Қазақша:
Ақтөбе облысының әкімі Ақтөбе облысы әкімінің 2000 Аким Актюбинской области жылдың 23 ақпандағы № 1 шешімі. Ақтөбе облысының Әділет басқармасында 2000 жылғы 24 ақпандағы № 477 болып тіркелді Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы»
Заңының орындалу барысы туралы Ақтөбе облыстық Мәслихаты облыс әкімінің орынбасары А. Қ.
Есіркеповтің Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Заңының орындалу барысы туралы баяндамасын тыңдап және талқылап, облыста тіл Заңын жүзеге асыру мақсатында соңғы жылдары келелі жұмыстардың атқарылғандығын атап өтеді.
Тіл туралы Заңды жүзеге асыру мақсатында облыста бағдарламалар жасалып, іске қосылуда. Облыс әкімінің шешімдеріне сәйкес тілдерді қолдану мен дамытудың 1999-2000 жылдарға арналған бағдарламасында қалада, аудандарда, мекемелерде, селолық әкімшіліктерде іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу кестесі бекітілді.
1999 жылдың 1 шілдесіне дейін мемлекеттік тілге кезең-кезеңмен көшу- жөніндегі кестеге орай облыс әкімшілігінен бастап қала, аудан әкімшіліктері, 35 басқармалар мен комитеттер, бөлімдер, 86 селолық округгер өз іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізуде.
1990 жылмен салыстырғанда Ақтөбе қаласында қазақ тілінде білім беретін мектептер 20-ға, аралас мектептер 26-ға жетті. Қала бойынша 17862 оқушы қазақ тілінде білім беретін мектептерде оқиды. Облыстағы 117594 ұлты қазақ окушышың 94600 ана тілінде білім алуда.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Облыс аумағындагы тұрғындарға қызмет ететін барлық салаларда тіл туралы Заңға сәйкес мемлекеттік және басқа да ұлттық тілдерді үйрену мен дамытуға жағдай жасалған.
Басқа ұлт өкілдерінің мемлекеттік тілді үйренуіне ықпал ететін байқаулар, тілдер айлығы, халықтар достығы апталығы өткізілуде.
Облыста жер-су, елді мекен, қалалар мен ауылдардың тарихи атауларын қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Ономастикалық комиссия Ақтөбе және басқа қалаларда, поселкелер мен ауылдарда тарихи жағдаймен байланыстырып, көшелердің атауларын өзгертуде.
Дегенмен, сессияга дайындық кезінде анықталғандай, әртүрлі себептермен, негізінен алғанда, кейбір мекемелер мен лауазымды адамдардың тікелей кінәсінен тіл туралы Заң талаптарының орындалуы тиісті деңгейде емес. Облыстағы ірі кәсіпорындар - «Казаэронавигация», «Сласти Ақтөбе», «Темірбанк», «Қазкоммерцбанк», «Тұран Әлем банк» акционерлік қоғамдарында, Қазақстан темір жолы мемлекеттік кәсіпорнына қарасты Ақтөбе теміржол бөлімшесінде, «Рифма» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде және де көптеген мемлекеттік емес коммерңиялық құрылымдарда тіл Заңының бұрмалануы орын алуда.
Көптеген мемлекеттік және мемлекеттік емес кәсіпорындар мен ұйымдарда іс қағаздары мемлекеттік тілде жүргізілмейді. Аудармашылық жұмыс кеңінен өрістемей отыр. Тіл үйрету үйірмелерінің жұмысында науқаншылық, тұрақсыздық жағдай байқалуда. Есеп-статистикалық, қаржылық және техникалық құжаттар мемлекеттік тілде жүргізілмейді. Қазақ тіліндегі техникалық құралдар, компьютерлер, машинкалар жеткіліксіз. Заңның 9-бабында мемлекеттік органдар актілерінің мемлекеттік тілде әзірленіп, қабылдануы белгіленген. Бұл талаптарды Алға, Мәртөк, Қарғалы, Қобда, Хромтау, аудандарының әкімдері орындамай отыр. Көпшілік аудандардың, әсіресе, Алға, Хромтау аудандарының қаржы бөлімдері, Мәртөк ауданының сот, ішкі істер бөлімі іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізбей отыр.
Бірқатар аудандардың шағын бастауыш мектептерінде 1-4 сынып оқушылары базистік оқу жоспарында белгіленген тиісті білім көлемін ала алмай отыр. Әйтеке би, Қарғалы аудандарындағы мектептерде қазақ тілінің сабағын маман емес мұғалімдер оқытып жүр. Әйтеке би ауданының орталығындағы қазақ мектебінің өзінде ана тілін оқыту қысқартылған. Ақтөбе қалалық оқу бөліміне қарасты орыс лицейлері мен арнаулы мектептерде мемлекеттік тілді оқытуда кемшілік орын алуда.
Облыстағы көптеген жиналыстар мен кеңестерді міндетті түрде мемлекеттік тілде өткізу қолға алынбай отыр.
Республика, облыс аумағында өндірілетін тауарлар мен шетелдік тауарлардың арнайы мәліметтер көрсетілген тауарлық жапсырмалары, таңбаламалары, нқсқаулықтары талапқа сай емес.
Облыстық Мәслихат
ШЕШІМ ЕТЕДІ
1. Облыс әкімінің орынбасары А. Есіркеповтың «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының Ақтөбе облысында орындалуы туралы» баяндамасы еске алынсын.
2. Облыс әкімінің «Ақтөбе облысында Қазақстан Республикасы Президентінің «Тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы туралы» Жарлығын жүзеге асыру шаралары туралы» шешімі басшылыққа алынсын.
3. Облыстың барлық деңгейдегі әкімдері мемлекеттік тілді еркін және тегін игеру үшін барлық қажетті ұйымдық, материалдық-техникалық жағдайлар жасап, тіл туралы Заңның мінсіз орындалуын қадағалап, нақты шаралар алатын болсын.
Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған бағдарламасын жасау қолға алынсын.
4. Ақтөбе қаласының, Қарғалы, Мәртөк, Алға, Хромтау аудандарының әкімдеріне облыста тіл Заңын түбегейлі жүзеге асыру мақсатында мекемелерде мемлекеттік тілде іс жүргізу барысын бақылап отыратын, нақтылы көмек көрсететін тіл секторын, бөлімдерін құру ұсынылсын.
5. «Казақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңының нақтылы орындалуына бақылау жасау облыстық прокуратура, облыстық сот, әділет басқармаларына ұсынылсын.
6. Облыста мемлекеттік тілді жеделдетіп оқыту орталығы құрылсын.
Орталықта аудармашылар мен тіл үйретуші мамандардың кәсіби шеберліктерін арттыру курстары, семинарлар, кеңестер ұйымдастырылсын. Әдістемелік құрал- жабдықтар шығарылып, үлгілі іс тәжірибелер көпке таратылсын.
7. Облыстық ақпарат және қоғамдық келісім (Ж. Куанышәлі), мәдениет (Е.
Құрманбеков), білім (А.Құдайбергенов) басқармалары тіл мен мәдениетті дамыту, ұлттық сананы қалыптастыру, тарихи - танымдық жұмыстарын бірлесе атқара отырып, арнайы бағдарлама бойынша түрлі байқаулар, конференциялар, ұлттық- мәдени шаралар ұйымдастьгру міндеттелсін.
8. Әр айдың үшінші сәрсенбісі мемлекеттік тіл күні болып белгіленсін. Бұл күні мекемелер мен кәсіпорындарда, оқу орындарында іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу жұмыстары тексеріліп, тіл танымдық мақсаттағы жұмыстар ұйымдастырылып, түрлі кездесулер, шығармашылық кештер, тақырыптық әңгімелер өткізілсін.
9. Облыстық білім басқармасы (А. Құдайбергенов) облыс мектептерінде ана тілін оқыту мәселесін тікелей бақылауға алып, мектептерді сауатты, тәжірибелі тіл мамандарымен қамтамасыз ететін болсын. Жаңадан ашылған орта мектептердің материалдық-техникалық базасын нығайтып, аралас мектептердегі қазақ сыныптарының жағдайлары ерекше бақылауға- алынсын. Облыс халқының демографиялық өзгерісіне байланысты алдағы уақытта қазақ мектептерінің санын арттырып, олардағы оқу-тәрбие жұмыстарын тұрақты түрде жақсартып отыру тапсырылсын.
10. Облыстағы жоғары және арнаулы оку орындарында мемлекеттік тілді оқып үйрену, оларда сынақтар ұйымдастыруды қолға алып, профессор - оқытушы құрамында мемлекеттік тілде дәріс берушілердің санын арттыру, оларды тілді үйрету, ұлттық тарихи тақырыптарды терең меңгеру, топонимикалық атауларды, өлке тарихын жаңғырту, тілді өндірісте қолдану саласында ғылыми - зерттеу және терминологиялық сөздіктер жасау жұмыстарына тарту кең қолдау тапсын.
11. Облыстық ономастика комиссиясы жоспарлы жұмыстарын жалғастыра отырып, жаңа атаулар беруге барынша. мұқият қарайтын болсын, кеңестік- тоталитарлық жүйе зорлап таңған атауларды өзгертуге баса мән берсін, жалпы, ономастика жұмыстарының ғылыми негізде жүргізілуіне айрықша көңіл бөлсін.
12. Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының облыстық басқармасы (К.
Төлеубай) қалалық, аудандық және біріккен комитеттер, сондай-ақ бастауыш ұйымдармен тіл Заңының орындалуына ықпал ететін жұмыстарды жалғастырсын, «Тіл және отбасы» меселесіне назар аудара отырып, тұрғындар арасында тілдік ортаны қалыптастыру жолында ұлттық салт дәстүрлерін насихаттау және тарихи- танымдық шараларды өткізу ұсынылсын.
13. Осы шешімінің орындалуына бақылау жасау облыстық Мәслихаттың әлуметтік-мәдени мәселелері жөніндегі тұрақты комиссиясына (Ж. А. Досқалиев)
жүктелсін.
Облыстық мәслихат сессиясының төрағасы Облыстық мәслихат хатшысы Н. Сабдықов Б. Айымқұлова

На русском языке:
Ақтөбе облысының әкімі Решение акима Актюбинской Аким Актюбинской области области от 23 февраля 2000 года № 1. Зарегистрировано Управлением юстиции Актюбинской области 24 апреля 2000 года № 477 О ходе выполнения Закона Республики Казахстан «О языках в Республике Казахстан»
Заслушав и обсудив доклад заместителя Акима области Есеркепова А. К. о ходе выполнения Закона Республики Казахстан «О языках в Республике Казахстан», сессия Актюбинского областного маслихата отмечает, что за последние годы в области была проделана определенная работа по реализации Закона о языках.
В области осуществляются программы, нацеленные на реализацию Закона о языках. В соответствии с решениями акима области по программе функционирования и развития языков на 1999-2000 годы, утвержден график перевода делопроизводства на государственный язык в городе и районах, учреждениях, сельских акиматах.
В соответствии с графиком поэтапного перехода до 1 июля 1999 года на государственный язык, начиная с областного акимата, городских и районных акиматов, 35 управлений, комитетов, отделов, 86 сельских округов ведут делопроизводство на государственном языке.
По сравнению с 1990 годом в городе Актобе число школ с казахским языком обучения достигло 20, а смешанных школ — 26. Количество учащихся в школах с казахским языком обучения составляет по городу 17862 ученика.
Из 117594 учащихся - казахов по области 94600 получают знания на родном языке.
Созданы все условия для изучения и развития государственного языка и других национальных языков в соответствии с Законом о языках во всех отраслях обслуживания населения, расположенных на территории области.
Проводятся смотры, месячники языков, недели дружбы народов, способствующие изучению государственного языка представителями других национальностей. В области проводится работа по восстановлению исторических названий местностей, населенных пунктов, городов и сел.
В городе Актобе и других поселках названия улиц переименовываются, опираясь на их историческое прошлое и развитие.
Однако, как выяснилось в ходе подготовки к сессии, по разным причинам, в основном по прямой вине некоторых учреждений и должностных лиц выполнение требований Закона о языках находится не на должном уровне.
Имеются случаи нарушения Закона о языках на предприятии «Казаэронавигация», акционерных обществах «Сласти Актобе», «Темирбанк», «Казкоммерцбанк», «Туран Алем банк», в Актюбинском отделении железной дороги Казахстанского железнодорожного государственного предприятия, товариществе с ограниченной ответственностью «Рифма» и во многих других негосударственных коммерческих структурах.
Во многих государственных и негосударственных предприятиях и организациях делопроизводство не ведется на государственном языке. Не находит широкого распространения переводческая работа. В работе кружков по изучению языка имеют место сезонность, непостоянность. Не ведется на государственном языке учетно-статистическая, финансовая и техническая документация.
Недостаточно технических средств, компыотеров, машинок на казахском языке.
9 статья Закона устанавливает разработку и принятие актов государственных органов на государственном языке. Эти требования не выполняются акимами Алгинского, Мартукского, Каргалинского, Хобдинского, Хромтауского районов. Большинство районов, в особенности, финансовые отделы Алгинского, Хромтауского районов, отдел внутренних дел и суд Мартукского района не ведет делопроизводство на государственном языке.
Учащиеся 1-4 начальных кпассов малокомплектных школ отдельных районов не могут получить полный объем знаний, установленный базисной учебной программой.
В школах Айтекебийского, Каргалинского районов уроки казахского языка ведут учителя-неспециалисты. В школе с казахским языком обучения Айтекебийского района сокращены даже уроки родного языка. Допускаются недостатки в обучении государственного языка в лицеях и специальных школах с русским языком обучения, находящихся в ведомстве Актюбинского городского отдела образоваиия.
До сегодняшнего дня не стало обязательным проведение многих собраний и совещаний в области на государственном языке.
Не соответствуют требованиям ярлыки, маркировка, инструкции, в которых содержатся специальные сведения об импортных товарах и товарах, производимых на территории Казахстана, области.
Областной Маслихат
РЕШИЛ
1. Принять к сведению доклад заместителя Акима области Есеркепова А. К.
«О выполнении в Актюбинской области Закона Республики Казахстан «О языках в Республики Казахстан».
2. Принять к руководству решение акима области «О мерах по реализации Указа Президента Республики Казахстан «О государственной программе функционирования и развития языков» в Актюбинской области.
3. Акимам области всех уровней создать необходимые организационные, материально-технические условия для свободного и бесплатного изучения государственного языка, контролировать неукоснительное выполнение Закона о языках и принять конкретные меры. Приступить к подготовке программы функционирования и развития языков на 2001-2010 годы.
4. В целях реализаңии Закона о языках предложить акимам города Актобе, Каргалинского, Мартукского, Апгинского, Хромтауского районов создать секторы, отделы по языкам по оказанию реальной помощи, контролирующий ход ведения делопроизводства в учреждениях на государственном языке.
5. Рекомендовать областной прокуратуре, областному суду, управлению юстиции осуществлять контроль за неукоснительным выполнением Закона «О языках в Республике Казахстан».
6. Создать в области центр по ускоренному обучению казахскому языку.
Организовать при центре курсы повышения квалификации, семинары, совещания для переводчиков и преподавателей казахского языка.
Выпускать методическую литературу, пособия, распространять передовой опыт работы.
7. Областным управлениям информации и общесгвенного согласия (Куанышали Ж.), культуры (Курманбеков Е.), образования (Кудайбергенов А.) совместно выполнять работу по развитию языка и культуры, формированию национального сознания, историко-познавательные мероприятия, по специальной программе организовывать различные конкурсы, конференции, национально-культурные мероприятия.
8. Третью среду каждого месяца объявить днем государственного языка. В этот день в учреждениях и на предприятиях, учебных заведениях осуществлять проверку работы по ведению делопроизводства на государственном языке, организовывать работу по изучению и познанию языка, проводить различные встречи, творческие вечера, тематические беседы.
9. Областному управлению образования (Кудайбергенов А.) взять под контроль вопрос по обучению родному языку в школах области, обеспечить школы грамотными, опытными специалистами языка. Взять под особый контроль укрепление материально-технической базы недавно открывшихся средних школ, положение казахских классов в смешанных школах. В связи с демографическими изменениями среди населения области поручить в дальнейшем работать над повышением численности казахских школ, постоянно улучшать учебно- воспитательную работу в них.
10. Организовать изучение государственного языка в высших и средне- специальных учебных заведениях области, организовать сдачу экзаменов, увеличитъ количество преподающих на государственном языке в профессорско-преподавательском составе, привлекать их к работе по изучению языка, глубокому освоению тем национапьной истории, а также к научно-исследовательским работам по обновлению топонимических названий, истории края, по употреблению языка на производстве, по составлению терминологических словарей.
11. Областной ономастической комиссии продолжить плановую работу, уделяя особое внимание к переименованиям, насильно навязанной советско- тоталитарной системой в целом, уделить особое внимание ведению ономастической деятельности на научной основе.
12. Областному правлению международного общества «Қазақ тілі»
(Толеубаев К.) продолжить работы, способствующие выполнению Закона о языках, с городским, районными и объединенными комитетами и первичными организациями, уделяя внимание вопросу «Язык и семья», проводить среди населения пропаганду национальных обычаев и традиций, историко- познавательные мероприятия по формированию языковой среды.
1З. Контроль за выполнением данного решения возложить на постоянную комиссию областного Маслихата по социально-культурным вопросам (Доскалиев Ж. А.).
Секретарь областного Маслихата Председатель сессии областного Маслихата Б. АЙМКУЛОВА Н.САБДЫКОВ