Мониторинг устойчивости потенциальных рынков сбыта (внутреннего и внешнего).
В 2002-2005 годах на внутреннем рынке по-прежнему будут использоваться продукты питания, товары легкой и деревообрабатывающей промышленности, машиностроения. Развитие межрегиональных хозяйственных связей и кооперации предприятий Республики Казахстан предусматривают поставки продукции на внутренний рынок подшипники по всей республике для РГП «Казахстан Темир жолы», России и других республик СНГ, фосфорные удобрения для всех областей Казахстана, Китая, золото и уран реализуются через национальные акционерные компании.
Из продукции машиностроительной отрасли 80% подшипников будут поставляться на внешний рынок, небольшую долю займут товары переработки сельскохозяйственной продукции (мукомольно-крупяная продукция, мясо и мясные субпродукты, молочная продукция и пр.), увеличивается поставка в столицу, в крупные промышленные центры. Основными потребителями экспортной продовольственной продукции останутся Россия, Узбекистан, республики Закавказья, Иран и в последнее время в Афганистан.
Такая же ситуация предусматривается в период с 2006 по 2010 годы. С целью завоевания внешних рынков сбыта будут увеличиваться поставки товаров народного потребления (швейные, текстильные и трикотажные изделия, обувь, мебель, посуда), продукции горнодобывающей промышленности будут способствовать расширению внешнеэкономических торговых связей. Основные партнеры по торговым операциям останутся прежними.
Перспективные проекты области В области имеется 68 инвестиционных проектов на сумму 244 млн.
долларов США, в том числе 17 перспективных на 222 млн. долларов США.
Основными приоритетами, по-прежнему, останутся: дальнейшее развитие горнодобывающей промышленности, наращивание производства зерна, восстановление и создание новых предприятий по переработке сельскохозяйственной продукции, развитие производственной и социальной инфраструктуры.
В соответствии с этим определены приоритетные направления для привлечения инвестиций.
Обрабатывающая промышленность:
- выпуск стеклянной бутылки, шариковых и роликовых подшипников, запорной аппаратуры для нефтегазового комплекса и т.д., в том числе производство пластмассовых труб и газозапорной арматуры для газификации Северного и Центрального Казахстана на ОАО «Тыныс» на 6,6 млн. долларов США.
- промышленная переработка сельскохозяйственной продукции, в том числе 6 проектов по переработке сельскохозяйственной продукции ТОО «Биокорм» на 2 млн. долларов США;
- производство золота.
Горнодобывающая промышленность:
- добыча железной и золотосодержащей руд, каменного угля, доломита, в том числе завершение строительства 1-ой очереди Васильковского горнообогатительного комбината - 146,6 млн. долларов США.
РАЗДЕЛ III.
АГРОИНДУСТРИАЛЬНАЯ ПОЛИТИКА Устойчивое развитие сельскохозяйственного производства.
Агроиндустриальная политика будет строиться на поддержке эффективных отраслей, производящих конкурентноспособную продукцию и формировании общеэкономических условий для стабилизации производства основных видов сельскохозяйственной продукции с учетом спроса на внутреннем и внешних рынках.
Дальнейшее развитие зернового сектора, увеличение экспортного потенциала по зерну и продуктам его переработки.
Полное обеспечение области, курортного района и столицы животноводческой продукцией.
Цель первого этапа (2002-2005 гг.) - стабилизация зернового производства, обновление парка сельскохозяйственной техники не менее чем на 40%, полное обеспечение населения области и столицы яйцом и молочной продукцией по физиологическим нормам.
Цель второго этапа (2006-2010 гг.) - увеличение экспортного потенциала по зерну, полное обновление парка сельскохозяйственной техники, обеспечение населения области и столицы всеми видами высококачественной животноводческой продукции по физиологическим нормам, создание экспортного потенциала по мясу и молоку.
Акмолинская область традиционно считалась одной из основных аграрных регионов республики и на сегодняшний день сельское хозяйство существенно влияет на всю социально-экономическую ситуацию в регионе. Доля аграрного сектора в производстве валового регионального продукта в 2000 году составляла 28,2%.
Формирование аграрной политики в последние годы происходило под воздействием кризисных явлений в сельском хозяйстве и было ориентировано на адаптацию сельхозтоваропроизводителей к рыночным условиям производства.
Принимаемые меры к преодолению спада производства опирались на процесс оздоровления предприятий и создание жизнеспособных рыночных структур.
Проведенные реформы, в условиях развивающейся рыночной экономики, заложили основу для создания конкурентной среды в сфере сельскохозяйственного производства, сформировали хозяйства с различными формами хозяйствования и объемами производства сельхозпродукции.
В результате, начиная с 1999 года, в области началась стабилизация сельскохозяйственного производства, а с 2000 года наметился устойчивый рост по ряду показателей.
Среднегодовое производство зерна за 1999 - 2000 годы увеличилось по сравнению с уровнем 1994-1998 годов на 47%, а против самого неудачного 1998 года в 3 раза. Увеличилась численность всех видов скота и птицы. Производство мяса за три последних года возросло на 4%, молока на 15%, яиц в 1,6 раза.
Дальнейшее развитие сельскохозяйственного производства, особенно зерна, сдерживается большим износом сельскохозяйственной техники, особенно зерноуборочной, ослаблением ремонтной базы большинства хозяйств. Хотя в последние годы сельхозпроизводители совместно с инвесторами и приобрели некоторое число сельхозмашин (в 2001 году приобретено около 800 зерноуборочных комбайнов), этого недостаточно. Темпы обновления техники должны быть выше.
В предшествующие годы в аграрном секторе проведены либерализация цен и земельная реформа, приватизирована государственная и коллективная собственность, реорганизованы сельскохозяйственные предприятия.
Созданы многоукладные формы хозяйствования на земле и развились рыночные отношения на селе. Начала зарождаться и укрепляться новая рыночная инфраструктура производства.
Область обладает богатыми земельными ресурсами. Пригодные для земледелия площади составляют 4,5 млн. га. Обширны площади естественных пастбищ, занимающие 8,7 млн. га.
Имеются условия для выращивания пшеницы, соответствующей мировым стандартам.
Пшеница выращенная в условиях Акмолинской области, содержание клейковины в которой 25- 29%, с натуральным весом 750- 780 г\л., является не только мировым стандартом, но и улучшителем мукомольных и хлебопекарных качеств пшеницы, выращенной на западе и юго-западе нашей планеты.
Развитая сеть автомобильных и железных дорог Акмолинская область расположена в северной части Республики Казахстан.
Граничит на севере с Северо-Казахстанской, на востоке с Павлодарской, на юге с Карагандинской и на западе с Костанайской областями.
Через железнодорожный и автомобильный транспорт г. Кокшетау имеет связь с городами Республики Казахстан и ближнего зарубежья, воздушный транспорт связывает с г. Алматы. Сеть асфальтированных дорог связывает все районные центры с областным, большинство районных центров имеют железнодорожные станции, в г.Кокшетау находится аэропорт.
Имеется сеть научно-исследовательских станций по земледелию В области в п. Шортанды расположен «КазНИИЗХ им.А.И. Бараева», в с.
Чаглинка Зерендинского района «КФ КазНИИЗХ им. А.И. Бараева», имеют статус элитопроизводящих - 10 хозяйств, занимающихся производством семян элиты для проведения сортообновления и сортосмены сельскохозяйственных культур и сортов, в г. Кокшетау находится институт по землеустройству, ТОО ПИСХ.
Имеется 13 племенных хозяйств по выращиванию племенного скота В отрасли животноводства имеется 13 племенных хозяйств по выращиванию племенного скота. Разведением и совершенствованием КРС молочных пород в области занимаются 4 племхозяйства, мясным - 3 хозяйства, коневодством - 4, овцеводством и птицей - по 1 хозяйству. Это такие породы КРС как: красная - степная, казахская белоголовая, герефорд, адаптированная и проверенная в наших условиях - черно-пестрая, лошадей русских рысистых, кустанайская, овец - эдильбаевская. В настоящее время племенного КРС насчитывается - 9604 головы, из них маточного поголовья - 4336 голов, что составляет 45% от племенного стада.
Ухудшение плодородия почв, распространение вредителей, болезней и сорняков, ухудшение ветеринарного обслуживания и профилактики, качественное ухудшение стада, семенного фонда, состояния материально-технической базы Резкоконтинентальный климат усиливают рискованность аграрного Сложившийся диспаритет цен на сельскохозяйственную продукцию и материально-технические ресурсы, закупочные и окончательные цены на продовольствие.
Отсутствие ликвидного капитала сделали недоступными банковские кредиты.
Все большее место в системе реализации и снабжения заняли посреднические структуры.
Неразвитость мощностей по глубокой переработке продукции сельского хозяйства, транспортных коммуникаций ограничили возможность сбыта Конкурентоспособность аграрного производства поддерживается лишь низким уровнем оплаты труда. В значительной степени это компенсирует разницу в трудоемкости и материалоемкости, которая существует между отечественной и аналогичной зарубежной продукцией.
Радикальное сокращение занятости в аграрном секторе привело к высокой безработице и оттоку населения из села.
Расширение спроса на пшеницу, прежде всего сильных и твердых сортов, а также продуктов ее переработки.
Зерновой экспорт. Объем экспорта колеблется от 0,5 млн. тонн до 1,5 млн.
тонн.
Рост численности населения г. Астаны дает реальную возможность сельхозтоваропроизводителям области обеспечить продовольственный рынок столицы продуктами питания, при организации глубокой переработки.
Сокращение посевных площадей, увеличение количества бросовых земель, минимизация обработки почвы, снижение объемов защитных мероприятий значительно увеличили площади резервации саранчовых.
Из-за постоянного присутствия природных очагов заражения и недостаточности уровня проводимых профилактических мероприятий ежегодно в области проявляются очаги различных острых заразных болезней животных и птиц.
2.5. Основные проблемы и препятствия в развитии агропродовольственной сферы Основные проблемы и препятствия в развитии агропродовольственной сферы связаны непосредственно с низкой экономикой хозяйствующих субъектов.
Это слабая оснащенность материально-технической базы, устаревшее оборудование токов не обеспечивает поточную подработку и сушку зерна и семян.
Высокий износ основных фондов. Низкая обеспеченность техникой, особенно зерновой отрасли. Нет техники отечественных образцов, особенно зерноуборочной.
Большинство сельчан не имеют финансовых возможностей напрямую закупать технику. Возврат взятых кредитов на покупку ГСМ, сельскохозяйственной техники осуществляется, зерном, а не в денежном выражении из-за чего товаропроизводители несут убытки.
Велика площадь засоренных посевов различными видами злостных сорняков. Годовой объем работ по химической обработке посевов составляет 1,9 - 2,0 млн. гектаров.
В среднем 12 - 15% урожая яровых зерновых сельчане теряют от нашествия вредителей и болезней. Препараты дорогие, это затрудняет приобретение и проведение работ по защите от вредителей и болезней в полном объеме.
При отсутствии систематической обработки земель удобрениями, большая часть почв обыкновенных и южных черноземов имеют низкую плодородную силу, малообеспечены азотом и фосфором, в результате крестьяне не добирают урожай на 15- 20%.
Мало внимания уделяется сортосмене и сортообновлению.
Кадровый состав опытных специалистов с каждым годом сокращается из-за перехода на высокооплачиваемые работы частных фирм и компаний, отсутствия специальных курсов и семинаров, организованных на областном и республиканском уровне.
Территория области находится в зоне рискованного земледелия.
Недостаток водных ресурсов.
Слабое развитие менеджмента и маркетинга.
Сельское хозяйство области остро ощущает недостаток финансовых средств.
2.6. Приоритетные направления развития аграрного производства (точки роста)
Дальнейшее развитие производства зерна, увеличение экспортного потенциала. На первом этапе (2002 -2005 гг.) добиться устойчивого роста валового сбора зерна на уровне 2,9 млн. тонн, на втором этапе (2006 - 2010 гг.) 3,3 млн. тонн, в том числе пшеницы яровой 2,6 млн. тонн и 2,9 млн. тонн соответственно.
Устойчивый рост продукции животноводства для обеспечения области, курортной зоны и г. Астана продовольствием, на втором этапе (2006-2010 гг.) создать некоторый экспортный потенциал животноводческой продукции.
Обеспечить производство животноводческой продукции и поставку ее на экспорт в следующих объемах:
2005 год 2010 год в т.ч. экспорт Мясо в убойном весе, тыс. тонн Молоко, тыс. тонн 410,5 440,5 Яйцо, млн. шт.
200,0 212,2
2.7. Увязка республиканских отраслевых программ с региональными.
В области разработаны в соответствии с республиканскими программами региональные:
- программа развития сельскохозяйственного производства на 2000-2001 годы;
- программа по социально-экономическому развитию села на 2001-2005
- программа развития животноводства области на 2000-2002 годы;
- программа развития молочного производства в пригородных зонах Кроме того, разработаны:
- программа по рациональному использованию земель, повышению плодородия почв, охране земельных ресурсов на 2000-2003 г.г.
- программа по химизации сельского хозяйства по Акмолинской области на 2002-2005г.
- программа по развитию семеноводства на 2002-2005 годы.
В стадии разработки находится программа по оптимизации структуры посевных площадей на 2002 год по Акмолинской области. Ежегодно разрабатывается программа по борьбе с саранчовыми.
Формирование рациональных форм хозяйствования на селе, позволяющих эффективно применять высокопроизводительную технику и современные технологии, успешно интегрироваться в рыночные системы, в частности, через развитие кооперации и вертикальной интеграции хозяйств - на первом этапе (2002-2005 гг.).
Дальнейшее совершенствование форм хозяйствования - на втором этапе (2006-2010 гг.).
Повышение технологического уровня аграрного производства, поддержка научных исследований и внедрение системы консультирования в сельском хозяйстве - на первом этапе (2002 -2005 гг.).
Внедрение ресурсосберегающих и экологически чистых технологий - на втором этапе (2006 - 2010гг.).
Проведение комплекса финансово-экономических, организационно- хозяйственных мероприятий, направленных на финансовое оздоровление сельскохозяйственных предприятий - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
Обеспечение безубыточной работы и платежеспособности сельскохозяйственных предприятий - на втором этапе (2006 - 2010 гг.).
Финансово-кредитная и инвестиционная политика в аграрном секторе:
- льготное кредитование субъектов малого предпринимательства за счет областного и местных бюджетов, бюджетное финансирование приобретения минеральных удобрений и элитных семян - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
- дальнейшее расширение бюджетного финансирования развития сельского хозяйства, в том числе животноводства - на втором этапе (2006 - 2010 гг.).
Расширение импортозамещающего, экспортоориентированного производства:
- стабилизация экспортного потенциала по зерну, сокращение импорта продовольствия - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
- увеличение экспортного потенциала по зерну, создание экспортного потенциала по мясу и молоку - на втором этапе (2006 - 2010 гг.).
Укрепление технической оснащенности сельскохозяйственного
- обновление сельскохозяйственной техники на 40% - первый этап (2002 - 2005 гг.).
- полное обновление сельскохозяйственной техники - второй этап (2006 - 2010 гг.).
4. СТРАТЕИЯ ДЕЙСТВИЙ
4.1. Формирование рациональных форм хозяйствования на селе Создание многоканальной системы финансовой поддержки агроиндустриального сектора:
- систем кредитования с участием государства;
- формирование сельского кредитного товарищества (СКТ) - на первом этапе (2002 - 2005 гг.) в 8 районах, на втором этапе (2006 - 2010 гг.) в остальных 9 районах.
Формирование системы страхования рисков в аграрном производстве: - страхование урожая и доходов, в связи с природными рисками, стихийными бедствиями - на первом этапе (2002 - 2005 гг.) (возобновление этой работы); - страхование рисков колебания рыночных цен, срочных контрактов (фьючерсов, опционов и др.) - на втором этапе (2006 - 2010 гг.).
Упрощение и ускорение (прохождения документов) оформления кредита, решение вопроса залогового обеспечения, исходя из реальных возможностей сельхозтоваропроизводителей - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
4.2. Повышение технологического уровня аграрного производства Научное, консультационное и информационное обеспечение аграрного сектора (восстановление и развитие) - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
Улучшение селекционной работы, элитного семеноводства и племенного дела, ориентированных на внедрение высокопродуктивных сортов растений и пород животных, адаптированных к местным биоклиматическим условиям.
Довести площади посевов новых сортов зерновых на первом этапе (2002 - 2005 гг.) до 20-25%, на втором этапе (2006 - 2010 гг.) до 35%.
Довести количество племенных хозяйств до 20, в том числе крупного рогатого скота до 10, пунктов искусственного осеменения - 305 - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
Довести количество племенных хозяйств до 30, в том числе крупного рогатого скота до 16, пунктов искусственного осеменения - 435 - на втором этапе (2006 - 2010 гг.).
4.3. Финансовое оздоровление сельскохозяйственных предприятий Завершить комплекс финансово-экономических, организационно- хозяйственных мероприятий, направленных на оздоровление и реорганизацию несостоятельных сельхозпредприятий.
Ужесточить контроль за проводимыми мерами финансового оздоровления предприятий, прошедших или проходящих процедуру банкротства или реабилитации - на первом этапе (2002 - 2005 гг.).
Дальнейшее совершенствование работы по финансовому оздоровлению сельхозпредприятий, обеспечению безубыточности, платежеспособности на втором этапе (2006 - 2010 гг.).
4.4. Финансово-кредитная и инвестиционная политика в аграрном секторе.
Формирование сети сельских кредитных товариществ.
В области создано 2 сельских кредитных товарищества - ТОО СКТ «Окжетпес» в Щучинском районе и ТОО СКТ «Енбек - Кредит» в Зерендинском районе. В этих товариществах проведена определенная работа по кредитованию его участников. В 2001 году они выдали кредиты участникам товарищества в сумме 37 млн. тенге.
В перспективе формирование сети сельских кредитных товариществах получат распространение и в других районах области. В настоящее время изъявили желание в создании СКТ на собственной территории Есильский, Сандыктауский, Целиноградский районы.
Финансирование из областных и местных бюджетов.
В 2001 году на приобретение минеральных удобрений в количестве 2448 тонн субсидий на сумму 20,3 млн. тенге и дотации 12,9 млн. тенге за реализацию семян элиты.
Из областного бюджета 2001 года для субъектов малого предпринимательства выделен льготный кредит в сумме 30 млн. тенге и по программе софинансирования столько же, т.е. всего 60 млн. тенге.
Льготное кредитование малого бизнеса, бюджетное финансирование приобретения минеральных удобрений и элитных семян - на первом этапе (2002 - На период до 2010 года будет продолжена работа по целевому финансированию бюджетных программ, направленных на развитие отраслей животноводства, племенного дела, элитного семеноводства в растениеводстве, а также для поддержки малого предпринимательства.
4.5. Расширение импортозамещающего, экспортоориентированного производства Восстановление и расширение производства казеина, сухого обезжиренного молока (СОМ), сухого цельного молока (СЦМ), концентрированного, сгущенного и асептического молока длительного хранения, мясных консервов.
Разработка коммерческих предложений и рекомендаций для местных предприятий переработки.
Участие в разработке бизнес-проектов по расширению сферы деятельности перерабатывающих предприятий и оказание содействия в выделении льготных кредитов по осуществлению этих проектов.
Организация заготовительных пунктов при каждом сельском и поселковом округе.
Возможности экспорта-импорта агропродовольственной продукции Акмолинская область является одним из основных регионов - производителей пшеницы и других зерновых культур в стране. Ввиду удобного географического расположения на территории области произрастает пшеница с высокими качественными показателями, что делает ее привлекательным экспортным товаром. Поэтому рынок зерна области очень емкий. Из 3,6 млн. тонн произведенного зерна в 2001 году в весе после доработки, продано за пределы области 0,77 млн. тонн.
Для увеличения объемов экспорта и снижения объемов импорта, в области разработана и выполняется программа импортозамещения. Принимаются все меры, чтобы сельскохозяйственная продукция имела выход на мировой рынок.
Одним из факторов, позволяющим экспортировать в Россию значительные объемы сельскохозяйственной продукции, является переработка сырья в заводских условиях, что обеспечивает получение продукции, близкой по качеству к мировым стандартам.
В перспективе до 2010 года предусматривается:
выпуск консервированной продукции, способной длительное время обеспечивать ее качество; ходатайствовать о принятии решения Правительства о введении деференцированных таможенных пошлин на импортные продукты, на дефицитные виды сырья, технологическое оборудование;
разработать программу обеспечения стартовой инвестиционной поддержки посредством льготного кредитования определенных программ импортозамещения;
применять современные технологии: экструзионная обработка зерна, производство пищевых добавок, получение пищевых волокон из вторичных продуктов переработки зерна, применение которых позволит получить принципиально новый класс лечебно-профилактических продуктов.
Стабилизация экспортного потенциала по зерну, сокращение импорта продукции животноводства, круп и растительного масла - на первом этапе (2002 - Увеличение экспортного потенциала по зерну, создание экспортного потенциала по мясу и молоку, дальнейшее сокращение импорта круп и растительного масла - второй этап (2006 - 2010 гг.).
4.6. Укрепление технической оснащенности сельскохозяйственного производства Доведение структуры машинно-тракторного парка до нормативного уровня за счет обновления до 10% ежегодно, на основе лизинга и программ кредитования.
Освоение импортозамещающих производств запасных частей для сельскохозяйственных машин и оборудования на промышленных и ремонтных предприятиях области: АО «Тыныс»; ТОО «КРМЗ», г. Акколь; Атбасарский РМЗ;
Макинский завод поршневых колец; завод «ЩучинскАгроремонт»; ЗАО «Агропромтехника», г. Державинск; промышленные и ремонтные предприятия г.
г. Астана, Степногорск;
Предполагается участие этих предприятий в организации заказов по выпуску сельхозмашин, комплектующих и запасных частей к ним.
Данные мероприятия позволят создать дополнительно новые рабочие места и увеличить численность занятых в сельском хозяйстве.
Машинно-технологические станции В области создано 13 МТС, из них работают 10, будут работать все 13 - на первом этапе. В дальнейшем будет проводится работа по расширению сети МТС, сервисных обслуживающих пунктов на основе лизингового обеспечения. К 2010 году сеть МТС увеличится на 14 единиц.
Необходимость создания машинно-технологических станций диктуется слабой технической оснащенностью крестьянских (фермерских) хозяйств, значительным удорожанием сельхозтехники, отсутствием ликвидного залогового имущества для получения кредитов в банках 2-го уровня.
Пути обеспечения материально-техническими ресурсами сельхозтоваропроизводителей области следующие:
собственные средства;
кредитование из местных бюджетов на организацию проведения весенне- полевых и уборочных работ;
обеспечение сельскохозяйственной техникой по линии правительства на лизинговой основе.
Из-за слабого финансового состояния сельхозформирований и недостаточного выделения кредитных ресурсов, плохого развития лизинговых отношений, оснащенность сельскохозяйственной техникой остается низкой.
Для решения вопросов технического вооружения сельскохозяйственного производства, согласно рекомендуемого норматива и структуры парка, необходимо ежегодно обновлять машинно-тракторный парк.
Из-за недостатка финансовых ресурсов для приобретения сельскохозяйственной техники, актуальным становится вопрос развития и совершенствование лизинговых отношений, который дает экономические выгоды как лизингодателю, так и лизингополучателю, а именно: использование дорогостоящей техники без больших единовременных капитальных затрат.
Обновление 40% сельскохозяйственной техники - на первом этапе (2002 - Полное обновление сельскохозяйственной техники - на втором этапе (2006 - Вопросы восстановления предприятий сельхозмашиностроения и других смежных отраслей По области сформирована база данных по машиностроительным заводам и ремонтно-обслуживающим предприятиям для включения в республиканскую программу развития сельхозмашиностроения на 2002 - 2005 годы, в которую вошли 12 предприятий. Предполагается участие этих предприятий в организации и размещении заказов по выпуску сельхозмашин, комплектующих и запасных частей к ним.
Среди них Щучинский завод «Агрореммаш», Кокшетауский авторемонтный завод, Целинный опытный завод. На их полное восстановление, расширение производства требуется 35 - 40 млн. тенге.
РАЗДЕЛ IV.
ТРАНСПОРТНАЯ ИНФРАСТРУКТУРА Создание эффективного и технологически обновленного транспортного комплекса, способствующего ускоренному экономическому росту области и обеспечивающему потребности экономики и населения качественными услугами.
На I этапе (2002 - 2005 гг.) добиться полного обеспечения услугами транспорта хозяйствующих объектов, охватить автобусным сообщением не менее 80% населенных пунктов области.
Значительно улучшить работу по содержанию и текущему ремонту автомобильных дорог.
II этап (2006 - 2010 гг.):
- формирование единого транспортно-коммуникационного пространства;
- полное удовлетворение хозяйствующих субъектов и населения перевозками, довести их качество до мирового уровня.
Практически 100% перевозок грузов и пассажиров осуществляется железнодорожным и автомобильным транспортом (на долю воздушного приходится только 20 тонн груза из 61 млн. тонн и 11 тыс. пассажиров из 48 млн.
человек)
Основным перевозчиком повсеместно является автомобильный транспорт.
Этот сектор в последние годы претерпел значительные изменения. Проведено разгосударствление автопредприятий. Уже в 1999 году 99,7% перевозок пассажиров было произведено частными предприятиями и структурами с участием частного капитала. В связи с реорганизацией области, переносом областного центра ряд райцентров бывшей Акмолинской области не имели в 1999 году прямого сообщения с городом Кокшетау - в настоящее время нет такого сообщения только с райцентром Егиндыкольского района. Аналогично за этот период число населенных пунктов, имеющих автобусное сообщение, с 39% в 1999 году доведено до 50% в 2001 году. И этот процесс продолжается.
В последние годы значительно снизились показатели деятельности отрасли.
Низкими темпами проводятся ремонтно-восстановительные работы основных магистральных путей и средств перевозки.
В итоге не в полной мере выполнена главная задача отрасли:
предоставление транспортных услуг в полном объеме с наименьшими издержками и высоким уровнем качества.
Неизбежным следствием внетранспортного эффекта явилось снижение занятости, технического состояния транспортной сети и подвижного парка, снижение выпуска продукций в сопряженных отраслях, деградации системы сельских сообщений.
Объем перевозок грузов за 2001 год увеличился к уровню 1999 года (год области в новых границах) в 1,4 раза. На этот показатель существенное влияние оказал резкий рост объемов перевозок зерна, среднегодовое производство которого за 1999-2001 годы увеличилось почти в 1,5 раза против среднегодового уровня 1994-1998 годов. В этот период возобновили работу такие крупные потребители транспортных услуг как ГОК «Казахалтын» и рудник «Жолымбет», вошел в строй действующий рудник «Атансор». Увеличили объемы перевозок и ряд других предприятий перевозок.
Перевозки пассажиров за 1999- 2001 годы уменьшились на 7%.
За 2001 год автотранспортом области (с учетом оценки объемов перевозок грузов нетранспортными организациями и предпринимателями, занимающимися коммерческими перевозками) перевезено 55,4 млн. тонн грузов, что составило 184,1% к уровню 2000 года. Грузооборот автотранспорта за 2001 год составил 2,2 млрд. т. км (138,9% к 2000 году). В течение 2001 года перевезено 46,4 млн.
человек, что на 16% меньше чем в 2000 году.
Динамика основных показателей развития автомобильного транспорта за 1999-2001 годы по Акмолинской области Объем грузоперевозок, млн.тонн Грузооборот, млн.т/км Пассажиры, млн.чел.
Пассажирооборот, млн. пасс/км 169,3 год 464,1 Развитая транспортно-коммуникационная сеть (железная дорога, узловые станции, аэропорт, связь, телевидение).
Выгодное географическое положение, на территории области проходят транзитные маршруты «Север-Юг».
Необходимость поддержания внутриобластных дорог в надлежащем состоянии. Отсутствие стабильной финансовой поддержки привело к неудовлетворительному состоянию внутриобластных дорог, низкому техническому уровню.
Развитие транзитного потенциала. Выгодное географическое положение обуславливает прохождение через территорию области транзитных потоков.
Укрепление внутрирегиональных сообщений в связи с переносом столицы в Астану, развитие межрегионального сотрудничества, возможности для развития туризма.
Использование устаревших стандартов, норм и правил предоставления транспортно-коммуникационных услуг.
Коммуникации должны рассматриваться как инструмент повышения качества жизни населения и рыночных возможностей хозяйствования.
В области основные грузы: продукция горнодобывающей, пищевой и др.
отраслей промышленности, сельскохозяйственная продукция, транзитные перевозки - эффективность которых в значительной мере зависит от надежности дорожной сети. Поэтому указанные сектора экономики должны быть прямо заинтересованы в развитии дорожного хозяйства, а одним из важнейших приоритетов является сохранение и расширение сети автодорог.
Большая часть железнодорожных и авиаперевозок относится к транзиту, автотранспорт в большей степени ориентирован на удовлетворение внутренних потребностей.
Поскольку железнодорожный транспорт в значительной мере выполняет республиканские функции, то он должен финансироваться преимущественно из республиканских источников. Для автомобильного транспорта требуется создать условия долевого финансирования пассажирских перевозок из республиканских и региональных ресурсов.
3.1. Транзитная политика Транзит позволяет эффективно использовать резервы национальных транспортных систем, стимулирует их расширенное воспроизводство. В свою очередь активизируется строительство дорог, сопутствующего сервиса, создаются новые рабочие места.
Ведущая роль в транспортном обслуживании потребностей области стабильно принадлежит железнодорожному и автомобильному транспорту, обеспечивающим основной объем перевозок грузов и пассажиров как во внутриобластном, так и в республиканском сообщении.
Транзитный потенциал
Наличие в составе железнодорожной сети технически оснащенных магистральных линий в сочетании с благоприятным географическим положением предопределило области роль транзитного звена в евроазиатском сообщении.
В отрасли автомобильных дорог при сравнительно благополучном положении с протяженностью дорог общего пользования и плотностью дорог, их эксплуатационное состояние характеризуется крайне неудовлетворительно.
Основной объем транзитных перевозок по территории области осуществляется автомобилями других областей или других государств, в том числе из третьих стран. Доля участия в транзитных перевозках автотранспортных средств области незначительна.
Транзитные воздушные маршруты являются выгодными для авиакомпаний, выполняющих полеты между областями республики, нашей страной и ближайшими соседями, а так же Европой и Юго-Восточной Азией, так как позволяют значительно сократить протяженность маршрутов. Имеющийся спрос на использование воздушного пространства области предъявляет требования по совершенствованию технических средств управления воздушным движением, навигации и связи.
Стратегические задачи по реализации транзитной политики
- Развитие участков железнодорожных и автомобильных коридоров, в том числе специальных скоростных авто - и железнодорожных магистралей.
- Создание сети сопутствующего сервиса, вовлечение в отрасль субъектов малого бизнеса.
- Кооперация с другими секторами экономики по продвижению экспорта продукции с высокой добавленной стоимостью.
3.2. Политика удовлетворения внутренних потребностей Общий экономический кризис 1997-1998 гг. отразился на основных показателях деятельности транспорта. Вследствие снижения производства во всех отраслях экономики наблюдалось сокращение объемов перевозок грузов на всех видах транспорта.
Железные дороги в силу имеющихся связей с отдаленными районами Казахстана, других государств, а так же некоторых предприятий имеют большое значение для экономики области. Для некоторых типов грузов железнодорожный транспорт является безальтернативным видом.
В обозримом будущем сохранится влияние стоимости услуг железнодорожного транспорта на конкурентоспособность продукции предприятий области на внутреннем и внешнем рынках. При этом будет устанавливаться конкуренция со стороны других видов транспорта и в первую очередь - автомобильного.
Рост цен производителей промышленной продукции, в особенности на горюче-смазочные материалы, в условиях инфляции и при фактически неизменных тарифах на перевозки, вынудили сократить все программы по поддержанию в работоспособном состоянии основных средств и подвижного состава железнодорожного транспорта. Снижены инвестиции собственных и привлеченных средств на модернизацию и развитие железнодорожного транспорта.
Существенное влияние на финансово-экономическое положение отрасли оказывают неплатежи за выполненную работу.
Важную роль в осуществлении внутренних перевозок играют автомобильные дороги. Протяженность автомобильных дорог общего пользования составляет 7882 км.
В составе дорог общего пользования протяженность дорог республиканского значения - 2266 км, местного значения - 5616 км.
Главная проблема дорожной отрасли - прогрессирующая потеря несущей способности дорожных покрытий, низкое техническое состояние, безопасность дорожного движения и несоответствие нормативным требованиям по нагрузке на ось, не превышающей 10 тонн.
Другим фактором отрицательного воздействия на технико- эксплуатационный уровень дорог стало резкое снижение финансирования ремонтных дорог и содержания.
Динамика объема перевозок и грузооборота парка грузовых автомобилей всех форм собственности области за последние годы свидетельствует о продолжающейся тенденции снижения объема перевозок. Одной из основных проблем, стоящих перед отраслью, является недостаточность законодательной и нормативной правовой базы, что не позволяет обеспечивать полноценное государственное регулирование деятельности автомобильного транспорта.
Отсутствует система контроля и информационного обеспечения перевозок автомобильным транспортом в междугородном сообщении.
В области авиации существующее положение характеризуется несбалансированной политикой - авиакомпании, аэронавигация и аэропорты существуют самостоятельно без необходимой взаимосвязи и согласованной политики деятельности и развития. Для Кокшетауского аэропорта характерно отсутствие объема перевозок, которое аэропорт пытается компенсировать повышением тарифов. Это приводит к дальнейшему снижению объемов перевозок.
Первый этап реализации 2002-2005 гг.:
Сокращение спада производства, мобилизация ресурсов для стабильного роста путем концентрации на основных составляющих транспортно- коммуникационной системы - автодорожной отрасли и железнодорожном транспорте. Сохранение существующей сети коммуникаций, доведение ее технического состояния до уровня соответствующего нормативным требованиям.
Завершить соединение прямым бесперебойным автобусным сообщением г.
Кокшетау с райцентрами южных районов. Охватить автобусным сообщением в 2002 году не менее 60% населенных пунктов области, в 2005 году - 80%. Открыть автобусные маршруты, соединяющие усадьбы сельских округов с райцентрами.
Ежегодно обновлять автобусный парк не менее чем на 40 автобусов марки ПАЗ, на что будет привлечено 300 млн. тенге. Реализация инвестиционных программ на основе долевого участия средств республиканского и местных бюджетов, а также частных финансовых ресурсов. Расширение сети транспортных коммуникаций. Развитие предприятий, обеспечивающих полное удовлетворение потребностей в ремонтно-восстановительных работах.
На первом этапе на содержание и текущий ремонт автомобильных дорог намечается направить 3,5 млрд. тенге. Будет завершена реконструкция автодороги Астана-Боровое-граница с Северо-Казахстанской областью.
Объем перевозок грузов всеми видами транспорта в 2005 году по сравнению с 2000 годом увеличится на 65%, пассажиров на 5%.
Второй этап реализации 2006-2010 гг.:
Формирование единого транспортно-коммуникационного пространства.
Обеспечение транспортной доступности всех населенных пунктов области (охват 100%), удовлетворение потребности граждан транспортными услугами, ориентированными на нужды потребителя. На обновление автобусного парка будет направлено не менее 600 млн. тенге. Повышение рентабельности отрасли, рост доходов от транзита, начало возврата заемных средств.
Объем перевозок грузов всеми видами транспорта в 2010 году по сравнению с 2000 годом увеличится в 1,9 раза, пассажиров на 28%.
4.1. Стратегия действий по реализации транзитной политики Развитие участков железнодорожных и автодорожных транспортных коридоров.
Поддержание в рабочем состоянии и модернизация имеющихся транзитных коммуникаций путем внедрения автоматизированных технологий.
Строительство и эксплуатация скоростных авто - и железнодорожных магистралей путем привлечения «мягких» займов других стран.
Создание сети сопутствующего сервиса: гостиниц, мотелей, кемпингов, предприятий быстрого питания, бытовых услуг. Вовлечение в отрасль субъектов Кооперация с другими секторами экономики в целях содействия продвижению экспорта продукции с высокой добавленной стоимостью.
4.2. Стратегия действий по реализации политики удовлетворения внутренних потребностей.
Развитие инфраструктуры, транспорта и связи области. Согласование позиций со стратегическими интересами предприятий экспортоориентированного и импортозамещающего комплексов.
Реабилитация автомобильных дорог республиканского и местного значения.
Реконструкция основных автодорог. · Обновление и модернизация подвижного состава. · Завершение строительства спутниковой сельской связи, обеспечивающей связь в труднодоступных и малонаселенных районах области. · Разработка программ государственного регулирования процессов движения и доставки продукции сельского хозяйства, промышленности, строительства, торговли. · Снижение ресурсоемкости функционирования транспортной инфраструктуры за счет межотраслевой технологической и организационной кооперации. · Установление полномочий, ответственности и порядка взаимодействия центральных органов власти с местными исполнительными органами и частным сектором в области управления транспортной деятельностью. · Создание сети предприятий малого и среднего бизнеса по выпуску комплектующих материалов и оборудования для транспортного комплекса. · Привлечение отечественной малой авиации на борьбу с саранчовыми, болезнями растений и других авиационно-химических работ путем создания мобильных отрядов из воздушных судов. · Введение системы скидок с аэропортовых сборов и тарифов за наземное обслуживание в зависимости от частоты рейсов, объема перевозок и других критериев.
Реализация намеченных целей будет достигнута в первую очередь через создание полноценной финансово-кредитной системы отрасли.
В настоящее время главной проблемой транспортно-коммуникационного комплекса с точки зрения обеспечения внутренних потребностей области является отсутствие полноценного механизма инвестирования в автодорожное хозяйство.
Ввиду недостатка ресурсов развитие сети автомобильных дорог в области происходит только путем капитального и среднего ремонта.
Экономические аспекты Уровень развития и техническое состояние дорожной сети оказывает значительное влияние на социально-экономическое развитие области, воздействуя как на макроэкономическом, так и микроэкономическом уровне.
Развитие дорожной сети также способствует экономии топлива, снижению трансакционных издержек на транспортировку грузов.
Социальные аспекты
В области отсутствует надежная автодорожная связь по дорогам с твердым покрытием между всеми населенными пунктами. Следствием этого является ограничение получения специализированной медицинской помощи, ремонта высокотехнологичной бытовой техники, бытового обслуживания. Результатом являются негативные последствия бездорожья.
Задачи и механизмы реализации
1. Создание системы финансирования · Активное привлечение «мягких» займов на транзитных направлениях. · Создание межотраслевых союзов и ассоциаций с секторами экономики, заинтересованными в снижении транспортных издержек, на предмет привлечения инвестиций. · Определение целевого источника государственного финансирования содержания, ремонта и строительства автомобильных дорог и создание системы возврата инвестированных ресурсов.
· Разработка механизма обеспечения заинтересованности местных органов власти в максимально полном поступлении налогов и других обязательных платежей для использования названных средств в целях содержания, ремонта и строительства автомобильных дорог в регионе.
2. Рациональное планирование автодорожной сети регионов · За основу должны быть приняты интересы потребителей автодорог, а не автодорожных подрядных организаций. · Учет качества сети, как дополнительного ресурса социально- экономического развития региона.
Большое внимание будет уделяться улучшению состояния автомобильных дорог. На первом этапе (2002 - 2005 гг.) значительно улучшится работа по содержанию и текущему ремонту дорог, на что будет направлено не менее 3,5 млрд. тенге. Возрастут и объемы реабилитации дорог, на что будет использовано порядка 10 млрд. тенге.
Будут приняты меры по улучшению обеспечения населения и хозяйствующих субъектов транспортом. В 2002 году намечено охватить автобусными перевозками 60% населенных пунктов области, к 2005 году - 80%.
Предполагается серьезное обновление автобусного парка. До 2005 года на эти цели предусматривается направить 300 млн. тенге.
В связи с устойчивым ростом производства в базовых отраслях объем перевозок грузов увеличится в 2005 году по сравнению с 2000 годом на 65%, пассажиров на 5%.
РАЗДЕЛ V.
ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ И ПРИРОДНЫЕ РЕСУРСЫ Повысить уровень водоснабжения и стабилизировать качество окружающей среды.
В отдельных местах проживания населения состояние окружающей среды остается неудовлетворительным, и основными факторами, оказывающими отрицательное влияние на здоровье населения, являются дефицит качественной питьевой воды и загрязнение воздуха.
В результате экстенсивного ведения сельского хозяйства нарушены естественные ландшафты степей и лесостепей.
Составлены кадастры источников загрязнения и карты их размещения Недостаток водных ресурсов, в первую очередь питьевых, загрязненность источников Дефицит воды сдерживает развитие производительных сил и экономический рост в целом.
Качество питьевой воды во многих населенных пунктах не отвечает требованиям стандартов.
Несовершенство системы переработки опасных и радиоактивных расходов.
Уникальные природные комплексы, санаторно-курортные учреждения, расположенные на территории области привлекут туристов, будут способствовать развитию экологического туризма.
Экологическую угрозу представляют хвостохранилища и водоотстойники, образовавшиеся в результате добычи и переработки урановой руды на АООТ «ЦГХК» и нынешнего его преемника ЗАО «КазСабтон» в г. Степногорске и п.
Заозерный Енбекшильдерского района.
На ближайшие десять лет в области охраны окружающей среды и природных ресурсов необходимо решить следующие стратегические задачи:
- сократить дефицит водных ресурсов, повысить уровень водоснабжения, в первую очередь населения качественной питьевой водой;
- оптимизировать систему природопользования и охраны окружающей среды;
- повысить уровень использования отходов. Сохранить земельные ресурсы;
- обеспечить экологическое просвещение.
4.1. Сокращение дефицита водных ресурсов, повышение уровня водоснабжения · Разработать мероприятия по улучшению питьевого водоснабжения за счет интенсификации использования всех видов водных ресурсов и, прежде всего, подземных водоисточников, как наиболее защищенных от загрязнения.
Выполнить мероприятия областной программы «Обеспечение жителей городов, районов качественной питьевой водой «Сапалы-Су» на 2001-2003 годы» · Провести мероприятия по водосбережению, ограничению темпов и объемов развития водоемких производств. · Провести мероприятия по увеличению использования подземных вод. · Завершить строительство Кокшетауского промводопровода до города Щучинска, строительство Воробьевско-Котыркольского канализационного коллектора в целях оздоровления водных ресурсов курортной зоны. · Построить береговые сооружения на озере Копа. · Улучшить экологическое состояние поверхностных источников водоснабжения области.
4.2. Оптимизация системы природопользования и охраны окружающей среды · Разработать и реализовать областную программу по охране окружающей среды. · Принять участие в разработке единой государственной автоматизированной информационной системы мониторинга окружающей среды и природных ресурсов.
· Сохранить и восстановить воспроизводство животного и растительного мира и рыбных запасов на территории области. · Создать зеленые зоны вокруг крупных населенных пунктов и их озеленение.
4.3. Повышение уровня использования отходов, сохранение земельных ресурсов · Необходим переход на устойчивые системы сельскохозяйственного производства, основанные на органическом или экологическом земледелии с постоянным воспроизводством плодородия земель, с увеличением количества и качества органического вещества почв на фоне удовлетворительного мелиоративного состояния агросистем. · Осуществить мониторинг отходов производств и потребления, оценить воздействие захоронений вредных отходов на окружающую среду.
Ликвидировать несанкционированные свалки. · Рекультивировать земли, нарушенные предприятиями горнодобывающей промышленности, в первую очередь по добыче урана. Провести защиту земель от почвенной и водной эрозии, распашки пахотно-пригодных земель. · Активно внедрять ресурсо- и энергосберегающие технологии, стимулировать деятельность по переработке и использованию отходов.
4.4. Обеспечение экологического просвещения · Уделить большое внимание пропаганде и просвещению общества в области экологии и рационального использования природных ресурсов. · Расширить информационно-пропагандистскую работу средств массовой информации.
Улучшать работу газет «Экологический вестник» и «Экологиялыќ Жаршы».
Создать условия для развития общественных экологических движений, ассоциаций, групп.
РАЗДЕЛ VI.
НАЛОГОВО-БЮДЖЕТНАЯ ПОЛИТИКА Максимальное обеспечение доходной части бюджета за счет увеличения собственных доходных источников. Создание устойчивой финансово- экономической основы административно-территориальных единиц области в целом.
Налоговые поступления в бюджете области за 2001 год составили - 8,3 млрд. тенге или 101% от прогноза, кроме того, плановая субвенция и целевые трансферты из республиканского бюджета - 4,8 млрд. тенге. Доля налоговых поступлений в общем объеме доходов имеет тенденцию к повышению, если в 1999 году на них приходилось 50%, в 2000 году - 58%, то в 2001 г. - 59%. Это способствует стабильному снижению кредиторской задолженности. Так, в 2000 году в сравнении с 1999 годом задолженность сокращена в 3 раза (на 435 млн.
тенге), соответственно в 2001 года в 2 раза (на 115 млн. тенге) и составила 103 Удельный вес трансфертов в доходной части бюджета области имеет тенденцию к снижению с 46,6% в 1999 году и 38,6% в 2000 году до 35% в 2001 году.
Расходы местного бюджета на душу населения всего составили 16 тыс.
тенге, что на 2,4 тыс. тенге больше чем в 2000 году.
В результате целенаправленных действий стабилизировалась ситуация со сбором налогов, ежегодная сумма поступлений в области возросла с 4,8 млрд.
тенге в 1997 году до 13,4 млрд. тенге в 2001 году, т.е. в 2,8 раза.
За последние три года общая сумма недоимки сократилась в 1,7 раза и на
1.01.2002 года составила 3,6 млрд. тенге, в том числе по местному бюджету соответственно в 2 раза и 1,7 млрд. тенге.
Возросла на 9 процентных пунктов доля налоговых поступлений в общем объеме доходов бюджета и в 2001 году она составила - 59%.
С 1 января 1999 года, вместо упраздненных внебюджетных фондов, в доходах бюджета предусмотрен новый доходный источник - социальный налог, который занимает наибольший удельный вес в доходах (в 2001 году - 29,2%).
Расходы бюджета области за 1999 год (с учетом кредитования) исполнены в сумме 9,5 млрд. тенге, или на 95,6% к годовому плану. Из них расходы на образование составили 3,7 млрд. тенге или 39% от общей суммы произведенных расходов, на здравоохранение - 2,3 млрд. тенге или 24% всех исполненных расходных обязательств бюджета области.
За 2000 год бюджет по расходам исполнен в сумме 11,1 млрд. тенге или 109,5% к годовому плану, на образование направлено 3,9 млрд. тенге или 35% от суммы произведенных расходов. Расходы на здравоохранение составили 2,7 млрд.
тенге или 25%.
В 2001 году расходы бюджета исполнены в сумме 15,1 млрд. тенге или 96,6% к годовому плану. На содержание организаций образования направлено 4,5 млрд. тенге или 30% к сумме произведенных расходов. На сферу здравоохранения направлено 2,9 млрд. тенге или 19% от всех исполненных обязательств бюджетной области.
За последние годы достигнуты определенные успехи в системе бюджетного планирования и финансирования. Наблюдается тенденция роста поступлений собственных доходных источников бюджета и снижения недоимки, что позволило резко сократить кредиторскую задолженность прошлых лет и не допускать текущую. Основная доля налоговых поступлений, отчисляемых в бюджет области, закреплена за бюджетами районов и городов как собственные источники, что во многом предопределяет самостоятельность бюджета и соответственно самостоятельность их направления.
Дальнейшее реформирование бюджетной процедуры позволяет строго разграничить направленность финансовых средств на текущий бюджет и бюджет развития. Начат процесс разработки основных показателей бюджета на среднесрочный период. Повышена ответственность администраторов бюджетных программ за обоснование и реализацию бюджетных программ, в том числе посредством паспортизаций.
Реальное положение дел расходной части бюджета создает определенные проблемы. Ввиду недостаточности финансовых средств, бюджет рассчитывается во многом исходя из минимальной потребности, сконцентрирован в основном на текущих затратах и не всегда увязывается с приоритетами развития региона.
Не в полной мере обеспечивается приобретение продуктов питания в соответствии с утвержденными нормами по минимальной калорийности, медикаментов по минимальному перечню и списку жизненно важных лекарственных препаратов. Фактические расходы на одного учащегося и на одного больного ниже нормативных требований. Актуальными являются вопросы жилищно-коммунального хозяйства, содержание, эксплуатация и реконструкция сети автомобильных дорог, а также другие мероприятия, являющиеся приоритетными бюджетными программами.
Законодательно не закреплены налоговые поступления за областными, районными и городскими бюджетами. Значительная часть существующей недоимки числится за неплатежеспособными хозяйствующими субъектами.
Города Кокшетау и Степногорск, которые в силу своего экономического потенциала должны быть городами-донорами, в настоящее время практически являются субвенционными, учитывая, что индивидуальный подоходный налог, как регулирующий, полностью зачисляется в их бюджет. Корпоративный налог как один из бюджетообразующих показателей, зачисляется полностью в республиканский бюджет.
В силу определенных причин не отрегулированы с республиканскими органами власти вопросы лимита долга и лимита заимствования области.
Положительное решение данного вопроса во многом решило бы инвестиционную политику в области.
Существует система межбюджетных трансфертов, которая зачастую носит в целом устранение вертикального дисбаланса. Администраторами бюджетных программ термин «бюджетная программа» часто применяется как техническое определение бюджетной классификации, а не определение целей государственной политики на местном уровне и ее достижение.
Расширение базы налогообложения за счет роста производства и улучшения налогового администрирования.
Формирование устойчивой системы межбюджетных отношений при сопутствующем четком определении стабильных доходных источников.
Региональные диспропорции в социальном развитии.
Основными стратегическими задачами на период до 2010 года в области налогово-бюджетной политики станут:
- обеспечение роста налоговых поступлений в бюджет области;
- усовершенствование системы межбюджетных отношений;
- усовершенствование системы бюджетного планирования;
- соблюдение принципов бюджетной системы и повышение ответственности за исполнение бюджетных программ;
- обеспечение роста поступлений в бюджет и заимствование средств на инвестиционные проекты;
- усиление контрольно-экономической работы в целях эффективности и целевого использования бюджетных средств.
4.1. Обеспечение роста налоговых поступлений в бюджет области Рост налоговых поступлений в государственный бюджет будет обеспечиваться за счет улучшения налогового администрирования и неукоснительного соблюдения норм налогового законодательства.
В 2002 году поступления в государственный бюджет составят 10717,0 тыс.
тенге, в т.ч. в местный бюджет 7803,3 тыс. тенге; в 2003 году в государственный бюджет поступит 10901 тыс. тенге, в т.ч.7950 тыс. тенге в местный бюджет; в 2004 году - в ГБ - 11101 тыс. тенге, в МБ - 8103 тыс. тенге.
4.2. Усовершенствование системы межбюджетных отношений Система трансфертов будет гарантировать минимальную обеспеченность социальных услуг в регионах и, в то же время, будет стимулировать регионы к расширению налоговой базы.
Необходимо разработать единый критерий в определении межбюджетных трансфертов. В качестве основного критерия принять расходы на душу населения по текущему бюджету, с учетом настоящего социально-экономического положения административно-территориальной единицы. Добиться максимального обеспечения текущего бюджета за счет собственных доходных источников нижестоящих бюджетов, тем самым определив межбюджетные трансферты на реализацию программ бюджета развития.
Рассмотреть эффективность и приемлемость создания Фонда трансфертов районам в соответствии с Концепцией региональной политики РК.
4.3. Усовершенствование системы бюджетного планирования Внести предложения по совершенствованию методологии планирования доходной и расходной части бюджета, в том числе на основе оценки результатов выполнения бюджетных программ и реальности налогового потенциала, с учетом ликвидности недоимки по платежам в бюджет.
Распределение ресурсов между уровнями бюджета в соответствии с их конкретно определенными функциями.
4.4. Соблюдение принципов бюджетной системы и повышение ответственности за исполнение бюджетных программ При разработке индикативного плана социально-экономического развития области установить стабильные среднесрочные нормативы отчислений по регулирующим налогам. Принять соответствующие меры по закреплению налогов и сборов за уровнями бюджета области в законодательном порядке, в том числе и регулирующие на уровне области.
В законодательном порядке четко разделить полномочия по расходам и ответственности различных уровней бюджета области.
Выполнение функциональных задач администраторов местных бюджетных программ определять в соответствии с их целями и задачами, согласно паспорта бюджетной программы.
4.5. Обеспечение роста поступлений в бюджет и заимствование средств на инвестиционные проекты Рост налоговых поступлений будет обеспечиваться за счет улучшения налогового администрирования и неукоснительного соблюдения норм налогового законодательства.
Обеспечить максимальный уровень возвратности и платности кредитов, выданных из бюджета. Кредитные ресурсы направлять на приоритетные программы развития региона и, в первую очередь, в реальный сектор экономики, что в дальнейшем позволит увеличить налоговое поле.
Учитывая, что социальный налог и индивидуальный подоходный налог является составной частью бюджета области, необходимо принять меры по увеличению фонда оплаты труда во всех сферах экономики, погашению задолженности и своевременной выплаты заработной платы.
Привлекать заемные средства, в соответствии с законодательством, на реализацию региональных инвестиционных программ.
4.6. Усиление контрольно-экономической работы в целях эффективности и Повысить ответственность местных органов управления за расходованием бюджетных средств перед населением, для чего ввести в практику проведения публичных слушаний перед населением, усилить контроль ревизионных комиссий за исполнением местных бюджетов.
Следует достичь четкой и ясной информации о бюджетном финансировании.
Принцип открытости бюджетного финансирования будет осуществлен опубликованием годовых финансовых и оперативных докладов и отчетов.
Добиться экономии бюджетных средств при проведении государственного заказа в пределах 5-10% от предусмотренных плановых назначений. Согласно существующего порядка, внести предложения по упрощению процесса государственного заказа в сельских районах.
РАЗДЕЛ VII.
ИНВЕСТИЦИОННАЯ ПОЛИТИКА Активизация привлечения внутренних и внешних инвестиций, направляемых в приоритетном порядке в реальный сектор экономики для обеспечения устойчивого экономического роста области.
В 1995 -1996 годах инвестиции в основной капитал производились в строительстве жилых домов и реконструкции животноводческих ферм. В 1995году инвестиции составляли 4704,2 млн. тенге, в 1996 году 2646,6 млн. тенге.
Спад наблюдается с 1997 года и составил 989,1 млн. тенге или 37,4 % к 1996 году.
В 1998 году инвестиции в основной капитал увеличились за счет строительства жилых домов и реконструкции здания Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды, где было вложено - 409 млн. тенге, а также за счет реконструкции объекта РК - 2 на сумму 595,6 млн. тенге., в итоге 1998 года инвестиции в основной капитал составили - 1856,2 млн. тенге или 187,7 % к 1997 В 1999 году введено в эксплуатацию основных фондов на 571 млн. тенге, инвестиции в основной капитал составили 909,2 млн. тенге или 49% к 1998 году.
Введено в эксплуатацию 27,4 тыс. кв. метров жилья или 146% к уровню 1998 Анализируя ситуацию видно, что до 2000 года в области, на фоне общего спада экономики, наблюдалось снижение инвестиционной активности. Возрастал физический и моральный износ основных фондов, что еще больше усугубляло экономический кризис. Но, начиная с 2000 года, благодаря проводимым реформам и рыночным преобразованиям, наблюдается улучшение экономики, инвестиционного климата в регионе и увеличение притока инвестиций. В 2001 году вложено инвестиций в основной капитал с учетом дооценки 5,6 млрд. тенге, что на 67,9 % больше, чем в 2000 году. Объем инвестиций в капитальное строительство составил 3,7 млрд. тенге, с ростом к 2000 году в 2,6 раза (с учетом дооценки составил 3,9 млрд. тенге).
В течение 2001 года в области предприятиями и организациями всех форм собственности и индивидуальными застройщиками введено в действие основных фондов на 2,6 млрд. тенге. Из них 0,4 млрд. тенге (16,1%) приходится на строительство производственных объектов и 0,2 млрд. тенге (16,4%) - строительство жилых домов.
В структуре инвестиций по видам экономической деятельности наибольший удельный вес приходится предприятия и организации транспорта и связи - 60,6%.
Также значимую роль в создании и воспроизводстве основных фондов играют сельское хозяйство (14,1%), государственное управление (7,6%), промышленность (6,2%), операции с недвижимым имуществом (3,3%) и прочие коммунальные, социальные и персональные услуги (3,3%).
Основная роль в финансировании затрат на создание и воспроизводство основных фондов средствам республиканского бюджета (63,5%). Доля собственных средств предприятий, организаций и индивидуальных застройщиков в общем объеме составляет 28,9%. Удельный вес объема строительства за счет местного бюджета составляет 7,6%.
В области введено в действие жилых домов общей площадью 30,4 тыс. кв.
м., что на 11,5% больше, чем в 2000 году. В течение 2001 года 214 семей области получили новые квартиры.
Текущий объем государственных и частных инвестиций недостаточен для удовлетворения быстро растущих потребностей современной экономики. Доля региона по освоению инвестиций в основной капитал составляет лишь 0,7% от республиканского показателя. Области необходимы объемы инвестиций, вдвое превышающие существующий уровень.
Проводимая в настоящее время инвестиционная политика характеризуется рядом положительных моментов, среди которых следует отметить сохранение в целом благоприятного инвестиционного климата для привлечения иностранных инвестиций, создание и развитие рынка ценных бумаг, формирование новых институциональных инвесторов, усиление роли банков в кредитовании
2.1.1. Иностранные инвестиции Благоприятный инвестиционный климат в республике, достигнутый путем:
- сохранения политической стабильности и предсказуемости;
- поддержания стабильности валюты;
- проведения политики приверженности реформам, направленным на рыночные преобразования, и создания демократического правового государства, интегрированного в мировую экономику.
На сегодняшний день в области находятся несколько иностранных компаний. Так в городе Степногорске на ЗАО «КазСабтон» (бывший Целинный горно-химический комбинат) с мая 1999 года работает израильская фирма «Сабтон LТD».
Также имеют намерения вложения инвестиций канадские фирмы ТОО СП «Сага Крик Голд Компани» и АОЗТ «Акмола Голд», американская ТОО СП «Голд Ленд», которые ведут на территории области разведку месторождений полезных ископаемых.
2.1.2. Банковский сектор Сформирована устойчивая банковская система. В области имеются 11 филиалов банков второго уровня, не считая банков г. Астаны, располагающими собственными кредитными ресурсами.
Введение в действие механизма обязательного коллективного страхования (гарантирования) вкладов (депозитов) физических лиц и института банковской тайны позволило повысить доверие к банковской системе.
Увеличивается ресурсная база коммерческих банков.
2.1.3. Рынок ценных бумаг Немаловажное значение придается развитию рынка ценных бумаг как эффективного механизма для перераспределения внутренних и внешних финансовых ресурсов на развитие производственных секторов экономики.
Сформирован развитый рынок государственных ценных бумаг и получает развитие рынок негосударственных ценных бумаг.
Функционирующая техническая инфраструктура рынка ценных бумаг соответствует международным стандартам осуществления депозитарной и расчетно-клиринговой деятельности.
Получает развитие рынок страхования. Изменения, внесенные в страховое законодательство, устанавливают организационно-правовую форму страховых организаций в форме акционерных предприятий. С принятием нового закона о страховой деятельности будут созданы возможности для расширения деятельности страховых организаций в сфере привлечения страховых резервов и их инвестиционных возможностей.
Внедрение системы строительных сбережений и ипотечного кредитования позволит стимулировать дополнительный приток инвестиций в развитие жилищного строительства. Кроме того, на фондовом рынке появится новый финансовый инструмент - ипотечная облигация.
2.1.4. Развитая производственная инфраструктура Наличие железнодорожных магистралей, проходящих по территории области, общая протяженность которых составляет более 1,4 тыс. км.
Наличие сети автодорог международного значения. Сеть автомобильных дорог по области представлена общей протяженностью 7882 километров, в том числе с твердым покрытием - 4608 км.
Производственная база промышленности
2.1.5. Богатые природные и земельные ресурсы На территории области сосредоточены разведанные, уникальные по своему составу и масштабности запасы золота, серебра, урана, молибдена, технических алмазов, железной руды, доломита, каолина, мусковита, каменного угля и других полезных ископаемых. Измеряемая ценность балансовых запасов составляет не менее 20 млрд. долларов США, а прогнозных ресурсов более чем на 100 млрд.
Акмолинская область занимает территорию чрезвычайно благоприятную для развития туристического бизнеса. Зоны отдыха занимают удобное географическое положение, связанное с близостью индустриальных густонаселенных регионов.
Имея уникальные природно-климатические условия - красоту ландшафта с великолепным сочетанием скалистых гор, хвойных лесов, озер с удобными пляжами, рекреационными зонами озер курортного района «Бурабай», озер Жокей, Котырколь, Майбалык, Большое и Малое Чебачье можно соперничать с самыми известными курортами государств СНГ. На территории области имеются Государственный национальный природный парк «Кокшетау», а также Коргалжынский заповедник международного значения. Большие возможности для развития внутреннего туризма имеют многие другие районы области. Имеется развитая сеть домов отдыха, санаториев, туристических баз, профилакториев, пансионатов и т. д. В целом, область обладает огромным потенциалом для привлечения инвестиций в развитие международного туристского бизнеса.
2.1.6. Наличие квалифицированных кадров в базовых отраслях Центры аграрной, биотехнологической и авиационо-технической науки.
Квалифицированные кадры в сельском хозяйстве, машиностроении, горнорудной, авиационной, промышленности, биотехнологии.
Вместе с тем следует отметить наличие ряда слабых сторон в сложившейся инвестиционной ситуации, преодоление которых необходимо для улучшения ситуации с инвестициями в области.
2.2.1. Иностранные инвестиции Иностранный капитал не способствует развитию производственного сектора, поскольку практически полностью направляется в добывающие секторы экономики. Кроме того, анализ структуры инвестиций показывает, что иностранные инвесторы вкладывают большую часть денег в оборотные средства или основные средства недолгосрочного пользования.
Политика стимулирования притока иностранных инвестиций привела к тому, что отечественные и иностранные инвесторы были поставлены в неравные условия.
Негативное воздействие на развитие экономики оказывает продолжающийся отток капитала из страны.
Существует ряд факторов, препятствующих увеличению объема привлекаемого иностранного капитала, среди которых можно выделить: · низкую деловую активность на казахстанском рынке; · нечеткость законодательства и регулирующих мер; · низкую ликвидность финансовых средств, обостряемую кризисом неплатежей; · острую нехватку достоверной информации.
Кроме того, слабая роль государства создала возможности для распространения коррупции и злоупотреблений, неисполнения контрактных условий; не обеспечивается защита прав интеллектуальной собственности.
2.2.2. Инвестиции в основной капитал Вследствие низкой инвестиционной активности основной капитал реального сектора экономики сильно устарел, происходит техническая деградация практически всех отраслей экономики. При существующем уровне инвестиций в основной капитал в ближайшие годы возможно полное выбытие основного капитала из-за его физического износа.
Амортизационные отчисления предприятий не выполняют функцию воспроизводства основных производственных средств и используются не по назначению. Некоторые предприятия были приобретены иностранными инвесторами по цене значительно меньше остаточной стоимости производственных мощностей. Однако при этом новые собственники предприятий пользуются возможностью проведения амортизационных вычетов из налогооблагаемой прибыли наравне с другими предприятиями.
2.2.3. Банковский сектор Значительный рост объемов вкладов населения вызвал рост объема кредитов банков реальному сектору экономики, но в то же время из-за высоких рисков объемы кредитования банками не соответствуют потребностям реального сектора экономики.
В кредитном портфеле банков преобладают краткосрочные кредиты.
Высокие процентные ставки по кредитам делают банковские кредиты труднодоступным источником средств для малого и среднего бизнеса.
В разрезе отраслей экономики преобладают кредиты торговому сектору.
2.2.4. Рынок ценных бумаг Основными участниками фондового рынка в настоящее время выступают банки и крупнейшие компании, в то время как малые и средние предприятия испытывают трудности в доступе на фондовый рынок.
Низкая конкурентоспособность промышленного сектора казахстанской экономики препятствует полноценному развитию фондового рынка.
Участники фондового рынка не заинтересованы в долгосрочных вложениях.
Акционерные предприятия области не используют возможности фондового рынка для привлечения дополнительных финансовых ресурсов. Иностранные компании предпочитают работать в Казахстане в форме товариществ с ограниченной ответственностью и не желают акционироваться, поскольку заинтересованы в сохранении контроля над своими компаниями.
Кроме слабого предложения негосударственных ценных бумаг существует проблема их привлекательности для инвесторов. Ключевой проблемой корпоративного управления остается отсутствие достаточной прозрачности, отвечающей международным стандартам.
Вследствие недостаточно эффективной системы контроля за акционерными обществами у последних отсутствует платежная дисциплина в части выплаты дивидендов, в том числе по привилегированным акциям. Таким образом, нарушаются права акционеров, не владеющих контрольным пакетом акций.
Кроме того, акционерными обществами допускаются нарушения законодательно установленных норм по раскрытию информации о своей деятельности, что не позволяет инвесторам оценивать их инвестиционную привлекательность.
Состав инвесторов на фондовом рынке пока что не сбалансирован. На рынке облигаций доминируют компании по управлению пенсионными активами.
2.2.6. Государственные инвестиции Если рассматривать государственные инвестиции, то их недостаточно для финансирования даже имеющих жизненное значение для области проектов.
Действующая в настоящее время Программа государственных инвестиций практически не предусматривает средств для кредитования предприятий в приоритетных отраслях экономики.
Увеличение притока инвестиций за счет развития туристического бизнеса, освоение богатых природных запасов полезных ископаемых.
Нахождение на территории области столицы - города Астаны, и Щучинско- Боровской курортной зоны, как крупных рынков сбыта продукции сельского хозяйства, пищевой и перерабатывающей промышленности, стройиндустрии, электроэнергетики, топливной промышленности.
Активизация инвестиционного процесса с помощью лизинга - как наиболее приемлемой формы кредитования в условиях нехватки оборотных средств, распространение практики лизинга дорогостоящих видов техники, что позволит снизить уровень стартового капитала предпринимателя для начала его Развитие малого и среднего бизнеса, играющего все большую роль в развитии экономики и удовлетворении первоочередных потребностей населения, такие как: производство продуктов питания, пошив одежды, бытовых и хозяйственных услуг.
Область расположена в зоне рискованного земледелия, большая зависимость производства продукции сельского хозяйства от природно- климатических условий, в связи с чем, низкая привлекательность для инвесторов.
Высокие процентные ставки кредитования не позволяют пользоваться кредитами банков, в свою очередь банки также не идут на кредитование предприятий отрасли, ссылаясь на риски.
Финансирование производственной сферы (приоритетные отрасли), соответствующей инфраструктуры.
Обеспечение крупномасштабных долгосрочных вложений, активизация кредитной деятельности финансовых институтов.
Улучшение общего инвестиционного климата.
Активизация привлечения новых инвестиций.
Активизация кредитной деятельности банков в сфере реальной экономики.
Стимулирование притока иностранных инвестиций при соблюдении национальных интересов Казахстана.
Привлечение инвестиций в недропользование.
4.1. Финансирование производственной сферы (приоритетные отрасли), соответствующей инфраструктуры Необходимо акцентировать внимание на создании благоприятных условий для вложения инвестиций, прежде всего в приоритетные сектора экономики области, оказывать содействие в реализации экономически обоснованных бизнес На период с 2002 до 2005 года приоритетом будет являться восстановление отраслей промышленности и сельского хозяйства, развитие инфраструктуры, строительство и развитие инфраструктуры в сельской местности, в первую очередь в отдаленных районах.
Основной объем инвестиций будет направляться на улучшение инфраструктуры (строительство дорог, объектов водоснабжения), укрепление материально-технической базы сельскохозяйственного производства, развитие горнодобывающих и перерабатывающих отраслей.
В дальнейшем с 2006 до 2010 года основным направлением действий будет являться ускорение развития существующих производств с перспективной диверсификацией на новые экономически выгодные виды продукции, создание наукоемких производств, широкое внедрение инноваций, новых технологий.
4.2. Обеспечение крупномасштабных долгосрочных вложений, активизация кредитной деятельности финансовых институтов В связи с тем, что Акмолинская область является дотационной - нет возможности финансировать из местного бюджета крупные социально-значимые проекты. Для решения таких проблем необходимо выделение средств с Республиканского бюджета или привлекать отечественных и иностранных инвесторов. Для этого, областным Управлением экономики и развития малого бизнеса создан инвестиционный портфель, который периодически обновляется и направляется на рассмотрение финансирования в Министерство экономики и торговли Республики Казахстан, Комитет по инвестициям Министерства иностранных дел РК и Банк Развития Казахстана. В данный момент в базе содержится 68 проектов Акмолинской области на общую сумму почти 244 млн.
Для включения в Программу Государственных инвестиций на 2002 год в Министерство экономики РК направлено 7 проектов на сумму 182 млн. долларов
4.3. Улучшение общего инвестиционного климата.
Инвестиции выступают решающим фактором и условием регионального развития. Для региона, испытывающего дефицит инвестиционных ресурсов, выгодно беспрепятственное движение капитала для восполнения его недостатка.
Однако, помимо возможных административных ограничений на ввоз-вывоз капитала барьером на пути инвестиций в регион, как отечественных, так и зарубежных, может стать инвестиционный климат и возможные риски инвестора в регионе. Величина рисков обусловлен а вероятностью финансовых потерь, связанных с инвестиционной деятельностью: возврат в оговоренные сроки предоставленных кредитов, получение зафиксированных в контрактах дивидендов и прибыли, потеря имущества и т. д. Минимизируя риски, инвестор тщательно выбирает регионы размещения капитала.
Таким образом инвестиции притекают в регионы с наименьшими инвестиционными рисками и наиболее благоприятными условиями для предпринимательства. В связи с этим необходимо улучшать инвестиционный климат в области, для создания благоприятных условий для притока капитала.
Улучшение инвестиционного климата требует формирования деловой среды, при которой выгодно вкладывать инвестиции в реальный сектор экономики не только иностранным, но и отечественным инвесторам, чтобы способствовало как притоку иностранного капитала, так и избежанию утечки за границу иностранного капитала. Для этого представляется необходимым дальнейшее развитие нормативно-правовой базы, налогового и таможенного режимов, рынка рабочей силы, рынка земли и недвижимости, рынка транспортных и коммуникационных услуг, рынка банковских и финансовых услуг, а также механизмов интерактивного диалога с иностранными инвесторами.
4.4. Активизация привлечения новых инвестиций.
Активизация привлечения новых инвестиций предполагает переход к целевому применению мер по привлечению инвестиций, более активное использование двухсторонних механизмов инвестиционного сотрудничества, усиление взаимодействия с международными финансовыми и экономическими организациями в целях содействия новым инвестициям, использование рекламно- информационных механизмов постоянного действия и активизацию рекламно- информационной деятельности как на внутренних так и на внешних рынках инвестиций.
4.5. Активизация кредитной деятельности коммерческих банков в сфере реальной экономики.
Активизация кредитной политики коммерческих банков требует увеличения их ресурсной базы.
Для поддержания положительной тенденции увеличения доли долгосрочных депозитов населения, необходимо дальнейшее проведение мероприятий по повышению доверия населения к банковской системе, включающих укрепление системы обязательного страхования вкладов населения и повышение системной устойчивости банков.
4.6. Стимулирование притока иностранных инвестиций при соблюдении Приоритетом для привлечения иностранных инвестиций должны стать обрабатывающие отрасли промышленности. За счет крупных инвестиций возможно создание новых технологически сложных производств с применением современных методов маркетинга и менеджмента.
Для соблюдения национальных интересов нельзя допустить становления монополистического контроля иностранных инвесторов над рынком, пресекать использование трансфертного ценообразования для ухода от уплаты налогов.
При регулировании деятельности прямых иностранных инвесторов необходимо законодательно утвердить меры контроля за исполнением обязательств по инвестированию в основной капитал предприятий и по выполнению норм экологической безопасности.
Вместе с тем, необходимо решительно идти на пересмотр контрактов с иностранными инвесторами в случае их противоречия национальным интересам Казахстана.
4.7. Привлечение инвестиций в недропользование Значительную долю в прямых инвестициях должны занимать инвестиции в недропользование, которые могут оказать мультипликативный эффект на развитие других отраслей. Для реализации данного эффекта при заключении контрактов с недропользователями необходимо оговаривать обязательства инвесторов в части размещения заказов на поставку оборудования и запасных частей на отечественных предприятиях, привлечения отечественных рабочих и специалистов, отчисления средств на строительство и ремонт социальных объектов. На территории области имеется множество неразработанных месторождений полезных ископаемых, имеющих важное значение для развития экономики, которые требуют больших объемов инвестиций.
РАЗДЕЛ VIII.
ОЖИДАЕМЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ
Демография.
На первом этапе (2002-2005гг.) стабилизировать уровень рождаемости, а на втором этапе (2006-2010 гг.) обеспечить рост рождаемости.
На первом этапе остановить рост уровня смертности, а с 2006 года добиться постепенного его снижения.
Снижение эмиграции и рост иммиграции приведет к положительному миграционному сальдо.
Комплекс всех принятых мер позволит увеличить население области к 2010 году на 5%.
Образование.
К 2010 году на всей территории области будет обеспечен 100%-ный охват детей школьного возраста обучением по программе средней школы, включая детей, нуждающихся в специализированном обучении.
Финансирование организаций образования станет стабильным и четким. В результате ежегодного увеличения расходов на образования сеть организаций различных типов увеличится не менее чем на 110 единиц.
Преподавание казахского языка во всех учебных заведениях области позволит расширить сферу применения государственного языка и будет способствовать качественному знанию основной частью населения.
Внедрение информатизации в процесс обучения учащихся общеобразовательных школ, профессионально-технических школ, колледжей.
Удельный вес расходов на образование в объеме ВРП достигнет в 2002-2005 гг. - 6,5%, в 2006-2010 гг. - 7,0%.
Здравоохранение.
Снижение уровня заболеваемости, общей и младенческой смертности, увеличение продолжительности жизни на 3-5 лет.
Осознание большей частью населения здорового образа жизни.
Сокращение наполовину случаев заболевания туберкулезом.
Предоставление качественных услуг пациентам по проблемам репродуктивного здоровья, инфекциям, передаваемым половым путем, ВИЧ /СПИДу.
Удельный вес расходов на здравоохранение в объеме ВРП достигнет в 2002- 2005 гг. - 4,5%, в 2006-2010 гг. - 5,0%.
Социальная защита.
Оказание адресной социальной помощи до уровня прожиточного минимума. Уровень общей безработицы не превысит 4,5% от экономически активного населения.
Повышение заработной платы работников всех видов экономической деятельности до среднереспубликанского уровня.
Повышение конкурентоспособности рабочей силы путем организации качественной профессиональной подготовки и переподготовки.
Промышленно-технологическая политика.
Увеличение объема промышленного производства в 2010 году по сравнению с 2000 г. в 1,5 раза.
Стабильность в работе промышленных предприятий.
В результате активной политики импортозамещения снизится зависимость области от ввоза продукции обрабатывающих отраслей.
Будет осуществлен переход от трудоемких производств к высокотехнологичным производствам.
Совершенствуется существующая система методов управления промышленными предприятиями и государственной поддержки, повысится эффективность функционирования предприятий.
Расширится рынок товаров и услуг промышленного характера.
Будет создано не менее 7 тысяч новых рабочих мест.
Совершенствуется организационно-правовая основа технической и инвестиционной политики.
Повысится эффективность использования производственных площадей, высвобождаемых в процессе реорганизации.
Увеличится экспорт за счет участия области в мероприятиях по межгосударственным соглашениям по торговому сотрудничеству.
Расширится география поставок промышленной продукции.
Агроиндустриальная политика.
Площадь зерновых и зернобобовых культур в 2010 году довести до 3,5 млн.
га, увеличение на 5,7 %.
Объем зерна получить не менее 3325,0 тыс. тонн, при средней урожайности за 2002-2010 годы - 9,5 ц/га.
Будет обеспечено внедрение новых районированных сортов сельскохозяйственных культур в объемах не менее 30% всех посевных площадей, таких как: пшеницы - Целинная 3С, Казахстанская-раннеспелая, Акмола 2, Карабалыкская 90, Дамсинская 90, Эритроспермум 35, Казахстанская 15, Лютесценс 90; ячменя - Омский 87, Медикум 85, Целинный 90, Арна, Кедр; овса - Скакун, Битик; гречихи Шортандинская крупнозерная; гороха - Таловец, Неосыпающийся 1.
Объемы паров довести до 700,0 тыс. га или 20 % от посевных площадей зерновых и зернобобовых культур, увеличение на 25% от фактического наличия.
Ежегодное стабильное производство семян элиты сельскохозяйственных культур для проведения сортосмены и сортообновления в хозяйствующих субъектах области не менее 10,0 тыс.тонн.
В области животноводства:
Довести к 2010 году поголовье КРС до 390,5 тыс. голов, в т.ч. коров - 186,5 тыс. голов, свиней - 208 тыс. голов, овец и коз - 240 тыс. голов, лошадей - 76 тыс.
голов и птицы - 3 млн. голов.
Увеличить производство животноводческой продукции в год:
мяса в убойном весе до 56,0 тысяч тонн, молока - 440,5 тысяч тонн, яиц - 212,0 млн. штук, шерсти в физическом весе - 640 тонн.
Транспортная инфраструктура Сохранение существующей сети коммуникаций, доведение ее технического состояния до уровня соответствующего нормативным требованиям.
Завершить соединение прямым бесперебойным автобусным сообщением г.
Кокшетау с райцентрами южных районов. Охватить автобусным сообщением в 2002 году не менее 60% населенных пунктов области, в 2005 году - 80%, а к 2010 году - 100%.
Открыть автобусные маршруты, соединяющие усадьбы сельских округов с райцентрами. Ежегодно обновлять автобусный парк не менее чем на 40 автобусов марки ПАЗ, на что будет привлечено около 1 млрд. тенге.
На содержание и текущий ремонт автомобильных дорог направить 3,5 млрд.
тенге. Будет завершена реконструкция автодороги Астана-Боровое-граница с Северо-Казахстанской областью.
Объем перевозок грузов всеми видами транспорта в 2005 году по сравнению с 2000 годом увеличится на 65%, пассажиров на 5%, в 2010 году по сравнению с 2000 годом увеличится в 1,9 раза, пассажиров на 28%.
Охрана окружающей среды и природные ресурсы.
Стабилизация экологической обстановки.
Бесперебойное снабжение жителей всех населенных пунктов области качественной питьевой водой.
Утилизация промышленных отходов.
Налогово-бюджетная политика Создание современной системы местного государственного управления на принципах децентрализации.
Функционирование бюджетной системы, обеспечение роста поступлений в бюджет области до 20% валового регионального продукта и своевременное финансирование исполнения местных государственных функций и программ.
Инвестиционная политика Объем инвестиций в основной капитал по области в 2010 году возрастет до 11,2 млрд. тенге. Основную роль в освоении инвестиций на создание и воспроизводство основных фондов области будут играть собственные средства предприятий и индивидуальных застройщиков, удельный вес которых в общем объеме инвестиций возрастет до 68,2%.
Увеличение притока инвестиций, как за счет внутренних, так и за счет внешних источников, обеспечит устойчивое развитие экономики области, улучшит общий инвестиционный климат в регионе, позволит внедрить новые технологии в промышленности, обновить устаревшие основные фонды сельского хозяйства, расширить ассортимент выпускаемых товаров, создать условия для развития малого бизнеса, повысить экспортный потенциал области, снизить социальную напряженность среди населения.
РАЗДЕЛ IX.
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ДЕПРЕССИВНЫХ РАЙОНОВ Согласно Постановления Правительства Республики Казахстан от 11 мая 1999 года № 561 «Об оказании помощи районам с депрессивной экономикой» в области к депрессивным районам относятся Енбекшильдерский, Жаркаинский, Коргалжынский районы, для которых характерны общие социально - экономические проблемы:
1) Низкий балл бонитета почвы (в Енбекшильдерском - 39, Жаркаинском - 33, Коргалжынском - 26), слабое техническое оснащение сельхозпредприятий (к тому же ослабленное за счет изъятия ликвидной части имущества хозяйств для удовлетворения требований кредиторов) привели к значительной потере ресурсного потенциала района.
2) Высокий риск сельскохозяйственного производства.
3) Низкий уровень развития промышленности (Енбекшильдерский район - 1,3% в объеме промышленного производства области, Жаркаинский район - 0,4%, Коргалжынский район - 0,2%).
4) Отсутствие водоснабжения в отдельных населенных пунктах, неудовлетворительное санитарно-техническое состояние питьевой воды.
5) Дотационность бюджета в районах:
Наименование районов
Удельный вес трансфертов в доходной части местных бюджетов, % 1999 г.
2000 г.
2001 г.
Енбекшильдерский
Жаркаинский
Коргалжынский
6) Отсутствие или недостаточное финансирование содержания
7) Длительный спад производства.
8) Высокий уровень безработицы.
Так, за 2000 год в Коргалжынском районе уровень безработицы составил 30,6% от экономически активного населения, Енбекшильдерском - 23,2%, Жаркаинском - 15,8%;
9) Недостаток бюджетных средств и инвестиций;
10) Существенное снижение жизненного уровня населения;
Все эти причины обусловили отток населения из этих районов.
Районы
Численность населения, тыс. человек 1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
Кроме вышеперечисленных проблем, в Енбекшильдерском районе существует экологическая проблема: с 1992 года в связи с планом консервации оборонной промышленности (9 тыс. человек потеряло работу в п. Заозерный)
была прекращена добыча урановой руды рудоуправлением № 3. Вокруг предприятия расположены рудные забалансовые породные отвалы. Так, из общей площади земель 410,5 га нарушены горными работами в виде складирования урановой товарной руды 1303 тыс. тонн (758 тыс. куб. м.), забалансовой руды 1988 тыс. тонн (1156 тыс. куб. м.) и пустой породы 8261 тыс. куб м. В рудных отвалах числится большое количество металла (уран) и фосфора. Не в полном объеме произведены рекультивационные работы. Поэтому, для улучшения работы РГП «Уранликвидрудника» необходимо выделение средств по линии охраны окружающей среды. Кроме того, требуются средства на рекультивацию нарушенных земель бывшими золотодобывающими предриятиями г. Степняка.
РАЗДЕЛ Х.
ПЕРСПЕКТИВНЫЕ ПРОЕКТЫ Наименование проектов Сумма про- екта (тыс.
долл. США)
Срок реа- лизации проекта Источник финаиси- рования Инвести- Организация ремонта авиационной техники на территории Республики Казах- стан в ОАО “Наука-Восток»
2002- 2003 гг.
ции 2002 г.
Производство пластмассовых и газозапорной арматуры для газификации Север- ного и Централыюго Казахстана в О^ «Тыныс»
Производство оборудования для нефтегазового комплекса в ОАО «Тыныс»
Производство газовых счетчиков в ОАО «Тыныс»
Завершение строительства 1-ой очереди Васильковского горно-обогатительного комбината 2006 гг.
Средства инвестора
Создание производства лекарственных средств в виде таблетированных, мазе- вых, ампульных форм (противотуберкулезные, сердечно-сосудистые) в АО «Биомедпрепарат»
Организация производства питательных сред для выделения идентификации микроорганизмов в АО «Биомедпрепарат»
Кредит- 2004 гг.
ные ресур-
Создание технологического модульного комплекса по выпуску лекарственных средств в виде жидких, таблетиированных, мазевых и ампульных форм в ТОО «Акфарм»
сы
Реконструкция напорных коллекторов канализации Управление "Горводоканал"
Сооружение доочистки сточных вод Управление "Горводоканал"
Строительство 3-го водогрейного котла КВТК-100/150 ТОО "Техноконтракт"
Строительство тепломагистрали М-2 ТОО «Техноконтракт»
Строительство хим. водоочистки ТОО «Техноконтракт»
Резервное водоснабжение (альтернатива водоснабжения из оз.Копа) ТОО «Тех- ноконтракт»
Восстановление горячего водоснабжения г.Кокшетау ТОО «Техноконтракт»
Строительство энергетического котла мощностью 2*10,5 Мвт на РК-2 ТОО «Техноконтракт»
Установка КиП на объектах теплоснабжения г.Кокшетау (счетчики учета тепла)
2005 гг.
ТОО «Техноконракт»
Итого:
Прогноз производства промышленной продукции в натуральном выражении 2001г.
2002г.
2003г.
2004г.
2005г.
2010г.
Планируемые рынки сбы- Показатели Ед.
изм.
та (%)
отчет про- гноз внутренний внешний I II этап Горнодобывающая промышленность Добыча материалов для энергети- ки 248,6 263,9 267,9 273,3
- каменный уголь
Тыс.
тонн
Добыча металлических руд 363,4
- железная руда 661,1
- золотосодержащая руда Прочие отрасли горнодобываю- щей промышленности 374,7 385,7 391,5 399,3 419,3
-доломит тонп 440,8
- щебень куб.м.
Обрабатывающая промышленность Переработка сельскохозяйствен- ных продуктов
- мясо и мясопродукты
-обработанное молоко и сливки
- сливочнос масло 179,9
- мука
- свежий хлеб 208,6
-водка дал 396,6
- этиловый спирт
- безалкогольные наиитки и ми- неральная вода Производство древесины и дер- свянных издедий
- лесоматериалы
Производство бумаги и картона, издательское дело
- газеты, журналы штук Химическая промышленность
- фосфорные удобрения
- кислота серная в моногидрате Производство прочих неметалли- ческих минеральных продуктов 130,0
- тара из стекла
Млн.
- сборные строительные кон- струкции из бетона Производство цветных металлов
- серебро кг.
- золото катодное
- золото аффинированное Литейное производство
- литье из чугуна
-литье из цветных металлов Машиностроение
- подшипники
- водосчетчики
Производство и распределение элетроэнергии, газа и воды
-электроэнергия кВт/ч.
-тепловая энергия
Гкал.
- природная вода куб.м Инвестиционная сфера (отчет)
(про- гноз)
Всего инвестиций в основной капитал, млн. тенге в т.ч. финансируемых за счет:
1. Средств Республиканского бюджета Сельское хозяйство Производство и распределение электроэнергии, газа и воды Строительство Торговля Гостиницы и рестораны Транспорт и связь Финансовая деятельность Образование Здравоохранение Прочие коммунальные, социальные и персональные услуги
2. Средств местных бюджетов Государственное управление
3. Средств предприятий, организаций и населения Операции с недвижимым имуществом
4. Средств иностранных инвесторов *-предварительные данные, без малочисленных предприятий Прогноз баланса производства и потребления основных видов продукции сельского хозяйства Планируемые рынки сбыта Продукция прогноз 2004 г.
2010 г.
ЗЕРНО (в весе после дора- боткн)
Производство, млн. т урожайность, ц/га Внутреннее потребление, млн.т Экспорт, млн. т Импорт млн.т в том числе:
Пшеница млн. т
Экспорт, млн.т
Рис
Хлопок
Производство, тыс.т тыс.т Импорт, тыс.т Овощи и бахчевые Произврдство, тыс.т 100,0 61,32 45,62 46,51 Импорт, тыс. т МЯСО И МЯСОПРОДУК- ТЫ Производство,тыс. г (в жи- вом весе)
производство, тыс.т (в убойном весе)
Импорт тыс. т
МОЛОКО И МОЛОКО-
ПРОДУКТЫ
Производство,тыс.т 384,3 393,9 400,5 406,5 383,8 393,4 400,0 406,0 410,0 440,0 яйцо Производство, млн.шт 185,1 188,5 192,5 196,5 175,10 176,50 178,50 180,5 182,0 187,2 млн.шт 10,00 14,00 16,00 Импорт млн.шт МАСЛО РАСТИТЕЛЬ- НОЕ ГІроизводство, тыс.т 2400,0 2600,0 2650,0 2339,0 2538,0 2587,0 Экспорт, тыс. т МАСЛО СЛИВОЧНОЕ Производство, тонн
606.0
100.0
Импорт, тонн
МУКА 126,0 127,0 128,0 129,0 135,0 Примечание: Производство масла сливочного за 2001 год взяты из данных облстатуправления по предприятиям перерабатывающей промышленности Данные по потреблению зерновых за отчетный 2001 год провизорные.
Прогноз валовой продукции сельского хозяйства Показатель Ед изм.
Год 58024,6
Валовая продукция сельского хозяйства (в сопоставимых це- нах 2000 года)
млн.
тенге в % к прошлому году 133,0 39070,5 растениеводство к прошлому году 144,1 109,5 18954,1 животноводство 103,9 107,2 105,002 104,9972 111,1 Структура валовой продукции сельского хозяйства - всего Прогноз развития различных форм хозяйствования до 2010 г.
Формы хозяйствования 2001 отчет Всего в т.ч.
Государственные предприятия всех видов Товарищества Акционерные общества Производственные кооперативы Крестьянские (фермерские) хозяйства Прогноз поголовья скота до 2010 г.
Вид скота,
Ед. изм
КРС тыс. гол 359,2 357,6 364,7 368,3 390,5 в т.ч. коровы 177,6 181,1 184,7 186,5 Овцы и козь/ 191,3 Свиньи 179,3 189,4 Лошади Верблюды Птица млн. гол Прогноз по транспорту и связи по Акмолинской области до 2010 года.
2003 г.
2005 г.
Объем перевозок грузов, млн.т железнодорожный транспорт автомобильный транспорт речной транспорт воздушный транспорт Перевозка пассажиров, тыс.чсловек 48635,0 49511,0 51952,0 55403,0 58454,0 70505,0 2269,0 2300,0 2340,0 2390,0 2440,0 2490,0 46358,0 47200,0 49600,0 53000,0 56000,0 68000,0 горэлектротранспорт Грузооборот, млн. ткм 34856,0 34701,0 35662,0 36772,0 37822,0 40402,0 32700,0 32800,0 33700,0 34700,0 35740,0 40000,0 2154,6 1900,0 1960,9 2020,8 2080,7 Пассажирооборот, млн.пкм 1720,1 1741,0 1777,0 1812,0 1852,0 2124,0 1256,0 1270,0 1295, 1320,0 1350,0 1550,0 453,5 460,0 470,7 480,4 490,2 560,0 8769,6 8970,0 9150,0 9330,0 9520,0 11000,0 Доходы предприятий транспорта, млн.тенге (без ж/д транс- порта)
городской и дорожный транспорт, млн.тенге 8 769,6 8 970,0 9 150,0 9 330,0 9 520,0 11 000,0 воздушный транспорт, млн.тенге 8 158,0 8 117,0 8 127,0 8 147,0 8 270,0 Протяженность автомобильных дорог общего пользования с твердым покрытием, км 252,0 107,0 120,0 150,0 170,0 протяженность реабилитированных дорог, км, всего (сред- ний и капитальный ремонт)
из них
- республиканские, км 230,0 110,0
- местные, км
Объем реализации услуг связи населению, млн.тенге 1 132,3 1 219,2 1 255,0 1293,0 1 332,0 1 560,0 Основные телефонные аппараты, установленные у населе- ния, тыс.шт.
Социальная сфера
I. Данные сводного баланса трудовых ресурсов X 780,5* 772,3 769,2 768,4 767,7 760,8 Общая численность населения (среднегодовая)
тыс.
чел.
440,7 432,5 431,8 430,3 428,5 426,8 Всего трудовых ресурсов (стр.А+стр.Б)
387,4 379,5 378,9 377,5 375,8 376,8 А. Экономически активное население из него:
342,4 340,7 341,9 342,7 344,6 348,3 Занято в экономике - всего:
187,7 185,9 186,3 186,9 188,6 191,2 Занятые по видам экономической деятелъности (с учетом занятых на малых предприятиях)
сельское хоэяйство, охота и лесоводство рыболовство, рыбоводство промышленность строительство торговля, ремонт автомобилей и изделий гостиницы и рестораны транспорт и свяаь финансовая дсятельность операции с недвижимым имуществом, аренда и услу- ги предприятиям государственное управление образование здравоохрансние и социальные услуги прочие коммунальные, социальные и персональные услуги Самостоятельно занятое население 135,8 135,6 136,3 136,8 Занятые в крестьянских (фермерских) хозяйствах Безработные – всего:
Б. Экономически неактивное население - всего:
II. Приток иностранной рабочей силы, человек III. Демография Рождаемость СКР (суммарный коэффициент рождаемости)
на 10,79
Смертность
-17,8
-10,5*
-14,8
Сальдо миграции, в том числе:
мужчины женщины
IV. Образование
Х 10,43 10,01 количество учащихся на 1 учителя (среднее образова- ние)
10,25 10,46 10,67 10,88 12,01 количество учащихся на 1 преподавателя (начальное среднее проф.образование)
количество студентов на 1 преподавателя (высшее проф.образование)
176,1 174,2 173,5 173,3 173,2 171,6 количество взрослого населения, имеющего только среднее образование** количество взрослого населения с высшим образова- нием** 4478,8 4757,0 7764,0 8017,0 8281,6 8554,9 расходы мсстного бюджета на образование*** тг.
V. Другие показатели соц.сферы Прожиточный мннимум (среднегодовой)
105,7 101,4
Количсство лиц, проживающих ниже черты бедно- сти (среднегодовое)
1508,6 1542,0 2545,0 2601, 2658,2 Расходы местного бюджета на соц.защиту и соц.обес- печение*** 121,0 108,3 107,4 107,9 108,0 Количсство пенсионеров (среднегодовое)
Количество участников пенсионной накопитсльной систем**** 1072,3 5914,8 3298,8 3061,4 2777,0 2811,2 3200,0 Сумма пснсионных накоплений***** Жилой фонд городов кв.м.
* Оперативные данные
** Оперативные данные, рассчитанные на основании переписи населения *** Данные согласно бюджетной классификации в разрезе функциональных групп.
**** Данной информацией ГЦВП не располагает ***** Фактические данные Налогового Комитета, не отражающие реального положения дел.
Прогноз баланса производства и потребления основных видов промышленной продукции Наименование видов продукции 2001 год 2002 год 2003 год 2004год 2010год нрогноз Уголь и лигнит Производство млн. тонн Внутреннее потребление, млн.тонн Экспорт, млн. тонн Импорт, млн. тонн Нефть Производство, млн. тонн Газовый конденсат Железная руда Производство тыс. тонн Внутреннее потребление, тыс. тонн Экспорт, тыс. тонн Импорт, тыс. тонн Хромовая руда Мясо и мясопродукты* Внутреннее потребление, тыс.тонн Молоко и молокопродукты** 384,8 394,4 401,0 407,0 411,0 Яйцо *** Производство млн. штук Внутреннее потребление млн. штук 175,1 176,5 178,5 Экспорт, млн. штук Импорт, млн. штук Масло растительное Производство тонн Внутреннее потребление, тонн Экспорт, тонн Масло сливочное Мука Внутреннее погребление, тыс. тонн Кондитерские изделия Водка Производсгво тыс. дал.
Внутреннее потребление, тыс. дал.
Экспорт, тыс. дал.
Импорт, тыс. дал.
Ликероводочныс изделия Производство тыс. дал.
Экспорт, тыс дал.
Пиво
Безалкогольные напитки 420,6 Табачные изделия Производство млрд. штук.
Внутреннее потребление, млрд. штук Экспорт, млрд. штук Импорт, млрд. штук Хлопковое волокно Ковры и ковровые изделия Внутреннее потребление, тыс.кв. м.
Экспорт, тыс. кв. м.
Импорт, тыс. кв .м.
Кокс
Производство нефтепродуктов ГІроизводство тыс. тонн В том числе:
-Бензин
-Дизельное топливо
Желтый фосфор
Фосфорные удобрения
Прокат черных металлов Ферросплавы Свинец Цинк Медь Электроэнергии Валовая электроэнергия, всего, млн.кВт.час Производство млн. кВт. час Внутреннее потребление, млн. кВт. час Экспорт, тыс. млн. кВт. Час Импорт, млн. кВт. час *, **, *** по мясу, молоку и яйцу производство в сельском хозяйстве области.