Қазақша:
Маслихат Акмолинской области Ақмола облысының мәслихаты Ақмола облыстық мәслихатының 2001 жылғы 20 желтоқсандағы № С-13-6 шешімі. Ақмола облысының Әділет басқармасында 2002 жылғы 25 қаңтарда № 929 болып тіркелді. Күші жойылды - 2004 жылғы 28 қазандағы № 3С-8- 4 шешімімен «Ақмола облысының 2002-2003 жылдарға арналған жаңалық енгізу даму бағдарламасын» бекітуі туралы
1. «Ақмола облысының 2002-2003 жылдарға арналған жаңалық енгізу даму бағдарламасы» бекітілсін (тіркеледі).
2. Бағдарламаның іске асуы ауыл шаруашылық, өнеркәсіпті дамыту, көлік, байланыс, құрлыс, кәсіпкерлік, өндірістік және табиғат мәселесімен айналасатын тұрақты комиссияның бақылауына алынсын.
3. Ақмола облысының әділет басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін шешім өз күшіне енеді.
Облыстық мәслихаттың кезектен тыс он үшінші сессиясының төрайымы Облыстық мәслихаттың хатшысы Г.Марченкова М.Қойшыбаев ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Облыстық мәслихаттың шешімімен бекітілген 20 желтоқсан 2001 ж.
АҚМОЛА ОБЛЬІСЫНЬІҢ 2002-2003 ж.ж. ЖАСАЛҒАН ИННОВАЦИЛЛЫҚ ДАМУ БАБДАРЛАМАСЫ Көкшетау қаласы, 2001 ж.
МАЗМҰНЫ пар.
Бағдарламаның төлқұжаты Кіріспе Экономика ахуалын талдау және Ақмола облысының инновациялық даму қажеттілігін негіздеу Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері Бағдарламаның негізгі бағыттары және жүзеге асыру механизмі Инновациялық салаға шағын бизнес субъектілерін тарту Инновациялық инфрақұрылымды қалыптастыру Қажетті ресурстар және оларды қаржыландыру көздері
8.1. Қаржымен қамсыздандыру
8.2. Ғылыми-техникалық қамсыздандыру
8.3. Кадрлармен қамтамасыз ету Бағдарламаны жүзеге асырғаннан күтілетін нәтижелер Ақмола облысының инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі шаралар жоспары
1. АҚМОЛА ОБЛЫСЫНЫҢ 2002-2003 Ж.Ж. ЖАСАЛҒАН ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ ТӨЛҚҰЖАТЫ Ақмола облысының 2002-2003 ж.ж. жасалған инновациялық даму бағдарламасы Бағдарлама- сының аты:
ҚР Үкіметі 2001 жылғы 10 мамырда қабылдаған «ҚР инновациялық даму бағдарламасын бекіту туралы» № 617 қа- улы ны әзірлеу үшін негіз:
Әзірлеуші:
Ақмола облыстық экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасы ның мақсаты:
Ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану негізінде жаңа өндіріс және өндірілетін өнім сапасын жақсарту (тауар- лар мен қызмет көрсету) мақсатында облыс экономикасын тұрақты дамытуға оң жағдай жасау, өндірістік ин- фрақұрылым қалыптастыру
1. Экономиканың ғылыми-техникалық және технологиялық басым дамуын қамтамасыз ету;
2. Экономиканың шикізат емес секторларын қалыптастыру;
3. Инновациялық қызметке мемлекеттік қолдау жасау және өндірістік кәсіпкерлік қызметтің басым даму жүйесін қалыптастыру;
ның міндет- тері:
4. Өнеркәсіптің технологиялық модернизациясын өткізу және экспортқа бағытталған ғылыми қомақты өндіріс құ- ру;
5. Инновациялық қызметтің инфрақұрылымын қалыптастыру;
6. Инновациялық салаға шағын бизнес субъектілерін тарту;
7. Инновациялық кызметті кадрлармен қамтамасыз ету;
8. Халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту.
Қаржылан- дыру көзі:
Республикалық және жергілікті бюджеттер, несиелік ресурстар, инновациялық кызмет субъектерінің өз қаражаты, шетел капиталы.
Бағдарламаны жүзеге асыру 2002 жыл мен 2003 жыл аралығында көзделген Жүзеге асы- ру мерзімі:
Күтілетін нәтижелер:
Облыстың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету, жоғары технологиялық импорт орналасты- ратын экспортқа бағытталған өндіріс құру.
2. Кіріспе
Бағдарлама Қазақстан Республикасының 2001-2015 ж.ж. жасалған инновациялық даму бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ҚР Үкіметі 2001 жылдың 10 мамырында 617 қаулысымен бекіткен шаралар жоспарына сәйкес әзірленген.
Бағдарлама облыстың ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық дамуын ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану негізінде бірыңғай мемлекеттік саясатын қалыптастыруға және іске асыруға бағытталған.
Бұл саясаттың басты басымдығы экономиканың теңестірілген дамуы, облыстың жалпы өнімінде шикізат құрамын жоғары технологиялық, оның ішінде экспорт өнімін кезең бойынша орналастыру және ғылыми-техникалық мүмкіншілігін тиімді пайдалану негізінде экономикалық көтерілу болып табылады.
Ақмола аймағында бұл үшін кейбір мүмкіншіліктер бар. Ең алдымен бұл - бай табиғат ресурстары, бос өндірістік күштің бар болуы, жеткілікті білікті инженерлік-техникалық персонал, жалпы білім деңгейі жоғары арзан жұмыс күші.
Сонымен қатар тежейтін мезеттер де бар. Мысалы, соңғы жылдары өнеркәсіпте технологиялық кешігу тез қарқын алып барады. Айтқандай, бұл бүкіл Қазақстанға тән нәрсе. Өнеркәсіптік өндірісті доғару, өндірістік күштерді бейиндустриализациялау, өндірістің абсолюттік көрсеткіштерін күрт қысқарту, кірісті төмендету мөлшерді әжептәуір қысқартуға әкеліп соқты, ол облыс экономикасының басқа салаларына кері әсерін тигізді.
Бағдарламаны жүзеге асыру барысында көзделген шаралардың кезеңмен орындалуы, шағын кәсіпкерлік саласында мемлекеттік саясатының негізгі элементтер «Қазақстан-2030» даму стратегиясын, ҚР Үкіметінің іс-әрекет бағдарламасын және мемлекеттік өнеркәсіптік саясаттың негізгі бағдарламасын жүзеге асырылатын экономиканы реформалаудың негізгі механизмдерімен одан да тығыз байланыстыру қарастырылады.
Бағдарлама облыстың қысқа мерзімді кезеңге қарастырылған инновациялық дамуының мақсаты мен міндеттерін белгілейді және аймақтық әлеуметтік- экономикалық басымдықтардан ойластырылып жыл сайын анықталады, түзетіледі.
3. Экономика ахуалын талдау және Ақмола облысының инновациялық даму қажеттілігін негіздеу Облыста, бүкіл Қазақстандағы секілді, соңғы онжылдықта нарықтық механизмдерге негізделген экономикалық қатынасқа көшуге байланысты айтарлықтай өзгерістер болды. Дегенмен, жоспарлы экономикадан нарықты экономикаға көшуде ғылыми және экономикалық негізделген нобайдың болмауынан, қолданған шаралар күтілген нәтижелерді әкелмеді. Өнеркәсіп салаларын реформалау өндірістің әжептәуір төмендеу жағдайында жасалды.
Мысалы, Республика өндірістің жалпы мөлшерінде өнеркәсіп өндірісінің үлесі 1991 жылы 6,8 % ал 2000 жылғы 1,5 %-ға дейін қысқарды.
Соңғы бес жылда өнеркәсіп тұрақсыз дамыды. Өңдеу салаларының тұралауы (машина құру, химиялық, жеңіл, тамақ, электрондық, қорғаныс және басқалары) жеткілікті ғылыми-техникалық, маркетингтік және басқару қолдаудың болмауынан күрделенеді. Осы кезеңде өндірістің төмендеуі 1998 жылы 3,5 %-дан 1997 жылы 5,9 %-ға дейін жетті.
Көптеген кәсіпорындар өздерінің бұрынғы еңбек және техникалық мүмкіншілігін жоғалтты, көбі жабылды. Өзінің өндірістік қызметін толық тоқтатқандардың ішінде Көкшетау ауыл құрылыс комбинаты, үй құрылысы комбинаты, Көкшетау темір бетон бұйымдар және құрылыс конструкциялар зауытты, мелиория құрылыс материалдар кобинаты, үйдегі еңбек фабрикасы, ет- сүйек ұнтағының зауыты, Көкшетау және тігін фабрикасы, «Метталист» зауыты, автожөндеу зауыты, Көкшетау сыра зауыты, Көкшетаудың ең ірі кәсіпорыны аспаптар жасау зауыты және басқалары.
Ауылшаруашылық өнімдерін өңдеуді және облыс үшін дәстүрлі экономика секторларын алсақ, онда 1999 жылға дейін оларда әжептәуір құлдырау болды.
Ішкі сұраным жақын және алыс шетелден өнімдерімен салыстырғанда бәсекелестікке жарамағанынан күрт төмендеді. Өндірістің тиімділігі және отандық өнімнің бәсекелестікке жарамдылығы бүгінгі таңда нөмір бірінші мәселе болып қалуда. Бәсекелестік ортаны қалыптастыру айтарлықтай күрделі жағдайда жасалуда.
Өнеркәсіп өндірісінің өсу тенденциясы тек қана 1999 жылдан бастап байқалды. Нақты мөлшер индексі (үй шаруашылығы секторын есепке ала отырып) 2000 жылы 112,7% құрастырды, бұл өткен жылдарда жіберілген тежеуді азайтуға мүмкіншілік берді. 2000 жыл ішінде облыс өнеркәсібі 29 млр. теңгеге жуық өнім (үй шаруашылығы секторын есепке ала отырып) шығады.
Өнеркәсіптің өндіру секторларында нарықтық өзгерістер әртүрлі нәтижелер әкелді және тұтынушылардың әртүрлі нарықтарымен қосылды. Облыстық табиғи ресурстарының қоры оған назар аудартады. Бұл секторда өндірген өнімнің нақты мөлшерінің индексі 2000 жылы 275,5% құрастырды.
Өнеркәсіптік өндірістің жалпы мөлшерінде бұл саланың аз салмағына қарамастан (3,6%), облыстың өнеркәсіптік өндірісінің өсуіне сол әжептәуір ықпал етеді. Мысалы, 1996 жылға қарағанда табиғи құмды өндіру 19 есе өсті, кен мен түрлі - түсті металл концентраттары 3 есе, тас көмір 10%-ға, «Атансор» ЖШС темір кенін өндіру басталды, бұл саланың өнеркәсіптік өндірістің небір ишкізат бакыты туралы білдіреді. Тек қана өткен жылдың ішінде тау - кен өндіру өнеркәсібіндегі салмақ облыс мөлшерінде 1,2%-ға өсті.
Қаржылық емес сектордың барлық облыс өнімінің үлесі 64%-нан асатын өндеу саласында өткен жылдар ішінде өндірістің құлдырауы байқалды, ол 2000 жылы тоқтатылды, бұған күә нақты мөлшер индексі, ол 1999 жылға қарағанда 126,6% құрастырды. Осы кезең ішінде тоқыма және тігін өнеркәсібінде (132,9%), металл өнеркәсібінде (176,8%), машина құру (3,4 есе), металл және минерал өнімдерін өндіруде (182,2%) өсу қамтамасыз етілді.
Сонымен қатар өңдеу саласында өткен жылда 1999 жылға қарағанда ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеуде (94,4%), ағаш және ағаш бұйымдарын өндіруде (56,9%), химия өнеркәсібінде (62,6%) әжептәуір төмендеу жіберілген.
Электрқуаты, газ бен суды өндіру мен тарту өнеркәсіп құрылымында экономикалық қызметтің маңызды түрі болып табылады, оның ахуалынан көптеген басқа салалардың қызметі тәуелді, ол облыс өнеркәсібі мөлшерінің 32%- нан астамына ие. 2000 жылы өткен жылмен салыстырғанда бұл салада өндірістегі мөлшерді және электрқуатты бөлуді азайтудан өндіріс 1%-ға жуық төмендетілді, оның нақты мөлшері 1999 жылдың өндіріс деңгейіне қарағанда 78,9% және газға ұқсас отынды өндіру мен таратуда 12,4% құрастырды.
1999 жылдан бастап облыста импорт орналастыру бағдарламасы ойдағыдай жүзеге асырылуда. Осы бағдарламаның аясында кәсіпорындарда теміржол электровоздарын, вагондарын күрделі жөндеу технологиясы, дөңгелек жұптары мен басқа жабдық өндіру, газ және жабу жабдығын, от сөндіргіштер мен көптеген басқа өнім өндіру меңгерілді.
2001 жылы 1999 жылмен салыстырғанда импорт орналастыру өнімінің мөлшері 3,3 есе өсті де 2,4 млрд.теңгеден астам құрастырды.
Мұнай - газ және теміржол кешенімен ынтымақтастық бағдарламасы келісілді. Металлургия алыптары - «Қазақмыс» ААҚ, «Испат-Кармет» ААҚ, «Қазцинк» ААҚ, «Қазатомпром» ҰАҚ және ҚР басқа кешендерімен және кәсіпорындарымен иынтымақтастықты кеңейту болашағы белгіленді.
2000 жылы облыста 37 тұралап қалған кәсіпорындар іске қосыдды, мұңда 3851 жұмыс орны құрылды. Барлығы 5087 адам жұмыс орнына ие болды. Бұл жұмыс 2001 жылы да өз жалғасын табуда.
Өнеркәсіп онімінің мөлшері бойынша ең көп жеке салмаққа облыста Көкшетау қ. өңеркәсібі ие, оның үлесі соңғы бес жыл ішінде 1996 жылғы 27,5%- дан 2000 жылғы 26%-қа дейін азайды. 2000 жылы өнеркәсіп өндірісінің мөлшері 6,2 млрд. теңгеге жуық құрастырды, бүл 1999 жылдың өндірісінен 2,2% жоғары.
Екішні үлкен қала - Степногорскінің жеке салмағы 1996 жылғы 25,2%-дан 2000 жылғы 23,8%-ға дейін төмендеді.
Ядерлік материалдардың барлық облыстық өндіріс мөлшері Степногорск қаласының кәсіпорындарымен жасалады. Химия өнеркәсібінің өнім үлесіне 93,4%, машиналар мен жабдық өндіруге 56,6%, электрқуат өндіруге 99,3% келеді.
Өндіріс мөлшерінің көп төмендеуі облыстың барлық аудандарында орын алды.
Қазіргі кезде еңбекке жарамсыз жұртшылықты еңбекпен қамтуды көбейту және айналымға жаңа табиғи ресурстарды тарту есебінен өнімді өнеркәсіптік өндіру және қызмет көрсетуді өсіру үшін мумкіншілік шектеліп келеді. Осыған байланысты облыстық өнеркәсібін бұдан былай дамыту үшін шешуші мағнаға интенсивтік факторлар ие болып келеді. Кезегі келгенде, кадрлар біліктілігінің және еңбек өнімділігінің өсуі, материалдар мен жабдықтың тиімділігі, өндірілген өнімнің сапасы экономика саласында ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану дәрежесімен белгіленеді.
Дәл осыған инновациялық қызмет ықпал жасауға тиіс, олтек өнеркәсіп өндірісіне ғана емес, негізінде қоғамдық тіршіліктің барлық жағына өз әсерін тигізуде.
Нәтижесінде-материалдық және материалдық емес дуниелерді, тұтыну құрылымы жетіледі, адам өмірінің, ісінің жаңа салалары пайдаболады. Мысалы, жоғары технология саласындағы бір жұмыс орны өнеркәсіп саласында бестен онға дейін жұмыс орнын құрады. Дамыған елдерде жоғары технологиялық өндірістер мемлекеттік бюджетті толтыру көзінің негізгісінің біреуі болып табылады. Инновациялық қызметтің мүмкіншілігі индикативтік және бюджеттік жоспарлау жүйесінде есепке алынуға тиіс.
4. Бағдарламаның мақсаты мен міндеті Бағдарламаның негізгі мақсаты облыс экономикасын ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану негізінде жаңаны өндіру және өндірілген өнім (тауар және қызмет көрсету) сапасын жақсарту мақсатымен тұрақты дамытуға оң жағдай жасау, өндірістік инфрақұрылым қалыптастыру және аймақ экономикасын шикізатты экспорттаудан бәсекелестікке ыңғайлы, жоғары технологиялы экспорттық өнім өндіруге өз кезеңімен қайта бұру.
Қойылған мақсатқа сәйкес бағдарлама келесі міндеттерді шешуге бағытталған:
1) Облыс экономикасының басымдық ғылыми-техникалық және технологиялық дамуын қамтамасыз ету.
2) Жоғары технологиялық шикізат емес өндірісті қалыптастыру.
3) Инновациялық қызметі және өндірістік кәсіпкерлік қызметі мемлекеттік қолдау жүйесін калыптастыру.
4) Өнеркәсіптің технологиялық модернизациясын өткізу және экспортқа бағдарланған ғылыми қомақты өндіріс құру.
5) Инновациялық қызмет инфрақұрылымын қалыптастыру.
6) Инновациялық салаға шағын бизнес субъектілерін тарту.
7) Инновациялық қызметті кадрлармен қамтамасыз ету.
8) Халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту.
5. Бағдарламаның негізгі бағыттары және жүзеге асырудың механизмдері Дамыған елдермен салыстырғанда Қазақстанда ғылыми-техникалық саясаттың қағидалық ерекшеліктері бар. Дамыған елдерге түбегейлі және қолданбалы зерттеулерді қаржыландырудың мөлшерін көбейту тән, олар ғылым мен жеке сектордың қарым-қатынасын ынталандыру есебінен жаңалықтарды тездетіп игереді, ғылымның біріккен секторынқұрұға және дамытуға жан-жақты ықпал жасайды, ғылыми-техникалық мүмкіншілікті экономикалық және әлеуметтік міндеттерді шешуге тікелей бағдарлайды.
Бізде ғылымды қаржыландыру жеткіліксіз. Шаруашылық субъектілері ғылым мен инновациялық қызметке жұмсаған шығысты ынталандыру жүйесі дамытылмаған, өндіріске ғылыми-техникалық әзірлеулерді еңгізудің маңыздылығын бағаламау орын алуда.
Бұдан былай да іс осылай жүрсе облыстың ғылыми-техникалық дамуы бұрынғы деңгейде қала береді. Мұндайды жібермеу үшін қоғамның өндірістік күштерін дамыту жөніндегі облыстың ұзақ мерзімді саясатын түзеу қажет.
Аймақта экономиканың инновациялық даму жолына көшуіне экономикалық, демографиялық, ғылыми-технологиялық, ұйымдастырушылық және басқа факторлар әсер етеді.
Облыста инновациялық қызметтің дамуына әсер ететін факторлардың салыстырмалы мінездемесі КҮШТЕРІ ЖАҚТАРЫ ОСАЛ ЖАҚТАРЬі/ Ішкі қаржыландыру ресурстардың жетіспеушілігі Облыстың ұтымды географиялық орналасуы және көліктік инфрақұры- лымның болуы Жеткілікті жер, шикізат және енбек ресурстары Табиғи-ауа райы жағдайынан тәуелділіктің көптілігі Жаңа типті білім мекемелерінің болуы Материалдық-тахникалық жабдықтауды төмендігі Облыстың негізгі тағам өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ете алатын қабы- леті Энергоқуатпен қамтамасыз ету мәселесіндегі күшті тәуелділік Ғылыми-техникалық қабылеттің жоғалуы Энергетикалық, тағам, өңдеу және алу өнеркәсібінің өніміне сұранымның болуы Бос өндірістік күштердің болуы Экономиканың шикізаттық бағдары Жеткілікті білікті инженерлік-техникалық персонал Әлем деңгейіндегі өз технологиямыздың шектелген саны Жеткілікті жалпы білімнің жоғары деңгейімен қабысып тұрған арзан жұ- мыс күші Инновациялық қызмет инфрақұрылымының дамым- ауы Өндірісті кең ауқымды жаңарту үшін қомақты күрделі қаражат керек болады, ол казіргі кезде облыста жоқ. Осыған байланысты қойылған міндеттерді жүзеге асыру үшін мемлекеттік қаржыландыруымен қатар несиелік ресурстарды, инновациялық қызмет субъектілерінің өз қаражатын, шет ел капиталы және басқаларды тарту керек. Одан басқа жабдық пен технологияларды лизинг бойынша сатып алуды дағдыға енгізу қажет, сонда бюджетке түсетін салмақ азаяды.
Шетел технологиясы мен техникасының бақылаусыз ағымы отандық қолданбалы ғылымды басып тастауын, қазақстан экономикасының шет ел әзірленулерінен технологиялық тәуелді болуын естегі шығармау керек. Осының нәтижесінде ондаған жылдар ішінде жинақталған отандық қабынеттің жакалу қауыі туындайды. Осының салдарынан аймақ жоғары технологиялық әнімді импорттауға мәжбүр болады.
Осыған байланысты, шет ел тәжірибесіне сүйенсен, ең қолайлысы инновацияның келесі түрлері болып табылады.
«Өсіру» инновациясы отандық ғылыми-техникалық қабылеттіқ жаңа өнімін және технологияларын жасаған кезде және шет ел ғалымдары мен құрастырушыларының тәжірибесін пайдалануда білінеді. Бұл инновация толық мөлшерде мемлекеттік мүддеге және облыстық экономикалық қауіпсіздігіне сәйкес келеді, ол негізінде экономиканың барлық саласында пайдалануы мүмкін.
«Заим» инновациясы облыста бұрын өндірілмеген онімді игеру және тұтынудағы ақырғы өнімді шығаруға бағдарланған өнімде білінеді.
«Көшіру» инновациясы шет ел ғылыми-техникалық қабылетін және жаңа өзгерістерді отандық экономикаға тартуда білінеді. Бұл инновация лицензия алуға және оларды өндіріске енгізуге жұмсалатын қаржы шығынымен байланысты.
Облыс үшін жақын арада ең тиімдісі «өсіру» және «заим» инновациясы болып табылады, сондай-ақ олардың қабысуы, себебі ғылым мен техника жетістіктерін пайдаланумен қатар бұл отандық ғылыми-техникалық қабылетті өсіруді қамтамасыз етеді.
Инновациялық даму маңызын есепке ала отырып қазіргі жағдайда ерекше рөлге бастапқы өндеу және ауылшаруашылық өнімін сақтау, отын-энергетикалық кешені, химия және мұнайхимия, жаңа материалдар өндіру, коммуникация жүйесі, көлік пен байланыс, биотехнология секілді салаларда инновациялық жобалар ие.
Бұл бағыт үшін өсу нуктесі - тұрмыс техникаларын, күнделікті сұранымдағы тауарлар және экологиялық таза өнім өндіруді қарқынды дамыту.
Дамыған елдер энергетикалық және экологиялық қиыншылықтың ауырлығымен энергошығыннан бас тарту және қалдықсыз технологияға көшу есебінен жандандырудың ресурссақтау типіне көшті. Облыстағы өнеркәсіптің шикізат саласының төмен технологиялық мүмкіншілігін есепке ала отырып ресурссақтаушы инновациялық жобалар жоғары экономикалық тиімділікке ие болып мүмкін. Бұл бағыт үшін өсу нүктесі - минералдық, көмірсутегі және ауылшаруашылық шикізатын өңдеу терендігін көбейту, металлургияның ақырғы шикізатты електен өткізу.
Бұдан жоғары технологиялық туғырды белгілеген кезде облыс экономикасы бесінше технологиялық тұғырды қалыптастырған кезде әлемдік техника- технологиялық даму талабына қаншама үйреніп-қалыптасатынын байқаған жөн.
Бұл бағыт үшін өсу нүктесі - информатика мен микроэлектроника, биотехнология мен жаңа материалдар.
6. Инновациялық салаға шағын бизнес субъектілерін тарту Соңғы жылдары шағын бизнестің маңызды рөлін және оның қоғаммен экономика дамуына қомақты салымын түсінү күшейді.
Шағын бизнестің басымдылығы оның қабылетімен белгіленеді - жаңашылығымен, ептілігімен, құруға кететін аз шығынымен, тез дамуымен және қауіптің аздығымен. Шағын бизнес еңбекпен қамтуда, және тауарлар өндіруде, зерттеу және ғылыми-өндірістік әзірлеуде қомақты рөл ойлайды.
Ғылым қабылетінің көп бөлшегі ірі компанияларда тұрақталғанына қарамастан шағын және орта фирмалар өнімнің кең ауқымы бойынша жаңа тауарлардың саудалауын жиі бастайды.
Дамыған экономикасы бар елдерде ірі кәсіпорындар оларға жеке бөлшектер мен заттар өндіретін ұсақ мамандандырылған фирмаларды тартады.
Монополиялар маңайында, әсіресе машина салу салаларында, электрондық өнеркәсіпте, әдетте ондаған мың ұсақ кәсіпорындар топталады, олар монополиялардың қаржы және техникалық көмегімен пайдаланады.
Монополиялық бірлестіктердің қожайындары үшін мұндай ұсақ субмердігерлер пайдалы және ұтымды: олар өз өнімін төмен бағамен береді.
Шағын кәсіпкерлердің маңыздылығы өміршеңдік үшін қатал бәсекелестік күлес жүргізе отырып олар әрдаяым даму үстінде.
Сонымен қатар шағын кәсіпорындарда әжептәуір жоғары еңбек тиімділігі байқалады, шағын фирмалар аз шығынмен жергілікті көз (шикізат) әзірлеу негізінде жеткіліксіз тауарлар мен қызмет көрсету түрлерінің сұранымын қанғаттандырады және бірсыпыра еңбекпен қамтуды қамтамасыз етеді.
Олар муниципалдық бюджеттерге түсім мөлшерін көбейтеді, ғылыми- технологиялық прогрессті ынталандырады, шаруашылық үшін басқа манызды міндеттер орындайды. Қазіргі кезенде ҚР экономикасындағы шағын бизнес кәсіпорындарының рөлі көтерілуі кездейсоқ емес, ол заңды іс.
Шағын кәсіпкерліктің даму мониторингі көрсеткендей 1.11.2001 ж. облыста 16499 шағын кәсіпкерлік субъектілері тіркелген, оның ішінде 3698 заңды тұлғалар, 12801 жеке кәсіпкерлер, жұмыс істейтіндердің жалпы саны - 67743 адам.
Негізгі салалар бойынша тіркелгендер мен оларда жұмыспен қамтылған адамдар санының салыстырмалы сан талдауы төмендегі таблицада көрсетілген:
Саланың аты
ШКС саны (бірл.)
Жұмыс істеушілер саны (адам)
1.11.2000 ж.
1.11.2001 ж.
1.1/2001 ж.
Барлығы:
өнеркәсіп ауылшаруашылық құрылыс сауда қалғандары Таблицадан көрінгендей, өткен жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда ШКС тұрақты өсуі, сондай-ақ өндірістің барлық салаларында жұмыс істеушілер санының өсуі байқалады. Біріншіден, ШКС облыстық бюджет қаражатынан және екінші денгейдегі банктердің өз қаражаты есебінен белсенді қаржыландыруы.
Екіншіден, ШКС қолдау үшін бизнес-инкубатор, технопарк ретінде ұтымды инфрақұрылым құру.
Үстіміздегі жылы 2000 жылдың осындай кезеңімен салыстағанда өндірілген өнім мөлшерінің өсуі орын алды - 5898,8 млн. теңге, немесе 54,3%.
Өндірілген өнім мөлшерінің өсуі негізінде сауда мөлшерінің өсу есебінен 2774,9 млн. теңгеге, ауылшаруашылық есебінен 1966,8 млн. теңгеге, өнекәсіп өндірісінің есебінен 357,5 млн. теңгеге орын алды. Ең аз осу құрылыста (164,9 млн. теңге) байқалады.
2000 жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда үстіміздегі жылы бюджетке төлемнің мөлшері 341,4 млн. теңгеге немесе 23,9% көбейді.
Шағын кәсіпкерліктің салалық құрылымын талдау көрсекендей, облыста өз дамуын талап ететін салалар бар. Ішкі нарықта құрылыс, көлік пен байланыс, қызмет көрсету саласы секілді салалар нашар дамыған. Осы салалардың дамымауыоблыстың экономикалық дамуына түгелдей әсер етеді. Аймақтарда ШКС қызмет саласын таңдауда көмек көрсетілмейді. Көбінесе ШКС қызметінің саласын таңдауға бей-жай қарайды. Негізінде шағын бизнес коммерциялық дүкендер мен дәріханалардың көп санымен көрсетілген. Сонымен қатар химтазалау, кір жуу, шаштараз, жөндеу және тігін шеберханасы, монша секілді қызмет көрсету саласына сұраным бар.
Бос өндірістік алаңдар бола тұра өңдеу өндірісі жеткіліксіз дамыған.
1.11.2001 жылға пайдаланбайтын обьектілер - 201 анықталған, олардың тендер бойынша 21 сатылған, арендаға берілгені - 31, сенімдік басқаруға - 102, ақысын өтеусіз - 83 берілген. Сондай-ақ құрылысы бітпеген 16 анықталған объектілердің тек 6-ы ғана сатылған. Атап өткен жөн, жер учаскелерін беру белсенді жүріп жатыр. Үстіміздегі жылы ШКС төлемақысыз 3999 жер учаскесі берілді және 2199 учаске сатылды.
Шағын кәсіпкерліктің дамуын тежейтін негізгі себептер болып табылады:
- тауар өндірушілердің шикізат сатып алу үшін өз айналымындағы қаражатының жетіспеуі;
- отандық тауар өндірушілерін қолдауға бағытталған несиелік мүмкіншілікке қол жеткізе алмау;
- жаңа технологияларға қол жеткізе алмау;
- халық тұтытатын тауарлар шығару бойынша жабдықтың жоғары кұны;
- жергілікті тауар өндірушілері шығаратын өнімнің жоғары әлемдік стандартқа, экологиялық және санитарлық нормалаларға сәйкас келмеуі;
- импорттық өніммен құндық бәсекелестікке қабылетсіз жергілікті өндіріс тауарларының көтеріңкі бағасы;
- жұртшылық кірісінің төмен деңгейдегісінен шағын бизнес өніміне және қызмет көрсетуіне осал сұраным;
- ШКС өндірген өнімді сату «кепілді» нарығының қалыптаспауы;
- Бірыңғай ақпарат кеңістігінің болмауы.
7. Инновациялық инфроқұрылымды қалыптастыру.
Қазіргі кезде кез - келген аймақ немесе елдің экономикалық қабылеті, олардың бәсекелестік қабылеті табиғи ресурстардың болуынан ғана емес, кадрлар әзірлігінің деңгейі мен дамыған инфроқұрылым желісіне байланысты. Бүкіл әлемде мойындалғандай, ең тиімді инновациялық инфроқұрылымдар технологиялық парктер, инновациялық орталықтар, бизнес - инкубаторлар болып Мұндай құрылымдар материалдық - техникалық, әлеуметтік мәдени, сервистік, қаржы және басқа базаны құру арқылы шағын және орта кәсіпорындардың өзіндік қызметін тиімді дамыту және әзірлеу үшін, облыс сұранымын қанағаттандыру үшін ғылыми - техникалық өнімді нарыққа берумен бірге ғылыми білімді, «ноу - хау», және ғылыми қомақты технологияларды коммерциялық игеруге қазіргі инновациялық ортаны қалыптастыруды жүзеге асыруға арналған.
Инновациялық инфроқұрылымды құру және дамыту үшін облыста қажетті мүмкіншіліктер бар:
- үлкен интеллектуалдық қабілеті бар тиімді дамып жатқан университеттің болуы;
- бұрығы қорғаныс кәсіпорындарының инженерлік - конструкторлық қызметкерлердің, білікті мамандардың, жұмыскерлердің болуы;
- ғылыми - техникалық топтармен бірге жаңа технологиялар әзірлеуге қатысуға әзір шағын және орта бизнестің кәсіпкерлік құрылымы;
- бұрынғы қорғаныс кешенінің туралап қалған кәсіпорындарының өндірістік учаскелерін, жаңа технологиялар үшін тәжірибе жабдығын құрастыру мен түзеу үшін ғимарат - бөлмелерді пайдалану мүмкіншілігі;
- Астана қаласы, Атырау облысы, Мәскеу қаласы, Курган облысы, Курск облысы, Краснояр өлкесі, Харьков облысы секілді ірі, дамыған аймақтармен сауда
- экономикалық, ғылыми - техникалық және мәдени ынтымақтастық туралы келісімнің болуы;
- облыстың оңтайлы географиялық орналасуы;
Өз міндеттеріне сәйкес инновациялық инфрақұрылым объектілері:
- коммерциялық, экспорттық, конверсиондық қабылеті бар инновациялық ұсыныстар, ғылыми-техникалық жобалар және бағдарламаларды зерттеу және бәсекелестік таңдауды жүзеге асыру;
- шағын инновациялық кәсіпорындармен жүзеге асырылатын ғылыми- техникалық жобалар мен бағдарламаларға, инновацияларға инвестиция салу;
- бастап жатқан кәсіпорындарға таңдап алынған инновациялық жобалар және бағдарламаларды жүзеге асырумен айналысатындарға ыңтал жасау;
- өз аймағыңа іс үстіндегі инновациялық кәсіпорындарды тарту, оларға ғылыми - зерттеу және тәжерибелі - конструкторлық жұмыстарды өткізуге көмек көрсету, жоғары оқу орындарымен байланыс орнату;
- шағын инновациялық кәсіпорындарға келісім-шарт негізінде зертханалық, эксперименттік - өндірістік алаңдар, ғылыми - зерттеу және тәжірибелік - конструкторлық жұмыстарды орындау үшін жабдық, офистік, өндірістік, қоймалық, оқу және басқа бөлмелер, конференц-зал мен аудиториялар беру;
- шағын инновациялық кәсіпорындарға заңгерлік, ұйымдастырушылық, қаржылық, инжинирингтік, маркетингтік, шаруашылық және басқа қызмет көрсету, сондай-ақ инновациялық қызметпен айналысатын ғалымдарға, оқытушыларға, аспиранттарға, ЖОО студенттеріне, ойлап шығарушыларға және олардың ұжымдарына қызмет көрсету.
Инновацияның тұтынушылары мен жаңалық енгізушілер арасында ақпараттық алмасуды қамтамасыз ету үшін инвестициялық жобалардың мәліметтер базасы қалыптастырылады, ол Ақмола облысы әкімиятының ресми Веб-сайтында орналасатын болады. Сайт Интернеттің бүкіләлемдік желісінде 2001 жылдың аяғында пайда болады.
8. Қажетті ресурстар және оларды қаржыландыру көздері.
8.1. Қаржымен қамтамасыз ету.
Нарықтық экономика жағдайында инновациялық қызметті қаржыландыру жүйесінің өз ерекшелігі болады және облыстың қаржы саясатының құрама әлементі секілді өзін білдіреді.
Бұл жүйе ең алдымен облыс экономикасына техникалық жаңалықта тез және тиімді енгізу үшін қажетті жағдайлар құруға, оның құрылым-технологиялық қайта құруын қамтамасыз етуге, ғылыми-техникалық және кадрлар кабылетін сактауға және дамытуға бағытталған.
Бұл жүйенің элементтері көрсетіп-білдіреді:
- Қаржының түсу көзінің қабысуын;
- Қаржыны бақылау механизмін, оларды қайтару мен пайдалану тиімділігін бағалауды қоса.
Инновациялық қызметті дамытуға қаражат ішкі облыс көздерінен табылуға тиіс («Шағын кәсіпкерлікті жергілікті деңгейде несиелеу үшін» бабы бойынша)
және негізінде: инновациялық инфрақұрылымды дамытуға - бизнес- инкубаторлар, арнайы конструкторлық бюро, инновациялық қорлар құруға, кадрларды әзірлеу және қайта әзірлеуге жіберлуге тиіс.
Қаржыны бақылау жүйесі қалыптасады, ол:
- қаржы ресурстарының кажеттілігі мен оларды алудың нақты мүмкіншілігі арасындағы байлансты;
- облыс бюджетінің алдында кәсіпорын алған қаржылық міндеттемелерді уақытында және толық орындауды;
- материалдық және қаржы ресурстарын тиімді пайдалануды;
- тапсырушылармен, контрагенттермен, қоюшылармен экономикалық қатынас практикасынан шығатын басқа міндеттерді шешуді қамтамасыз етеді.
Осыған байланысты облыс иновациялық қызметтің қаржыландыру жүйесін келесі бастапқы қағидалардан аяқ алып қалыптастырды:
- жүйені ғылыми-техникалық жетістіктерді тез және тиімді енгізуге икемдеу;
- қаржыландыру көзінің көптігі;
- инновациялық жобаны қаржыландыру жүйесінің барлығының ең көп тиімділігін қамтамасыз ету үшін жылдам қайта құру мүмгіншілігі;
- практикада қолдану үшін техникалық және технологиялық жаңашылықты көлемді ауқымын қамту;
- қолданылатын механизмдердің негізделігі мен заңды қорғалуы.
Жалпысалалық, салааралық және аймақтық ғылыми-техникалық бағдарламаларды, сондай-ақ жергілікті жерлерде өнеркәсіп өнімінің жаңа түрлерін игеру бойынша шараларды қаржыландыруды қамтамасыз ету мақсатында инновацияны қолдайтын мемлекеттік емес қорлар жүйесі құрылатын болады. Мұндай қорлар аймақтық деңгейде құрылатын болады.
Инновациялық қызметті мемлекеттік емес қаржыландыру көздері болып:
- инновациялық кәсіпорындардың өзіндік қаражаты;
- құнды қағаздардың эмиссиясы есебінен жиналатын қаражат;
- коммерциялық банктердің несиелері;
- мамандандырылған және қайырымдылық қорлары;
- жаңа өнімді жылдамдатып шығаруға мүдделі басқа инновациялық кәсіпорындар, инновациялық компаниялардың қаражаты.
Қымбат тұратын станоктар, жабдық, керемет бақылау - техникасын сатып алуды талап ететін ірі технологиялық инновацияларды жылдам өнеркәсіптік игеру міндеттерін шешер кезде қаржы лизингі даму табады.
Ғылыми-техникалық қамсыздандыру инновациялық дамудың анықтайтын шарты болып табылады және өнімді жаңа нарыққа жылжытуға, жасауға бағытталаған.
Технологиялық мен жабдық экологиялық, техникалық қауіпсіздік пен санитарлық норма талаптарына Сандыктауский район келуге, техникалық қайта қарулануды жыдам өткізуді қамсыздандыруға және әлемдік деңгейдегі өнім шығаруға тиіс.
Облыс жүзеге асырады:
- инновациялық бағдарламалар мен жобаларды қалыптастыру;
- кешендік ғылыми-техникалық экспертиза өткізу;
- іргелі ғылыми зерттеу өткізу;
- инновациялық бағдарламалар мен жобаларды ғылыми-техникалық қамту;
- әлемдік ғылыми-техникалық дамуды болжау;
- кешендік ғылыми-техникалық, технологиялық және экологиялық экспертизаны міндетті түрде өткізумен бірге тендірлік негізде шет елдік технологиялар мен жабдықты сатып алу және лизинг жасау.
Инновациялық даму жолына түскенде облысқа казіргі менеджмент саласында қажетті білімі бар мамандар керек болады. Меншіктігі барлық формадағы кәсіпорындар мен ұйымдарға қысқа мерзім жоғары тиімділі мен инновацияның бәсекелестік мүмкіншілігін қамтамасыз ететін мамандар қажет болады.
Осыған байланысты ғылыми-техникалық және инновациялық қызмет үшін кадрлар әзірлеу және қайта әзірлеу формасының бірі инновациялық орталықтар мен технопарктер болады.
Сондай-ақ мемлекеттік қолдау кезінде жетекші отандық, шетелдік компанияларда мамандарды машықтандыру практикаға енеді.
Кадрлармен қамтамасыз етудің басымдық және ең тиімді бақыттарының бірі облысқа жоғары білікті шет елдін және отандық мамандарды тарту болады.
9. Бағдарламаны жүзеге асырудан күтілетін нәтижелер Облыстың инновациялық дамуы экономиканың бірыңғай құрылымдық қайта құрылуын, ішкізат емес секторға инвестициялар мен қазіргі технологияларды тартуды, өндірісті техникалық қайта қаруландыру мен модернизациялауды, жаңа жұмыс орындарын құруды және нарықты бәсекелестікке қабылетті өніммен толтыруды қамтамасыз етеді.
Интеллектуалдық меншік нарығын құру есебінен шаруашылық қызметке жергілікті ғалым мамандардың ғылыми-техникалық жетістіктерді тартылады.
Бағдарламаны жүзеге асыру:
- өнеркәсәптің барлық салаларында жаңа технология енгізуге, өндірілетін өнімнің сапасын көтеруге, оны өткізу нарығын кеңейтуге;
- басқа салаларды дамыту үшін жағдай, ең алдымен ғылым мен техника жетістіктерінің негізінде, жасауға;
- шағын және орта кәсіпорындардың басымдық дамуы арқасында және жыл сайын өнеркәсіп өнімінің 3-5 пайызға дейін өсу есебінен ірі кәсіпорындардың жалпы аймақтық өнім (ЖАО) құрылымындағы үлесін азайту арқылы облыс экономикасын тұрақты дамытуды қамтамасыз ету;
- облыстың ғылыми-техникалық қабылетін көбірек пайдалану, ғылым мен инженерлік-техникалық қызметкерлердің керектігін қамтамасыз етуге;
- шағын бизнесті дамыту үщін жағдайлар жасауға;
- тағам өнеркәсібінде жаңа технологиялар енгізу, өндірілетін тағам өнімдерін ассортиментін кеңейтуге;
- электрқуат өндіруде қазіргі, оның ішінде дәстүрлі емес ресурс сақтайтын технологияларды игеруге;
- жұртшылық арасында әлеуметтік кернеулікгі азайтуға қол жеткізеді;
Аграрлық секторда бейімделіп келе жатқан оң өзгерістер және техникалық қайта қарулану, өндіріске инновациялық технологиялар енгізу есебінен жоғары ақырғы нәтижелерге қол жеткізу бойынша алдыңғы шептегі а/ш кәсіпорындары мен кәсіпкерлік құрылымдар жұмысының тәжірибесі орта мерзімді болашақта будан тиімді шаруашылыққа шығуға қол жеткізеді.
Облыста оң инновациялық жағдайдың қалыптасуы барлық салалардың дамуына түрткі болады, әсіресе жоғары технологиялық және ғылыми қомақты өндірістерді, болашақта жоғары индустриялық аймақ құруға қол жеткізеді.
Ақмола облысының 2002-2003 ж.ж. жасалған инновациялық Бағдарламаны жүзеге асыру бойынша ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ Шаралар Аяқтау Жауаптылар Орын- дау формасы Қаржы- ланды- ру көз- р /б мерзімі дері Аудан, қала әкімдер, облыстық экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасы Әкімият- тың қа- улысы 2002- жылдар Жер- гілікті бюд- жеттер Ақмола облысының ірі аудандық орталық мен қалаларында бизнес- инкубаторлар, технопарктер, ай- мақтық инновациялық қорлар желісін құру Облыстық экономика және шағын бизнесті да- мыту басқармасы Облы- стық бюджет Технология, менджмент, жаңа та- урлар мен қызмет көрсету сала- сында отандық ғылыми әзірлеу мәліметтерінің банкін құру Экономи- ка салала- ры бойын- ша мәлі- меттер банкілері Әкімнің шешімі Инновациялық қызметті үйлестіру бойынша ведомствоаралық кеңес құру 2002 ж.
Қаңта- ры мыту басқармасы, Облыстық өнеркәсіп, сауда, көлік және коммуникациялар басқармасы, Облы- стық ауылшаруашылық басқармасы, Облыстық білім басқармасы Ақпарат Аудан, қала әкімдері, Облыстық экономика және Жыл сайын, желтоқ- сан Экономиканың нақты секторында жоғары технологиялық салаларда шешімдері ғылыми-техникалық қамсыздандыруды талап ететін проблемаларды жыл сайын талдау және анықтау Қаржымен қамтамасыз ету Облыстық қаржы басқармасы, облыстық және аудан, қала маслихаттары Облыстық және жергілікті бюд- жеттерде инновациялық дамуға қа- ражат қарастыру жылда- улысы, Маслихат- тың шеші- мі және жер- Тұрақты Қалалық бюджет қаражатынан қайтару негізінде жеңілдікпен несиелеу үшін тауарлар мен кыз- мет көрсету саласында ШКС ба- сымдық жобаларын таңдау Облыс үшін басымдық инновация- лық жобаларды қаржыландыру үшін шетел инвесторлары мен отандық кәсіпкерлердің бос қара- жатын тартуға ықпал жасау шағын бизнесті дамыту басқармасы, Облыстық өнеркәсіп, сауда, көлік және коммуникациялар басқармасы, Облыстық ауылшаруашылық басқармасы Ақпараттық қамсыздандыру және насихат сайын Отандық инновациялар туралы ақ- паратты Интернет жүйесіне орна- ластыр БАҚ инновациялық дамытуды на- сихаттауға тарту, дөңгелек стол- дар мен баспасөз конференцияла- рын ұйымдастыру және өткізу басқармасы, Облыстық білім басқармасы қаңтар Ақпараттық-статистикалық мас- сив қалыптастыру, салалық және аймақтық мөлшерде инновация- лық даму мониторингін өткізу Кадрлармен қамтамасыз ету Кадларды әзірлеу және қайта әзір- леудің аймақтық орталықтарын құ- ру Халықаралық ынтымақтастық Бірлескен инновациялық қызметті жүзеге асырған кезде ТМД және алыс шет елдермен ынтымақтасты- қты қамтамасыз ету Аудандар, Көкшетау, Степногорск қалаларының әкімдері, Облыстық экономика және шағын биз- несті дамыту басқармасы, Облыстық өнеркәсіп, сауда, көлік және коммуникациялар басқармасы, Облыстық ауылшаруашылық басқармасы, Облы- стық білім басқармасы Өнеркәсіптің дамуы өнім өнді- Облыстық өнеркәсіп, сауда, көлік және коммуни- кациялар басқармасы, «Тыныс» ААҚ Инве- стиция- лар Қазақстанның солтүстік және орта- лық аймақтарын газификациялау үшін полиэтилендік құбырлар мен фитингтер өндіру Өлшеу құралдарын өндіруді меңге- ру (манометрлер, вакуумметрлер)
кациялар басқармасы «Тыныс» ААҚ 3 жыл стици- ял- ар Жылына 70,5 мың дана мөл- шерде әзір өнім шығару Әзір өнім «Стерх» ЖШС жыл Жылдам дайындайтың тағам және жартылай фабрикат өндіру бойын- ша линияны орнықтыру және пай- далануға енгізу Линияны пайдала- нуға беру жыл, II тоқсаны Неси- елік ре- сурстар Кондитерлік бұйымдар өндіру бой- ынша жаңа технологиялық линия- ны орнықтыру және пайдалануға беру кациялар басқармасы, «Наука-Восток» ААҚ «Як-242» үшін 6964 және 7028 электрклапандардың тәжірибелі үлгілерін әзірлеу және жасау Тәжіри- белі үл- гілерді өн- діру Шегірткелермен күресу үшін авто- майзер әзірлеу және жасау Бұйымдар өндіру Мұнайгаз өнеркәсібі мен т/ж көлі- гі үшін э/магниттік пневмоклапан- дарды көптеп өндіруді ұйымдасты- Құрғақ сүт ендіру үшін жабдық ен- гізу кациялар басқармасы, «Гормолзавод» ЖШС жыл. II кациялар басқармасы, «Акфарм» ЖШС Өз қара- жаты Галенофармацевтік дәрі-дәрмек формаларын өндіруді ұйымдасты- Иммунобиологиялық препараттар өндіруді ұйымдастыру Таблеттелген құралдар өндіруді ұйымдастыру год Цианплав кациялар басқармасы, «КазСабтон» ЖАҚ ГМЗ Цианплав шығару бойынша тә- жірибелі-өнеркәсіптік учаскені іс- ке қосу жыл, I Есеп ай- ырысу жүр- гізілуде Барит концентраттарын өңдеу жә- не бариттік салмақтандыруды шы- ғару тоқсан Ақсу кен ішінде флотациондық концентраттарды тазарту бесциа- нидтік технологиясын әзірлеу Жоба кациялар басқармасы, «Казахалтын» ААҚ ГМК, «Технопарк-Степногорск» ЖАҚ Окислендірілген кенің үйінді алу және техногендік тиосульфат ам- монияның құрылуы технологиясы- ның жобасын жасау Шлихтік алтын алу үшін орталық- жүртіш концентраттарды қолдану технологиялық әзірлеу «Степногорский инженерный центр» ЖШС сурста- КРИЦ «НТК» «Қазақалтын» ААҚ бірлесіп.
Ақсу, Жолымбет, Бестөбе кен да- ласы шеңберінде тау жыныстары үйіндісін кешендік өндеу бойын- ша технологияны әзірлеу және ен- гізу.
500 кг ке- мемес қо- сымша ал- тын алу «Қаза- қал- тын»
ААҚ қаража- ты жә- не Степно- горск инже- нерлік орта- лық қа- ражаты есебі- нен кациялар басқармасы, КРИЦ «НТК»
Степногорск инженерлік орталы- ғынаң жаңа технологияларын қол- данумен бірге солтүстік Қазақстан- ның кен даласының өнімділігін бағалау және тендерге болашағы бар алаңды шығыру Жеке меншік капи- талдың ты Өнер- кәсіп қо- рын және басқа пай- далы қаз- баларды көбейту Кеннен жұқа шаңғы ұқсас алтын алуға қол жеткізетін кен байыту жабдық-орталықжүргіш гидрокон- центраттар үлгілерін әзірлеу бой- ынша жоба-конструкторлық және механожинақтау жұмыстары калтын»
кациялар басқармасы, КРИЦ «НТК» «Қазақал- тын» ААҚ бірлесіп.
«Қазақалтын» ААҚ фабрикаларын- да КРИЦ «НТК» орталық жүргіш гидроконцентраттарын енгізу жә- не кен өндіру технологиясын нө- керлеу 2001- жыл, Фабрика- ны бекітілген техноло- гиялық сызба- ларға сәй- кес жаб- дықтау Көпнысаналы бағыттағы жылжы- малы кенбайыту кешендер әзірлеу бойынша жобалау-конструктор- лық және механожинақтау жұ- мыстары (кен байыту, алтын, нио- бий, алмас және т.б.).
қалтын»
«Қазақалтын» ААҚ кен байыту фабрикалар соңын тәжірибелі өн- деу.
Облыстық өнеркәсіп;сауда, көлік және коммуни- кациялар басқармасы, Степногорск инженерлік орталық ж., сәуір- қараша лар соңы- ның тех- нология- лық өнде- уін әзір- лейді Несие Антибилтик субстанцияларын өн- діруді ұйымдастыру.
Өнім шы- кациялар басқармасы, «Биокорм» ЖІІІС Тазалған ферменттер өндіруді ұй- ымдастыру кациялар басқармасы, тағамдық биотехнология институтымен ынтымақтастықта (Мәскеу к.)
«Биокорм» ЖШС
Жем қосымшаларын өндіруді ұй- Жаңа тех- лық лини- яларды орнала- стыру Облыстық өнеркәсіп, сауда. көлік және коммуни- кациялар басқармасы, «СПЗ» ЖАҚ ИСО 9000 халықаралық стандарт- тарға сәйкестік сапа жүйесін сер- тификаттау.
ры, өз
Г.Қ.
Ақмола облысының экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасының бастығы Құсайынова

На русском языке:
Ақмола облысының мәслихаты Решение Акмолинского Маслихат Акмолинской области областного маслихата от 20 декабря 2001 года № С-13-6.
Зарегистрировано Управлением юстиции Акмолинской области 25 января 2002 года за № 929.
Утратило силу решением Акмолинского областного маслихата от 28 октября 2004 года № 3С-8-4 Об утверждении «Программы инновационного развития Акмолинской области на 2002-2003 годы»
1. Утвердить «Программу инновационного развития Акмолинской области на 2002-2003 годы» (прилагается).
2. Контроль за реализацией Программы возложить на постоянную комиссию областного маслихата по аграрным вопросам, развитию промышленности, транспорта, связи, строительства, предпринимательства, продовольствию и экологии.
3. Решение вступает в силу после его государственной регистрации в управлении юстиции Акмолинской области.
Председатель тринадцатой сессии областного маслихата Секретарь областного Г.Марченкова М.Койшибаев Утверждено решением областного маслихата от 20 декабря 2001 года № С-13-6 ПРОГРАММА ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ АКМОЛИНСКОЙ ОБЛАСТИ на 2002-2003 годы г.Кокшетау, 2001 г.
СОДЕРЖАНИЕ стр.
Паспорт Программы.
Введение.
Анализ состояния экономики и обоснование необходимости инновационного развития Акмолинской области Цель и задачи Программы.
Основные направления и механизмы реализации программы.
Привлечение в инновационную сферу субъектов малого бизнеса Формирование инновационной/инфраструктуры Необходимые ресурсы и источники их финансирования
8.1. Финансовое обеспечение
8.2. Научно-техническое обеспечение
8.3. Кадровое обеспечение Ожидаемые результаты от реализации программы.
План мероприятий по реализации программы инновационного развития Акмолинской области.
1. ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ АКМОЛИНСКОЙ ОБЛАСТИ НА 2002-2003 гг.
Программа инновационного развития Акмолинской области на 2002-2003 годы Наименова- ние Програм- мы:
Постановление Правительства Республики Казахстан от 10 мая 2001 года № 617 «Об утверждении Программы ин- новационного развития Республики Казахстан»
Основание для разработ- ки програм- Разработчик:
Акмолинское областное управление экономики и развития малого бизнеса Цель Про- граммы:
Создание благоприятных условий стабильного развития экономики области на основе использования достижений науки и техники с целью производства нового и улучшения качества производимой продукции (товаров и услуг), формирование производственной инфраструктуры.
1. Обеспечение приоритетного научно-технического и технологического развития экономики.
Задачи Про-
2. Формирование несырьевых секторов экономики.
3. Формирование системы государственной поддержки инновационной деятельности и преимущественного разви- тия производственной предпринимательской деятельности.
4. Проведение технологической модернизации промышленности и создание экспортоориентированных наукоемких производств.
5. Формирование инфраструктуры инновационной деятельности.
6. Привлечение в инновационную сферу субъектов малого бизнеса.
7. Кадровое обеспечение инновационной деятельности.
8. Развитие международного научно-технического сотрудничества.
Республиканский и местные бюджеты, кредитные ресурсы, собственные средства субъектов инновационной дея- тельности, иностранный капитал.
Источники финансирова- ния:
Реализация Программы намечена на период с 2002 по 2003 годы Срок реализа- ции:
Ожидаемые результаты:
Обеспечение устойчивого социально- экономического развития области, создание высокотехнологичных импорто- замещающих экспортоориентированных производств.
2. Введение
Программа разработана в соответствии с Планом мероприятии по реализации Программы инновационного развития Республики Казахстан на 2001- 2015 годы, утвержденной Постановлением Правительства Республики Казахстан от 10 мая 2001 года № 617.
Программа направлена на формирование и проведение единой государственной политики долгосрочного социально-экономического развития области на основе использования достижений науки и техники.
Одним из главных приоритетов этой политики является экономический рост на основе сбалансированного развития экономики, поэтапного замещения сырьевой составляющей в валовом продукте области на высокотехнологичную, в том числе экспортную продукцию и эффективного использования научно- технического потенциала.
В Акмолинском регионе имеется некоторые предпосылки для этого.
Прежде всего это - богатые природные ресурсы, наличие свободных производственных мощностей, достаточно квалифицированный инженерно- технический персонал и дешевая рабочая сила в сочетании с относительно высоким ее общеобразовательным уровнем.
Вместе с тем имеется ряд сдерживающих факторов. В частности, последние годы стали периодом быстрого нарастания технологической отсталости в промышленности. Кстати, это присуще и в целом всей Республики Казахстан.
Сверстывание промышленных производств, деиндустриализация производительных сил, разное сокращение абсолютных показателей производства, снижение доходов привело к значительному снижению объемов, что в значительной степени осложнило стартовые условия других отраслей экономики области.
В ходе реализации Программы предусматривается поэтапное выполнение намечаемых мероприятии, более тесная увязка основных элементов государственной политики в области малого предпринимательства с основными механизмами реформирования экономики, осуществляемых в рамках реализации стратегии развития «Казахстан-2030», Программы действий Правительства РК основных направлений государственной промышленной политики.
Программа определяет цель и задачи инновационного развития области на краткосрочный период, и будет ежегодно уточняться и корректироваться исходя из региональных социально-экономических приоритетов.
3. Анализ состояния экономики и обоснование необходимости инновационного развития Акмолинской области В области, как и всей Республике Казахстан, за последнее десятилетие произошли существенные изменения, связанные с переходом на экономические отношение, основанных на рыночных механизмах.
Однако, из-за отсутствия научно и экономически обоснованной модели перехода от плановой экономики к рыночной и ускоренного проведения реформ, принимаемые меры не дали ожидаемых результатов. Реформирование отраслей промышленности проходило в условиях существенного спада производства.
Так, доля промышленного производства в общем объеме производства Республики сократилась с 6,8 % в 1991 году до 1,5 % в 2000 году.
Последние пять лет промышленность развивалась нестабильно. Стагнация перерабатывающих отраслей (машиностроение, химическая, легкая, пищевая, электронная, оборонная и другие) была усугублена отсутствием достаточной научно-технической, маркетинговой управляющей поддержки. В этот период спад производства к уровню предыдущего года колебался от 3,5 % в 1998 году до 5,9 % в 1997 году.
Многие предприятия растратили свод былой трудовой и технический потенциал, многие перестали существовать В числе полностью прекративших свою производственную деятельность такие предприятия как Кокшетауский сельский строительный комбинат, Домостроительный комбинат, Кокшетауский завод железобетонных изделий и/ строительных конструкций, Комбинат строительных материалов мелиорации, фабрика надомного труда, швейная фабрика местной промышленности, завод мясокостной муки, Кокшетауская и Щучинская мебельные фабрики, завод «Металлист», авторемонтный завод, Кокшетауский пивзавод, крупнейшее предприятие г.Кокшетау приборостроительный завод и другие.
Что касается переработки сельскохозяйственных продуктов и других, традиционных для области секторов экономики, то за период до 1999 года в них отмечался значительный спад.
Внутренний спрос резко упал на продукцию, вследствие ее не конкурентоспособности по сравнению с продукцией ближнего и дальнего зарубежья. Эффективность производства и конкурентоспособность отечественной продукции остается на сегодняшний день проблемой номер один. Формирование конкурентной среды происходит в достаточно сложных условиях.
Тенденция роста промышленного производства наметилась только с 1999 года. Индекс физического объема (с учетом сектора домашнего хозяйства) в 2000 году составил 112,7 %, что позволило уменьшить отставания, допущенное в предыдущие годы, и сократить спад промышленного производства к уровню 1995 года на 4,9 %. За 2000 год промышленностью области произведено продукции (с учетом сектора домашнего хозяйства) в действующих ценах, почти на 29 млрд.
тенге.
В добывающем секторах промышленности рыночные преобразований имели разные результаты и были сведены с различными рынками потребителей.
Запасы природных ресурсов области привлекают внимание к нему. В этом секторе индекс физического объема производимой продукции в 2000 году составил 275,5 %.
Несмотря на то, что эта отрасль занимает незначительный удельный вес в общем объеме промышленного производства (3,6%), на рост промышленного производства области существенное влияние оказывает именно она. Так, против 1996 года добыча природных песков увеличилась в 19 раз, руды и концентраты цветных металлов в 3 раза, каменного угля 10 %, началась добыча железной руды в ТОО «Атансор», что свидетельствует о некоторой сырьевой ориентации промышленного производства отрасли. Только за прошлый год удельный вес горнодобывающей промышленности в областном объеме вырос на 1,2%.
В обрабатывающей отрасли, на долю котором приходится более 64 % всей областной продукции нефинансового сектора на протяжении предыдущих лет наблюдался спад производства, который был преодолен в 2000 году, о чем свидетельствует индекс физического объема, который составил 126,6% против 1999 года. За этот период обеспечен рост в текстильной и швейной промышленности (132,9 %) металлургической промышленности (176,8 %), машиностроении (в 3,4 раза), в производстве неметаллических и минеральных продуктов (182,2 %).
Вместе с тем в обрабатывающей отрасли значительное снижение в прошлом году к уровню 1999 года допущено в переработке сельскохозяйственных продуктов (94,4 %), в производстве древесин и деревянных изделий (56, 9 %), химической промышленности (62,6 %).
Производство и распределение электроэнергии, газа и воды является важнейшим видом экономической деятельности в структуре промышленности, от состояния которой зависит деятельность многих других отраслей, оно занимает более 32 % объема промышленности области. В 2000 году по сравнению с предыдущим годом в этой отрасли производство снижено почти на 1 %, из-за уменьшения объемов в производстве и распределении электроэнергии, индекс физического объема которого составил 78,9 % к уровню производства 1999 года, и в производстве и распределении газообразного топлива - 12,4 %.
С 1999 года в области успешно реализуется Программа импортозамещения.
В рамках этой Программы на предприятиях освоена технология капитальных ремонтов железнодорожных электровозов, вагонов, производство колесных пар и другого оборудования, большой гаммы средств малой механизации, подшипников, газового и запорного оборудования, огнетушителей и много другой продукции.
В 2001 году по сравнению с 1999 годом объем импортозамещающей продукции возрос в 3,3 раза и составил более 2,4 млрд, тенге.
Согласованы программы сотрудничества с нефтегазовым и железнодорожным комплексом. Определены перспективы в расширении сотрудничества с металлургическими гигантами - ОАО «Казахмыс», ОАО «Испат- Кармет», ОАО «Казцинк», НАК «Казатомпром» и другими комплексами и предприятиями Республики Казахстан.
В 2000 году в области запущено 37 простаивающих предприятий, где было создано 3851 рабочие место. Всего же, с учетом создания и восстановления на действующих предприятиях, получили рабочие место 5087 человек. Эта работа продолжается и в текущем, 2001 году.
По объему промышленного производства наибольший удельный вес в области занимает промышленность г.Кокшетау, доля которой; за последние пять лет, уменьшилась с 27,5 % в 1996 году до 26 % в 2000 году. В 2000 году объем промышленного производства в действующих ценах по городу составил почти 6,2 млрд.тенге, что на 2,2 % выше уровня производства 1999 года.
Удельный вес второго по величине города Степногорска снизился с 25,2 % в 1996 года до 23,8 % в 2000 году.
Весь объем областного производства ядерных материалов производится предприятиями города Степногорска. На долю продукции химической промышленности приходится 93,4 %, па производство машин и оборудования 56,6 %, на производство электроэнергии 99,3 % областного объема.
Большое снижение объемов производства произошло во всех, без исключения, районах области.
Анализ состояния отраслей промышленности области свидетельствует о том, что производство за последние годы развивалось под влиянием общих кризисных явлений страны. Статистические данные 2000 года и ожидаемые результаты текущего года говорят о позитивных сдвигах в ее развитии.
В настоящее время возможности для роста промышленного производства продукции и развития услуг за счет увеличения занятости нетрудоспособного населения и вовлечения в оборот новых природных ресурсов становиться все более ограниченным. В связи с этим, для дальнейшего развития промышленности области решающее значение приобретают интенсивные факторы. В свою очередь, рост квалификации кадров и производительности труда, отдача от материалов и оборудования, качество производимой продукции определяется степенью использования достижений науки и техники в отраслях экономики.
Именно этому и должна способствовать инновационная деятельность, которая оказывает влияние не только на промышленное производство но и практически на все стороны общественной жизни. В результате - совершенствуется структура потребления материальных и нематериальных благ, создаются новые сферы жизнедеятельности людей. Например, одно рабочее место в области высоких технологий создает от пяти до десяти рабочих мест в сфере промышленности. В развитых странах высокотехнологические производства являются одним из основных источников пополнения государственного бюджета.
Потенциальные возможности инновационной деятельности должны учитываться в системе индикативного и бюджетного планирования.
4. Цель и задачи программы Основной целью Программы является создание благоприятных условий стабильного развития экономики области на основе использования достижений науки и техники с целью производства нового и улучшения качества производимой продукции (товаров и услуг), формирование производственной инфраструктуры и поэтапная переориентация экономики региона экспорта сырья на производство конкурентоспособной, высокотехнологичной экспортной продукции.
В соответствии с поставленной целью, Программа направлена на решение следующих задач:
1) Обеспечение приоритетного научно-технического и технологического развития экономики области.
2) Формирование высокотехнологичных не сырьевых производств.
3) Формирование системы государственной поддержки инновационной деятельности и преимущественного развития производственной предпринимательской деятельности.
4) Проведение технологической модернизации промышленности и создание экспортоориентированных наукоемких производств.
5) Формирование инфраструктуры инновационной деятельности.
6) Привлечение в инновационную сферу субъектов малого бизнеса.
7) Кадровое обеспечение инновационной деятельности.
8) Развитие международного научно-технического сотрудничества.
5. Основные направления механизмы реализации программы По сравнению с развитыми странами в Казахстане, научно-техническая политика имеет принципиальные особенности. Для развитых стран характерно увеличение объемов финансирования фундаментальных и прикладных исследований, ускоренное освоение новшеств за счет стимулирования взаимосвязи науки с частным сектором, всемерное содействие созданию и развитию корпоративного сектора науки, прямая ориентация научно- технического потенциала на решение экономических и социальных задач.
У нас же финансирование науки не является достаточным. Не развита система стимулирования расходов хозяйствующих субъектов на науку и инновационную деятельность, сохраняется недооценка важности внедрения в производство научно-технических разработок.
В дальнейшем при таком положении дел, научно-техническое развитие области будет оставаться на прежнем уровне. Для недопущения этого необходима корректировка долгосрочной политики области по развитию производительных сил общества, основой которой должен стать переход на высокие и наукоемкие технологии и снижение до безопасного уровня доли сырьевой составляющей в экспорте.
В регионе на переход экономики к инновационному пути развития окажет влияние ряд экономических, демографических, научно-технологически организационных и других факторов.
Сравнительная характеристика факторов, которые окажут влияние на развитие инновационной деятельности в области.
СИЛЬНЫЕ СТОРОНЫ:
СЛАБЫЕ СТОРОНЫ:
Выгодное географическое расположение области и наличие транспортной ин- Дефицит внутренних финансовых ресурсов.
фраструктуры.
Достаточные земельные, сырьевые и трудовые ресурсы.
Высокая степень зависимости от природно-кли- матических условий.
Наличие образовательных учреждений нового типа.
Низкий уровень материально-технического оснащения.
Способность самообеспечения области основными продуктами питания.
Высокая зависимость в энергообеспечении.
Наличие спроса на продукцию энергетической, пищевой, перерабатывающей и Утрата научно-технического потенциала.
добывающее промышленности.
Наличие свободных производственных мощностей Сырьевая направленность экономики.
Достаточно квалифицированный инженерно-технический персонал Ограниченное число собственных технологий мирового уровня.
Дешевая рабочая сила в сочетании с достаточно высоким ее общеобразователь- Неразвитость инфраструктуры инновационной ным уровнем деятельности.
Для широкомасштабного обновления производства потребуются значительные капитальные средства, которых у области в настоящее время в достаточном количестве нет. В связи с этим, для реализации поставленных задач, наряду с государственным финансированием предстоит привлечь кредитные ресурсы, собственные средства субъектов инновационной деятельности, иностранный капитал и др. Кроме того, необходимо практиковать приобретение оборудования и технологий по лизингу, так как это может значительно снизить нагрузку на бюджет.
Необходимо иметь в виду, что бесконтрольный поток иностранных технологий и техники может подавить отечественную прикладную науку, создать реальную опасность возникновения технологической зависимости казахстанской экономики от зарубежных разработок. В результате этого возрастает вероятность утраты накопленного в течении десятилетии отечественного потенциала. И как следствие, регион будет вынужден расширять импорт высокотехнологичной В связи с этим, исходя из опыта зарубежных стран, наиболее приемлемыми являются следующие виды инноваций.
Инновация «наращивания» заключается в использовании при создании новых продуктов и технологий отечественного научно-технического потенциала и опыта зарубежных ученых и конструкторов. Данная инновация в полной мере соответствует государственным интересам и экономической безопасности области, она может быть применена практически во всех отраслях экономики.
Инновация «заимствования» заключается в освоении продукции, ранее не производившейся в области и ориентированной на выпуск конечных продуктов потребления. Данная инновация может быть наиболее эффективна в случае создания совместных предприятий и развития франчайзинга.
Инновация «переноса» заключается в привлечении зарубежного научно- технического потенциала и нововведений в отечественную экономику. Данная инновация связана со значительными финансовыми затратами на приобретение лицензий и внедрение их в производство.
Для области в ближайшую перспективу наиболее приемлемыми являются инновации «наращивания» и «заимствования», а также их сочетание, так как это наряду с использованием достижении науки и техники позволит обеспечить наращивание отечественного научно-технического потенциала в смежных и новых отраслях науки и техники.
Учитывая значимость инновационного развития, в современных условиях особую роль приобретают инновационные проекты в таких областях, как первичная переработка и хранение сельскохозяйственной продукции, топливно- энергетический комплекс, химия и нефтехимия, производство новых материалов, системы коммуникаций, транспорта и связи, биотехнология.
При выборе приоритетов, определяющее значение следует уделять социальной переориентации экономики, диверсификации неэффективных производств, созданию новых рабочих мест, освоению более высоких технологических укладов и ресурсосбережению, которые в первую очередь необходимо проводить в отраслях и производствах, способных поставлять на потребительский рынок высококачественные промышленные товары, продовольствие, повысить степень самообеспеченности ими.
Точки роста для этого направления - опережающее развитие производства бытовой техники, товаров повседневного спроса и экологически чистых продуктов.
Развитые страны, под давлением энергетического и экологического кризисов, перешли к ресурсосберегающему типу воспроизводства за счет отказа от энергозатратных и перехода к безотходным технологиям. Учитывая низкую технологическую укладность сырьевых отраслей промышленности в области ресурсосберегающие инновационные проекты могут иметь высокую экономическую эффективность.
Точки роста для этого направления - увеличение глубины переработки минерального, углеводородного и сельскохозяйственного сырья, освоение конечных пределов в металлургии, утилизация техногенного и вторичного сырья.
При определении более высоких технологических укладов необходимо исходить из того, насколько экономика области сумеет адаптироваться к требованиям мирового технико-технологического развития при формировании пятого технологического уклада.
Точки роста для этого направления - информатика и микроэлектроника, биотехнология и новые материалы.
6. Привлечение в инновационную сферу субъектов малого бизнеса В последние годы усилилось понимание важной роли малого бизнеса и его существенного вклада в развитие общества и экономики.
Преимущества малого бизнеса определяются его потенциалом - новаторством, гибкостью, низкими затратами на создание, быстрым развитием и невысокой степенью риска. Малый бизнес играет заметную роль в занятости, производстве отдельных товаров, исследовательских и научно- производственных разработках.
Несмотря на то, что большая часть научного потенциала сосредоточена на крупных компаниях, малые и средние фирмы по широкому кругу продукции чаще начинают коммерциализацию новых товаров.
В странах с развитой экономикой крупные предприятия привлекают мелкие узкоспециализированные фирмы, производящие для них отдельные детали и узлы. Вокруг монополий, особенно в отраслях машиностроения, электронной промышленности, группируются обычно по несколько десятков тысяч мелких предприятий, которые пользуются финансовой и технической помощью монополий. Для хозяев монополистических объединений такие мелкие субподрядчики удобны и выгодны: они поставляют свою продукцию по достаточно низким ценам.
Важность малых предприятий еще и в том, что ведя ожесточенную конкурентную борьбу за выживание, они способны постоянно развиваться и адаптироваться к текущим условиям рынка.
В то же время на мелких предприятиях отмечается более высокая эффективность труда, малые фирмы с меньшими затратами удовлетворяют потребности в дефицитных видах товаров и услуг на основе разработки местных источников (сырья) и обеспечивают при этом большую занятость. Они увеличивают размеры поступлений в муниципальные бюджеты, стимулируют научно-технологический прогресс, выполняют другие важные для хозяйства функции. На современном этапе повышение роли предприятий малого бизнеса в экономике Республики Казахстан - не случайность, а необходимая закономерность, вызванная самим ходом истории и потребностями, которые возникали в процессе развития производительных сил и технологий.
По данным мониторинга развития малого предпринимательства на
01.11.2001 года в области зарегистрировано 16499 субъектов малого предпринимательства, в том числе 3698 юридических лиц, 12801 индивидуальных предпринимателей, с общим числом работающих - 67743 человека.
Сравнительный количественный анализ числа зарегистрированных и занятых в них работников по основным отраслям приведен в нижеследующей таблице:
Наименование отрасли
Число СМП (ед.)
Кол-во работающих (человек)
01.11.2000 г.
01.11.2001 г.
Всего:
промышленность сельское хозяйство 23125/ строительство торговля прочие Как видно из таблицы, по сравнению с аналогичным периодом прошлого года, наблюдается стабильный рост субъектов малого предпринимательства, а также рост численности работающих во всех отраслях производства. Причиной роста явились благоприятные условия, способствующие созданию новых и реанимации бездействующих производственных предприятий. Во-первых, более активное финансирование СМП из средств областного бюджета и банками второго уровня за счет собственных средств. Во-вторых, создание более совершенной инфраструктуры в виде бизнес - инкубатора, технопарка для оказания поддержки СМП.
В текущем году по сравнению с аналогичным периодом 2000 года произошел рост объема произведенной продукции (работ, услуг) на 5898,8 млн.
тенге, или на 54,3 %.
Увеличение объема произведенной продукции произошло в основном за счет роста объема торговли на 2774,9 млн. тенге, сельского хозяйства на 1966,8 млн. тенге, промышленного производства на 357,5 млн. тенге. Наименьший рост наблюдается в строительстве (164,9 млн. тг).
В сравнении с аналогичным периодом 2000 года в текущем году увеличился объем платежей в бюджет на 341,4 млн. тенге, или 23,9 %.
Анализ отраслевой структуры малого предпринимательства показал, что в области существуют отрасли, требующие своего развития. На внутреннем рынке слабо развиты такие отрасли, как строительство, транспорт и связь, сфера услуг.
Неразвитость данных отраслей сказывается на экономическом развитии области в целом. В регионах не оказывается помощь субъектам малого предпринимательства в выборе сферы деятельности. Зачастую к выбору сферы деятельности СМП относятся стихийно, без учета конъюнктуры рынка. В основном малый бизнес представлен огромным количеством коммерческих магазинов и аптек. В тоже время существует потребность в таких услугах, как химчистки, прачечные, парикмахерские, ремонтные и швейные мастерские, бани и др.
При наличии свободных производственных площадей, недостаточно развито перерабатывающее производство. На 01.11.2001 года выявлено неиспользуемых объектов - 201, из которых продано по тендеру - 21, передано в аренду - 31, в доверительное управление - 102 и безвозмездно передано - 83. А также из 16 выявленных объектов незавершенного строительства продано всего 6.
Следует отметить, что более активно идет процесс передачи земельных участков.
В текущем году безвозмездно СМП передано 3999 земельных участков и продано
- 2199 участков.
Основными причинами, тормозящими развитие малого предпринимательства, являются:
- недостаток собственных оборотных средств у товаропроизводителей для закупки сырья;
- ограниченный доступ к кредитным линиям, направленным на поддержку отечественных товаропроизводителей;
- отсутствие доступа к новым технологиям;
- высокая стоимость оборудования по выпуску товаров народного потребления;
- несоответствие высоким мировым стандартам, экологическим и санитарным нормам продукции, выпускаемой местными товаропроизводителями;
- завышенная стоимость товаров местного производства, неспособных на ценовую конкуренцию с импортной продукцией;
- слабый спрос на продукцию и услуги малого бизнеса из-за низкого уровня доходов населения;
- несформированность «гарантированных» рынков сбыта продукции, произведенной СМП;
- отсутствие единого информационного поля.
7. Формирование инновационной инфраструктуры В настоящее время экономический потенциал любого региона или страны, их конкурентоспособность все более зависят не столько от наличия природных ресурсов, сколько от уровня подготовленности кадров и сети развитой инфраструктуры. Во всем мире признано, что наиболее эффективными инновационными инфраструктурами являются технологические парки, инновационные центры, бизнес-инкубаторы, создание и развитие которых позволит эффективно использовать научно-технические разработки для производства конкурентоспособных товаров и услуг.
Такие структуры призваны осуществлять формирование современной инновационной среды путем создания материально-технической, социально- культурной, сервисной, финансовой и иной базы для эффективного становления развития и подготовки к самостоятельной деятельности малых и средних предприятий, коммерческого освоения научных знаний, изобретений, «ноу-хау» и наукоемких технологий с передачей их на рынок научно- технической продукции для удовлетворения потребности области.
Для создания и развития инновационных инфраструктур в области имеются необходимые предпосылки:
- наличие интенсивно развивающегося университета с большим интеллектуальным потенциалом, достаточно развитой инфраструктурой и материальной базой;
- наличие инженерно-конструкторских работников, квалифицированных специалистов и рабочих бывших оборонных предприятий;
- предпринимательские структуры малого и среднего бизнеса, готовые участвовать вместе с научно-техническими группами в разработке новых технологий;
- возможность использования производственных участков бездействующих предприятий бывшего оборонного комплекса, помещений для монтажа и отладки опытного оборудования для новых технологий;
- наличие учебных заведений осуществляющих подготовку и переподготовку специалистов экономического профиля для предпринимательских структур, в том числе менеджеров, маркетологов и других специальностей;
- наличие соглашений о торгово-экономическом, научно-техническом и культурном сотрудничестве с крупными, развитыми регионами, такими как г.
Астана, Атырауская область, г. Москва, Курганская область, Курская область, Красноярский край, Харьковская область;
- благоприятное географическое расположение области.
В соответствии со своими задачами объекты инновационной инфраструктуры будут:
- осуществлять экспертизу и конкурсный отбор инновационных предложений, научно-технических проектов и программ, имеющих коммерческий, экспортный, конверсионный потенциал и направленных на производство новой продукции и услуг на основе передовой техники и наукоемкий технологий;
- осуществлять инвестирование в инновации, научно-технические проекты и программы, реализуемые малыми инновационными предприятиями;
- содействовать начинающим предпринимателям в организации малых предприятий, занимающихся реализацией отобранных инновационных проектов и программ;
- привлекать на свою территорию действующие инновационные предприятия, оказывать им помощь в проведении научно-исследовательских и опытно-конструкторских работ, производственного освоения их результатов, установлению связей с высшими учебными заведениями;
- предоставлять малым инновационным предприятиям на договорной основе лабораторные, экспериментально-производственные площади, оборудование для выполнения научно-исследовательских и опытно- конструкторских работ, офисные, производственные, складские, учебные и другие помещения, конференц-залы и аудитории;
- оказывать юридические, организационные, финансовые, инжиниринговые, маркетинговые, хозяйственные и иные услуги малым инновационным предприятиям, а также ученым, преподавателям, аспирантам, студентам вузов, изобретателям и их коллективам, занимающимся инновационной деятельностью.
Для обеспечения информационного обмена между потребителями инноваций и авторами нововведений будет сформирована база данных инвестиционных проектов, которые будут размещены на создающемся официальном Веб-сайте Акимата Акмолинской области (www.akmo.kz). Сайт появится во Всемирной сети Интернета к концу 2001 года.
8. Необходимые ресурсы и источники их финансирования В условиях рыночной экономики система финансирования инновационной деятельности имеет свою специфику и выступает как составной элемент финансовой политики области.
Эта система направлена в первую очередь на создание необходимых условий для быстрого и эффективного внедрения технических новшеств в экономику области, обеспечение ее структурно-технологической перестройки, сохранение и развитие научно-технического и кадрового потенциала.
Элементами этой системы выступают:
- Совокупность источников поступления финансовых средств;
- Механизм контроля за финансовыми средствами, включая систему возвратности и оценки эффективного их использования.
Средства на развитие инновационной деятельности должны быть изысканы из внутриобластных источников (по статье «Кредитование для малого предпринимательства на местном уровне») и в основном направляться на:
- Развитие инновационной инфраструктуры - создание бизнес инкубаторов, специальных конструкторских бюро, инновационных фондов, систем подготовки и переподготовки кадров.
Будет сформирована система финансового контроля, обеспечивающая:
- Сбалансированность между потребностью в финансовых ресурсах и реальными возможностями их получения;
- Своевременность и полноту выполнения взятых предприятием финансовых обязательств перед областным бюджетом;
- Рациональное использование материальных и финансовых ресурсов;
- Решение иных задач, вытекающих из практики экономических отношений с заказчиками, контрагентами и поставщиками.
В связи с этим, область будет формировать систему финансирования инновационной деятельности исходя из следующих исходных принципов:
- Ориентация системы на быстрое и эффективное внедрение научно- технических достижений;
- Множественность источников финансирования;
- Возможность быстрой перестройки для обеспечения максимальной эффективности как всей системы финансирования инновационных проектов, так и ее составляющих;
- Охват максимально широкого круга технических и технологических новшеств и направлений для практического применения;
- Обоснованность и юридическая защищенность применяемых механизмов.
С целью обеспечения финансирования общеотраслевых, межотраслевых и региональных научно-технических программ, а также мероприятий по освоению новых видов промышленной продукции на местах будет создана система негосударственных фондов поддержки инноваций. Такие фонды будут создаваться на региональном уровне.
Источниками негосударственного финансирования инновационной деятельности выступят:
- Собственные средства инновационных предприятий;
- Средства, мобилизуемые за счет эмиссии ценных бумаг;
- Кредиты коммерческих банков;
- Специализированные и благотворительные фонды;
- Средства инвестиционных компаний, других инновационных предприятий, заинтересованных в скорейшем выпуске новой продукции.
При решении задач быстрого промышленного освоения крупных технологических инноваций, требующих приобретения Дорогостоящих станков, оборудования, уникальной контрольно-измерительной техники получит развитие финансовый лизинг.
Научно-техническое обеспечение является определяющим условием инновационного развития и направлено на создание и на продвижение продукции на новые рынки.
Технологии и оборудование должны удовлетворять требованиям экологической, технической безопасности и санитарным нормам, обеспечивать быстрое проведение технической перевооружения и выпуск продукции мирового уровня или превосходящую по качеству аналогичную продукцию.
Область, исходя из функций научно-технического обеспечения и требований, предъявляемых к оборудованию и технологиям, будет осуществлять:
- Формирование инновационных программ и проектов;
- Проведение комплексной научно-технической экспертизы;
- Проведение фундаментальных научных исследований;
- Научно-техническое сопровождение инновационных программ и проектов;
- Прогноз мирового научно-технического развития;
- Проведение закупа и лизинга зарубежных технологий и оборудования на тендерной основе с обязательным проведением комплексной научно-технической, технологической и экологической экспертизы.
Область при переходе на инновационный путь развития, будет нуждаться в специалистах, обладающих необходимыми знаниями в области современного менеджмента. Предприятиям и организациям всех форм собственности потребуются специалисты, способные за относительно короткий срок создать систему управления, обеспечивающую высокую эффективность и конкурентоспособность инноваций.
В связи с этим одной из форм подготовки и переподготовки кадров для научно-технической и инновационной деятельности, включая обучение целевых «менеджерских команд» для управления и реализации конкретных предпринимательских проектов станут инновационные центры и технопарки.
Также при государственной поддержке будут практиковаться стажировки специалистов в ведущих отечественных, зарубежных компаниях научно- исследовательских организациях.
Одним из приоритетных и наиболее эффективных направлений кадрового обеспечения станет привлечение в область высококвалифицированных зарубежных и отечественных специалистов.
9. Ожидаемые результаты от реализации программы Инновационное развитие области обеспечит проведение единой структурной перестройки экономики, привлечение в несырьевой сектор инвестиций и современных технологий, техническое перевооружение и модернизацию производств, создание новых рабочих мест и насыщение рынка конкурентоспособной продукцией.
За счет создания рынка интеллектуальной собственности будут вовлечены в хозяйственную деятельность научно-технические достижения местных ученых специалистов.
Реализация Программы позволит:
- внедрить новые технологии во всех отраслях промышленности, повысить качество производимой продукции и расширить рынки ее сбыта;
- создать условия для развития других отраслей, в первую очередь на основе достижений науки и техники;
- обеспечить устойчивое развитие экономики области путем снижения доли крупных предприятий в структуре валового регионального продукта (ВРП) за счет преимущественного развития малых и средних предприятий и ежегодного прироста промышленной продукции до 3-5 процентов;
- максимально использовать научно-технический потенциал области, обеспечить востребованность науки и инженерно-технических работников;
- создать условия для развития малого бизнеса;
- внедрить новые технологии в пищевой промышленности, расширить ассортимент производимых проектов питания;
- освоить современные, в том числе нетрадиционные ресурсосберегающие технологии в производстве электроэнергии;
- снизить социальную напряженность среди населения.
Наметившиеся положительные тенденции в аграрном секторе и опыт работы передовых сельхозпредприятий и предпринимательских структур по достижению высоких конечных результатов за счет технического перевооружения, внедрения в производство инновационных технологий, позволят в среднесрочной перспективе выйти на более эффективное хозяйствование.
Становление в области благоприятного инновационного климата даст толчок развитию всех отраслей, особенно высокотехнологичных и наукоемких производств, и позволит в будущем создать высокоиндустриальный регион с социально ориентированной и развитой экономикой.
ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ по реализации Программы инновационного развития Акмолинской области на 2002-2003 гг.
Мероприятия
Форма
Ответственные за исполнение Срок исполнения Источник завершения п /п ния Формирование инновационной инфраструктуры Постановле- ние акимата 2002-2003 годы Местные бюджеты Акимы районов и городов, Облуправле- ние экономики и развития малого биз- неса Создать сеть бизнес- инкубаторов, техно- парков и региональ- ных инновационных фондов в крупных районных центрах и городах Акмолин- ской области Областной Облуправление экономики и развития малого бизнеса бюджет Банки дан- ных по отрас- лям экономи- ки Создать банки дан- ных отечественных научных разработок в области технологий, менеджмента, новых товаров и услуг Январь 2002 года Решение аки- ма Создать Межведом- ственный Совет по координации иннова- ционной деятельности малого бизнеса, Облуправление про- мышленности. торговли, транспорта и коммуникаций, Облуправление сель- ского хозяйства, Облуправление обра- зования.
Ежегодно декабрь
Осуществлять ежегод- ный анализ и выявле- ние проблем развития Информация высокотехнологич- ных отраслей в реаль- ном секторе экономи- ки, решение которых требует научно-техно- логического обеспече- Финансовое обеспечение Постановление акима- та Облуправление финансов, об- ластной и райгормаслихаты Решение маслихата Предусмотреть в област- ном и местных бюджетах средства на инновационное развитие Об- ласт- ной и мест- ные бюд- жеты Акимы районов и городов, Облу- правление экономики и развития Постоянно Мест- Осуществлять отбор прио- ритетных проектов субъек- тов малого предпринима- тельства в сфере производ- ства товаров и услуг, реко- мендуемых для льготного кредитования из средств го- родского бюджета на воз- вратной основе малого бизнеса, Облуправление промышленности торговли, транспорта и коммуникаций, Об- луправление сельского хозяйства Способствовать привлече- нию свободных средств иностранных инвесторов и отечественных предприни- мателей для финансирова- ния ими приоритетных для области инвестиционных проектов Информационное обеспечение и пропаганда Облуправление экономики и раз- вития малого бизнеса Разместить информацию об отечественных иннова- циях в системе Интернет Ежегодно жет Привлечь СМИ к пропара- ганде инновационного раз- вития, организовать и про- водить круглые столы и пресс-конференции промышленности, торговли, луправление сельского хозяй- ства, Облуправление образова- ния.
Ежегодно, январь
Сформировать информаци- онно-статистический мас- сив, проводить мониторинг правление статистики, Облуправ- ление экономики и развития ма- лого бизнеса, Облуправление инновационного развития в отраслевом и региональ- ном разрезе луправңешие сельского хозяй- ства, Облуправление образования Кадровое обеспечение Создать региональные цен- тры подготовки и перепод- готовки кадров Международное сотрудничество Акимы районов и городов Кокшетау, Степногорск, Облуправление экономи- ки и развития малого бизнеса, Облу- правление промышленности, Облу- правление сельского хозяйства, Облу- правление образования Обеспечить сотрудни- чество со странами СНГ и дальнего зару- бежья при реализа- ции совместной инно- вационной деятельно- сти Развитие промышленности инвестиции Производ- ство про- дукции Облуправление промышленности, тор- говли, транспорта и коммуникаций, ОАО «Тыныс»
Производство по- лиэтиленовых труб и фитингов для га- зификации северно- го и центрального регионов Казахста- на 3 года Освоение произ- водства средств из- мерений (маномет- ров, вакуумметров)
Выпуск го- товой про- дукции в объеме 70,5 тыс. шт. в год ТОО «Стерх»
2002 год
Установка и ввод в эксплуатацию ли- нии по производ- ству продуктов быстрого приготов- ления и полуфабри- катов Кредитные ресурсы II-квартал 2002 г.
г.
Пуск линии в эксплуата- цию эксплуатации но- вой технологиче- ской линии по про- изводству конди- терских изделий Инвестиции Разработка и изго- товление опытных образцов электро- ОАО «Наука-Восток»
ство опыт- ных образ- цов клапанов переклю- чения 6964 и 7028 для «Як-242».
ство изде- лий товление автомай- зера для борьбы с саранчой Организация серий- ного производства э/магнитных пнев- моклапанов для нефтегазовой про- мышленности и ж /д транспорта.
II-квартал 2002 года
ТОО «Гормолзавод»
Внедрение обору- дования для произ- водства сухого мо- лока ство гото- вой продук- ции Собственные сред- ства ТОО «Акфарм»
Организация произ- водства галенофар- мацевтических ле- карственных форм водства иммуно- биологических пре- паратов 2003 год водства таблетиро- ванных средств Ведется расчет Выпуск циа- ноплавов I- квартал 2002 ГМЗ ЗАО «КазСабтон»
Запуск в работу опытно-промыш- ленного участка по выпуску цианпла- вов Переработка бари- товых концентра- тов и, выпуск бари- товых утяжелите- лей 2002-2003 г.г.
проект
ОАО ГМК «Казахалтын», ЗАО «Техно- парк-Степногорск»
Разработка бесциа- нидной технологии выщелачивания флотационных кон- центратов на руд- нике Аксу говли, транспорта и коммуникаций.
Технологическая разработка кучного окисленных руд и техногенных обра- зований тиосульфа- том аммония ОАО ГМК «Казахалтын», ТОО «Степ- ногорский инженерный центр»
разработка приме- нения центробеж- ных концентрато- ров для получения шлихового золота КРИЦ «НТК» совместно с ОАО ГМК «Казахалтын»
Средства ОАО ГМК
«Казахалтын» и за счет средств Степно- горского инженерно- го центра Дополни- тельное по- лучение не менее 500 кг золота в Разработка и внед- рение технологии по комплексной пе- реработке пород- ных отвалов в пре- делах рудных по- лей Аксу, Жолым- бет, Бестобе.
2003 год декабрь
Средства частного ка- питала КРИЦ «НТК»
Увеличение промышлен- ных запасов и др. полез- ных ископа- емых Переоценка про- дуктивности руд- ных полей северно- го Казахстана с применением но- вых технологий Степногорского ин- женерного центра и выставления на тендер перспектив- ных площадей Проект Проектно-кон- структивные и ме- ханосборочные ра- боты по изготовле- нию образцов обо- гатительного обо- рудования Центро- бежных гидрокон- центратров, позво- ляющих извлекать из руд тонкое пыле- видное золото 2001-2002 год де- кабрь За счет средств ОАО ГМК «Казахалтын»
Оснащение фабрики со- гласно утвержден- ным техно- логическим схемам Внедрение центро- центраторов КРИЦ «НТК» на фабри- ках ОАО ГМК «Ка- захалтын» и сопро- вождение техноло- гии переработки руд.
структорские и ме- нию передвижных обогатительных комплексов много- целевого назначе- ния (обогащения руд, золота, олова, ниобия, алмазов и т.п.)
2002 год апрель- ноябрь Степногорскийинженерный центр Опытная перера- ботка хвостов обо- гатительных фаб- рик ОАО ГМК «Ка- захалтын»
Отработка технологии переработ- ки хвостов фабрик 2001-2003 г.г.
Кредит
Выпуск про-
ТОО «Биокорм»
водства субстан- ций антибиотиков (тилозин, эритро- мицин)
2001-2002 г.г.
водства очищен- ных ферментов ТОО «Биокорм» в сотрудничестве с институтом пищевой биотехнологии (г. Москва)
водства кормовых добавок Установка новой тех- нологиче- ской линии Кредитные ресурсы, собственные средства ЗАО «СПЗ»
Сертификация си- стемы качества на соответствие меж- дународным стан- дартам ИСО 9000 Г.К.
Начальник Акмолинского областного управления экономики и развития малого бизнеса Кусаинова