Қазақша:
Маслихат Акмолинской области Ақмола облысының мәслихаты Ақмола облыстық мәслихатының 2003 жылғы 21 ақпандағы № С-24- 3 шешімі. Ақмола облысының Әділет басқармасында 2003 жылғы 25 наурызда № 1630 болып тіркелді. Күші жойылды - Ақмола облыстық мәслихатының 2006 жылғы 16 наурыздағы № 3С-18-5 шешімімен Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасын бекіту туралы
1. Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы бекітілсін (қоса берілді).
2. Аграрлық азық-түлік бағдарламасының жүзеге асырылуына бақылау жасау облыстық мәслихаттың аграрлық мәселелер, өнеркәсіпті дамыту, көлік, байланыс, құрылыс, кәсіпкерлік, азық-түлік және экология жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды
3. Шешім Ақмола облыстық әділет басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді.
Облыстық мәслихат сессиясының төрайымы Облыстық мәслихат хатшысының міндетін атқарушы Т.Куленюк Г.Марченкова Қысқартылған сөздер:
1. ҚР АШМ - Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігі
2. Ақмола «МемҒӨОжер» - «Мемлекеттік жерге орналастыру ғылыми- өндіріс орталығы жөніндегі» Ақмола институты
3. РМК «Астана-Су» - су шаруашылығы жөніндегі республикалық мемлекеттік кәсіпорыны
4. Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ - Бараев атындағы ауыл шаруашылық ғылыми-зерттеу институты
5. ЖАҚ «Қазагрофинанс»«- жабық акционерлік қоғам «Қазагрофинанс»«
6. ҚР АШМ ОТУ - Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігінің облыстық аумақтық басқармасы
7. ОАШБ - облыстық ауыл шаруашылық басқармасы
8. Обл.жер.Ком. - облыстың жер комитеті Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы Бағдарламаның мазмұны Төлқұжат 4 Кіріспе 6 Агроазық-түлік бағдарламасының мақсаты, міндеті және өлшемі 7
1. Мақсаттары және міндеттері
2. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету 8
1) Азық-түліктің физикалық деңгейіне қол жеткізу 8
2) Экономикалық қол жеткізудің деңгейі 12
3) Iшкі тұтыну рыногындағы тағам өнімдері импортының жеке салмағы 13
4) Тағам өнімдерінің сапа стандартына сәйкесу деңгейі және қауіпсіздігі 15
5) Жалпы тұжырымдар 15 Қазіргі жағдайын анализдеу, Бағдарламаны іске асыру механизмі, күтілетін нәтижелер (бағыттар бойынша) 18
3. Жер қатынастарын дамыту 18
4. Ауыл шаруашылық суды пайдаланудың нәтижелі жүйесін қалыптастыру
5. Өсімдік шаруашылығы 21
1) Егіс алқабының құрылымын оңтайландыру 21
2) Тұқым шаруашылығы 26
3) Химияландыру 32
4) Ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз ету 36
6. Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамытудыц негізгі бағыттары
7. Өсімдік қорғау және карантині 44
1) Өсімдік қорғау 44
2) Өсімдік карантині 49
8. Мал шаруашылығы 53
1) Мал шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру
2) Малды асылдандыру 58
9. Мал дәрігерлік 65
10. Бәсекеге қабілеттіліктің өсуі және сату көлемінің ұлғаюы 68
1) Ішкі және сыртқы рынокта ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін бағалау 68
2) Астық рыногін дамыту 70
3) Ішкі және сыртқы рынокта қайта өңделген өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін бағалау 73
4) Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту 73
5) Облыста көтерме сауданы және биржа қызметін дамыту 77
6) Ақпаратты - маркетинг жүйесін дамыту 78
11. Мемлекетгік қолдаудың шараларын раңионализаниялау 81
1) Салық салу 82
2) Несие беру 84
3) Сақтандыру 86
4) Ғылыми қамтамасыз ету 87
5) Кадр дайындау 89
Қаржымен қамтамасыз ету көзі және қажет қор 91 Іске асыру жөнінде шаралар жоспары Төлқұжат Атауы - Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға аграрлық азық-түлік Негізі - Қазақстан Үкіметінің «2003-2005 жылдарға мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасын іске асыру шараларының жоспары туралы» № 864 2002 жылғы 2 тамыздағы Қаулысы, Қазақстан Республикасы Президентінің. 2002 жылғы 5 маусымдағы «2003-2005 жылдарға Мемлекеттік аграрлық азық-түлік Бағдарламасы туралы» № 889-шы Үкімі, Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігі коллегиясының «2003-2005 жылдарға Мемлекеттік аграрлық азық-түлік Бағдарламасы және оларды іске асыру жөніндегі шаралар жоспары туралы» 2002 жылдың 27 шілдедегі Қаулысы.
Негізгі әзірлеуші - Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы Мақсаты - Ақмола облысында ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді тұрақтандыру:
халықты өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерімен толық қамтамасыз ету, шикізатты қайта өңдеу, сол сияқты мал шаруашылығын тепе- теңдігі сақталған жемшөппен қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта агроөнеркәсіп кешенінің нәтижелі жүйесін қалыптастыру негізінде сұранысты және бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіру, ауыл шаруашылығы өнімдерінің түр- түрлерімен өндіру көлемін ұлғайту.
Міндеттері - Бағдарламаның мақсатына жету үшін мына міндеттерді шешу көзделіп отыр:
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің қор сақтайтын және экологиялық таза технологияларды енгізу, агромаркетингті дамыту, агробизнестің нәтижелі жүйесін қалыптастыру, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтуды арттыру, импортты ауыстыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту, облыстық азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта ауыл шаруашылығы өнімдерін және оның қайта өңделген өнімдерін сату көлемін ұлғайту.
Негізгі артықшылықтары Облыс азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесінің орнықтылығын, өндірістің технологиялық деңгейін арттыру, агробизнес және агромаркетингтің нәтижелі жүйесін қалыптастыру, отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және ішкі, сол сияқты сыртқы рынокта сату көлемін ұлғайту, азық-түлік импортын азайту, ауыл шаруашылығы өндірісіне мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін арттыру, аграрлық азық- түлік кешенін мемлекеттік басқаруды оңтайландыру.
Қаржыландыру көздері - Республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары, бюджеттен тыс қаражат көздері (қарыз қаражаты, тікелей инвестициялау, гранттар және басқа қаржы институттарының қаражаттары)
Бағдарламаны іске асырудан күтілетін түпкі нәтижелер - Ауыл шаруашылығы салаларының экономикасының серпінді өсуіне қол жеткізу, селодағы тұрмыс деңгейін көтеру.
Іске асыру мерзімі - 2003-2005 жылдар.
Кіріспе
Ақмола облысы Қазақстан Республикасының негізгі ауыл шаруашылығы аймақтарының бірі. Ауыл шаруашылығы өндірісінің деңгейі жалпы Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылығына тікелей әсер етеді.
1999 жылдан бастап ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің жалпы көлемі орта есеппен 13,0 % артты.
Жалпы сала жақсы қаржылық нәтиже көрсетіп отыр: 2000 жылы 2268,1 млн.
теңге пайда алынды, 2001 жылы 2690,2 млн. теңге пайда алу көзделіп отыр. Олар негізінен өсімдік шаруашылығынан түсетін пайда. Мал шаруашылығының табысы әзірге тұрақсыз, 2000 жылы шығын алынды, 2001 жылы пайда көзделіп отыр.
Ақмола облысының ауыл шаруашылығы саласы ашық экономика жағдайында және әлемдік жүйедегі тағам өнімдері мен ауыл шаруашылығы өнімдерін сатуда нәтижелі дамуды көздеп отыр.
Экономикалық жаңартулар агробизнестің оңтайлы құрылымының қалыптасуын, ауыл шаруашылығы өндірісінің маркетинг стратегиясына, ішкі рынокта импорттың орнын басуға көшіруді, жақын және алыс шет елдерге экспортты жандандыруды, аграрлық саланың жаңа сапаға өсуін талап етеді.
Басты міндет - ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің технологиялық деңгейін арттыру, халықты тағам өнімдерімен қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтуды ұлғайту, агромаркетингті дамыту.
Өндірістің нәтижелі көрсеткіштері, отандық тағам өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігі, олардың сапасының халықаралық талапқа сай болуы агроөнеркәсіп кешені дамуының басымды бағыты болуы қажет.
Агроөнеркәсіп кешенінің қызмет етуі, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, мемлекеттік реттеу мен мемлекеттік қолдау экономиканың басқа салаларына қарағанда агроазық-түліктік саясатты жүргізуді талап етеді.
Ақмола облысының аграрлық азық-түлік кешенінде 2005 жылдың аяғына бәсекеге қабілетті өнімдерді өндірудің негізі құрылып, азық-түлік қауіпсіздігі жүйесі беріктігінің тетігі әзірленеді, өндіру мен өткізудің тепе-тең рыногы құрылады, экспорттық мүмкіндіктер кеңейеді.
*) 2001 жылғы - жедел деректер Аграрлық азық-түлік бағдарламасының мақсаты, міндеттері және өлшемі 2003-2005 жылдарға мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасының негізгі мақсаты Ақмола облысында ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді тұрақтандыру болып табылады:
Өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерімен, қайта өңделген шикізатпен халықты толық қамтамасыз ету, сол сияқты мал шаруашылығын тепе-теңдігі сақталған жемшөппен қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта агроөнеркәсіп кешенінің нәтижелі жүйесін қалыптастыру негізінде сұранысты және бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіру, ауыл шаруашылығы өнімдерін түр-түрлерімен өндіру көлемін ұлғайту.
Бағдарламаның мақсатына жету үшін мына міндеттерді шешу көзделген:
ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің технологиялық деңгейін жоғарылату, қор сақтайтын және экологиялық таза технологияларды енгізу;
агромаркетингті дамыту, агробизнестің нәтижелі жүйесін қалыптастыру, ауыл шаруашылығында жұмыспен қамтуды арттыру, импортты ауыстыратын, экспортқа бағдарланған өндірісті кеңейту, облыстың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ішкі және сыртқы рынокта ауыл шаруашылығы өнімдерін және оның қайта өңделген өнімдерін сату көлемін ұлғайту.
Аграрлық азық-түлік бағдарламасының нәтижелігін бағалау үшін агроөнеркәсіп кешенінің сапалы жағдайын анықтайтын өлшем жүйесі пайдаланылатын болады. Қазіргі жағдайы және күтілетін нәтижелері мына топтағы өлшем бірлігімен бағаланатын болады:
халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету және қамтамасыз ету жүйесінің деңгейін сипаттайтын:
азық-түлікке физикалық және экономикалық қол жеткізудің деңгейі;
ішкі тұтыну рыногында тағам өнімдері импортының жеке салмағы;
облыс халқын стандартты тұтыну мөлшерімен қамтамасыз ету үшін қажетті тағам өнімдерін өндірудің көлемін сипаттайтын алғашқы мәні;
тағам өнімдерінің сапа стандартына және қауіпсіздік деңгейіне сәйкестігі.
ауыл шаруашылығы өндірісі және қайта өңдеуді дамытудың нәтижелігін сипаттайтын:
аграрлық бизнес пен қайта өңдеу кәсіпорнының табыс деңгейі;
ғылыми негізделген агротехнология мен қайта өңдеу технологиясын қолдану деңгейі;
негізгі тағам өнімдерінің ішкі азық-түлік рыногында бәсекеге қабілеттілігі;
ауыл шаруашылығы өнімін өндіру көлемінің тепе-теңдігі және өткізу рыногінің сыйымдылығы;
халықты жұмыспен қамтудың өсуі.
2. Азық-түлік қауіпсіздігімен қамтамасыз ету Азық-түлік қауіпсіздігі экономиканың жай-күйі, оның ішінде сыртқы және ішкі жағдайлардан тәуелсіз қажетті ресурсымен, мүмкіндік және кепілдікпен қамтамасыз етілген тағамның физиологиялық нормаларына сәйкес халықты тағамдағы қажеттілігін қанағаттандыратын агроөнеркәсіп кешені (Қазақстан Республикасының «Астық туралы» № 143-II 2001 жылғы 19 қаңтардағы Заңы)
Ақмола облысының азық-түлік бағдарламасының ағымдағы жай-күйі:
1) Азық-түліктің физикалық деңгейіне қол жететіндік Азық-түлікке физикалық қол жету оның тұтыну орындарында нормаға сәйкес көлемі ассортиментінде үздіксіз болуы:
тағам өнімдерінің физикалық қол жететін деңгейі тұтыну стандартының негізінде есептелген халықтың шын мәнінде тұтынған тағам өнімдерінің көлеміне сәйкес болуымен бағаланады;
Қазақстан Республикасы білім және ғылым Министрлігінің «Қазақ тағам академиясы»№ЖАҚ Ақмола облысының ортастатистикалық тұрғынына ұсынылған ас қуатының негізінде ең аз тағам өнімінің тұтыну нормасын әзірледі.
тұтыну стандартына (1 кесте) сәйкес халықтың тағам өнімдерін тұтынуын талдау жалпы облыс бойынша тағам өнімдерін тұтынудың ең аз деңгейі қамтамасыз етіліп отыр (облстатбасқармасының мәліметтері бойынша);
тағам өнімдерінің жеке топтарында айтарлықтай айырмашылықтар бар:
егер нан тағамдарын, картоп, көкөніс, жұмыртқа және қантты тұтыну жоғары немесе шекті деңгейде болса, ал жеміс және жидек, ет және ет тағамдарынан, күнбағыс майынан, сүт тағамдарынан нақты тұтыну ең аз тұтыну нормасынан төмен.
Облыс халқының жеке басына шаққанда азық-түлікті нақты және стандарты тұтынуы (кг/жыл)
1 кесте
Азық-түлік түрі
Нақты тұтынылған,
Тұтыну стандарты, кг/жыл кг/жыл* Нақты тұтынылғанының тұтыну стандартына арақатысы, % 1999 ж.
2000 ж.
1999 ж
Бидай наны 124,79 129,28 94,45 132,1 136,9 Бидай ұны 15,93 14,99 18,25 Макарон тағамдары 180,3 177,9 Картоп 65,09 78,95 62,34 104,4 126,6 Көкөніс және бақша өнімдері 51,73 55,31 55,14 100,3 Жеміс және жидек 29,19 Сиыр еті 13,20 10,09 14,60 Шошқа еті 10,22 Құс еті Шұжық тағамдары және кеп- тірілген ет Сүт және сүт тағамдары 91,12 100,31 179,53 Жұмыртқа, дана 115,55 136,19 103,4 111,7 131,7 Қант 17,08 16,23 15,26 111,92 106,3 Өсімдік майы 109,3 101,2 Тағамның қуаттылық құны, ккал * «Қазақ тағам академиясы» ЖАҚ әзірлеген және бағдарламаны дайындағанда пайдалануға ұсынылған Облыстың азық-түлік қауіпсіздігімен қамтамасыз етілу деңгейі көп жағдайда облыстық азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігіне (2 кесте)
байланысты.
Облыс халқының азық-түлікпен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі 2 кесте Облыс бойынша ауыл ша- Облыс бойынша тағам өнімдерін тұтынудың руашылығы өнімдерін Нақты өндіріл- деңгейі (халық *2 баған)
тұтынудың шекті деңгейі Қам- тама- сыз Атауы тағам өнім- дерін тұты- ну стан дар- ты, кг/жыл тонна ген ауыл етілуі, өнім шаруа- шылық өнім- дері, тонна* 92,12 Бидай, барлығы 900,0 Астық өнімдері (қара бидай на- нын, күріш және бұршақ тұқым- дастарды қоспай ұнға есептеген- де)
Бидай
Макарон
Қара бидай наны 23,73 Қара бидай Күріш Бұршақ тұқымдастар Бұршақ 1733,2 200,0 Көкөніс және бақша дақылдары Көкөніс, бақша 61148,5 147,6 Капуста 14,73 15346,1 138,7 Пияз 14,66 1701,2 Сәбіз 11,15 9682,5 115,6 Қызылша 4481,7 408,5 Басқа көкөністер, бақша 13,14 Басқа 103,5 көкөністер 3157,1 Жеміс және жидек, барлығы 27,37 Жеміс және жи- дек, барлығы Алма 2113,0 412,3 Жидек (Жүзім, т.б.)
Жидек (жүзім,т.
б)
Қант қызылша- сы*
Ет өнімдері (етке есептегенде)
41,60
Ет барлығы 129,6 194,3 11195,4 145,8 Қой еті 1691,1 Құс 2625,7 Басқа малдардың еті Басқа малд. еті 3702,9 193,3 Балық, барлығы Барлық, барлығы Жұмыртқа (мың дана)
0,1034
Жұмыртқа 162,9
Сүт, барлығы
Сүт өнімдері (сүтке есептеген- Сүт, л 91,24 365948,6 533,9 Қаймақ Ірімшік Мәйекті сыр Сары май 2508,3 Күнбағыс майы,л күнбағыс 1965,1 Маргарин маргарин Майонез майонез Басқалары шай ашытқы ашықты дәмдеуіш тұз * 1 қаңтар 2001 жылға облыс халқының саны 751,2 мың адам (облстатбасқармасының мәліметі бойынша)
* ішкі өндірістік тұтынудың есебінсіз Тұтыну стандартына сәйкес облыс халқының тағам өнімдерімен қамтамасыз етілуін талдау жалпы тағам өнімдерінің негізгі түрлерімен облыс өзін-өзі қамтамасыздырған:
бидаймен, картоппен, көкөніспен, етпен, сүтпен, жұмыртқамен қамтамасыз етілу шекті мәнінен жоғары;
бұршақ өнімдерінен, балықтан, майлы дақылдардан және күнбағыстан нақты өндіріс стандарты тұтыну нормасынан төмен.
2) Экономикалық қол жеткізудің деңгейі Азық-түлікке экономикалық қол жету - халықтың азық-түлік тауарларын қазіргі бағалар деңгейінде және ең аз тұтыну қоржынындағы табыс мөлшерімен анықталады.
Облыс халқының табыс деңгейі 3 кесте Негізгі көрсеткіштер 2001 ж.
Халықтың ақшадай табысы (орташа жан басына бір айға), теңге Күнкөрістің ең төменгі мөлшері (орташа жан басына бір айға), теңге Экономикалық қол жеткізу коэффициенті (1 жолды: 2 жолға)
* үй шаруашылығын іріктеп зерттеген деректер бойынша нақтылы ақшадай табыс ** 2001 жылдың қаңтарынан бастап шаруашылықтан тұтынылған өнімдердің құны және есептелген шығыс арқылы тұтынуға жұмсалған табыс есептеледі.
Облыс бойынша 2001 жылы орташа есеппен әр жанға шаққан айлық ақшалай табыс 6320 теңге болды, ол елдегі күнкөрістің ең төменгі айлық мөлшері 4596 теңгені қамтамасыз етеді.
3) Ақмола облысында ішкі тұтыну рыногіндегі тағам өнімдері импортының жеке салмағы ФАО бағалауы бойынша азық-түлік импортының қауіпсіздік деңгейі тұтыну деңгейінің жалпы 17% аспауы керек.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін тұтынуда импорттың үлесі елеусіз.
Облыс бойынша негізгі тағам өнімдерін тұтынуда импорттың үлесі (%)
4 кесте
Тағамдардың атауы 1995ж 1996ж 1997ж 1998ж 1999ж 2000ж Нан тағамдары (нан және макарон тағамдары, жарма)
Көкөніс және бақшалықтар Ет және ет тағамдары Жұмыртқа (дана)
Балық және балық тағамдары Осымен қатар тұтыну рыногында еттен істелген тағамдардың, сүт өнімдерінің, мал және өсімдік майларының, кондитер тағамдарының, қайта өңделген көкөніс пен жемістің импорттық үлесі онша емес (35%-45%) және ішкі рыноктың тауарлар импортына өте тәуелді екенін сипаттайды.
Облыс бойынша тағам өнімдерін өндіру және импорт (мың. тонна)
5 кесте
Көрсеткіштер
Бар- лығы
Оның ішінде пор- ті өн- діріс им- порт 310,6 216,9 Май және өсімдік майы Қант** Ет және қайта өңделген мал өнімдері 101,5 101,4 638,0 627,1 516,0 487,5 Өңделген сұйық сүт және қаймақ (сүт тағамдары сүтке есеп- телген), сүтке есептеген импорт жоқ бар- оның ішінде ті % 250,1 248,2 355,1 353,1 175,2 101,1 Ет және қайтаөңделген мал өнімдері 353,4 386,2 375,3 Өңделген сұйық сүт және қаймақ (сүт тағамдары сүтке есептеген импорт жоқ)
сары май
Тағам өнімдерінің импортын талдау жалпы нандық дақылдардың және ұн - жарма өнеркәсібі экспортының ұлғаюына байланысты оң балансты көрсетіп тұр.
Бірақ терең қайта өңделген басқа тағам өнімдерінен, өсімдік майы және құс етінен сыртқы сауда көрсеткіші төмен.
Импорт тасқынын талдау азық-түліктің облыстағы негізгі импортшысы Ресей екенін көрсетеді - импорт көлемінің 45% жуығы олардың үлесінде. Ол 60- тан 70% дейін шұжық өнімдерінің, ет-өсімдік консервілерінің, печенье, кондитер өнімдерінің, нан ашытқыларының, какао және қанттан жасалатын кондитер өнімдерінің, қоюлатылған сүт, кетчуп, майонез, балмұздақ, сыра, күнбағыс майының импортын қамтамасыз етеді. Сыртқы сауда айналымының сальдосы теріс болып отыр, импорт өнімдері экспорт көлемінен 2 еседен артық.
4) Тағам өнімдерінің сапа стандартына сәйкесу деңгейі және қауіпсіздігі Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі тұрақтылығының көрсеткіші сапа деңгейі мен тағам өнімдерінің қауіпсіздігі болып табылады.
Қазіргі уақытта отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және оларды қайта өңдеу халықаралық, тіпті ұлттық сапа стандартына сәйкес емес.
Ақмола облыстық СЭС-нің мәліметтері бойынша 2001 жылы сапасыз өнімдердің негізгі үлесі отандық тауарларға келеді. Сапасыз өнімдердің жоғарғы пайызы ет және ет тағамдарына келіп отыр, 10,5% сапасыз өнімнің 94,5% - отандық өнімдер; 23,2% сапасыз сүт және сүт тағамдарының 26% отандық өнім;
12,3 қанттың 27,8% отандық өнім; 8,36% өсімдік майының 19,8% отандық өнім;
15,5% нан және нан тағамдарының 100%, отандық өнім. Жарма, көкөніс және сусындарымен де осындай жағдай. Бұл тұтыну рыногінің импортқа тәуелділігін ұлғайтады.
Ауыл шаруашылығы және тағам өнімдерін өндіру кеңес уақытындағы мемлекеттік стандартпен (ГОСТ) іске асырылады, бұл отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді.
5) Жалпы тұжырымдар
Халықтың жалпы өнімдерімен қамтамасыз етілуін және бұл жүйенің тұрақтылығын сипаттай отырып мынандай тұжырымдар жасауға болады:
азық-түлік рыногі облыста жалпы негізгі тағам өнімдерін тұтынуды қамтамасыз етеді;
халықтың тағам өнімдеріне физикалық қол жеткізуі қамтамасыз етілді, бірақ тұтыну стандартына қол жеткізу қамтамасыз етілген жоқ;
азық-түлік импорты көлемінің өсуінен, сапа стандартына сай келмеуінен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі тұрақсыз.
Шаралар:
тағам өнімдерінің сапасына бақылау жүйесін енгізу және оны халықаралық стандартқа көшіру;
азық-түлік қауіпсіздігін мониторингтік қамтамасыз етуді іске асыру;
Индикативтік жоспарды әзірлегенде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізін құрайтын ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің барлық түрлерінің және оларды қайта өңдеу көрсеткіштерін есепке алу керек.
азық-түліктің ішкі саудасының импорттан тәуелділігін азайту жөнінде іс- шараларды іске асыру, отандық тауарлар бәсекелестігін жоғарлату және мемлекеттік саясатта қолдаушылық көрсету.
ішкі өндірілетін негізгі азық-түлік түрлерінің көлемін стандартты талапқа сәйкес төменгі шекті деңгейден кем болмайтындай қамтамасыздандыру.
Азық-түлік өнімдерін іштен шығару мөлшерлерін қамтамасыз ету үшін бір үлгіге келтірілген төменгі шекті деңгейі кесте 6 Ауылшаруашылық өнімдерімен есептегенде облыс Азық-түлік өнімдерін пайдалану- дың төменгі деңгейі (тұрғындар*2 бойынша азық түлік өнімдерін пайдаланудың тө- топ), тонна облыс бойынша менгі деңгейі жыл өнімдер тұрғын- Аттары азық- түлікті пайда- лану стан- дарт- тары, тұрғын да 756,0 2004 жыл дар 760,0 мың адам кг /жыл мың адам дар 762,8 бидай, барлығы Нан өнімдері (ұнға есеп- тегенде,қарабидай, күріш және ірі бұршақтар қо- сылмаған)
бидай бидай наны макарондар қара бидай наны қара бидай күріш ірі бұршақтар картоп көкөніс және бақшалар, көкөніс және бақ- шалар, барлығы капуста пияз сәбіз қызылша басқа көкөністер, бақша- лықтар бірге басқа көкөністер, бақшалық тар бірге жемістер және жидектер, жемістер және жи- дектер, барлығы алмалар жидектер (жүзім және т.
б.)
жидектер (жүзім және т.б.)
цитрустық қант ет өнімдері (етке аударғанда)
сиыр еті шошқа еті қой еті құс еті басқа жануарлар еті басқа жануарлар еті барлық, барлығы жұмыртқа (мың дана)
жұмыртқа (мың да- на)
сүт өнімдері
(сүтке аударғанда)
сүт, л сүт,л қаймақ сүзбе ірім-шік ірімшік өсім-дік майы өсімдік майы шемішке майы басқалар Қазіргі жағдайды анализдеу, Бағдарламаны іске асыру механизмі, күтілетін нәтижелер (бағыттар бойынша)
3. Жер қатынастарын дамыту Ағымдағы жағдайы Ақмола облысы ауылшаруашылық мекемелерін реформалау қорытындылары жөнінде және ауыл шаруашылық айналымынан аз өндірістік салаларды анықтау мен байланысты пайдаланылмаған ауылшаруашылыққа арналған жерлер 1991 жылмен салыстырғанда 4,6 млн. га қысқартылды, оның ішінде егістік 1,5 млн. га.
7 кесте 1991 ж 1995 ж 2000 ж 2001 ж .+.-.
Об- лыс 1991 ж.
Соның ішін- де егістік соның ішін- Ақ- мо- ла лы- ғы Қазақстан Республикасының «Жер туралы» 2001 жылғы 24 қаңтардағы № 152-11 Заңына сәйкес, жерді әрқашанда пайдалану құқығы өзгертілді және жерді ұзақ мерзімге 49 жылға дейін жалдау негізінде уақытша пайдалану институты енгізілді.
Түйінді мәселелер:
ұзақ мерзімге жерді уақытша пайдалану ауыл шаруашылық тауарларын өндіру ереже бөлімдеріне теріс әсер етеді;
кең ауқымды топырақты бағалау өткізу қажет, ол жер салығының мөлшерін жеке ыңғайда қарауды және жер құнын дұрыс анықтауды қамтамасыз етеді.
жердің барлық категориялары жөнінен топырақты бағалау өткізу;
жерді пайдаланушылар үшін шаруашылық ішінде жерге орналастыру, топырақты және геоботаникалық зерттеулерін жүргізіп, жобаны пайдаланудың өзіне көшіруді әзірлеу;
жердің жағдайын, тиімді пайдалануды бақылауды күшейту және қорғау.
Қорытындылар:
ауыл шаруашылық айналымында құнарлы жерлерді пайдалану өседі, айналымынан аз өнімді жерлер шығарылады, тұрғындар мен мамандардың ауылда орналасуы, жердің нағыз қожайыны болады, олар жердің құнарлылығын арттыруды агротехниканың алдыңғы әдістерін қолдануды қамтамасыз етеді, шаруалардың несие алуға мүмкіншілігі артады.
4. Ауылшаруашылық суды пайдаланудың нәтижелі жүйесін қалыптастыру Суармалы жердің жағдайы:
суармалы жердің қоры 41091 га құрайды. Суармалы жердің жағдайы шиеленіскен болып бағаланды. Облыс бойынша суармалы жер аумағы 2002 жылы 1165 га құрады;
қалған 39926 га суармалы пайдаланылмау себептері: суару жүйесінің істен шығуы, ұйымдастыру жағдайының нашарлығы, қаржыландыру және материалды- техникалық қордың болмауы.
Суармалы жердің жағдайы және көлемі 8 кесте соның ішінде суарылды суармалы жердің пайдаланылмағандары Суармалы жер- дің барлығы соның ішінде олшы Барлы- егістік- ке Топырақты тыңайту жағдайы на шарлауы егіл- ме- суару жүй- есінің істен шығуы су жоқты- Қаражат- тар бол- мауы лана- ды Нақты.
154 (1319 га іші- нен)
Жос- пар жекешелендіру және ауыл шаруашылығын қайта құру жұмыстары, сумен қамтамасыз ету мен суармалы жер саласына да өзгерістер әкелді. Негізгі қиындық қаржымен қамтамасыз ету жағдайы. Суару техникасы ескірген, жөндеуді қажет етеді, су жіберу жүйесі негізінен темірден тұруы, ол жабықтарды талан-таражыға салуға әкеліп соқты, жүйенің істен шыққаны 39772 га құрады;
ауыл шаруашылығында суды пайдалануды реттеу заңнамалар базасы жоқ, ЖЖМ және электроэнергия қымбат, суармалы жер өнімдерін пайдаланатын ірі қара мал басының күрт азаюы кең қолдануға кедергі келтіреді.
Қазақстан Республикасы Су кодексін әзірлеуге қатысуы;
ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерге су жеткізу қызметінің құнын қаржыландыру;
аса қауіпті учаскелерді, шаруашылық арасындағы арналар және сумен қамтамасыз ету жабдықтарын қайта қалпына келтіру.
Қаржымен қамтамасыз ету:
9 кесте
Қаржылық бағдарламаның атауы ж Ауыл шаруашылық өндірісіндегі су жеткізу жөнінде қаржылық бағасы 250,0 287,5 Аса қауіпті участкелерді және шаруашылық арасындағы арналар мен сумен қамтамасыз ету жобасын қайта қалпына келтіру Күтілетін нәтижелер:
ауыл шаруашылық дақылдарын егудің тиімділігін көтеру;
өнімділікті көбейту;
суармалы жердің техникалық деңгейін көтеру.
5. Өсімдік шаруашылығы
1) Егістік аумағы құрылымын оңтайландыру.
Жалпы мінездеме
Соңғы үш жылда өсімдік шаруашылығы саласында өндіріс өнімдерінің өсуі және тұрақтануы байқалады.
1999 жылдан бастап облыста жыл сайын салыстырғанда ауыл шаруашылық дақылдарының түсімдері жоғарлады -, тазартылғаннан кейін гектарынан 13,6 -7,6
-11,3 ц. Дәнді және бұршақты тұқымды дақылдар өнімділігі орта есеппен 1996- 1998 жылдар мен 1991-2001 жылдарды салыстырғанда, тазартылғаннан кейін гектарынан 5,1 ц 10,8 ц дейін өсті.
Дәнді және бұршақ егістік алқабы 1999-2001 жылдары 1996-1998 жылдар кезеңдерімен салыстырғанда 0,5 млн.га азайса да жалпы алынған дақылдар өнімдері 1,7 есе көп, соның ішінде бидай - 1,9, арпа - 1,5, сұлы - 1,5, картоп - 1,3. - 1,9 есе көп.
Егістік алқабының құрылымдық талдауы 1996 жылдан бастап егіс көлемінің жыл сайын қысқарғанын және 1999 жыл ең төмен деңгейде, ал 2000 жылдан бастап ұлғайғанын көрсетті.
1999 ж. салыстырғанда бұрынғы жылы дәнді және дәнді-бұршақ егістік алқабы 851,2 мың.га, соның ішінде бидай 799,9 мың. га, арпа 84,0 мың. га, сұлы 3,1 мың. га, бұршақ дақылдары 3,7 мың. га көбейген, сөйтсе де тары 1,3 мың. га, қарақұмық 1,4 мың. га, жемшөптік дақылдар - 46,7 мың. га кеміген. Басымды дақыл, жаздық жұмсақ бидайға негізгі жер бөлінеді, егістік алқабында оның жеке салмағы - 76,9 %, ал дәнді дақылдар құрамы -79,4%, майлы дақылдарды егу 3,6 мың. га, қарақұмық 0,7 мың га, тары 0,1 мың.га.
ауыл шаруашылығы дақылдарының облыстағы топырақ-климаттық жағдайлары есептелмей орналастырылуы және рынок жағдаяты орнықты, бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылық өндірісін жүргізуді қамтамасыз ете алмайды;
егістік алқабы құрамындағы сүрі жер өңдеудің көлемі 13%, ол егістікті ұсынылған себу айналымын игеруді қамтамсыз ете алмайды;
тұқым шаруашылығының, оның ішінде элиталық, қатты бидай, сыра қайнатуға арналған арпа сорты, бұршақ дақылдар, майлы дақылдар, көпжылдық және біржылдық шөп болмауы;
шаруашылық субъектілерінің көпшілігінің экономикасы жоғары технологиялық дақылдарды өндіруге мүмкіншілік бермейді;
Егістік алқабының құрылымын оңтайландыру жөніндегі іс шаралар Элита және тұқым шаруашылығында қатты бидай, сыра қайнатуға арпаның «Арна» сорты, бұршақ және майлы дақылдар, көпжылдық пен біржылдық шөптер егіс көлемін кеңейту.
А.И.Бараев атындағы ҚАЗҒЗИАШ-тың ұсынысына сәйкес, ауыл шаруашылық дақылдарын аймақтардың табиғи-климаттық ерекшеліктерін ескере отырып орналастыру.
Бидай егістік алқабының ең көп көлемі оңтүстік қара топырақ және күңгірт- қоңыр топырақты жерлерде орналастырылады - Шортанды, Астрахан, Атбасар, Аршалы, Аккөл, Есіл, Жақсы, Целиноград, Егіндікөл аудандарында, Сандықтау, Щучье, Бұланды, Еңбекшілдер, Ерейментау, Зеренді аудандарының жеке шаруашылықтарында.
Зеренді, Щучье, Бұланды аудандарында, Еңбекшілдер ауданының кейбір шаруашылықтарында жылы уақыттың аздығынан, кей жылдары бидай және тұқым сапасының нашарлығы салдарынан, бидай егістік алқаптары қысқартылды, орташа жылдам пісетін топтарға көңіл бөлінеді, орташа кеш топ шығарылып, сондай-ақ өсу уақыты қысқа сыра қайнатуға арналған арпа дақылына, сұлы, бұршақ тұқымдастар, жаздық рапсқа ерекше көңіл бөлінеді.
Өнімділігі төмендігіне байланысты Қорғалжын, Жарқайың, Ерейментау аудандарында бидай егістігіне аз жер бөлінеді.
Майлы дақылдарды орналастыру: Атбасар, Шортанды, Целиноград, Астрахан, Аршалы, Есіл, Жақсы және Аккөл аудандары - күнбағыс және қыша, Сандықтау, Зеренді, Бұланды, Щучье - рапс, сурепица және қыша, Астрахан, Целиноград, Жақсы, Аршалы, Жарқайың, Егіндікөл, Ерейментау, Қорғалжын аудандары оңтүстігінде - күнбағыс және мақсары.
Бұршақты дәнді дақылдар егістігін көбейту - Сандықтау, Зеренді, Бұланды, Щучье, Ақкөл, Шортанды аудандары - бұршақ және жасымық, Астрахан, Аршалы, Еңбекшілдер, Есіл, Целиноград, Жақсы және Атбасарда - бұршақ және аңқа, Егіндікөл, Қорғалжын, Жарқайың - аңқа.
Қатты бидайды орналастыру: Атбасар, Ақкөл, Астрахан, Есіл, Жақсы, Шортанды, Зеренді, Еңбекшілдер және Целиноград аудандары.
Жарма дақылдары орналастыру: Сандықтау және Зеренді аудандары, Шортанды, Астрахан, Атбасар, Есіл, Жақсы, Аршалы - тары және Корғалжын, Егіндікөл, Жарқайың - тары.
Күздік қара бидайдың орналасуы - Сандықтау, Щучье, Аккөл, Бұланды, Зеренді, Шортанды, Астраханда:
сүрі жер көлемін жалпы егістік мөлшерінен 20% жеткізу;
ұсынылған ауыспалы егістікті игеру.
бәсекеге қабілетті өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндірудің көбеюі;
облыс тұрғындарының өздерін өзі өсімдік шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етуі;
мал азығы базасын нығайту, сонымен мал шаруашылығының дамуының артуы;
ғылыми негізделген себілетін егіс айналымының игерілуі;
төмен өнімді тыңайған жерлерді шалғындандыру, әрі қарай жақсартылған жайылымдарға ауыстырылуы;
қайта өңдеу мекемелері үшін шикізат базасының өсуі.
Өсімдік шаруашылық өнімдері негізгі түрлерінің динамикасы, қосымша өңделгеннен кейінгі салмағымен 10 кесте Дақыл Білікті жинау, мың т шығымдылық 1996- 1998 ж.
орташа
Астық 1881,7 3260,4 173,3 211,8 1533,8 2921,4 190,5 205,9 арпа 324,5 477,2 147,1 197,1 сұлы 148,6 334,3 117,2 153,6 131,1 147,0 көкөніс 189,5 113,8 176,2 Егістік алқабының құрылымы 1996-2001 жылдар кезеңінде 11 кесте 2001ж Егістік алқап, барлығы 5306,0 4456,1 3756,9 3308,7 3741,4 бұршақ тұқымдас дақыл 4054,0 3633,3 3080,5 2728,2 3191,2 3297,3 астық 3283,5 2991,3 2684,7 2358,7 2776,6 2862,8 681,0 582,9 362,6 307,6 380,4 401,9 тары қарақұмақ бұршақ майлы дақыл соның ішінде күнбағыс мал азағы дақылдары 1207,8 795,1 647,8 550,3 513,0 525,0 жеміс-жидек ағаштары Ескерту: 1996-1998 жылдары Ақмола облысының жаңа шекараларында майлы дақылдар жөнінде жаңа деректер жоқ Ақмола облысы бойынша 2002 жылдың нақты егістік алқап 1996, 1999, 2000, 2001 жылдармен салыстыру анализі 12 кесте жылдар 2002 жыл +, - қорытындысы Негізгі ауыл шаруашылық дақылдары- ның топтары жөнінде тізбе 2002ж Егістік алқабы, барлығы 3309,0 3852,1 4107,8
-1198,2 798,8 366,4 255,7 Дәнді және бұршақ дақылдары 3579,4
-474,6 851,2 388,2 282,1 2358,6 3158,5
-125,0 799,9 381,9 285,7 391,6
-289,4
-10,3
-41,6
-14,9 майлы
-16,4
-11,6 мал азығы 550,0 503,3
-704,5
-46,7
-21,7
Ақмола облысы бойынша егістік алқап және 1996, 1999, 2000 жылдардағы дәнді дақылдар құрамындағы бидайдың жеке саны 13 кесте 1996 ж.
2002 ж.
мың.
га бұршақ дәнді дақылдар дақылдар % егітік алқабына егістік алқабы- на % бұршақ дән- ді дақылдар Ауыл шаруашылығы негізі дақылдарын егуге белгіленген алқаптар (мың га)
14 кесте
Орташа 1999-2001ж.
2003 ж.
2004 ж.
2005 ж.
% 2005 ж. 1999-2001 ж.
Дәнді және бұршақ дәнділер 3072,2 3379,4 3479,4 116,5 Соның ішінде бидай 2666,0 2931,4 2971,6 3015,6 113,1 Арпа 363,3 400,0 450,0 500,0 137,6 Сұлы 142,8 Тары 225,0 Қарақұмақ 176,5 230,7 Майлы 165,2 Мал азық дақылдары 513,8 515,0 517,0 560,0 109,0 Ескерту: Ағымдағы жылда дәнді дақыл егу көбеюі, әрі қарай аз өнімді жерлерді егістіктен шығару, тың жерлерді егістікке кіргізу және игеру үшін 2005 ж дәнді дақыл көлемін 2002 ж мөлшерде сақтаймыз.
Ағымдағы жылы майлы дақылдар егістікті тұқымның аздығына байланысты және өткізу рыногінің жоқтығынан барлығы 3,6 мың гектарға себілді, индикативтік жоспарға сәйкес 2003 ж, 2004 ж, 2005 жылы 2002 жылғы деңгейден 316 % өсу белгіленген.
2) Тұқым шаруашылығы
Ағымдағы жағдайлар
Экономикалық құлдырау салдарынан шаруашылық субъектілерінің жүйелі қайта құрылуы, шаруа және фермерлік қожалықтардың көптеп құрылуына байланысты, облыстағы жүйелі жұмыс істеген тұқым шаруашылығы ретсізделген және белгілі деңгейде емес.
Ағымдағы жылда дәнді және бұршақ дәнді дақылдары тұқымдары барлығы
- 450,8 мың тонна егілді, оның кондициясымен себілгені - 68,3%, соның ішінде бірінші және 2-ші класс 43,3%, кондициясызы - 10,1%, тексерілмеген - 21,7% Дәнді және бұршақ дәнді дақылдарын 3579,4 мың га алқапқа егілген, оның ішінде сорттық тұқымдар алқабы 67,0 %, қатарлы 11,3 %, бесінші қалыптастыруға дейін 52,0 % бесінші және жалпы қалыптастыру 26,3 %;
1999-2002 жылдарға жасалған талдау көрсеткендей, ағымдағы жылдағы егілген тұқым сапасы өткен жылғы осы кезеңдегі көрсеткіштерге сәйкес келеді.
заңнама базалары жетілдірілмеген;
бұршақ дәнді, майлы дақылдар, көпжылдық және біржылдық шөптердің, тұқым шаруашылығының болмауы;
өткен жылдары дәнді дақылдар, элиталық тұқым шаруашылықтарына қажетті мемлекеттік жәрдем қаражаттың болмауы;
ауыл шаруашылық техникасының тозуы, оның ішінде тұқым тазалайтын, элиталық тұқым өндіретін, тұқым шығаратын шаруашылықтарда кептіретін техниканың жетіспеуі;
мемлекеттік сорт сынау учаскелерінің материалдық техникалық базасының нашарлығы, техника жаңартуға, пестицид және минералды тыңайтқыштарды қажет көлемде сатып алуға қаражаттың аздығы, ауыл шаруашылық дақылдарын сорттық сынауды өткізуде кері әсерін тигізеді;
Қазақстан Республикасы ғылыми-зерттеу мекемелеріне, шет елдерден, оның ішінде СИБАШҒЗИ мемлекеттік сорт сынауға ауыл шаруашылық дақылдарының жаңа сорттары түсуінің қысқартылуы бағалы сорттар мен будандарды анықтап, аудандастыру мүмкіндігін қиындатады;
мамандар дайындау деңгейі жетілмеген.
Тұқым шаруашылығын дамыту шаралары:
дәнді бұршақ, майлы дақылдар, шөп және картоп шаруашылығын ұйымдастыру, оның ішінде бастапқы және элиталықты;
тұқым шаруашылық жүйесін қалпына келтіру мен бекіту және олардың жұмыс істеуіне жағдай жасау;
тұқым сапасын бақылауды уақытында және білікті өткізу, оның ішінде мемлекеттік қорға дайындалған, тексерілмеген тұқым себуді болдырмау;
ауыл шаруашылық Министрлігіне ұсыныс енгізу:
Қазақстан Республикасының ғылыми зерттеу мекемелері мен шет елдердің селекцияларына жаңа сорттардың сынауға түсуіне жағдай жасау;
жыл сайын аудандастырылған сорт сынау жөнінде келешек жоспарлармен салыстыра отырып, қорытындыларын тұқым шаруашылығы мамандары, элиталық тұқым және тұқым шаруашылығы қожалықтарының басшылары қатысуымен қарау және талқылау. Қорытындыларды семинар, кеңес және жалпы ақпарат құралдары арқылы ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерге жеткізу.
ғылыми зерттеу мекемелерінен түпнұсқалы тұқымды тек қана элиталық тұқым шығаратын шаруашылықтарға, ал көп өндірілгенде, өткізілген кезде элиталық»болып сақталынуы шартымен, қатарлы тұқым шығаратын шаруашылықтарға жіберілуі керек.
Қаржымен қамтамасыз ету Республикалық қаржыдан ақша бөлу түрінде мемлекеттік жәрдем:
элиталық тұқым шығаруды сақтау және дамытуға;
элита шығаратын шаруашылық, мемлекеттік сорт сынау учаскелері, мемлекеттік астық қорындағы тұқымдардың шығу сапасына анализ өткізуге;
барлық меншік түріндегі шаруашылық субъектілеріндегі тұқымдардың шығу және сорттық сапасына анализ өткізуге;
Облыстық қаржыдан жәрдем:
агроном сынақтан өткізушілердің оқуына жыл сайын 20-40 адамды жіберіп оқыту, көктемгі егіншілік, егін орағы және т.б қажет агрономиялық шаралар алдында қысқа мерзімдік семинарларға;
астық және тұқым өндіру технологиясы сұрақтары бойынша шаруа қожалығы және фермер қожалықтары басшыларын оқытуға;
шаруа қожалықтары және фермер шаруашылықтарына 1-3 қалыптастырылған арзандатылған сортты тұқым материалдарын өз бағасынан 30,0-40,0% көлемде арзандатылған бағамен берілуіне;
шаруашылық субъектеріне, соның ішінде элита шығаратын және тұқым өндіретін шаруашылықтардың майлы дақылдар, көпжылдық және біржылдық шөп өндіруді ұйымдастыруларына;
15 кесте ж.
өл- шем бірлігі 121,3 130,9 Элита тұқым шар-н сақтау және дамыту Млн.
тг.
Түпнұсқа тұқым өндіруді қаражаттандыру тг Элита шаруашылықтарында мемлекеттік сортсыну учаске және станция, мемлекеттік астық қорындағы тұқым және егу материалдарын сорттың шығу сапасын анықтау Ауыл шаруашылық тауарларын шығару 455,0 460,0 Ескерту: Қаражат көлемі жыл сайын белгіленген тәртіппен жеткізіледі.
көрсетілген шаралардың орындалуы ауыл шаруашылық өндірісінде, тұқым шаруашылығын әрі қарай дамытуға қолайлы жағдай жасайды;
элиталық тұқым шығаратын шаруашылықтардың тұқым бағасын 40% азайтуы, бұл ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің сатып алуына мүмкіндік береді. Сорт ауыстыру және сорт жаңартуды жүргізуге мүмкіндік береді, облыс шаруашылық субъектілерінде тұқымның сорттық көрсеткіштері жоғарылайды;
түпнұсқа тұқым өндірісін қаржыландыру, элита тұқым өндірісін қажетті мөлшерде және өнім түрлерімен қамтамасыз етуді ұйымдастыруды, ауыл шаруашылық дақылдарының аудандастырылған жаңа түрлерін енгізуді жеделдетеді, егістік алқап құрылымын жетілдіріп, оңтайландырады;
көкөніс, картоп, біржылдық және көпжылдық шөптер, майлы, бұршақ дәнді дақылдардың тұқым шаруашылықтарын қалпына келтіріледі;
агроном-анықтаушыларды жыл сайын оқыту, сорттық егестікті міндетті түрде сапалы сынықтан өткізуге мүмкіндік береді;
ғылыми-зерттеу мекемелері, элита шаруашылықтары, тұқым шаруашылықтары және ғылыми-зерттеу мекемелерінің қаржылық тұрақтылығы мен нығаюы;
ауылшаруашылық өнімдерінің сапасы мен егіс өнімділігінің көтерілуі;
барлық меншік түрлеріндегі шаруашылық субъектілерінің экономикалық өсуі.
Ақмола облысының жаңа шекараларында астық және бұршақ тұқымдас дақылдардың себілген тұқымдар сапасын анализдеу жөнінде «Қазагрэкс»
ЖАҚ 1999-2002 ж деректері 16 кесте п.п.
тонн
Барлығы егілген тұқым 306,0 100,0 387,3 400,3 450,8 Тексерілген 265,2 317,9 353,2 Сапаланған 220,5 277,1 277,0 307,7 Соның ішінде 1 және 2 класс 128,6 192,4 185,6 195,5 Сапаланбаған Соның ішінде шығуы жөнінде Тексерілмеген сорттық 294,7 297,1 302,1 соның ішінде:
5-ші қалыптастыруға дейін 160,2 174,4 171,4 234,6 5-ші және жалпы қалыптастыру 105,0 143,5 125,7 118,6 қатарлы 17 кесте Ақмола облысының шаруашылық субъектілерінде тұқымның көбею, сортты жаңарту және сортты өзгерту Схемасы
3) Химияландыру
Қазіргі жай күйі
Экономиканың төмендеуінен, сол сияқты соңғы жылдары мал басының қысқаруынан органикалық және минералдық тыңайтқыштарды сіңіру іс жүзінде тоқтады. Мәселен, 2000 жылы 300 тонна, 2001 жылы 700 тонна минералдық тыңайтқыштар сіңірілді.
Қоректік заттардың алынған өніммен жүйелі түрде орны толмастай шығып отыруы жалпы өнімді төмендетіп, астықтың сапасын жоюға, топырақты құнарсыздандыруға әкеліп соғады.
Ақмола мемлекеттік жерге орналастыру институты жүргізген талдау топырақтың жалпы құнарлығының кемуінен бонитет балы 2-10 параметрге кемігенін көрсетті.
Қазақстан Республикасының Үкіметі қалыптасқан жағдайды ескере отырып 2001 жылдан бастап минералды тыңайтқыштардың құнының 40 % көлемінде жәрдем ақы береді.
Бірақ, мемлекет жәрдемдескен күннің өзінде көптеген шаруашылық субъектілерінің тыңайтқыш сатып алатын жағдайы жоқ, жалпы облыс бойынша ең аз қажеттілік 120.0 мың тоннаның өзінде 2001 жылы 2448 тонна ғана сатып алынды, биыл 3984 тонна сатып алу көзделіп отыр.
минералды тыңайтқыштардың құнының жоғарылығы оларды сатып алып, пайдалануға мүмкіндік бермей, пайдасыз ауыл шаруашылығы өндірісіне әкеледі;
ұсынылып отырған минералды тыңайтқыштардың ассортименті өсімдікке қажетті қоректендіру элементтерінің жиынтығымен қамтамасыз етпейді, азот тыңайтқыштарын өндіру, сол сияқты қосалқы суперфосфат өндіру де жоқ;
арнайы техникалармен нашар жабдықталғандықтан және олардың өте тозғандықтарынан минералды тыңайтқыштарды сіңіргенде, әсіресе парға сіңіргенде көптеген қиындықтар туындайды;
ауыл шаруашылығына арналған жерлердің құнарлылық мониторингі өткізілмейді, топырақ карталары, картограммалардың жасалғанына 20-30 жыл болған;
топырақтың агрохимиялық анализінің болмауынан ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері тыңайтқыш себудің нормасын анықтағанда, қиыншылықтар көріп жүр.
Топырақ құнарлылығын сақтау және үдемелі өндіріс шаралары:
облыста химияландыру станциясын қалпына келтіру;
Ақмола мемлекеттік жерге орналастыру институты зертханасында к «ПИСХ» ЖШС тіркелген жерге агрохимиялық зерттеу жүргізу, бір мезгілде минералдық және органикалық тыңайтқыштарды нәтижелі қолдануға ұсыныс әзірлеу;
жалпы облыс бойынша минералды тыңайтқыштарды қолдану көлемін 2003 жылы 75.8 мың тоннаға дейін, 2004 жылы 87.3 мың тоннаға, 2005 жылы 119.1 мың тоннаға жеткізу;
бонитеттің балын анықтап, кең ауқымды топырақ зерттеу жұмысын жүргізу;
жерге агрохимиялық зерттеу жүргізу: 2003 жылы 545.0 мың га, 2004 жылы
570.0 мың га, 2005 жылы 605.1 мың га;
алқапта сабанды қалдырып, артығын аграрлық әдіспен жерге сіңіру, сол сияқты ұсақтап, мүмкіндігінше алқапқа шашу;
жалпы облыс бойынша органикалық тыңайтқыштарды себу: 2003 жылы 10 мың тоннаға дейін, 2004 жылы 10 мың тоннаға дейін, 2005 жылы 15 мың тоннаға дейін жеткізу;
облыс ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне минералды тыңайтқыштар алуға мемлекеттің жәрдем қаражат бөлуі;
облыс ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне тұқым дәрілегіш пен гербицид қолдануға мемлекеттік жәрдем қаражат бөлуі;
ауыл шаруашылығы жерлерінің құнарлылығын төмендеткені үшін жауапкершілік тетігін әзірлеу және ұсыныс жобасын Қазақстан Республикасы заңдарын жетілдіру үшін ауыл шаруашылығы Министрлігіне жолдау;
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне минералды тыңайтқыштарды себетін арнайы техникаларды лизингтік негізде бөлу;
Арам шөптенудің және химиялық отау жүргізудің динамикасы 18 кесте 1997 ж.
Арамшөптенген, барлығы, мың. га 1884,0 2620,0 2377,7 2442,0 2423,2 Оның ішінде қара сұлымен 513,2 492,2 594,6 611,6 Гербецидпен нақты өңделген, мың га 657,5 649,6 647,6 1008,4 1143,1 Оның ішінде қара сұлыға қарсы Қамту пайызы Арамшөптенген алқаптың 50% қамтыған химиялық отау жүргізудің көлемінің ұлғаюына қарамай соңғы жылдары егістіктің қара сұлымен ластануы өсті.
Астық дақылдары тұқымын дәрілегішті қолданудың деректері 19 кесте Барлық себілгені мың га 350,0 320,8 305,3 398,5 Дәріленген тұқым, мың тонна 217,0 155,8 156,9 239,5 263,0 Қамыту пайызы Соңғы жылдары астық дақылдары тұқымын дәрілеудің көлемі себілген тұқымның 61-66 % құрайды ауа райының жағдайына байланысты топырақта фитопатогендер қарқынды жинақталуда және тұқымдық материал дәнді дақылдардың барлық ауруларымен зақымдалған, бидай мен арпаның тозаңды қаракүйемен зақымдануы - 16 %, қатты тозаңды қаракүйемен 4 % дейін.
Астық алқаптарының септориоз және тат кеселімен зақымдануы 700 мың гектарда байқалады, таралуы 25-50 % маңайында, ал фунгицидтерді қолдану 6 %.
Қаражатпен қамтамасыз ету Республикалық бюджеттен қолдау:
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің минералды тыңайтқыш, тұқым дәрілері және гербицид алуларына жәрдем қаражатқа;
облыс ауыл шаруашылығының агрохимия қызметін қалпына келтіруге;
топырақ құнарлылығының мониторингін өткізуге;
Тауар өндірушілердің қаражатының есебінен минералды тыңайтқыштар алуды, топырақ құнарлылығының мониторингін өткізуді облыстық бюджеттен қолдау.
20 кесте
Бюджеттік бағдарламаның атауы өлшем 179365,9 219648,9 259931,8 Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің минералды тыңайтқыш, тұқым дәрісі және гербицид алуға жәрдем қаражаттандыру. Барлығы Мың.
теңге 80565,9 120848,9 161131,8 Оның ішінде минералды тыңайтқыш 98800,0 Тұқым дәрісімен гербицидке-барлығы 1623,2 1785,5 1964,0 Гербицидтер (1.0 л/га амин тұзы, левураум, 4.3 долл. АҚШ бағамы 153 теңге)
Мың литр 310,3 341,3
Тұқым дәрілері - 1.5 л/т, витавакс, 7.4 долл АҚШ, бағымы - 153 теңге 465,5 511,9 13610,4 41133,0 Топырақ құнарлылығының мониторингін өткізу және химиялық құрамын аны- қтау Мың га 226,8 650,0 685,5 Ескерту: Қаражат көлемі белгіленген тәртіппен жыл сайын жеткізіледі.
минералды және органикалық тыңайтқыштарды жүйелі сіңіру топырақтың құнарлылығын арттырады, топырақта гумусты 10-15 % дейін жеткізеді;
өнім жинаудың 20-дан 50 пайызға көбеюі;
астық және тұқым сапасының артуы;
егіншілік мәдениетінің артуы;
вегетациялық кезеңнің қысқаруы;
егістікте арамшөп, зиякестер мен ауруларды құрту;
қолайлы фитосанитарлық жағдаймен қамтамасыз ету;
шаруашылық субъектілерінің экономикасын көтеру.
4) Ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз ету Машина-трактор паркінің жай-күйін талдау.
Облыс шаруашылық субъектілерінің ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз етілуі өте төмен. Мәселен, ауыл шаруашылығы дақылдары орағына қажетті 14268 комбайнның қолда бары 8446, немесе 59.2% қамтамасыз етілген.
Тракторлармен қамтамасыз ету 59.5% аспайды.
Осындай жағдай егін оратын және жинайтын жабдықтармен (жатка, подборщик) де болып отыр. Оның үстіне кәсіпорындардың балансындағы 80% астам ауыл шаруашылығы техникалары пайдалану мерзімі бойынша өз ресурсын тауысқан. Трактор және комбайн паркінің орташа пайдалану мерзімі 13-14 жыл, ал норматитив бойынша 10 жылдан аспауы керек. Жалпы облыс бойынша техника бірлігіне түсетін жүк нормативтен 1.2 - 2.3 есе асып түседі. 1994 жылдан 1999 жылға дейін ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері жаңа техника алмаған.
Соңғы үш жылда 427 трактор және 803 комбайн алынған.
Соңғы жылдары Үкімет мемлекеттік қолдау көрсетіп, техниканы лизинг арқылы үлестіруде.
«КазАгроФинанс» ЖАҚ 2001 жылы лизингке 72-МТЗ-82, 11-Т-95.4, 98- ЖВП-9.1 жаткасын және 3-»НАН» астық жинайтын комбайн берді.
Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі шаруашылық субъектілерінің қаражат жағдайын талдағанда олардың тек 10-15 % ғана төлем қабілеті бар. Көптеген орта және ұсақ ЖШС, ӨК, шаруа қожалықтарының алғашқы құнының алдын- ала 25% төлеуге мүмкіндігі жоқ.
Негізгі ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу 21 кесте (дана)
Техниканың атауы
Соңғы үш жылда алынған Есебінен (арқылы)
Фирма-инвестор лизинг р /с Тракторлар Астық жинайтын комбайндар Жаткалар Қолдағы негізгі ауыл шаруашылығы техникалары 22 кесте Техниканың атауы / жылдар Машина-трактор паркінің тозуы 80% асады;
Айналымдағы қаржының тапшылығы және кепілдікке салатын мүліктің жоқтығы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне қажетті техникамен екінші деңгейдегі банктерден несие қорларын алуға мүмкіндік бермейді;
Екінші деңгейдегі банктердің сыйақы мөлшері жоғары болуынан несие ресурстарына қол жетпейді.
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне техника және запас бөлшектер сатып алып, артынан лизингке беру көзделіп отыр;
облыста мемлекеттік құрылымдардың алғашқы кезеңде қатысуымен, артынан мемлекет үлесін бәсекелес секторға сату мақсатымен бір МТС ұйымдастыру;
бюджеттік несие беру, 1 жылға қысқа мерзімдік несие беру;
қарыз және сыйақы сомаларын өтеуге жеңілдетілген кезең беру;
екінші деңгейдегі банктармен бірлесіп қаржыландыру.
Ақмола облысының ауыл шаруашылығы машина-трактор паркін 2003-2005 жылдары жартылай жаңарту үшін техника сатып алуға қажетті қаражат есебі 23 кесте Машина- лардың атау
01.08.02 ж қол- да ба- ры Сатып алатын техниканың саны (қолда барына Машинаның бағдарлы бағасы (мың теңге)
Техниканы сатып алуға қажетті со- ма Трактор- лар МТЗ, ЮМЗ Т-4, Т- жинай- тын ком- байндар «Ени- сей», «Нива»
ЖВП-
9.1 жат- касы
СЗС-2.1 сеялка- сы ғы:
3 жыл ішінде техниканы сатып алуға қажетті ома (мың. теңге)
Сатып алатын техниканың саны (колда барына Машина ның бағ- дарлы сатып алуға қажет- ті сома бағасы (мың тең- ге)
Сатып алынатын техниканың 50 пайызына дейін инвесторлардың қаражаты арқылы алынатын және барлық техника лизингке орналасатынын ескере отырып, бастапқы құнын төлеу үшін несиелік ресурс қажет.
Лизинг негізінде техника сатып алуға қажетті несие ресурстары 24 кесте млн.теңге 2003 ж 2004 ж 2005 ж Барлық несие ресурстары 850,0 980,0 1020,0 Оның ішінде республикалық бюджеттен несие беру (20%)
170,0 196,0 204,0
Облыстық бюджеттен (20%)
Аудандық бюджеттен (20%)
2-ші деңгейдегі банктердің бірлесіп қаржыландыру 340,0 392,0 408,0 Республикалық бюджет комиссиясының республикалық бюджет жобасын қарау нәтижесінде заңдармен белгіленген тәртіппен бөлінген қаржы көлемінің нақтылануы мүмкін.
МТС ұйымдастыру
Облыста соңғы үш жылда 13 МТС ұйымдастырылды, қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрғаны 10. Ауыл шаруашылығы техникасымен төмен жарақталғандықтан, олардың жасап отырған қызметі агротехникалық шаралардың толық көлемде орындалуын қамтамасыз етпейді.
Сыйақы мөлшерінің жоғары болуынан несие ресурстарына қол жетпейді.
Республикалық және жергілікті бюджеттерден несие алу, 3 жылға орта мерзімді несие беру;
Екінші деңгейдегі банктармен бірлесіп қаржыландыру.
10000 гектар егістік жерді өңдейтін МТС құрғанда қажетті техника мен ақшалай қаражат есебі.
25 кесте
Машиналардың атауы, маркасы Норматив есепте- удін көрсеткіші Қажетті маши- налар саны 1 машинаның бағдарлау бағасы, мың. теңге Машиналардың жиын- тық құны млн. теңге Нор- ма- тив «Кировец» К-701 1000 га пашни МТЗ ДТ-75М 26,04 1000 га посев. пл.
325,5 13,35
Сеялкалар СЗС-
Жатка ЖВН-6 1000 га уб. площ 11,28 1000 га 135,63 «Енисей» - 1200 комбайны уб.
площ
Барлығы
Ескерту: - егіс алаңына егістік жердің 65% алынған; - бөлектеп жинау 50%.
Шаруа қожалықтарында 800 мың гектардан аса егістік алқап шоғырландырылған, оның жартысы шарт бойынша ірі ауыл шаруашылығы нысандарына жалға берілген, егін орағы аяқталғаннан кейін нақты егін шығымдылығының 15-тен 20% дейіні астықпен қайтарылады.
Шаруа қожалықтарының егіс алқабының 6-10 пайызына машина - технологиялық станциялар қызмет көрсетеді.
Ауыл шаруашылығы органдарының ұсынысы бойынша жергілікті жерлерде «Казагрофинанс» ЖАҚ желісі бойынша құрылған МТС-тен басқа 4 МТС ұйымдастырудың қажеттілігі бар.
4 МТС сервистік қызмет көрсететін алқаптың ауданы 250 мың гектар болады. Қосымша 4 МТС ұйымдастыру үшін 7.97 млрд. теңге ауыл шаруашылығы және өңдейтін техникалар қажет.
Барлық техника лизинг арқылы алынатын болғандықтан бастапқы құнының 25% төлеу үшін қаражат қажет.
Сонымен, қажетті несие ресурстары үш жылға 1.99 млрд. теңге құрайды.
Ақмола облысы аудандарында МТС ұйымдастыру үшін несиелік қор қажеттіліктері 26 кесте Барлығы несиелік қор Республикалық қаржыдан несиелеу соның ішінде Облыстық қаржыдан несиелеу Аудандық қаржыдан несиелеу 2 қатарлы банкті бірлесіп қаржыландыру машина-трактор паркін орташа 90% жаңарту өткізу;
ауыл шаруашылық дақылдарын өндіру тиімділігін көтеру;
ауыл шаруашылық ұйымдарында кірістің өсуі;
кіші ЖШС және фермерлік шаруашылық, қожалықтар техникаларын жөндеуден өткізу, егінді жинау, себу, өңдеу жөнінде сервистік қызмет көрсету;
жұмыс орындарын көбейту.
6. Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамытудың негізгі бағыттары Ауыл шаруашылығы тауарлық өндірушілердің төлем қабілетсіздігіне және соған байланысты ауыл шаруашылық техникасына сұраныстың болмауы, мекеме өнімдер номенклатурасын әртараптандыруы, нәтижесінде, қазіргі уақытта тек қана ауыл шаруашылық техникасын шығаруға арналған кәсіпорын жоқ;
облыста ауыл шаруашылық машиналарына қосалқы бөлшектер және тіркелетін шаруашылық жабдықтарын өндіретін кәсіпорындар бар;
РМК «Еңбек-Көкшетау»«20 бөлімшесі (Атбасар қаласы) диск боронаның әр түрлерін өндіру, негізгі өнім болып есептеледі (БДТ - 7,0; 7В; 7Л (лущильник);
БДТ - 5,2; БНТ - 1,5, БНТ - 2; БНТ - 3), борона дискі топырақты егуге дайындауға және қопсытуға қажет. Ол арамшөпті және аңыз қалдықтарын ұсақтауда өте қажет;
ЖШС «Көкшетау радиоэлектрондық жабдықтар заводы»«ауыл шаруашылық машиналарын қосымша бөлшектер шығарады (өзгерткіштер, кесетін аппаратқа қоссаусақ, сымент, «Нива»«және «Енисей» комбайндарына шкивтер);
ЖШС «Мате №» - 30 түрлі қосалқы бөлшектер шығаруға мүмкіншілігі бар;
ААҚ «Қазақстантрактор» бөлімшесі (бұрынғы Макинск қаласы мінбас балдақ заводы) негізінен автомобиль және трактор қозғалтқыштарына мінбас балдақтар шығару өндірісі болады;
ААҚ «Тыныс» шығарылатын өнімдер тізімінде ауыл шаруашылығында қолданылатын өнімдер де бар (бүркігіш ПСО-2000, дестелегішке қосалқы жабдықтар, өрт сөндіргіш);
ЖШС «Агрожөндеу» ауыл шаруашылық машиналарына қосалқы бөлшектер шығарады;
ЖШС «Целингормаш» өзіндік құнын арзандату үшін астық тиейтін шөмішті КПШ-түрлі темірден емес, пластмассадан жасайды;
ЖАҚ «СПЗ» пішен ору үшін пышақтар дайындайды.
жергілікті өндірушілердің қажет айналым қаражатының болмауы және олардың міндетті төлемдерден қарыздары;
ауыл шаруашылық машинажасауға орта буынды мамандардың жетіспеуі;
өндірілген өнімдерді өткізу жөнінде ұйымдастырылған дилерлер тараптарының болмауы;
ауыл шаруашылық машинажасау кәсіпорын шығаратын өнімдер жөнінде қажетті жарнамалық ақпараттың болмауы.
базалық мәліметтерді қалпына келтіру және қалыптастыру: машина жасау кәсіпорындары үшін қосалқы бөлшек қажеттілігі туралы, ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерге облыс өнеркәсіптерінің мүмкіндіктері туралы;
ауылшаруашылық машина өндіруші кәсіпорындардың өндірістік өнімдерін өткізуге қолдау көрсету және ұйымдастыру;
аса қажетті қосалқы бөлшектерді шығару үшін мемлекеттік несиені тарту;
кәсіпті техникалық лицейлер және орта арнайы оқу орындарында мамандар дайындау сұрақтарын қайта қарап жетілдіру;
ауыл шаруашылық техникалар енгізу мен әзірлеуге бағытталған ғылыми- техникалық және жаңалық енгізу бағдарламалары мен жобаларды іске асыру.
27 кесте
Несие қорлары
Қосалқы бөлшектер өндірісіне несиелеу беру Жиыны облыста егу және жинау техникаларына мол азығы өндірісі мен ауыл шаруашылық өнімдерін бірінші қайта өңдеу үшін қажет қосалқы бөлшектер шығаратын кәсіпорындар жұмысы жанданады;
жаңа жұмыс орындарын құру.
Жаңа жұмыс орындарын құру 28 кесте Бағыт Жұмыс орындары ашылады Ауыл шаруашылық машиналарына тапшы қосалқы бөлшектер өндіруді ұйымдастыру
1. Өсімдіктерді қорғау және карантині
1) Өсімдіктерді қорғау Ағымдағы жағдайы:
Ақмола облысында ауыл шаруашылық дақылдарына 50 түрлі көп улы және 100 түрден артық арнайы зиянкестері, 70 тен артық аурулар, 120 арамшөптер түрлері зиян келтіреді.
Аса қауіпті зиянкестер мен аурулардың таралуы жөнінде, обыр шегірткеден басқа, фитосанитариялық жағдай күрделі болып бағаланады. Аса қауіпті зиянкестер, өсімдік аурулары, арамшөптер жөнінде жыл сайын химиялық қорғау шаралары өткізіледі. 1999 жылдан бастап тұқымдық материалды дәрілеу 156.3 мың тонн, 2000 жылды 239.5 мың т, 2001 жылы 263.0 мың т. өткізіледі. Тұқым дақылдары арамшөптерімен күрес жөнінде 1999 жылғы 647.6 мың га алқапқа, 2000 жылғы 1008,4 мың га алқапқа, в 2001 жылы 1143,1 мың га алқапқа жүргізілді. Обыр шегірткелерге қарсы 1999 жылғы 476.5 мың га, 2000 жылғы 1750,6 мың га, 2001 жылғы 439, 5 мың га. Тұқым дақылдарының ауруларына қарсы (ақ дақ, тат кеселі) 1999 жылғы 33,6 га, 2000 жылғы 1,8 мың га, 2001 жылғы 30,6 мың алқапқа өткізілді. Сүр астық көбелегіне қарсы 1999 жылғы 4,1 мың га, 2001 жылғы 33,2 мың га, ал 2000 жылғы жоқ.
Облыс аумағында жыл сайын күрделі фитосанитарлық жағдайлары болуының негізгі себептері:
тастанды жердің көбеюі және зиянкестердің таралу мен өсуін климаттық ауа-райының қолайлы кезеңдерінде жалпы қорғау шараларын толық орындамау;
қаржының және ауыл шаруашылық өндірушілердің шектеулі мүмкіншіліктеріне байланысты, қорғау кешендерінің барлық шараларының орындалмауы.
Аса қауіпті зиянкестер және ауыл шаруашылық дақылдарының аурулары, оларға қарсы 1998-2002 жылғы күрес жүргізілгені жөнінде мәліметтер 29 кесте өңдеуге жататын және нақты өңделген алқаптар жылдар бойынша, мың га Аса қауіпті зиянкестер және аурулар аттары өңдеуге жатады орна- лас өңдел- ді тыру- бо- лжау Шегірткелер 293,34 138,13 906,4 476,5 1750,6 439,5 140,8 Астық көбелегі 41,36 125,0 Зиян бақашық Гессен шыбыны 190,0 Астық қоңыздары Мақта көбелегі өрмекші кене Тат кеселі 604,6 160,4 474,5 30,565 272,0 және ақдақ Өсімдіктерді қорғау жөнінде мемлекеттік басқарма және реттеу, үйлестіру мен ұйымдастыру жұмыстары республикалық деңгейде ауыл шаруашылық Министрлігі, облыстық және аудандық деңгейде министрліктің аумақтық басқармасы жүргізеді.
Аса қауіпті зиянкестер мен өсімдік ауруларын айқындау тексерулерін Республикалық мемлекеттік мекеме «Фитосанитария» жүргізеді.
Аса қауіпті зиянкестер және ауыл шаруашылық өсімдіктері аурулары жөнінде бекітілген тізбе бойынша Республикалық бюджет қаржысымен қаржыландырылады:
1) шегірткелер 3) гессен шыбыны 5) астық қоңыздары
2) сұр астық көбелегі 4) тат кеселі және ақ дақ 6) зиян бақашық-қандала Басқа зиянкестерден, өсімдік аурулары, арамшөптерден химиялық залалсыздау жұмыстарын бәсекелестікпен келісім шарт арқылы, ауыл шаруашылық өндірушілер және фирма-орындаушылар өздері жүргізеді (30 кесте)
Аса қауіпті зиянкестер мен өсімдік ауруларына қарсы күрес жүргізу және қаржыландыру жөнінде 1998-2002 жылдардағы мәліметтер 30 кесте Қаражат қажеттілігі, млрд. теңге Бөліну көзделді, млрд. теңге Қаржы бөлінді, млрд. теңге Қаржы бөлу жұмыстары, мың га Тексеру 18554,711 4749,235 442680,406 116390,191 Пестици- 76928,877 62600,276 еңбе- кақы 6602,052 Зиянды бақашық 59936,935 Дән аурулары Басқа зиянкестер (өрмекші кене, мақта көбелегі,тастық қоңы- зы, гессен шыбыны)
2000-2001 ж. республикалық қаржыдан бөлінген қаражат мөлшері толық көлемде шегіртке зиянкестеріне ғана қарсы күресті қамтамасыз етті. Басқа аса қауіпті зиянкестерге қарсы қаражат бөлу аздығынан, толық көлемде өткізілген жоқ, ол фито-санитарлық жағдайдың нашарлауына әкеледі;
басқа зиянкестер, өсімдіктер, аурулары, арамшөптер өсу және таралу мониторингі жоқ;
зиянкестер, өсімдіктер аурулары және арамшөптер өсуі мен таралуына мониторинг өткізетін жүйелі құрылым жоқ;
басқа зиянкестер, өсімдіктер аурулары және арамшөптер өсуі және таралу мониторингі қажет қаржыландыру мен фитосанитарлық диагностика және болжау қызметтерінің болмауынан жүргізілмейді;
жоғары оқу орындарында «Өсімдік қорғау» мамандығы бойынша мамандардың біліктілігін жоғарлату, оқу және шет елдердің ғылыми-зерттеу мекемелерінде арнайы білімдерін көтеру өтілмейді.
облыстық фитосанитарлық диагностика және болжау әдістемелік орталығын құру, фитосанитарлық байқау, есеп және барлық зиянкестер, өсімдік аурулары, арамшөптер таралуы және өсуіне болжау жүргізу үшін аудандарда бекеттер ашу;
фитосанитарлық объектілерге аса қауіпті зиянкестер және өсімдік ауруларын анықтауды байқауға қажетті тексерулерді өткізу;
аса қауіпті зиянкестер мен өсімдіктер ауруларына қарсы күресте фитосанитарлық шаралардың жиынтығын толық көлемде өткізу.
Аса қауіпті зиянкестер, ауруларға қарсы күрес шараларын өткізілу үшін өткен жылғы көлеммен қажет қаражатты есептеу кестесі 31 кесте Талап өтіле- тін препарат- тар Мониторинг тің орташа бағасын тек- серу 1 га Химиялық препа- раттарға жұмса- латын қаржы (ор- таша)
орындаушылар қызметі жөнінен жұмсалатын қар- жы (орташа)
Тексе- руді жалға- стыру мың га Тексеру- ге қажет қаражат мың тең- ге Өңдеу көле- міне болжау 1 га- ға ғы мың Жалпы химиялық өңдеуге жұмсала- тын шығын (хим.
преп. қызметтер)
мың теңге 1 га шы ғын л 1 л баға- тең- нор- 827,5 4716,7 14,08 54714,8 169,7 23893,7 78608,5 Сұр астық көбелегі 2505,0 13777,5 30218,7 257,8 32225,0 62443,7 805,0 4747,0 44223,2 25599,5 69822,7 Тат кеселі, ақ дақ 1500,0 8100,0 421668,0 209,5 56984,0 478652,0 Бар-лығы 309412,0 550824,7 689526,9 Қаржылық қамтамасыз ету:
32 кесте
Шаралар аттары
Қажетті қаражат млн. теңге Аса қауіпті зиянкестер мен ауруларды анықтауға тексерулер өткізу Аса қауіпті зиянкестер мен ауруларға қарсы күрес жөнінде шаралар ұйымдастыру 689,5 758,4 өсімдіктерді қорғау жөнінде жиын 720,4 792,3 Қаржы бөлу мөлшерін белгіленген заңнама ретінде анықтауға болады.
облыста өсімдіктерді қорғау және карантині бағдарламасын іске асыруға мүмкіндік береді:
аса қауіпті зиянкестер мен аурулар орналасқан алқаптардың әрі қарай көбеюін болдырмайды;
аса қауіпті зиянкестер мен аурулардың шаруашылыққа зиянын төменгі деңгейге дейін азайту;
облыс аумағында фитосанитарлық қолайлы жағдай жасау;
өсімдіктерді қорғау қызметі құрылымын оңтайлы құру.
2) Өсімдіктер карантині Ақмола облысында үш карантин объектілері таралған - қызғылт укекіре, капр қоңызы, колорад картоп қоңызы.
Әкелінген карантиндік өнімдер көлемі өсуде, жыл сайын әлемнің көптеген елдерінен және Қазақстанның басқа облыстарынан карантиндік өнімдер түседі, карантиндік объектілер енгізілу қауіптіліктері бар.
Ақмола облысына импорттық өнімдер жіберетін, көптеген елдерде карантиндік жағдайлар қиын қалпында(33 кесте)
Ақмола облысы аумағында карантин объектілерінің таралу аумағы және саны жөнінен мәліметтер (2001 жылғы тексеру нәтижелері)
33 кесте
Карантинді арамшөптер Алаң, мың га Карантинді зиянкестер Қызғылт укекіре Колорад қоңызы Капр қоңызы 2 өнеркәсіп үйі Өсімдіктер карантині жөнінде мемлекеттік басқару мен реттеу, үйлестіру мен ұйымдастыру жұмыстарын республикалық деңгейде ауыл шаруашылық Министрлігі, ал облыстық және аудандық деңгейде министрліктің аумақтық басқармасы іске асырады.
Карантиндік өнімдерді шекарада бірінші қарау және үш км аумақты тексеруді, өсімдік карантині жөнінде мемлекеттік инспекторлар шекаралық тұрақтарда жүргізеді. Екінші қарау және карантиндік объектілерді анықтауды жөнінде карантиндік өнімдердің түсу орындарында, карантиндік объектілердің өсу және таралу мониторингін министрліктің облыс, аумақтық басқармасында өсімдік карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторлар жүргізеді.
Аумақта карантин объектілерін анықтауды, карантин объектілерінің өсу және таралу мониторингін Республикалық мемлекеттік мекемесі «Фитосанитария» Ақмола облыстық бөлімі іске асырады.
Химиялық өңдеу жұмыстары Республикалық қаржы бөлу арқылы өткізіледі және ауыл шаруашылық өндірушілер мен фирма-орындаушылар өздері өңдеу жөніндегі келісім-шарт негізінде қызмет көрсетеді.
Карантиндік өнімдер үлгілеріне анализ және сараптау өткізу, объектілердің карантин түрлеріне жататынын растау, импорт отырғызылатын, тұқымдық материалдардың жасырын зақымданғандығын анықтауды мемлекеттік мекеме «Республикалық карантиндік зертхана» және Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігінің Республикалық жеміс-жидек дақылдарының жерсіндіру-карантиндік көшеттігі өткізеді.
Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 11 ақпанындағы «Өсімдіктердің карантині туралы» және «Өсімдіктердің карантині туралы заңға өзгертулер және қосымшалар енгізу туралы» 2002 жылғы 15 ақпанындағы Заңдары күшінде.
Қазақстан Республикасының «Өсімдіктер карантині туралы» Заңына сәйкес, карантин объектілерін ақшалай және жою жөнінде шараларды қаражатпен қамтамасыз ету республикалық бюджетпен жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы АШМ облыстық, қалалық, аудандық аумақтық басқармаларының аппараты, сол сияқты көліктегі фитосанитария тұрақтары да өсімдік карантині жөніндегі инспекторлармен жасақталмаған. Барлығы қосымша 40 бірлік қажет;
облыстық, қалалық, аудандық аумақтық басқармалардың, сол сияқты көліктегі фитосанитария тұрақтарының өсімдік карантині бойынша инспекторлары материалдық-техникалық нашар қамтамасыздандырылған;
өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлардың әдістемемен, анықтама-ақпарат әдебиетімен, карантиніне байланысты халықаралық нормалар мен стандарттарға сай келетін карантин объектілері бойынша әдістемелермен жеткіліксіз қамтамасыз етілген, Қазақстан Республикасының негізгі саудалық серіктес елдерінде карантин объектілерінің таралуындағы өзгерістер жайлы ақпарат жоқ;
оқу орындарында арнайы факультеттердің болмауынан өсімдік карантині бойынша білікті кадрлар жеткіліксіз;
карантин объектілері мен ошақтарын жою шаралары өте төмен қаржыландырылған.
аумақтық бөлімдерді және көліктегі фитосанитарлық тұрақтарды өсімдік карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторлармен жасақтауды аяқтау;
оқу орындарында, арнайы ғылыми-зерттеу мекемелерінде және карантин зертханаларында өсімдік карантині бойынша мамандарды оқыту және біліктілігін арттыру;
карантин объектілерінің ошақтарын жою және оқшаулап шектеу, айқындау үшін жыл сайын республикалық бюджеттен қажетті көлемде қаражат бөлу;
өсімдік карантині бойынша инспекторларды оқытатын және біліктілігін арттыратын орталық құру;
2003-2005 жылдары өсімдік карантині бағдарламасын орындау үшін республикалық бюджеттен 923,8 млн. теңге қаражат бөлінуі қажет.
34 кесте
Шаралардың атауы
Қажетті сома, млн. тең- АШМ облыстық аумақтық басқармаларында өсімдік карантині бойынша бөлім құру Жұмыс істеп тұрған мал дәрігерлік - фитосанитарлық постарды өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлармен жасақтау АШМ қалалық аумақтық басқармаларын өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлармен жа- сақтау АШМ аудандық аумақтық басқармаларын өсімдік карантині бойынша мемлекеттік инспекторлармен жа- Өсімдік карантині бойынша инспекторларды қайта даярлау және біліктілігін арттыру Материалды-техникалық жарақаттау Карантин объектілерінің ошақтарын жою шараларын өткізу 236,9 283,0 15 фитосанитарлық пункттар және өсімдік карантині бойынша посттар үшін арнайы жабдық, оргтехни- ка және басқа да құралдар сатып алу ҚР АШМ облыстық аумақтық басқармалары үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар сатып алу ҚР АШМ қалалық аумақтық басқармалары үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар са- тып алу ҚР АШМ аудандық аумақтық басқармалары үшін арнайы жабдық, оргтехника және басқа да құралдар Өсімдік карантині бойынша барлығы:
282,5 297,6 310,1
Республикалық бюджет комиссиясының республикалық бюджет жобасын қарау нәтижесінде заңдармен белгіленген тәртіп бойынша бөлінген қаржы көлемінің нақтылануы мүмкін. (36 кесте)
республика аумағындағы карантин объектілері бойынша қолайлы фитосанитарлық жағдайдың тууы;
облыс өсімдік карантині жүйесін халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкестенуі;
облыс аумағын карантиндік объектілерден қорғау жұмысының нәтижесінің аграрлық азық-түлік қауіпсіздігі, отандық өнімнің сыртқы рынокқа еркін өтуі және бәсекеге қабілеттілігінің қамтамасыз етілуі.
Карантиндік объектілер ошағын жою шараларын өткізуге қажетті қаржы қаражатының есебі 35 кесте Өңделуге жататын, мың Барлығы, млн.
Қажетті препа- рат, мың литр Препараттың орта құны, теңге /1 гек- тарға Орындаушылар қызметінің орта құны теңге/1 гек- 253,2 Картоптың колорад қоңызы 0,315 1,433 236,948 Есеп негізіне «Ураган» гербицидінің құны (орташа құны 8,5 доллар/л;
препараттың жұмсау нормасы - 3 л/га), «Каратэ» инсектициді (орташа құны 18 доллар/л; препараттың жұмсау нормасы - 0,1 л/га), «Магтоксин» фумиганты (орташа құны 32 доллар/кг; препараттың жұмсау нормасы - 0,012 кг/куб.м;).
Кестенің «Қаржымен қамтамасыз ету» бөлімінде карантиндік объектілер ошағы жою үшін қажетті қаржының сомасы алда карантиндік объектілер ошағының кеңеюіне байланысты, жоғары алынған.
8. Мал шаруашылығы
Ақмола облысы реформаға дейін ет пен сүтті өз қажетін өтеу үшін және Қазақстанның өнеркәсіп аймақтарына жеткізуге жетерлік көлемде өндірді.
Дағдарыстың салдарынан және халықтың сатып алу қабілетінің төмендеуінен облыста мал шаруашылығы және өңдеу кәсіпорындары республикадағыдай опырыла құлады.
Құс және мал басы 36 кесте (мың бас)
Ірі қара мал 815,0 592,6 386,3 302,2 333,4 346,3 360,2 Оның ішінде сиырлар 335,7 191,0 154,7 165,9 172,5 177,8 Сауын малы Қойлар және ешкілер 555,5 336,2 196,3 167,9 181,5 200,3 Шошқалар 366,2 224,4 156,2 138,4 155,3 168,2 180,4 Жылқылар 122,6 102,8 Түйелер Құстар 3680,7 2496,0 2255,1 2166,7 1833,5 2199,1 2431,0 2001 жылы 2000 жылмен салыстырғанда шаруашылықтардың барлық категорияларында мал басы өсті. Бұл мал шаруашылығы өнімдеріне деген сұрамының артуына байланысты.
2002-2005 жылдарғы құс және мал басының болжамы 37 кесте (мың бас, жыл аяғына)
Баға
Болжам 2005 ж 2000 жылға % 246,3 372,9 380,7 393,8 113,7 Оның ішінде сиыр 177,7 179,5 184,8 186,6 108,1 Қой және ешкі 200,2 210,8 226,9 241,3 132,9 Шошқа 180,5 183,7 188,5 196,7 116,9 Жылқы 114,5 Түйе 0,087 0,075 0,078 126,1 2000-2005 жылдары ет, сүт, жүн және тері-терсек өндірудің болжамы 38 кесте (мың тонна)
Өндіріс
Болжау
Ет, барлығы (сойыс салмағы), мың тонна Сүт, барлығы мың тонна 366,3 386,1 393,9 400,5 406,5 Жұмыртқа, млн. дана 162,8 181,7 187,5 193,5 Жүн, мың тонна Тері-терсек: ірі, мың дана 164,7 164,5 178,2 181,2 186,2 Тері-терсек: ұсақ, мың дана 102,4 Еттің барлық түрлерінің және ет тағамдарының етке есептегенде 1995-2001 жылдардағы балансы 39 кесте І. Ресурстар Жыл басындағы қорлар Өндіріс (сойыс салмағы)
Импорт
Барлық ресурстар 128,3 122,8 ІІ. Пайдалануы Облыстан тысқары экспорт Халықтың тұтынғаны Жыл аяғында соңғы екі жылда ішкі рынокта халықтың етті тұтынуы бір деңгейде 2001 жылы етті облыстан тысқары шығару 2000 жылдың деңгейінен 0,4 мың тоннаға көбейді.
Сүттің барлық түрлерінің және сүт тағамдарының 1995-2001 жылдардағы баланс 40 кесте 521,6 374,1 335,3 354,5 664,1 595,7 419,5 381,4 396,1 414,2 441,6 ІІ. Пайдаланылды Жемге өндірістік тұтыну Шығын 306,9 271,4 110,5 Жыл аяғында қорлар 2001 жылы сүт тағамдарын өндіру ұлғайғанда, 2000 жылдың деңгейіне, импорттың төмендегені байқалады, сүт және сүт тағамдарының халықтың жан басына шаққанда тұтынылуы жыл сайын өсуде.
Сиыр табынының басы 90-шы жылдардың басымен салыстырғанда 52% азайған. Сүт беретін асыл тұқымды сиыр сананың жеке салмағы 3 пайызға қысқарған, жалпы сауылған сүт екі есе кеміген. Мал басының үлкен бөлігі (90% дейін) халықтың жеке меншілігінде, 90-95% мал өнімдері соларда өндіріледі.
1991-1998 жылдардағы елеулі құлдыраудан кейін 1999 жылдан бастап, бүгінгі уақытқа дейін жеке шаруашылықтың есебінен, жалпы өндірісінің өсуі байқалады.
Облыстың мамандандырылған шаруашылықтарында сүт және ет өндіру үлесі айтарлықтай емес және жалпы өндірістің 10-12% құрайды.
Тек өнеркәсіптік құс шаруашылығы бір қалыпты дамуын сақтаған. Бүгінгі күнге олардың құс етін өндірудегі үлесі - 60,9%, жұмыртқа өндіруде 66,5% құрады.
Мал шаруашылығы өнімдері бағасының өсуіне байланысты 1999 жылдан бастап, сала өндірістің рентабельділігін қамтамасыз етіп отыр. Бірқатар облыс шаруашылықтарының тәжірибесі өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдері өздерінің цехтарында өңделіп, тұтыну рыногында тағам өнімдері ретінде кәсіпорынның дүкендері арқылы сатылса, өндірілген өнім ең жоғары рентабельділікке жететінін көрсетеді.
Ақмола облысының орта және ірі шаруашылықтарының 2002 жылдың 1 қазанына саны 41 кесте Қой шаруа- Жылқы шаруа- Құс шаруа- Көрсет- кіштер Сүтті мал шаруа- шылығы Етті мал шаруа- Шошқа шаруа- орта ірі Фермалар саны Мал басы мал шаруашылығы шикізатын өңдейтін өңдеу цехтары мен дайындау орындарының жоқтығы;
сыйақы мөлшерінің жоғары болуынан несие қорына қол жетпеушілік;
асыл тұқымды мал басын және жоғары технологиялық жабдықтар алуға қаражат тапшылығы.
жергілікті өндіріс есебінен халықты маңызды тағам өнімдерімен қамтамасыз етудің жақсаруы;
сүт тағамдары импортының қысқаруы;
селода жұмыс орындарының құрылуы;
өнеркәсіптік өңдеуге жіберілетін шикі сүт ресурстарының көбеюі;
тамақ өнімдерін өндіруде маусым аралық бос тұрып қалудың елеулі қысқаруы.
Мамандандырылған шаруашылықтарды дамыту шаралары:
жергілікті бюджеттен несие беру, 5 жылға ұзақ мерзімді несие беру;
қарыздың негізгі сомасын өтеу және сыйақы төлеуге жеңілдетілген кезең беру;
2-ші деңгейдегі банктармен бірлесіп қаржыландыру.
Мамандандырылған шаруашылықтарды дамытуға 2003-2005 жылдарға қаржыландыру көлемінің есебі 42 кесте (млн. теңге)
Облыстың 21 шаруашылығында мал қораларын салу және қайта жаңарту Табынды толықтыратын асыл тұқымды төлдер алу (сатып алу)
Астана қаласында сауда орнын ұйымдастыру үшін жылжылмайтын мүлік алу (сатып алу)
Өңдеу цехтары мен кәсіпорындардың жабдықтарын қайта жаңарту Тоңазытқышпен жабдықталған арнайы автокөлік сатып алу Халықтан сүт және тірі мал сатып алуға айналымдағы қаржы ресурстары: - сүт
- тірі мал
Барлық қаражаттар 1082,4 1284,0 1634,0 Облыстық бюджеттен несие беру (20%)
321,0
Аудандық бюджеттен несие беру (20%)
Өз қаражаты және инсевторлар қаражаты есебінен
2) Малды асылдандыру 43 кесте 1990 жылдың 01.01.
2002 жылдың 01.01 мал- дың асыл тұқым түрі асылданды- ру шаруа- ру шаруашы- лықтарының шылықтары- тұқым- бас ның саны оның ішінде аналық асыл тұқымды малдың мен- шікті салмағы- ның пайы зы тұқымды малдың меншікті салмағы- ның пайы- мал, зы ішін- де ана- лық ІҚМ 694,3 359,2 Қой 431,2 191,2 417,1 179,3 Шо- шқа 172,3 Жы- лқы 0,072 510,0 2002 жылдың 01.10 асылдандыру шаруашылықта- рының саны мың бас оның ішінде аналық асыл тұқымды малдың меншікті сал- мал, мың бас мағының пайызы 402,4 233,7 217,8 2794,2 1990 - 1999 жылдар аралығындағы мерзімде асыл тұқымды ірі қара малдың саны 18,5 есе қысқартылды, оның ішінде сиырлар - 20,3 есе, шошқалар 51,4 есе, жылқылар 31,5 есе. Асылдандыру шаруашылықтардың саны 44-тен 12-ге дейін қысқартылды. Қазіргі уақытта облыстың асыл тұқымды малдарының тектік қоры 13 асылдандыру шаруашылықтарында жинақталған. Оның ішінде 7 шаруашылық ірі қара малды, 4 жылқыны, 1 - қойды және 1 құсты жетілдірумен айналысады.
2002 жылғы 1 қаңтардағы жай-күйі бойынша асыл тұқымды малдың жалпы саны келесідей болды: ірі қара 9604 бас, жылқы - 205 бас, қой - 3175 бас, құс - 16800 бас. Асыл тұқымды малдың меншікті салмағы ІҚМ жалпы санының 2,7 пайызын, сиырлар 2,3 пайызын, қойлар 1,6 пайызын, жылқылар 0,3 пайызын, құстар - 0,7 пайызын құрады. 2001 жылдан бастап асылдандыру шаруашылықтарына республикалық бюджеттен асыл тұқымды өнімнің арзандатылуына бағытталған мемлекеттік демеу көрсетіледі. 2001 жылда асыл тұқымды төлді сатқан үшін
7.148 млн теңге демеуқаржы алынды. Асылдандыру шаруашылықтарымен ет тұқымды ІҚМ 615 бас, сүт тұқымды ІҚМ 95 бас, еділбай қойының 800 бас және орыс желісті жылқысының 21 бас төлдері сатылды. Ағымдағы жылда да асыл тұқымды өнімнің арзандатылуына бағытталған мемлекеттік демеу көрсетілді.
Республикалық бюджеттен асыл тұқымды төлді сатуға 11874 мың теңге, аталық бұқалардың тұқымын сатуға 27174 мың теңге, асыл тұқымды жұмыртқаны сатуға 12000 мың теңге жәрдем ақша бөлінді.
Ауыл шаруашылық малдарын қолдан ұрықтандыру үшін облыстың шаруашылық субъектілеріне шәует дозаларын жеткізуді екі дистрибьютер орталығы жүзеге асырады. «Асыл - түлік» және «Құлагер» ААҚ тұқымның 1248,2 мың дозасы жинақталған, оның ішінде сүт бағытты - 1141,8 доза, ет-сүтті бағытты 17,8 мың доза және ет бағытты - 88,5 мың доза. Облыста 226 қолдан ұрықтандыру пункті тікелей технологиялық бақылау астында жұмыс істейді. 2001 жылда облыс бойынша 29992 бас сиыр қолдан ұрықтандырылды. Қолдан ұрықтандырумен қамту пайызы 17,8 пайызды құрады.
Асылдандыру шаруашылықтары өсіңкілік даму үшін келесі бағыттар бойынша демеу қаржы беру мемлекетпен қарастырылған:
сатылған асыл тұқымды төлді жарым-жарты (50 пайызға дейін) арзандату;
сатылған асыл тұқымды жұмыртқаны жарым-жарты (50 пайызға дейін)
арзандату;
сатылған аналық бұқалардың тұқымын жарым-жарты (50 пайызға дейін)
арзандату.
2003 - 2005 жылдары Ақмола облысында асылдандыру шаруашылықтарын ұйымдастыру 44 кесте малдың түрі 2003 жыл 2005 жыл Құс шаруашылығы Өнімді жылқы шаруашылығы Жинағы 2003 - 2005 жылдары Ақмола облысында мамандандырылған шаруашылықтары ұйымдастыру 45 кесте Шаруашылықтардың саны Сүтті ірі қара шаруашылығының дамуы Асылдандыру базасы және 2002 жылға қаражаттандырудың көлемі 2003 - 2005 жылдарға арналған мемлекеттік басымдылық қолдау шаралары 46 кесте Нақты бары, бас Асыл тұқымды Тірі салмақтың 1 ц ар- Асылдандыру шаруа- шылықтардың саны төлді өткізуге кво- зандату нормативі Жыл- та 2002 ж. бөлінген де- меу қаржы, мың тең- оның ішін- де аналық мал Асыл тұқымды өнімді өткі- зедің күтулі көлемі Асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қалып- тасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі сал- мағын арзандату нормативі қажет демеу қар- жы, мың теңге «Асыл-түлік» және «Құлагер» ЖАҚ бойынша мемлекеттің демеу қаржысы шәует дозаларын 50 пайызға дейін арзандатуға жіберіледі.
Етті мал шаруашылығының дамуы Етті ірі қара шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары:
2003 - 2005 жылдарға арналған мемлекеттік қолдау шаралары 47 кесте жыл- мемлекеттік қолдаудың бағыттары асыл тұқымды өнім- ді өткізудің күтулі көлемі асыл тұқымды өнімнің 1 ц т /с қалыптасқан өзіндік құны, асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нор- мативі қажет демеу қаржы, мың басымдылық Асылдандыру базасы және 2002 жылға қаражаттандырудың көлемі асылдандыру шаруа- нақты бары, асыл тұқымды төлді өт- тірі салмақтың 1 ц арзанда- 2002 ж. бөлінген демеу қар- кізуге квота ту нормативі тардың Қой шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары 2002 жылға арналған ет өндіруді мемлекеттік қолдау шаралары 48 кесте асыл тұқымды өнімнің 1 ц т/с қа- асыл тұқымды өнімді өткізудің күтулі көлемі лыптасқан өзіндік құны, теңге асыл тұқымды өнімнің 1 ц тірі салмағын арзандату нормативі қолда- удың бағыты 48 кесте жалғасы қаржы,мың басымды Жылқы шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары (49 кесте)
49 кесте 49 кесте жалғасы асылдандыру шаруашылы- қтардың саны нақты ба- ры, бас тірі салмақтың 1 ц арзан- дату нормативі 2002 ж. бөлінген демеу қаржы, мың теңге Құс шаруашылығының дамуы және мемлекеттік қолдау шаралары Мемлекеттік басымдылық қолдау шаралары 50 кесте крос- стар асыл тұқымды жұмыртқаны өткі- зудің күтулі көлемі, мың жұмыртқа 1 асыл тұқымды жұмыртқа- ны арзандату нормативі 1 асыл тұқымды жұ- мыртқаның қалып- тасқан өзіндік құны, теңге ет бағыт- ты асылдандыру шаруашылықтардың 1 асыл тұқымды жұмыртқаны арзандату нормативі 2002 ж бөлінген демеу қаржы, ет бағытты Күтілетін нәтижелер 2003 - 205 жылдарда дистрибьютер орталықтарының дамуы 51 кесте шәует өнімдерін өткізудің күтулі көлемі (мың доза)
қалыптасқан өзіндік құ- ны, теңге 1 дозаны арзандату норма- тиві (теңге)
қажет демеу қаржы, млн. теңге Қаржыландыру Қолдан ұрықтандырумен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін 191 ҚҰП қосымша өрістету қажет. Қазіргі уақытта криоген жабдығын сатып алуға және техник-ұрықтандырушыларды ұстауға қажет айналым қаражаттың жоқтылығы осы орындарды өрістетуді тоқтатып отыр.
Ақмола облысы бойынша сиырларды қолдан ұрықтандыру пунктілерін ашу үшін қаржы-қаражаттың қажеттілігі 52 кесте Жаңа пунктіледі ашу қажет (бірлік)
Қажет қаржы-қаражат (1 пунктке 100000 мың теңгеден есептегенде)
Бағдарламамен 2003 жылда облыстық бюджеттен 20 млн. теңге бөлінуі қарастырылды.
Селолық аумақтық аймақта 1 техник-ұрықтандырушыны ұстауға қаржы- қаражаттың қажеттілігі 53 кесте 1 техниктің айлық ең- әлеуметтікса- зейнеттік ауда- салықтарды есептегендегі айлық жылдық еңбе- бекақыссы лық 21 % рымдар 10% табыс са- лығы 5% еңбекақысы кақысы Облыс бойынша техник-ұықтандырушыларды ұстауға қаржы-қаражаттың қажеттілігі 54 кесте Жұмыс істейтін техник-ұрақтандырушылар 0,288 0,353 0,419 1 жылға қаржы-қаражаттың қажеттілігі млн 16,451 20,163 29,933 Бағдарламамен 2004-2005 жылдары облыстық бюджеттен 30 млн теңге бөлінуі қарастырылды.
9. Мал дәрігерлік
Ағымдағы жағдай
Облыста мал мен құстардың жұқпалы ауруларының 25 түрі тіркелген, оның ішіндегі 15-сі аса қауіпті түрлерге жатады, олардың көбі адам мен малға ортақ болып табылады. 2002 жылы республикалық бюджет қаражаты есебінен 38 ауру бойынша сақтандыру шаралары өткізілді. Қалған аурулар бойынша ветеринариялық шаралар өзге көздер есебінен қаражаттандырылады.
Табиғи ошақтардың үнемі болғандығынан және өткізілген сақтандыру шаралар деңгейінің жетіспеушілігінен облыста жыл сайын мал мен құстың әр түрлі аса жұқпалы ауруларының шамасымен 11 ошағы табылады. Облыста сібір жарасының 284 артық ошағы табылды, құтыру мен басқа да аурулардың ошақтары бар. Ауыл шаруашылық малдың бруцеллезі мен туберкулезі бойынша облыс сәтті болып есептеледі.
Ауыл шаруашылық өндірісін ұйымдастыру нысандары мен ауылдағы меншіктің өзгеруі, шаруашылық субъектілердің рынок қатынастарына ауысуы ветеринария жүйесін толық қайта құруын және шаралар ұйымдастыру бойынша жұмыс әдістерін қайта қарауын талап етеді. Нақты бар мал басының 90 пайыздан артығы жеке қораларда және ауыл шаруашылық құрылымдарда ұсталынады.
Ауыл шаруашылық мал басын толық қамту мақсатымен ветеринариялық препараттардың қолданылуы жергілікті бәсекелес ортаға берілген және мал дәрігерлері-лицензиаттармен бәсекелік негізде іске асырылады.
Облыста мемлекеттік ветеринариялық қадағалаудың ұйымдастыру құрылымы ҚР АШМ ОАБ ветеринария бөлімінің 8 маманынан және аудандық пен қалалық ветеринария бөлімдерінің 64 маманынан құрылады. 242 селолық аймақтар мен қалалардағы ветеринариялық қадағалауды республикалық бюджет есебінен ұсталынатын 155 мемлекеттік ветеринарлық инспекторлар және 2002 жылдың аяғына дейін жергілікті бюджет есебінен толықтырылған 87 ветеринарлық инспекторлар жүзеге асырады. Көліктегі ветеринариялық бақылауды 12 ветеринария мамандары жүргізеді.
Түйінді мәселелер
Ветеринариялық қызметтердің бәсекелес секторының дамуы: облыс бойынша 573,0 мың шартты мал басы бар, оларға қызмет көрсету үшін норматив бойынша 881 ветеринария мамандары қажет, сонда 1 ветеринария маманына арналған жүктеме 650 шартты бас болады, бірақ қазіргі уақытта мал шаруашылығына өндірістік ветеринариялық қызмет көрсетумен лицензияланған 345 ветеринария мамандары айналысады, оның ішінде 229 жеке және құрамында 116 ветеринария мамандары жұмыс істейтін 8 заңды тұлға бар.
Фармацевтік зауыттары мен фабрикалардың жоқтығынан мал шаруашылығы үшін антибиотиктер, паразиттерге қарсы және залалсыздандыру дәрілері, фармакологиялық препараттар облыста өндірілмейді, биологиялық және фармакологиялық препараттардың көбі шетелден әкелінеді.
Республикалық бюджет есебінен ұсталынатын селолық және қалалық аймақтардағы ветеринариялық инспекторлар саны жеткіліксіз:
қамсыздандырылуы 64 пайызды құрайды.
Көліктегі бақылау жасайтын ветеринариялық фитосанитариялық орындар мен бекеттері қызмет жайларымен, арнайы жабдықтарымен, байланыс құралдарымен, ұйымдастыру техникасымен, көлікпен қамтамасыз етілмеген:
рынок қатынастарын, кіші және орта бизнестің дамуын есепке алғанда қазіргі уақытта малдың, одан шығатын шикізат өнімдерінің тек облыс ішінде ғана емес, сонымен бірге республиканың барлық аумағы бойынша және шекералық мемлекеттердегі бақылауға алынбаған қозғалыстары көбейді.
Шаралар
Үкімет қаулысымен қарастырылған және республикалық бюджет есебінен қаражаттандырылатын жыл сайынғы жоспарлы індетке қарсы ветеринариялық сақтандыру және ветеринариялық ажырату шараларды, сонымен бірге басқа көздер есебінен орындалатын және жергілікті бюджет есебінен қаржыландырылатын шараларды толық көлемінде өткізу үшін қаржы-қаражатты уақытында бөлу.
Ветеринариялық, биологиялық және фармацевтік өндірістің дамуы, өндіріспен қамсыздандырылмаған ветеринариялық биологиялық препараттарды, паразиттерге қарсы және залалсыздандыру дәрілерді, антибиотиктерді, фармакологиялық препараттарды өндірудің жоғары технологияларын енгізу.
Республикалық бюджет есебінен селолық және қалалық аймақтарға арналған ветеринарлық инспекторлардың санын 242 бірлікке жеткізу керек, ол үшін ветеринарлық инспекторлардың 87 бірлігін ұстауға республикалық бюджеттен қосымша қаржыландыру қажет.
Бүгінге күнге эпизоотиялық жағдай ауыл шаруашылық мал басының кемінде 80 пайызы індет ауруларына қарсы міндетті төзімділікке жатуын және барлық мал басы аса қауіпті жұқпалы ауруларға қарсы диагностикалық зерттелуін талап етеді.
Өз әрекетін мемлекеттік шекарада жүзеге асыратын басқа мемлекеттік бақылау органдарымен бірге бірыңғай кешен-терминалдарда ветеринариялық- фитосанитариялық орындар мен бекеттердің орналасуы туралы мәселені түпкілікті шешу және оларды байланыс құралдарымен, ұйымдастыру техникасымен, көлікпен, жабдықтармен қамтамасыз ету.
Тиісті лицензияны алмаған арнайы емес орындарда мал союға тиым салатын заңнамалық нормаларды енгізіп, мал союды ұйымдастыруды реттеу.
2003-2005 жылдарға арналған «Ветеринариялық қызмет көрсету»
бағдарламасын қаржыландыру көлемін болжау 55 кесте республикалық бюджеттен (мың теңге)
Бюджет бағдарламашалардың атауы Жылдар Ветеринариялық препараттар түрінде 65447,8 100748,6 176003,1 Ветеринариялық препараттарды қолдану 51991,5 59173,8 73062,9 Індетке қарсы, барлығы 117439,3 159922,4 249066,0 Басқа көздер есебінен немесе жергілікті бюджеттен орындалатын ветеринариялық шаралардың қаржыландыру көлемін болжау 56 кесте (мың теңге)
Мемлекеттік тапсырысқа енбеген шараларды орындауға қаражатты бөлу 20000,0 18000,0 16000,0
10. Бәсекелік қабілеттігінің өсуі және сату көлемінің ұлғаюы
1) Ішкі және сыртқы рыноктарда ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін бағалау Ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін анықтау өлшемдері:
пайдалылығы, шығындарды төмендету әлуеті.
Бәсекелік индексі:
импорт бағасы ішкі рыноктағы өткізу бағасына қатысты есептелінеді;
сыртқы рыноктағы дүниежүзілік және ресейлік бағалар экспорт бағасына қатысты есептелінеді.
Сұраныс ұсыныс индексі:
ішкі рынокта нақты қажеттілігі мемлекеттік өндіріске қатысты есептелінеді;
сыртқы рынокта экспорт көлемі, ішкі тұтынуды алып тастағанда, өндіріс көлеміне қатысты есептелінеді.
Ақмола облысы бойынша 2001 жылғы ішкі және сыртқы рыноктағы ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін талдау 57 кесте атауы 1 өлшем 2 өлшем сыртқы бәсекелік индексі, (* экспорт бағасы, импорт бағасы қарағанда)
рыноктағы
АҚШ$ тең-
АҚШ$, өзіндік құ-
АҚШ$ теңге ны, өткізу баға- сы,АҚШ$, пайдалылығы, % (3 топ-2топ)/2 ішкі рын- окта (6 топ*100 топ/ 3 топ)
рынок- та (7 топ/5 топ)
70,00 46,75 118,10 26,45 200,5 күн- бағыс тұқымы 220,00 69,20 110,2 тер ІҚМ еті 487,00
-20,16 877,5 1158,8 849,0
-26,73 1612,1 шошқа 486,2 484,50
-0,35 1201,3 2829,1 2598,4 612,2 481,3
-21,38 956,1 910,2 жылқы 950,0 842,10
-1136 1178,2 530,2 589,7 шикі сүт 236,40 10,99 439,00 378,1 гені жүн 428,9 337,80
-21,24 536,2 4292,10 37,14 26,76 жұмыр- тқа (мың)
таблицаның жалғасы 3 өлшем ұсыныс ішкі рынокта импорт көлемі,мың тонна экспорт көлемі, сұраныс-ұсыныс индексі 1** (өндіріс көлемі)
тұтыну көлемі мың тонна ішкі рынокта (13/(10-11))
(11 топ/ 10 топ)
3661,8 203,2 335,0 180,2 181746,0 бидай : пайдалы, ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелік қабілеттігі бар, ішкі рынокта ұсыныс сұраныстан асады, сыртқы рынокта сұранысы бар;
күнбағыстың тұқымы, картоп, көкөніс, сүт, жұмыртқа: пайдалылы, ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелік қабілеттігі шамалы, ішкі рынокта ұсыныс сұраныстан асады, сыртқы рынокта сұранысы жоқ;
ІҚМ, қой, жылқы, шошқа, құс еттері, жүн : пайдалылығы төмен, құс етінен басқасы ішкі және сыртқы рынокта бәсекелік қабілеттігі бар, жүннен басқасында сыртқы рынокта сұранысы жоқ.
бидай: өсірудің алдыңғы технологияларын енгізу, астық сапасын елеулі жақсарту, өнімді терең қайта өндіру көлемін ұлғайту қажет. Осы шаралардың бәрі астық және оны терең қайта өндіру өнімдерін шетелге жіберу көлемінің өсуіне апарады.
Күнбағыстың тұқымы, картоп, көкөніс, сүт, жұмыртқа: ішкі өндіріс көлемін көбейтуі мен шетелдік тәріздестерін шығарып тастауын ынталандыруға мүмкіндік беретін тарифтік қорғау деңгейін жоғарылатуды және алдыңғы терең технологиялық қайта өңдеуді жүргізуді талап етеді.
ІҚМ, қой, жылғы, шошқа, құс еттері, жүн: алдыңғы технологияларды енгізу арқылы өндіріс шығындарын төмендетуді талап етеді. Қайта өңдеу өндірісінде ауыл шаруашылық өнімдерінің осы тобы шикізат есебінде сұранымды. Азық- түлік тобына жататын қайта өңдеу өнімдері пайдалы болып табылады және олар ішкі және сыртқы рыноктарда біршама жоғары сұранысқа ие.
2) Астық рыногін дамыту Дәнді дақылдардың өнімділік, өндіріс және тұтыну серпіні 58 кесте (өнімділік ц/га, өндіріс және тұтыну мың тонна)
об- 1996-1998 жылдардағы дәнді дақылдар дың барлығы, орта есеппен оның ішінде 1996-1998 жылдардағы бидай, орта 1999-2001 жылдардағы дәнді дақылдардың барлығы, орта оның ішінде 1999-2001 өнімділік өндіріс ділік тұты- ну 1882,8 1535,0 3260,3 1539,5 2735,2 937,3 мо Астық - мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігінің негізгі компоненті. Соңғы үш жылда (1999 - 2001 жж) дәнді дақылдардың егістік алаңдарының тұрақтандыру аясында 11,7 млн тонна астық өндірілді, бұл 1996-1998 жылдардағы өнімділіктің орта есебіне қарағанда 1,4 есе көп. Көрсетілген мерзімде дәнді дақылдардың өнімділігі 6,9 ц/га 13,1 ц/га дейін өсті. Шетелге жіберілетін негізгі дақыл бидайдың өндіру көлемі 1996-1998 жылдардағы 7,1 млн тоннадан 1999- 2001 жылдарда 11,0 тоннаға дейін көбейді. «Астық туралы» Қазақстан Республикасы Заңын қабылдау астық рыногына қатысушылардың әрекетін құқықтық реттеуін қамтамасыз етті.
Ішкі астық рыногын тұрақтандыру мен реттеу, нан және оның өнімдерінің бағасын негізсіз жоғарылатуға жол бермеу мақсатында көктемгі-жазғы кезеңде астықтың өткізу қорларынан интервенция жүргізіледі.
егіншілік мәдениетінің нашарлығы, органикалық және минералдық тыңайтқыштарды енгізудің жеткіліксіздігі, сапасыз тұқымдарды пайдалану дәнді дақылдардың әлуетті мүмкін өнімділігінің 1,5 - 2 есе төмендеуіне, өндірілген астық сапасының нашарлауына себеп болады. Бидай дәніндегі дән уызының орта мөлшері 1986-1991 жылдардағы 28-30 пайыздан, 1992-1999 жылдары 20,8-23,7 пайызға дейін төмендеді;
жоғары айтылған барлық факторлар облыстағы ұн тарту топтамалары қалыптасуындағы қиыншылықтардың болуына және астықтың бәсекелік қабілеттігі мен оның экспорт әулетінің нашарлауына әкелді.
59 кесте барлы- оның ішінде сыныптар бойынша Республика мен Ақмола облысының астық қабылдау орындарында сақта- луға алынған 2001 жылғы бидайдың сапасы I II III IV V сы- нып- емес 2483,2 1902,1 240,7 техникалық дайындық коэффициентін есепке алғанда облыстық астық саласын техникамен орташа қамсыздандырылуы 54 пайыздан аспайды. Облыстың астық себетін негізгі аудандарында астық жинайтын 1 комбайнның жүктемесі нормативтік деңгейден 20-25 пайыз жоғары. Техниканы жаңарту оның шығынға жіберуінен біршама қалып отыр; Ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің көбінде өз қаражат есебінен техниканы сатып алуға мүмкіндіктері жоқ;
астықты өңдеу мен сақтаудың материалдық - техникалық базасының жағдайы біршама нашарлады. Астық өңдеуге арналған технологиялық жабдықтар табиғи ескірді;
астық өткізу жолдарының жетілмегенділігі, маркетинг пен өркениетті көтерме рыноктар жүйесінің және арзан көлік өткелдерінің жоқтылығы, көлік тасымалдары үшін асыра жоғарлатылған тарифтер, биржалық сауданың нашар дамуы және астық базасын белгілеудің жоқтығы астық экспорты көлемінің өсуіне, оны өткізу үшін жаңа рыноктарды іздеуіне кедергі жасап отыр, баға демпингіне себеп болды;
астық өндірісін кеңіту үшін ауыл шаруашылық өндірушілердегі айналым қаражаттың шектілігі және несиелік қорларға қол жетуінің төменділігі;
астық сапасының бекітілген стандарттары халықаралық стандарттарға сәйкес еместігі;
егістік алаңдардың құрылымында қыша және рапс сияқты жоғары пайдалылы майлы дақылдардың жеке салмағы 0,4 пайыз болды;
ұсынылған егіс айналымы сақталмайды.
табиғи-климаттық шарттарды және рынок жағдаятын есепке ала отырып, халықаралық рыноктарда үлкен және тұрақты сұранысы бар бидайдың күшті және қатты сорттарын өндіруді ұлғайтуға бағытталған астық, сонымен бірге өсімдік маймен, жармамен, құрама азықпен, қайта өңдеу салаларды шикізатпен мемлекеттің ішкі қажеттілігін қамтамасыз ету мақсатында жемдік, майлы, бұршақты, жармалы дақылдар өндірісінің құрылымын оңтайландыруды жүзеге асыру;
жемдік, майлы, бұршақты, жарма дақылдардың егістік алаңдарын кеңітумен бірге жұмсақ және қатты бидайдың күшті сортының жоғары сапалы дәнін өндіру үшін облыстың топырақтық-климаттық әлуетін ең өнімді пайдалану;
майлы және жарма дақылдарын (күнбағыс, тары, қарақұмық) өндіруді ұлғайту;
элиталық тұқым өндіру, минералды тыңайтқыштарды сатып алу құнын арзандату және басқа да шаралар арқылы мемлекеттік қолдаудың сараланған шараларын іске асыру;
майлы дақылдардың майлы тұқымдарын өндіруді көбейту: рапс және қыша салаларында;
Қазақстандық астықты қолдау және экспорт операцияларын мүдделі банкілермен несиелеу арқылы импортер мемлекеттердің әрекеттегі өткізу рыноктарында қазақстандық астықтың экспортын өсіру бойынша шараларды жүзеге асыру.
экспортқа жіберетін астықтың сапасын жоғарылату;
бағаны белгілеу мен оның демпингіне жол бермеу үшін әрекеттегі тауар биржаларында астықтың биржалық саудасын дамыту.
3) Ішкі және сыртқы рыноктарда қайта өңдеу өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін бағалау Ақмола облысының ауыл шаруашылық өнімдерінің кейбір түрлерінің ішкі және сыртқы рыноктарда бәсекелік қабілеттігі төмен: шикізат базасында да (мал шаруашылығының өнімдері, өсімдік шаруашылығының өнімдері), ауыл шаруашылығының қайта өңдеу салаларында да (ұн, консервіленген көкөністер, шұжық және макарон бұйымдары). Ауыл шаруашылық шикізатты дайындау мен сатып алудың тиімді жүйесінің жоқтығына осының бәрі куә болады және қайта өңдеудің ескірген технологияларымен қатар ауыл шаруашылық өндірісі өнімдерінің көлемі нашар өсуінің анықтаушы факторы болып табылады.
Ауыл шаруашылық тауар өндірушілері мен өткізу рыногы арасында дұрыс байланыстың жоқтығы ақпараттық маркетинг жүйесінің нашарлығын көрсетеді.
Бұл бәсекелік қабілеттік төмендеуінің факторы болып табылады. Ішкі және сыртқы рыноктарда қайта өңдеу және шикізат өнімдерінің бәсекелік қабілеттігін жоғарылату мақсатында:
жеңілдікті несие беру арқылы дайындау пунктілері мен қайта өңдеу кәсіпорындарын дамытуды ынталандыру;
халықаралық стандарттарға сәйкес болу үшін жасалатын өнімнің сапасын жоғарылату;
ауыл шаруашылық тауар өндірушілері мен ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындары үшін мемлекеттік несиелеудің көлемін көбейту қажет.
4) Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту Облыста қайта өңдеу өнеркәсібі өнімдеріне ішкі рынокта сұраныс бар.
Кілегейлі сүт өнімдері «Сұраныс және ұсыныс» қағидасы бойынша шығарылады, қажеттілік рыногы қанша өткізе алады, сонша өнім шығарылады.
Жыл бойы қатты, ерітілген сырлар сұраныспен пайдаланылады. Сондықтан ең жоғары сүт өндіру күші кезеңінде бұл өнімді «өндіру- қойма»«қағидасы бойынша өндіріліп, әрі қарай жыл бойы сатылады.
Осы уақытта облыста 421 қайта өңдеу өнеркәсібі және цехтар бар, оның ішінде:
ет өнімдерін өндіру жөнінде- 72 сүт өнімдерін өндіру жөнінде-42 ұн өндіру жөнінде-88 нан шығару жөнінде-180 басқа цехтар-39 Ірі қайта өңдеу кәсіпорындары қуатының пайдаланылуы жөнінде 60 кесте Кәсіпорын салалары Кәсіпорын саны Жалпы жобалы Пайдаланылған қуат (2001 ж өндіріл- Пайдалану про- қуат ген өнімдер)
центі
Бір алма- суда жылда алмасуда Бір жылда да Сүтті қайта өңдеу Ірі ЖШС «Май ТГТ»
ЖШС «Сары-Арка»
ЖШС «Азимут-Ем»
ЖШС «Сауда үйі»
ЖШС «Қаласүт заво- ды»
Етті қайта өңдеу
Ірі;
ЖШС «Игілік»
Ұнтарту Ірі;
ЖШС «Атбасар диірмені»
117,3
ЖШС «Колутон-
ЖАҚ «Амекс»
АҚ «ІN TRADE»
ЖШС «Нан Аброй- лы»
20,63
Наубайханалар АҚ
«Нан»
Ұн тарту өнеркәсіптерінен басқа өнеркәсіптердің қуаттарын пайдалану проценті өте төмен. Бұл өнімдер сатып алу айналымына қаражаттың болмауына байланысты (ет және сүт), қайта өңделген астық өнімдерін нақты сатып алушылар жоқ.
Қайта өңдеу салалары өндіру өнімдері облыс бойынша 2000-2005 жылдарға 61 кесте Өнімдер аттары Ет және өкпе-бауыр асы Шұжық өнімі Майлы сыр Ұн 149,6 144,9 173,9 174,0 177,5 жармалар 2000 жылмен салыстырғанда қайта өңдеу өндірістері өнімдерін көбейту жоспарланады: ет және өкпе-бауыр астары - 2,2 рет, шұжық өнімдері 5 рет, сары май - 1,7 рет, майлы сыр - 2,4 рет, ұн - 1,2 рет.
Бағдарламаны жүзеге асыру қайта өңдеу саласы жұмысын қайта қалыптастыруға мүмкіндік береді, ішкі рынокте отандық өнімдер түрлерімен қамтамасыз етеді және оларды экспортқа бағыттайды, жаңа жұмыс орындарын құру мен қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Қайта өңдеу өндірістері және цехтарда өндіру қызметін анализдеуде мына мәселелер анықталды:
ауыл шаруашылық шикізаттарды сатып алуға айналым қаражаттарының жетіспеуі және несиелеу сыйақы ставкасы жоғары болуы;
жоғары технологиялық жабдықтар алуға арналған қаражаттар жетіспеуі;
өндірістер мал шаруашылығы шикі заттарын сатып алғанда 5% табыс салығы, ал қайта өңдеуден кейін тамақ өнімдеріне 16% алынады;
жеке ауладан ішкізат сатып алу жұмыстарының мерзімдерге байланысты өтуі, өндірістің үздіксіз жұмыс істеуіне қиыншылықтар келтіреді. Мал шаруашылығы өнімдерін сатып алу және өткізуді дамыту үшін арнайы шаруашылықтарды ашу қажет деп есептейміз.
Қайта өңдеу өндірістерін қолдау жөнінде шаралар Технологиялық жабдықтар алу және айналым қаражаттарын толтыруға:
Республика және жергілікті қаражаттардан орташа мерзімге несие 3 жылға екінші деңгейлі банктермен бірлесіп қаржыландыру;
қарыздың негізгі саласына және сыйақы төлеу жөнінде жеңілдік кезеңдер өз шикізат базасын ұйымдастыру (ауыл шаруашылығына аналық малдар сатып алу):
Республика және жергілікті қаражаттардан ұзақ мерзімге 5 жылға несие бөлу;
қарыздың негізгі сомасын және сыйақы төлеу жөнінде жеңілдік кезеңдер Қаржыландыру көздері Қайта өңдеу кәсіпорындарын қолдауға бағдарламада көрсетілген қаражат бөлу көлемі:
2003 жыл 138,4 млн теңге;
2004 жыл 145,9 млн теңге;
2005 жыл 191,3 млн теңге;
62 кесте (млн теңге)
145,9 191,3
Республикалық қаржыдан Облыстық қаржы Аудандық қаржы 2 деңгейлі банктер Ескерту: Республикалық қаржы жобасын, республикалық қаржы комиссиясы сәйкес жыл қаржысында қарау нәтижелері бойынша қаржыландыру көлемін заңнамалармен анықтауы мүмкін.
5) Облыста көтерме сауданы және биржа қызметін дамыту Ақмола облысында 2002 жылғы 1 қаңтарға 44 көтерме сауда рыногы және бір биржа - КУТБ Оқжетпес»тіркелген. Оның ішінде үш рынок және КУТБ Оқжетпес»
биржасы Көкшетауда, қалған 41 рынок облыстың қала мен аудандарында орналасқан. Соның ішінде 22 азық-түлік, 16 - киім - кешек және 2 - автокөлік рыноктары бар. Өздерінің сауда көлемі және ұйымдастыруы жөнінде олар ұсақ көтерме және бөлшек сауда базарлары.
кәсіпорындардың көтерме сауда және биржалық қызметінің нәтижесі аз;
тауар өндірушілер, қайта өңдеу кәсіпорындары, транспорттық компаниялар және сауда ұйымдары арасында айқын қатынастардың болмауы, сауданың бұл түрінен экономикалық пайда табуға мүмкіндік бермейді;
ақпаратты маркетинг базасы әлсіз;
шығарылатын өнімнің сапасы төмендігінің салдарынан көтерме бөлшек сауда бағасының облыстың сыртқы және ішкі рыноктарында демпингі болады;
ауыл шаруашылық өнімдері және материалды - техникалық жабдықтарға ресми белгіленген бағаның болмауы;
заңнамалар базасын қабылдауды жеделдету;
қалтарыс рынокты заңдастыру мақсатында рынокта құжаттау өткізу, бұл саудадан түскен алымның қаржыға түсуін қамтамасыз етеді;
арнайы шаруашылықтарды дамыту сауда орындарын ашуға мүмкіндік береді;
қала және аудан әкімдеріне бағынышты коммуналдық рыноктар ұйымдастыру.
Осы шаралар аграрлық сектордың ішкі және сыртқы рыногында сатып алу сауда жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік береді, ол тауар айналымын және өткізілетін тауар сапасы жоғарылайды, ауыл шаруашылық өнімдерінің негізгі түрлеріне баға демпингін болдырмайды.
6) Ақпаратты-маркетинг жүйесін дамыту Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық Министрлігінің ақпарат- маркетинг жүйесін қалыптастыру Концепциясымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылы 30 қазандағы №№1627 «Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігінің ақпарат - маркетинг жүйесін қалыптастыру сұрақтары туралы» Үкімі .
Ақпарат - маркетинг жүйесінің негізгі мақсаты ауыл шаруашылық өндірушілер мен мемлекеттік құрылымдар және аграрлық рынокқа басқа қатынасушылар арасында маркетинг және талдау ақпараттарын жедел айырбастау, мемлекеттік салаларды реттеу тиімділігін қамтамасыз етеді.
Ақпаратты - маркетинг жүйесі жасаған ақпарат ауыл шаруашылық Министрлігінің 2002 жылғы 11 сәуірдегі №№113 бұйрығымен есеп беру ведомосы түрлерін енгізу және дайындау, шараларды толтыру инструкциялары жөнінде Ережелерге сәйкес, мемлекеттік және статистикалық ведомстволық байқаудың бекітілген түрлерін дайындады. Компьютерлік және аппараттық жабдықтар сатып алынды, ақпаратты - маркетинг жүйесін бағдарламамен қамтамасыз ету үшін Интернет жүйесінде WEB-саит ашылды. Облыстың 17 ауданы ақпаратты - маркетинг жүйесіне қосылды.
Жүйені әрі қарай дамыту үшін облыстық қаржыдан 2003 жылы 4800 мың.
теңге бөлу жоспарланып отыр.
облыс аумағының толық жүйемен қамтылмауы жетіспеуі;
аудандық және ауылдық округтарда қаржылық қордың болмауына байланысты жүйенің жұмысы нәтижесіз;
ауыл шаруашылық өндірушілердің ауыл шаруашылығын қамтитын құқықтық-нормативтік актілер, рынок жағдайлары туралы ақпараттардың таралуы төмен;
бүгінде ауыл шаруашылық өндірушілері агробизнесті жүргізу туралы барлық сұрақтар жөнінде кеңес қызметіне аса мұқтаж болып отыр;
ауыл шаруашылығы өндірушілердің төлем қабілетінің төмендігі бәсекелестік секторының дамуын және инфрақұрылымды, аграрлық секторда консалтингтік қызмет көрсетуді тежейді;
ауыл округі деңгейінде алғашқы ақпарат жинау жүйесінің болмауы, егін алқабының көлемі, егін жинаудың жалпы көлемі және жөнінде есеп жүргізуде нақты көрсеткіштер бере алмайды.
63 кесте теңге
Шығындар түрлері
ОАШБ
Барлығы облыс жөнінде Саны Сомы Бір реттік шығын телефон желісін қондыру оргтехника сатып алу жиыны Жылдық шығын I№ter№et байланысын төлеу Семинар өткізу БҚ инсталляция және әзірлеу Басқа шығындар АМЖ үшін жиын бірінші жыл Кезекті жылдар Ақпаратты-маркетинг жүйесін ауыл аумақтық округтерде және шаруашылық субъектілерінде енгізуді жылдамдату мақсатында, АМБ жүйесіне әр ауданнан жыл сайын бес ірі ауыл шаруашылық тауарлар өндірушілерді қосуды ұсынамыз.
Облыстық ауыл шаруашылық басқармасына және ауыл шаруашылық аудандық бөлімдеріне бірінші жылы 4800 мың теңге қажет болады. Облыстық және аудандық бюджеттен қаржы бөлінуі жоспарланған, келесі 2 жылда 949,6 мың теңге қажет.
ауыл шаруашылық тауар өндірушілер және мемлекеттік құрылым, басқа да агроөнеркәсібі рыногін қатысушылар арасында аналитикалық және маркетинг ақпараттарын ауыстыруды оперативты қамтамасыз ету;
мемлекеттік есеп беру нақтылық деңгейін көтеру;
мемлекеттік реттеу саласы тиімділігін қамтамасыз ету және ауыл шаруашылық тауарлар өндірушілер өндірген өнімдерді өткізуге ықпал ету;
кеңестік фирма құруға ықпал жасау, олардың жұмыстарын жүйелеу және ауыл шаруашылық өндірушілерге кеңестік қызметін бәсеке секторын дамыту;
сату және сатып алуды ынталандыру, фирма кеңесшілерімен тренинг өткізу, әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету;
ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық - түлік рыногын зерттеу, аграрлық рынокқа қатысушыларға маркетинг ақпаратты жалпылап жеткізу, аргоөнеркәсіп рыногы жағдайлары туралы аналитикалық материалды ұсыну бойынша стратегиялық шешімдер шығару, ауыл шаруашылық өнімдерін әлем рыногында айқындау.
11. Мемлекеттік қолдаудың шараларын рационализациялау Аграрлық азық-түлік кешенін мемлекеттік қолдау деңгейін бағалау Мемлекеттік қолдау шаралары реттеу сипат алады және салалар арасындағы диспаритетті реттеуге бағытталған. Агрокешенде оның деңгейі мерзімдік және ұзақтық өндіріс цикліне байланысты табиғи төмендетілген, табиғи-климаттық фактор, ауыл шаруашылық тауар айналым баламасы бойынша басқа экономика салаларымен салыстырғанда тұрғындардың сатып алуға қабілеттілігі төмен.
Мемлекеттік қолдау шаралары облыста жалпы және арнайы шаралар болып бөлінеді:
жалпы сипаттама шаралары бҰл мемлекеттік қаржылау диагностикасы, мониторинг және өсімдіктер мен малдардың аса қауіпті аурулары, карантиндік өнімдердің фитосанитарлық және лабораториялық анализі, ауыл шаруашылық дақылдарын сорттық сынау, мемлекеттік астық қорын сақтау, асыл тұқымда мал мен элиталық тұқым шаруашылығын сақтау, дамыту, минералды тыңайтқыштарды алуды қаржыландыру, агроөнеркәсіп кешендерде ақпараттық жүйені құру және дамыту, қолданбалы ғылыми зерттеулер өткізуге болады.
Жалпы шараларға ауыл шаруашылық тауар өндірушілерге салық салу жеңілдіктерін жатқызуға болады (заңды тұлға патенті және бір жолғы жер салығы шаруа қожалықтары және фермер шаруашылығына), бюджеттік қарызды төлеу мерзімін ұзарту;
арнайы шаралар нақты салалар мен өндірістерді қолдауға бағытталған, орын толтыру сипатында және қаржы жағынан тұрақты шаруашылық субъектілер рыногына арналған: мемлекеттік қорға астық сатып алу, ауыл шаруашылық техникасын сатып алуды несиелеу, жергілікті қаржыны көктемгі егу және егін орағы жұмыстарына несие бөлу, ауылшаруашылық серіктестеріне несие бөлу, сырттан қарыз алу, экспорт - импорт режимін реттеуде тариф саясатын ұстау.
Республикалық бюджеттен ауыл шаруашылық өндірушілерді қолдауға 2001 жылы 4133,4 млн. теңге, ал қосымша қаржыландыруды есептегенде (салық жеңілдіктері, қарыз мерзімін ұзарту, сырттан қарыз алу), ол 4137,0 млн. теңгені құрайды. Бұл 2000 жылы салыстырғанда 2 есе жоғары, бірақ ауыл шаруашылық өнімдерінің 1 бірлігіне шаққанда 41,1 пайызға өсті.
Республикалық бюджеттен қолдау сомасы облыстағы бір ауыл шаруашылық ұйымына есептегенде 893,5 мың. теңге құрайды. Салыстырмалы анализ облыс бойынша мемлекеттік қолдау деңгейі 1 га егістікке 857 теңгені көрсетті.
1) Салық салу (65 кесте)
Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес, ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілер бюджетпен есептесуде жалпы белгіленген тәртіпте арнайы салық режимі бойынша, заңды тұлға патент негізінде, ал шаруа (фермерлік) қожалықтары бір рет төленетін жер салығы негізінде есептеседі.
64 кесте несиелік қарыздар 1 19995,1 14403,7 14778,2 салық есептеу (төлеу қажет) - барлығы 2 449,2 1351,2 882,8 608,2* оның ішінде қаржыға түсті 750,3 459,2* 1 - аудан ауыл шаруашылық мәліметтер бойынша 2 - облыстық салық комитетінің мәліметтері бойынша * - бағалау Патент негізінде жұмыс істейтін ауыл шаруашылық өндірушілері саны көбеюде 01.01.2002 жылы 434 қызмет істейтін заңды тұлғалар ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің 248 (57,1%) патентпен жұмыс істейді, салық және басқа міндетті төлемдерді қаржыға түсім 459,2 млн. теңге құрады (төлем көзінен ұсталған табыс салығын қосқанда).
Ауыл шаруашылық тауарын өндірушілер үшін салық мерзімін ұзарту 2001 жылы 1667,2 млн. теңге құрады.
Ауыл шаруашылыҚ тауарын Өндірушілер үшін көлік, мүлік, табыс салығы, әлеуметтік, жер салығы, НДС жөнінде 2000 жылы жеңілдік сомасы 1794,2 млн.
теңге құрады.
Ауыл шаруашылық техникаларын лизингке бергенде НДС алу тетігі жетілдірілмеген.
Ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің айналым қаражаттарын толықтыруға, ауыл шаруашылық өнімдерінің өзіндік құнын арзандатуға, ауыл шаруашылық өндірістерінің нәтижелерін жоғарылату, төлем қабілеттілігін жақсартуға, бюджетке қарызды уақытында төлеуді, ауыл шаруашылық техникаларын лизинг мүмкіндігімен жаңартуға жол береді.
Ақмола облысында ауыл шаруашылық өндірушілерден түсетін салық түсімдерін болжау (заңды және жеке тұлғалардан)
65 кесте
Өлшем бір- лігі
Дерек
Бағалау г.
ауыл шаруашылық өнімдерінің білігі млрд. тг 2002 ж. % 151,8 126,7 127,7 136,5 144,4 млн. тг 608,2 648,3 684,7 763,4 ауыл шаруашылық өндірушілер білігі, салық есептеу 2000 ж. % 459,2 489,5 516,9 547,4 576,4 ауыл шаруашылық өндірушілерден түскен са- лым
1) Несие беру
Ауыл шаруашылығы өндірісі мерзімдік несиелеуге өте мұқтаж, алынған қор ЖЖМ, тыңайтқыштар, қосалқы бөлшектер және айналымның басқа жабдықтарын алу мақсатында пайдаланылады.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу өнеркәсіптері ескірген жабдықтарды ауыстыру және технологияның жаңа түрлерін игеру үшін айналым қаражаттарына ұзақ мерзімдік несиелеуге мұқтаж.
Екінші деңгейлі банктар осы салаларға несие бөледі. Көптеген ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу және ауыл шаруашылық өндіруші субъектілер үшін ипотеканың дамымауы, кепілдік мүліктің болмауы, жер рыногының дамымауы несие алуды қиындатудың негізгі себептері болып отыр.
Астық саудасында жаңа қаржылық аспап-астық қолқаты - неэмиссиялық ордерлі құнды қағаз, ол ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді несиелеуде кепіл құжат бола алады.
Екі жыл бойы Қазақстан Республикасы Үкіметінің Үкіміне сәйкес, ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді тауар-материалдық құндылықтармен көктемгі егу және орақ жұмыстары кезеңінде қамтамасыз ету мақсатында нөлдік мөлшерлемелі сыйақы бойынша, республикалық қаражаттан несие қорларын бөлу 2002 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 20 ақпандағы №№229 Үкіміне сәйкес, біздің облысқа 837 мың теңге бөлінді, олар аудан әкімдерінің өтінімдеріне сәйкес таратылды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 27 наурыздағы,№ № 356 «2002 жылы егіннен мемлекеттік азық-түлік қорына мемлекеттік сатып алуы туралы» әкіміне сәйкес, Ақмола облысы әкімінің шешімімен мемлекеттік астық сатып алуға, ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді қолдау мақсатында жұмыс тобы құрылды. Осы уақытта ауыл шаруашылық тауар өндірушілермен 40 мың тонна көлемінде 495 мың теңгеге сапалы астық сатып алуға келісім шарттар жасалуда.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 25 қаңтардағы № 137 «Аграрлық секторды несиелеу сұрақтары туралы»әкіміне сәйкес, ауыл шаруашылық өндірістерін несиелеу жүйесін ұйымдастыру мақсатында, ауыл шаруашылық өндірушілер қаржылық қаражатын тарту жолымен және мемлекеттік несиелеу қаражаттарын пайдалану, Ақмола облысында ауылдық несиелеу серіктестіктерінде жүйелеу жұмыстары жүргізіледі. Облыста 2 ауылдық несиелеу серіктестіктері құрылған: ЖШС АСС «Оқ-жетпес» Щучье ауданында 2001 жылғы 3 сәуірдегі №№1 құрылтайшы жиынның шешімі, 2001 жылғы 18 қыркүйектегі басқармасында тіркелген, Қазақстан Республикасы Халық банкасының 2001 жылғы 7 желтоқсандағы лицензиясы берілген) және Зерендіде - ЖШС АШС «Еңбек-несие» (құқық органдарында тіркеу мерзімі. 2001 жылғы 10 тамыз, Қазақстан Республикасы Халықбанкінің - 2001 жылғы 19 желтоқсан).
ЖШС АНС «Оқ-жетпес» жарғы қоры 14,8 млн. теңге құрайды. АНС құрамына 13 шаруа қожалығы және 8 жауапкершілігі шектеулі серіктестік кіреді.
2002 жылдың 1 қыркүйегінде жағдай жөнінде ЖАҚ «Аграрлық несиелеу корпорациясы» 71 млн. теңге сома несие бөлді.
ЖШС АНС «Еңбек-Несие» жарғы қоры 7,3 млн. теңге құрайды. АНС құрамына 19 шаруа қожалығы және 3 жауапкершілігі шектеулі серіктестік кіреді.
2002 ж. 1 қыркүйегіндегі жағдай жөнінде «ЖАҚ «Аграрлық несиелеу корпорациясы» 3,8 млн. теңге сома несие бөлді.
ауыл шаруашылық тауар өндірушілер ауыл шаруашылығы өндірісінің жоғары қауіптілігі, банк сыйақысы мөлшерінің көптігі және кепілдік базаның жетімсіздігінен кредиттік ресурстарға қол жетпейтіндігі, өндірістің мерзімділігі және ауыл шаруашылық өнімдерінің айналымының төмендігіне байланысты несиелік қорға қатты тапшы;
лицензияны алу және қарау мерзімдерінің ұзақтығы.
ауылдық несиелеу серіктестіктер жүйесін дамыту;
аграрлық азық - түлік секторында қаржылық қауіпті азайту, кепілді аспаптарды қолдануды кеңейту негізінде - астық қолхатын банктік несиелеу үшін пайдалану;
көктемгі егу және орақ жұмыстарын қамтамасыз ету үшін жергілікті бюджеттен несиелеу;
ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындары үшін технологиялық жабдықтар лизингін енгізу;
астық қолхатын кепілді орындау қорын құру үшін астық қолхатының айналым саласын кеңейту;
мал шаруашылығы өнімдерін және астықты мемлекеттік қорға сатып алуды кеңейту.
66 кесте
(мың теңге)
Қаржы бағдарламасының аттары Ауылдық несиелеу серіктестігі жүйесі арқылы ауыл шаруашылық өндірісін несиелеу несиелеу қоры айналымын жоғары дәрежелі қайта өңдеу және ауыл шаруашылық өндірісін несиелеудің көп арналы жүйесін құру;
ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеудің бәсекеге қабілеттігін және өндіріс тиімділігін көтеру.
3) Сақтандыру
Ауыл шаруашылығы ауа - райы жағдайына тәуелді сала, дүлей апат ауыл шаруашылық өнімдері шығынына және ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің экономикалық құлдырауына әкеледі.
Дүлей апат салдарларынан шығудың бір жолы-сақтандыру, ол бұл бүгінде ауыл шаруашылық өндірісінде жоқ, бұл ауыл шаруашылық тауар өндірушілердің төлеу қабілеттілігінің төмендігі және сақтандыру түрлерінің жұмыстарын жұмылдыру жолға қойылмағандығына байланысты.
Ауыл шаруашылығын сақтандырудың жоқтығы қаржылау қауіптілігін жоғарлатады және несиелеу қорына қол жеткізуді қиындатады.
Мақсаты:
мемлекет қатысуымен (заңды және жеке тұлға) шығындарды толтыру және сақтандыру қаражаттарын төлеу, міндетті сақтандыру түрлерін дамыту жолымен, ауыл шаруашылық тауар өндірушілер мүддесін ауа райының дүлей апаттарынан қорғауды қамтамасыз ету.
(заңды және жеке тұлға) ауыл шаруашылық дақылдары егістіктері бар (дәнді, майлы, техникалық, картоп, көкөніс) өсімдік шаруашылықтары субъектілерін ауа райының дүлей апаттарынан міндетті сақтандыру жөнінде жалпы қамтуды қамтамасыз ету;
сақтандырылған жер учаскелерінде ауа-райынан болған қолайсыз жағдайларын куәлендіру фактілері жөнінде жергілікті орындаушы органдардың өкілдері қатысуымен комиссия құру.
Республикалық бюджет қаражатынан облыстардағы ауыл шаруашылық тауар өндірушілерге дүлей апаттық егістіктің немесе малдардың қырылуына соңғанда, олар сақтандырылған жағдайда, келтірілген зиянның ішінара орнын толтыру.
ауыл шаруашылық сақтандыру жүйесінің тиімді дамуы өндіріс тиімділігін жоғарлату факторын тұрақтандыруды дамытады, инвестициялау қаупін төмендетіп, қаржы қорына қол жеткізуді жақсартады;
сақтандыру рыногы қызметін кеңейтеді және оларға тұрғындардың сенімін күшейтеді.
4) Ғылыми қамтамасыз ету Ауыл мал шаруашылығын бағалы гендік қормен толықтыру мақсатында, Республикалық бюджет қаражатымен, асыл тұқымдандыру және жасанды ұрықтандыру қызметі жөнінде ААҚ «Азық-Түлік»«ашылды. Соңғы жылы Республиканың басқа облыстары және Ресей Федерациясынан 56 тұқымдық аталық бұқа әкелінді.
ААҚ «Асыл-Түлік» асылдандыру орталығы болғандықтан, мал шаруашылығында селекциялық асылдандыру жұмыстарын үйлестіреді.
Осы шақта облыстың көп асылдандыру шаруашылықтары Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындары және ҒЗИ-мен қарым қатынаста: Сандықтау ауданындағы «Балқаш»«асылдандыру заводы, онда ақ басты қазақы сиыр тұқымы өсіріледі, КАЗНИИТИИС-тің ғылыми-әдістемелік басқаруымен жұмыс істейді.
Атбасар ауданы ЖШС «Бастау», онда қазақы ақ басты етті сиыр және етті- майлы Еділбай қой тұқымдарын өндіруге бағытталған, Астана қаласын Агроуниверситетінің ғалымдарымен байланыс жасауда. Целиноград ауданында ПК «Родина» және АҚ «Краснояр» Астана қаласы Агроуниверситетінің ғалымдарымен бірлесе жұмыс істейді.
Бұланды ауданында ЖШС «Новобратское и К» Көкшетау Агроуниверситеті ғалымдарының ғылыми басқаруымен жұмыс істейді.
Жоғары аталған барлық асылдандыру шаруашылықтарда селекциялық асылдандыру жұмыстарына болашақ жоспарлар жасалған.
Ағымды жылда облыстың басқа асылдандыру шаруашылықтары және ҒЗИ мен жоғары оқу орындары арасындағы байланысты ұйымдастыру жоспарланды.
Құс шаруашылығы өнеркәсібі АСК-ның алдыңғы қатарлы салаларының бірі, ол көп көлемді және тығыз мерзімде жыл мерзіміне тәуелсіз өнім өндіруге қабілетті. Соңғы үш жылда үкіметтік және облыстық деңгейде қолданылған.
Шараларының әсерінен өндірістік көлемі мен санының тұрақты өсу беталысы байқалады. Мемлекеттік қолдау көрсету мақсатында құс шаруашылығы кәсіпорындарын дамытуға бағытталған, 2001-2005 жылдарға арналған жоспар жасалды.
Облыста және ауданда мамандарды дайындау. Қайта дайындау ауыл шаруашылығы жөніндегі ақыл-кеңес орталықтары құрылмаған, оқыту қысқа мерзімге аудан немесе облыс орталығында егу және орақ жұмыстары алдында бір күндік семинар-кеңес, облыстық мамандардың ауызша кеңес түрлерінде және жалпы ақпараттық құралдар арқылы өтеді.
Семинар-кеңестерге міндетті түрде А.И. Бараев атындағы Қаз АШҒЗИ - ның ғалымдары, элиталық тұқым шығаратын асылдандыру шаруашылықтары басшылары және мамандары қатысады. Жыл сайын облыстың климаттық жағдайына байланысты егу және орақ жұмыстарын жүргізу А.И. Бараев атындағы ҚазАШҒЗИ ғалымдары арнайы ұсыныстар әзірлейді және оларды облыстық ауыл шаруашылық тауар өндірушілерге жеткізеді.
Оқу жұмыстарын ұйымдастыру үшін Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау Университетінде «Алғабас»«оқу-кеңестік орталығымен бірлесіп, оқу жоспары және бағдарламалар әзірленді, ол шаруашылық қожалығы және фермерлік шаруашылық басшыларын өндірістен қол үздіріп қайта дайындауды көздеген.
Қаржы болмауына байланысты бұл шара іске асқан жақ.
аграрлық ғылым мен өндірістің арасындағы байланыстың жетімсіздігі;
облыста ғылым жаңалықтарын ауылшаруашылық өндірісіне енгізудің тиімді жүйесі жасалған жоқ;
ғылыми ұйымдар және тәжірибе-зерттеу кәсіпорындарында материалдарды техникалық жабдықтау қорымен жетімсіз қамтамасыз етілуі;
ғылыми-зерттеу және тәжірибе-жобалау жұмыстарын қаржылау көлемі жетімсіз;
АСК ғылыммен қамтамасыз етуді мақсатында, басқару жүйесін және аграрлық зерттеулерді ұйымдастыруды жетілдіру;
жаңалық енгізу қызметін жетілдіру, аграрлық ғылымды қаржыландыру көлемін көбейту;
ауыл шаруашылығын ғылыми бағыттармен қамтамасыз етудің басымдылығын анықтау жерді тиімді пайдалану, өндіріс және еңбек қорларын мамандық зоналарына тиімді орналастыру, жоғары өнімді ауыл шаруашылық өсімдіктер сорттарын және мал тұқымдарын шығару, олардың гендік қорын сақтау, технология мен механизациялау жабдықтарын құру, ауыл шаруашылық аумақтық жағдайына бейімделген, ауыл шаруа өнімдерін қайта өңдеу технологияларын әзірлеу.
ғылыммен дәлелденген ұсыныстармен кепілдемелерді өндіріске енгізу және әзірлеу, табиғат қорларын сақтау және тиімді пайдалануды қамтамасыз ету, ауыл шаруашылық өнімдерінің бәсекелестігін және сапасын жоғарылату, агрокәсіп кешен саласын жүргізуді нәтижелендіру.
5) Кадр дайындау облыста ауыл шаруашылық мамандарын дайындайтын 3 колледж және 13 техникалық мамандар мектебі, лицейлері жұмыс істейді. Олар шығаратын мамандар саны соңғы жылдары 30% қысқарды. Ол ауылды білікті маман жұмыскерлерімен қамтамасыз етуді қиындатады. Барлық білім алатын және оқитын контингент ішінен тек қана 19 % болашақ ауыл шаруашылық мамандары.
684 ауыл мектептерінен тек қана 8 оқушы ауыл шаруашылығы жұмысшы мамандығына оқиды.
Мамандық мектептер жүйесі жұмысшы және орта буын мамандарға мұқтаждықты толық мөлшерде қамтамасыз ете алмайды.
Ауылдың жалпы орта білім беру мектептерінде машинист-тракторист және машинамен сауу операторы және басқа жұмысшы мамандықтарға дайындаулар жүргізілмейді.
Қысқа мерзімді оқыту жүйесі және ауыл шаруашылық басшылары, мамандары, шаруа қожалары, фермер шаруалықтары, ауыл шаруашылық өндірістерін қайта құру процестеріне байланысты құрылған, біліктіктерін көтеру жұмыстары жүргізілмейді.
Техникалық мамандық беретін мектептердің материалды - техникалық базаларын нығайту және оқытушыларда бұрын болған жеңілдіктерді қайта орындау мақсатында (тегін тамақтандыру, киім және тұрғын орын) мемлекеттік қолдауды қаржы бөлу жолымен көрсету.
Қайта дайындау және екінші мамандықтарға ТКМ және ТКЛ де қысқа мерзімді курстарға бюджет қаражатымен оқыту көлемдерін жоғарылату.
Жалпы орта білімдік мектептерде ауыл шаруашылық салаларына жұмысшы мамандар дайындау көлемін көбейту.
Көкшетау Университет базасында, бюджет қаражаты есебінен, ауыл шаруашылық құрылымдары басшылары мамандарының біліктілігін көтеру және қысқа мерзімді қайта дайындау курстарын ұйымдастыру.
Қажетті ресурстар мен қаржыландыру көздері
1) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдары республикалық бюджеттен қаржыландырылатын бағдарламалар Қаржы бағдарламасының атауы Бағ- дар- лама лама- Жер шаруашылығы Жергілікті қаржыдан көктемгі-егу және орақ жұмыстарын өткізуді несиелеу 940,5 1149,5 1465,0 Суландыру және кәріз жүйесін жетілдіру Проекті ішкі бюджет көзімін іске асыру Суландыру және кәріз жүргізу жүйесі проектілерін несиелеу Проекті ішкі қарыз алумен іске асыру Жаңа Аса апатты учаске және гидромелиоративтік құрылымдары қайта қалпына келтіру Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге су жеткізу қызметінің ақысын қаржыландыру Ауыл шаруашылық машинажасау 3,047 3,306 3,464 Ауыл шаруашылық және мелиоративтік, жол салу техникаларын мемлекеттік тір- кеу 166,7 Ауыл шаруашылық қызмет көрсету, жөндеу және техника, қосалқы бөлшектер, ауыл шаруашылық жабдықтарын өткізу жөніндегі сервистік орталық құру үшін «Қазагроқаржы» ЖАҚ-ның жарғы капиталын көбейту Лизингтеу негізінде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету Астық өндірісі Элиталық тұқым және тұқымды асылдандыру шаруашылықтарын дамыту, сақтау Элиталық тұқым шаруашылығын сақтау және дамыту Мал шаруашылығы Элита тұқым және тұқымды асылдандыру шаруашылықтарын дамыту, сақтау Асыл тұқымдандыруды сақтау және дамыту 242,0 Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуші кәсіпорындардың жабдықтарын ли- зингтеу Өсімдік қорғау және карантин 219,6 259,9 Ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің минералдық тыңайтқыш, дәріле- уіш, гербицит алуын қаржыландыру Топырақ құнарлылығы және химиялық құрамын анықтау мониторингін өткізу Аса қауіпті зиянкестермен күрес жөніндегі шараларды ұйымдастыру 322,0 331,0 Аса қауіпті карантинмен күрес жөніндегі шараларды ұйымдастыру 340,1 Мал дәрігерлік Эпидемияға қарсы зоотия 117,4 159,9 249,1 2373,6 2865,5 3584,5
2) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдары облыстық бюджет қаржыландырылатын бюджеттік бағдарламалар Бағдарлама 2003ж 2004ж 2005ж Лизингтеу негізінде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету Сервистік орталықтар және МТС құру 130,0 148,0 Мал шаруашылық өнімдерін сатып алуды несиелеу Арнайы шаруашылықтарды дамыту Мемлекеттік өтінімдерге кірмеген шаралар Біліктілікті көтеру және мамандарды қайта дайындау 133,1 136,4 ЕИСМ-ті дамыту 831,1 962,3
3) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдары аудандық бюджеттен Лизингтеу негізінде ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету 120,0 731,7 820,0 953,2
4) Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдарға арналған Аграрлық азық- түлік бағдарламасын іске асыруға қажет қаржы туралы мәлімет 3 жылға Республикалық бюджет 8823,6 Облыстық бюджет 1818,2 Жергілікті бюджет 2504,9 2 деңгейлі банктердің несиелеуі, өз қаражаттары, инвесторлар есебінен 5208,6 2258,9 1352,3 1597,4 18305,3 5389,0 5822,9 7093,4 Ақмола облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру шараларының жоспары Аяқтау ны- Орын- Орындау шылар Қаржылан- дыру көз- дері дау мерзі- мі
1) Аумақтық саясат
Облыс аудандары мен қалаларының 2003-2005 жылдарға ар- налған аграрлық азық-түлік бағдарламасын әзірлеу Бағдарла- Аудан, қала әкімдері
2) Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету Ең аз тұтыну қоржынының аймақтар бойынша халық та- бысымен қамтамасыз етілуінің мониторингін жүзеге асыру Облыс әкі- міне, ҚР АШМ ақ- парат ОАШБ, облыстың статистика жөніндегі басқармасы, қалалар- дың және аудандар- дың әкімдері әр тоқ- сан сай- ын Іштен өндірілетін негізгі тағам өнімдерінің тағам өнімдерін ең аз тұтыну стандартына сәйкес есептелген ең төменгі шек- ті деңгей мәніне сәйкестігін қамтамасыз ету
3) Жер қатынастарын дамыту Ақмола «Гос НПЦ зем»
900 мың га аудандағы топырақтың картографиялық де- ректеріне түзету енгізу (зертханалық және дайын өнімді бе- ру) жыл сайын 300 мың гектардан Жыл Республи- калық бюджет 300 мың гектарға дайын өнім өткі- зу туралы акті
-2005 ж, 6,6**
Ақмола «ГосНПЦ
ВХЗ жобасын және жерді тиімді пайдалану жобасын жасау.
Шаруашылық ішіндегі және шаруашылықаралық жерге ор- наластыру жобасын 20 шаруашылыққа лайықтау бюджет, 2003-2005 ж. - 1,68** 6-7 шаруа- шылыққа жыл сай- ын дайын өнімдер ак- тасын бе- ру Егіндікөл ауданы жер мониторингі 2 жартылай стац., Шор- танды 1 жартылай стац., Ерейментау 2 жартылай стац.
Ақмола «Мемжер
ҒӨО»
ын өнім- дер акты- сын беру ж. - 0,7** Селолық елді мекендердің, 80 селолық округтардың жер-ша- руашылығы құрылымдарының жобасын жасау 25 с/0, 27 с /0, 28 с/0 ж. -5,6** ж. - 2,2** 60 мың гектар алқапты геоботаникалық зерттеу шылық қа тысын бе- Мемлекеттік жер Кадастрының автоматтандырылған жүй- есін құру және енгізу Автотат- тандырыл ған ақпа рат жүйесі ж. -28,2** Жер Кадастрының топограф-геодезиялық қамтамасыз етуін агрофотогеодезиялық қарастыру Қартлар, жоспарлар (сызбалар)
ж. - 13,0**
4) Ауыл шаруашылығында су пайдаланудың нәтижелі жүйесін қалыптастыру Су жеткізуді арзандатуға мемлекеттік қолдауды пайдалану, өте авариялық учаскелері, шаруашылық каналдарды қалпы- на келтіру жұмыстарын жүргізу лына 2 рет ОАШБ, аудандар мен қалалардың әкім- дері, су шаруашылы- ғы бойынша-РММ «Астана-Су»
бюджеттің қаражаты 2003-17,4 2004-250,0 2005-287,5
5) Өсімдік шаруашылығы және тұқым шаруашылығы Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру технологиясы бой- ынша ұсыныстар әзірлеу және оларды бұқаралық ақпарат Ұсыны- құралдары арқылы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері- не жеткізу сәуірі ОАШБ, Бараев атын- дағы Қазақ ғылыми зерттеу институты Жел- тоқ Тиімді ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемін ұлғайту шараларын қабылдау, ауыл шаруашылығы дақылда- рының егіс көлемінің орындалуын қамтамасыз ету ОАШБ, қалалар мен аудандардың әкім- мінің, ҚР бойы Өткізілуі туралы есеп Элиталық тұқым шаруашылығын сақтау және дамыту, облы- стың элиталық тұқым шаруашылықтарының жоғары репро- дукциялы дәнді, майлы дақылдар, картоп тұқымдарын сату- ларына ықпал жасау ОАШБ, ҚР АШБ бойынша, қалалар мен аудан дардың әкімдері (жәрдем млн. тг ақ- ша)
2003- 121,3;
2004- 130,9;
2005-130,9
Сорт сынауға тұқымның жаңа сорттарын сатып алуға көмек жасау Сорт сы- нау тура- лы есеп ОАШБ, ҚР АШМ бөлімі, мемлекет тік тұқым сынау жөнін- дегі комиссия ка бюд- жетінің қа- ражаты, млн. тг* Тұқымдық және отырғызылатын материалдардың сортын және себетін сапасын анықтауды өткізу бөлімі Апроба- ция жөнін- де есеп млн. тең- ге*
6) Химияландыру
Минералды тыңайтқыштардың қажетті көлемін (тонна) са- тып алуды қамтамасыз ету Есеп бөлімі, қалалар мен аудан дардың әкімдері (Жәрдем)
2003-80,5 2004-120,8 2005-161,1 Гербициттер мен қажетті көлемін (тонна) арзандатылған са- 2003-98,8 2004-98,8 2005-98,8
7) Өсімдік қорғау
Өте қауіпті зиянкестер мен ауруларды айқындауға монито- рингтік зерттеу ҚР АШМ бөлімі жел- 2003-32,1* 2004-33,9* 2005-33,9* Зиянкестермен және аурулармен күрес шараларын ұйымда- стыру, тыйым ҚР АШМ бөлімі қа- лалар мен
8) Өсімдік карантині
Карантиндік объектілердің ошағын жою шараларын жүргізу және мониторинг ҚР АШМ бөлімі, қа- лалар мен аудандар- млн. тг.
2003-282,5 2004-297,6 2005-340,1
9) Ауыл шаруашылығын техникамен қамтамасыз ету Ауыл шаруашылығы техникасын жөндеу жоспарын әзірлеу және жүзеге асыру Жоспар аудандар дың әкім- «Қазагроқаржы» ЖАҚ арқылы МТС сервис орталықтарын құруға ықпал жасау Құру жай- ОАШБ, «Казагро қаржы» ЖАҚ, қала- лар мен аудандар- Облыс бюд- 2003-* 2004-*130, 2005-*148, Аудандық қаражаты, 2003-120,0 2004-130,0 2005-148,0 Ауыл шаруашылық қызметі, жөндеу, техника өткізу, қо- салқы бөлшектер, ауыл шаруашылық жабдықтары Құру тура- ҚР АШМ ОАБ «Ка- загро қаржы» ЖАҚ, қалалар мен
-166,7
Лизинг бойынша ауыл шаруашылық техникасымен қамтама- сыз етуге жәрдемдесу Есептеме ҚР АШМ АБ «Каза- гроқаржы» ЖАҚ млн.
2003-170,0 2004-196,0 2005-204,0 облыстық Қажет көлемді және бағаны уақытында әзірлеуге, облыстың тауар өндірушілерін жанар-жағар май материалдарымен қам- тамасыз етуге жәрдемдесу Есеп теме ОАШБ, қалалар жә- не аудандардың әкім- 1 тоқ- Көктемгі егіс және орақ жұмыстарын Үкіметтің несиелеуі арқылы өндірушілерге несие беруді ұйымдастыру міне ақпа- рат ҚР АШБ ОАБ, қала- лар және аудандар- Сәуір 2003-940,5 2005-
10) Мал шаруашылығы және асылдандыру ісі ОАБ ҚР АШМ, облыс әкі- Асылдандыру өнімдерін (материал) сату бағаларының арзан- датылуын қарастыру, асылдандыру шаруашылықтарын ұй- ымдастыру, ауыл шаруашылық малдарын жасанды ұрықтан- дыру бойынша пункттердің жұмыстарын жалғастыру жөнін- де шаралар қолдану 2003-22,4* 2004-26,6* 2005-30,5* Облыстық 2003-20,0 2004-321,0 2005-408,5 Ірі қалалар және аудан орталықтары айналасында сүт өн- дірісін дамыту не аудандар әкімдері- не ақпарат Арнайы өндірістер құру Әкім ге ақпа ді ріне
11) Мал дәрігерлік
Әкімгее- септеме
ҚР АШМ ОАБ, қала- лар және аудандар Облысты эпизоотиялық жағдайлары нормада ұстау, малдар- ды уақытында егу, жұқпалы аурулармен күресу, мал дәрігер- лік бекеттердің материалдық-техникалық жабдықтарын жақ- сарту үшін қаражат бөлуге жәрдемдесу 2003-117,4 2004-159,9 2005-249,1
12) Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту Әкімге есептеме Қайта өңдеу кәсіпорындарын техникалық, қайта жабдықтау және жетілдіру, лизинг негізінде жаңа технологиялық желілер алу үшін мемлекеттік қолдауды ескеру ОАШБ, облыстық өнеркәсіп басқарма- сы, қалалар және 2004-71,1* 2005-242,0 2004-29,2* 2005-38,3* 2003-27,7*
13) Ақпараттық маркетинг жүйесін дамыту Тауар өндірушілерді коньюктура және рынокта баға өзгеруі, басқа да маркетинг қызметі туралы ақпаратпен
14) Несиелеу басқа да маркетинг қызметі туралы ақпаратпен қамтамасыз етуді жақсарту 2003-4,8* 2004-0,5* 2005-0,5* 2003-10,3* 2004-7,4* 2005-7,4*
15) Кадрлармен қамтамасыз ету ҚР АШБ, білім басқармасы, қа- лалар және аудандар қаражаты- нан, Техникалық мамандық мектептерінде ауыл шаруашылық өн- дірістеріне қажетті мамандықтар бойынша кадрлар дайын- дау мен қайта даярлауды қалпына келтіру және жұмыс істей- тін мемлекеттік ТММ-дың материалдық техникалық базала- рын нығайту жөнінде шаралар қолдану 2004-136,4 2005-147,0 қаржы 2003-133,1
16) Қорытынды шаралар Ауыл шаруашылық салалары жөнінде бағдарламаның орын- далу мониторингі Әр- дай- ым Ақпарат ҚР АШМ ОАБ, сы, облыстық жерко- митеті, қалалар және аудандардың әкімдеріне Бағдарламаның орындалуына қорытынды жасау өнеркәсіп басқарма аяғын- Ескерту:
* Қаржы бөлу көлемін, белгіленген жылға республикалық, облыстық, аудандық бюджет қалыптастыруда анықтау қажет.
** Қаржы бөлу көлемі «Қазақстан Республикасында 2000-2003 жылдары жерге құқығын қамтамасыз ету».
Бағдарламасына сәйкес республикалық бюджеттен анықтауды қажет етеді.

На русском языке:
Ақмола облысының мәслихаты Решение Акмолинского Маслихат Акмолинской области областного маслихата от 21 февраля 2003 года № С-24-3.
Зарегистрировано Управлением юстиции Акмолинской области 25 марта 2003 года за № 1630.
Утратило силу решением Акмолинского областного маслихата от 16 марта 2006 года № 3С-18-5 Об утверждении агропродовольственной программы Акмолинской области на 2003-2005 годы
1. Утвердить агропродовольственную программу Акмолинской области на 2003-2005 годы (прилагается).
2. Контроль за реализацией агропродовольственной программы возложить на постоянную комиссию областного маслихата по аграрным вопросам, развитию промышленности, транспорта, связи, строительства, предпринимательства, продовольствию и экологии.
3. Решение вступает в силу после государственной регистрации в управлении юстиции Акмолинской области.
Председатель сессии областного маслихата И.о. секретаря областного Т.Куленюк Г.Марченкова Сокращения МСХ РК - министерство сельского хозяйства Республики Казахстан.
Акмола «ГосНПЦзем» - Акмолинский институт «Государственный научно- производственный центр по землеустройству».
РГП по водному хозяйству «Астана-Су» - республиканское государственное предприятие по водному хозяйству «Астана-Су».
КазНИИЗХ им. Бараева - Казахский научно-исследовательский институт зернового хозяйства им. Бараева.
ЗАО «Казагрофинанс» - закрытое акционерное общество «Казагрофинанс».
ОТУ МСХ РК - областное территориальное управление министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.
ОСХУ - областное управление сельского хозяйства.
Обл. зем. Ком. - областной земельный комитет Агропродовольственная программа Акмолинской области на 2003-2005 годы Содержание программы Паспорт 4 Введение 5 Цель, задачи и критерии агропродовольственной программы 6
1. Цели и задачи
2. Обеспечение продовольственной безопасности 9
1) Уровень физической доступности продовольствия 9
2) Уровень экономической доступности 13
3) Удельный вес импорта продуктов питания на внутреннем рынке потребления 13
4) Уровень соответствия продуктов питания стандартам качества и безопасность 15
5) Общие выводы 16
Анализ современного состояния, механизм реализации Программы, ожидаемый результат (по направлениям)
3. Развитие земельных отношений 18
4. Формирование эффективной системы сельскохозяйственного водопользования 19
5. Растениеводство 21
1) Оптимизация структуры посевных площадей 21
2) Семеноводство 26
3) Химизация 32
4) Обеспечение сельскохозяйственной техникой 36
6. Основные направления развития сельхозмашиностроения 41
7. Защита и карантин растений 44
1) Защита растений 44
2) Карантин растений 48
8. Животноводство 52
1) Производство основных видов продукции животноводства 56
2) Племенное дело 60
9. Ветеринария 67
10. Рост конкурентоспособности и увеличение объемов продаж 70
1) Оценка конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции на внутренних и внешних рынках 70
2) Развитие рынка зерна 72
3) Оценка конкурентоспособности продуктов переработки на внутренних и внешних рынках 75
4) .Развитие перерабатывающей промышленности 76
5) Развитие оптово торговли и биржевой деятельности в области 79
6) Развитие информационно-маркетинговой системы 81
11. Рационализация мер государственной поддержки 83
1) Налогообложение 84
2) Кредитование 86
3) Страхование 88
4) Научное обеспечение 89
5) Подготовка кадров 91 Необходимые ресурсы и источники финансирования 92 План мероприятий по реализации 93 Паспорт Агропродовольственная программа Акмолинской области Наимено- вание Основа- ние Указ Президента Республики Казахстан № 889 от 05.06.2002 года «О государственной агропродовольственной про- грамме на 2003-2005 годы», Постановление коллегии Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 27 июня 2002 года «О государственной агропродовольственной Программе на 2003-2005 годы и о Плане мероприятий по ее реализации», Постановление Правительства Республики Казахстан от 2 августа 2002 года № 864 «О плане меропри- ятий по реализации Государственной агропродовольственной Программы на 2003-2005 годы»
Областное управление сельского хозяйства Акмолинской области Основной разработ- чик Цель Стабилизация производства сельскохозяйственной продукции Акмолинской области: увеличение объемов сельскохо- зяйственного производства по видам продукции, с учетом полного обеспечения населения растениеводческой и живот- новодческой продукцией, переработку сырьем, а также обеспечение животноводства сбалансированными кормами, спроса на внутренних и внешних рынках на основе формирования эффективной системы агропромышленного ком- плекса и производства конкурентноспособной продукцией Задачи Для достижения цели Программы предусматривается решить следующие задачи:
повышение технологического уровня производства сельскохозяйственной продукции, внедрение ресурсосберегающих и экологически чистых технологий;
развитие агромаркетинга, формирование эффективной системы агробизнеса;
увеличения занятости в сельском хозяйстве;
расширение импортозамещающего, экспортоориентированного производства;
обеспечение продовольственной безопасности области;
увеличение объемов продаж сельскохозяйственной продукции и продуктов ее переработки на внутренних и внешних рынках.
Основ- ные прио- ритеты Повышение устойчивости системы обеспечения продовольственной безопасности области, технологического уровня производства, формирование эффективной системы агробизнеса и агромаркетинга, повышение конкурентоспособно- сти отечественной продукции и наращивание объемов продаж как на внутреннем, так и на внешнем рынке, снижение импорта продовольствия, рационализация мер государственной поддержки сельхозпроизводства, оптимизация госу- дарственного управления агропродовольственным комплексом Средства республиканского и местных бюджетов, средства внебюджетных источников (заемные средства, прямые ин- вестиции, гранты и средства других финансовых институтов)
Источни- ки финан- сирова- ния Достижение динамичного роста экономики отраслей сельского хозяйства, повышение уровня жизни на селе Ожидае- мый ко- нечный результат от реали- зации програм- мы 2003-2005 годы Срок реа- лизации Введение Акмолинская область - одна из основных сельскохозяйственных регионов Республики Казахстан. Уровень сельскохозяйственного производства непосредственно влияет на сельское хозяйство Республики Казахстан в целом.
Начиная с 1999 года, объемы производства валовой продукции сельского хозяйства увеличиваются в среднем на 13,0 %. Отрасль в целом демонстрирует положительные финансовые результаты: в 2000 году получена прибыль в сумме 2268,1 млн. тенге., в 2001 году ожидается прибыль в сумме 2690,2 млн. тенге. В основном они обусловлены прибылью в растениеводстве. Доходность животноводства пока неустойчива, в 2000 году получен убыток.
Отрасль сельского хозяйства Акмолинской области стремится обеспечить эффективное развитие в условиях открытой экономики и мировой системы торговли продуктами питания и сельскохозяйственной продукцией.
Экономические преобразования требуют перехода на новое качество роста в аграрной сфере, связанного с формированием рациональной структуры агробизнеса, повышением уровня аграрных технологий, переходом к маркетинговой стратегии сельскохозяйственного производства, импортозамещению на внутреннем рынке, активизации экспорта в страны ближнего и дальнего зарубежья. Главная задача повышение технологического уровня производства сельскохозяйственной продукции, обеспечение населения продуктами питания, увеличение занятости в сельском хозяйстве, развитие аграрного маркетинга.
Приоритетными направлениями в развитии агропромышленного комплекса должны стать показатели эффективности производства, конкурентоспособности отечественных продуктов питания, соответствие их качества международным требованиям.
Функционирования агропромышленного комплекса, обеспечение продовольственной безопасности требуют проведения такой агропродовольственной политики, в которой государственное регулирование и государственная поддержка должны играть большую роль, чем в других отраслях экономики.
К концу 2005 года в агропродовольственном комплексе Акмолинской области будут созданы основы производства конкурентоспособной продукции, разработаны механизмы устойчивости системы продовольственной безопасности, сформированы сбалансированные рынки производства и реализации, расширены экспортные возможности.
*) за 2001 год оперативные данные Цель, задачи и критерии агропродовольственной программы.
1. Цели и задачи.
Основной целью государственной агропродовольственной программы на 2003-2005 годы является стабилизация производства сельскохозяйственной продукции Акмолинской области:
Увеличение объемов сельскохозяйственного производства по видам продукции, с учетом полного обеспечения населения растениеводческой и животноводческой продукцией, переработка сырья, а также обеспечение сбалансированными кормами животноводство, спроса на внутренних и внешних рынках на основе формирования эффективной системы агропромышленного комплекса и производства конкурентоспособной продукции.
Для достижения цели Программы предусматривается решить следующие задачи:
повышение технологического уровня производства сельскохозяйственной продукции, внедрение ресурсосберегающих и экологически чистых технологий;
развитие агромаркетинга, формирование эффективной системы агробизнеса;
расширение импортозамещающего, экспортоориентированного производства;
увеличение объемов продаж сельскохозяйственной продукции и продуктов ее переработки на внутренних и внешних рынках;
Для оценки эффективности агропродовольственной программы будет использоваться система критериев, позволяющая определить качественное состояние агропромышленного комплекса. Текущее состояние и ожидаемые результаты будут оценены по следующим группам критериев:
характеризующие обеспечение населения продовольствием и уровень устойчивости системы обеспечения:
уровень физической и экономической доступности продовольствия;
удельный вес импорта продуктов питания на внутреннем рынке потребления;
пороговые значения, характеризующие необходимый объем производства продуктов питания для обеспечения стандартов норм потребления населения области;
уровень соответствия продуктов питания стандартам качества и безопасности.
Характеризующие эффективность развития сельскохозяйственного производства и переработки:
уровень доходов аграрного бизнеса и предприятий переработки;
уровень применения научно обоснованных агротехнологий и технологий переработки;
конкурентоспособность основных продуктов питания на внутреннем рынке продовольствия;
сбалансированность объемов производства сельхозпродукции и емкости рынков сбыта;
рост занятости населения.
2. Обеспечение продовольственной безопасности Продовольственная безопасность - состояние экономики, в том числе ее агропромышленного комплекса, обеспеченное соответствующими ресурсами, потенциалом и гарантиями, независимо от внешних и внутренних условий, при котором удовлетворяются потребности населения в продуктах питания в соответствии с физиологическими нормами питания ( Закон Республики Казахстан «О зерне» от 19 января 2001 года № 143-II).
1) Уровень физической доступности продовольствия Физическая доступность продовольствия определяется как его бесперебойное наличие в местах потребления в объемах и ассортименте, соответствующих нормам потребления:
оценка уровня физической доступности продуктов питания определяется как соответствие объемов фактического потребления продуктов питания необходимым объемам потребления населения, рассчитанным на основе стандартов потребления;
ЗАО «Казахская академия питания» Министерства образования и науки Республики Казахстан разработаны минимальные нормы потребления продуктов питания, основанные на рекомендуемом уровне потребления пищевой энергии среднестатистического жителя Акмолинской области;
анализ потребления населением продуктов питания на соответствие стандартам потребления (таблица 1) показывает, что в целом по области обеспечивается минимальный уровень потребления продуктов питания; (по данным областного статистического управления);
имеется существенная разница в разрезе отдельных групп продуктов питания: если по хлебу и хлебобулочным изделиям, картофелю, овощам, яйцам и сахару потребление выше или на уровне пороговых значений, то по фруктам и ягодам, мясу и мясопродуктам, подсолнечному маслу, молочным продуктам фактическое потребление ниже минимальных норм потребления.
Фактическое потребление продовольствия населением области на душу населения в кг/год к стандарту потребления Таблица 1 Вид продовольствия Фактическое потреб- Стандарт потребле- Соотношение фактического потребления к стан- ление, кг/год ния, кг/год* дарту потребления, % 1999 г.
2000 г.
2000 г
Хлеб пшеничный 124,79 129,28 94,45 132,1 136,9 Мука пшеничная 15,93 14,99 18,25 Макаронные изделия 180,3 177,9 Картофель 65,09 78,95 62,34 104,4 126,6 Овощи и бахчевые 51,73 55,31 55,14 100,3 Фрукты и ягоды 29,19 Говядина 13,20 10,09 14,60 Свинина 10,22 Мясо птицы Колбасные изделия и мясо- копченности Молоко и продукты 91,12 100,31 179,53 Яйцо, шт 115,55 136,19 103,4 111,7 131,7 Сахар 17,08 16,23 15,26 111,92 106,3 Растительное масло 109,3 101,2 Энергетическая ценность рациона, ккал * разработан ЗАО «Казахская академия питания» и рекомендован для использования при разработке настоящей Программы Уровень обеспечения продовольственной безопасности страны во многом зависит от возможности самообеспечения области продовольствием (таблица 2)
Уровень самообеспеченности населения области продовольствием Таблица 2 Пороговый уровень потребления продуктов питания по области в пересчете на сельхозпародукцию Пороговый уровень по- требления продуктов пи- тания по области (*нас.
x гр.2), тонн
Обес- печен- ность, продукция тонн Наименование Стандар- ты по- требле- ния про- дуктов Фактическое производство сельхозпро- дукции тонн** 92,12 Пшеница, всего 900,0 Хлебопродукты (в пе- рерасчете на муку без хлеба ржаного, риса и бобовых)
Пшеница
Макароны
Хлеб ржаной 23,73
Рожь
Рис
Бобовые 1733,2 200,0 61148,5 147,6 культуры, всего Овощи и бахчевые, все- го Капуста 14,73 15346,1 138,7 Лук 14,66 1701,2 Морковь 11,15 9682,5 115,6 Свекла 4481,7 408,5 103,5 Другие овощи, вклю- чая бахчевые 13,14 Другие овощи, включая бахчевые Плоды и ягоды, всего 27,37 3157,1 Яблоки 2113,0 Ягоды (виноград и др.)
412,3
Ягоды, (виноград и др.)
Цитрусовые
Сахарная свекла* 41,60 Мясо, всего 129,6 Мясопродукты (в пере- расчете на мясо)
194,3 11195,4 145,8
Баранина 1691,1
Птица 2625,7
Мясо других живот 3702,9 193,3 Мясо других живот- ных Рыба, всего Яйца (тыс. шт)
0,1034
Яйца 162,9 211,5
Молоко, всего
Молочные продукты
(в пересчете на моло- ко)
Молоко, л 91,24
Молоко,л 365948,6 533,9 Сметана Творог Сыр сычужный Масло сливочное Масло растительное Масличные 2508,3 Подсолнечник 1965,1 Масло подсолнечное, л Маргарин Майонез Прочие Чай Дрожжи Специи Соль * численность населения области на 1 января 2001 года составила 751,2 тыс.
человек (по данным облстатуправления)
** без учета внутрипроизводственного потребления Анализ обеспеченности населения области продуктами питания в соответствии со стандартами потребления показывает, что в целом по основным видам продуктов питания область самообеспечена:
по пшенице, картофелю, овощам, мясу, молоку, яйцам обеспеченность выше пороговых значений;
бобовым, плодовым, рыбе, масличным и подсолнечнику фактическое производство ниже стандартных норм потребления.
2) Уровень экономической доступности Экономическая доступность продовольствия определяется как возможность приобретения населением продовольственных товаров при сложившемся уровне цен и доходов в размерах, заложенных в минимальной потребительской корзине.
(таблица 3).
Таблица 3
Уровень доходов населения области Основные показатели 2001 г.
Денежные доходы населения (в среднем на душу в месяц), тенге Величина прожиточного минимума (в среднем на душу в месяц), тенге Коэффициент экономической доступности (строка 1: на строку 2)
*номинальный денежный доход по данным выборочного обследования домашних хозяйств ** с января 2001 года рассчитывается доход, использованный на потребление, который представляет собой сумму денежных доходов, исчисленных через расходы и стоимости потребления продукции из личного хозяйства.
Среднедушевой номинальный денежный доход в 2001 году по области в месяц составил 6320 тенге, что обеспечивает прожиточный минимум, сложившийся в среднем по стране в размере 4596 тенге в месяц.
3) Удельный вес импорта продуктов питания на внутреннем рынке потребления.
По оценкам ФАО, безопасный уровень импорта продовольствия не должен превышать в целом 17% от уровня потребления.
Доля импорта в потреблении основных видов сельскохозяйственной продукции незначительна (таблица 4)
Доля импорта в потреблении основных продуктов питания по области(%)
Таблица 4
Наименование продуктов 1995г 1996г 1997г 1998г 1999г 2000г Хлебные продукты (хлеб и макаронные изделия, крупа)
Мясо и мясопродукты
Молоко и молочные продукты Яйца (штук)
Рыба и рыбопродукты
В то же время доля импорта на рынках потребления изделий глубокой переработки из мяса, молокопродуктов, жиров и масла животного и растительного происхождения, кондитерских изделий, переработанных овощей и фруктов уже не столь безобидна (от 35 % до 45 %) и характеризует высокую зависимость внутреннего рынка от импорта товаров (таблица 2), (таблица 5)
Производство и импорт продуктов питания по области (тыс.тонн)
Таблица 5
Показатели все- им- порт в том числе До- ля пор- та,% про- из- вод- ство до- та, Мука пшеничная и маслин 310,6 216,9 Масло и жиры раститель- ные Сахар** Мясо и переработка животновод- 101,5 101,4 ческой продукции 638,0 627,1 516,0 487,5 Молоко обработанное жидкое и сливки (цельномолочная продукция в пересчете на молоко), импорта в пересчете на молоко не имеется Продолжение таблицы 5 им пор 250,1 248,2 355,1 353,1 Масло и жиры растительные 175,2 101,1 Мясо и переработка животноводческой продукции 353,4 386,2 375,3 Анализ импорта продуктов питания показывает в целом положительный баланс за счет большого экспорта по позициям хлебных злаков и продукции мукомольно-крупяной промышленности. Однако по всем другим продуктам питания глубокой переработки, растительному маслу и мясу птицы сальдо внешней торговли отрицательное.
Анализ импортных потоков показывает, что основным импортером продовольствия в область является Россия - около 45 % от общего объема импорта. Она обеспечивает от 60 до 70 % импорта колбасных изделий, мясорастительных консервов, печенья, кондитерских изделий и пирожных, дрожжей пекарских, кондитерских изделий из какао и сахара, молока сгущенного и концентрированного, кетчупа, майонеза, мороженого, пива, подсолнечного масла. Сальдо внешнеторгового оборота сложилось отрицательное, объем импортируемой продукции более чем в 2 раза превышает объем экспорта.
4) Уровень соответствия продуктов питания стандартам качества и безопасности Показателем устойчивости системы обеспечения продовольственной безопасности является уровень качества и безопасности продуктов питания. В настоящее время отечественное производство сельхозпродукции и ее переработка не соответствуют международным, а зачастую, и национальным стандартам качества.
По данным Акмолинской областной СЭС в 2001 году основная доля бракованной продукции приходится на отечественные товары. Высокий процент некачественной продукции отмечен по мясу и мясопродуктам, из 10,5% забракованной продукции 94,5% - отечественного производства; по молоку и молочным продуктам из 23,2% отечественная продукция составляет 26%; по сахару из 12,3% отечественная продукция составляет 27,8%; по растительному маслу из 8,36% отечественная продукция составляет 19,8%; по хлебу и хлебобулочным изделиям из 15,5% отечественная продукция составляет 100%.
Аналогичная ситуация по крупам, овощам и напиткам. Это также увеличивает зависимость потребительского рынка от импорта.
Производство сельскохозяйственной продукции и продуктов питания осуществляется в основном по ГОСТам еще советского времени, что снижает конкурентоспособность отечественной продукции.
5) Общие выводы
Характеризуя в целом обеспеченность населения продуктами питания и устойчивость этой системы, можно сделать следующие выводы:
рынок продовольствия в целом обеспечивает область потребления основных продуктов питания;
физическая доступность населения к продуктам питания обеспечена, но необеспечена доступность к стандартам потребления;
система обеспечения продовольственной безопасности неустойчива в силу роста объемов импорта продовольствия, несоответствия стандартам качества.
Меры:
внедрить систему контроля качества продуктов питания и перевод ее на международные стандарты;
осуществлять мониторинг обеспеченности продовольственной безопасности;
при разработке индикативного плана учитывать показатели производства по каждому виду сельхозпродукции и ее переработки, составляющие основу обеспечения продовольственной безопасности;
осуществить меры по снижению зависимости внутреннего рынка продовольствия от импорта на основе роста конкурентоспособности отечественных товаров и проведения государственной политики разумного протекционизма;
обеспечить объем внутреннего производства основных продуктов питания не менее порогового значения в соответствии со стандартами потребления (таблица 6).
Необходимый пороговый уровень обеспеченности продовольственной безопасности в соответствии с национальными стандартами потребления продуктов питания Таблица 6 Стан- дарты продуктов питания по области (население*гр.2), тонн Пороговый уровень потребления продуктов питания по области в пересчете на сельскохозяйственную продукцию 2003 год 2004 год 2005 год по- треб- ления год нас.
756.0 760,0 762,8 тыс.
дук- тов чел.
пита- ния, кг/ всего
Хлебопродукты (в пере- счете на муку без хлеба ржаного, риса и бобовых)
Овощи и бахчевые культу- ры, всего Овощи и бахчевые, Другие овощи, включая бахчевые Плоды и ягоды, все- Ягоды (виноград и др)
Ягоды (виноград и др)
Мясо,
Мясопродукты (в пересче- те на мясо)
Мясо других животных
Молоко,
Молочные продукты (в пересчете на молоко)
Сыр
Масло подсолнечное, л Анализ современного состояния, механизм реализации Программы, ожидаемый результат (по направлениям).
3. Развитие земельных отношений Текущее состояние По Акмолинской области в результате реформирования сельхозпредприятий и в связи с выведением из сельскохозяйственного оборота малопродуктивных и залежных земель произошло сокращение земель сельхозназначения по сравнению с 1991 года на 4,6 млн.га, в том числе пашня уменьшилась на 1,5 млн.га (таблица7)
Таблица 7
Область 1991 г 1995 г 2001 г .+.-.2001г. к 1991 г.
Акмолинская в т.ч в т.ч.
все в т.ч пашня пашня Согласно Закона Республики Казахстан «О земле» от 24 января 2001 года № 152-11 отменено право постоянного землепользования негосударственных сельскохозяйственных землепользователей и введен институт временного долгосрочного землепользования на условиях аренды сроком до 49 лет.
Проблемы:
временное долгосрочное землепользование отрицательно сказывается на положении части сельскохозяйственных товаропроизводителей;
необходимо провести полномасштабную бонитировку почв, которая позволила бы оценить и дифференцировать размеры земельного налога, правильно определить стоимость земли.
проведение оценки бонитета почвы по всем категориям земель;
разработка для землепользователей детального проекта внутрихозяйственного землеустройства с проведением почвенного и геоботанического обследования и перенесения проекта и самих границ землепользования в натуру;
усиление контроля за состоянием , рациональным использованием и охраной земель.
Результаты:
произойдет включение более плодородных земель в сельскохозяйственный оборот, будут выведены из оборота малопродуктивные земли, произойдет закрепление населения и кадров на селе, появится настоящий хозяин земли, который будет заботиться о ее плодородии, применяя передовые методы агротехники, увеличится доступ крестьян к кредитам.
водопользования
Состояние орошаемых земель:
фонд орошаемых земель составляет 41091 га. Состояние отрасли регулярного орошения оценивается как критическое. В 2002 году поливная площадь по области составляет 1165 га;
остальные 39926 гектаров, в орошении не используется по причинам, неисправности оросительной сети, и полного физического износа, ухудшения организационных условий и особенно отсутствия финансовых и материально- технических ресурсов (таблица 8).
Наличие и состояние орошаемых земель Таблица 8 из них орошается Не используется орошаемых земель Нали- чие Всего Все- ухудшение отсутствие орошае- мых занято под посевом не засе- валось несправ- ность отсут- ствие во- ды почвенно-ме- лиорат.
финансо- вых средств земель ороситель ной сети ус ло вий Факт.
Акмо- линская 154 (из 1319га )
План.
приватизация и реформирование сельского хозяйства коснулось и подразделения орошения и водоснабжения. Основная тяжесть это финансовое обеспечение отрасли. Техника поливная устаревшая, требовала ремонта, ирригационные сети подачи воды в основном состоят из металлов, что привело к разбазариванию, растаскиванию оборудования, неисправность сети составила 39772 гектара;
отсутствие законодательной базы, регулирующей сельскохозяйственное водопользование, дороговизна ГСМ и электроэнергии, резкое сокращение поголовья КРС основного потребителя продукции орошаемых земель.
участие в разработке Водного кодекса Республики Казахстан;
субсидирование стоимости услуг по доставке воды сельхозтоваропроизводителям;
восстановление особо-аварийных участков, межхозяйственных каналов и гидромелиоративных сооружении.
Финансовое обеспечение:
Таблица 9
Наименование бюджетной программы г Субсидирование стоимости услуг по доставке воды сельхозтоваропроизводителям 250,0 287,5 Восстановление особо-аварийных участков, межхозяйственных каналов и гидромелиоративных сооруже- ний Ожидаемые результаты:
повышение рентабельности возделывания сельскохозяйственных культур;
увеличение урожайности;
повышение технологического уровня орошаемых земель.
5. Растениеводство
1) Оптимизация структуры посевных площадей.
Общая характеристика
За последние три года в отрасли растениеводства наблюдается тенденция стабилизации и роста производства продукции.
Начиная с 1999 года, область ежегодно получает сравнительно высокие урожаи сельскохозяйственных культур. Урожайность зерновых и зернобобовых культур в первоначальном виде составила в 1999 году -14,6 ц/га, 2000 году -9,4 ц /га, в 2001 году -13,1 ц/га; соответственно в весе после доработки 13,6-7,6-11,3 ц /га. В среднем урожайность зерновых и зернобобовых культур за период 1996 - 1998 годы к периоду 1999 - 2001 годов в весе после доработки возросла от 5,1 ц/га до 10,8 ц/га.
Несмотря на то, что объемы посевных площадей зерновых и зернобобовых культур в среднем за период 1999-2001 годы по сравнению с предыдущем периодом 1996 - 1998 годы, ниже на 0,5 млн. га, общая валовая продукция зерновых получена на 1,7 раз больше, в том числе пшеница на 1,9, ячмень на 1,5, овес на 1,5, картофель на 1,3, овощи на 1,9.
Анализ структур посевных площадей, начиная с 1996 года, хорошо прослеживает сокращение их объемов по годам и достижение минимума в 1999 году, а с 2000 года наблюдается увеличение.
По отношению к 1999 году в текущем году наблюдается увеличение посевных площадей по зерновым и зернобобовым на 851,2 тыс.га., из них пшеницы на 799,9 тыс.га., ячменя на 84,0 тыс.га., овса на 3,1 тыс.га., бобовых на 3,7 тыс.га., в тоже время уменьшены площади проса на 1,3 тыс.га, гречихи на 1,4 тыс.га., кормовых культур на 46,7 тыс.га. Приоритетной культуре, яровой мягкой пшенице, отводятся основные площади, ее удельный вес в структуре посевных площадей - 76,9 %, а в структуре зерновых культур - 79,4%, минимальные площади сева масличных культур 3,6 тыс.га, гречихи 0,7 тыс.га, проса 0,1 тыс.га.
сложившееся размещение сельскохозяйственных культур по видам без учета особенностей почвенно-климатических условий области и конъюнктуры рынка не обеспечивает устойчивое и конкурентоспособное ведение сельскохозяйственного производства;
структура посевных площадей по области в сочетании с фактическим наличием обрабатываемых паров, в объеме 13 % пашни не способна обеспечить освоение рекомендуемых севооборотов;
отсутствия семеноводства, в том числе элитного, твердой пшеницы, пивоваренных сортов ячменя, зернобобовых, масличных культур, многолетних и однолетних трав;
экономика большинства хозяйствующих субъектов не позволяет вести производство высокотехнологических культур;
Мероприятия по оптимизации структуры посевных площадей:
расширение посевных площадей элитного и первичного семеноводства твердой пшеницы, пивоваренного районированного сорта ячменя «Арна»
«селекции КИЗа, бобовых и масличных культур, многолетних и однолетних трав;
размещение сельскохозяйственных культур по зонам с учетом природно- климатических особенностей, в соответствии с рекомендациями КАЗНИИЗХа им.
А.И. Бараева.
Максимальные посевные площади пшеницы будут размещены в зоне южных черноземов и темно-каштановых почв т.е. в Шортандинском, Астраханском, Атбасарском, Аршалынском, Аккольском, Есильском, Жаксынском, Целиноградском, Егиндыкольском, в отдельных хозяйствах Сандыктауского, Щучинского, Буландинского, Енбекшильдерского, Ерейментауского, Зерендинского районов.
Вследствие короткого безморозного периода в Зерендинском, Щучинском, Буландинском, в некоторых хозяйствах Енбекшильдерского района в отдельные годы зерно и семена низкого качества, поэтому будет сокращение посевных площадей пшеницы, предпочтение - среднеранней и среднеспелой группе спелости, исключая среднепозднюю группу, а также предпочтение - культурам с коротким вегетационным периодом ячменю, в том числе пивоваренному овсу, зернобобовым, яровому рапсу.
В связи с низкой урожайностью минимальные площади пшеницы будут отводить в Коргалжинском, Жаркаинском, и Ерейментауском районах.
Размещать масличные: в Атбасарском, Шортандинском, Целиноградском, Астраханском, Аршалынском, Есильском, Жаксынском и Аккольском районах- подсолнечник и горчицу, в Сандыктауском, Зерендинском, Буландинском, Щучинском - рапс, сурепицу и горчицу на юге Астраханского, Целиноградского, Жаксынского, Аршалынского, Жаркаинского, Егиндыкольского, Ерейментауского, Коргалжинского - подсолнечник и сафлор.
Увеличение посевов зернобобовых культур: в Сандыктауском, Зерендинском, Буландинском, Щучинском, Аккольском, Шортандинском районах
- гороха и чечевицы, в Астраханском, Аршалынском, Енбекшильдерском, Есильском, Целиноградском, Жаксынском и Атбасарском-гороха и нута, в Егиндыкольском, Коргалжинском, Жаркаинском-нута.
Размещение твердой пшеницы в Атбасарском, Аккольском, Астраханском, Есильском, Жаксынском, Шортандинском, Зерендинском, Енбекшильдерском и Целиноградском районах.
Размещение крупяных культур: в Сандыктауском и Зерендинском районах - гречихи, в Шортандинском, Астраханском, Атбасарском, Есильском, Жаксынском, Аршалынском - гречихи и проса, в Коргалжинском, Егиндыкольском, Жаркаинском - проса.
Размещение озимой ржи в Сандыктауском, Щучинском, Аккольском, Буландинском, Зерендинском, Шортандинском, Астраханском:
объемы паров довести не менее 20,0% от площади пашни;
освоение рекомендуемых севооборотов.
Ожидаемый результат:
увеличение производства конкурентоспособной растениеводческой продукции;
самообеспечение населения области продуктами растениеводства;
укрепление кормовой базы, а следовательно развитие животноводства;
освоение научно - обоснованных севооборотов;
проведения залужения низкопродуктивной залежи с последующим переводом в улучшенные пастбища;
рост сырьевой базы для перерабатывающих предприятий.
Динамика основных видов продукции растениеводства в весе после доработки Таблица 10 Культура валовый сбор, тыс. тонн Урожайность, ц/га В В % к п.
п
В среднем за 1996- 1999- В % к В среднем за1996- 1998 г.г 2001 г.г 1998г.г среднем за 1996-1998 г.
г.г.
Зерно 1881,7 3260,4 173,3 211,8 в том чис- ле:
1533,8 2921,4 190,5 205,9 Ячмень 324,5 477,2 147,1 197,1 Овес 148,6 334,3 117,2 153,6 131,1 147,0 Овощи 189,5 113,8 176,2 Структура посевных площадей за период 1996-2001 г.г.
Таблица 11 2001г
Посевная площадь, всего 5306,0 4456,1 3756,9 3308,7 3741,4 Из них:
Зернобобовые культуры 4054,0 3633,3 3080,5 2728,2 3191,2 3297,3 в том числе:
3283,5 2991,3 2684,7 2358,7 2776,6 2862,8 681,0 582,9 362,6 307,6 380,4 401,9 Просо Гречиха бобовые Масличные культуры в том числе подсолнечник Кормовые культуры 1207,8 795,1 647,8 550,3 513,0 525,0 Плодовоягодные насождения Примечание: Данными по масличным культурам за период 1996-1998 г.г. по Акмолинской области в новых границах не располагаем Сравнительный анализ фактической структуры посевных площадей 2002 года с 1996 г., 1999 г., 2000 г., 2001 г. по Акмолинской области Таблица 12 Перечень основных сельскохозяйствен- по годам:
Результат 2002 г. +.-. к ных культур по группам 2002г 3309,0 3852,1 4107,8
-1198,2 798,8 366,4 255,7 Зерновые и зернобобовые 3579,4
-474,6 851,2 388,2 282,1 2358,6 3158,5
-125,0 799,9 381,9 295,7 391,6
-289,4
-10,3
-41,6
-14,9
-16,4
-11,6
Кормовые 550,0 503,3
-704,5
-46,7
-21,7
Удельный вес пшеницы в структуре посевных площадей и в структуре зерновых культур в 1996 г., 1999 г. и 2002 г. по Акмолинской области Таблица 13 1996 г.
2002 г.
% к га посевной зерно площади бобовым культурам 3158, Таблица 14 Намечаемые посевные площади основных сельскохозяйственных культур (тыс.га)
В среднем за 1999-2001 г.г.
2003 г.
2004 г.
2005 г.
В % 2005 г. к 1999-2001 г.
3072,2 3379,4 3479,4 116,5 В т.ч. пшеница 2666,0 2931,4 2971,6 3015,6 113,1 363,3 400,0 450,0 500,0 137,6 142,8 225,0 176,5 230,7 165,2 513,8 515,0 517,0 560,0 109,0 Примечание: Учитывая, значительное увеличение в текущем году сева зерновых культур, а также в дальнейшем выведение из пашни малопродуктивных земель, освоение и введение в пашню продуктивной залежи на 2005год объемы зерновых культур сохраняем на уровне 2002года.
В связи с тем, что из-за отсутствия семян в текущем году снижены посевные площади масличных культур и рынка сбыта продукции, всего посеяно - 3,6 тыс.га от намеченных объемов, в соответствии с индикативным планом на 2003, 2004, 2005 годы намечено увеличение на 316 % к уровню 2002 года.
2) Семеноводство
В связи с систематическими реорганизациями хозяйствующих субъектов вследствие экономического кризиса, многочисленным образованием крестьянских и фермерских хозяйств, существующая ранее отлаженная система семеноводства в области неурегулирована и находится не на должном уровне.
В текущем году всего высеяно семян зерновых и зернобобовых культур 450,8 тыс.тонн, из них высеяно кондиционными - 68,3 %, в том числе первого и второго класса - 43,3 %, некондиционными - 10,1% и непроверенными - 21,7 %.
Посев зерновых и зернобобовых культур проведен на площади 3579,4 тыс.
га, из них площадь засеяна сортовыми семенами - 67,0%, рядовыми - 11,3 %, до пятой репродукции - 52,0 %, пятой и массовой репродукциями - 26,3 %.
Проведенный анализ за период 1999-2002 г.г. показал, что в текущем году качество высеянных семян в процентном выражении остается ориентировочно на уровне, указанного периода прошлого года.
несовершенство законодательной базы;
отсутствие семеноводства зернобобовых, масличных культур, многолетних и однолетних трав;
недостаточное государственное субсидирование в прошлые годы элитного семеноводства зерновых культур, отсутствие субсидирования зернобобовых, масличных культур, картофеля, многолетних и однолетних трав;
отсутствие государственного субсидирования производства оригинальных семян сельскохозяйственных культур;
изношенность сельскохозяйственной техники, в том числе семяочистительной, практически отсутствие сушильной техники в хозяйствующих субъектах, а также в элитопроизводящих и семеноводческих хозяйствах;
слабая материально-техническая база на государственных сортоиспытательных участках, недостаток средств на обновление техники, оборудование, на приобретение в полном объеме пестицидов и минеральных удобрений отрицательно сказывается на сортоиспытание сельскохозяйственных культур;
сокращение поступления новых сортов сельскохозяйственных культур селекции Научно-исследовательских учреждений Республики Казахстан, а также зарубежья, в том числе СИБНИИСХоза на государственное сортоиспытание, ведет к завозу и распространению нерайонированных сортов, затрудняет выявление и районирование ценных сортов и гибридов;
недостаточный уровень подготовки кадров.
Меры по развитию семеноводства:
организация семеноводства зернобобовых, масличных культур, трав и картофеля, в том числе первичного и элитного;
восстановление и утверждение сети семеноводческих хозяйств и создание условий для их полноценного функционирования;
своевременное и квалифицированное проведение экспертизы качества семян, в том числе заготавливаемых в государственные ресурсы, не допуская высев непроверенными семенами;
внести предложение в Министерство сельского хозяйства:
способствовать поступлению на сортоиспытание новых сортов как селекции Научно-исследовательских учреждений Республики Казахстан так и зарубежья;
ежегодное рассмотрение и обсуждение итогов по сортоиспытанию районированных сортов в сравнении с перспективными, с участием специалистов по семеноводству, руководителей элитопроизводящих и семеноводческих хозяйств. Результаты доводить до сельхозтоваропроизводителей на совещаниях, семинарах, а также через средства массовой информации;
отпуск оригинальных семян Научно-исследовательскими учреждениями производить только элитопроизводящим хозяйствам, а при их перепроизводстве в семеноводческие и рядовые, при условии их реализации как элитные».
Поддержка государства в виде выделения денежных средств из республиканского бюджета:
на сохранение и развитие элитного семеноводства;
на проведение анализов семян на посевные качества элитопроизводящих хозяйств, государственных сортоиспытательных участков, государственных ресурсов семян;
на проведение анализов семян на посевные и сортовые качества в хозяйствующих субъектах всех форм собственности.
Поддержка из областного бюджета:
на обучение агрономов апробаторов направлять ежегодно 20-40 человек, организацию краткосрочных семинаров, совещаний перед началом проведения весенне-полевых, уборочных работ и других важных агрономических мероприятий;
на обучение руководителей крестьянских и фермерских хозяйств по вопросам технологии производства зерна и семян;
крестьянским и фермерским хозяйствам, на удешевление сортового, семенного материала с 1 по 3-ю репродукцию, в объеме 30,0-40,0 % их стоимости;
хозяйствующим субъектам, в том числе элитопроизводящим и семеноводческим на организацию производства масличных культур, многолетних и однолетних трав.
Таблица 15
Ед.
изм.
г.
Сохранение и развитие элитного семеноводства млн.
121,3 130,9 тен- ге
Субсидирование производства оригинальных семян Определение сортовых и посевных качеств семенного и посадочного материала элитхозов, госу- дарственных сортоиспытательных участков и станций, государственных ресурсов зерна Определение качества семян сельскохозяйственных товаропроизводителей т.тн 455,0 460,0 Примечание: * Объемы средств будут ежегодно доводиться в установленном порядке.
Выполнение намеченных мероприятий благоприятно скажется на сельскохозяйственном производстве, дальнейшем развитии семеноводства в области:
стоимость реализуемых семян элитопроизводящими хозяйствами будет снижена на 40 %, что будет способствовать доступности их сельхозтоваропроизводителям, проведению сортообновления и сортосмены, а следовательно повышению сортовых показателей семян в хозяйствующих субъектах области;
субсидирование производства оригинальных семян ускорит организацию производства семян элиты в необходимых объемах и ассортименте, а также ускорит внедрение в производство новых районированных сортов сельскохозяйственных культур, а следовательно совершенствование и оптимизацию структуры посевных площадей;
восстановление семеноводства зернобобовых, масличных культур, многолетних и однолетних трав, картофеля и овощей;
ежегодное обучение агрономов - апробаторов позволит качественно в обязательном порядке проводить апробацию сортовых посевов;
укрепление и финансовая устойчивость Научно-исследовательских учреждений, элитхозов и семхозов;
повышение урожайности и качества валового сбора сельскохозяйственной экономический рост хозяйствующих субъектов всех форм собственности.
Анализ качества высеянных семян зерновых и зернобобовых культур в новых границах Акмолинской области по данным ЗАО «Казагроэкс» (1999- 2002 г.г.)
Таблица 16 п.п.
Высеяно всего семян 306,0 100,0 387,3 400,3 450,8 из них:
Проверенных 265,2 317,9 353,2 Кондиционных 220,5 277,1 277,0 307,7 в том числе 1 и 2 класса 128,6 192,4 185,6 195,5 некондиционных в том числе по всхожести непроверенных Сортовых 294,7 297,1 302,1 До пятой репродукции 160,2 174,4 171,4 234,6 Пятой и массовой репродукции 105,0 143,5 125,7 118,6 Рядовых Таблица 17 Схема размножения, сортообновления и сортосмены в хозяйствующих субъектах Акмолинской области
3) Химизация.
Текущее состояние:
Вследствие низкой экономики, а также сокращения поголовья скота за последние годы практически прекращено внесение органических и минеральных удобрений. Так, в 2000 г. внесено минеральных удобрений - 300 тонн, в 2001 г.- 700 тонн.
Систематически не восполняемый вынос питательных веществ с урожаем привел к снижению валового сбора, потери качества зерна, ведет к истощению почв. Анализ, проведенный Акмолинским государственным институтом землеустройства показал, что по причине снижения общего плодородия почв произошло снижение балла бонитета на 5-10 параметров.
Учитывая создавшееся положение, Правительством Республики Казахстан, начиная с 2001 года, ведется субсидирование минеральных удобрений в объеме 40,0 % их стоимости.
Однако, несмотря на субсидии государства, большинство хозяйствующих субъектов не в состоянии приобрести удобрения, при минимальной потребности в целом по области 120,0 тыс.тонн, приобретено в 2001 году-2448 тонн, ожидается в текущем году - 3984 тонны.
высокая стоимость на минеральные удобрения препятствует приобретению и их внесению, ведет к нерентабельному сельскохозяйственному производству;
предлагаемый ассортимент минеральных удобрений не обеспечивает необходимый комплекс элементов питания растений, отсутствует производство калийных, азотных удобрений, а также производство двойного суперфосфата;
большие сложности возникают при внесении минеральных удобрений из-за слабой оснащенности и сильной изношенности специальной техники, особенно при внесении в пары;
не проводится мониторинг плодородия земель сельскохозяйственного назначения, почвенные карты, картограммы 20-30 летний давности;
затруднения сельхозтоваропроизводители испытывают при определении нормы внесения удобрений из-за отсутствия агрохимического анализа почв.
Меры по сохранению и воспроизводству плодородия почв:
восстановление станции химизации в области;
проведение агрохимического обследования земель аккредитованной ТОО «ПИСХ»«и лабораторией Акмолинского государственного института по землеустройству с одновременной разработкой рекомендации по эффективному применению минеральных и органических удобрений;
доведение объемов применения минеральных удобрений в целом по области в 2003 г. до 75,8 тыс. тонн д.в., в 2004 г. 87,3 тыс. тонн д.в., в 2005 г. - 119,1 тыс.тонн д.в;
проведение крупномасштабного обследования почв, включая определение балла бонитета;
проведение агрохимического обследования земель в 2003 г.- 545,0,0 тыс.га;
в 2004 г.- 570,0 тыс.га; в 2005 г.- 605,1 тыс.га;
оставление на полях и заделка соломы последующими агроприемами, а также измельчение и разбрасывание по мере возможности;
внесение органических удобрений в целом по области в 2003 г. до 10 тыс.
тонн, в 2004 г. до 10 тыс.тонн, 2005 году до 15 тыс. тонн;
субсидирование государством приобретение минеральных удобрений сельхозтоваропроизводителям области;
субсидирование государством применения протравителей и гербицидов разработать механизм ответственности за снижения плодородия земель сельскохозяйственного назначения и проект предложений направить в Министерство сельского хозяйства для совершенствования законодательства Республики Казахстана;
выделение сельхозтоваропроизводителям специальной техники для внесения минеральных удобрений на лизинговой основе.
Динамика по засоренности и проведению химической прополки Таблица 18 1997 г.
1998 г.
Засорено всего, тыс. га 1884,0 2620,0 2377,7 2442,0 2423,2 В том числе овсюгом 513,2 492,2 594,6 611,6 Фактически обработано гербицидами, тыс. га 657,5 649,6 647,6 1008,4 1143,1 В том числе против овсюга Процентов охвата Несмотря на увеличение объемов проведения химической прополки, которая составляет 50 % от засоренной в последние годы, сильно увеличивается засоренность посевов овсюгом.
Данные по применению протравителей семян зерновых культур Таблица 19 2000г.
Высеяно всего, тыс. га 350,0 320,8 305,3 398,5 Протравлено семян, тыс. тонн 217,0 155,8 156,9 239,5 263,0 Процент охвата Объем протравливания семян зерновых культур в последние годы составляет 61 - 66% от количества высеянных семян, в связи с погодными условиями идет интенсивное накопление фитопатогенов в почве и семенном материале остается высокой пораженность всеми видами болезней зерновых культур, пораженность пыльной головней пшеницы и ячменя 16%, твердой головней до 4%.
Пораженность посевов зерновых септориозом и ржавчиной отмечается на площади 700 тыс.га, распространенность находилась в пределах 25-50%, а объем применения фунгицидов составляет 6%.
Поддержка из республиканского бюджета:
на субсидирование минеральных удобрений, протравителей и гербицидов для приобретения сельхозтоваропроизводителями;
на восстановление агрохимической службы сельского хозяйства области;
проведение мониторинга плодородия почв;
Поддержка из областного бюджета, приобретение минеральных удобрений, проведение мониторинга плодородия почв за счет средств товаропроизводителей (таблица 20)
Таблица 20 изме- рен 179365,9 219648,9 259931,8 Субсидирование сельхозтоваропроизводителей на приобретение минеральных удоб- рений, протравителей и гербицидов, т.
Всего - в том числе: минеральные удобрения- всего на протравители и гербициды гербициды - (1,0 л/га аминная соль, левураум, 4,3 долларов США, курс 153 тенге)
80565,9 120848,9 161131,8 протравители - 1,5 л/тонн, витавакс, 7,4 долларов США, курс 153 тенге 98800,0 1623,2 1785,5 1964,0 лит- ров 310,3 341,3 465,5 511,9 13610,4 41133,0 Проведение мониторинга плодородия почв и определения химического состава 226,8 650,0 685,5 Примечание: * Объемы средств будут доводиться ежегодно в систематическое внесение минеральных и органических удобрений повысит плодородие почв, содержание в почве гумуса до 10-15%;
увеличение валового сбора урожая от 20 до 50 процентов;
повышение качества зерна и семян;
повышение культуры земледелия;
сокращение вегетационного периода;
уничтожение на посевах сорняков, вредителей и болезней;
обеспечение благоприятной фитосанитарной обстановки;
повышение экономики хозяйствующих субъектов;
4) Обеспечение сельскохозяйственной техникой.
Анализ состояния машинно-тракторного парка.
Обеспеченность сельскохозяйственной техникой хозяйствующих субъектов области крайне низок. Так, при потребности в расчете на уборочную площадь сельскохозяйственных культур комбайнами 14268 единиц в наличии имеется 8446, процент обеспеченности составляет 59,2%. Тракторами всех модификаций обеспеченность не превышает - 59,5 %.
Аналогичное положение по обеспеченности жатками и подборщиками. К тому же находящиеся на балансе предприятий более 80% сельскохозяйственной техники по срокам эксплуатации выработали свой ресурс. Средний возраст парка тракторов и комбайнов составляет 13-14 лет, при нормативном сроке эксплуатации не более 10 лет. Нагрузка на единицу техники в целом по области превышает норматив в 1,2 - 2,8 раза.
Начиная с 1994 до 1999 годы сельхозтоваропроизводители не приобретали новой техники. За последние три года приобретено 427 тракторов и 803 комбайнов.
В последние годы Правительством оказывается господдержка в виде размещения техники в лизинг.
По линии ЗАО «КазАгроФинанс» в 2001 году размещено в лизинг и реализовано по области МТЗ-82 - 72 единиц, Т-95.4 - 11 единиц, жатки ЖВП - 9,1
- 98 единиц и зерноуборочные комбайны «НАН» - 3 ед.
Как показывает анализ финансового состояния хозяйствующих субъектов сельскохозяйственного производства из общей численности лишь 10 - 15 % являются платежеспособными. Для большинства средних, мелких ТОО, «ПК» и крестьянским хозяйствам предоплата 25 %, от первоначальной стоимости, не доступны.
Приобретение основной сельскохозяйственной техники Таблица 21 штук Наименование техники Приобретено за последние три года В том числе по годам:
За счет:
/п
В ли- зинг
Фирм-ин- вес торов
Трактора, всех марок
Зерно-уборочные комбайны Жатки валковые Наличие основной сельскохозяйственной техники.
Таблица 22
Тракторы
Зерноуборочные комбайны Изношенность машинно-тракторного парка составляет 80% и более;
Дефицит оборотных средств и отсутствие ликвидного залогового имущества у сельхозтоваропроизводителей не позволяют приобретать необходимую технику и кредитные ресурсы банков второго уровня;
Недоступность кредитных ресурсов из-за высоких ставок вознаграждения банков второго уровня.
предусматривается кредитование закупа техники и запчастей отечественного и зарубежного производства для последующей передачи в лизинг организация одной МТС в области с участием государственных структур на начальном этапе их деятельности с последующей продажей государственной доли конкурентному сектору;
бюджетное кредитование, краткосрочный кредит на 1 год;
предоставление льготного периода по погашению основной суммы долга и выплате вознаграждения;
софинансирование банками 2-го уровня.
Расчет потребности средств на приобретение техники для частичного обновления машинно - тракторного парка сельского хозяйства Акмолинской области в 2003 - 2005 г.г.
Таблица 23
Наименование машин
(марки)
Наличие на 1.08.
Кол-во
Сумма
Ориентиро- вочная техники цена необходи- мая техники ко- торую которую машины для необходимо необхо- димо (тыс.
приобрести приобре- тения тенге)
(10% к сти наличию)
нали- чию)
Тракторы:
МТЗ, ЮМЗ
Т-4, Т-95.4
Зерноуборочные кома- байны «Енисей», «Нива»
Жатки ЖВП-9,1
Сеялки СЗС-2,1
ИТОГО:
необходимая
Ориентировочная приобретения в течение 3-х лет Принимая во внимание, что до 50 процентов предполагаемой покупки техники будут приобретены за счет средств инвесторов и в основном вся техника размещается в лизинг, необходимы кредитные ресурсы для оплаты первоначальной стоимости.
Потребность кредитных ресурсов приобретение техники на лизинговой основе.
Таблица 24 млн. тенге Всего кредитных ресурсов 850,0 980,0 1020,0 В т.ч. кредитование из республиканского бюджета (20%)
170,0 196,0 204,0
Из областного бюджета (20%)
Из районного бюджета (20%)
Софинансирование банка 2-го уровня (40%)
340,0 392,0 408,0
Объемы ассигнований могут быть уточнены в установленном законодательством порядке по результатам рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий финансовый год.
На организацию МТС
В области за последние три года организовано 13 МТС, в настоящее время функционируют 10. Из-за низкой оснащенности сельскохозяйственной техникой, услуги, оказываемые ими, не обеспечивают выполнение агротехнологических мероприятий в полном объеме.
Недоступность кредитных ресурсов из-за высоких ставок вознаграждения.
Кредитование из Республиканского и местных бюджетов, среднесрочные кредиты сроком на 3 года.
Софинансирование банками 2-го уровня.
Расчет потребности в технике и денежных средствах при создании МТС по обработке 10000 га пашни.
Таблица 25
Наименование ма- шин, марка Показа- тель Количество необхо- димых машин Ориентировочная цена 1 ма- шины тыс. тенге Суммарная стоимость машин млн. тенге Нор- ма- тив исчисле- нормати- ва «Кировец» К-701 1000 га пашни МТЗ ДТ-75М 26,04 325,5 13,35 посев.
пл.
11,28
Жатка ЖВН-6 уб. площ 135,63 Комбайн «Енисей 1200»
Итого:
Примечание: посевные площади приняты за 65% площади пашни; - раздальная уборка - 50% В крестьянских и фермерских хозяйствах состредоточено более 800 тыс.
гектаров посевной площади, половина из них переданы по договору крупным сельхозформированиям в аренду на основе оплаты после проведения уборочных работ путем возврата зерном от 15 до 20% от фактической сложившейся урожайности. В пределах на 6 - 10 процентов площади крестьянских хозяйств оказываются услуги машинно-технологическими станциями.
По предложениям сельхозорганов на местах есть необходимость организации МТС-4 единиц без учета создания МТС по линии ЗАО «КазАгроФинанс».
При этом площадь подподающая под сервисное обслуживание 4 МТС составит 250 тыс. гектаров. Следовательно для организации дополнительно 4 МТС потребуется сельскохозяйственной и обрабатывающей техники на сумму 7,97 млрд.тг. Учитывая, что вся техника размещается в лизинг, необходимы средства для оплаты 25% первоначальной стоимости размещаемой в лизинг техники.
Таким образом, необходимые кредитные ресурсы составят на три года 1,99 млрд. тенге.
Потребность кредитных ресурсов для организации МТС в районах Акмолинской области.
Таблица 26
В т.ч. кредитование из республиканского бюджета кредитование из областного бюджета кредитование из районного бюджета Софинансирование банка 2-го уровня Произвести обновление существующего машинно-тракторного парка в среднем на 90 %.
Повышение эффективности производства сельскохозяйственных культур.
Рост доходов сельхозформирований.
Сервисное обслуживание по обработке, посеву, уборке урожая и проведение ремонта техники мелких ТОО и крестьянских, фермерских хозяйств.
Увеличение рабочих мест.
6. Основные направления развития сельхозмашиностроения Ввиду неплатежеспособности сельхозтоваропроизводителей и связанного с ней отсутствия спроса выпускавшие сельскохозяйственную технику предприятия диверсифицировали номенклатуру производимой продукции и в результате в настоящее время практически нет предприятий, специализирующихся только на производстве сельскохозяйственной техники В области имеются работающие предприятия, выпускающие прицепные сельхозорудия и запасные части к сельхозмашинам:
Филиал №20 РГП «Енбек-Кокшетау» (г.Атбасар) ключевой продукцией является производство дисковой бороны разной модификации (БДТ-7,0; 7В; 7Л (лущильник); БДТ-5,2; БНТ-1,5; БНТ-2; БНТ-3), дисковая борона предназначена для рыхления и подготовки почвы под посев. Она незаменима при уничтожении сорняков и измельчении пожнивных остатков;
ТОО «Кокшетауский завод радиоэлектронного оборудования»«выпускает запасные части к сельхозмашинам (вариаторы, палец двойной режущего аппарата, сегменты, шкивы для комбайнов «Енисей»«и «Нива» и т.д.);
ТОО «Мате№» имеет возможность изготовить более 30 наименований запасных частей;
Филиал ОАО «Казахстантрактор» (бывший завод поршневых колец г.
Макинск) основной деятельностью является производство поршневых колец автомобильных и тракторных двигателей;
ОАО «Тыныс» в номенклатуре выпускаемой продукции есть и продукция предназначенная для сельского хозяйства (опрыскиватель ПСО-2000, запасные части к жатке, огнетушители);
ТОО «Агроремонт» изготавливает запасные части к сельхозмашинам;
ТОО «Целингормаш» с целью снижения себестоимости предложило изготовить ковши для погрузчиков зерна, типа КПШ, из пластмассы вместо металла;
ЗАО «СПЗ» изготавливает ножи для сенокосилок.
отсутствие необходимых оборотных средств у местных производителей и наличие у них долгов по обязательным платежам;
нехватка кадров среднего звена в сельхозмашиностроении;
отсутствие организованной сети дилеров по реализации производимой отсутствие необходимой рекламной информации по производимой продукции предприятиями сельхозмашиностроения.
восстановление и формирование базы данных: для машиностроительных предприятий о потребности в запасных частях, для сельхозтоваропроизводителей о потенциальных возможностях промышленных предприятий области;
организация и оказание содействия в реализации производственной кооперации сельхозмашиностроительных предприятий;
привлечение государственного кредита для производства остродефицитных проработка вопроса расширения подготовки кадров в профессионально- технических лицеях (ПТЛ) и средних специальных учебных заведениях;
реализация научно-технических и инновационных программ и проектов, направленных на разработку и внедрение сельскохозяйственной техники.
Таблица 27
Кредитные ресурсы
Кредитование производства запасных частей в области будут задействованы промышленные предприятия, выпускающие остродефицитные запасные части для посевной и уборочной техники, а также для кормопроизводства и первичной переработки сельскохозяйственной продукции;
создание новых рабочих мест;
Создание дополнительных рабочих мест Таблица 28 Направления Будет созданы рабочие места Организация производства дефицитных частей к сельхозмашинам
7. Защита и карантин растений
1) Защита растений
В Акмолинской области сельскохозяйственным культурам причиняют вред около 50 видов многоядных и свыше 100 видов специализированных вредителей, более 70 видов болезней и около 120 видов сорных растений.
Фитосанитарная обстановка по распространению особо опасных вредителей и болезней, за исключением саранчовых вредителей, оценивается как сложная.
Ежегодно проводятся химические защитные мероприятия по борьбе с особо опасными вредителями, болезнями растений и сорной растительностью. Так начиная с 1999 года протравливание семенного материала проводится на 156,3 тыс.тонн, в 2000 году 239,5 тыс. тонн, в 2001 году 263,0 тыс. тонн. По борьбе с сорной растительностью зерновых культур в 1999 году на площади 647,6 тыс.га, в 2000 году на площади 1008,4 тыс.га, в 2001 году на площади 1143,1 тыс.га.
Борьба с саранчовыми проводилась в 1999 году 476,5 тыс.га, в 2000 году 1750,6 тыс.га. в 2001 году 439,5 тыс.га. Борьба с болезнями зерновых культур (септориоз, ржавчина) проводилась в 1999 году 33,6 тыс.га, в 2000 году 1,8 тыс.га, в 2001 году на площади 30,6 тыс.га. Борьба с серой зерновой совкой в 1999 году на площади 4,1 тыс.га, в 2000 году не проводилась, в 2001 году на площади 33,2 тыс.га. (таблица 29).
Основными причинами ежегодной сложной фитосанитарной обстановки на территории области являются:
увеличение бросовых земель, а также неполного выполнения комплекса защитных мероприятий в совокупности с благоприятными погодно- климатическими условиями для развития и распространения вредных организмов;
невыполнение всего комплекса защитных мероприятий из-за ограниченных возможностей бюджета и сельхозтоваропроизводителей.
Данные по распространению особо опасных вредителей и болезней сельскохозяйственных культур и проведению борьбы против них в 1998-2002 г.г .
Таблица 29
Подлежащие обработке и фактически обработанные площади по годам, тыс. га Наименование особо опасных вредителей и болезней Прогноз заселения на 2002 г.
подле- жало обра- ботке фактиче- ски об- работа- но Саранчовые 293,34 138,13 906,4 476,5 1750,6 439,5 140,8 Зерновая совка 41,36 125,0 Вредная черепашка Гессенская муха 190,0 Хлебный жук Хлопковая совка Паутинный клещ 604,6 160,4 474,5 30,565 272,0 Ржавчина и септори- оз Государственное управление и регулирование, координацию и организацию работ по защите растений осуществляет на республиканском уровне Министерство сельского хозяйства, на областном и районном уровнях соответствующие территориальные управления министерства;
Проведение обследований на выявление особо опасных вредителей и болезней растений выполняет Республиканское государственное предприятие «Фитосанитария»;
Борьба с особо опасными вредителями и болезнями сельскохозяйственных растений по утвержденному перечню финансируется за счет бюджетных средств Республиканского бюджета:
1) Саранчовые 3) Гессенская муха 5) Хлебные жуки
2) Серая зерновая совка 4) Ржавчина и септориоз 6) Вредная клоп-черепашка Проведение химических обработок других вредителей, болезней растений и сорняков выполняют сами сельхозтоваропроизводители и фирмы-исполнители, оказывающие услуги на договорной основе в конкурентной среде (таблица30).
Данные по финансированию и проведению борьбы с особо опасными вредителями и болезнями растений в 1998-2002 г. г.
Таблица 30 1998 г
Потребность в средствах, млрд. тенге Предусмотрено выделение, млрд. тенге Фактически выделено, млрд. тенге Профинансировано работ, тыс. га 18554,711 4749,235 обследова- пестицыды 442680,406 116390,191 76928,877 62600,276 Оплата ра- бот 6602,052 59936,935 Болезни зерновых Другие вредители (паутинный клещ, хлопковая совка, гессенская муха, хлебный жук объемы средств, выделенных из республиканского бюджета в 2000-2001 годах, обеспечили проведение борьбы в полном объеме только против саранчовых вредителей. Борьба с другими особо опасными вредителями из-за недостаточного бюджетного финансирования не проводилась в полном объеме, что приводит к ухудшению фитосанитарной обстановки;
отсутствует мониторинг развития и распространения других вредителей, болезней растений и сорняков;
отсутствует структура, осуществляющая систематический мониторинг развития и распространения вредителей, болезней растений и сорняков;
практически не ведется мониторинг развития и распространения других вредителей, болезней растений и сорняков ввиду отсутствия должного финансирования и службы фитосанитарной диагностики и прогноза;
не проводится подготовка специалистов по специальности «Защита растений»в высших учебных заведениях, а также повышения квалификации специалистов в учебных и научно-исследовательских учреждениях зарубежных стран.
создание областного методического центра фитосанитарной диагностики и прогноза, с пунктами прогнозов в районах для осуществления фитосанитарных наблюдений, учета и прогнозирования развития и распространения всех вредителей, болезней растений и сорняков;
осуществление необходимых обследований объектов фитосанитарного контроля на выявление особо опасных вредителей и болезней растений;
проведение всего комплекса фитосанитарного мероприятий по борьбе с особо опасными вредителями и болезнями растений в полном объеме.
Расчет финансовых средств необходимых для проведения мероприятий по особо опасным вредителям, болезням по объемам на уровне текущего года Таблица 31 Требуется Итого Про- гноз.
Затраты на химпре- параты (средние)
препаратов затрат
Средняя стои- мость монито- ринговых Под- лежит обслед Необходи- мо средств на обслед Затраты по услу- гам исполнителей (средние)
на тыс. тенге объ- ем обследований 1 ма на 1 тыс. тен- тенге Стои- мость 1 литра (тенге)
бот- ки химическую обработку, (химпреп., услуги)тыс рас- хо- да 1 га 827,5 4716,7 14,08 54714,8 169,7 23893,7 78608,5 Серая зерновая совка 2505,0 13777,5 30218,7 257,8 32225,0 62443,7 Гессенаская муха 805,0 4747,0 44223,2 25599,5 69822,7 Септориоз, ржавчина 1500,0 8100,0 122,4 421668,0 209,5 56984,0 478652,0 309412,0 550824,7 138702,2 689526,9 Таблица 32 Наименование мероприятий Необходимая сумма, млн. тенге Проведение обследований на выявление особо опасных вредителей и болезней Организация мероприятий по борьбе с особо опасными вредителями и болезнями 689,5 758,4 Итого по защите растений 720,4 792,3 законодательством порядке.
Ожидаемые результаты реализация программы в области защиты и карантина растений позволит:
предотвратить дальнейшее увеличение площадей, заселяемых особо опасными вредителями и болезнями;
снизить ущерб от особо опасных вредителей и болезней до хозяйственно неощутимого уровня;
создать благоприятную фитосанитарную обстановку на территории создать оптимальную структуру службы защиты растений.
2) Карантин растений
В Акмолинской области распространено 3 карантинных объекта - горчак ползучий (розовый), капровый жук, колорадский картофельный жук.
Объемы ввозимой подкарантинной продукции возрастают, ежегодно из многих стран мира и других областей Казахстана поступает подкарантинная продукция, представляющая угрозу проникновения карантинных объектов.
Карантинная обстановка во многих странах, импортирующих продукцию в Акмолинскую область остается сложной. (таблица 33)
Данные по количеству и площадям распространения карантинных объектов на территории Акмолинской области (по результатам обследования 2001 года)
Таблица 33
Карантинные сорняки
Площадь, тыс. га
Карантинные вредители Горчак ползучий Колорадский жук Капровый жук 2 пром. помещения Государственное управление и регулирование, координацию и организацию работ по карантину растений осуществляет на республиканском уровне Министерство сельского хозяйства, на областном и районном уровнях соответствующие территориальные управления министерства.
Первичный досмотр подкарантинной продукции на границе, а также обследование трехкилометровой зоны осуществляют государственные инспектора по карантину растений пограничных постов. Вторичный досмотр и выявление карантинных объектов по месту поступления подкарантинной продукции, досмотр и экспертизу при их вывозе, а также мониторинг развития и распространения карантинных объектов осуществляют государственные инспектора по карантину растений областного и районных территориальных управлений министерства.
Проведение обследований территорий на выявление карантинных объектов, мониторинг развития и распространения карантинных объектов осуществляет Акмолинской областной филиал Республиканского государственного предприятия Фитосанитария.
Проведение химических обработок выполняются за счет средств Республиканского бюджета, а также самими сельхозтоваропроизводители и фирмы-исполнители, оказывающие услуги по обработке на договорной основе, в конкурентной среде.
Проведение анализов и экспертиз образцов подкарантинной продукции, а также подтверждение принадлежности объектов к карантинным видам, выявление скрытой зараженности карантинными объектами импортного посадочного, семенного материала проводят госучреждения «Республиканская карантинная лаборатория»« и Республиканский интродукционно-карантинный питомник плодово-ягодных культур Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.
Действует Закон Республики Казахстан «О карантине растений» от 11 февраля 1999 года и Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан «О карантине растений» от 15 февраля 2002 года.
В соответствии с Законом Республики Казахстан «О карантине растений»
финансирование государственных мероприятий по локализации и ликвидации карантинных объектов, осуществляется за счет средств республиканского бюджета.
не укомплектованы инспекторами по карантину растений аппарат областного, городских, районных территориальных управлений МСХ РК, а также фитосанитарные посты на транспорте. Всего дополнительно требуется 40 ед;
слабое материально-техническое оснащение инспекторов по карантину растений областных, городских, районных территориальных управлений, а также фитосанитарных постов на транспорте;
недостаточна обеспеченность госинспекторов по карантину растений методической, справочно-информационной литературой, методиками по карантинным объектам, соответствующими международным нормам и стандартам в области карантина растений, нет информации об изменениях в распространении карантинных объектов в странах - основных торговых партнерах Республики Казахстан;
недостаточно квалифицированных кадров по карантину растений из-за отсутствия в учебных заведениях специализированных факультетов данного профиля;
крайне недостаточно финансирование мероприятий по локализации и ликвидации очагов карантинных объектов.
завершить доукомплектование государственными инспекторами по карантину растений территориальных подразделений и фитосанитарных постов на транспорте. Укрепить их материально-техническое оснащение;
повышение квалификации и обучение специалистов по карантину растений в учебных заведениях, специализированных научно-исследовательских учреждениях и карантинных лабораториях;
ежегодное выделение из республиканского бюджета средств для выявления, локализации и ликвидации очагов карантинных объектов в необходимом объеме;
создать центр по обучению и повышению квалификации инспекторов по карантину растений.
Для выполнения программы в области карантина растений в 2003-2005 годах необходимо выделение средств из республиканского бюджета в сумме 923,8 млн. тенге.
Таблица 34
Необходимая сумма,
Создание отделов по карантину растений в областных территориальных управлениях МСХ Укомплектование государственными инспекторами по карантину растений действующих ветеринарно- фитосанитарных постов Укомплектование государственными инспекторами по карантину растений городских территориальных управлений МСХ Укомплектование государственными инспекторами по карантину растений районных территориальных Переподготовка и повышение квалификации инспекторов по карантину растений Материально-техническое оснащение Проведение мероприятий по ликвидации очагов карантинных объектов 236,9 283,0 Приобретение специального оборудования, оргтехники и других средств для 15 фитосанитарных пунк- тов и постов по карантину растений Приобретение специального оборудования, оргтехники и других средств для областного территориаль- ного управления МСХ РК Приобретение специального оборудования, оргтехники и других средств для городских территориаль- ных управлений МСХ РК Приобретение специального оборудования, оргтехники и других средств для районных территориаль- Итого по карантину растений 282,5 297,6 310,1 законодательством порядке по результатам рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий финансовый год (Таблица 36)
создание благоприятной фитосанитарной обстановки по карантинным объектам на территории республики;
соответствие системы карантина растений области международным нормам и стандартам;
повышение эффективности работ по охране территории области от карантинных объектов;
обеспечение агропродовольственной безопасности, конкурентоспособности и свободный доступ отечественной продукции на внешний рынок.
Расчет финансовых средств, необходимых для проведения мероприятий по ликвидации очагов карантинных объектов Таблица 35 Подлежит обработ- Требуется препарата Средняя стоимость препара- Средняя стоимость услуг исполни- Итого, ке, тыс. га тыс. литров та, тенге на 1 га телей, тенге/1 га Горчак ползучий (розовый)
253,2
Колорадский картофельный жук 0,315 1,433 236,948 В основу расчетов положена стоимость гербицида «Ураган» (средняя стоимость - 8,5 долларов/л; норма расхода препарата - 3 л/га), инсектицида «Каратэ» (средняя стоимость - 18 долларов/л; норма расхода препарата - 0,1 л/га), фумиганта «Магтоксин» (средняя стоимость - 32 доллара/кг; норма расхода препарата - 0,012 кг/куб.м.).
В таблице раздела «Финансовое обеспечение» сумма потребности финансовых средств необходимая для ликвидации очагов карантинных объектов завышена в связи с ожидаемым расширением очагов карантинных организмов.
8. Животноводство
1) Производство основных видов продукции животноводства Текущая ситуация Акмолинская область до реформ производила молока и мяса в объемах достаточных для обеспечения собственных потребностей и осуществления поставок в промышленные регионы Казахстана. Вследствие кризиса и снижения покупательной способности населения в области произошел обвал животноводства и перерабатывающих предприятий, подобно республиканскому Поголовье скота и птицы Таблица 36 (тыс. гол )
Крупный рогатый скот 815,0 592,6 386,3 302,2 333,4 346,3 360,2 В т.ч. коровы 335,7 191,0 154,7 165,9 172,5 177,8 Дойное стадо Овцы и козы 555,5 336,2 196,3 167,9 181,5 200,3 Свиньи 366,2 224,4 156,2 138,4 155,3 168,2 180,4 Лошади 122,6 102,8 Верблюды 3680,7 2496,0 2255,1 2166,7 1833,5 2199,1 2431,0 В 2001 году произошло увеличение поголовья по всем категориям хозяйств по сравнению с 2000 годом. Это связано с ростом спроса на продукцию животноводства.
Прогноз поголовья скота и птиц на 2002-2005 гг.
Таблица 37
(тыс. голов, на конец года)
Факт
Оцен- ка 2005 г. к 2000 г. в % 246,3 372,9 380,7 393,8 113,7 177,7 179,5 184,8 186,6 108,1 200,2 210,8 226,9 241,3 132,9 180,5 183,7 188,5 196,7 116,9 114,5 0,087 0,075 0,078 126,1 Прогноз производства мяса, молока, шерсти и кожсырья за 2000 - 2005 годы Таблица 38 (тыс. тонн)
Производство
Оценка
Мясо, всего (в убойном весе), тыс. тонн Молоко, всего, тыс. тонн 366,3 386,1 393,9 400,5 406,5 Яйцо, млн. шт 162,8 181,7 187,5 193,5 Шерсть, тыс. тонн Кожсырье: крупное, тыс. шт.
164,7 164,5 178,2 181,2 186,2 Кожсырье: мелкое, тыс. шт.
102,4
Баланс всех видов мяса и мясопродуктов в пересчете на мясо за 1995-2001 годы.
Таблица 39
(тысяч тонн)
1. Ресурсы
Запасы на начало года Производство (в убойном весе)
Импорт
ИТОГО ресурсов 128,3 122,8
2. Использование
Экспорт за пределы области Потреблено населением Запасы на конец года потребление мяса населением на внутреннем рынке за последние два года на одном уровне вывоз мяса за пределы области в 2001 году к уровню 2000 года увеличился на 0,4 тыс. тонн.
Баланс всех видов молока и молочных продуктов за 1995-2001 годы.
Таблица 40 521,6 374,1 335,3 354,5 Итого ресурсов 664,1 595,7 419,5 381,4 396,1 414,2 441,6
2. Использование Производственное потребление на корм Потери 306,9 271,4 110,5 в 2001 году к уровню 2000 года наблюдается снижение импорта молочных продуктов, при увеличении производства;
потребление на душу населения молока и молочных продуктов ежегодно увеличивается.
Поголовье стада коров уменьшилось на 52% по сравнению с началом 90-х годов. Удельный вес племенных поголовье коров молочного направления сократился до 3 процентов, валовой надой сократился вдвое. Значительная часть поголовья (до 90 %) содержится в личных подсобных хозяйствах населения (ЛПХ) и 90 - 95% животноводческой продукции производится в них.
Рост валового производства отмечается с 1999 года по настоящее время, после значительного спада в 1991- 1998 г.г., происходит в основном за счет хозяйств частного сектора.
Доля производства молока и мяса специализированных хозяйств в области незначительна и составляет 10-12% от общего производства.
Лишь промышленное птицеводство сохранило стабильное и динамичное развитие. На сегодняшний день их доля в производстве мяса птицы-60,9%, яиц составляет 66,5%.
Начиная с 1999 года, в связи с повышением цен на животноводческую продукцию отрасль обеспечивает рентабельность производства. Опыт хозяйственной деятельности ряда хозяйств области показывает, что производство продукции достигает высшей рентабельности, когда производимая с/х продукция перерабатывается в собственных цехах и реализуется на потребительском рынке в виде продуктов питания через магазины предприятия.
Наличие средних и крупных хозяйств Акмолинской области на 1 октября Таблица 41 Молочноное ското- водство Мясное ското- Свиноводство Овцеводство Коневодство Птицеводство крупное Сред- круп- Сре- Количество ферм Поголовье отсутствие перерабатывающих цехов по переработке животноводческого сырья и заготовительных пунктов;
недоступность кредитных средств из-за высоких ставок вознаграждения;
дефицит финансовых средств направляемых на приобретение племенного поголовья животных и высокотехнологического оборудования.
улучшение обеспечения населения важнейшими продуктами питания за счет местного производства;
сокращение импорта молочных продуктов;
создание рабочих мест на селе;
увеличение ресурсов сырого молока направляемого на промышленную переработку;
значительное сокращение межсезонных простоев в производстве продуктов питания( октябрь - апрель календарного года).
Меры по развитию специализированных хозяйств:
кредитование из местных бюджетов, долгосрочные кредиты сроком на 5 лет;
предоставление льготного периода по погашению основной суммы долга и выплате вознаграждения софинансирование банками 2 уровня;
Расчеты объемов финансирования на развитие специализированных хозяйств на 2003-2005 годы Таблица 42 (млн. тенге)
Строительство и реконструкция животноводческих помещений в 21 хозяйствах области Приобретение (покупка) племенного ремонтного молодняка Приобретение (покупка) недвижимости для организации торговой точки в г. Астане Реконструкция оборудования перерабатывающих цехов и предприятий Приобретение спец. автотранспорта с холодильным оборудованием Оборотные финансовые ресурсы для закупа у населения молока и живого скота: - молока
- живого скота
Всего финансовых средств 1082,4 1284,0 1634,0 кредитование из областного бюджета (20%)
321,0 кредитование из районного бюджета (20%)
За счет собственных средств и средств инвесторов
2) Племенное дело
Таблица 43
Вид животных на 01.01.1990 года на 01.01.2002 года Кол.
из них плем плем, хозяйств скота, маток уд.
хозяйств голов веса гол.
скота
КРС 694,3 359,2
Овцы 431,2 191,2 417,1 179,3 172,3 0,072 Птицы 510,0 на 01.10.2002 года плем.
скота,тыс.
хозяй ств 402,4 233,7 217,8 2794,2 За период с 1990 по 1999 годы численность племенного крупного рогатого скота сократилась в 18,5 раз, в том числе коров в 20,3 раза, свиней в 51,4, лошадей в 31,5 раза. Количество племенных хозяйств сократилось с 44 до 12. В настоящее время генофонд племенных животных области сосредоточен в 13 племенных хозяйствах. Из них 7 хозяйств занимается совершенствованием крупного рогатого скота, 4 лошадей и по одному хозяйству - овец и птиц. По состоянию на 1 января 2002 года общая численность племенного поголовья крупного рогатого скота составляет 9604 голов, лошадей 205, овец 3175 голов и птицы - 16800 голов.
Удельный вес племенного к общему поголовью КРС составляет 2,7%, коров 2,3, овец 1,6, лошадей 0,3 и птицы 0,7%. Начиная с 2001 года племенным хозяйствам оказывается из республиканского бюджета государственная поддержка, направленная на удешевление племенной продукции. В 2001 году получено дотаций за реализацию племенного молодняка 7,148 млн. тенге. Реализовано племенными хозяйствами 615 голов молодняка КРС мясных пород, 95 голов молодняка КРС молочных пород, 800 голов овец Эдильбаевской породы и 21 лошадей русской рысистой породы. В текущем году также оказана государственная поддержка, направленная на удешевление племенной продукции.
Из Республиканского бюджета выделено субсидии на реализацию племенного молодняка 11874 тыс.тенге, на реализацию семени быков-производителей 27174 тыс. тенге, на реализацию племенного яйца 12000 тыс. тенге.
В области осуществляют поставку хозяйствующим субъектам спермодоз для искусственного осеменения с/х животных два дистрибьюторских центра. В ОАО «Асыл-тулик» и «Кулагер» сосредоточены 1248,2 тысяч доз семени, из них молочного - 1141,8 тысяч доз, мясо-молочного - 17,8 тысяч доз и мясного направления - 88,5 тысяч доз. Под непосредственным технологическим контролем в области функционируют 226 пунктов искусственного осеменения. За 2001 год по области искусственно осеменено 29992 голов. Процент охвата искусственным осеменением составил 17,8%.
Для динамичного развития племенных хозяйств государством предусмотрено субсидирование по следующим направлениям:
на частичное (до 50%) удешевление реализованного племенного молодняка;
на частичное( до 50%) удешевление реализованного племенного яйца;
на частичное ( до 50%) удешевление реализованного семени быков- производителей.
Организация племенных хозяйств в Акмолинской области на 2003-2005 годы.
Таблица 44
Виды животных
Продуктивное коневодство Организация специализированных хозяйств в Акмолинской области на 2003- 2005 годы.
Таблица 45
Количество хозяйств
Развитие молочного скотоводства Племенная база и объем субсидирования на 2002 год Меры приоритетной господдержки на 2003-2005 годы Таблица 46 Количество пле- менных хозяйств Наличие пого- ловья, гол.
Квота на реализацию пле- менного молодняка Норматив удешевле- ния 1 ц живой массы Выделяется субсидий на 2002 год, тыс. тенге Го- Ожидаемый объем реализации племенной про- Сложившаяся стоимость 1 ц ж /м плем Норматив удешев- Трубуется субсидий, прод., за 1 ц ж/м племпрод.
По предприятиям ОАО «Асыл-тулик» и ОАО «Кулагер» субсидии государства направляются на удешевление спермодоз до 50%.
Развитие мясного животноводства Развитие мясного скотоводства и меры государственной поддержки:
Меры государственной поддержки на 2003-2005 годы Таблица 47 Ожидаемый объем Направле- ние господ Сложившаяся себестоимость 1 ц ж/м племпрод., тенге Норматив удешевления, за 1 ц ж/м племпрод.
Требуется субси- дий, тыс. тенге держки реализации племен- ной продукции приоритет- ное Племенная база и объем субсидирования на 2002 год плем. хозяйств Наличие поголо- вья, гол.
Квота на реализацию племен- ного молодняка Норматив удешевления 1 ц живой массы 2002 г., тыс. тенге Развитие овцеводства и меры государственной поддержки:
Меры государственной поддержки производства мяса на 2002 год Таблица 48 Направление Ожидаемый объем реализации Сложившаяся себесто- Норматив удешевления за 1 ц ж/м поддержки племенной продукции имость 1 ц ж/м субсидий, племенной гол продукции Приоритет.
Норматив удешевления за 1 ц Ожидаемый объем реализа- ции племенной продукции Сложившаяся себе- стоимость 1 ц ж/м ж/м племенной продукции направление господдерж- Требуется суб- сидий, тыс. тен- Развитие коневодства и меры государственной поддержки (таблица 49 Таблица 49 господдержки приоритетное Развитие птицеводства и меры государственной поддержки (таблица 51):
Таблица 50
Меры приоритетной господдержки Ожид.
Сложившаяся себестоимость 1 шт Норматив удешевления за 1 шт плем.яи- Крос- сы ца дий, объем пл. яиц рал.
яиц шт.
мясн.
напр.
Количество плем. хо- зяйств Наличие поголовья, Норматив удешевления 1 шт. плем.
яйца
Выделяется субсидий на 2002 г., тыс.
мясного направления
Ожидаемый результат
Развитие дистрибьюторских центров на 2003-2005 годы.
Таблица 51
Ожидаемый объем рализации спермо- Сложившаяся себестои- Норматив удешевления Требуется субсидий го- продукции (тысяч доз)
мость (тенге)
1 дозы (тенге)
Финансирование
Для обеспечения полного охвата искусственным осеменением необходимо обеспечить дополнительное развертывание п.и.о. в количестве-191 штук. В настоящее время сдерживает развертывание пунктов отсутствие оборотных средств на приобретение криогенного оборудования и средств на содержание техников-осеменаторов.
Потребность финансовых средств для открытия новых пунктов искусственного осеменения коров по Акмолинской области.
Таблица 52 ( млн.тенге)
Требуется открыть новых пунктов (единиц)
Необходимо финансовых средств (из расчета 100 тысяч тенге за 1 пункт)
Программой предусматривается выделение средств из областного бюджета в 2003 году 20 млн. тенге Потребность финансовых средств на содержание 1 техника-осеменатора при сельском территориальном округе Таблица 53 (тенге)
Месячная з/п 1 техника Социальный на- лог 21 % Пенсионные отчисле- ния 10 % Подоходный на- лог 5 % Зарплата за месяц с уче- том налогов Зарплата за год Потребность финансовых средств на содержание техников-осеменаторов по области.
Таблица 54
Ед. изм.
Будет работать техников-осеменаторов 0,288 0,353 0,419 Потребность финансовых средств млн. тг.
16,451 20,163 29,933
Программой предусматривается выделение средств из областного бюджета 2004-2005 годы 30 млн. тенге.
9. Ветеринария
В области зарегистрировано более 25 видов заразных болезней животных и птиц, в том числе 15 отнесены к особо опасным видам, из них большинство является общими для человека и животных. В 2002 году проводятся профилактические мероприятия по 38 болезням из средств республиканского бюджета. По остальным болезням ветеринарные мероприятия финансируются за счет иных источников.
Ежегодно в области проявляются около 11 очагов различных острых заразных болезней животных и птиц из-за постоянного присутствия природных очагов и недостаточности уровня проводимых профилактических мероприятий. В области более 284 очагов сибирской язвы, имеются очаги бешенства и других болезней. Область является благополучной по бруцеллезу и туберкулезу сельхозживотных.
Изменения собственности на селе, форм организации сельскохозяйственного производства и переход хозяйствующих субъектов к рыночным отношениям потребовали коренной перестройки системы ветеринарии и пересмотра метода работ по организации мероприятий. Более 90% имеющего поголовья содержатся в личных подворьях и сельхозформированиях. С целью полного охвата поголовья сельскохозяйственных животных применение ветеринарных препаратов на местах отдано в конкурентную среду и осуществляется ветеринарными врачами-лицензиатами на конкурсной основе.
Организационная структура государственного ветеринарного надзора в области представлена отделом ветеринарии ОТУ МСХ РК в составе из 8 специалистов, районные и городские отделы ветеринарии в количестве 64 специалистов. Ветеринарный надзор в 242 сельских (поселковых) округах и городах осуществляют 155 госветинспекторов, содержащихся за счет средств республиканского бюджета и 87 ветеринарных инспекторов доукомплектовано за счет средств местного бюджета до конца 2002 года. Госветконтроль на транспорте осуществляет 12 ветспециалистов.
Проблемы
Развитие конкурентного сектора ветеринарных услуг: по области имеется 573,0 тыс. условных голов скота, для обслуживания которых по нормативам требуется 881 ветеринарных специалистов, нагрузка при этом на 1 ветеринарного специалиста составляет 650 условных голов, однако в настоящее время производственным ветеринарным обслуживанием животноводства занимается 345 лицензированных ветеринарных специалиста, в том числе 229 физических и 8 юридических лиц в составе которых работает 116 ветеринарных специалиста.
Из-за отсутствия фармацевтических заводов и фабрик выпуск в области антибиотиков, антипаразитарных и дизенфицирующих средств, фармакологических препаратов для животноводства в области не производится, значительное количество биологических и фармацевтических препаратов из средств завозится из за рубежа.
Нехватка численности ветеринарных инспекторов в сельских и поселковых округах, содержащихся за счет средств республиканского бюджета:
обеспеченность составляет 64%.
Необеспеченность контрольных ветеринарно-фитосанитарных постов и пунктов на транспорте служебными помещениями, специальным оборудованием, средствами связи, оргтехникой, транспортом: в настоящее время с учетом рыночных отношений, развитием малого и среднего бизнеса увеличились безконтрольные передвижения живого скота, продуктов сырья животного происхождения не только внутри области, но и по территории всей Республики и сопредельных стран.
Меры
Своевременное выделение финансовых средств для проведения в полном объеме ежегодных плановых ветеринарно-профилактических противоэпизоотических и ветеринарно-диагностических мероприятий, предусмотренных постановлением Правительства и финансируемых за счет средств республиканского бюджета, а также мероприятия, выполняемые за счет иных источников и возможного финансирования из средств местного бюджета.
Развитие ветеринарной биологической и фармацевтической промышленности, внедрение высоки технологий производства ветеринарных биологических препаратов, антипаразитарных и дезинфицирующих средств, антибиотиков, лекарственных фармокологиеских препаратов, необеспеченных производством.
Необходимо довести численность ветеринарных инспекторов, предназначенных для сельских и поселковых округов, до 242 единиц за счет республиканского бюджета, для этого дополнительно из республиканского бюджета требуется профинансировать содержание 87 единиц ветинспекторов.
На сегодня эпизоотическая ситуация требует, чтобы не менее 80% поголовья сельскохозяйственных животных было подвергнуто обязательной иммунизации против инфекционных болезней сельскохозяйственных животных, и все поголовье должно обследоваться диагностическими исследованиями против особо опасных заразных болезней.
Окончательно решить вопрос о размещении ветеринарно-фитосанитарных постов и пунктов вместе с другими государственными контролирующими органами, осуществляющими свою деятельность на государственной границе в единых комплексах-терминалах, и обеспечить их средствами связи, оргтехникой, транспортом и оборудованием.
Упорядочить организацию убоя скота по средствам введения законодательной нормы, запрещающей производить забой скота в неспециализированных местах, не получивших соответствующую лицензию.
Прогноз объемов финансирования программы «Ветеринарное обслуживание» на 2003-2005 годы Таблица 55 (тыс. тенге) из республиканского бюджета Наименование бюджетных подпрограмм Годы В виде ветеринарных препаратов 65447,8 100748,6 176003,1 Применение ветеринарных препаратов 51991,5 59173,8 73062,9 Противоэпизоотия, всего 117439,3 159922,4 249066,0 Прогноз объемов финансирования ветеринарных мероприятий, выполняемых за счет иных источников или из местного бюджета (тыс. тенге)
Таблица 56
Выделение средств на выполнение мероприятий, не вошедших в госзаказ 20000,0 18000,0 16000,0
10. Рост конкурентоспособности и увеличение объемов продаж
1) Оценка конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции на внутренних и внешних рынках Критерии определения конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции:
рентабельность, потенциал снижения издержек.
Индекс конкурентности:
на внутреннем рынке, рассчитываемый как отношение цены импорта к ценам реализации на внутреннем рынке;
на внешнем рынке, рассчитываемый как отношение мировых и российских цен к экспортным ценам.
Индекс спроса-предложения:
на внутреннем рынке, рассчитываемый как отношение фактической потребности к отечественному производству;
на внешнем рынке, рассчитываемый как отношение объема экспорта к объему производства за вычетом внутреннего потребления;
Анализ конкурентноспособности сельскохозяйственной продукции на внутренних и внешних рынках за 2001 год по Акмолинской области Таблица 57 Критерий 1 Критерий 2 Наиме- нование индекс конку- рентности, (к* экспортная цена $ США /тн Цена им- порта, $ США/тн Цена на внеш- нем рынке, $ внутр внеш себестои- мость $ США тн цена реали- зации $ рентабельность, %, (гр3-гр2)
/гр2*100 рын- ке
(нр6
/гр3)
(гр7
/гр5)
70,00 46,75
Пшени- 118,10 26,45 200,5 сем. под- солнеч- ника 220,00 Карто- фель 69,20 110,2 487,00
-20,16 877,5
Говяди- 1158,8 849,0
-26,73 1612,1 486,2 484,50
-0,35 1201,3 2829,1 2598,4 Барани- Конина 612,2 481,3
-21,38 956,1 910,2 950,0 842,10
-1136 1178,2 530,2 589,7 мясо птицы 236,40 10,99 молоко сырое 439,00 378,1 в т.ч. об- работан- шерсть 428,9 337,80
-21,24 536,2 4292,10 37,14 26,76 штук)
критерий 3
Индекс спроса-предложения, 1 сп** предложение (объем произв.) тыс/тонн объем потребления на внутр. рынке объем импор- та тыс. тонн объем экспор- на внутреннем рын- ке (гр11/гр10)
на внешнем рын- ке 13/(10-11)
3661,8 203,2 335,0 180,2 181746,0 пшеница: рентабельна , конкурентоспособна на внутренних и внешних рынках, предложение превышает спрос на внутреннем рынке, имеют спрос на внешнем рынке;
семена подсолнечника, картофель, овощи, молоко, яйца рентабельны, слабо конкурентоспособны на внутренних и внешних рынках, спрос превышает предложение на внутреннем рынке, не имеют спроса на внешнем рынке;
говядина, баранина, конина, свинина, мясо птицы, шерсть низкорентабельны, конкурентоспособны на внутренних и внешних рынках, кроме мяса птицы, не имеют спроса на внешнем рынке, кроме шерсти.
пшеница - необходимо внедрение передовых технологий выращивания, значительное улучшение качества зерна, увеличение объема глубокой переработки продукции. Все эти меры приведут к значительному объему экспорта зерна и продукции его глубокой переработки;
картофель, овощи, молоко, яйца - требуют создания передовой глубокой технологической переработки, повышения уровня тарифной защиты, что позволит стимулировать увеличение объемов внутреннего производства и вытеснение импортных аналогов;
говядина, баранина, конина, свинина, мясо птицы, шерсть - требуют снижения издержек производства путем внедрения передовых технологий.
Данная группа сельскохозяйственной продукции имеет спрос в качестве сырья для перерабатывающей промышленности. Продукты переработки, относящиеся к продовольственной группе, являются рентабельными и имеют более высокий спрос на внутренних и внешних рынках.
2) Развитие рынка зерна Динамика урожайности, производства и потребления зерновых культур Таблица 58 (урожайность - в ц/га, производство и потребление в тыс. тонн)
Зерновые
В том числе
Зерновые всего в
В том числе пшеница в среднем Об- ласть всего в пшеница среднем за 1999-2001 годы 1999-2001 годы в среднем 1996-1998 1996-1998 годы годы Урожай- Произ- Потреб- ление 1882,8 1535,0 3260,3 1539,5 2735,2 937,3 линс кая Зерно основной компонент продовольственной безопасности страны. За последние три года (1999-2001 годы) в области на фоне стабилизации посевных площадей зерновых культур их урожайность в было произведено 11,7 млн.тонн.
зерна, или на 1,4 раза больше чем в среднем за 1996-1998 годы. Увеличилась урожайность зерновых за указанный период с 6,9 до 13,1 ц/га. Объемы производства основной экспортной культуры пшеницы возросли с 7,1 млн. тонн в 1996-1998 годах до 11,0 млн. тонн в 1999-2001 годах. Принятие Закона Республики Казахстан «О зерне» обеспечило четкое правовое регулирование деятельности участников рынка зерна, создало основу для его развития.
В целях стабилизации и регулирования внутреннего рынка зерна, предотвращения необоснованного повышения цен на хлеб и хлебобулочные изделия в весенне-летний период проводятся интервенции из реализационных ресурсов зерна.
низкая культура земледелия, недостаточное внесение органических и минеральных удобрений, использование некачественных семян обусловливают урожайность зерновых ниже потенциально возможной в 1,5-2 раза, ухудшение качества производимого зерна. Среднее содержание клейковины в зерне пшеницы снизилось с 28-32% в 1986-1991 годы до 20,8-23,7% в 1992-1999 годы;
все вышеназванные факторы привели к тому, что в области наблюдаются трудности с формированием помольных партий, снижается конкурентоспособность нашего зерна и его экспортный потенциал;
Таблица 59
В том числе по классам Качество зерна пшеницы урожая 2001 года, принятого на хранение на хлебоприемные предприятия республики Акмолинской области. Коли- I II III IV V Некласс- чество принятого на хранение зерна пшеницы тыс. тонн 2483,2 1902,1 240,7 средняя обеспеченность техникой зерновой отрасли области с учетом коэффициента технической готовности, не превышает 54 %. В основных зерносеющих районах области нагрузка на один зерноуборочный комбайн выше нормативного уровня на 20-25 %. Обновление техники значительно отстает от ее выбытия. Большинство сельских товаропроизводителей не имеют возможности приобретать технику за счет собственных средств;
значительно ухудшилось состояние материально-технической базы подработки и хранения зерна. Морально и физически устарело технологическое оборудование по подработке зерна;
неразвитость каналов реализации зерна, отсутствие системы цивилизованных оптовых рынков и маркетинга, дешевых транспортных коридоров, завышенные тарифы на транспортные перевозки, слабое развитие биржевой торговли и отсутствие котировок цен на зерно сдерживают увеличение объемов экспорта зерна, поиск новых рынков его сбыта, способствуют демпингу цен;
ограниченность оборотных средств у сельскохозяйственных товаропроизводителей для расширения зернового производства и низкая доступность к кредитным ресурсам;
несоответствие утвержденных стандартов качества зерна международному уровню;
удельный вес в структуре посевных площадей таких высокорентабельных масличных культур, как горчица и рапс, занимает 0,4 %;
не выдерживаются рекомендуемые севообороты.
оптимизация структуры зернового производства с учетом природно- климатических условий и рыночной конъюнктуры, направленная на увеличение производства пшеницы сильных и твердых сортов, имеющих большой и устойчивый спрос на международных рынках, а также зернофуражных, масличных, бобовых и крупяных культур в целях обеспечения внутренних потребностей страны в растительном масле, крупах, концентрированных кормах, сырье для перерабатывающих отраслей;
максимально продуктивное использование почвенно-климатического потенциала области для производства высококачественного зерна сильных сортов мягкой и твердой пшеницы с одновременным расширением площадей посева зернофуражных, масличных, бобовых и крупяных культур;
увеличение производства масличных и крупяных культур (подсолнечника, проса и гречихи);
осуществление дифференцированных мер государственной поддержки путем удешевления стоимости производства элитных семян, приобретения минеральных удобрений и других мер;
увеличение производства маслосемян масличных культур в области - рапса и горчицы;
осуществление мер по увеличению экспорта казахстанского зерна на существующих рынках сбыта стран-импортеров путем проведения политики протекционизма казахстанского зерна, кредитования экспортных операций заинтересованными Казахстанскими банками;
повышение качества поставляемого на экспорт зерна;
развитие биржевой торговли зерном на существующих товарных биржах для котировки и предотвращения демпинга цен.
3) Оценка конкурентоспособности продуктов переработки на внутренних и внешних рынках Низкая конкурентоспособность на внутреннем и внешнем рынках отдельных видов сельхозпродукции Акмолинской области, как в сырьевой базе (продукция животноводства, продукция растениеводства), так и в перерабатывающих отраслях сельского хозяйства (мука, овощи консервированные, колбасные и макаронные изделия), свидетельствует о том, что отсутствует эффективная система заготовки и закупа сельскохозяйственного сырья. Наряду с устаревшими технологиям и переработки, является определяющим фактором низкого роста объемов переработки и продуктов сельхозпроизводства.
Отсутствие четко налаженной связи между сельхозтоваропроизводителями и рынками сбыта, говорит о слабой информационно-маркетинговой системе. Что также является фактором снижения конкурентоспособности.
Отсюда следует в целях повышения конкурентоспособности сырьевых продуктов и продуктов переработки на внутренних и внешних рынках необходимо:
стимулировать развитие заготовительных пунктов и предприятий переработки, посредством предоставления льготного кредитования;
повышения качества выпускаемой продукции, отвечающим международным стандартам;
увеличить объемы государственного кредитования сельхозтоваропроизводителей и предприятий переработки сельскохозяйственной продукции.
4) Развитие перерабатывающей промышленности На продукцию предприятий переработки области есть спрос на внутреннем рынке. Цельномолочная продукция вырабатывается по принципу Спрос и предложение, то есть вырабатывается столько, сколько могут реализовать на потребительском рынке.
Пользуются спросом в течение года сыры твердые, плавленые. Поэтому в период наивысшего производства молока мощности направлены на выработку данной продукции по принципу «выработка-склад» с дальнейшей реализацией в течении года.
В настоящее время по области имеются 421 перерабатывающие предприятие и цеха, из них:
по производству мясных продуктов - 72 по производству молочной продукции - 42 по производству муки - 88 по производству хлеба - 180 прочих цехов - 39.
Использование мощностей по крупным перерабатывающим предприятиям Таблица 60 Отрасль пред- Кол-во пред- Общая проектная Используемая мощность (произведено продук- Процент исполь- приятия приятий мощность ции в 2001 году)
зования в смену в год Переработка молока Крупные:
ТОО «Май
ТГТ»
ТОО «Сары-Ар- ка»
ТОО «Азимут-
ЕМ»
ТОО «Торго- вый дом»
ТОО «Гормол- завод»
Продолжение таблицы
Переработка мяса
ТОО «Игилик»
Мукомольная крупные:
ТОО «Атбасарские мельницы»
ЗАО «Колутон-95»
117,3
ЗАО «Амекс»
АО «I№ TRADE»
ТОО «Нан Абройлы»
Хлебопекарни 20,63
АО «Хлеб»
Процент использования мощности предприятий очень низок, за исключением некоторых предприятий мукомольной промышленности. Это связано в первую очередь с отсутствием оборотных средств на закуп продукции (мясо и молоко), нет реальных покупателей на продукцию переработки зернового производства.
Производство продукции перерабатывающей отрасли в области за 2000-2005 Таблица 61 Наименование продукции Мясо и пищевые субпродукты Колбасные изделия Сыры жирные Мука 149,6 144,9 173,9 174,0 177,5 Крупы Планируется увеличение производства продукции переработки по сравнению с 2000 годом: мяса и пищевых субпродуктов 2,2 раза; колбасных изделий в 5 раз; масло сливочного 1,7 раза, сыры жирные 2,4 раза; мука 1,2 раза.
Реализация программы позволит восстановить работоспособность перерабатывающей отрасли области, обеспечить внутренний рынок продуктами отечественного производства в ассортименте и ориентировать их на экспорт.
Анализ производственной деятельности перерабатывающих предприятий и цехов выявил следующие проблемы:
недостаток оборотных средств для закупа сельскохозяйственного сырья и высокие ставки вознаграждения при кредитовании;
дефицит финансовых средств направляемых на приобретение высокотехнологического оборудования;
при закупе у населения животноводческого сырья, предприятия выплачивают подоходный налог 5%, и при продаже или переработке в продукты питания 16%;
в связи с ярко выраженной сезонностью закупа сырья с личных подворий, крайне затруднено обеспечение бесперебойной работы предприятия. Для дальнейшего развития закупа и реализации животноводческой продукции, необходимым считаем развитие специализированных хозяйств.
Меры по поддержке предприятий переработки Для пополнения оборотных средств и приобретения технологического оборудования:
предоставление среднесрочного кредита сроком на 3 года из Республиканского бюджета и местных бюджетов софинансирование банками 2 уровня;
предоставление льготного периода по погашению основной суммы долга и Для организации собственной сырьевой базы (покупка маточного поголовья сельскохозяйственных животных):
предоставление долгосрочного кредита сроком на 5 лет из предоставление льготного периода по погашению основной суммы долга и выплате вознаграждения.
Источники финансирования Программой предусматривается выделение финансовых средств на поддержку предприятий переработки в объеме:
2003 год - 138,4 млн. тенге;
2004 год - 145,9 млн. тенге;
2005 год - 191,3 млн. тенге.
Таблица 62
Источник финансирования 145,9 191,3 В том числе за счет областной бюджет районный бюджет Банки 2 уровня Примечание: Объемы ассигнований могут быть уточнены в установленном законодательством порядке по результатам рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий финансовый год
5) Развитие оптовой торговли и биржевой деятельности в области По состоянию на 1 января 2002 года в Акмолинской области зарегистрировано 44 оптовых рынка и одна биржа КУТБ «Окжетпес». Из них три рынка и биржа КУТБ «Окжетпес» находятся в городе Кокшетау, остальные 41 рынки находятся в районах и городах Акмолинской области. В том числе 22 продовольственных, 16 вещевых и 2 автомобильных рынка. По своей организации и объемам торговли представляют собой мелкооптовые и розничные базары.
низкая эффективность предприятий оптовой торговли и биржевой деятельности;
отсутствие четкой координации между товаропроизводителями, перерабатывающими предприятиями, транспортными компаниями и торговыми организациями не позволяющее получать экономическую выгоду от подобной формы торговли;
слабая информационно-маркетинговая база;
низкое качество выпускаемой продукции вследствие чего демпинг оптово- розничных цен на внутреннем и внешнем рынках области;
отсутствие официальных котировочных цен на сельскохозяйственную продукцию и материально-технические средства;
ускорить принятие законодательной базы.
провести паспортизацию рынков с целью легализации теневых рынков и поступления в бюджет сборов от торговли;
развивать специализированные хозяйства, которые предполагают открытие торговых точек;
организация коммунальных рынков, подчиненных акимам городов и районов.
Данные меры позволят сформировать торгово-закупочную систему в аграрном секторе на внешнем и внутреннем рынках, повысить товарооборот и качество реализуемых товаров, предотвратить демпинг цен на основные виды сельскохозяйственной продукции.
6) Развитие информационно-маркетинговой системы Постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2000г.
№1627 «О вопросах формирования информационно-маркетинговой системы Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан»«утверждена Концепция формирования информационно-маркетинговой системы Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.
Основной целью создания информационно-маркетинговой системы является обеспечение оперативного обмена аналитической и маркетинговой информацией между сельхозпроизводителями и государственными структурами, а также другими участниками аграрного рынка, обеспечение эффективного государственного регулирования отрасли.
В целях упорядочения информационных потоков создаваемой информационно-маркетинговой системы Министерства сельского хозяйства приказом Министерства сельского хозяйства от 11 апреля 2002 года № 113 разработаны и внедрены формы ведомственной отчетности и инструкции по их заполнению согласно Правилам разработки, пересмотра и утверждения форм государственных и ведомственных статистических наблюдений.
Закуплено компьютерное и аппаратное оборудование, программное обеспечение для информационно-маркетинговой системы, открыт web-сайт в сети Интернет. Произведено подключение 17 районов области к информационно- маркетинговой системе.
Из областного бюджета на 2003 год планируется выделение денежные средств для дальнейшего развития системы 4800 тысяч тенге.
недостаточный охват системой всей территории области;
неэффективная работа системы на уровне районов и сельских округов из-за отсутствия финансовых ресурсов;
низкая информированность сельхозтоваропроизводителей о состоянии рынков, принимаемых нормативно-правовых актах, касающихся в настоящее время сельхозтоваропроизводители испытывают острую потребность в получении консультационных услуг по всем вопросам, касающимся ведения агробизнеса;
низкая платежеспособность сельхозтоваропроизводителей сдерживает развитие конкурентного сектора и самой инфраструктуры, оказание консалтинговых услуг в аграрном секторе;
отсутствие системы сбора первичной информации на уровне сельского округа, что обусловливает недостоверность данных по учету скота, размерам посевных площадей, валовому сбору урожая и т.д.
Таблица 63
Вид затрат
ОСХУ
Всего по области
Разовые затраты
Установка телефонных линий Приобретение оргтехники Годовые затраты Оплата связи I№ter№et Проведение семинаров Разработка и инсталляция ПО Прочие затраты Итого для ИМС в первый год В последующие годы В целях ускорения внедрения информационно-маркетинговой системы на уровне сельских территориальных округов и крупных хозяйствующих субъектов предлагаем ежегодно подключать к сети ИМС по пять крупных сельхозтоваропроизводителей каждого района.
Областному управлению сельского хозяйства и районным отделам сельского хозяйства в первый год потребуется 4800 тысяч тенге. В следующие два года 949,6 тысяч тенге, которые планируется выделить из областного и районного бюджетов.
обеспечение оперативного обмена аналитической и маркетинговой информацией между сельхозтоваропроизводителями и государственными органами, а также другими участниками агропромышленного рынка;
повышение уровня достоверности государственной отчетности;
обеспечение эффективного государственного регулирования отрасли и содействия в реализации произведенной продукции сельхозтоваропроизводителей;
оказание содействия в создании консультационных фирм, систематизации их работы и дальнейшее развитие конкурентного сектора консультационных услуг сельхозтоваропроизводителям;
обеспечение методическим материалом, тренинги с консультантами фирм, стимулирование продаж и покупок;
исследование рынка сельскохозяйственной продукции и продовольствия, доведение обобщенной маркетинговой информации до участников аграрного рынка, предоставление аналитических материалов о состоянии агропромышленного рынка для выработки стратегических решений, обучение, позиционирование сельхозпродукции на мировом рынке.
11. Рационализация мер государственной поддержки Оценка уровня государственной поддержки агропродовольственного комплекса Меры государственной поддержки носят регулирующий характер и направлены на выравнивание межотраслевого диспаритета. Ее уровень в агрокомплексе естественно занижен в силу сезонности и длительности производственного цикла, зависимости от природно-климатических факторов, неэквивалентности в товарообмене сельского хозяйства с другими отраслями экономики, низкой покупательной способности населения.
Меры государственной поддержки в области разделяются на меры общего характера и специальные:
меры общего характера - это государственное финансирование диагностики, мониторинга и борьбы с особо опасными болезнями животных и растений, лабораторного и фитосанитарного анализа подкарантинной продукции, сортоиспытания сельскохозяйственных культур, хранения зерна государственных резервов, сохранения и развития элитного семеноводства и племенного дела, субсидирования приобретения минеральных удобрений, создания и развития информационной системы агропромышленного комплекса, проведения прикладных научных исследований. К общим мерам можно отнести также льготное налогообложение сельхозтоваропроизводителей (патент для юридических лиц и единый земельный налог для крестьянских (фермерских)
хозяйств), отсрочки выплат бюджетных долгов;
специальные меры, направленные на поддержку конкретных отраслей и производств, как правило, носят возмездный характер и предназначены для финансово устойчивых хозяйствующих субъектов рынка: закуп зерна в государственные ресурсы, кредитование лизинга сельскохозяйственной техники, кредитование местных бюджетов на проведение весенне-полевых и уборочных работ, кредитование системы сельских кредитных товариществ, кредитование государством посредством привлечения внешних займов, тарифная политика при регулировании экспортно-импортного режима.
Уровень государственной поддержки сельскохозяйственного производства из республиканского бюджета в 2001 году равен 4133,4 млн. тенге, а с учетом косвенного субсидирования (налоговые льготы, отсрочки долгов, гарантии по внешним займам) он составляет 4137,0 млн. тенге. Это выше по сравнению с 2000 годом в абсолютных показателях в 2 раза, однако в расчете на 1 тенге валовой продукции сельского хозяйства рост составляет 41,1 процент.
Сумма государственной поддержки из республиканского бюджета в пересчете на одно сельскохозяйственное формирование в области составляет 893,5 тысяч тенге. Сравнительный анализ показывает, что уровень государственной поддержки в расчете на 1 га пашни в области 857 тенге.
1) Налогообложение (таблица 65)
В соответствии с Налоговым кодексом Республики Казахстан сельхозтоваропроизводители могут осуществлять расчеты с бюджетом в общеустановленном порядке либо по специальному налоговому режиму, предусматривающему для юридических лиц расчеты с бюджетом на основе патента, для крестьянских (фермерских) хозяйств на основе уплаты единого земельного налога.
Таблица 64
Кредиторская задолженность 1 19995,1 14403,7 14778,2 Начислено налогов (подлежит к уплате) - всего 2 449,2 1351,2 882,8 608,2* Из них поступило в бюджет 2 750,3 459,2* 1 - по данным районных управлений (департаментов) сельского хозяйства;
2 - по данным Областного налогового комитета;
* - оценка
Увеличивается число сельхозтоваропроизводителей, работающих на основе патента: на 01.01.2002 г. из 434 действующих юридических лиц - сельхозтоваропроизводителей 248 (57,1 %) работают по патенту, поступление налогов и других обязательных платежей в бюджет (включая подоходный, удержанный у источника выплаты) от них составило 459,2 млн. тенге;
Отсрочка по налогам для сельхозтоваропроизводителей составляет в 2001 г.
1667,2 млн. тенге.
Сумма льгот для сельхозтоваропроизводителей в 2000 г. по НДС, транспортному, имущественному, подоходному, социальному, земельному налогам составила 1794,2 млн. тенге.
Несовершенен механизм взимания НДС при передаче сельскохозяйственной техники в лизинг.
Пополнение оборотных средств сельхозтоваропроизводителей, снижение себестоимости сельхозпродукции, повышение эффективности сельхозпроизводства, улучшение платежеспособности, своевременное погашение задолженности перед бюджетом, увеличение возможности обновления сельскохозяйственной техники через лизинг.
Прогноз налоговых поступлений от сельскохозяйственных товаропроизводителей (юридических и физических лиц) Акмолинской области Таблица 65 2003г 2004г 2005г Валовая продукция с/х-ва млрд.
тг в % к 2000 г.
151,8 126,7 127,7 136,5 144,4 начислено налогов сельхозтоваропроизводителям млн. тг 608,2 648,3 684,7 763,4 поступило налогов от сельхозтоваропроизводителей 459,2 489,5 516,9 547,4 576,4
2) Кредитование
Сельскохозяйственное производство остро нуждается в сезонном кредитовании с целевым использованием полученных ресурсов на покупку ГСМ, удобрений, запасных частей и других видов оборотных средств.
Перерабатывающие сельскохозяйственную продукцию предприятия нуждаются в оборотных средствах и долгосрочном кредитовании для замены устаревшего оборудования и освоения новых технологий.
Банки второго уровня неохотно кредитуют эти отрасли. Недостаток залогового имущества, не развитость ипотечного кредитования и рынка земли являются основной причиной недоступности кредитных средств (сезонных и долгосрочных) для большинства субъектов сельхозпроизводства и переработки сельхозпродукции.
При торговле зерном получил новый финансовый инструмент зерновая расписка неэмиссионная ордерная ценная бумага, которая может выступать в качестве залога при кредитовании сельхозтоваропроизводителей.
На протяжении двух лет согласно Постановлений Правительства Республики Казахстан, в целях обеспечения сельхозтоваропроизводителей товарноматериальными ценностями на период весенне-полевых и уборочных работ, по нулевой ставке вознаграждения из республиканского бюджета выделяются кредитные ресурсы. В 2002 году согласно Постановления Правительства РК за № 229 от 20 февраля 2002 года нашей области выделено 837 млн. тенге, которые были распределены согласно заявок акимов районов.
Согласно Постановления Правительства Республики Казахстан за № 356 от 27 марта 2002 года «О государственном закупе зерна урожая 2002 года в государственный продовольственный резерв» решением акима Акмолинской области создана рабочая группа по государственному закупу зерна в целях поддержки сельскохозяйственных товаропроизводителей. В настоящее время заключаются договора с сельхозтоваропроизводителями, на объем 40 тыс. тонн зерна на сумму 495 млн. тенге.
Согласно Постановления Правительства Республики Казахстан № 137 от
25.01.2001 года «О вопросах кредитования аграрного сектора»в целях организации системы кредитования сельскохозяйственного производства путем привлечения финансовых средств сельхозтоваропроизводителей и эффективного использования выделяемым на эти цели государственных кредитов в Акмолинской области действует система сельских кредитных товариществ; в области созданы 2 сельских кредитных товарищества ТОО СКТ «Ок-Жетпес» в Щучинском районе (решение учредительного собрания №1 от 3.04.2001 г., зарегистрировано в Управлении юстиции 18.09.2001 г, получена лицензия Нацбанка РК 07.12.2001 г.) и в Зерендинском - ТОО СКТ «Енбек-Кредит»« (дата регистрации в органах юстиции 10 августа 2001 года, лицензия Нацбанка РК от 19 октября 2001 года).
ТОО СКТ «Ок-Жетпес» уставной фонд составляет 14,8 млн. тенге. В состав СКТ вошли 13 крестьянских хозяйств и 8 товариществ с ограниченной ответственностью. По состоянию на 1 сентября 2002 года ЗАО «Аграрная кредитная корпорация» выделен кредит в сумме 71 млн. тенге.
ТОО СКТ «Енбек - Кредит» уставной фонд составляет 7,3 млн. тенге. В состав СКТ вошли 19 крестьянских хозяйств и 3 товарищества с ограниченной ответственностью. По состоянию на 1 сентября 2002 года ЗАО «Аграрная кредитная корпорация» выделен СКТ кредит в сумме 38 млн. тенге.
низкая доступность для сельхозтоваропроизводителей кредитных ресурсов из-за высоких рисков сельхозпроизводства, высоких банковских ставок и недостаточной залоговой базы;
острый дефицит в кредитных ресурсах в связи с сезонностью производства и низкой оборачиваемостью сельскохозяйственной продукции;
продолжительный срок рассмотрения и получения лицензии.
развитие сети сельских кредитных товариществ;
снижение финансовых рисков агропродовольственного сектора на основе расширения применения новых залоговых инструментов - зерновых расписок для банковского кредитования;
кредитование местных бюджетов для обеспечения проведения весенне- полевых и уборочных работ;
введение лизинга технологического оборудования для предприятий перерабатывающих сельхозпродукцию;
расширение сферы обращения зерновых расписок путем создания фонда гарантирования исполнения зерновых расписок;
расширение закупок животноводческой продукции и зерна в государственные ресурсы;
Таблица 66
(тыс.тенге)
2002г.
2003г.
2004г.
кредитование сельскохозяйственного производства через систему сельских кредитных товари- ществ создание многоканальной системы кредитования сельхозпроизводства и переработки с высокой степенью возвратности кредитных ресурсов;
повышение эффективности производства и конкурентоспособности переработки продукции сельского хозяйства.
3) Страхование
Сельское хозяйство - отрасль, зависящая от погодных условий, где стихийные бедствия приводят к значительным потерям сельскохозяйственной продукции и экономическому упадку сельхозтоваропроизводителей.
Одним из выходов устранения отрицательных последствий стихийных сил природы является страхование, которое в настоящее время в сельхозпроизводстве области практический отсутствует, что обусловлено низкой платежеспособностью сельхозтоваропроизводителей и непривлекательностью существующих видов страхования. Отсутствие страхования в сельском хозяйстве повышает риски финансирования и снижает доступ к кредитным ресурсам.
Цель:
обеспечить защиту интересов сельхозтоваропроизводителей (юридических и физических лиц) от рисков стихийных бедствий природного характера (засуха, наводнения, град и др.) путем развития обязательного страхования и осуществления страховых выплат по возмещению ущерба с участием государства.
обеспечить полный охват по обязательным страхованием в растениеводстве хозяйствующие субъекты (юридические и физические лица) имеющие посевы сельскохозяйственных культур (зерновые, масличные, технические, картофель, овощи,) от стихийных бедствий природного характера (засуха, наводнение, град и т.д.);
создать комиссии с участием представителей местных исполнительных органов по освидетельствованию факта происшедшего неблагоприятного природного явления на застрахованном земельном участке.
Выделение из республиканского бюджета средств областям на частичное возмещение ущерба сельхозтоваропроизводителям при возникновении страхового случая в результате стихийного бедствия повлекших гибель урожая или сельскохозяйственных животных.
развитие эффективной системы страхования сельхозпроизводства будет стабилизирующим фактором повышения эффективности производства, снижения рисков инвестирования, увеличения доступа к финансовым ресурсам;
расширение рынка страховых услуг и укрепление доверия населения к страховому рынку.
4) Научное обеспечение В целях пополнения ценного генофонда сельскохозяйственных животных за счет Республиканского бюджета открыто ОАО «Асыл-Тулик» по племенному делу и искусственному осеменению. За прошлый год завезено 56 быков- производителей из разных областей Республики и Российской Федерации.
ОАО «Асыл-Тулик» как племенной центр координирует селекционно- племенную работу в животноводстве.
В настоящее время во многих племенных хозяйствах области налажена связь с НИИ и Вузами РК.
Племзавод Балкашинский»Сандыктауского района, где разводят казахскую белоголовую породу КРС, работает под научно- методическим руководством КАЗНИТИИСа.
ТОО «Бастау» Атбасарского района, где разводят КРС мясного направления казахской белоголовой породы и овец мясо-сального направления Эдильбаевской породы наладили связь с ученными Агроуниверситета г.Астаны.
ПК «Родина» и АО «Красноярское» Целиноградского района работают совместно с учеными Агроуниверситета г. Астаны.
ТОО «Новобратское и К» Буландынского района работает под научным руководством ученых Кокшетауского Агроуниверститета.
Во всех вышеперечисленных племенных хозяйствах составлены перспективные планы селекционно-племенной работы.
В текущем году планируется наладить связь с НИИ и Вузами остальные племенные хозяйства области.
Промышленное птицеводство одна из ведущих отраслей АПК, которая способна производить продукцию в значительных объемах и в сжатые сроки независимо от сезона года. За последние три года в результате принятых мер по стабилизации отрасли на уровне Правительства и области наметились устойчивая тенденция увеличения численности и объемов производства. В целях оказания государственной поддержки в развитие промышленного птицеводства разработаны приоритетные направления развития на 2001-2005 годы.
В связи с тем, что в области не созданы консалтинговые областные и районные центры по подготовке и переподготовки кадров по сельскому хозяйству, обучение их ограничивается в основном краткосрочными однодневными совещаниями-семинарами организованными в областном и районных центрах перед началом посевных и уборочных работ, консультациями специалистов областного звена в устной форме, а также через средства массовой информации. В совещаниях-семинарах в обязательном порядке принимают участие ученные КазНИИЗХ им. А.И. Бараева, специалисты и руководители элитопроизводящих и племенных хозяйств. Ежегодно, на основании действующих в области технологий производства зерна с учетом климатических особенностей года, учеными КазНИИЗХ им. А.И. Бараева разрабатываются рекомендации проведения весеннего сева и доведения их до сельхозтоваропроизводителей области.
Для организации учебного процесса совместно с Учебно- консультационным центром «Алгабас» при Кокшетауском Университете им. Ш.
Уалиханова были разработаны учебные программы и планы, предусматривающие переподготовку глав крестьянских (фермерских) хозяйств с отрывом от производства, но в связи с отсутствием финансирования данные мероприятия так и не были осуществлены.
недостаточная связь аграрной науки с производством;
в области отсутствует эффективно действующая система внедрения научных разработок в сельскохозяйственное производство;
недостаточный уровень оснащения научных организаций и опытно- экспериментальных предприятий материально-техническими ресурсами;
недостаточный объем финансирования научно-исследовательских и опытно- конструкторских работ.
в целях улучшения научного обеспечения АПК совершенствовать систему управления и организации аграрных исследований;
развивать инновационную деятельность, увеличить объем финансирования аграрной науки;
определить приоритетными направлениями научного обеспечения сельского хозяйства: эффективное использование земли, рациональное размещение производственных и трудовых ресурсов по зонам специализации, выведение высокопродуктивных сортов сельскохозяйственных растений и пород животных, сохранение их генофонда, создание технологий и средств механизации, адаптированных к условиям сельскохозяйственных регионов, обеспечивающих снижение затрат на производство продукции и охрану окружающей среды, разработка новых технологий глубокой переработки сельскохозяйственной продукции;
разработка и внедрение в производство научно обоснованных рекомендаций и предложений, обеспечивающих рациональное использование и сохранение природных ресурсов, повышение качества и конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции, эффективность ведения отраслей агропромышленного комплекса.
5) Подготовка кадров
В области работает 3 колледжа и 13 профессионально- технических школ и лицеев, выпускающих специалистов для сельского хозяйства. Количество специалистов, выпускаемых ими, за последние годы сократилось на 30%, что затрудняет восполнение квалифицированных рабочих кадров на селе. Из всего контингента обучающихся в данное время в ПТШ и ПТЛ лишь 19% являются будущими специалистами сельского хозяйства. Из 684 сельских школ только в 8- ми учащиеся проходят обучение рабочим специальностям сельскохозяйственного профиля.
имеющаяся сеть профессиональных школ в полной мере не удовлетворяет потребности отрасли в специалистах среднего звена и рабочих профессий;
практически не проводится подготовка трактористов-машинистов, операторов машинного доения и других специалистов рабочих профессий в сельских средних общеобразовательных школах;
отсутствует система краткосрочного обучения и повышения квалификации руководителей и специалистов сельхозформирований, крестьянских и фермерских хозяйств, образованных в связи с процессами реформирования сельскохозяйственного производства.
оказание государственной поддержки путем финансирования с целью укрепления материально-технической базы существующих профессионально- технических школ, а также для восстановления существовавших льгот для учащихся (бесплатное питание, одежда и жилье);
увеличение объема переподготовки и обучения вторым профессиям на краткосрочных курсах при ПТШ и ПТЛ за счет средств бюджета;
увеличение объема профессиональной подготовки рабочих кадров сельскохозяйственного профиля в средних общеобразовательных школах;
организация краткосрочных курсов переподготовки и повышения квалификации руководителей и специалистов сельхозформирований на базе Кокшетауского университета им. Ш Уалиханова за счет средств бюджета;
Необходимые ресурсы и источники финансирования
1) Финансовое обеспечение программ, финансируемых из республиканского бюджета по Акмолинской области на 2003-2005 годы
2) Бюджетные программы, финансируемые из областного бюджета по Акмолинской области на 2003-2005 годы
3) Бюджетные программы, финансируемые из районного бюджета по
4) Свод потребности в финансовых средствах для реализации Агропродовольственной программы Акмолинской области на 2003-2005 годымлн.
прогноз
Республиканский бюджет 2373,6 2865,5 3584,5 Областной бюджет 831,1 962,3 Местный бюджет 731,7 820,0 953,2 Кредитование банками 2 уровня, за счет собственных средств, инвесторов 2258,9 1352,3 1597,4 5389,0 5822,9 7093,4 План мероприятий по реализации Агропродовольственной программы Мероприятия Форма за- вершения Исполнители Источники финансиро- вания Срок вы- пол- не-
1) Региональная политика Разработка Агропродовольственных программ на 2003-2005 годы городов и районов области Програм- Акимы городов и районов фев- раль года
2) Обеспечение продовольственной безопасности Осуществлять мониторинг обеспеченности минимальной по- требительской корзины доходами населения в разрезе регио- нов ОСХУ, управление по статистике обла- сти, акимы городов и Информа- ция Аки- му обла- сти, МСХ РК Еже- квар- таль- но по дам Обеспечить соответствие объемов внутреннего производства основных продуктов питания уровням порогового значения, рассчитанным в соответствии с минимальными стандартами потребления продуктов питания
3) Развитие земельных отношений Акмола «ГосНПЦ Республи- канс зем»
Корректировка почвенных картографических материалов на площади 900 тыс. га (лабораторные и выдача готовой про- дукции) ежегодно по 300 тыс. га еже- год- кий бюд- жет, млн.
тг.
Акт сдачи готовой продук- ции на 300 тыс.
2003-2005 г. - 6,6**
Составление проекта ВХЗ и проекта рационального исполь- зования земель. Перенесение проекта внутрихозяйственного и межхозяйственного землеустройства в натуру 20 хозяйств Акт выда- чи гото- вой про- дукции по 6-7 хо- ежегодно г-1,68** Акмола «ГосНПЦ- Мониторинг земель в Егиндыкольском районе 2 полустацио- нара, Шортандинский 1 полустационар, Ерейментауский 2 полустационара канский бюджет, 6-7 х-в г. - 0,7 г** 25 с/о Акмола Составление проекта земельно-хозяйственного устройства сельских населенных пунктов, 80 сельских округов 27 с/о «ГосНПЦзем»
28 с/о млн. тг., г. - 5,6** Геоботаническое обследование на площади 600 тыс. га Акт выдачи готовой продукции по 6-7 хозяйств ежегодно чи «ГосНПЦ ции по г. -2,2** Создать и вести автоматизированную систему государствен- ного земельного Кадастра автомати- зирован- ная ин- форм.си- стема г. - 28,2** карты, Аэрофотогеодезические изыскания топографогеодезическое обеспечение земельного Кадастра Агентство по управ- лению планы (схемы)
земельны ми ресур сами г. -13,0**
4) Формирование эффективной системы сельскохозяйственного водопользования Использовать государственную поддержку на удешевление доставки воды, провести работы по восстановлению особо- аварийных участков, межхозяйственных каналов 2 ра- за в ОСХУ, акимы райо- нов и городов, РГП по водному хозяй- ству «Астана-Су»
Средства республи- канского бюджета 2003- 17,4,2004- 250,0,2005-
5) Растениеводство и семеноводство Рекомен- дации ОСХУ, КазНИИЗ- Хим.
Разработать рекомендации по технологии возделывания сельскохозяйственных культур и доведение их до сельхозто- варопроизводителей через средства массовой информации Ап- рель Бараева (по согласо- ванию)
ОСХУ, акимы ция городов и районов Приняты меры по расширению площадей под рентабельны- ми сельскохозяйственными культурами, обеспечить выпол- нение объемов посевных площадей с/культур Акиму Де- кабрь областиМ- СХ РК (субсидии)
Отчет о реализа- ции
ОСХУ, ОТУ МСХ
РК, акимы городов и
Сохзранение и развитие элитного семеноводства, оказать со- действие элитно-семеноводческим хозяйствам области в реа- лизации семян высоких репродукций зерновых, масличных культур и картофеля в те- че- бюджета, 2003-121,3;
2004-130,9;
2005-130,9
Оказание помощи в приобретении семян новых сортов на сортоиспытание РК, сортоис- пытанию В те- Комиссия по госсор- тоиспытанию млн. тен- ге* Проводить определение сортовых и посевных качеств семен- ного и посадочного материала Отчеты по апроба-
6) Химизация
Обеспечить приобретение необходимых объемов (тонн) ми- неральных удобрений Отчет 2003- 80,5;
2004- 120,8;
2005- 161,1
ОТУ МСХ
Обеспечить приобретение необходимых объемов (тонн) уде- шевленных протравителей и гербицидов акимы городов и кого бюд- жета, млн.
тг, 2003-98,8 2004-98,8, 2005-98,8
7) Защита растений
Мониторинговые обследования на выявление особо опасных вредителей и болезней де- , млн. тен- 2003-32,1* 2004-33,9* 2005-33,9* Организация мероприятий по борьбе с вредителями и болез- нями, хранение, доставка и захоронение запрещенных пести- цидов ОТУ МСХ РК, аки- мы городов и райо- 2003-531,4 2004-467,2 2005-387,3
8) Карантин растений
Проведение мероприятий по ликвидации очагов и монито- ринг карантинных объектов 2003- 282,5 2004- 297,6 2005-340,1
9) Обеспечение сельскохозяйственной техникой Разработка и реализация плана ремонта сельскохозяйст вен- ной техники План Способствовать созданию сервис-центров МТС через ЗАО «Казагрофинанс»
создании
ОСХУ, ЗАО «Каза- гро финанс», акимы областного тенге, 2003- 2004- *130, 2005- *148, районного 2003- 120,0 2004- 130,0 2005- 148,0 ЗАО Увеличение уставного капитала ЗАО «Казагрофинанс» для создания сервис-центров по оказанию сельхозуслуг, ремон- ту, реализации техники, запасных частей, сельскохозяйствен- ного оборудования «Казагро 2003 - 166,7 финанс», акимы го- родов и районов Содействовать обеспечению сельхозтехники по лизингу ОТу МСХ РК, ОСХУ, ЗАО «Каз Агрофинанс»
2003-170,0 2004-196,0 2005-204,0 2003-2004- 196,0* ОСХУ, акимы горо- дов и районов Содействие своевременной отработке требуемых объемов и цен, обеспечению горюче-смазочными материалами для то- варопроизводителей области тал Организация кредитования сельхоз товаропроизводителей по правительственному кредиту на ве- сенне-полевые и уборочные работы 2003-900,0 1149,5 2005- 1465,0
10) Животноводство и племенное дело Предусмотреть удешевление стоимости реализованной пле- менной продукции (материала), организация племенных хо- зяйств, принять меры по продолжению пунктов по искус- ственному осеменению сельхозживотных 2003-22,4* 2004-26,6* 2005-30,5* 2003-20,0 2004-321,0 2005-408,5 Развивать молочное производство вокруг крупных городов, а также районных центров нии Создание специализированных предприятий ция акиму
11) Ветеринария
Отчет аки- му
Оказать содействие по выявлению средств на поддержание нормального эпизоотического состояния в области, своевре- менной вакцинации животных, борьбу с инфекционными и заразными болезнями, улучшению материально- технического оснащения ветпостов 2003-117,4 2004-159,9 2005-249,1
12) Развитие перерабатывающей промышленности Предусмотреть государственную поддержку для предприя- тий переработки на модернизацию и техническое перевоору- жение, для приобретения новых технологических линий на лизинговой основе ОСХУ, областное управление промыш- ленности, акимы го- 2004-71,1 2005-242,0 2004-29,2* 2005-38,3* 2003-27,7*
13) Развитие информационно-маркетинговой системы Улучшить информационное обеспечение товаропроизводите- лей о коньюктуре и изменениях цен на рынках, другой мар- кетинговой деятельности 2003-4,8 2004-0,5* 2005-0,5* 2003-10,3* 2004-7,4* 2005-7,4*
14) Кредитование
Развивать систему кредитования через СКТ
15) Кадровое обеспечение управление образова- ния, акимы городов и районов Принять меры по восстановлению в профессионально-техни- ческих школах подготовку и переподготовку кадров по рабо- чим специальностям сельскохозяйственного производства и укреплению материально-технической базы существующих государственных ПТШ 2004-136,4 2005-147,0 2003-133,1
16) Заключительные мероприятия Мониторинг хода выполнения Программы по отраслям сель- ского хозяйства По- сто- янно районов, ОСХУ, ОТУ МСХ РК, об- ластное управление промышленности., Обл зем. Ком.
Подведение итогов выполнения Программы Обл. зем. Ком но в кон- це го- Примечание:
* объемы ассигнований подлежат уточнению при формировании республиканского, областного и районного бюджетов на соотвествующий год.
** объемы ассигнований, согласно Программы «Обеспечение прав на землю в Республике Казахстан на 2000-2003 годы» из республиканского бюджета подлежат уточнению.