Қазақша:
Қазақстан Республикасы Көлік және Қазақстан Республикасы Көлік Комитет гражданской авиации Министерства коммуникациялар министрлігінің Азаматтық және коммуникациялар транспорта и коммуникаций Республики Казахстан авиация комитеті министрлігі Азаматтық авиация комитеті төрағасының 2003 жылғы 29 сәуірдегі № 191 бұйрығы.
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2003 жылғы 29 мамырда тіркелді. Тіркеу № 2330.
Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің міндетін атқарушысының 2010 жылғы 30 қыркүйектегі № 442 бұйрығымен Қазақстан Республикасы азаматтық авиациясында штурмандық қамтамасыз ету жөнiндегi бекiту Ережелерi
1. Ұсынылып отырған Қазақстан Республикасы азаматтық авиациясында штурмандық қамтамасыз ету жөнiндегi Ережелерi бекiтiлсiн.
2. Аталған бұйрықтың орындалуын бақылау Азаматтық авиация комитетi төрағасының орынбасары Б.М.Наурзалиевке тапсырылсын.
3. Аталған бұйрық Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде мемлекеттiк тiркеуден өткен күннен күшiне енедi.
Төраға
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Азаматтық авиация комитетi төрағасының 2003 жылғы 29 сәуірдегі N 191 бұйрығымен "Бекiтiлген"
Қазақстан Республикасы Азаматтық авиациясында штурмандық қамтамасыз ету жөніндегі ЕРЕЖЕЛЕР (ҚР АА ШҚЕЕ - 03)
Азаматтық авиациясында штурмандық қамтамасыз ету жөнiндегi (әрi қарай
- Ережелер), Қазақстан Республикасы Президентiнің заңдық күшi бар, N 2697, 1995 ж. 20 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасы әуе кеңiстiгiн пайдалану және авиация қызметi туралы" Жарлығына, Қазақстан Республикасының N 271 II 2001 ж. 15 желтоқсандағы "Азаматтық авиацияны мемлекеттiк реттеу туралы"
заңға сәйкес, ХААҰ халықаралық азаматтық авиация ұйымының стандарттары мен ұсыныстарын ескерiп жасалған.
1 тарау Жалпы жағдайлар
1. Аталған ережелер Қазақстан Республикасы азаматтық авиация ұйымдарында штурмандық қамтамасыз ету, ұшу және диспетчерлiк құрамын штурмандық дайындау, барынша дәлдiкке жету мақсатында техникалық құралдарды қолдану, авиациялық жұмыстарды орындаудың белгiленген бағыттары бойынша, жергiлiктi әуе жолдары (әрi қарай - ЖӘЖ) бойынша ұшуларда ұшақ жүргiзудiң сенімділігi мен қауiпсiздiгi тәртiбін анықтайды.
2. Аталған Ережелердің талаптары барлық командалық ұшу, ұшқыштар, диспетчерлiк құрам мен Қазақстан Республикасы азаматтық авиация ұйымдарының ұшуды жерде штурмандық қамтамасыз ететiн адамдар үшiн мiндеттi болып табылады.
3. Осы Ережелерде қолданылатын негiзгi ұғымдар мен терминдер, сондай- ақ, шартты белгiлер (1 Қосымша);
1) Әуе кемесінің (нысананың) азимуты - бақылау пунктi арқылы өтетiн нақты немесе магниттi меридианның солтүстiк бағыты мен және әуе кемесінің бағытымен (нысана) жасалған бұрыш.
2) АИП (АIР) - аэронавигациялық ақпараттар жинағы. Мемлекет басып шығаратын (немесе оның мақұлдауымен) және осы мемлекеттің әуе кеңiстігі шеңберiнде шетелдік әуе кемелерінің ұшуын қамтамасыз етуге қажеттi iшiнде аэронавигациялық ақпарат болатын ресми құжат.
3) АИРАК (AIRAC) - аэронавигациялық мәлiметтердiң өзгерiстерi жайында бiрыңғай таблица бойынша олардың күшiне енгені жайында өз уақытында хабарлау жүйесiн бiлдiретiн қысқарту.
4) Антарктика - Антарктика мен оған Атлант, Үндi және Тынық мұхиттарымен шектесiп жатқан участоктарын қамтитын әуе шарының оңтүстiк полярлық ауданы. Антарктиканың шекарасы 48-60 = о.ш. шеңберiнде өтедi.
5) Арктика - 66 = 31э солтүстiк ендiк бойынша өтетiн оңтүстiгiнен солтүстiк полярлық шеңбермен шектелетiн жердiң солтүстiк полярлық ауданы.
6) аэронавигациялық ақпарат - аэроалаңдардың сипаттамасы мен нақты жай- күйiне, аэроалаң ауданындағы әуе трассаларының және олардың радио, электротехникалық құралдары мен жабдықтарының маневр жасау тәртiбiне қатысты мәлiметтер.
7) аэронавигациялық жағдай - ұшуды жыл мезгiлi мен тәулiкке, ұшып өтетiн жердiң сипаты, әуе трассасының жердегi техникалық құралдармен жабдықталу деңгейiне, қосымша аэроалаңдардың бар болуы, орналасуына, әуе кеңiстiгiн пайдалануда тыйым салудың болуы мен шектеулерге байланысты орындалу шарттарының кешенi.
8) Б-РНАВ (В-RNAV) - аумақтық навигация әдiсiн қолдану арқылы жасалған түзуленген трассалар.
9) ұшақ жүргiзудiң қауiпсiздiгi әуе кемелерiнің ұшу кезiнде жердегi кедергiлермен соқтығысу, нысананы жоғалтып алу жағдайларының алдын алуды, қауiптi, метеорологиялық аумақта түсiп кетуiн, сондай-ақ әуе кеңiстiгiн пайдалану тәртiбiн бұзудың алдын алуды қамтып, ұшақ жүргiзуге қойылатын талап.
10) ұшар алдындағы ақпарат бюллетенi - халықаралық әуе трассаларындағы және ұшу бағытындағы жағдайдың өзгергенi жайында НОТАМ әрекет ететiн жедел сипаттағы хабарламаларының қысқаша мазмұны, енетiн басылым.
11) көзбен шолу нысанасы - жер бетiнің нақты көрiнiсiн картадағы жер бетi көрiнiсiмен салыстыруға негiзделген, әуе кемесi орнын анықтаудың шолу- салыстыру әдiсi.
12) әуе навигациясы - әуе кемесiн бағдарламалық траектория бойынша жүргiзу туралы ғылым.
13) бүкiл дүниe жүзілік координатталған уақыт (UTC) - гринвич меридианының орташа күн сағатына уақытына барынша жақындату мақсатында жөнделіп, түзетiлген атомдық уақыт.
14) жазғы уақыт - 1 сағатқа ұзартылған белдік уақыт.
15) жергiлікті уақыт - осы аталған жер (орын) меридианының орташа күн уақыты.
16) белдік уақыты - осы сағат белдеуiнiң орташа меридианының жергiлiктi
17) тікұшақтың ұшу уақыты - тiкұшақтың ұшардағы екпiнi басталғаннан (тiк ұшқанда "қадам-газды" алуды бастау) қонатын кезде жүгірудi аяқтағанға дейiнгi уақыт мерзiмi.
18) ұшақтың уақыты - ұшатын кезде ұшақтың қозғала бастағаннан немесе ұшатын кезде қозғалтқыштардың жұмыс тәртiбiнің атқарушы стартта тоқтаусыз ұлғая бастағаннан қонатын кезде жүгiрудi аяқтағанға дейiнгi уақыт мерзiмi.
19) қауiпсiз биiктiк - әуе кемесiнің жер (су) бетiмен немесе ондағы кедергiлермен соқтығысудан кепiлдiк беретiн ұшудың ең кiшi рұқсат етiлетiн биiктiгi.
20) ұшу биiктiгi - тiгiнен белгiлi бiр деңгейден әуе кемесiне дейiнгi қашықтық.
Санауды бастау деңгейiне байланысты биiктiктің мынадай түрлерi болады:
дәл (әуе кемесi астында тiкелей орналасқан нүкте деңгейiнен), салыстырмалы (ҰҚЖ табалдырығы деңгейiнен, аэроалаң деңгейiнен бастап, рельефтің ең биiк нүктесiнен және т.б.) және абсолюттi (теңiз деңгейiнен бастап).
21) Глонасс - Peceйдің ғаламдық орбиталық навигациялық серiктiк жүйесi және GNSS (global navigation satellite system) АҚШ ғаламдық серiктiк навигациялық жүйесi.
22) диспатч - (алыстан өлшеу жүйесi) негiзгi мiндеттi экипажға ұшуға дайындықта және оны қажеттi ақпаратпен қамтамасыз етуде көмек көрсету болып табылатын, ұшуды ұшар алдындағы аэронавигациялық қамтамасыз ететiн орган.
23) хабарлама - ұшу қауiпсiздiгiне әсер ететiн, аэронавигациялық жағдай бойынша мәлiметтердiң уақытша өзгергендiгi жайында аэронавигациялық мәлiметтердi ескертетiн қызметтің телеграфтық хабарлауы. Хабарлама мәтiндерi ұшар алдындағы ақпараттарды ескерту қағазына (бюллетенiне) енгiзiледi.
24) экипажға ақпараттық-кеңістiк қызмет ету (брифинг) - әуежай әкiмшiлiгi экипажға ұшуды орындауға қажеттi толық ақпарат (аэронавигациялық метеорологиялық арнайы) және ұшу маршруты бойынша навигациялық есептеу ұсынылатын, экипаждың ұшар алдында дайындық өткiзудің дербес түрi.
25) карта - белгілі бiр заң бойынша жасалған, жер бетi немесе жазықтықтағы оның жекелеген бөліктерінің шартты түрде кiшiрейтiлген бейнесi.
26) навигациялық құралдарды кешендi түрде қолдану - әуе кемесінің экипажының дәл және қауіпсiз ұшақ жүргiзудi қамтамасыз ету үшiн борттағы және жердегi навигация мен қону құралдарын, сондай-ақ барлық қолда бар навигациялық ақпаратты барынша тиімді пайдалануы.
27) бақылау пункті (нысана) - берiлген барлық координаталарға қатысты әуе кемесінің орналасқан жерi анықталатын немесе хабарлануға тиiс нысана (нүкте).
28) әуе кемесінің бағыты - есептеудiң басы ретiнде қабылданған меридианның бағыты мен осы жазықтыққа түскен әуе кемесiнiң байлау осi арасындағы көлденең жазықтықтағы бұрышы. Есептердiң басы ретiнде қабылданған меридианға байланысты, бағыт дәл, магниттiк, шартты және ортодромдық болуы мүмкiн.
29) радиостанцияның (нысананың) бағыттық бұрышы әуе кемесiнің байлау oci мен одан радиостанцияға қарай (нысанаға) ортодромдық бағыт арасында жасалған бұрыш.
30) берiлген жолдың сызығы - жер бетiндегi әуе кемесi ұшуының бағдарламалық (берiлген) траекториясының проекциясы.
31) нақты жол сызығы - жер бетiндегi әуе кемесiнің ұшу траекториясының проекциясы.
32) әуе кемесiнің лидер болуы - бортында штурман-лидер бар әуе кемесiнің ұшуын бақылау.
33) магниттiк аномалия (локсодромия) жер магнетизмi элементтерiнің түрi және мәндi өзгерiстерi бар аудан.
34) магниттiк төмен түсу - осы нүктедегi дәл (географиялық) және магниттiк меридиандардың солтүстiк бағыттары арасындағы жасалған бұрыш.
35) ұшу маршруты - адамдарынан әуе кемесi ұшуға тиiс, (белгiленген), бақылау пункттерімен берiлген жолдың сызығы.
36) картаның масштабы - картадағы сызық ұзындығының жер бетiндегi тиiстi сызық ұзындығына қатынасы.
37) халықаралық әуе трассасы (әрi қарай ХӘТ) - биiктiк пен енi бойынша шектелген, навигация құралдарымен, халықаралық әуе кемелерінің қауiпсiз ұшуды орындауға арналған әуе қозғалысын бақылау мен басқарудың навигация құралдарымен жабдықталған, дәлiз түрiндегi әуе кеңiстігі.
38) жергілiктi әуе жолдары (әрi қарай ЖӘЖ) - жергiлiктi әуе жолдары бойынша әуе кемелерiнің қауiпсiз ұшуларына арналған, биiктiк пен ендiкте шектелген, әуе қозғалысын, бақылау мен басқарудың, навигация құралдарымен, аэроалаңдармен қамтамасыз етілген, Қазақстан Республикасы әуе кеңістiгіндегi коридор.
39) магниттiк меридиан - жердiң магниттік өрiсінің иеленісу вeкторы орналасқан тiке жазықтықпен қиылысатын жер бетінің сызығы.
40) дәл (географиялық) меридиан - жердiң географиялық полюстерi арқылы өтетiн үлкен шеңбердiң доғасы.
41) тiреу меридианы - әуе кемесi ортодромдық жол бұрыштары мен бағыттарының есебiн жүргiзетiн, салыстырмалы меридиан. Тiрек ретiнде дәл, магниттi немесе шартты меридиан болуы мүмкiн.
42) шартты меридиан - шартты жол бұрыштары мен әуе кемелерi бағыттарының салыстырмалы есебiн жүргiзетiн, таңдалған бағыт.
43) әуе кемесiнiң орны - белгiлi бiр уақыт iшiндегi, жер бетiндегi әуе кемесiнің проекциясы.
44) ұшақ жүргiзудiң сенімдiлігi - әуе кемесiнің берiлген маршрут бойынша берiлген уақытта берiлген жерге шығу ықтималдығын белгiлейтiн, ұшақ жүргiзуге қойылатын талап.
45) ұшуды навигациялық бағдарламасы - ұшудың берiлген кеңiстiк пен уақыттық траекториясын жүзеге асыру алгоритмi.
46) навигациялық құралдар - ұшақ жүргiзу мақсаттары үшiн қажеттi ақпаратты алуға мүмкiндiк беретiн арнайы техникалық қондырғылар.
47) навигациялық жүйелер - әртүрлi жұмыс принциптерi бар, бiрнеше борт қондырғыларының, сондай-ақ бiрлесе қолданылатын борттық және жердегi жабдық-құралдардың жиынтығынан тұратын навигациялық құралдар.
48) ұшудың навигациялық элементтерi - әуе кемесiнiң кеңiстiктегi жағдайын, жылдамдығы мен оның ауысу бағытын сипаттайтын элементтер.
49) навигациялық нысана - әуе кемесiнен жеке танылатын (көзбен шолып немесе техникалық жағынан), белгiлі координаттары бар (картадағы орналасуымен), жер бетiндегi табиғи немесе жасанды объект.
50) Қазақстан Республикасы әуе кеңiстiгiн пайдалану ережелерiн бұзу - Қазақстан Республикасы әуе кеңiстігінде ұшуды ұйымдастыру мен орындаудың белгiленген тәртiбiн ауытқу.
Топографиялық карталардың номенклатурасы - топографиялық карталардың қағазын жол-жол қылып сызу және белгiлеу жүйесi.
51) НОТАМ - ұшуды орындаумен байланысты қызметкерлер үшiн өте маңызды болып табылатын қауiп туралы ескерту, өз уақытында ескерту туралы ақпаратты, аэронавигациялық жабдықты, қызмет көрсету мен ережелердi енгiзу, олардың жай-күйi немесе өзгерту жайлы мәлiметтерi бар хабарлама.
52) "А" сериясы I класты НОТАМ - ереже бойынша, уақытша сипаттауы және электробайланыс құралдарының көмегiмен жiберiлетiн, аэронавигациялық ақпараты бар хабарлама.
53) II класты НОТАМ - электробайланыстан ерекшеленетiн, құралдар көмегiмен жiберiлетiн, тұрақты немесе уақытша ұзақ жарамдылық мерзiмi бар, аэронавигациялық ақпарат бар хабарлама.
54) Ортодромия - жер шарының бетiнде екi нүкте арасындағы ең қысқа қашықтық болып табылатын, үлкен шеңбердiң доғасы.
55) Әуе кемесінің пеленгi - радиостанция (радиопеленгатор) арқылы өтетiн солтүстiк меридианның бағыты мен әуе кемесінің бағыты арасындағы жасалған бұрыш. Есептеу меридианына байланысты дәл және магниттi пеленгілер болып бөлiнедi.
56) Тура пеленг - радиопеленгатор арқылы магниттi немесе дәл меридианның солтүстiк бағыты мен әуе кемесiнің бағыты арасындағы жасалған бұрыш.
57) Керi пеленг - радиопеленгатор арқылы өтетiн магниттi немесе дәл меридианның солтүстiк бағыты мен әуе кемесiнен радиопеленгаторға қарай бағыт жалғауы арасында жасалған бұрыш.
58) Шектелген пеленг (азимут), шек - ұшуды қашықтық және (немесе)
биiктiк бойынша шектеу мақсатында әуе кеңiстiгiнде белгiленген шартты тiк жазықтық.
59) Радиостанция (нысана) пеленгi - әуе кемесi арқылы өтетiн меридианның солтүстiк бағыты мен радиостанция (нысана) бағыты арасында жасалған бұрыш.
Есептеу меридианына байланысты радиостанцияның дәл және магниттi пеленгi болып бөлiнедi.
60) Ұшу навигациялық кешен - ұшу есептерiн шешу мен әуе кемесi навигациясын қамтамасыз ететiн борт жабдығының кешенi.
61) Күндiзгi ұшу - күннің шығуы мен батуы арасындағы уақытта орындалатын ұшу.
62) Түнде ұшу - күннің батуы мен шығуы арасындағы уақытта орындалатын ұшу.
63) Нысананы жоғалту - тапсырманы орындау мақсатында ұшу бағытын анықтауға қажеттi дәлдiкпен әуе кемесi өзiнің орналасқан жерiн бiлмейтiн және белгiлей алмайтын жағдай.
64) Картографиялық проекция - жер эллипсалдасы жазықтықтағы бейнелеу тәсiлi.
65) Жол бұрышы - есептеу басы үшін қабылданған бағыт пен жол сызығы (жол жылдамдығы векторымен) арасындағы бұрыш. Есептеу басы ретiнде қабылданған меридианға байланысты, жол бұрышы дәл, магниттi, ортодромды және шартты болуы мүмкiн.
66) Радиал - BOP маягi меридианына қатысты әуе кемесiнің (нысанасының)
магниттiк пеленгi.
67) Ұшудың есептік уақыты - қонуға маневр жасау басталатын, бақылау есiне (ДАРМ, ДПРМ, траверз және т.б.) әуе кемесiнiң ұшып келу есептік уақыты (сәтi).
68) РАИМ - GPS қабылдағышының бүтіндігі автономды тексеру.
69) РВСМ - 290 және 410 (қоса алғанда) эшелондар арасындағы 1000 фунтқа тiк эшелондаудың қысқартылған минимумы.
70) РНП - әуе кемесi ең азы 95 % ұшу уақытында болатын белгіленген әуе кеңiстігі шеңберiнде ұшуды орындауға қажеттi навигациялық сипаттамаларды ұстау дәлдiгінің көрсеткiшi.
71) Белгiленген төмендеу шебi - РНН бұрыш өлшеу-қашықтық өлшеуден белгiлi бір алыста орналасатын, экипажға белгiленген схема бойынша қонуға кiру үшiн төмендеуге рұқсат етiлетiн қауiпсiз эшелонда (биiктiкте) ұшып өткеннен кейiнгi әуе кеңістiгіндегі тiк
72) Ұшақ жүргiзу - берiлген уақытта белгiленген ережелерге сәйкес, қонуы берiлген әуе трассасы (ХӘТ, белгiленген маршрут бойынша, авиациялық жұмыстарды орындау ауданы бойынша) ұшуды орындауға бағытталған әуе кемесi экипажының iс-қимылдары.
73) Ұшақ жүргiзу дәлдiгi - әуе кемесiнің ұшуға берiлген нақты кеңiстiктегi және уақыттың траекториясына жақындаудың деңгейiн белгiлейтiн, ұшақ жүргiзуге қойылатын талап.
74) Ұшу траекториясы - әуе кемесiнiң ұшуды орындау процесiндегi жүйелi ережелерiнің жиынтығы түрiндегi үздiксiз кеңiстiктегi сызық.
75) ТКАС - соқтығысудың алдын алатын, борттағы жүйе.
76) Ұшуды штурмандық қамтамасыз ету - ұшақ жүргiзудiң дәлдiгiне, сенімділiгi мен қауiпсiздiгiне жетуге бағытталған шаралар.
77) Белгiленген маршрут - авиациялық жұмыстарды орындауға арналған және құзырлы органдармен, мүдделi ведомстволармен және ұйымдармен келiсiлген, жергiлiктi әуе жолдарының, әуе трассасынан тыс маршруты.
78) ЭТОПС - ұшу маршруты бойынша (азаматтық авиацияның өкiлеттi органы 180 минутқа дейiн ұзартуы мүмкiн) жазғы уақыт бойынша 60 минутқа алыстатылған қосалқы аэроалаңдарды таңдап, екi қозғалтқышты ӘК-де ұшуды орындау ережелерi.
4. Қазақстан Республикасы азаматтық авиациясында штурмандық қамтамасыз етудiң негiзгi мiндеттерi:
1) ұшу тұрақтылығын, тиімділiгiн және қауiпсiздiгiн штурмандық қамтамасыз ету;
2) белгiленген маршрут, ХӘЖ, әуе трассаларында және авиациялық жұмыстар орындау бойынша ұшу кезiнде ұшақ жүргізудiң жоғары сенімділігін және дәлдiгiн қамтамасыз ету;
3) қону аэроалаңдарына әуе кемелерiн шығаруды қамтамасыз ету, сонымен қатар аэроалаң ауданында маневр жасаудың белгiленген сұлбаларын ұстану;
4) ұшуды орындаудың барлық кезеңінде, ұшақ жүргiзудiң бар әдiстерiн әрдайым жетілдіру және ілгерiндi әдiстердi енгiзу;
5) ұшақ жүргiзу практикасы мен теориясы сұрақтары бойынша ұшуды қамтамасыз ететiн жердегi штурмандық, диспетчерлiк, ұшу, әмiрлiк-ұшу құрамын дайындау және қайта дайындау;
6) Қазақстан Республикасының азаматтық авиациясының аэроалаңдар (аэротораптар) алаңдарында маневр жасау сұлбаларын енгiзу және өңдеу;
7) ұшып кету мен қону үшiн Қазақстан Республикасының азаматтық авиациясы аэроалаңдарының минимумдарын сонымен қатар көзбен шолып ұшу ережелерi (ары қарай) бойынша осы аэроалаңдарға Әуе кемелерi кiру үшiн минимумдарын анықтау болып табылады.
5. Қазақстан Республикасының азаматтық авиациясында штурмандық қамтамасыз ету бойынша мiндеттердi орындау:
1) бүкiл ұшу құрамының, әуе қозғалысына қызмет ететiн диспетчерлердiң, (әрi қарай - ӘҚҚЕ) ұшуды жерде штурмандық қамтамасыз ететiн (ары қарай ҰЖШҚЕ) адамдардың жоғары сапалы штурмандық дайындығымен, олардың арнайы бiлiмдерiн әрдайым жетiлдiрумен, қону мен навигацияның техникалық құралдарын пайдаланып, жүйелi жаттығумен қамтамасыз етiледi;
2) борттағы және жердегi навигациялық құралдардың жұмысын мұқият жан- жақты тексерудi жүзеге асырумен, әр ұшуға анықтамалық материалды дайындаумен және ұшақ жүргiзу дәлдiгiн объективтi тексерумен қамтамасыз етiледi;
3) ӘҚҚЕ органдарының әмiрлiк-ұшу, ұшу және диспетчерлiк құрамының авиациялық жұмыстарды орындау аудандарында, белгiленген маршруттарда, ХӘЖ, әуе трассаларында әуе қозғалысын басқару мен ұшу ережелерiн қатал сақтаумен қамтамасыз етiледi;
4) аэроалаң ауданында әуе кемелерiнің маневр жасау сұлбаларының сәйкестiгiн әрдайым тексерумен қамтамасыз етiледi;
5) штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің ұшуды қамтамасыз ететiн басқа қызметтермен тұрақты және нақ қарым-қатынасымен қамтамасыз етiледi.
6. Әмiрлiк-ұшу құрамы өзiне бағынатын құрылымға басшылық етедi және:
1) азаматтық авиация ұйымында штурмандық қамтамасыз ету күйi мен ұйымдастырылуы үшiн;
2) әртүрлі аэронавигациялық жағдайда ұшуды орындауға экипаждардың штурмандық дайындығын жетілдіру және қамтамасыз ету үшін;
3) ұшу практикасына ұшақ жүргiзудiң iлгерiндi әдiстерi мен қонуға бет алу тәсiлдерiн енгiзу және меңгеру үшiн жауапкершілік тартады.
7. Қазақстан Республикасы азаматтық авиациясының штурмандары мен ұшқыштары:
1) осы Ережелердiң талаптарын орындауға және бiлуге;
2) кәсiби дайындық деңгейiн жүйелi көтеруге, өзiнiң арнайы бiлiмiн және ұшақ жүргiзу техникасын әрдайым жетiлдiруге;
3) тапсырма сипатына, ұшу ауданында немесе маршрут бойынша аэронавигациялық және метеорологиялық жағдайға қарамастан әр ұшуды орындауға жан-жақты және мұқият дайындалуға;
4) аэронавигациялық ақпарат құжаттарын пайдалану ережелерi мен тәртiбiн бiлуге;
5) пайдалануға жiберiлген әуе кемелерiнің ұшу-навигациялық жабдықтарын, қону жүйесi мен әуе трассаларының жердегi жабдығын ұшуда қолдануға және қажеттi көлемде бiлуге;
6) жердегi және борттағы навигациялық құралдар жиынтығын пайдаланып, берiлген маршрут бойынша ұшақты қажеттi дәлдiкпен жүргiзудi жүзеге асыруға;
7) қажеттi есептеулердi дұрыс және уақытында орындауға;
8) ұшуда бағдарды сақтау, оны қалпына келтiру тәсiлдерiн бiлуге;
9) радиоалмасу ережелерiн сақтауға және бiлуге;
10) метеорологиялық жағдайды дұрыс бағалап, талдай бiлуге;
11) әуе кемесi бортындағы жанармай қалдығын әрдайым тексерiп, оны тұтыну тәртiбiн, негiзгi және қосалқы аэроалаңдарға дейiн қалған ұшу уақытын анықтауға мiндеттi.
8. Штурман әуе кемесi экипажының құрамына әуе кемесiн пайдалану бойынша нұсқау (ары қарай - ПБН) қарастырмаған жағдайда, арнайы ұшу орындау кезiнде және экипаж берiлген трассамен бiрiншi рет өзіндік ұшу кезiнде кiргiзiледi.
Аэронавигациялық, метеорологиялық жағдайға және экипаждың дайындық деңгейiне байланысты азаматтық авиация ұйымының ұшу қызметi басшысының (бастығының) шешiмi бойынша штурман экипаж құрамына халықаралық әуе жолдары бойынша атаулы аудандарда, аз бағдарланған жерлер мен су кеңiстiгiнің үстiнде және әуе кемелерiн айдап келу кезiнде және ұшу құрамын дайындау бағдарламаларымен және халық шаруашылығында жұмыстың жеке түрлерiн орындау бойынша нұсқауларымен құрастырылған басқа жағдайларда ұшуды орындағанда кiргiзiлуi мүмкiн.
9. Экипаж құрамында штурманның бар болуына қарамастан әуе кемесінің командирі:
1) ұшу үшін штурмандық дайындықты мұқият өткізу, ұшуда үздiксiз бағдар жүргiзуге;
2) штурман (екінші ұшқыш) орындайтын навигациялық есептеулердiң дұрыстығын тексеруге;
3) ұшу тәртібінің өзгерiстерi туралы штурманға (екінші ұшқышқа) дер кезiнде хабарлап қоюға мiндеттi.
10. Экипаж құрамында штурман жоқ кезде ұшуды орындағанда, оның міндеттерiн әуе кемесi командирінің басшылығымен екінші ұшқыш орындайды.
Егер экипаж бiр ұшқыштан тұрса, онда өзiнiң тiкелей мiндеттерiмен қоса штурманның да мiндеттерiн орындайды.
11. Ұшуды жерде қамтамасыз ететiн штурмандық құрам адамдары штурмандық жағынан мен ӘҚҚЕ қызметi диспетчерлерiнiң, штурмандардың, ұшқыштардың бiлiктiлiгiн жетілдіру және дайындау Азаматтық авиация академиясында, АА Орталықтарында, оқып-жаттығу орталықтарында, сонымен қатар тiкелей Қазақстан Республикасының азаматтық авиация ұйымдарында жүзеге асады.
2 тарау АЗАМАТТЫҚ АВИАЦИЯДА ШТУРМАНДЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДI ҰЙЫМДАСТЫРУ
1. Штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымдық құрамы
12. Штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымдық құрамына азаматтық авиация штурманының куәлiгi бар ұшу құрамы және арнайы штурмандық дайындығы бар ұшуды жерде штурмандық қамтамасыз ететiн адамдар жатады.
13. Штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің ұшу құрамына: Өкiлеттi органның инспекторлық құрамы, азаматтық авиация ұйымының Бас (аға)
штурманы, азаматтық авиацияның ұшуға үйрететiн оқу орындарының (Бас)
штурманы; ұшу отрядының (ұшу қызметiнің) аға штурманы, ұшу қауiпсiздiгi бойынша инспекцияның нұсқаушы-штурманы, авиациялық эскадрилья штурманы, ұшу отрядының (ұшу қызметінің, авиаэскадрильяның) нұсқаушы- штурманы, оқу орнының және әуе кемесінің штурманы жатады.
14. Ұшуды жерде штурмандық қамтамасыз ететiн адамдарға:
1) жаттықпаның штурман-нұсқаушылары;
2) ұшуды жерде штурмандық қамтамасыз ететiн топтың аға штурманы (штурмандары) жатады.
15. Азаматтық авиация ұйымдарының штурмандық қамтамасыз ету қызметінің адамдарын қызметтегi орнынан босату, ауыстыру және тағайындау Қазақстан Республикасы еңбек заңы мен өкiлеттi орган белгілеген тәртіппен азаматтық авиация ұйымының ұшуға үйрететін оқу орнының) Бас (Аға)
штурманының келiсiмiмен орындалады.
16. Штурмандық қамтамасыз ету қызметi адамдарының жауапкершiлiгi, құқығы мен мiндеттерi өкiлеттi орган ережелерi мен қызметтiк нұсқалармен анықталады.
2. Штурмандық қызмет бойынша есеп пен құжаттама
17. Штурмандық қызмет құжаттарына:
1) Қазақстан Республикасы азаматтық авиациясын штурмандық қамтамасыз ету бойынша осы ережелер;
2) 1997 жылғы 28 ақпанындағы N 285 Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қаулысымен бекiтiлген. Қазақстан Республикасы әуе кеңiстігін пайдалану ережелерiн бұзу, штурмандық қамтамасыз ету мен бағдарды жоғалту жағдайларын болдырмау бойынша нұсқаулар, әмiрлер, бұйрықтар;
3) навигациялық есептеу құрылғыларының немесе жүйелерiнің навигациялық жағдай индикаторларына арналған ұшу, радионавигациялық және арнайы карталар;
4) ұшу-навигациялық жиынтыққа арналған бағыт сiлтейтiн мәлiметтер кестесi;
5) күннің шығу мен бату кезiнiң күнтiзбелiк анықтағышы;
6) борттық штурман журналы (9 Қосымша) жатады.
18. Ұшу картасы ұшақ жүргiзу мақсатында негiзгi құжаттардың бiрi болып табылады. Ұшу картасынсыз кез келген ұшуларға тыйым салынады.
Ұшу құрамы осы Ережелердiң талаптарына сәйкес ұшу картасын дайындай бiлуге және оны жерде және ұшуда пайдалана бiлуге тиiс.
19. Азаматтық авиацияның әуе кемелерi әуе трассалары ХӘЖ, ХӘТ, белгiленген маршрут бойынша ұшу мен авиациялық жұмыстар орындау кезiнде ұшу картасы ретiнде мыналарды қолданады:
1) 1, 2, 3 класты әуе кемелерiне арналған 1:2000000 масштабты аэронавигациялық, көпмаршруттық, маршруттық радионавигациялық, Халықаралық ұшуларды орындау кезiнде шетел фирмалары басып шығарған карталарды пайдалануға рұқсат етiледi;
2) барлық класты тікұшақтар мен 4 класты әуе кемелерi үшiн 1:1000 000 немесе одан iрiрек масштабты аэронавигациялық карталар, ал 1 дәрежелi ХӘЖ, Қазақстан Республикасы әуе трассаларымен ұшу және әуе кемелерiн айдап әкелу кезiнде ұшу карталары ретiнде 1:2000000 масштабты көпмаршрутты, маршруттық және радионавигациялық карталарды пайдалануға рұқсат етiледі.
20. Ұшу карталары маршрут бойынша ұшу, қауiптi метеожағдайларда айналып ұшу мүмкіндігiн, маршрутты өзгерту мен түзетудi, қосалқы аэроалаңға кетудi және бағдарды жоғалтып алған жағдайда қалпына келтiрудi қамтамасыз ететiн ауданды қамту керек.
21. Ұшу карталарын дайындау ерекшелiктерi мен көлемi әр жағдайда ұшуға орындалуға тиiс берiлген тапсырманың сипатымен анықталады (3, 4 қосымшалар).
22. Әр ұшу алдында навигациялық алдын ала есеп болуы керек.
Навигациялық алдын ала есептi штурмандық борттық журнал бланкiсiнде (12 қосымша) ұшу алдындағы дайындық барысында экипаж (ұшқыш, штурман)
немесе ЭEM-де арнайы бланкіні қолданбай, ұшуды жерде штурмандық қамтамасыз ететiн маман (5 қосымша) орындайды.
Халықаралық авиациялық электрбайланыс СИТА бойынша алынған есеп бар болғанда борттық штурмандық журнал есептелмейдi.
23. Ұшудың навигациялық есеп дәлдiгі мен маршрут бойынша навигациялық мәлiметтердiң дұрыстығы үшiн жауапкершілік есептi орындаған маманға және ұшуда ұшақты жүргiзген экипаж мүшесiне жүктеледi.
24. Ұшу маршруты бойынша навигациялық алдын ала есеп: бағдардың бұрылыс пункттерiн (ББП), магниттiк жол бұрыштарын (МЖБ), магниттiк бағыттарды (МБ), ара қашықтықты, шынайы және жол жылдамдығын, маршрут телiмдерi бойынша ұшу уақытын, қосалқы аэроалаңға ұшу үшiн (АНҚ) есептеп, жанармайдың жалпы құйылуын, қону мен ұшып кету аэроалаңдарына жақындау ауданында ұшудың қауiпсiз биiктiгiн, төменгi қауiпсiз эшелонды, ал таулы жерлерде - маршрут телiмдерi бойынша қауiпсiз биiктiктi қамтуға тиiс.
Навигациялық есеп дәлдiк жағынан әуе кемелерiнiң борттық навигациялық жүйесiнiң (кешенiнiң) дәл сипаттамаларына сәйкес келуге тиіс.
25. Ұшуда навигациялық есептi экипаж қолданады. Рейстi орындағаннан кейiн навигациялық есептi ұшу құжаттамасымен бiрге өткiзедi.
Ұшуға үйрететiн оқу орнында штурмандық борттық журналды ұшу кезiнде экипаж толтырады және есептiк құжаттамамен бiрге өткiзiледi.
26. 2-шi дәрежелi ХӘЖ мен ұшу кезiнде, авиациялық жұмыстар орындағанда, белгiленген маршрут бойынша ұшу, бiр аэроторапта орналасқан аэроалаңдарға ұшу, сонымен қатар аэроалаңдық жаттығып ұшулар кезiнде ұшудың навигациялық алдын ала есебiн орындамауға болады.
Ұшу алдындағы дайындық барысында экипаж, эквиваленттi желдi есепке алып, әуе кемесiнiң ҰПЕ бойынша ұшудың есептелген уақытын, жанармайдың қажеттi санын немесе жаттығуды жалғастыру үшiн ең аз қалдықты Барлық жағдайларда экипажда жол бұрыштары, ара қашықтық, ұшудың тымық уақыты және маршрут телiмi бойынша қауiпсiз биiктiктер туралы ceнімді ақпарат болуға тиiс.
Бұл навигациялық ақпараттың дұрыстығы үшiн жауапкершілік ұшуда ұшақты жүргiзген экипаж мүшесiне жүктеледi.
27. Ұшудың штурмандық жоспары.
Ұшуға үйрететiн оқу орындарында курсанттар үйрену ұшуларын орындау үшiн ұшудың штурмандық жоспарын құрайды, онда үйренiп ұшудың барлық кезеңiндегi олардың жұмысының бiрiздiлiгiн көрсетедi ұшудан қонуға дейiн.
Үйренiп ұшудың штурмандық жоспарында мыналар көрсетiлуi керек:
1) ұшып көтерiлгеннен кейiн аэроалаң ауданынан шығу маневрiн орындау тәртiбi;
2) кезеңдерi бойынша ұшақ жүргiзудiң техникалық құралдарын пайдалану тәсiлдерi мен тәртiбi;
3) ұшуда қажеттi штурмандық есептердi орындау тәртiбi;
4) ұшу маршруты өзгерген кезде және қауiптi метеорологиялық құбылыстарды айналып ұшу кезiнде әрекет тәртiбi;
5) бағдарды қалпына келтiру тәсiлдерi мен тәртiбi;
6) қонуға бет алу мен төмендеу маневрiн орындау тәртiбi;
7) үйренiп ұшуды орындауға қатысты басқа мәлiметтер.
Штурмандық жоспарды курсанттар алдын ала (жердегi) дайындық барысында құрайды және нұсқаушы тексередi. Ұшудың штурмандық жоспар түрiн үйреніп ұшу дайындығының курсы (ары қарай ҮҰДҚ) белгiлейдi.
28. Ұшуды орындау кезiнде әуе кемесiнің бортында, кеме құжаттарынан басқа, мыналар болуға тиiс:
1) қосалқы аэроалаңдарды қамтып, ұшудың барлық маршрутына (ауданына)
арналған ұшу карталарының жиынтығы;
2) аспаптар бойынша ұшу секторлары мен ұшу өңiрлерiнің сұлбалары мен карталары (оқу орындары үшiн);
3) ХӘЖ және трассалары бойынша аэронавигациялық ақпарат регламенттерi мен жинақтар;
4) ескерту қағазы;
5) ұшудың алдын ала есебi;
6) штурмандық жабдық жиынтығы, қажеттi анықтамалық материал және кестелер.
29. Халықаралық әуе желiлерiнде ұшуды орындау кезiнде әуе кемесінің бортында қосымша мыналар болуға тиiс:
1) халықаралық әуе желiлерi бойынша аэронавигациялық ақпарат жинағы;
2) ұшу алдындағы ақпарат бюллетені (НОТАМ);
3) егер ұшудың қайталанбалы жоспары (ҰҚЖ) қолданбаса, ұшу жоспары (ФПЛ - Flight Plan) (7-10 қосымша).
30. Штурмандық қызметтің есептiк құжаттары ұшу құрамының жеткiлiксiз штурмандық дайындығы мен ұшуды штурмандық қамтамасыз етудiң қанағаттанарлықсыз ұйымдастыруынан туған әуе кеңiстігін пайдалану тәртiбiн бұзуды есептеу кiтабы болып табылады.
31. Әуе кеңiстігін пайдалану тәртiбiн бұзуды есептеу кiтабында мыналар болуға тиiс:
1) оқиғаны егжей-тегжейлi сипаттау (тергеу бойынша комиссияның акті немесе түсiндiрме хаты);
2) осындай бұзу жағдайларын болдырмауға бағытталған жоспарланған шаралар (шаралар көрсетiлген бұйрықтың көшiрмесi);
3) белгiленген шаралардың орындалғаны туралы баяндама хат.
3. Штурмандық қызмет бойынша есеп
32. Ұшуды штурмандық қамтамасыз етудi талдау штурмандық қызмет бойынша есептiк құжат болып табылады, ол ұшу қауiпсiздiгi қалпы мен ұшу жұмысын ұйымдастыруды талдауға кiргiзiледi.
Талдаудың мерзімділігі мен ұсыну мерзiмi ұшу жұмысын ұйымдастыру бойынша нұсқауда белгiленген.
33. Талдау белгiленген форма бойынша құрастырылады және мыналарды қамтуға тиiс:
1) сипатты кемшiлiктер мен оларды ескерту және жою бойынша шаралар тiзiмi;
2) ұшуды қанағаттанарлықсыз штурмандық қамтамасыз етуден туған бағдарды жоғалту жағдайлары мен әуе кеңiстiгiн пайдалану тәртiбiн бұзу, жағдайларының тiзiмi;
3) пайыз түрiнде штурмандық құрамның кластылығы туралы мәлiметтер;
4) ұшудың штурмандық қамтамасыз етiлуiн жақсарту бойынша ұсыныстар.
34. Штурмандық қамтамасыз ету бойынша есеп беру мен уақытында және дұрыс есеп жүргiзу, ұйымдастыру үшiн Қазақстан Республикасы азаматтық авиация ұйымдарының (ұшуға үйрететiн оқу орындарының) Бас (аға)
штурмандары жауап бередi.
4. Ұшуға штурмандық дайындық
35. Ұшуға әуе кемелерi экипаждарының (ұшқыштарының) штурмандық дайындалуының мақсаты ауада олардың жұмысын неғұрлым жеңілдету, авиациялық жұмыстар орындау бойынша ұшу аудандары, белгіленген маршрут, ХӘЖ, ХӘТ мен әуе трассалары бойынша ұшақты дәл жүргiзудi қамтамасыз ету және ұшу қауіпсiздігін қамтамасыз ету жағдайларының бiрi болып табылады, ол әуе кеңiстiгін пайдалану тәртiбiн бұзу, бағдарды жоғалту жағдайларын болдырмауға бағытталған.
36. Ұшуға штурмандық дайындық мыналарды қарастырады:
1) аэронавигациялық жағдай мен ұшу ережелерiн оқып бiлу;
2) ең тиімді маршруттарды, эшелондарды және ұшақ жүргiзудiң әдiстерiн таңдап, әр түрлi жағдайларда ұшу кезiнде навигациялық құралдарды қолдану;
3) штурмандық жабдық пен қажеттi штурмандық құжаттамаларды дайындау мен таңдап алу;
4) ұшуды орындауға қажеттi элементтер есебi;
5) ұшудың ерекше жағдайларында экипаждың әрекетi.
37. Ұшуға әуе кемесінің барлық түрлерiнің экипаждарын (ұшқыштарын)
дайындау алдын ала және ұшу алдындағы дайындық деп бөлiнедi.
Ұшуға дайындықты өз мамандығына сәйкес әуе кемесi экипажының барлық мүшелерi өтуге тиiс.
Ұшу бөлімшесiне қайта келген экипаждармен (ұшқыштармен, штурмандармен) алдын ала дайындық алдында жалпы жердегi штурмандық дайындық ұйымдастырылады. Азаматтық авиация ұйымының штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымды адамы өткiзедi және мыналарды қарастырады:
1) экипажды (ұшқышты, штурманды) штурмандық қамтамасыз етудiң жалпы мiндеттерiмен, азаматтық авиация ұйымының жұмыс сипатымен, алдағы ұшып-жаттығу ұшуларының бағдарламасымен (қатарға кiру, тасу) таныстыру;
2) экипаж мүшелерімен (ұшқыштармен, штурмандармен) олардың арнайы бiлiм деңгейiн анықтау үшiн ұшақ жүргiзу техникасы мен теориясы сұрақтары бойынша әңгiме өткiзу.
5. Алдын ала дайындық
38. Алдын ала дайындық азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес ұйымдастырылады.
39. Ұшуға (ұшуларға) штурмандық алдын ала дайындық мыналарды
1) алдағы ұшудың (ұшулардың) мiндеттерiн айқындау;
2) ұшуды (ұшуларды) орындауға дайындау және таңдап алу;
3) ұшу маршрутын (ауданын), оның географиялық және климаттық ерекшелiктерiн оқып бiлу;
4) аэронавигациялық ақпарат құжаттары бойынша қосалқы аэроалаңдар мен тағайындалған аэроалаңдарды (соның ішіндe басқа мекемелердің аэроалаңдарын)
оқып бiлу;
5) ұшу бағдары бойынша навигациялық құралдардың орналасуын, оларды пайдалану ерекшелiктерi мен тәртiбiн оқып бiлу;
6) ұшу маршруты (ауданы) бойынша ӘҚҚЕ пункттерi арасында басқаруды қабылдап-өткiзу шекараларын оқып бiлу;
7) шекараға шектес (шекараға шектес аудандарда ұшу кезiнде) алаң мен әуе кеңiстігін пайдаланудағы шектеулер мен тыйым салынған жерлер, оларды ұшу картасында белгiлеп, оқып бiлу;
8) алдағы ұшудың (ұшулардың) нақтылы жағдайларына қарай борттық жүйелердi пайдалану ерекшелiктерiн оқып бiлу;
9) алдағы ұшудың (ұшулардың) нақты жағдайларына қарай азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес ұшуды орындаудың барлық кезеңдерiнде және ерекше жағдайларында экипаж мүшелерiнің өзара қарым-қатынас жасау тәртiбiн оқып бiлу;
10) эквиваленттi желдi есепке алып ұшудың алдын ала есебiн орындау.
Штурмандық алдын ала дайындық алдын ала дайындықтың негiзгi құрама бөлiгi болып табылады.
40. Алдын ала дайындық ұшу бөлiмшесiнің басшысы немесе аға мамандардың қатысуымен оның орынбасары өткiзген (ұшуларға) экипаждың дайындығын тексеретiн ұшуды ойнап көрсетумен аяқталады.
41. Халықаралық ұшуларға штурмандық дайындық қосымша мыналарды
1) аэронавигациялық ақпарат жинағында басылып шыққан шетел мемлекеттердiң әуе кеңiстiгiнде ұшу ережелерiн оқып бiлу;
2) шетел басылымдары мен азаматтық авиацияның аэронавигациялық ақпарат орталығының (АА ААО) басылымдарының аэронавигациялық ақпарат жинағы мен аэронавигациялық карталар бойынша аэроалаң аудандарында маневр жасау сұлбалары мен ұшу маршруттарын оқып бiлу;
3) шетел мемлекеттерiнің әуе кеңiстігінде ӘҚҚЕ ұйымдастыру жүйесiн
4) шетелдiк радиотехникалық құралдарды (жүйелердi) пайдалану тәртiбiн
5) әуе кеңiстiгiнде ұшу орындалған мемлекеттердiң климаттық ерекшелiктерiмен танысу;
6) 1 және 2-ші класты НОТАМ-мен танысу;
7) ұшу жоспарын құру.
42. Авиациялық жұмыстар орындау бойынша ұшуға штурмандық дайындық қосымша мыналарды қарастырады:
1) авиациялық жұмыстардың әр түрi бойынша ұшуды орындау мен ұйымдастыруды реттейтiн арнайы нұсқаулар мен тәлiмдемелердi оқып бiлу;
2) ұшу ауданын, сипатты бағдар мен жер рельефiн, әсiресе шекараға шектес аудандарды жете оқып бiлу;
3) аз және шектеулі аз биiктiктерде ұшу кезiнде көзбен шолу бағдарын жүргiзу ерекшелiктерiн оқып бiлу;
4) ойда есептеу дағдысын жаттықтыру;
5) жасанды кедергiлердiң орналасуын, ІІ дәрежелi ХӘЖ тораптарын және шектеулер мен тыйым салынған жерлердi есепке алып, маршрут салу және таңдау;
6) экипаждың ұшу ауданы мен маршрут бойындағы жер ерекшелiктерiн және аэронавигациялық жағдайды бiлуi;
7) алдағы қону ауданын бiлу және қону пунктi ауданындағы сипатты бағдарды ауадан қатесіз тани бiлу.
43. Іздеу-құтқаруды ұшуларына штурмандық дайындық қосымша мыналарды қарастырады:
1) iздеу-құтқару жұмыстарын өткiзу мен ұйымдастыру бойынша арнайы нұсқауларды, тәлiмдемелердi оқып бiлу;
2) iздеу-құтқаруды қамтамасыз ететiн аудандарды, сипатты бағдарлар мен жер рельефiн жете оқып бiлу;
3) көзбен шолып бағдарлауды жүргiзу ерекшелiктерi;
4) iздеудiң әр түрлi әдiстерiн оқып бiлу және бұл мақсатта борттағы және жердегi радиотехникалық құралдарды қолдану;
5) экипаждың iздеу ауданындағы навигациялық жағдайды бiлуi.
6. Ұшу алдындағы дайындық
44. Экипаждың ұшу алдындағы дайындығын әуе кемесiнің командирi, метеорологиялық жағдай мен ұшу алдындағы дайындық бөлмелерiнде нақты аэронавигациялық жағдайды есепке алып, жұмыс технологиясы мен азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативті актiлер талаптарына сәйкес әр ұшу алдында ұйымдастырады және өткiзедi ("Брифинг" типтi экипаждарды ақпараттық кеңістiк қызмет ету).
45. Ұшу алдындағы штурмандық дайындық мыналарды қарастырады:
1) метеорологиялық жағдайды оқып бiлу мен негiзгі және қосалқы аэроалаңдардағы ұшу трассасы (маршруты, ауданы) бойындағы аэронавигациялық жағдайды анықтау;
2) ұшуды орындауға қажетті құжаттамаларды алу;
3) қауiпсiз биiктiктер мен ұшудың төменгi қауiпсiз эшелонын (эшелондарын) анықтау;
4) штурмандық борттық журнал бланкiсiн толтырып, алдын ала есептеудi орындау немесе ЭЕМ-да орындалған ұшу маршруты бойынша навигациялық есептi тексеру;
5) навигациялық жиынтыққа ұшу бағдарламасын енгiзу және алу;
6) болжалды жел мен жанармайдың аэронавигациялық қорын есепке алып, ұшып кету пунктiнен тағайындалған аэроалаңға дейiн ұшу үшін қажеттi отын мөлшерiн есептеу;
7) қосалқы аэроалаңға кету (қайту) шекарасын есептеу;
8) берiлген типтi әуе кемесiнің ҰПE-ымен құрастырылған әуе кемесiнде жұмыс орындау.
Қосалқы аэроалаңға кету (қайту) шекарасынан немесе тағайындалған аэроалаңның шешiм қабылдау биiктiгiнен (ШҚБ) ұшу үшiн жанармайдың қажеттi мөлшерi жел жылдамдығының қарсы құрамасын есепке алып, ал жолай құрама кезiнде - штиль бойынша есептеледi.
46. Штурман ұшу алдындағы дайындық барысында:
1) ұшу маршруты бойынша қауiптi метеорологиялық құбылыстар өңiрiнiң орналасуына, навигациялық құралдардың жұмыс тәртiбiне, әуе кеңiстiгiн пайдалану бойынша шектеулердiң бар екендiгiне және қону жүйелерiне ерекше көңiл аударып, метеорологиялық және навигациялық жағдайды оқып бiлуге мiндеттi;
2) бақылау данасымен салыстырып тексерiлген ұшу карталары мен әуе трассалары бойынша аэронавигациялық ақпарат жинақтарын алуға мiндетті;
3) аэронавигациялық ақпарат (АНА) құжаттары бойынша қосалқы, қону, ұшып кету аэроалаңдар ауданында ұшу үшін қауiпсiз ең аз биiктiктi анықтауға
4) аэронавигациялық және радионавигациялық карталар бойынша маршрут бойынша төменгi қауiпсiз эшелондарды, ал таулы жерде төмендеуде - маршрут телiмдерi бойынша есептеу немесе анықтау. Төменгi эшелоннан төмен ұшу кезiнде аэроалаң ауданында ұшудың қауiпсiз биiктiгiн есептеуге мiндеттi;
5) СИТА мен штурмандық есептің автоматты жүйесiнің (ШЕАЖ) басылып шыққан қағазы жоқта аэронавигациялық қорды есептеп, жанармайдың еттi мөлшерi мен жел болжамын есепке алып, маршрут телiмдерi бойынша ұшудың навигациялық элементтерiн есептеуге мiндеттi;
6) қосалқы аэроалаңға кету (қайту) шекарасын және кету (қайту)
шекарасынан қажеттi жанармай мөлшерiн есептеуге мiндеттi;
7) жеке және борттағы сағаттардың тексеру сағатымен бiрдейлiгiн тексеруге
8) ұшу алаңында әуе кемесiнің ҰПЕ қарастырған жұмыстарды орындап, ұшуға дайындық туралы әуе кемесiнің командиріне баяндауға міндеттi.
47. Экипаж құрамында штурман жоқ болғанда, оның мiндеттерiн ұшу алдындағы дайындық барысында екiншi ұшқыш орындайды.
48. Ұшу алдындағы дайындық сапасы үшін әуе кемесiнің командирi жауап бередi.
7. Ұшуға рұқсат
49. Штурмандарға әуе кемелерiнде өздiгiнен ұшуға рұқсат беру азаматтық авиация ұйымының Бас (аға) штурманы немесе ұшу бөлiмшесiнің (отрядының, ұшу қызметiнің) аға штурманы рейстiк жағдайларда оларды тексергеннен кейiн және берiлген типтi әуе кемесiнде азаматтық авиация бөлiмшелерiнде, оқу орындарында ұшу құрамын дайындау бағдарламасын өткеннен кейiн жүзеге асырылады. Штурмандарға нұсқаулық жұмысқа рұқсат беру олар дайындықтың сәйкес бағдарламасын өткеннен кейiн және ұшу бөлiмшесiнің (ұшу отрядының, ұшу қызметiнің) Бас (аға) штурманы оларды рейстiк жағдайларда тексергеннен кейiн жүзеге асырылады.
50. Жаңа әуе трассасы бойынша және аэроалаңдарға өздiгiнен ұшуға рұқсат беру алдында 2 және 3-шi класты штурмандар:
1) тегiс және адыр-бұдырлы жерлер маршруты бойынша 1 реттен кем емес;
2) таулы жерлер маршруты бойынша және Полярлық аудандар 2 реттен кем емес алып ұшуға мiндеттi.
Штурмандық құрамды алып ұшу азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес орындалады. 51. Ұшу жұмысында үзiлiс болғанда штурмандарға рұқсат беру азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
52. Халықаралық әуе трассасы бойынша ұшуды алғашқы рет орындайтын штурмандарды кластылығына қарамастан, алып ұшуға мiндеттi. Алып ұшуды штурман-нұсқаушы және жоғары тұрған лауазымды адам орындайды.
53. Штурмандық қызметтің әмiрлiк құрамы әуе кемелерінің төрттен көп емес түрiнде ұшуды орындауға жiберiледi.
54. 1-шi класты штурмандар, ӘК класына байланыссыз, ӘК екі түрiнде ұшуды орындай алады, бұл кезде ӘК түрлерi 1 кластан артыққа өзгешеленбеуi керек.
8. Ұшақ жүргiзу техникасын тексеру
55. Ұшқыштар мен штурмандардың ұшақ жүргiзу техникасын тексеру мынадай мақсатта жүргiзiледi:
1) өздiгiнен ұшуға рұқсат беру үшiн;
2) класын жоғарылату үшiн;
3) жаңа типтi әуе кемелерiнде ұшуға рұқсат беру үшiн;
4) әуе кемелерiне жаңа навигациялық жүйелер немесе қонуға бет алу құралдарын қондырған жағдайда ұшуға рұқсат беру үшiн;
5) нұсқаушылық жұмысқа рұқсат беру үшiн (тек қана штурмандарды);
6) мамандық бойынша бiлiктiлiктi растау немесе анықтау үшiн;
7) экипаждың қысқартылған құрамымен (штурмансыз) ұшуға рұқсат беру үшiн.
56. Штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымды адамдарының ұшақ жүргiзу техникасы мен теориялық бiлiмiн тексерудi азаматтық авиация ұйымдарының Бас (аға) штурманы жоғары қызметiне сәйкес өкiлеттi органның аттестациялық комиссиясымен жүргiзедi.
57. Ұшқыштар мен штурмандардың ұшақ жүргiзу техникасын тексеру маршруттық (өндiрiстiк) ұшуда келесi мерзiмде жүргiзiледi:
1) 1 және 2-шi класты - жылына 1 реттен сирек емес;
2) 3-шi класты - алты айда 1 реттен сирек емес;
3) суретке түсiру ұшуларын орындайтын штурмандарды - мерзiмнiң басталу алдында;
4) берiлген типтi әуе кемесiнде штурман жұмысының бiрiншi жылы iшiнде - берiлген класына байланыссыз, үш айда бiр реттен сирек емес.
Ұшақ жүргiзу техникасын тексеру нәтижелерi класс бойынша ұшу құрамын тексерудiң белгiленген уақытына сәйкес келетiн мерзiмге жарамды және ұшу кiтапшасына жазылады.
58. 1-шi класты штурман атағын беру үшiн үмiткерлердiң ұшақ жүргiзу техникасын тексеру өкiлеттi органның ЖАК құрамына кiретiн штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымды адамдарымен немесе өкiлеттi органның рұқсатымен азаматтық авиация ұйымдарының нұсқаушы-штурмандарымен және Бас (аға) штурмандармен жүзеге асырылады.
Басқа жағдайларда штурмандар мен ұшқыштардың класын көтеру кезiнде ұшақ жүргiзу техникасын тексерудi өкiлеттi органның АК құрамына кiретiн штурмандық қамтамасыз ету қызметінің лауазымды адамдары немесе өкiлеттi органның келiсiмiмен азаматтық ұйымдарының нұсқаушы-штурмандары және Бас (аға) штурмандары жүргiзеді.
59. 1-шi класты штурмандар өздiгiнен ұшуларды ұшақ жүргiзу техникасын "бес"-тен төмен емес бағаға бағалағанда орындауға құқығы бар.
Ұшақ жүргiзу техникасын тексергенде 1-шi класты штурманға "төрт" деген баға қойылса, штурмандық қамтамасыз ету қызметінің қызметтегі адамы (әдетте, 1-шi класқа көтерiлгенде тексеруге құқығы бар) 3 айдан кейiн ұшақ жүргiзу техникасын тексерген соң, жерде мiндеттi қосымша дайындық пен жаттықпада жаттығудан өткеннен кейiн орындауға құқығы бар. Қайталап тексеру негiзiнде ЖАК-да берiлген бiлiктiлiк сәйкестiгi туралы мәселе қарастырылады.
60. Ұшқыштар ұшақ жүргiзу техникасы деңгейi "төрт"-тен төмен емес деп бағаланғанда өздiгiнен ұшуды орындауға құқығы бар.
1-шi класты штурмандар ұшақ жүргiзудi "төрт"-тен кем емес бағамен бағаланғанда әуе кемесiнің берiлген типінде жұмысының бiрiншi жылында өздiгiнен ұшуды орындауға құқығы бар.
61. Әмiрлiк-ұшу мен ұшу құрамы адамдарының ұшақ жүргiзу техникасын тексерудi штурмандық қызметтің лауазымды адамдары қызметтегi орнына сәйкес жүргiзедi:
1) азаматтық авиация ұйымдарының (ұшуға үйрететiн оқу орнының) Бас (аға) штурмандары - ұшу қызметiнің бастықтарынан (директорларынан), олардың орынбасарларынан, азаматтық авиация ұйымдарының инспекция бастықтарынан, бөлімше штурмандарынан, штурман-нұсқаушыларынан және азаматтық авиация ұйымының шетелде шығарылған ӘК-де ұшуды орындайтын әмiрлiк-ұшу құрамынан;
2) ұшу бөлімшелерiнің штурмандары - бөлiмшенің әмiрлiк-ұшу құрамынан;
3) штурман-нұсқаушылар - азаматтық авиация ұйымдары әуе кемелерінің штурмандары мен ұшқыштарынан;
4) шетел өндiрiсiнің ӘК-лерiнде - осы ӘК-лерiне кiруге рұқсаты бар штурман-нұсқаушылар мен әмiрлiк-ұшу құрамының ұшқыштары азаматтық авиация ұйымдары әуе кемелерiнің ұшқыштарынан.
Штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің әмiрлiк-ұшу құрамы таңдап өз бөлiмшесiнің ӘК командирлерiн, ұшқыштарын және штурмандарын ұшақ жүргiзу техникасына тексередi.
62. Жеке жағдайларда азаматтық авиация ұйымының Бас (аға)
штурманының келiсiмiмен екiншi ұшқыштардың, әуе кемесi командирлерiнің ұшақ жүргiзу техникасын тексеру ұшқыштар қатарынан ұшақ жүргiзу техникасын тексеруге жіберілген әмiрлiк ұшу құрамының адамына рұқсат беріледi.
63. Бiрнеше типтi ӘК-де ұшуды орындайтын әмiрлiк-ұшу мен ұшу құрамы адамдарының ұшақ жүргізу техникасын тексеру жоғары типтi әуе кемесiнде осы Ережелер белгiлеген мерзiмде орындалады.
64. Әуе кемелері командирлерiнің, екінші ұшқыштары мен штурмандарының ұшақ жүргiзу техникасын тексеру азаматтық авиация ұйымдарының жұмыс жоспарына сәйкес, сонымен қатар өкілеттi органның ұйғарымы бойынша жүзеге асырылады.
65. Ұшақ жүргiзу техникасын тексеру кезiнде бақылап-тексеру ұшуларының саны мен ұзақтығын тексерушi анықтайды.
66. Ұшақ жүргiзу техникасы осы Ереженің 11-тармағында көрсетiлген элементтер бойынша тексерiледi.
9. Экипаж құрамында тексеруші бар ұшулар
67. Экипаж құрамында тексерушi бар ұшулар азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес орындалады.
68. Штурмандар мен ұшқыштардың ұшақ жүргiзу техникасын тексерiп штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымды адамдары экипаж құрамына кiргiзіледi, ұшуға берiлген тапсырмаға сәйкес графасына аты-жөнi, жұмыстағы қызметi көрсетiлiп жазылады және мамандық бойынша тексерушiлер болып табылады.
69. Тексерушi ретiнде экипажға кiргiзiлген қамтамасыз ету қызметiнің лауазымды адамдары:
1) штурмандық жағынан экипаждың ұшу алдындағы дайындық сапасы үшiн;
2) ұшақ жүргiзу дәлдiгi мен борттық навигациялық жабдықтың дұрыс пайдалануы үшiн;
3) ұшуда әуе кеңiстiгiн пайдаланудың белгiлi тәртiбi мен экипаждың бағдарды сақтауы үшiн;
4) тексерiлетiн штурманның (ұшқыштың) дағдысы мен кәсiби дайындық деңгейiнің азаматтық авиация саласында әрекеттегi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес келуiн анықтау үшiн;
5) қойылған бағалар мен қорытындылардың объективтілiгi үшiн жауапкершiлік тартады.
70. Экипаж мүшелерiнің ұшақ жүргiзу техникасын тексеру немесе жаттығу үшiн экипаж құрамына кiргiзiлген штурмандық қамтамасыз ету қызметiнiң лауазымды адамдары ұшу кезiнде әуе кемесi командирiне тiкелей бағынады.
10. Ұшудың орындалуы мен дайындалуын штурмандық тексеру
71. Штурмандық тексеру:
1) экипаждардың алдын ала және ұшу алдындағы дайындық барысында;
2) ұшу кезiнде ұшақ жүргiзу техникасын тексергенде;
3) ұшу құжаттамасын талдау мен объективтi тексеру құралдары көмегiмен жүзеге асырылады.
72. Ұшақ жүргiзу техникасын тексеру кезiнде ұшуды орындау мен ұшу алдындағы дайындық сапасын тексерудi осы Ережелер талаптарына сәйкес әмiрлiк-ұшу құрамының адамдары орындайды.
73. Бөлiмшелердiң штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің лауазымды адамдары ұшу құжаттамаларын талдау мен объективтi тексеру құралдары көмегiмен әр экипаждың (штурмандық жағынан) ұшуды орындау сапасын тексередi.
74. Әуежайда ақпаратты-кеңістiк қызмет көрсету (Брифинг)
ұйымдастырылғанда, экипаждарды ұшу алдында штурмандық тексеру жүргiзiлмейдi.
11. Ұшуларды талдау
75. Ұшулар талдауларын дайындау және өткiзу азаматтық авиация саласында әрекеттi құқықтық нормативтi актiлер талаптарына сәйкес азаматтық авиация ұйымдарының басшыларымен жүзеге асырылады.
Штурмандық қамтамасыз ету қызметiнiң әмiрлiк құрамы талдауларды дайындау мен өткiзуге қатысады.
76. Бөлiмшелерде ұшулардың талдауын дайындау кезiнде экипаждардың ұшақ жүргiзу сапасын, объективтi тексеру құралдарының мәлiметтерiн мұқият тексерiп, оқып бiлуге тиiс, ұшу құжаттамасы тексерiледi және алдын ала қорытынды жазылуы керек.
77. Ұшуларды талдау барысында ұшу бөлiмшелерiнің штурмандық қамтамасыз ету қызметiнің әмiрлiк құрамы:
1) ұшу кезiнде экипаждары жiберген ұшақ жүргiзу бойынша қателер мен кемiстiктердi ашып, оларды болдырмау бойынша нұсқаулар бередi;
2) экипаж мүшелерiнің ұшақ жүргiзу сапасына баға бередi;
3) әуе кеңiстiгiн пайдалану тәртiбiн бұзған кездердi және бағдарды жоғалту жағдайларын талдайды және оқып бiледi және оларды болғызбау бойынша нұсқаулар бередi;
4) ұшақ жүргiзу бойынша экипаждар жұмысының пайдалы тәжiрибесiн анықтап, оны жалпылап және басқа экипаждар арасында таратады;
5) ұшу құжаттамасын талдау қорытындысын экипажға мәлiмдейдi.
3 Тарау. ҰШУДЫ ШТУРМАНДЫҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
1. Жалпы ережелер
78. Ұшуларды штурмандық қамтамасыз ету нақты ережелер талаптарымен сәйкес ұйымдастырылады және ұшулардың дайындығы мен орындалуының барлық кезеңiнде орындалады.
79. Азаматтық авиацияда ұшулардың штурмандық қамтамасыз етуін ұйымдастыру Қазақстан Республикасының азаматтық авиациясының ұйымының және оқу орындары Бас (аға) штурманына жүктеледi.
80. Ұшулардың штурмандық қамтамасыз етуi:
1) ұшақ жүргізудің навигациялық құралдарының пайдалану сапасы мен тиiмдiлігін қамтамасыз етуiн;
2) ұшулардың дайындығы мен орындалуын реттейтiн әдiстемелiк құжаттардың әзiрлеуiн;
3) ұшу құрама мен әуе қозғалысын басқаруымен байланысты тұлғалар штурмандық дайындығын;
4) ең тиiмдi маршруттар мен эшелондарды таңдау навигациялық құралдарды, кешендi қолдану жолымен ұшулардың орындалуын және дайындық сапасын үнемi көтеруiн;
5) әуе кемелерiнің ұшу-қонуы үшiн аэроалаңдық минимумдарды және көзбен шолып ұшудың минимумдарын анықтау;
6) авиациялық карталармен және штурмандық жабдықтармен қамтамасыз ету;
7) штурмандық қызметтің ұшуларды қамтамасыз ететiн басқа қызметтермен, мекемелермен және ведомстволармен өзара байланысуын;
8) ұшуларды орындауға қажеттi аэронавигациялық ақпаратты экипаждарға уақытында жеткiзуiн;
9) дәл уақыт дабылдары бойынша сағаттардың тексеруiн ұйымдастыру енедi.
2. Навигациялық құралдардың тиiмділігi мен пайдалану сапасының қамтамасыз етуi
81. Навигациялық құралдар әуе трассалар бойынша ұшақ жүргiзуiн дәл, сенiмдi және қауiпсiз етуге (ХӘТ, ХӘЖ берiлген маршруттар), ӘК аэроалаңға шығару және қону алдындағы маневрлердi жүргiзуге арналған.
82. Әуе кемелердің навигациялық жабдықтар талапты сенімділігiн қамтамасыз ету үшiн ұшу бөлiмшелердің команда-ұшу құрамасының тұлғалары оның жөнделуiн жүйелi бақылау және жұмыс iстемейтiн ақпаратымен ауыстыру, тексеру үшін инженерлiк-авиациялық қызметке уақытында талаптарды қойып бақылайды.
83. Ұшуға навигациялық ұшу жабдықтардың дайындығы мен тексеруінде оның түзулiгi мен ұшулардың тиiстi бағдарламаларын, түзету кестелерінің (графиктерінің) болуын әуе кемесiнiң штурманы (ұшқышы) тексередi.
Ұшу алдындағы тексерiсте табылған және ұшуда айқындалған навигациялық жабдықтардың жұмысындағы барлық ақаулар мен бұзушылықтар туралы штурман (ұшқыш) әуе кемесiнiң борттық журналына жазады.
84. Базалық аэроалаңнан ақаулы және комплектi емес навигациялық-ұшу жабдықтарымен әуе кемелерiнің ұшуына тыйым салынады.
Басқа аэроалаңнан арнайы тiзiмiнде белгiленген ақаулармен әуе кемелердiң ұшуына рұқсат етiледi. (Ескерту: арнайы тiзiмдi Әуе кемесiн жасаушылар белгiлейдi).
Базалық аэроалаңға дейiн ұшудың (рейстің) жалғасы туралы ақырғы (түпкiлiктi) шешімді әуе кемелерінің командирi қабылдайды.
85. Борттағы навигациялық-ұшу жабдықтарының жауапкершілiгi мен жиынтылығына, оның ұшуға дер кезiнде дайындығы мен қызмет етуiне ұйымдардың инженерлiк-авиациялық қызметi жауап бередi, ал ӘК ҰПЕ талаптарының көлемiнде ұшу алдындағы дайындық пен пайдаланудың дұрыстылығына - әуе кемесiнiң экипажы жауапты.
86. Барографты жұмысқа дайындау, әуе кемесiне оны құру, барограммаларды алу және алмастыру барографтардың пайдалану жөнiндегi нұсқаумен сәйкес техникалық құрамының қызметкерлерiмен өткiзiледi.
Ұшуда барографтарды дұрыс пайдалануына әуе кемесiнің командирi жауап бередi. Кейбiр жағдайларда (техникалық құрам болмағанда, оперативтiк нүктеде жұмыста) экипаж мүшелерiне барограмманы алмастыруға рұқсат етiледi, ол туралы ұшу тапсырмасында тиiстi жазу болу керек.
87. Ұшу жоспарларын әзiрлеу және әуе кемелерiнің ИЛ-86 мен ЯК-42 (БНК- 1, БНК-2П) базалық навигациялық комплексiне бағдарламаларды кiргiзу үшін перфокарталарды, ұшу құжаттамаға өзгертулердi уақытында енгiзу мен экипаждарға оны жеткiзуiне және базалық навигациялық комплексте бағдарламаларды кіргізу ұшуларды штурмандық қамтамасыз ету тобы жауап Микрофильмдер мен перфокарталардың сақталуы жердегi ұшуларды штурмандық қамтамасыз ету тобында орындалады. Ұшу алдында оларды алу, әуе кемесiне жеткiзу және базалық навигациялық комплекске бағдарламаларды кiргiзу ұшулардың жердегi штурмандық қамтамасыз ету тобына жүктеледi, ал навигациялық жағдайдың индикаторына (НЖИ) ҰПЕ микрофильмдердiң қондыруы инженерлiк-авиациялық қызметiне жүктеледi.
88. Қону және навигацияның жердегі радиотехникалық құралдардың жұмысының сапасы ұшу тексерiстермен мезгіл-мезгілмен бақылану керек.
3. Авиациялық карталармен және штурмандық жабдықпен қамтамасыз етуi
89. Ұшақтарды жүргiзуінде қолданылатын негiзгi ұшу карталар радионавигациялы карталары (РНК) мен "Jeppesen" фирмасының карталары болып табылады. Арнайы ұшулардың орындалуында 1:1000000 үлкен масштабты және одан үлкен карталар қолданылады.
90. Ұшу карталармен және штурмандық жабдықтарымен жабдықталуы азаматтық авиация ұйымдарының қаржыларының есебiмен орындалады. Олардың сақталуы, берiлуi және есеп тәртiбiн азаматтық авиация ұйымдары анықтайды.
4. Әуе кемелердiң ұшуы мен қонуына аэродромдардың минимумдарын және визуалдық ұшуларына минимумдардың анықталуы
91. Ұшу мен қонуға арналған аэроалаңдардың минимумдары Азаматтық авиация әуе кемелерiнің ұшу және қону үшiн минимумдарды анықтау әдiстемесiмен сәйкес есептеледi.
92. Ұшу және қонуда аэороалаңдардың минимумдары:
1) аэроалаңның жабдығының құрамы мен сипаттамасының;
2) әуе кемесiнің және оның навигациялық ұшу жабдықтарының сипаттамаларының;
3) ұшу-қону жолағының (ҰҚЖ) сипаттамасының;
4) аэроалаң ауданында кедергiлер сипаттамаларын ескерiп, белгiленедi.
93. Аэроалаңдардың минимумдарын анықтау үшiн керектi мәлiметтердiң ceнімділігі мен уақытында ұсыныс етуiне жауаптылық келесi қызметтерге жүктеледi:
1) радиотехникалық қамтамасыз етуiн пайдалану және байланыс (РТКЕПБ)
және ұшуларды электржарықтехникалық қамтамасыз ету (ҰЭЖТҚЕ) - құрам және сипаттамалар туралы деректер бойынша аэроалаңдардың радиожарықтехникалық қамтамасыз етуi;
2) аэроалаңдық-ұшу-қону жолағының сипаттамалары мен аэроалаң ауданындағы кедергiлер туралы деректер бойынша (орналасқан жайы мен биiктiгi) қызметтерге жүктеледі.
94. Көзбен шолу ұшулар үшiн минимумдар ҚШҰЕ бойынша және ҚШҰЕ бойынша ұшулардың ең кiшi (минимальды) шарттары және көзбен шолу ұшулардың арнайы ережелерiнен (ҚШҰЕ) шыға азаматтық авиация саласында қызмет ететiн нормативтiк құқықтық актілердің талаптарымен сәйкес айқындалады.
5. Штурмандық бөлмелердiң және әдiстемелiк кластардың жабдықталуы
95. Ұшақты жүргiзу жөнінде бiлiмдердi жетілдіру үшiн керектi жағдайлардың жасалуымен және әуе кемелерінің экипаждарының жоғары сапалы алдын ала және ұшу алдында дайындығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасы барлық аэроалаңдарында ұшу алдында экипаждардың ақпараттық- консультативтiк қызмет ету үшiн арнайы жабдықталған бөлмелер, ал азаматтық авиация ұйымдарында - әдiстемелiк кластар ұйымдастырылады.
96. Экипаждардың ұшу алдындағы дайындық бөлмелерiнің тиiстi түрде ұсталу мен жабдықталуының ұйымдастыруына әуежайдың аға штурмандары (диспетчерлерi), ал әдiстемелiк кластардың - азаматтық авиация ұйымдарында командирлерi мен аға штурмандар жауап бередi.
97. Экипаждардың ұшу алдындағы дайындық бөлмелер мен әдiстемелiк кластардың жабдықталуы қазiргi талаптарға сай болу керек және азаматтық авиация ұйымдарының ерекшелiктерiн есептеумен оқу және көрнекiлiк оқулықтармен жүйелi толықтырылу керек.
98. Әуежайларда экипаждардың ұшу алдындағы дайындық бөлмелерi нақты Ережелердің талаптарымен сәйкес жабдықталады.
6. Авиациялық жұмыстарды орындау бойынша ұшулардың штурмандық қамтамасыз етуiнің ерекшелiгi
99. Халық шаруашылығының қажеттілігiн қанағаттандыру жөнiнде азаматтық авиациямен орындалатын авиациялық жұмыстардың тiзiмi азаматтық авиация саласында қызмет iстейтiн нормативтiк құқықтық актiлерiмен айқындалған. Авиациялық жұмыстар бойынша ұшулардың ұйымдастырылуы, қамтамасыз етуi және орындалуы азаматтық авиация саласында, әуе кемесi ҰПE iстейтiн нормативтiк құқықтық актiлердiң, талаптарына сәйкес жұмыстардың жеке түрлерiн орындау бойынша басшылық етулерi мен нұсқауларына сәйкес орындалады.
100. Авиациялық жұмыстар бойынша ұшуларды орындайтын азаматтық авиацияның ұйымдарының ұйымдастыруы, қамтамасыз етуi, басқаруы және жұмыстардың түрлерi бойынша ұшуларды орындау жөнiнде нұсқаулар әзiрленуi Нұсқаулар азаматтық авиация ұйымдарында қажеттi мамандардың қатысуымен азаматтық авиация саласында қызмет ететiн нормативтi құқықтық актiлердiң талаптарына сәйкес әзiрленедi.
101. Авиациялық жұмыстарды орындауда базалық аэроалаңнан, ұшулар және де бiр аэроалаңнан басқаға ұшып кетуi әдеттегiдей II дәрежелi ХӘЖ мен бекiтiлген маршруты бойынша жүргiзiледi.
102. Авиациялық жұмыстарды өткiзгенде, ұшулар аэроалаңнан (алаңшадан)
өңдеу жерiне дейiн қысқа маршрутпен орындалады.
Арнайы тапсырмалары мен жұмыстар жөнiндегi ұшулардың барограммалары, шифрлерi ашылады және хронометраждың дұрыстығын анықтау үшiн бөлiмшелердiң команда-ұшу құрамы пайдаланады.
103. Денсаулық сақтау ұйымдардың қызмет ету жөнiндегi ұшулар әуе трассалармен (ХӘЖ) де, және ең қысқа маршрутпен де орындалады.
104. Әуеде суретке түсiрiп алуды орындау жөнiндегi ұшулар мүдделi ведомстволармен келiсiлген маршруттар бойынша орындалады.
Алдағы жұмыстардың ауданының картасы (сұлбасы) онда белгiленген шекаралармен, суретке түсiрiп алу телiмдердiң шартты номерленген және ұшудың биiктiктерiн көрсетумен әуе қозғалысын жоспарлау бас орталығына (ӘҚЖБО) жiберiледi. Осындай карталар да суретке түсiру ұшуларды орындайтын экипаждарда болу керек.
Суретке түсiру жұмыстарына тапсырыс негiзiнде әуе қозғалысын жоспарлау бас орталығы (ӘҚЖБО) ұшулардың тiкелей басқаруын және орындалуының бақылауын жүргiзедi.
7. Халықаралық ұшуларды штурмандық қамтамасыз ету ерекшелiгi
105. Халықаралық ұшулар азаматтық авиация саласында қызмет ететiн нормативтiк-құқықтық актiлердiң және ХААҰ халықаралық ұйымның ұсынылатын тәжiрибесi мен стандарттардың талаптарына сәйкес қамтамасыз етiледi және орындалады.
106. Халықаралық ұшуларды орындауға арнайы дайындықтан өткен әуе кемелерінің экипаждары қатыса алады. Халықаралық ұшуларды орындауға рұқсат етiлген экипаж мүшелерi:
1) әуе байланысы туралы Қазақстан Республикасы халықаралық келiсiмдердің негiзгi ережелерiн;
2) халықаралық азаматтық авиациясы туралы конвенцияны (1944 ж. Чикаго конвенциясын), тиiстi халықаралық стандарттарды, ХААҰ кепiлдемелерi мен процедураларын, Әуе кеңiстiгiне ұшу орындалатын шетел мемлекеттердiң ұшу ережелерiн;
3) халықаралық әуе трассалар бойынша аэронавигациялық ақпараттардың жиынтығын және де, радионавигациялық карталармен шетел баспалардың анықтамалық материалдарының пайдалану ретiн;
4) шетел мемлекеттердің территорияларының үстiнде әуе қозғалысының ұйымдастыру жүйесiн;
5) кеден және төлқұжаттық бақылаудың процедураларын;
6) ұшып кетудi, ұшып келудi ұйымдастыру мен рәсiмдеуi;
7) ұшудың жоспарын (флайт жоспардың) толтыру ережелерi мен табыс етуiн және ұшу алдындағы аэронавигациялық ақпараттың алуын;
8) шетел мемлекеттерде ұшулардың метеорологиялық қамтамасыз ету тәртiбiн;
9) қайталанатын ұшулардың дайындылығы мен орындалуының ережелерiн;
10) әуе кемесiндегi техникалық қызмет етудi ұйымдастыруын;
11) ҚР әуе Кодексімен бекiтiлген жолаушылар, багаждар, жүктер мен поштаның халықаралық әуе тасымалдауының ережелерiн;
12) В-RNAV және RVSM бойынша Еуропалық регионда (аймақта)
ұшулардың ережелерiн;
13) төмендеумен қонуға бет алуда және ұшудан кейiн маневрлердiң құрылу сұлбасын;
14) екiншi радиолокация сигналы;
15) әуе кемесiнің командирi, екiншi ұшқыш, штурман және бортрадист - ағылшын тiлiндегi радиотелефондық фразеологияны, бортинженер (бортмеханик)
пен бортоператор - әуе кемесiнде қызмет етуге қажеттi көлемiнде ағылшын тiлiн бiлу тиiс.
107. Халықаралық ұшуларды орындайтын ӘК экипаждары ӘҚБ органымен қажетті аэронавигациялық құжаттармен қамтамасыз етiледi.
108. Халықаралық ұшуды орындауға және ұшу алдындағы дайындыққа қажет құжаттамалардың комплектiне кiредi.
1) негiзгi және қосалқы аэроалаңдарға халықаралық әуе трассасы бойынша ұшуларды орындау үшін қажеттi аэронавигациялық ақпараттардың құжаттары;
2) ұшу алдындағы ақпараттың бюллетенi;
3) халықаралық әуе желiстерiндегi әуе кемелерi қозғалысының кестесi;
4) анықтамалық материал;
5) ұшу карталары.
Комплект құрамындағы өзгертулердi азаматтық авиация ұйымының Бас (аға) штурманы айқындайды.
109. Құжаттамалардың комплектiсiнiң сақталуына, аэронавигациялық ақпараттардың құжаттарына өзгертулердi дұрыс және уақытында енгiзуiне жауапкершiлiктi азаматтық авиация ұйымының Бас (аға) штурманы немесе ҰНШҚ аға штурманы жауап бередi.
110. Қонуға бет алудың көзбен ұшып шолуын орындау әдiстемесiмен сәйкес дайындықты және жаттығуды өткен әуе кемесiнiң экипажына қауiпсiз биiктiктi, кедергiлерге ара қашықтықты және ауа райының белгiленген минимумдарына шартында қонуға бет алуды көзбен ұшып шолуда өткiзуге рұқсат етіледi.
Қонуға бет алуды бақылау үшін радиотехникалық құралдарды қолдану міндеттi.
111. ҚР мемлекеттік шекарасын ұшып өту тәртiбi азаматтық авиация саласында қызмет ететiн нормативтiк-құқықтық актімен айқындалады.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік шекарасының әуе дәлiздерiндегi кесіп өту нүктелерi радиотехникалық құралдарымен таңбалану және (немесе) басқа радиотехникалық құралдардың бақылау aзимуттарымен белгiлену болу керек. Бұл мәлiметтер халықаралық әуе трассалардың карта-сұлбасына және ұшу карталарына енгiзiлу керек.
8. Дәлдiлiк уақыты сигналдары бойынша сағаттардың дайындықтарын ұйымдастыру
112. Азаматтық авиацияның әуежайларында ұшу алдындағы экипаждардың дайындылық бөлмелерiнде ӘҚҰ, ААРС, авиациялық метеорологиялық станциясында (АМСП) байланыс қызметтерiнің бөлмелерiнде және де борттық сағаттардың көрсетулерінің дәлдiлігiн жүйелi бақылауы ұйымдастырылады.
Әуежайдың жұмыс бөлмелерiндегi сағаттардың көрсеткiштерiнің дәлділiгi, борттық сағаттардың және де ұшу және диспетчерлiк құрамдардың жеке сағаттарының дәлдiлiк көрсеткiштерi 15 сек кем болмау керек.
113. Қызметтерде және әуежайлық объектерiнде уақытын тексеру, әдеттегідей сағат 00, 06, 12 және 18-де өткiзiледi. Сағаттардың дәл жүруiн тексеруге тәулiктің басқа уақытын да, дәл уақыттың дабылын жергiлiктi мүмкiншілiктерiнің телерадиохабарлау каналдары бойынша рұқсат етіледi.
114. Ұшу алдындағы дайындық барысында экипаж мүшелерi жеке сағаттарын бақылау сағатымен тексередi.
4 Тарау Ұшақ жүргізу ережелері
115. Азаматтық авиацияның әуе кемелерiнiң ұшуы әуе трассалар бойынша, ХӘТ, ХӘЖ, бекiтiлген маршруттарымен және авиациялық жұмыстарды жүргiзу ауданы бойынша орындалады.
қозғалыс қызметiнiң экипажы (пилот) және ӘҚҰ органы ХӘЖ диспетчерi әуе кемесiн әуе трассасына, ХӘТ, ХӘЖ не бекiтiлген маршрутқа шығарудың бүкіл мүмкіндік шараларын тез арада қабылдау міндеттi.
120. Өңiрлiк навигацияның ережелерi (RNAV) және 290 мен 410-ға дейiн кiрiстi эшелондардың арасында қысқартылған тік эшелондық ережелер (RVSM)
қолданылатын аймақтарда әуе кемелерінің экипаждары навигациялық сипаттамалардың (RNP) талап етiлген түрiне жауапты талап етiлген навигациялық дәлдiкпен ұшу процедураларын сақтау керек және ұшу биiктiктерiн RVSM әуе кеңістiгіндe берiлген ұшу биiктiгiн ұстау сипаттамаларына көрсетiлетiн талаптарымен сәйкес ұстану.
Өңiрлi навигация (RNAV) ережелерi бойынша және 290 және 410 эшелондардың арасында қоса қысқартылған тiк эшелондау (RVSM) ережелерi бойынша ұшуларды орындау процедуралары, қосымша аумақтық ережелер ХААҰ 7030 құжатында ұшулардың әр аймағы үшiн баяндалған.
121. Авиациялық жұмыстардың өзгеше түрлерi бойынша ұшуларды орындауда экипаждар (пилоттар) аталған Ережелердiң талаптары мен өкілеттi органның тиiстi нұсқауларымен қарастырылған ұшақ жүргiзу жөнiнде нұсқауларын басшылық алады.
2. Ұшақ жүргiзудiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету
122. Әуе кемелерiнің жердегi кедергiлерiмен қақтығысын (соққысын)
болдырмау ұшуда қауiпсiздiк эшелондарын (биiктiктiгiн) ұстанумен жеткiзiледi.
Әуе кемелерiнің ұшудағы қауiптi жақындауын болдырмауы ұшу ережелерiнің қатал орындалуымен, ұшудың тапсырылған эшелондарын (биiктiгiн) ұстануымен, айырылған маршруттары бойынша ұшуларды жүргiзуiмен жеткiзiледi.
Ұшудың қауiпсiз эшелондары (биiктiктерi) азаматтық авиация саласында нормативтiк құқықтық актiлердiң және аталған Ережелердiң талаптарына сәйкес есептеледi.
123. Ұшудың қауiпсiз биiктiгi (приборлық) жердiң рельефiне және ондағы жасанды кедергiлердiң биiктiгiне байланысты ұшулардың AҰЕ, және арнайы БҚШҰЕ үшін орнатылған ақиқаттық қауiпсiз биiктiгi бойынша, ұшудың жарамдылығы, қолданылатын Ережелер мен навигация және ұшу дәлдiлігiндегi рұқсаттардың есебiмен ұшу ауданы бойынша биiктiктi өлшеуде биiктiктi өлшеудiң қателерi, орнитологиялық жағдай мен ауаның атмосфераның турбуленттiк жағдайындағы ұшу траекториясынан тiк ауытқу мүмкiндiктерiмен Ұшудың ақиқаттық қауіпсіз биіктіктері 2-6 қосымшаларда келтірілген.
124. Жер рельефінің шектен шығуының есеп жолағы және ұшу мен қону өңiрiнде ұшудың қауiпсiз биiктiгiн есептегенде ондағы жасанды кедергiлер АҰЕ бойынша 10 км-ден ал ҚШҰЕ бойынша маршруттың осiнен екі жағына 5 км-ден.
Жер рельефiнің шектен шығуының есеп жолағы және ондағы жасанды кедергiлерiнің кiру-шығу дәлiздерiнде аэроалаңның аудан шегiндегi қауіпсiз ұшу биiктiгiнің есебiнде және маршруттарда белгіленген болу керек:
1) AҰЕ бойынша ұшуларда және радиолокациялық бақылаудың болуында 10 км-ден, ал радиолокациялық бақылаудың болмауында маршруттың осiнен екi жағына 25 км-ден;
2) ҚШҰЕ бойынша ұшуда - дәлiздiң енiнің шегiнде.
Әуе кемелерінің барлық түрi үшiн ақиқаттық қауіпсіз биіктігінің белгіленген мәндерi (2 Қосымша) 4-шi бұрылыстан шығуға дейiнгi қонуға бет алу сұлбасы бойынша ұшуда орындалу керек. Телімдe 4-шi бұрылыстан 1-шi бұрылысқа дейiнгi шығу нүктесiнен ұшу биiктiгi мен кедергiлер есептеу жолағының енi "Азаматтық авиацияның әуе кемелерiнің ұшуы мен қонуына арналған минимумдарды айқындайтын әдiстемемен" сәйкес орнатылады және осы аэроалаңдағы ұшуларды жүргiзу нұсқауында белгiленедi. Жердiң рельефiнің жайына немесе байланысты басқа себептермен бұл талаптарды орындауға мүмкiндiк болмаған кезде, өкiлеттi органды бекiтiлген қонуға бет алудың арнайы сұлбалары қолданады.
125. Жердiң рельефiнің асып кетуiн және ондағы жасанды кедергiлердi есептеу жолағы трассалармен, ХӘЖ және бекiтiлген маршруттар бойынша аэроалаңнан тыс қауiпсiз биiктiгi мен төменгi қауiпсiз эшелонның есебiнде, (2)
AҰE-дағы - маршруттың осiнен екi жағына 25 км-ден, ал ҚШҰЕ трассаның енiнің шегiнде (ХӘЖ, орнатылған маршрутта).
126. ҚШҰЕ бойынша таулы аэроалаңдарда ұшулардағы кейбiр кезде әуе кемелерi үшiн ұшудың айналым бойынша жылдамдығы сағатының 300 км және одан кiшкене жердiң рельефiн және ондағы жасанды кедергiлердi есептейтiн жолақтың енi өкiлеттi органның шешiмi бойынша қысқартылуы мүмкiн, ол туралы осы аэроалаңдағы ұшуларды жүргiзу жөнiндегi нұсқаулықта көрсетiледi.
127. Ұшып-қону өңiрiнде жердiң рельефiнен асып кетуi және ондағы жасанды кедергiлердiң есеп жолағының енi күндіз 5 км-ден, ал түнде маршруттың осінің екі жағында 10 км-ден болу керек.
128. ХӘТ бойынша және бекiтiлген маршруттармен ұшуларда жердiң рельефінен асып кету және ондағы жасанды кедергiлердiң есеп жолағының ені күндіз 5 км-ден, таулы жерде ХӘЖ енiнің шегiнде (белгiленген маршруттың) ал түндe-маршруттың осiнен екі жағында 25 км-ден болу керек.
129. Ұшуларды күндіз өткiзгенде, жазық және қырлы жерде факттi және болжамды бұлттардың төменгi шегiнуi биiктiгiнде 150 м-ден төмен және көрінімi 3000 м және одан көбiрек, ұшу жылдамдығы 300 км/с дейiнгi әуе кемелер үшiн жасанды кедергiлердiң биiктiгi ескерiлмейдi.
130. AҰE бойынша әр ұшудың алдында:
1) аэронавигациялық ақпараттың жиынтығы бойынша (аэроалаң ауданында ұшуларды өткiзу жөнiндегi нұсқауларымен бойынша) аэроалаңдық дөңгелегi бойынша ұшудың биiктiгi (дөңгелектiң биiктiгi), аэроалаң алдындағы ең кiшкене қауiпсiз биiктiгi (ЕҚБ) және жақындау ауданының қауiпсiз ұшу биiктiгi айқындалады;
2) төменгi қауiпсiз эшелонның биiктiгi есептелiнедi.
3. Бағдарлауды және Қазақстан Республикасы мемлекеттiк шекарасын жоғалту жағдайларын алдын ала болдырмау
131. Егер экипаж осы себептерiмен қажеттi қонуды тағайындалған аэроалаңда орындалмаса, бағдар толығымен жоғалтылған болып саналады.
132. Егер әуе кемесi экипажымен өздiк немесе бағдарлау аэроалаңға ӘҚБ қызметтерiнiң көмегiмен шығарылса, бағдар уақытша жоғалтылған болып саналады.
133. Ұшуда бағдарлаудың жоғалтуын жойылтуы:
1) әр ұшуға экипаждың сапалы дайындығымен;
2) ұшуларды орындау мен оларды басқарудың айқын ұйымдастыруымен;
3) әуе кемелерiнің навигациялық жабдықтарының және жердегi радиотехникалық құралдардың жұмыстарының сенiмдiлiгiн жоғарылату (жетiлдiру);
4) Ұшақты жүргiзудiң ережелерiн қатал сақтау мен ұшуларды жүргiзу сапасына экипаж мүшелерiнiң үлкен жауапкершiлiгiмен жетедi.
134. Бағдарлауды жоғалтудың негiзгi себептерi:
1) ұшуға экипаждың (пилоттың) қанағаттанғысыз дайындылығы;
2) экипаждың (пилоттың) немқұрайдылығы мен тәртiпсiздiгiне байланысты ұшақты жүргiзу ережелерiн бұзу;
3) ұшуларды қанағатсыз ұйымдастыруы және оларды басқаруы;
4) ұшуда әуе кемесiнің навигациялық жабдықтарының iстен шығуы болып
135. Бағдарлаудан айырылып қалғандағы, экипаждың мiндеттерi:
1) радиолокациялық тану жүйесiнiң апаттық дабылын қосу және радиодан "Полюс" сигналын беру;
2) ӘҚҰ органына өз iс-әрекеттерiн бағдарлаудың жоғалтуы туралы, отынның қалдығы мен ұшу жағдайлары туралы баяндау;
3) радиотехникалық құралдармен әуе кемелерiн тауып алуға ең қолайлы эшелонды алу және минимальды сағаттың отын шығысына сәйкестi қозғалыстардың (қозғалыстың) жұмыс тәртiбiн орнату;
4) өз iс-әрекеттерiн қозғалыс қызметi диспетчерiмен ақылдаса ойластырып, осы жағдайда бағдарлаудың ең тиiмдi қалпына келтiру тәсiлiн қолдану.
136. Мемлекеттiк шекараның ауданында бағдарлауды жоғалтып алуында экипаж дер кезде Қазақстан Республикасы территориясының тереңдiгiне бағыт алу керек. Мемлекеттiк шекараның қасында бағдарлауды қалпына келтiру үшiн маневрлердi өткiзуге тыйым салынады.
137. Ұшудың жағдайына байланысты бағдардың қайта орнатылудың негiзгі тәсiлдерi болып табылады:
1) ұшақ жүргiзудiң бар техникалық құралдар көмегiмен есептелiнетiн орналасу линиясының картасындағы әуе кемесiнiң орнын анықтау;
2) радионавигациялық бағдарға шығу;
3) радиолокаторлардан, пеленгатор қорабынан радиопеленгаторлардан алынған пеленгтердiң деректерi бойынша әуе кемесінің орналасқан жерiн айқындау;
4) оның жұмысының сипаты бойынша (түндегi ұшуда) танылатын жарық бағдарлау мен жарық бағдаршамға шығу;
5) тән жемiске немесе үлкен алаңдық бағдарға шығу.
Ретсiз өзгеруiмен жүру курсының бағдарлауын қалпына келтiруiне тыйым салынады.
138. Бағдар жоғалту туралы мәлiмет алғанда, ӘҚҰ органы бағдарды қалпына келтiру жөнiнде экипажға көмек көрсету үшiн керектi шараларды қабылдау тиiс.
139. Егер экипаж бағдардың жоғалғаны туралы хабарласа немесе әуе кемесi есептеу (салған) уақытында бекiтiлген пунктке келмесе, ал аралас ӘҚҰ аудандарынан әуе кемесiн iздеу шараларын тез арада қабылдау керек. ӘҚҰ органы осы мақсат үшiн телiмдiгiндегi бүкiл құралдарды оның тұрған жерi туралы мәлiметтер түспесе, осы мақсатқа оның өкімдігiнде және басқа ведомстволардың билiгiндегi бүкiл құралдар мен арнайы жердегi радиотехникалық құрылғылардың барлығын пайдаланып, Тез арада ұшақ жүргiзудiң жердегi техникалық құралдардың барлығы қосылуы керек. Бүкiл байланыс арналарының (каналдарының) радио алмасу байланысының зейiн тыңдалуы ұйымдастырылу керек. Сонымен бiрге, бағдарды жоғалтқан экипажының ұшуын әрi қарай жалғастыруына байланысты керектi нұсқалар мен жарлықтар берiлуi корреспонденттiк растауды қабылдаусыз) ұйымдастырылу тиiс.
140. Бағдар қалпына келтiрiлген кезiнде болған жағдайға (ұшуға тапсырманың сипатына, метеорологиялық жағдайға, отын қорына, тәулiк уақытына және т.б.) байланысты ӘҚҰ мен орган қызметiнің диспетчерiмен келiсiм бойынша экипаждың құқы бар:
1) бекiтiлген пунктке ұшуын жалғастыру;
2) ұшқан аэроалаңға қайтып келу;
3) жақын аэроалаңға немесе басқа қауiпсiз орында амалсыз қонуды орындау.
141. Егер бағдарды қалпына келтiру шықпай жатса, әуе кемесiнiң командирi:
1) жолаушылардың өмiрi мен денсаулығын, экипаждың мүшелерiн сақтауға және де әуе кемесi мен ондағы орналасқан мүлiктердi сақтауға бүкiл шараларды қолдануға;
2) отын толық таусылуының және қараңғылық түсуiн күтпей басқа аэроалаңға немесе қону үшiн жарамды алаңшаға қонуды орындауға;
3) түнгі ұшуда, егер отын қоры жергіліктi болса, ауада таң атқанша тұра тұруға мiндеттi.
Егер ондай мүмкiншiлiк болмаса, бар аэроалаңда немесе жарық ракеталарды пайдаланып, ауадан таңдап алынған алаңшаға қонуды орындауға мiндеттi.
142. Әуе кеңiстiгiн пайдалану тәртiбiн бұзудың әp кезі ұшу-командалық, ұшу және диспетчерлiк құрамымен тиянақты тергелу (зерттеу), сарапталу және қарастырылу керек. Тергеу нәтижелерi бойынша осындай жағдайларды болдырмауға шаралар қолдану тиiс.
Heмқұрайлық, тәртiпсiздiк, ұшақ жүргiзу ережелерінің бұзу себептерімен әуе кеңiстiгiн пайдалану тәртiбiн бұзуға кiнәлiлер Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес жауаптылыққа тартылады.
Қазақстан Республикасы әуе кеңiстiгiн пайдалану тәртiбiн бұзудың әр кезi туралы ӘҚҰ органы Өкiлеттi органға хабарлауды РМК белгiленген тәртiппен жiберуi мүмкiн.
4. Әуе кемелерiнің қауiптi метеорологиялық құбылыстың өңiрлерiне түсу жағдайларын болдырмау
143. Әуе кемелерiнiң метеорологиялық құбылыстың өңiрлерiне түсу кездерiн болдырмауы келесi кездермен:
1) ұшуды, қонуды аэроалаң ауданында және ұшу маршруты (ауданы)
бойынша метеорологиялық жағдайды ұшу алдындағы дайындық барысында тиянақты талдаумен;
2) көзбен шолып ұшуымен, және де (жердегi) борттық радиолокациялық станциялардың көмегiмен ұшуда қауiптi метеорологиялық құбылыстарды уақытында байқаумен, және оларды айналып кету шараларын қабылдаумен;
3) азаматтық авиация саласында ШҚЕ нормативтiк құқықтық актiлердiң және аталған Ережелердің талаптарына сәйкес найзағай қызметiнің жағдайларында ұшулардың ережелерiн қатал сақтаумен жүзеге асырылады.
144. Қауiптi метеорологиялық құбылыстарды айналып кету мақсатымен биiктiктi немесе ұшу маршрутын өзгерту тек қана ӘҚҰ органымен ақылдасу бойынша рұқсат етiледi.
145. Әуе кемесiнің қауiптi метеорологиялық құбылыстарға түсуiне байланысты ұшудың қауiпсiздiгiне қауiп-қатер туған кезде, әуе кемесiнің командирi ӘҚҰ органымен уәделесiп, биiктiктi өзгерту немесе ұшуды қауіпсiз жалғастыруға мүмкiндiгi бар ауданға шығу үшін ұшу маршрутын өзгерту мiндет.
5. Ұшудың ерекше жағдайларында ұшақты жүргiзу
146. Ұшудың ерекше жағдайларында жалпы сипаттамасы.
Ерекше аэронавигациялық жағдайларға аз бағдарлы жердiң үстiнде, таулы жерлерде, полярды облыстарда (аймақтарда) су кеңiстігінің үстiнде және найзағайлы қызметiнің кездерiнде аз және ең аз шегiндегi биiктiкте ұшу жағдайлары жатады.
Ерекше жағдайларда сенiмдi және қауiпсiз ұшақ жүргiзу:
1) ұшақ жүргiзудiң негiзгi ережелерiнің орындалуымен (сақтаумен);
2) жеткiлiктi жердегi радиотехникалық қамтамасыз eтуімен және ұшуда навигациялық құралдардың комплекстiк қолдануымен;
3) әуе кемесiнің орналасқан жерiн тауып алу (анықтау) және бүкіл жеткiлiктi тиімді әдiстермен ұшудың навигациялық элементтерiн өлшеу шеберлігімен;
4) көзбен шолып ұшу бағдарын өткiзу шеберлiгiмен;
5) нақты аэронавигациялық жағдайда ұшақ жүргiзудiң үлкен тиімділікті қамтамасыз ететiн әуе кемесiнің навигациялық жабдықтарының уақытында және бiлiктi қолдануымен жүзеге асырылады.
6. Аз және ең аз шегiндегi биiктiктерде ұшақ жүргiзу
147. Аз және ең аз шектегi биiктiктерде ұшу тек көзбен шолуымен жасалынады, сондықтан жол бақылаудың негiзгi көзбен шолу бағдары радиотехникалық құралдарды қолдануымен бiрге болып табылады.
148. Аз және ең аз шегiндегi биiктiкте ұшулардың орындалу шарттары сипатталады:
1) жердiң шолуын шектеумен және бағдарлардың ауысуының бұрыштық жылдамдығының көбеюi себебiмен көзбен шолу бағдардың қиындауымен;
2) әуе кемесiнің бiр уақытта ұшудың және экипажбен (пилотпен) жердегi бағдарлармен кедергiлердi үздiксiз бақылауының қиындауымен;
3) радиотехникалық құралдардың қызмет ету қашықтығының және әуе кемесiнен жердегi жарық техникалық құралдарының көрiнуiнің (азаюымен);
4) магниттiк (ауытқулық аномация) аудандарында магниттiк компастардың терiстiгiнiң көбеюiмен.
149. Аз және ең аз шектерiндегi биiктiктерде ұшуларды орындағанда, керек:
1) ұшақ жүргiзудiң қауіпсiздiгiн қамтамасыз ету ережелерiн қатал сақтау, әсiресе қауіпсiз биiктiктердi ұстану бөлiгiнде;
2) бағыттау курсын, берiлген жылдамдығы мен ұшу биiктiгiн дәл ұстануына негiзгi назарын аудару;
3) жолдың есептеп шығаруын, әуе кемесiнің орналасқан жерiн көзбен шолып анықтау және қажетiнде бағыттау курсына түзетулердi енгiзу, бағытталған пунктке (қонуға) келу уақытын анықтау;
4) жергiлiктi сипатымен бағытты және желдің жылдамдығын (түтіннің, шаңның және судың шымырлануы және тағы басқалары) бағалау және анықтау;
5) ұшақ жүргізу мақсаты үшiн мүмкiндiгiнше радиотехникалық құралдарды қолдану керек;
6) сақтық ережелерiн үнемi сақтау.
7. Бағдар аз жердiң үстiнен ұшақты жүргiзу
150. Бағдар аз жердің үстiнде (тайганың, даланың, шөлдің, су кеңiстігінің, жайғасуы аз және зерттелмеген аудандардың) ұшулардың орындалуы жердегi ерекше бағдардың кемшiлiктерiмен және ұшақ жүргiзудiң радиотехникалық құралдарымен себептелiнген бағдарын өткiзу қиындықтарымен байланысты.
Сондықтан аз бағдарлы жердiң үстiндегi ұшуларға дайындықты ұшу ауданын сипаттайтын бар анықтамалық материалдармен құралдарды пайдалануымен, және де бұрын осы жердiң үстiнен ұшқан экипаждармен кеңесiп, штурмандық дайындықты ерекше ұқыптылықпен өткiзу керек.
151. ҚШҰЕ бойынша ұшуға дайындалғанда, бағдарлауды өткiзуге көмектесетiн жердiң ерекше өзгешелiктерi: бөлек бөренелер, сайлар мен биiктiктер, халық орналасқан кiшi пункттер, құдықтар, кепкен көлдер, жолдар мен соқпақтар және де көзбен шолу пеленгi үшiн пайдалануға болатын алыстаған бүйiрлi бағдарлар (таулардың шындары, үлкен өзендер, көлдер, теңiздер жағасы, орман қорғайтын жолақтар) ерекше ұқыптылықпен оқылады. Карталарда көзбен шолу бағдарды жүргiзуге жарайтын шағылдар, өзендердiң арналары мен кепкен көлдердiң тарату шекаралары нақтыланады. Әуеден қиын танылатын елдi мекендерге немесе объекттерге ұшуға дайындалғанда, картадағы маршрут оларға ең жақын белгiлi бағдарға салынады, одан дәл жүру курсы мен бағдар пунктiне дейiнгi ұшу уақыты есептелiнедi. Бұл кезде экипаж бағдар пунктiне жығуды және оны танып алуды жеңiлдететiн бүкiл сипаттамасына назар аударып экипаж (пилот) қону ауданының объектiн толық оқу керек.
152. ҚШҰЕ бойынша ұшқанда, ұшақ жүргiзуi есеп айырылысуын жүру курсiнің (маршрут телiмiндей деректi ығу бұрышы уақытымен нақтыланады)
белгiленген жылдамдық пен ұшу биiктiгi дәл ұстануымен орындалады. Жол жылдамдылығын айқындауға ерекше назар аударылады. Трассадан тыс ұшуларда, бақылау бағдарға немесе бағдарланған пунктiне шықпаған жағдайда, отын қорын ескерiп (нақтылап) түзу бұрышты маршруты (айналымы) бойынша таңдалған жердегi жер бағдарының айналысында ұшуды орындағанда, объекттi табуға рұқсат етіледi. Егер түзу бұрышты маршруты бойынша 15-20 минуттық ұшудан кейiн белгiленген пункт табылмаса, экипаж (пилот) ұшу пунктiне қайта оралу немесе жақын қосалқы аэроалаңға кету мiндет.
153. АҰЕ бойынша ұшуларда ұшақ жүргiзуi экипажбен ұшу режимiнiң есеп айырылысуын қатал ұстануды, жүру курсына қажеттi түзетулердi уақытымен енгiзудi, ұшудың жылдамдығы мен биiктiгiн, бар навигациялық құралдар мен жүйелердiң кешендi пайдалануы ескерiледi.
8. Таулы жерде ұшақ жүргiзу
154. Ұшақ жүргiзудiң жағдайларына таулы жердiң ең белгiлi ықпалы кiшкене және орта биiктiктердегi ұшуларда байқалады.
155. Ұшу биiктiгi ұшып өтiлетiн таулардың биiктiгiне жақын болған жағдайларда ұшақ жүргiзудiң негiзгi ерекшелiктерiмен болады:
1) жабылу өңiрлерiне байланысты көзбен шолу бағдардың жағдайларының нашарлануы;
2) жарықтехникалық пен радионавигациялық құралдардың әрекеттерiнің алыстығы қысқартылуы, таулы эффекттiң пайда болуы;
3) ауа райы мен жеке метеоэлементтердiң үлкен өзгеруi, ауаның көтерiлу және төмендеу ағындарының болуы;
4) сайда маневрдiң тарлығы, қауiптi метеорологиялық құбылыстардың өңiрлерiн айналып кету қиындығы;
5) бөлек (кейбiр) аз зерттелген аудандардың топографиялық карталарының жеткiлiксiз дәлдiгi.
156. Таудағы ұшуға дайындалғанда керек:
1) ҚШҰЕ-ден екi жағына 50 км-ден кем емес жолағындағы жердiң рельефiн оқу ұқыптылықпен шыңдардың, арқалардың, сайлардың, таулы алқаптардың өктемдiгi мен олардың өзара орналасуына ерекше назар аудару;
2) таулы аэроалаңдардың ұшу және қону аудандарында ұшулардың ерекшелiктерiн жаттап алу. Амалсыз қону үшiн пайдалануға болатын орындарды картада тауып белгiлеу;
3) олардың әрекеттерiнің қашықтығы мен шектi биiктiктi белгiлеумен өктем шыңдардың шектеулi пеленгтерiн жасау;
4) кейін қайту курсына бұрылысты қауiпсiз жасауға олардың енi рұқсат етпеген сайлар мен таулы алқаптардың телiмдерiн белгiлеу;
5) қауiптi метеорологиялық құбылыстармен кездесу жағдайында кету маршруттарын белгiлеу.
157. Тауларда ceнімді және қауiпсiз ұшақ жүргiзу үшiн экипаж өзінің орналасқан жерiн үнемi бiлу керек және ұшу қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн ұшу peжимiн тез арада өзгертуге дайын болу керек:
1) бүкiл ұшу барысында жолды есептеумен қоса толық бағдарды жүргiзу;
2) алыстаған белгiлi шыңдарды жалпы бағдарлауға пайдалану;
3) үлкен масштабты ұшу карталарын қолдану;
4) олардың жағалауында ұшу орындалатын сайлардың және таулы алқаптардың бағытын бақылау;
5) ауа райының өзгеруiнiң жергiлiктi белгiлерiн үнемi бақылау;
6) кеңдігі қауiпсiз бұрылыс пен биiктiктi алуымен бөктердi жеңуiн қамтамасыз етпейтiн сайларға ұшып кiрмеу;
7) бағдар жоғалтылған кезде қауiпсiз биiктiктi алып, бағдарды қалпына келтiруге кiрiсу.
9. Полярлық аудандарда ұшақ жүргiзу
158. Поляр аудандарында ұшақ жүргiзу тиiстi мемлекеттің ұшу ережелерiмен сәйкес орындалады.
10. Ұшақ жүргiзудiң тексеру элементтерi мен техникасын бағалау
159. Ұшақ жүргiзуiн техникасын тексеруi, ұшуды дайындау мен орындау кезеңдерiнiң барлығында басқару құжаттардың, жұмыс технологиясының талаптары мен ҰПЕ-ге сәйкес тексеру. Ұшақ жүргiзудiң техникасын барысында бағаланады:
1) азаматтық авиация саласында нормативтiк құқықтық актiлер мен нұсқаулардың талаптарын бiлу;
2) ұшуды дайындау және орындау кезеңдерiнің барлығында (жұмыс технологиясының талаптары отырған мен ҰПЕ сәйкес) тексерiлiп отырған экипаж мүшесiнің әрекеттерiнiң қалыптылығын, дәлділігі;
3) берiлген маршрут бойынша ұшақ жүргiзудiң дәлдiлігі және берiлген объектiге (аэроалаңға, қону алаңшасына, жүктi түсiру алаңшасына, бақылау бағдарға ж.б.) дәл шығуын;
4) ұшудың навигациялық элементтерiнiң уақытында, дұрыс, дәл, тез анықтау мен есептеу.
160. Ұшақты алып жүру техникасының жиынтық бағасын тексерушi жекелеген элементтердің негiзiн тексеруде қояды бiрақ бұл баға техникалық құралдардың жалпы комплекстi қолдану бағасынан жоғары болмауы тиiс.
Ұшақты алып жүру техникасын тексеру нәтижесi ұшу және штаб құжаттарын алып жүру талаптарын есептей отырып тексерушi ұшу кiтабының сәйкес тарауына жазады.
11. Ұшақты жүргiзу техникасын тексеру элементтерi
161. ХӘЖ және ХӘТ, әуе жолдары бойынша 1-3 ұшақтарда навигациялық пилотажды комплекспен (навигациялық пилотажды комплекссiз), 4-класты ұшақтар мен барлық кластағы тiкұшақтарда мынандай ұшақты жүргiзу элементтерi бағаланады:
1) ұшар алдындағы дайындыққа:
ұшар алдындағы аэронавигациялық, метеорологиялық жағдайларды, басшылық құжаттар мен нұсқаулардың талаптарын, регламенттерiн орындау;
радиобайланыс пен оны қалпына келтiрудi алып жүру тәртiбiн бiлу және ұшудың әртүрлi этаптарында бағдарлай бiлу;
Алдын ала ұшу есебiн орындау (АСШР есептерiн бақылау) қажеттi ұшу құжаттарын толтыруды орындау;
навигациялық құралдарды (навигациялық пилотаждық) ҰПЕ талаптарына сәйкес дайындау және тексерудi орындау енедi.
2) ұшу элементтерiнің есебi және кейiн кету маневрiн орындау: нақтылы метеорологиялық жағдай үшiн максимальды жiберiлетiн яғни рұқсат етiлетiн ұшу массасының есебi;
баланстанған ұшу дистанциясы мен жылдамдығының (егер бұл ҰПЕ қарастырылған болса) ұзындық есебi;
ұшуға көтерiлгенде және биiктiкке көтерiлгенде, яғни биiктiктi алғанда технологиялық жұмыстардың талаптарын орындау;
аэротұрақ ауданынан шыққанда бекiтiлген схеманы ұстап тұру.
3) навигациялық құралдарды кешендi қолдану.
Навигациялық құралдарды кешендi қолдану элементтерi 5 қосымшада келтiрiлген.
4) ұшудың навигациялық элементтерiн анықтау 6 қосымшада келтiрiлген.
5) Төмендеу және қонуға бет алу маневрлерiн орындау және есептеу элементтерi:
тiк немесе вертикальды маневр элементтерiнiң өз уақытында және дұрыс орындау есебi және төмендеу параметрлерiн ұстап тұруға бақылау жасау;
қонуға бет алу элементтерiнің өз уақытында және дұрыс орындалу есептерi және оларды ұстап тұруға бақылау;
ҰПЕ қонуға кiрген кезде және төмендегенде және технологиялық жұмыстардың талаптарын орындау;
қонуға кірген кезде және төмендегенде берілген схемалардың төзімділігін.
6) ұшу кезеңдерiнде назар аудару, алдын ала байқап сақтану (радиосақтық)
және экипаж мүшелерiмен қарым-қатынас.
162. Ұшақты жүргiзу техникасын тексеру басқа жұмыс түрлерiн орындау кезiнде элементi бойынша күнi бұрын көрсетiлген дайындық бағдарламалары мен нұсқауы бойынша жұмыстың сәйкестендiрілген түрiне жүргiзiледi.
163. Ұшақ жүргiзу техникасын бағалау 14-16 қосымшада келтiрiлген.
12. Ұшу жоспарын толтыру
164. Ұшу жоспары (жоспар-флайт) халықаралық ұшулар мен ҚР әуе жолдарында жергiлiктi жер үшiн ұшуларды орындау кезiнде жасалады, бұны басқару IIБ пункттерiнiң басқаруымен жүзеге асырылады да, әуе қозғалысын басқару автоматтық жүйемен жабдықталады (ӘҚБАЖ).
Ұшу жоспарының толтырылған формасы азаматтық әуе кемелерiнің қозғалуын басқару органдарына ұшуға 30 минут қалғанда дейiнгi уақыттан кешiктiрiлмей берiледi.
165. Ұшу жоспары үш бөлiктен тұрады. Бiрiншi (жоғарғы) бөлiмi жоспардың қозғалу қызметiнің диспетчерiмен толтырылады. Екiншi (орта) және үшiншi (төменгi) жоспардың бөлiгi әуе кемесiнің командирiмен (оның ұйғаруы бойынша штурманмен, екiншi пилотпен) немесе авиакәсiпорындардың сенiмдi тұлғасымен толтырылады.
166. Ұшудың жоспарын толтырған кезде ұшудың жоспарын құру жөнiндегi нұсқауды басшылыққа алу қажет және ХӘТ және ХӘЖ-дағы ұшу жоспарларының қайталау кезiнде қолданылатын нұсқауын басшылыққа алады.
Ұшу жоспарының үлгiсi 10-13 қосымшада көрсетiлген
13. ӘК экипаждарының ұшар алдындағы дайындық үшiн жабдықталған бөлменiң тiзiмi
167. Қазақстан Республикасының әуежайларында ұшар алдындағы дайындық үшiн жабдықталған бөлме тiзiмiне ("Брифинг" типтi ақпараттық- консультативтiк қызмет көрсету экипажы) енгiзiлген:
1) ұшу құжаттарына арналған штурманның үстелi;
2) мемлекеттiк шекаралардан ұшып өтуде коридорлар мен аэротұрақтардың аудандары, әуе қозғалысын маршрут бойынша аэротұрақтарда қызмет көрсету үшін әуе трассаларында шектеулiлiк пен тыйым салу туралы ұшудың қауiпсiздiгi үшiн хабарларды орналастыруға арналған қабырға стендiсi;
3) әуежайда ұшудың жоспарына сәйкес қайталанатын ұшу жоспарларының (РПЛ) көшiрмелерi және флайт-жоспарларды толтыру үлгiлерi (ФПЛ);
4) әуежайдағы тәулiктiк ұшу жоспарларының көшiрмелерi;
5) ӘК қозғалысының жоспары туралы хабар, әуе кемесiнің рейсінің нөмiрi және борт нөмiрi, алдын ала белгiленген коммерциялық тиеулер, отынмен толтыру және ӘК тұратын жерi;
6) ауа райының нақтылығын бiлдiру үшiн қамтамасыз ету мүмкiндiгiн алатын дисплей немесе телефон аппараты немесе аэротұрақтан ұшқанда АТИС хабары;
7) бақылау сағаты;
8) күннің шығу және бату мезгiлдерiнiң анықтама күнтiзбесi енедi.
Ұшу жоспарының күнi бұрын дайындалған қосымша папкалары, таулы аэротұрақтардың жобасы көрсетiлген альбомдар, 1-2 класты НОТАМ папкалары және АА қызметi мен белгiленген пункттердiң телеграфтық тiзiмдерi, шетелдiк әуежайлар ӘК тактикалық техникалық мәлiметтер және т.б. болуы мүмкiн.
14. Әдiстемелiк кластардағы құралдардың тiзiмiне
168. Әдiстемелiк кластардағы құралдардың тiзiмiне:
1) штурмандық үстелдер;
2) арнаулы құжаттар мен кiтаптар, карталарды сақтауға арналған сейфтер мен шкафтар;
3) штурмандық жабдықтау комплектiлерi;
4) аэронавигациялық жағдайлардың ҰҚҰ әуежайларымен шектесетiн карталары;
5) белдiктердегi сағаттық және магниттiк еңкею карталары;
6) әуе қозғалысында интенсивтi әуе зоналарының схемасы;
7) жобасы ұшу карталарының, арнаулы мақсатқа арналған карталардың ұшу жоспары мен штурмандық борт журналының толтырып дайындаған үлгiлерi;
8) техникалық құралдардың (радиотехникалық) қолданылуымен ұшақты жүргiзуге арналған плакаттар мен құралдар;
9) авиациялық метеорологияға арналған плакаттар мен құралдар;
10) әртүрлi жүйе бойынша қонуға бет алып кiргенде элементтердiң жобасы мен кестемелерiнің есептеулерi;
11) НЛ-10M есептеулерiн орындау үшiн негiзгi кiлттердің тiзiмi;
12) арнаулы әдебиеттер енедi.
15. Ұшу карталарын дайындау және iрiктеп алу
169. Ұшу картасын дайындап алу және iрiктеп алу ұшудағы тапсырманың сипатына байланысты жүргiзiледi. Алайда, барлық жағдайларда ұшу картасына кiргiзу қажет:
1) маршрут пунктіне (МБП, МБП, МСП) 5-8 диаметрiмен қоршау түрiнде, ал маршруттардың қиып өту нүктелерiнде ҰҚБ шекарасымен биiктiгi 2-3 мм ұшбұрыш түрiнде;
2) кесiндi түрiнде ұшу-қону жолақтары 3-6 мм орналасқан айналу мөлшерi;
аэротұрақтарды бiлдiредi, қону жолының бұрыштарын шын мәнiндегi бағыттарды белгiлейтiн шартты белгiлер;
3) берiлген жолдағы линиялар яғни пункттердің ара қашықтықтары (БЖС мен айрылғанда);
4) ұшуларды ортодромдық курстық приборлармен яғни құралдармен о ортодромдық магниттi (шын мәнiндегi) жол бұрыштарымен (ОЖБ, ОМЖБ)
меридиандардың тiреуiмен өлшелiнген, және ағымдағы НЖБ-бастапқы (маршрут участкелерде үлкен қашықтықта 3-5 үлкендіктi өлшеген кезде қайталанады)
ұшудың бағытына қарай стрелкамен БЖС бойынша орындалады;
5) ұшудың локсодромикалық курстық құралдарымен (прибор) магниттiк жол бұрышы маршруттың учаскелерiнде орта меридиандармен есептелiнiп орындалады, бұл жағдайларда маршрут участкелерiнде үлкен қашықтық 50-200 шақырымнан кейiн таңдалынады, бұның қатарында БЖС-дың жаңа маңызы көрсетiледi;
6) басым болып тұратын биiктiктер: маршруттың осiнен бастап екi жаққа 50 шақырымнан жолақта; аэротұрақ ауданына - 50 км pадиуста КТА-дан (қара түстi тiкбұрышты);
7) аэротұрақ ауданының магниттi еңкею маңызында және маршруттың әрбiр участогiнде (8 мм диаметрiмен айналымында) әрбiр 2-3 ;
8) шеткi шектелген линияларда яғни созықтарда (пеленгiлер, азимуттар);
9) ҰҚҰ ауданының шекарасы мен олардың атаулары.
170. Ұшу маршруттарының учаскелерiнде таулы аэротұрақтарда белгiленген шеттің басталуына төмендеу аэротұрақты көрсетiлген қашықтығына дейiн және төменгi қауiпсiз эшелонға дейiн түсiрiледi.
171. Таулы жерлермен ұшқан кезде рельефтің профилi (ГТД ұшақтары үшiн участоктарда төмендеу және биiктiкте көтерiлу кезiнде, БТ, ҚТ ұшақтарының таулы жерлердегi барлық маршруты бойынша) 25 шақырымнан енi бар жолақтың екi жағынан да маршруттың осiнен бастап ұшу үшiн AҰE бойынша және трассасының екi шамамен және БҚШҰЕ бойынша ұшу үшiн; профиль ашу картасының бос жерiне немесе жеке бет қағазға маршрут учаскесiнің ұзындығына масштабқа байланысты немесе таулы рельефтің биiктiгiне қарай түсiрiледi.
172. Қосымша ұшу картасына орындалатын тапсырманың түрiне қарай мыналар түсiрiледi:
1) ОМЖБ (ОЖБ) меридиан шерігiнен бастап әрбiр МБП меридиан тiрегінің ұзақтығын көрсете отырып немесе аэротұрақтан ұшу (қону); ОМЖБ бастапқы меридианмен бiрге түсiрiледi; ал ОЖБ олармен перпендикуляр, ал ОЖБ жол сызығының (линия) бойымен скобкада;
2) ортодромикалық жолдың бұрыштармен ұшу кезiнде гироскопиялық курстық құралдарға (приборларға) дәлдеп түзету үшiн түзетулер енгiзiледi (меридиандардың дөңгелегiнде БЖС ұшуы бойынша оң жаққа ыңғайлы қашықтықтан). ОМЖБ (ОЖБ) учаскесiнің маршрут маңызы, түзетудiң көлемi және басқа да мәлiметтер арнаулы таблицаларға (палеткаларға енгiзiледi);
3) аэронавигациялық мәлiметтер, жердегi РТ-тің шартты белгiлерi және басқа да хабарлар, ұшуды орындауда қажет;
4) РТС орналасқан нүктедегi орталықпен азимуттық шеңберлер (секторлар);
азимуттық цифрларды көрсету және қашықтығы еркiн таңдалынады бiрақ әуе кемесiнiң орнын анықтау қажеттi қамтамасыз ететiн дәлдiктi қажет етедi (орналасу созығы яғни линиясы);
5) радиолокациялық бағдарға шейiнгi ара қашықтық, БЖС бойымен МБП (ПОД) шейiн РЛО травизiнен.
173. 4 класты ұшақтар мен тiк ұшақтарда ұшу үшiн ҚШҰЕ және БҚШҰЕ бойынша жасанды кедергiлер ұшу картасына бөлшекпен түсiрiледi:
Алымында-қатыстық ұлғайту, бөлiмiнде абсолюттi арнаулы мақсатқа арналған карталарды дайындау және таңдап алу тапсырманың орындалу сипатына қарай жүзеге асырылады.
Ұшу картасына тек қана шектелген пеленгiлер, азимуттар, ХӘЖ және трасса бойынша ұшу тәртiбiн шектелген шебi түсiрiледi. Шектелген пеленгiлер, азимуттар және шектерi аэротұрақ аудандарында тәртiбi шектелген ұшу картасына түсiрiлмейдi.
174. Ұшу картасын дайындағанда олардың көрнекiлiгiн көтеру үшін мыналарды түсiруге ұсынылады:
1) қара түспен маршруттың пункттерi, ПОД-ы, БЖС, қашықтығы, ОЖБ меридиан тiректерi, биiктiктер, ҚШҰЕ бейнелерi, түзетулер және т.б;
2) қызыл түспен: ОМЖБ, МЖБ, НЖБ шектелген шептер, пеленглер, азимуттар, магниттi еңкеюлер, азимутты шеңберлер, IIБ ауданының шекаралары және олардың атаулары;
3) жасыл түспен: - ҰҚҰ аудандарының шекаралары мен олардың аттары;
4) сары түспен: радиолокациялық бағдарлар.
16. Ұшудың инженерлік-штурмандық тобы
175. Ерекше маңызды ұшуды орындауда, өте алыс шеткi ұшуларда, техникалық рейстермен жаңа әуе жолы ашылғанда әуе кемесiнің штурманы авиакәсiпорын (АК) инженерiмен бiрге ұшудың инженерлiк-штурмандық есебін жасайды.
176. Берiлген шығу мәлiметтеріне қарай маршрут қашықтығына және ұшудың таңдап алынған тәртiбiне ұшудың пункттерi бойынша штилдiк есеп жасалынады, ұшудың тәртiбi мен профилi белгiленедi, отынның саны анықталады, отынның шығыны, ұшу этаптары бойынша отынның шығыны, ұшу кезінде бақылау бағдарлары және қонғаннан кейiнгi отынның қалдығы белгiленедi.
177. Штилдiк есептен кейiн желдің соғысын есепке ала отырып ұшу есебi жасалады және қосалқы аэротұрақтардың барлығы да есепке алынады.
Инженерлiк-штурмандық есептің нәтижесiнде желдің жылдамдығы анықталады, осылардың нәтижесiнде ӘК алдағы тұрған ұшуды берiлген отын қорымен атқаратын болады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық авиация комитетi төрағасының бұйрығымен бекiтiлген Азаматтық авиацияда штурмандық қамтамасыз ету ережелерiне 1 қосымша 2003 жылғы 29 сәуірдегі N 191 Әуе навигациясында қолданылатын негізгi қысқартулар мен шартты белгілер
1. Нүктелер мен сызықтар МБП - маршруттың бастапқы пунктi БН - бақылау нысанасы МСП - маршруттың соңғы пунктi ӘКО - әуе кемесiнің орны МБП - маршруттың бұрылу пунктi РНН - радионавигациялық нүкте (нысана)
ГКН - глиссадағы кiру нүктесi БЖС - берiлген жол сызығы ОС - орын сызығы ТАС - тең азимуттар сызығы ТБС - тең биiктiктер сызығы ТПС - тең пеленгтер сызығы НЖС - нақты жол сызығы БШ - төмендеудi бастау шегi, шекарасы
2. Бұрыштар мен бағыттар А - азимут А шект - шектелген азимут НБ, МБ, КБ, ШБ - нақты магниттi, компастық, шартты бағыттар ОБ, ОМБ - ортодромдық нақты, магниттiк бағыттар НЖБ - нақты, магниттiк жол бұрыштары МЖБ БНЖБ - берiлген, нақты, дәл жол бұрыштары ДНЖБ БМЖБ - берiлген, нақты магниттiк жол бұрыштары HМЖБ МБұ, МБқ - ұшу және қонудың магниттiк бағыттары ОЖБ - ортодромдық нақты, магниттiк жол бұрыштары ОМЖБ ОБЖБ - ортодромдық берiлген нақты магниттi жол ОБМЖБ бұрыштары ННП - нысананың нақты және магниттi пеленгiлерi НМП РНП - радиостанцияның нақты және магниттiк РМП пеленгілерi ҰНП - ұшақтың нақты және магниттiк пеленгiлерi ҰМП НОП - нысананың ортодромдық нақты және магниттiк НМНП пеленгiлерi РОП - радиостанцияның ортодромдық нақты және РОМП магниттiк пеленгiлерi ҰОП - ұшақтың ортодромдық нақты және магниттiк ҰОМП пеленгiлерi ҚҚП, ТП - керi қайту, тура пеленгiлерi НББ - нысананың, радиостанцияның бағыттық РББ бұрыштары НББААЕ - нысананың, радиостанцияның ала есептелген бағыттық бұрыштары, РББ ААЕ радиостанциялар КБ, ЖБ - көшіру бұрышы, желдің бұрышы, желдің ЖББ бағыттық бұрышы БА - бүйiрлеп алыстау БТ - бағытты түзету және қосымша түзету ҚТ ТЫБ - глиссаданың ылди бұрышы ББ - бұрылу бұрышы КБ - крен бұрышы
- меридиандардың қосылатын бұрышы;
- ендiк, ұзақтық
- түр
- азимуттық түзету
- девиация (жолынан ауытқу)
- магниттiк бейiмделу
- радиодевиация
- бағыттық гироагрегаттың (гироскоптың) кетуi
3. Жылдамдықтар, қашықтықтар, биiктiктер V дәл - дәл әуе жылдамдылығы V асп - аспаптың жылдамдығы Vт - тiк жылдамдық W - жол жылдамдығы
- бұрылудың бұрыштық жылдамдығы КҰ - көлденең ұзақтық ЫҰ - ылди ұзақтық S - екi нүкте арасындағы қашықтық СБА - сызықтық бүйiрлеп алыстау БСЕ - бұрылуды сызықтық ескерту R - бұрылу pадиусы глиссадағы ену нүктесiнің қашықтауы (ҰҚЖ сыртынан)
H абс - абсолют биiктiк (теңiз деңгейiмен салыстырғанда)
H - нақты биiктiк
Н - салыстырмалы биiктiк Haэp - теңiз деңгейiмен салыстырғандағы аэроалаң биiктiк
- жасанды кедергiлердің биiктiгін ескере отырып, жер рельефiнiң ең биiк нүктесiнiң абсолют биiктiгi Нқауіп.н. - қауiпсiз нақты биiктiгi Нқау 760 - сынап бағасымен 760 мм қысыммен маршрут бойынша ұшу үшiн қауiпсiз биiктiк
- сынап бағасымен 760 мм қысым бойынша аэроалаң ауданында (жақын) ұшу үшін қауіпсіз биіктік
- төменгi эшелоннан төмен ұшу үшiн қауiпсiз
- маршрут, маршрут участоктары бойынша ұшу үшiн қауіпсiз эшелонның биiктiгi ҚҚБ - ең кiшi қауіпсiз биіктiк Н 760 - күту аумағы төменгi эшелонының биiктігі ШҚБ - шешiм қабылдау биіктiгi Нөту - өту биiктiгi Нөту эш - өту эшелонының биіктiгi Ншеңб - шеңбер биiктiгi Нгкн нв - глиссадаға кiру нүктесiнің биiктiгi
- ДПРМ ұшып өту биiктiгi Н - төмендеу маневрінің басы мен қонуға кірудің бастапқы биiктiгi
- биiктiк өлшегiштің аэродинамикалық түзетуi
- биiктiк өлшегiштің инструменттiк түзетуi
- биiктiк өлшегiштiң әдiстемелiк температуралық түзетуi
4. Желдің бағыты мен жылдамдығы
- желдiң бағыты (метеорологиялық)
- желдiң бағыты (навигациялық)
- жердегi желдiң бағыты
- аэроалаң деңгейімен салыстырғанда 100 м биiктiктегі желдiң бағыты
- шеңбердiң биiктігiндегi желдің бағыты
- желдің жылдамдығы
- жердегi желдің жылдамдығы
- аэроалаң деңгейiмен салыстырғанда 100 м биіктіктегі желдің жылдамдығы Uш - шеңбер биіктігіндегі желдің жылдамдығы UбUқUж - желдің жылдамдығының бүйiрлiк, қарсы, жолай құрамдас бөлiктерi Uэ - эквивалентті жел
5. Уақыт элементтерi
T - уақыттың тiркелген сәтi T - уақыт аралығы Тж - жазғы уақыт Тж - жергiлiктi (азаматтық) уақыт Тгр - гринвич уақыты Тб - белдеулiк уақыт Тұ - ұшу уақыты tб - бұрылу уақыты tтөм - төмендеу уақыты tалу - биiктiк алу уақыты Nсағ - сағаттың белдеу нөмiрi Uсағ - хронометрдiң түзелуi жүруі - сағаттың тәулiктiк жүруi
6. Метеорологиялық элементтер
- аэроалаңның ҰҚИС деңгейiндегi атмосфералық қысым
- теңiз деңгейiне келтiрiлген, аэроалаңдағы атмосфералық қысым
- теңiз деңгейiне келтiрiлген, ұшу маршруты (участогы) бойынша ең кiшi атмосфералық
- биiктiктегi атмосфералық қысым
- жердегi температура
- биiктiктегi температура t орт - ауа қабатының орташа температурасы tград - тiк температуралық градиент
7. Отынмен байланысты элементтер Q - отынмен жалпы саны QOAҚ - отынның аэронавигациялық қоры
8. Радионавигациялық және ұшу карталарындағы шартты белгiлер
- мемлекеттік шекара
- ӘҚҰ (АӘҚҰ) ауданының шекарасы
9. Радиолокациялық карталарда
- аэроалаң (ҰҚЖ бағытын бiрге көрсету)
- міндеттi түрде хабарлау пунктi (оның ішiнде МБП)
- ОПРС-пен
- ОПРС-сiз
- Мiндеттi түрде хабарлау пунктi болып табылмайтын бақылау нысанасы (оның iшiнде
- РСБН жердегi маягi
- Радиохабарларын тарату станциясы (РХСТ)
- Автоматты радиопеленгатор (АРП)
- аэроалаң ауданындағы магниттiк бұрылу
- НЖБ, МЖБ мен қашықтық көрсетiлген берiлген жолдың сызығы
- әуе жолының участогы (бiр жақты қозғалысты маршруттың)
тузуленген маршрут
- БЖС дейiнгi қашықтық пен МБП-ге дейiнгi қашықтық көрсетiлген бақылау нысанасының граверасы
- ППМ-ге дейінгі қашықтық көрсетiлген ӘҚБ аудандарының шекарасындағы мiндеттi түрде хабарлау пунктi
- Аэроалаңдағы (ӘҚБ пунктiнде) жердегi радиолокациялық станция (ЖРЛС)
- Шек қойылатын пеленг (азимут)
- қону аэроалаңынан және ұшудың төменгi қауіпсiз эшелоны қашықтығын көрсетiп, төмендей бастау шебi (ТБШ)
10. Ұшу карталарында
- Ұшу картасындағы аэроалаң (оның iшiнде ПАД)
- участоктағы ОЖБ, ОМЖБ-дi көрсететiн берілген жолдың сызығы, ұшу картасындағы маршруттың АҰҚБ (ПОД) шекарасымен қиылысу қашықтығы мен нүктелерiн
- ұшу картасындағы азимуттық шеңбер
- белгiленген есепке алу жолағының шеңберiнде орналасқан және осы участок маршрутындағы рельефтің барынша абсолюттi биiктiк белгiсi
- байланыс сызығы
- ЛҒП (35 - тiрек биiктiгi)
- мұнай құбыры
- газ құбыры
11. Орын сызықтары
- нысанадан әуе кемесiне пеленг сызығы (анықтау уақыты)
- РНТ-дан әуе кемесiне радиопеленг сызығы (уақыт 8.36)
- Бiрдей биiктiктер сызығы (уақыт 14.06)
12. Әуе кемесінің орнының белгiлерi
- көзбен шолып, анық (уақыт 12.15)
- белгiлi бiр есеппен және жол салып (оның iшiнде навигациялық есептеу қондырғыларының көмегiмен)
- навигациялық құралдардың көмегiмен алынған орын сызықтарын белгілі бiр салумен
- жерден хабарланған (оның ішінде экипаждың сұрауы бойынша)
2 қосымша
Ұшудың инженерлiк-штурмандық тобы Ұшақ ___________ Ұшатын күні ________________ Спирт салмағы Шығыс деректерi Отын __________ Май ___________ Сұйықтық Жел Ұшу Отын г Буфет с/шақ уақ с, мин қалдығы кг Тұрмыстық жабдықтар 50 Қызмет жабдықтар 80 Қосалқы бөлшектер 100 Пайдаланбайтын қор 120 Жүзу құралдары 140 Экипаж ____ адам _____ 150 Жолаушылар _____ адам ____ 160 Жүк және багаж ____ 170 Ұшу салмағы 180 Ұшып өту пункттерi 200 Жалпы арақашықтығы 220 (аудан) участоктерi бойынша арақашықтық Өтiлген арақашықтық Участкелiк ұшу уақыты Жылдамдық Сағат бойынша отын шығыны Отын шығынының қосындысы Отын қалдығы Ұшу салмағы "___"________ 19__ ж. ӘК командирi ________ штурман ___________ Отряд инженерi _________________ 3 қосымша ППП және ПВТ жөнiндегi ұшулардың белгiленген ақиқаттық қауіпсіз биiктiктерi Ұшу жылдамдығы (ақиқаттық) ш/с ! Ұшудың қауiпсiз биiктiгi ! (ақиқаттық), м AҰE бойынша ! ҚШҰЕ бойынша Ұшу және қону өңiрiнде 300 және кiшкене (дөңгелек бойынша) 300 100 300 ден жоғары (дөңгелек бойынша) 300 200 Жақындау ауданында, әуе трассалар мен ЖӘЖ және орнатылған маршруттар бойынша А) Тегiстiк пен қырлы жерде және су кеңiстігінің үстiнде:
300 және төмен 600 100 301 ден 550-ге дейiн 600 200 550 ден жоғары (астам) 600 б) таулы жерде (200 м таулар және кiшкене)
550 және аздау 900 300 550 ден жоғары 900 в) таулы жерде (таулар 2000 м ден жоғары)
550 және аздау 900 600 4 қосымша 4-ші класты ұшақтар және тiкұшақтардың барлық типтерi үшін ұшу карталарын дайындау үлгiсi
1. Аэроалаң ауданында ұшулардың орындалуы жөніндегi нұсқауларға және аэронавигациялық ақпараттың жинақтарына енгiзу үшін айналым биiктiгiнде ұшу биiктiгiнің есебi.
Нкр=Нқауіп.ақ.+ /\ Ннақ- /\ Нt формуласы бойынша орындалады, мұндағы Нқауiп.ақ - ұшып-қону өңірiндегi ұшу биіктiгiнің ақиқаттық қауiпсiз бекiтiлген мәні, метрде;
/\ Ннақ - жасанды кедергiлердің есебiмен жолақтың белгiленген енiнің шегінде аэроалаңның деңгейiне қатысты жердегі рельефтің ең жоғарғы нүктесiнің биіктiгi, метрде;
/\ Нt - аэроалаңда минимальдық температураға көпжылдық бақылау бойынша навигациялық сызғыштың көмегiмен немесе формула арқылы:
/\ Ht=t о -15 /300Н түз анықталатын биiктіктi өлшеудің әдiстемелiк температуралық түзетулігі.
Бұл жерде t - аэроалаңдағы көпжылдық бақылау бойынша минимальдiк температура, градуста;
Нөзгер=Нқауіп.ақ+ /\ Ннақ, Есептеу нәтижесiнде алынған Нкр Нкөб 100 м бөлiнетiн санға дейін көбейту жағына айналады.
2. Аэроалаңның ауданында ұшуларды жүргiзу жөнiндегі нұсқауға және азронавигациялық ақпараттың жинақтарының минимальды қауiпсiз биiктігі (МҚБ):
МҚБ 300+ /\ Ннақ - /\ Ht формуласы бойынша жасалынады;
мұндағы Ннақ - қонуға бет алу бағыты (осындай) бойынша ҚШҰЕ табалдырығының деңгейiне қатысты жасанды I кедергiлердi есептеумен жердің рельефінің ең биік нүктесінің биіктігі, метрде;
/\ Ht - көпжылдық бақылауы бойынша аэроалаңдағы минимальдық температура үшін навигациялық сызғыштың көмегімен биiктiктi өлшеудiң әдiстемелiк температуралық түзетуi немесе /\ Н t о -15/300 Нтүзет формуласы бойынша айқындалатын...
мұнда t - көпжылдық бақылаулар бойынша аэроалаңдағы минимальдық Нтүз=300+ /\ Ннақ Есептеу нәтижесiнде табылған МҚБ 10 м-гe бөлiнетiн сандарына дейiн көбейту жағына айналдырылады.
Егер ондағы жасанды кедергiлердiң есебiмен жердегі рельефтің биiктігінің айырмашылығы 100 м-ден аспаса, МҚБ, барлық аэроалаңдардың аудандарына бiртұтас болып бекiтiледi. Биiктiктердiң айырмашылығының көбiнде аэроалаңның ауданы секторлерге бөлiнедi, және әр секторға өзiнiң МҚБ-сi бекiтiледi.
3. Аэроалаңның ауданында ұшуларды жүргiзу жөнiнде нұсқаларға және аэронавигациялық ақпараттың жинағына кiргiзу үшiн жақындау ауданындағы ұшудың қауiпсiз биiктiгiн есептеу Нқауіп.жақ. = Нқауiп.ақ +Ннақ - /\ Н +(760 - Ркелт.аэр.) 11 ?
Нқауіп.жақ. = Нқауiп.ақ +Ннақ.- /\ Н +(1013,2 - Ркелт.аэр.)8,25 формуласы бойынша табылады, мұндағы Нқауiп.ақ - жақындау ауданындағы ақиқаттық қауiпсiз биiктігінің белгiленген және саны, метрде;
/\ Ннақ - көпжылдық бақылауы бойынша аэроалаңдағы минимальдық температура үшiн навигациялық сызғыштың көмегiмен немесе /\ H t о -15 о /300 Нтүз.
формуласы бойынша айқындалатын биiктiктi өлшеудiң әдiстемелiк температуралық түзетуi.
мұнда t - көпжылдық бақылаулар бойынша аэроалаңдағы минимальдық Нтүз = Нқауiп.ақ+Ннақ Ркелт.аэр. - теңiз деңгейіне келтiрілген көпжылдық бақылаулары бойынша аэроалаңдағы минимальдық атмосфералық қысым.
Ол Ркелт.аэр.= Наэр./11+Раэр Немесе Ркелт.аэр.=Наэр./8,25+Раэр.
формуласы бойынша есептеледi, ондағы Наэр. - теңiз деңгейіне қатысты аэроалаңның асып кетуi, метрде;
Раэр. - көпжылдық бақылаулары бойынша аэроалаңдық ҚШҰЕ деңгейiнде минимальдық атмосфералық қысым, мм, сынап бағана (мбар).
Есептің нәтижесiнде алынған Нқауiп.жақ 10 м. Иелiгi санына дейiн көбейту жағына айналдырылады.
Нқауiп.жақ. - деректi аэроалаңның ауданында әр коридорға бекітiледi.
4. Төмен қауіпсiз эшелонның биіктігі ұшудың қауіпсiз биiктігін есептеу жолымен 760 мм сынап бағананы (1013,2 мбар) атмосфералық қысым бойынша жақынарада жолшыбай. Эшелонның биiктігіне дейін табылған санның келесi көбейтуімен айқындалады. 760 мм ртуттық бағана (1013,2 мбар) атмосфералық қысым бойынша ұшудың қауіпсiз биiктігінің есебi Нқауiп760 = Нқауiп.ақ. + Ннақ - /\ Нt+(760-Ркелт.ең кіші) 11 Нқауiп1013,2 = Нқауіп.ақ + Ннақ.- /\ Нt+(1013,2-Ркелт.ең кiші)8,25 формулаларымен есептеледi, ондағы Нқауiп.ақ. - ұшудың ақиқаттық қауiпсiз биiктігінің белгiленген мәні, метрде;
Ннақ. - жолақтың белгiленген енiнің шегiнде жасанды кедергілердiң биіктiгінің есебiмен жердің рельефiнің ең жоғарғы нүктесiнің абсолют биіктiгi, Ркелт.ең кішi. - теңіз деңгейіне келтiрілген маршрут (тiлiм) бойынша минимальды атмосфералық қысым, мм. сынап бағана (мбар);
/\ Нt - навигациялық сызғыш бойынша немесе /\ Ht=t -15 /300 Нтүз формуласы бойынша анықталған биіктiктi өлшеудiң әдiстемелiк температуралық түзетуi, ондағы t - ұшу маршруты (тiлiмi) бойынша минимальды температура, градуста;
Нтүз = Нқауіп.ақ+Ннақ.
5. ҚШҰЕ (БҚШҰЕ) бойынша әр ұшудың алдында есептелiнедi:
1) төмен эшелоннан төмен ұшуда аэроалаңның ауданындағы қауіпсiз биiктiгi;
2) төменгi эшелоннан төмен маршруты (авиациялық жұмыстардың ауданы)
бойынша ұшудың қауіпсiз биiктiгi;
3) төмен қауіпсiз эшелонның биiктігі.
6. Төмен эшелоннан төмен ұшуда аэроалаңның ауданында (аэроалаңның қысымы бойынша) қауiпсiз биiктiктің формуласы бойынша Нқауiп.аэр. = Нқауiп.ақ. + /\ Нкедер - /\ Нt орындалады, ондағы Нқауiп.ақ. - ұшып-қону өңiрiндегi ұшудың ақиқаттық қауiпсiз биіктiгiнің бекiтiлген саны, метрде;
/\ Нкедер - аэроалаңның деңгейіне қатысты ондағы жаратынды кедергілердің есебімен жердiң рельефiнің ең биiк нүктесінің биiктігі.
Жасанды кедергiлердің биiктiгi 300 км/с жылдамдығы бойынша /\ Нкедер-де ескерiледi, ал таулы жерде - барлық кезде белгіленген жолақтың енінің шегiнде ұшу жылдамдығына байланыссыз, м;
/\ Ht - навигациялық сызғыш бойынша немесе формуласы бойынша айқындалған биiктiктi өлшеудің әдiстемелiк ондағы t - көпжылдық бақылаулары бойынша аэроалаңдағы нақты iс жүзіндегi температура, градуста;
Нтүз = Нқауiп.ақ + /\ Нкедер
7. Маршрут бойынша авиациялық ауданның жұмыстары (ең аз келтiрiлген қысым бойынша) ұшудың қауіпсiз биiктігі бойынша астыңғы эшелоннан төмен Нқауiп.келт. = Нқауіп.ақ. + Нкедер. - /\ Ht формуласы бойынша орындалады, ондағы Нқауіп.ақ. - ұшудың ақиқаттық қауiпсiз биiктiгінің белгiленген (саны), Нкедер - ондағы жасанды кедергiлердiң есебiмен жердiң рельефінің ең биiк нүктесінің абсолют биiктiгi. Сағатына 300 км-ден астам ұшудың жылдамдығына жасанды кедергiлердiң биiктiгi Нкедер.-де ескерiледi, ал таулы жерде барлық кездерiне белгiленген жолақтың eнінің шамасында ұшудың жылдамдығынан байланыссыз, метрде;
/\ Нt - навигациялық сызғыштың бойынша немесе /\ Нt = t - 15 /300 Нтүз формуласы бойынша анықталатын биiктiктi өлшеудiң әдiстемелiк температуралық түзетулер, ондағы t - ұшып-қону аэроалаңында нақты iс жүзiндегi температура (олардың ең азы) градуста.
Нтүз = Нқауiп.ақ + Нкедер
8. Егер ұшу жылдамдығы сағатына 300 км-ден аспаса, ҚШҰЕ бойынша ұшулар үшiн қауiпсiз биiктiктің есебiнде астыңғы эшелоннан төмен маршрут бойынша және аэроалаңның ауданындағы жазықтық және қырлы жерлерде жасанды кедергiлердiң биiктiгi есептелмейдi.
Экипаж 500 м-ден аз емес қашықтықта жасанды кедергiлердi көзбен шолып ұшуда айналып кету керек.
Таулы жердегi ҚШҰЕ бойынша ұшуларда қауiпсiз биiктiгiнің есебi үшiн жасанды кедергiлердiң биiктiгi ұшудың жылдамдығына байланыссыз есептелiнедi.
Арнайы бойынша ұшудың қауiпсiз биiктiгiнің есебiнде жасанды кедергiлердiң биiктiгiнiң есебi нақты Ережелердiң 2 кестесiне сәйкес ҚШҰЕ 2 таблицасының ескертпелерiмен сәйкес орындалады.
9. Ұшуды орындауда экипаж түзетулердi енгiзудi тұтас әдiстемесiнің талаптарымен сәйкес биiктiктi өлшеу түзетулерiн ескеру мiндеттi.
5 қосымша
Арнайы ҚШҰЕ бойынша бекiтiлген ұшулардың ақиқаттық қауіпсіз ! ! Қауіпсіз биіктік (ақиқаттық), м Ұшулардың түрлерi ! Жер !--------------------------------- ! ! күндіз ! түнде Денсаулықты сақтау Жазық 50 250 ұйымдардың қызмет және ету бойынша жедел қырлы ұшулар, iздеу-құтқару жұмыстар мен жаттығу Таулы 300 --- ұшулар Көлiк және авиациялық Жазық жұмыстар бойынша және --- 400 ұшулар қырлы 6 қосымша Штурмандық борт журналы 1-3 класты ұшақтарда ! 4-класты ұшақтар мен
-----------------------------------------! барлық класты Навигациялық ! Навигациялықсыз ! тікұшақтарда комплекстi ! комплекстi пилотажбен!
пилотажбен ! !
1) ұшақты жүргiзу әдiстерiн бiлу, ұшу кезiнде навигациялық құралдардың (системалардың) пайдалану ерекшелiктерi мен қолдану түрлерін бiлу;
2) нақты жағдайда негiзгi және қосымша әдiстер мен навигациялық құралдарды таңдай бiлу, себебi ұшуда тап болған яғни қажет жағдайларда ұшақты жүргiзуде қауiпсiздiк пен ceнімділiк дәлдiліктi қажет етедi.
3) ұшу кезiнде 2) ұшу кезiнде 3) көзбен көру навигациялық навигациялық бағытын алып жүру пилотажды автономды системаны штурмандық көзбен комплекстi (НПК) (НАС) практикалық өлшеу қашықтығы;
практикада қолдану қолдану:
- НПК жұмыстарының (ДКСС-АНУ)
тәртiбiн дұрыс және жұмысының тәртiбiн өз уақытында таңдау; дұрыс және өз
- өз уақытында және уақытысында таңдай дұрыс қорытынды бiлу, нәтижe шығару; - бастапқы берiлген
- оптимальды аралық мақсаттың дұрыстығы түзетулердiң және өз уақытында есептелген екендiгi;
координаттарын - оптимальды таңдау және интервалдарды таңдау, түзетулердi орындау есептелiп шығарылған (автоматты, қолмен) координаттарды түзету НПК жұмысында жолдары және бұзылған түрлерiн түзетулерді орындау;
таба бiлу;
НПК тоқтап қалған кезде қызмет немесе әрекет ету тәртiбi;
4) ұшу кезiнде курстық құралдарды 4) кезiнде курстық практикалық қолдану (магнитті, приборларды гиромагнитгi, гироскопиялық) РЛС, АРК, практикалық қолдану, РСБН борттағы инерциальдық жүйелердi, АРК жердегi ұшақты ұшақты жүргiзудегi жердегi техникалық жүргiзуде құралдар және жолды бақылау үшiн IIБ радиотехникалық (Iшкi Iстер Басқармасы) ұшу кезiнде құралдар және жолды практикалық қолданулар; бақылау үшiн IIБ;
5) навигациялық құралдар жұмысында тоқтап қалушылық қаупiн тапқанда өз уақытында және дұрыс шешiм қабылдау және тоқтап қалу кезiнде дұрыс әрекет ету;
6) өз уақытында табылған (көзбен немесе техникалық құралдардың көмегiмен) қаупiн метеорологиялық құбылыстарды көре бiлу және оларды айналып өту үшін яғни болдырмау үшін маневрлер орындау.
4) ұшудың навигациялық элементтерiн анықтау 6 қосымшада келтiрілген.
1) ұшу кезiнде НПК 1) навигациялық элементтерді анықтау жолдарын бұзылған жағдайда борттық және ұшақты жүргiзуде жердегi навигациялық техникалық құралдардың көмегiмен анықтау элементтерді жолдарын бiлу;
анықтау тәсiлдерiн 2) ұшудың нақты жағдайында навигациялық яғни жолдарын бiлу элементтердi анықтау жолдарын оперативтi түрде және өте дәл анықтау;
3) навигациялық элементтердi дәл және шапшаң анықтау:
- техникалық құралдардың көмегiмен;
- көзбен шолу арқылы;
- ақылмен, оймен есептеп шығара білу.
7 қосымша
ХӘТ бойынша ӘК экипажының типтік палетка үлгісі (маршрут бойынша ұшуды бақылау)
ALMATY-SEOUL S- 4666 В =43 Связь| РТС | МАРШРУТ |iimpo|долго| МПУ| МПУ| П | 8уч |Sy6 | R
132.8 112.1 ALM ALMATY 43.21 77.02 50 93 0.0 44 4666 50 370 KI KIRBALTAB 43.35 77.29 112 155 -0 251 4622 112
119.3 REVKI 42.33 80.13 104 148 -2 247 4371 102
114.5 КСА KUGA 41.43 83.00 47 91 -5 439 4124 52
115.7 URC URUMGI 43.54 87.28 43 87 -8 50 3685 51
116.3 FKG FLKANG 44.10 87.59 95 137 -8 482 3635 103
115.1 НМТ НАМ1 42.50 93.39 113 156 -14 168 3153 127 132,8 NUKTI 41.53 95.14 113 156 -15 347 2985 128 1 20.
95 114.5 CHW JIUGUAN 39^1 98.21 78 121 -18 386 2638 96 363 DY YABRAI 39.24 102.49 52 95 -23 372 2252 75
133.7 113.5 DKO DENGKOU 40.19 107.00 59 102 -27 256 1880 86
125.9 117.3 BAV BAOTOU 40.34 10.00 65 10S -20 212 1624 85
133.2 282 SZ L1ANCHE 40-32 12 29 66 109 -33 136 1412 99 264 ZN TIANZHEN 40.26 14.05 64 107 -34 119 1276 98 360 KM HUAILAI 40.24 15.29 64 107 -35 107 1157 99
113.6 HUR HUAIROU 40-20 16.45 144 186 -36 115 1050 180 280 VM SH1GEZHU 39.18 16.54 153 196 -36 13 935 189 OKTON 39.11 16.53 72 115 -36 41 922 108
112.1 TAJ TIANJIN 39.06 17.21 71 114 -37 231 881 108
123.2 ANRAT 38ЛО 19.58 70 113 -38 105 650 108 MAKNO 38-28 121.09 69 112 -39 119 545 108
128.15 SANKO 38J4 122.28 100 343 -40 106 426 140 DONVO 37.34 123.20 92 135 -40 74 320 132
122.4 AGAVO 37.10 124-00 47 90 -42 37 246 89
132.2 GONAV 37.13 124.25 49 92 -42 111 209 91 NOPIK 37.19 125.39 48 92 -43 11 98 91 POPPI 37.20 125.47 48 92 -43 28 87 91 SEPLA 37.21 126.06 73 117 -43 28 59 116 STAIN 37.16 126.24 72 116 -43 7 31 115 MIROU 37.15 126.28 316 01 -43 24 24 00 INCHON 37.28 126.26 -44 8 қосымша Ұшу жоспары қағаз мәтіннен қараңыз.
Қазақстан Республикасы Азаматтық авиация комитетi төрағасының бұйрығымен бекiтiлген Азаматтық авиацияда штурмандық 9 қосымша 1-ші және 3-ші класты ұшақтар үшін ұшу карталарын дайындау қағаз мәтіннен қараңыз.
10 қосымша 4-ші класты ұшақтар және тікұшақтардың барлық типтері үшін ұшу карталарын дайындау үлгісі 11 қосымша Штурмандық борт журналының үлгісі 12 қосымша 13 қосымша Барограмманың мағынасын ашуда келесi негiзгi параметрлер анықталады:
1) ұшудың биiктiгi;
2) ұшудың нақты уақыты;
3) трасса участогi бойынша орташа жолдағы жылдамдық;
4) ұшудың берiлген биiктiгiнде төзімділiк бойынша ұшу сипаттамасы;
5) Экипаждың жасыруға мүмкiн болатын фактiлерiнен қонуға мәжбүр болуы, ұшу уақытының көбеюi (азаюы) бағдарды жоғалту және басқа да ұшудың белгiленген тәртiбiн бұзушылық 14 қосымша Ұшақты жүргiзу техникасын бағалау Ұшақты жүргізу ! Бес ! Төрт ! үш техникасын ! ! !
тексеру ! ! !
элементтерi ! ! !
1. Ұшар алдындағы Жұмыс техноло. Белгiленген Белгiленген дайындық: гиясында және операция көлемiн операция көлемiн
1) таблицаны қара ҰПЕ-де орындау кезiнде орындауда кеткен
2) элементтер қарастырылған технологиялық қателер,
3) техниканы технологиялық бiрiзділіктен технологиялық тексеру бiрiзділіктi негiзделмеген бірізділікті
4) ұшақты жүргiзу сақтауда ауытқушылық бұзу операцияның белгiленген көлемiн орындау Өз уақытындағы Қажетті Қажетті есептеулердi есептеулердi өз есептеулердi өз
2. Жүріп кету орындауда уақытында уақытында емес маневрiн орындау. дәлдiк және қатемен орындау, (жай) қателермен дағы элементтердiң уақытылы өз уақытында орындау және есебi: орындаушылық жiберiлгендердi жіберілген
1) тексерушілердiң қателерді
2) өздерiмен жою тексерушілердің
3) жоюы
4) Навигациялық құралдарымен Навигациялық негiзгi және Навигациялық
3. Ұшақты құралдар мен қосымша құралдарды және жүргiзудiң негiзгi және әдiстердi негiзгi, көмекшi техникалық қосымша жеткiлiксiз әдістерді таңдай құрал- әдiстердi негізде таңдау; білмеу;
жабдықтарын негiзделген ұшу кезiнде Навигациялық комплекстi таңдау кезiнде борттағы және құралдардың пайдалану ұшудың барлық жердегі немесе негіздел.
этаптарында құралдарды меген бір ғана нақты жағдай. қатемен қолдану, әдісті қолдану;
ларды есептеу; қателердi өз Борттағы және ұшақты уақытында таба жердегі техника.
жүргiзуде бiлу және лық құралдарды мақсаты үшін тексерушiлердiң қатемен қолдану, жердегi өздерiмен жою; тексерушімен техникалық бұзылған табылған және құралдармен жерлердi табу жойылған қателер;
ұшу кезiнде бiрақ Навигациялық борттағы навигациялық құралдар тоқтаған техникалық құралдардың кезде қызмет ету құралдарды тоқтап қалған тәртібін қатесiз кезiнде әрекет қанағаттанаралық қолдану; ету тәртiбiн дәрежеде білу;
өз уақытында анық жеткіліктi және дұрыс білмеу.
бұзылған жерлерiн таба навигациялық пилотаждың құралдары iстен шыққан, бұзылған кезде дұрыс және негiзделген қызмет көрсету Көзбен шолу көзбен байқау Бағдарлау ӘКО анықтауда 3 пунктке жергіліктi қосымша тек жерлердi ӘКО анықтауда қана 4 класты картамен картамен ұшақтар мен тiк ӘКО дәл салыстыру салыстырғанда ұшақтардың анықтау; жолында қате (жергілiктi барлық түріне ұшып өткен жiберу және жердi) қате бағалау жергілікті қатені өз жіберу, қатенi жүргiзiледi жерлердi уақытында табу тексерушi тауып, жылдам және сөйтіп оны оны тексерілген.
тез картамен тексерушілердің дермен жою (3 салыстыру өздері жоюы жағдайда артық болмауы тиіс)
4. Навигациялық НПК тоқтап элементтердi қалған жағдайда Навигациялық анықтау: навигациялық элементтерді НПК-мен элементтерді анықтау әдістерін ұшақтар үшін НПК тоқтап анықтау практика жүзінде қалған әдістерін қанағаттанарлық жағдайда жеткілікті дәрежеде білу;
ұшудың білмеуі; КО ұшып өту навигациялық Навигациялық уақытының есебін элементтерiн элементтер мен қателермен анықтаудың КО ұшып өткен есептеу, оны барлық уақыт тексерушінің әдiстерін есептеулерінде жоюы, сонымен анық білу; қате жіберу, қатар қажетті Анықталған оны өз түзетулерді өз навигациялық уақытында табу уақытында емес, элементтер мен және тексеру. негізделмеген КО ұшып өту шінің өзімен түзетулер уақытының жою; жүргізу;
есептеуiне негізделген және өз уақытында түзетулер енгiзу; Навигациялық Навигациялық НПК-мен элементтер мен элементтердің жабдықталмаған Навигациялық есептеулердің анықтау жолдарын ұшақтар үшiн, 4 элементтердің анықтау қанағаттанарлық класты ұшақтар барлық жолдарын дәрежеде бiлу, мен тiкұшақтардың тәсілдерiн анық жеткілікті навигациялық барлық кластарына білiктілiкпен білмеу; есептеулердi борттағы және өз уақытында қатемен орындау жердегi қажетті және оны техникалық түзетулерді тексерушi арқылы құралдардың енгізу жою, сонымен көмегiмен қатар анықтау; негізделмеген қажеттi және кешiктiрiп навигациялық қажеттi есептеулердi түзетулердi уақтылы және енгiзу дұрыс орындау;
анықталған элементтер мен есептеулерге негізделген 1,2,3 пункттерге және дұрыс Қосымша түзетулер енгізу Навигациялық Навигациялық элементтерге элементтерге Навигациялық көзбен шолып көзбен шолып элементтерге баға беру және баға беруде көзбен шолып оймен немесе дағдылардың дұрыс баға беру, ақылмен қанағаттанарлық навигациялық есептеулерде дәрежеде болуы есептеулердi қатемен және қажеттi ақылмен, яғни орындау есептеулердi УС ойлап тез уақытында оймен орындау орындау көрiнген қателердi W, Vист тексерушінің өзiнің жоюы Желдiң жылдамдығы мен 1 2 бағыты ӘКО-тi бордағы +10шақырым/ 20 ш/с 30 ш/с РТС арқылы сағат анықтау (радиальдыауытқ ушылықтар) 10 шейін 20 + 10 ш/с 20 ш/с 20 ш/с КО ұшып өту 5 шақырым 10 ш 20 ш уақытының есебi және берiлген пунктке 1 және 2 кластағы ұшақтардың ұшып келуi Ұшақтардың 3 1 минутке 2 мин 3 мин және 4 кластары шейін және тiкұшақтардың барлық кластарының экипажы үшiн
5. Қонуға бет алуда және төмендеу маневрлерін 2 минутке 3 мин 5 мин орындау және шейін элементтердiң есебi: Төмендегенде Төмендегенде
1) және қонуға бет және қонуға бет
2) Өз уақытында алғанда алғанда
3) және дұрыс элементтер элементтер
4) элементтердің есебiнің есебiнің есебiн орындалуы орындалмауы төмендегенде олардың олардың және қонуға төзімдiлігіне төзімдiлігіне бет алғанда активтi түрде пассивтi түрде орындалу, бақылау, ҰПЕ бақылау жасау, қажеттi мен технология. ҰПЕ және енгiзiлген лық жұмыстардың технологиялық түзетулердi талаптарын жұмыстардың өз уақытында орындау, талаптарындағы және дұрыс қондырылған қателер, негізделген схемалардың қондырылған шыдамдылығына яғни жобалардың схема жобалардың яғни төзімділігін төзімділігінде төзiмділігiне қателер мен ауытқушылықтар.
активтi түрде ауытқулармен дың болуы, бақылау жасау, орындау, өз тексерушілердің технологиялық уақытында өздерімен жұмыстар мен табылғандарды табылуы және ҰПЕ және жоюларды жойылуы жұмыстарының тексерушілердің
6. Ұшу талаптарының өздерінің істеп этаптарында қатаң шығаруы назар аударуды орындалуы, бөлу, сақтықты қонуға бет яғни алдын ала алғанда және байқампаздықты төмендегенде (радио-байқампаз. қондырылған дықтарын) және схемалардың Назар аударуды экипаж яғни дұрыс бөлмеу, мүшелерiмен жобалардың Ұшуды соқтық пен қарым-қатынас төзімділігі орындауда және дағдының оған қанағаттанарлық дайындалудың дәрежеде болуы Ұшуды орындауда барлық және ұшудың және оған этаптарында жекелеген дайындалудың дұрыс бiрақ этаптарында барлық жеткiлiктi түрде экипаж этаптарында анық емес назар мүшелерiмен дұрыс және аударуды бөлу қарым-қатынас анық назар қанағаттанарлық аударуды бөлу дәрежеде болуы.
авиация комитетi төрағасының бұйрығымен бекiтiлген Азаматтық 15 қосымша Ұшақ жүргiзу техникасын тексеру актi Штурманның (ұшқыштың)...............класы...............Ұйымы.....
Фамилиясы, аты, әкесінің аты......................................
әуе кемесiндегi.......................................................
Қызметi...........................................................
Ұшу маршруты..........................................................
Тексеру күні..............................................................
Ұшу ұзақтығы................оның ішінде түнде.....................
Дайындау элементтерi Баға
1. Ұшар алдындағы дайындық.......................
2. Ұшу элементтерiн есептеу және аэролаң ауданынан шығу маневрiн орындау
3. Ұшақ жүргiзудің навигациялық құралдарын кешендi қолдану................
4. Ұшудың навигациялық элементтерiн анықтау.......................
5. Элементтердi есептеу және төмендеу және ұшуға кiру маневрiн орындау ...........................................................
6. Ұшу кезеңдерiнде зейiндi тарату, байқампаздық радиобайқампаздық жүргізу ..........................................................................
7. Экипаж мүшелерімен өзара әрекеттесу....................................
Тексерушінің тұжырымдары "___"________________ 200__ ж Қызметi ________________ Қолы ___________________ Азаматтық авиация комитетi бекiтiлген Азаматтық авиацияда штурмандық қамтамасыз ету ережелерiне 16 қосымша Борт штурманының жабдық заттарының табелi 1, 2, 3 класты ұшақтардың ! 4-класты ұшақтар мен экипажы үшiн ! тікұшақтардың экипажы үшiн Атауы ! Атауы Картаға арналған портфель, Картаға арналған портфель, штурманның жабдық заттары және штурманның жабдық заттары және ұшу құжаттары Навигациялық ұшу құжаттары сызғыш (калькулятор) Планшет (карта ұстап тұрғыш)
Масштабты сызғыш
Навигациялық сызғыш
Траспортир Масштабты сызғыш Анықтау материалы (графиктер мен кестелер) Траспортир

На русском языке:
Қазақстан Республикасы Көлік және Приказ Председателя Комитета Комитет гражданской авиации Министерства коммуникациялар министрлігінің Азаматтық гражданской авиации транспорта и коммуникаций Республики Казахстан авиация комитеті Министерства транспорта и коммуникаций Республики Казахстан от 29 апреля 2003 года № 191. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 29 мая 2003 г. № 2330. Утратил силу приказом и.о. Министра транспорта и Казахстан от 30 сентября 2010 года № 442 Об утверждении Правил по штурманскому обеспечению в гражданской авиации Республики Казахстан
1. Утвердить прилагаемые Правила по штурманскому обеспечению в гражданской авиации Республики Казахстан.
2. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на заместителя председателя Комитета гражданской авиации Наурзалиева Б.М.
3. Настоящий приказ вступает в силу со дня государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Казахстан.
Председатель
Утверждены приказом председателя Комитета гражданской авиации Министерства транспорта и коммуникаций Республики Казахстан от 29 апреля 2003 года N 191 Правила по штурманскому обеспечению в гражданской авиации Республики Казахстан ПШО ГА РК-03 Правила по штурманскому обеспечению в гражданской авиации Республики Казахстан (далее - Правила) разработаны в соответствии с Указом Президента Республики Казахстан, имеющего силу закона от 20 декабря 1995 года N 2697 "Об использовании воздушного пространства и деятельности авиации Республики Казахстан", Закона Республики Казахстан от 15 декабря 2001 года N 271-II "О государственном регулировании гражданской авиации", с учетом стандартов и рекомендаций международной организации гражданской авиации ИКАО.
Глава 1. Общие положения
1. Настоящие Правила определяют порядок штурманского обеспечения в организациях гражданской авиации Республики Казахстан, штурманской подготовки летного и диспетчерского состава, применения бортовых и наземных технических средств в целях достижения наибольшей точности, надежности и безопасности самолетовождения при полетах по воздушным трассам, местным воздушным линиям (далее - МВЛ), установленным маршрутам и по выполнению авиационных работ.
2. Требования настоящих Правил являются обязательными для всего командно-летного, летного, диспетчерского состава и лиц наземного штурманского обеспечения полетов организаций гражданской авиации Республики Казахстан.
3. Основные понятия и термины, а также условные обозначения (Приложение 1) используемые в настоящих Правилах:
1) азимут воздушного судна (ориентира) - угол, заключенный между северным направлением истинного или магнитного меридиана, проходящего через контрольный пункт, и направлением на воздушное судно (ориентир).
2) АИП (AIP) - сборник аэронавигационной информации.
Официальный документ, издаваемый государством или с его санкции и содержащий аэронавигационную информацию, необходимую для обеспечения полетов иностранных воздушных судов в пределах воздушного пространства данного государства.
3) АИРАК (AIRAC) - сокращение, обозначающее систему заблаговременного уведомления об изменениях аэронавигационных данных по единой таблице дат вступления их в силу.
4) Антарктика - южная полярная область воздушного шара, включающая о Антарктиду и прилегающие к ней участки Атлантического, Индийского и Тихого океанов. Граница Антарктики проходит в пределах 48-60 южной широты.
5) Арктика - северная полярная область земли, ограниченная с юга Северным полярным кругом, проходящим по 66 33' северной широты.
6) аэронавигационная информация - сведения, касающиеся характеристики и фактического состояния аэродромов, порядка маневрирования в районе аэродрома, воздушных трасс и их оборудования радио-электротехническими средствами.
7) аэронавигационная обстановка - комплекс условий выполнения полета, характеризуемых временем года и суток, характером пролетаемой местности, степенью оснащенности воздушной трассы наземными техническими средствами, наличием, расположением запасных аэродромов, наличием запретов и ограничений использования воздушного пространства.
8) Б-РНАВ (B-RNAV - basic random area navigation routes) - спрямленные трассы с использованием методов зональной навигации.
9) безопасность самолетовождения - требование, предъявляемое к самолетовождению, заключающееся в обеспечении предупреждения случаев потери ориентировки, столкновения воздушных судов с наземными препятствиями в полете, попадания в зоны опасных метеорологических явлений, а также нарушения порядка использования воздушного пространства.
10) бюллетень предполетной информации - публикация, включающая краткое изложение содержания действующих НОТАМ и извещений срочного характера об изменении аэронавигационной обстановки на воздушных международных трассах и аэродромах по направлению полета.
11) визуальная ориентировка - обзорно-сравнительный метод определения местонахождения воздушного судна, основанный на сравнении изображения местности на карте с фактическим видом земной поверхности.
12) воздушная навигация - наука о вождении воздушного судна по программной траектории.
13) всемирное координированное время (UTC) - атомное время, откорректированное в целях максимального его приближения к среднему солнечному времени гринвичского меридиана.
14) время летнее - поясное время, увеличенное на 1 час.
15) время местное - среднее солнечное время меридиана данного места.
16) время поясное - местное время среднего меридиана данного часового пояса.
17) время полета вертолета - период времени от начала разбега вертолета при взлете (начала взятия "шаг - газа" при вертикальном взлете) до конца пробега при посадке (до сброса "шаг - газа" при вертикальной посадке).
18) время полета самолета - период времени от начала движения самолета при взлете или от начала увеличения режима работы двигателей при взлете без остановки на исполнительном старте до окончания пробега при посадке.
19) высота безопасная - минимально допустимая высота полета, гарантирующая воздушное судно от столкновения с земной (водной)
поверхностью или с препятствиями на ней.
20) высота полета - расстояние по вертикали от определенного уровня до воздушного судна.
В зависимости от уровня начала отсчета различают высоты: истинную (от уровня точки, находящейся непосредственно под воздушным судном), относительную (от уровня порога взлетно- посадочной полосы, уровня аэродрома, наивысшей точки рельефа) и абсолютную (от уровня моря).
21) Глонасс - глобальная орбитальная навигационная спутниковая система России и GNSS (global navigation satellite system) - глобальная спутниковая навигационная система США.
22) дальномерная система - ДМЕ (Distance - Measuring Equipment).
22) Диспатч - орган предполетного аэронавигационного обеспечения полетов, основной задачей которого является оказание помощи экипажу в подготовке к полету и обеспечение его необходимой информацией.
23) извещение - телеграфное сообщение службы аэронавигационной информации с предупреждением о временном изменении данных по аэронавигационной обстановке, влияющих на безопасность полетов. Тексты извещений вносятся в листы предупреждений/бюллетени предполетной информации.
24) информационно-консультативное обслуживание экипажей (Брифинг) - самостоятельная форма проведения предполетной подготовки экипажем, при которой администрацией аэропорта представляется экипажу полная информация (аэронавигационная, метеорологическая, специальная) и навигационный расчет по маршруту полета, необходимые для выполнения полета.
25) карта - условное уменьшенное изображение земной поверхности или отдельных ее частей на плоскости, построенное по определенному закону.
26) комплексное применение навигационных средств - наиболее рациональное использование экипажем воздушного судна бортовых и наземных средств навигации и посадки, а также всей имеющейся навигационной информации для обеспечения точного и безопасного самолетовождения.
27) контрольный пункт - ориентир (точка) с заданными географическими координатами, относительно которого определяется или должно быть сообщено местоположение воздушного судна.
28) курс воздушного судна (далее - ВС) - угол в горизонтальной плоскости между направлением меридиана, принятого за начало отсчета, и проекцией на эту плоскость продольной оси воздушного судна.
В зависимости от меридиана, принимаемого за начало отсчета, курс может быть истинным, магнитным, условным и ортодромическим.
29) курсовой угол радиостанции (ориентира) - угол, заключенный между продольной осью воздушного судна и ортодромическим направлением от него на радиостанцию (ориентир).
30) линия заданного пути - проекция программной (заданной) траектории полета воздушного судна на поверхность земли.
31) линия фактического пути - проекция траектории полета воздушного судна на поверхность земли.
32) лидирование воздушного судна - контроль за полетом воздушного судна находящимся на борту штурманом - лидировщиком.
33) локсодромия - линия на поверхности земного шара, пересекающая меридианы под постоянным углом.
33) магнитная аномалия - район с резкими и значительными изменениями элементов земного магнетизма.
34) магнитное склонение - угол, заключенный между северным направлением истинного (географического) и магнитного меридианов в данной точке.
35) маршрут полета - линия заданного пути, зафиксированная контрольными пунктами, через которые должно пролетать воздушное судно.
36) масштаб карты - отношение длины линии на карте к длине соответствующей линии на поверхности земли.
37) международная воздушная трасса (далее - МВТ) - воздушное пространство в виде коридора, ограниченное по высоте и ширине, оборудованное средствами навигации, контроля и управления воздушным движением, предназначенное для безопасного выполнения воздушными судами международных полетов.
38) местная воздушная линия (далее - МВЛ) - коридор в воздушном пространстве Республики Казахстан, ограниченный по высоте и ширине, обеспеченный аэродромами, средствами навигации, контроля и управления воздушным движением, предназначенный для безопасного выполнения полетов воздушными судами по местным воздушным линиям.
39) меридиан магнитный - линия пересечения земной поверхности с вертикальной плоскостью, в которой расположен вектор напряженности магнитного поля Земли.
40) меридиан истинный (географический) - дуга большого круга, проходящего через географические полюсы Земли.
41) меридиан опорный - меридиан, относительно которого производится отсчет ортодромических путевых углов и курсов воздушного судна. В качестве опорного может быть выбран истинный, магнитный или условный меридиан.
42) меридиан условный - выбранное направление, относительно которого производится отсчет условных путевых углов и курсов воздушного судна.
43) место воздушного судна - проекция воздушного судна на поверхность земли в определенный момент времени.
44) надежность самолетовождения - требование, предъявляемое к самолетовождению, устанавливающее вероятность выхода воздушного судна по заданному маршруту в пункт назначения в заданное время.
45) навигационная программа полета - алгоритм реализации заданной пространственно-временной траектории полета.
46) навигационные средства - специальные технические устройства, позволяющие получать необходимую информацию для целей самолетовождения.
47) навигационные системы - навигационные средства, представляющие собой совокупность нескольких бортовых устройств с различными принципами действия, а также средств, основанных на совместном использовании бортового и наземного оборудования.
48) навигационные элементы полета - элементы, характеризующие пространственное положение воздушного судна, скорость и направление его перемещения.
49) навигационный ориентир - естественный или искусственный объект на земной поверхности с известными координатами (положением на карте), индивидуально (визуально или технически) опознаваемый с воздушного судна.
50) номенклатура топографических карт - система разграфки и обозначения листов топографических карт.
51) НОТАМ (NOTAM) - уведомление, содержащее данные о введении в действие, состоянии или изменении аэронавигационного оборудования, обслуживания и правил, а также информацию об опасности, своевременное предупреждение, о котором имеет важное значение для персонала, связанного с выполнением полетов.
52) НОТАМ I класса серии "А" - уведомление, содержащее аэронавигационную информацию временного характера и рассылаемое с помощью средств электросвязи;
53) НОТАМ II класса - уведомление, содержащее аэронавигационную информацию постоянного или временного с длительными сроками действия характера, рассылаемое с помощью средств, отличных от электросвязи.
54) ортодромия - дуга большого круга, являющаяся кратчайшим расстоянием между двумя точками на поверхности земного шара.
55) пеленг воздушного судна - угол, заключенный между северным направлением меридиана, проходящего через радиостанцию (радиопеленгатор), и направлением на воздушное судно. В зависимости от меридиана отсчета различают истинный и магнитный пеленги.
56) пеленг прямой - угол, заключенный между северным направлением магнитного или истинного меридиана, проходящего через радиопеленгатор, и направлением на воздушное судно.
57) пеленг обратный - угол, заключенный между северным направлением магнитного или истинного меридиана, проходящего через радиопеленгатор, и продолжением направления от воздушного судна на радиопеленгатор.
58) пеленг (азимут) ограничительный - условная вертикальная плоскость, установленная в воздушном пространстве в целях ограничения полетов по направлению и дальности.
59) пеленг радиостанции (ориентира) - угол, заключенный между северным направлением меридиана, проходящего через воздушное судно, и направлением на радиостанцию (ориентир). В зависимости от меридиана отсчета различают истинный и магнитный пеленги радиостанции (ориентира).
60) пилотажно-навигационный комплекс - комплекс бортового оборудования, обеспечивающий решение задач пилотирования и навигации
61) полет дневной - полет, выполняемый в период между восходом и заходом солнца.
62) полет ночной - полет, выполняемый в период между заходом и восходом солнца.
63) потеря ориентировки - обстановка, при которой экипаж воздушного судна не знает и не может установить свое местонахождение с точностью, необходимой для определения направления полета в целях выполнения задания.
64) проекция картографическая - способ отображения поверхности земного эллипсоида на плоскости.
65) путевой угол - угол между направлением, принятым за начало отсчета, и линией пути (вектором путевой скорости).
В зависимости от меридиана, принимаемого за начало отсчета, путевой угол может быть истинным, магнитным, ортодромическим и условным.
66) радиал - магнитный пеленг воздушного судна (ориентира) относительно меридиана всенаправленного ультракоротковолнового радиомаяка ВОР (VOR - Very High Frequency Omnidirectional Range).
67) расчетное время прилета - расчетное время (момент) прилета воздушного судна на контрольную точку - дальнего приводного радиомаяка (далее - ДПРМ), траверз ДПРМ, с которой начинается маневр захода на посадку.
68) РАИМ (RAIM - receiver autonomous integrity monitoring) - автономная проверка целостности приемника спутниковой навигационной системы GPS (Global Positioning System).
69) РВСМ (RVSM - reduced vertical separation minimum) - сокращенный минимум вертикального эшелонирования в 1000 футов между эшелонами 290 и 410 (включительно).
70) РНП (RNP - required navigational performance) - это показатель точности выдерживания навигационных характеристик, необходимый для выполнения полетов в пределах установленного воздушного пространства, где воздушные суда будут находиться в течение, как минимум, 95 % полетного времени.
71) рубеж снижения установленный - вертикальная плоскость в воздушном пространстве, находящаяся на определенном удалении от угломерно- дальномерной радио-навигационной точки (РНТ), после пролета, которой на безопасном эшелоне (высоте) экипажу разрешается снижение для захода на посадку по установленной схеме.
72) самолетовождение - комплекс действий экипажа воздушного судна, направленный на выполнение полета по заданной воздушной трассе (МВТ, установленному маршруту, району выполнения авиационных работ) в соответствии с установленными правилами и осуществление посадки в заданное время.
73) точность самолетовождения - требование, предъявляемое к самолетовождению, устанавливающее степень приближения фактической пространственно-временной траектории полета воздушного судна к заданной.
74) траектория полета - непрерывная пространственная линия, представляющая собой совокупность последовательных положений воздушного судна в процессе выполнения полета.
75) ТКАС (TCAS - Traffic Collision Avoidance System , ACAS - Airborne Collision Avoidance System) - бортовая система предупреждения столкновения.
76) штурманское обеспечение полетов - мероприятия, направленные на достижение точности, надежности и безопасности самолетовождения.
77) установленный маршрут - маршрут вне воздушной трассы, местной воздушной линии, согласованный с компетентными органами, заинтересованными ведомствами и организациями и предназначенный для выполнения авиационных работ.
78) ЭТОПС (ETOPS - Extended range operations) - правила выполнения полетов на двухдвигательных воздушных судах с подбором запасных аэродромов, удаленных более чем на 60 минут летного времени по маршруту полета (уполномоченный орган может продлить летное время до 180 минут).
4. Основными задачами штурманского обеспечения в гражданской авиации Республики Казахстан являются:
1) штурманское обеспечение безопасности, экономичности и регулярности полетов;
2) обеспечение наибольшей точности и надежности самолетовождения по воздушным трассам, МВЛ, установленным маршрутам и при полетах по выполнению авиационных работ;
3) обеспечение вывода воздушных судов на аэродромы посадки, а также выдерживание установленных схем маневрирования в районе аэродрома;
4) постоянное совершенствование существующих и внедрение прогрессивных методов самолетовождения на всех этапах выполнения полета;
5) подготовка и переподготовка командно-летного, летного, диспетчерского и штурманского состава наземного обеспечения полетов по вопросам теории и практики самолетовождения;
6) разработка и внедрение схем маневрирования в районах аэродромов (аэроузлов) гражданской авиации Республики Казахстан;
7) определение минимумов аэродромов гражданской авиации Республики Казахстан для взлета и посадки, а также минимумов для захода воздушных судов на этих аэродромах по правилам визуального полета (далее - ПВП).
5. Выполнение задач по штурманскому обеспечению в гражданской авиации Республики Казахстан обеспечивается:
1) высококачественной штурманской подготовкой всего летного состава, диспетчеров обслуживания воздушного движения (далее - ОВД), лиц наземного штурманского обеспечения полетов (далее - НШОП), постоянным повышением их специальных знаний, систематической тренировкой с использованием технических средств навигации и посадки;
2) осуществлением всестороннего контроля за работой бортовых и наземных навигационных средств, подготовкой справочного материала к каждому полету и объективного контроля за точностью самолетовождения;
3) строгим соблюдением командно-летным, летным и диспетчерским составом органов ОВД правил полетов и обслуживания воздушным движением по воздушным трассам, МВЛ, установленным маршрутам и районам выполнения авиационных работ;
4) постоянным контролем за соответствием схем маневрирования воздушных судов в районе аэродрома;
5) постоянным и четким взаимодействием службы штурманского обеспечения с другими службами, обеспечивающими полеты.
6. Командно-летный состав осуществляет руководство подчиненной ему структурой и обеспечивает:
1) организацию и состояние штурманского обеспечения в организации гражданской авиации;
2) штурманскую подготовку экипажей и ее совершенствование к выполнению полетов в различной аэронавигационной обстановке;
3) освоение и внедрение в практику полетов прогрессивных методов самолетовождения и способов захода на посадку.
7. Пилоты и штурманы гражданской авиации Республики Казахстан должны:
1) знать и выполнять требования настоящих Правил;
2) систематически повышать уровень профессиональной подготовки, постоянно совершенствовать свои специальные знания и технику самолетовождения;
3) всесторонне готовиться к выполнению каждого полета независимо от характера задания, аэронавигационной и метеорологической обстановки по маршруту или в районе полета;
4) знать порядок и правила пользования документами аэронавигационной информации;
5) знать в необходимом объеме и применять в полете навигационно- пилотажное оборудование воздушных судов, к эксплуатации которых они допущены, наземное оборудование воздушных трасс и систем посадки;
6) осуществлять с требуемой точностью самолетовождение по заданному маршруту, в комплексе используя бортовые и наземные навигационные средства;
7) своевременно и правильно производить необходимые расчеты;
8) сохранять ориентировку в полете, знать способы ее восстановления;
9) знать и соблюдать правила радиообмена;
10) уметь анализировать и правильно оценивать метеорологическую обстановку;
11) постоянно контролировать остаток топлива на борту воздушного судна, режим его расхода, уточнять оставшееся время полета до основного и запасных аэродромов.
8. Штурман включается в состав экипажа воздушного судна, в случае, не предусмотренном Руководством по летной эксплуатации (далее - РЛЭ) воздушного судна, при выполнении специальных полетов и первого самостоятельного полета экипажа по данной трассе.
В зависимости от аэронавигационной, метеорологической обстановки и степени подготовленности экипажа по решению руководителя (начальника)
летной службы организации гражданской авиации в состав экипажа может быть включен штурман при выполнении полетов по международным воздушным трассам, в горных районах, над малоориентирной местностью, водным пространством, при перегонке воздушных судов и в других случаях, предусмотренных программами подготовки летного состава и инструкциями по выполнению отдельных видов работ в народном хозяйстве.
9. Независимо от наличия штурмана в составе экипажа командир воздушного судна:
1) тщательно проводит штурманскую подготовку к полету, непрерывно ведет ориентировку в полете;
2) контролирует правильность навигационных расчетов, выполняемых штурманом (вторым пилотом);
3) своевременно ставит в известность штурмана (второго пилота) об изменениях режима полета.
10. При выполнении полетов без штурмана в составе экипажа его функции выполняет второй пилот под руководством командира воздушного судна.
Если экипаж состоит из одного пилота, наряду со своими непосредственными обязанностями пилот выполняет и обязанности штурмана.
11. Подготовка и повышение квалификации пилотов, штурманов, диспетчеров службы ОВД и лиц штурманского состава наземного обеспечения (в штурманском отношении) осуществляется в процессе теоретической учебы и летного обучения по специальным программам на сборах, проводимых при Академии гражданской авиации, в Центрах ГА, учебно-тренировочных центрах, а также непосредственно в организациях гражданской авиации Республики Казахстан.
Глава 2. Организация штурманского обеспечения в гражданской авиации
1. Должностной состав службы штурманского обеспечения
12. К должностному составу службы штурманского обеспечения относятся летный состав, имеющий свидетельства штурмана гражданской авиации, и лица наземного штурманского обеспечения полетов, имеющие специальную штурманскую подготовку.
13. К летному составу службы штурманского обеспечения относятся:
инспекторский состав уполномоченного органа, Главный (старший) штурман организации гражданской авиации, Главный штурман летного учебного заведения гражданской авиации, старший штурман летного отряда (летной службы), штурман-инспектор инспекции по безопасности полетов, штурман авиационной эскадрильи, штурман-инструктор летного отряда (летной службы, авиаэскадрилии), учебного заведения и штурман воздушного судна.
14. К лицам наземного штурманского обеспечения полетов относятся:
1) штурманы - инструкторы тренажеров;
2) старший штурман (штурманы) группы наземного штурманского обеспечения полетов.
15. Назначение, перемещение и освобождение от занимаемых должностей лиц службы штурманского обеспечения производятся по согласованию с Главным (старшим) штурманом организации гражданской авиации (летного учебного заведения).
2. Документация и отчетность по штурманской службе
17. К документам штурманской службы относятся:
1) настоящие Правила по штурманскому обеспечению в гражданской авиации Республики Казахстан;
2) приказы, распоряжения, указания по штурманскому обеспечению, предотвращению случаев потери ориентировки и нарушений Положения об использовании воздушного пространства Республики Казахстан, утвержденного постановлением Правительства Республики Казахстан от 28 февраля 1997 года N
3) полетные, радионавигационные и специальные карты для индикаторов навигационной обстановки вычислительных устройств или систем;
4) таблицы установочных данных для навигационно-пилотажных комплексов;
5) календарный справочник моментов восхода и захода солнца;
6) штурманский бортовой журнал (Приложение 9).
18. Полетная карта является одним из основных документов для целей самолетовождения. Любые полеты без полетной карты запрещаются.
Летный состав должен уметь подготовить полетную карту в соответствии с требованиями настоящих Правил и уметь пользоваться ею на земле и в полете (Приложения 7-9).
19. При полетах воздушных судов гражданской авиации по воздушным трассам, МВТ, МВЛ, установленным маршрутам и при выполнении авиационных работ в качестве полетных карт применяются:
1) аэронавигационные, полимаршрутные, маршрутные радионавигационные карты масштаба 1:2 000 000 для воздушных судов 1, 2 и 3 классов. При выполнении международных полетов разрешается пользоваться картами, изданными зарубежными фирмами;
2) аэронавигационные карты масштаба 1:1 000 000 или крупнее для воздушных судов 4 класса и вертолетов всех классов, а при полетах по воздушным трассам Республики Казахстан, МВЛ 1-й категории и на перегонку воздушных судов в качестве полетных карт разрешается использовать также полимаршрутные, маршрутные и радионавигационные карты масштаба 1:2 000
20. Полетные карты должны охватывать район, обеспечивающий возможность полета по маршруту, обхода опасных метеоусловий, спрямление или изменение маршрута, уход на запасной аэродром и восстановление ориентировки в случае ее потери.
21. Объем и особенности подготовки полетных карт в каждом случае определяются характером выполняемого задания на полет (приложения 3, 4).
22. Каждому полету должен предшествовать предварительный навигационный расчет.
Предварительный навигационный расчет выполняется в процессе предполетной подготовки экипажем (пилотом, штурманом) на бланке штурманского бортового журнала (приложение 12) или на ЭВМ выполненный специалистом наземного штурманского обеспечения полетов (приложение 11), без применения специальных бланков.
При наличии расчета полученного по международной авиационной электросвязи (СИТА) - штурманский бортовой журнал не рассчитывается.
23. Достоверность навигационных данных по маршруту и точность навигационного расчета полета обеспечивается специалистом, выполнявшим расчет, и членом экипажа, осуществляющего самолетовождение в полете.
24. Предварительный навигационный расчет по маршруту полета должен содержать: поворотные пункты маршрута (ППМ), магнитно-путевые углы (МПУ), магнитные курсы (МК), расстояния, истинную и путевую скорость, время полета по участкам маршрута, общую заправку топлива с учетом аэронавигационного запаса топлива (АНЗ) для полета на запасной аэродром, безопасные высоты полета в районе подхода аэродромов вылета и посадки, нижний безопасный эшелон, а в горной местности - безопасные высоты по участкам маршрута.
Навигационные расчеты по точности должны соответствовать точностным характеристикам бортовых навигационных систем (комплексов) воздушных судов.
25. Навигационный расчет используется экипажем в полете. После выполнения рейса навигационный расчет сдается с полетной документацией.
В летных учебных заведениях штурманский бортовой журнал заполняется экипажем в полете и сдается с отчетной документацией.
26. При полетах по МВЛ 2-й категории, установленным маршрутам, выполнении авиационных работ, перелетах на аэродромы, расположенные в одном аэроузле, а также при аэродромных тренировочных полетах предварительный навигационный расчет полета может не выполняться.
В процессе предполетной подготовки экипаж с учетом эквивалентного ветра по РЛЭ воздушного судна определяет расчетное время полета, потребное количество топлива или минимальный остаток для продолжения тренировки.
Во всех случаях экипаж должен иметь достоверную информацию о путевых углах, расстояниях, штилевом времени полета и безопасных высотах по участкам маршрута.
Член экипажа, осуществляющего самолетовождение в полете контролирует достоверность навигационной информации.
27. Штурманский план полета.
В летных учебных заведениях для выполнения учебных полетов курсантами составляется штурманский план полета, в котором отражается последовательность их работы на всех этапах учебного полета - от взлета до посадки.
В штурманском плане учебного полета должны быть отражены:
1) порядок выполнения маневра выхода из района аэродрома после взлета;
2) порядок и способы использования технических средств самолетовождения по этапам полета;
3) порядок выполнения необходимых штурманских расчетов в полете;
4) порядок действий при изменении маршрута полета и обходе опасных метеорологических явлений;
5) порядок и способы восстановления ориентировки;
6) порядок выполнения маневра снижения и захода на посадку;
7) другие данные, касающиеся выполнения учебного полета.
Штурманский план составляется курсантами в процессе предварительной (наземной) подготовки и контролируется инструктором. Форма штурманского плана полета устанавливается курсом учебно-летной подготовки (далее - КУЛП).
28. При выполнении полетов на борту воздушного судна кроме судовых документов должны быть:
1) комплект полетных карт для всего маршрута (района) полета с охватом запасных аэродромов;
2) карты или схемы с пилотажными зонами и секторами полетов по приборам (для учебных заведений);
3) сборники и регламенты аэронавигационной информации по воздушным трассам и МВЛ;
4) лист предупреждений;
5) предварительный расчет полета;
6) комплект штурманского снаряжения, необходимый справочный материал и таблицы.
29. При выполнении полетов на международных воздушных трассах дополнительно на борту воздушного судна должны быть:
1) сборники аэронавигационной информации по международным воздушным трассам;
2) бюллетень предполетной информации (НОТАМ);
3) план полета (ФПЛ - Flight Plan), если не применяется повторяющийся план полетов (ППЛ) (приложение 7-10).
30. Учетными документами штурманской службы является - книга учета нарушений порядка использования воздушного пространства, вызванных недостаточной штурманской подготовкой летного состава и неудовлетворительной организацией штурманского обеспечения.
31. Книга учета нарушений порядка использования воздушного пространства должна содержать:
1) подробное описание события (акт комиссии по расследованию или пояснительную записку);
2) планируемые мероприятия, направленные на предотвращение аналогичных нарушений (копию приказа с мероприятиями);
3) докладную записку о реализации намеченных мероприятий.
3. Отчетность по штурманской службе
32. Отчетным документом по штурманской службе является анализ штурманского обеспечения полетов, который включается в анализ организации летной работы и состояния безопасности полетов.
Периодичность и сроки представления анализов определены в руководстве по организации летной работы.
33. Анализ составляется по установленной форме и должен содержать:
1) перечень характерных недостатков и мероприятия по их предупреждению и устранению;
2) перечень случаев потери ориентировки и нарушения порядка использования воздушного пространства, вызванных неудовлетворительным штурманским обеспечением;
3) сведения о классности штурманского состава в процентах;
4) предложения по улучшению штурманского обеспечения.
34. Порядок и условия организации, правильность и своевременность ведения учета и отчетности по штурманскому обеспечению определяют Главные (старшие) штурманы организаций гражданской авиации (летных учебных заведений) Республики Казахстан.
4. Штурманская подготовка к полетам
35. Штурманская подготовка экипажей (пилотов) воздушных судов к полетам имеет целью максимально облегчить их работу в воздухе, обеспечить точное самолетовождение по воздушным трассам, МВТ, МВЛ и установленным маршрутам, районам полетов по выполнению авиационных работ и является одним из условий обеспечения безопасности полетов, направленных на предотвращение случаев потери ориентировки и нарушений правил использования воздушного пространства.
36. Штурманская подготовка к полетам предусматривает:
1) изучение правил полетов и аэронавигационной обстановки;
2) выбор наивыгоднейших маршрутов, эшелонов, методов самолетовождения и применения навигационных средств, при полетах в различных условиях;
3) подбор и подготовку необходимой штурманской документации и штурманского снаряжения;
4) расчет элементов, необходимых для выполнения полета;
5) действия экипажа в особых случаях полета.
37. Подготовка экипажей (пилотов) воздушных судов всех типов к полету подразделяется на предварительную и предполетную подготовку.
Подготовку к полету должны проходить все члены экипажа воздушного судна в соответствии со своей специальностью.
С экипажами (пилотами, штурманами), вновь прибывшими в летное подразделение, перед предварительной подготовкой организуется общая наземная штурманская подготовка. Проводится она должностным лицом службы штурманского обеспечения организации гражданской авиации и предусматривает:
1) ознакомление экипажа (пилота, штурмана) с общими задачами штурманского обеспечения, характером работы организации гражданской авиации, программой предстоящих учебно-тренировочных полетов (ввода в строй, провозки и так далее);
2) собеседование с членами экипажа (пилотом, штурманом) по вопросам теории и техники самолетовождения для определения уровня их специальных знаний.
5. Предварительная подготовка
38. Предварительная подготовка организуется в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации.
39. Предварительная штурманская подготовка к полету (полетам)
предусматривает:
1) уяснение задачи предстоящего полета (полетов);
2) подбор и подготовку документации, необходимой для выполнения полета (полетов);
3) изучение маршрута (района) полета, его географических и климатических особенностей;
4) изучение аэродрома (аэродромов) назначения и запасных аэродромов (в том числе аэродромов других ведомств) по документам аэронавигационной
5) изучение расположения навигационных средств по маршруту полета, порядка и особенностей их использования;
6) изучение рубежей приема-передачи управления между пунктами ОВД по маршруту (району) полета и порядка ведения радиосвязи;
7) изучение запретов, ограничений использования воздушного пространства и приграничной полосы (при полетах в приграничных районах) с выделением ее на полетной карте;
8) изучение особенностей эксплуатации бортовых систем применительно к конкретным условиям предстоящего полета (полетов);
9) изучение порядка взаимодействия членов экипажа в особых случаях полета на всех этапах его выполнения в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации применительно к конкретным условиям предстоящего полета (полетов);
10) выполнение предварительного расчета полета с учетом эквивалентного ветра.
Предварительная штурманская подготовка является основной составной частью предварительной подготовки.
40. Предварительная подготовка завершается розыгрышем полета с контролем готовности экипажа к полету (полетам), который проводится руководителем летного подразделения или его заместителем с участием старших специалистов.
41. Штурманская подготовка к международным полетам также включает в себя:
1) изучение правил полетов в воздушном пространстве иностранных государств, опубликованных в сборниках аэронавигационной информации;
2) изучение маршрута полета и схем маневрирования в районах аэродромов по аэронавигационным картам и сборникам аэронавигационной информации издания центра аэронавигационной информации гражданской авиации (ЦАИ ГА)
и зарубежных изданий;
3) изучение системы организации ОВД в воздушном пространстве иностранных государств;
4) изучение порядка использования иностранных радиотехнических средств (систем);
5) ознакомление с климатическими особенностями государств, в воздушном пространстве которых производятся полеты;
6) ознакомление с НОТАМ 1 и 2-го класса;
7) составление плана полета.
42. Штурманская подготовка к полетам по выполнению авиационных работ включает:
1) изучение специальных инструкций и руководств, регламентирующих организацию и выполнение полетов по каждому виду авиационных работ;
2) детальное изучение района полетов, характерных ориентиров и рельефа местности, особенно в приграничных районах;
3) изучение особенностей ведения визуальной ориентировки при полетах на малых и предельно малых высотах;
4) отработку навыков расчетов в уме;
5) выбор и прокладку маршрута с учетом запретов и ограничений, сети МВЛ II категории и расположения искусственных препятствий;
6) знание экипажем (пилотом) аэронавигационной обстановки и особенностей местности по маршруту и в районе полетов;
7) знание района предстоящей посадки и умение безошибочно опознавать с воздуха характерные ориентиры в районе пункта посадки.
43. Штурманская подготовка к поисково-спасательным полетам дополнительно предусматривает:
1) изучение специальных инструкций, руководств по организации и проведению поисково-спасательных работ;
2) детальное изучение районов поисково-спасательного обеспечения, характерных ориентиров и рельефа местности;
3) изучение особенностей ведения визуальной ориентировки;
4) изучение различных методов поиска и использование для этих целей бортовых и наземных радиотехнических средств;
5) знание экипажем навигационной обстановки в районе поиска.
6. Предполетная подготовка
44. Предполетную подготовку экипажа организует и проводит перед каждым полетом командир воздушного судна в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации и технологии работы, с учетом конкретной аэронавигационной обстановки в комнатах предполетной подготовки (информационного консультативного обслуживания экипажей типа "Брифинг").
45. Предполетная штурманская подготовка предусматривает:
1) изучение метеорологической и уточнение аэронавигационной обстановки по трассе (маршруту, району) полета, на основном и запасных аэродромах;
2) получение документации, необходимой для выполнения полета;
3) определение безопасных высот и нижнего безопасного эшелона (эшелонов) полета;
4) выполнение предварительного расчета с заполнением штурманского бортового журнала или контроль навигационного расчета по маршруту полета, выполненного на ЭВМ;
5) получение и введение программ полета в навигационный комплекс;
6) расчет потребного количества топлива на полет от пункта вылета до аэродрома назначения с учетом прогностического ветра и аэронавигационного запаса топлива;
7) расчет рубежа ухода (возврата) на запасной аэродром;
8) выполнение работ на воздушном судне, предусмотренных РЛЭ воздушного судна данного типа.
Потребное количество топлива для полета с высоты принятия решения (ВПР) аэродрома назначения или с рубежа ухода (возврата) на запасной аэродром рассчитывается с учетом встречной составляющей скорости ветра, а при попутной составляющей - по штилю.
46. Штурман в процессе предполетной подготовки:
1) изучает метеорологическую и навигационную обстановку, обращая особое внимание на расположение зон с опасными метеорологическими явлениями по маршруту полета, порядок работы навигационных средств, систем посадки и наличие ограничений по использованию воздушного пространства;
2) получает полетные карты и сборники аэронавигационной информации по воздушным трассам, сверенные с контрольными экземплярами;
3) уточняет по документам аэронавигационной информации (АНИ)
минимальную безопасную высоту для полета в районе аэродромов взлета, посадки и запасным;
4) рассчитывает или уточняет по данным аэронавигационных или радионавигационных карт нижние безопасные эшелоны по маршруту, а в горной местности на снижении - по участкам маршрута. При полетах ниже нижнего эшелона рассчитать безопасную высоту полета в районе аэродрома;
5) при отсутствии распечатки автоматизированной системы штурманских расчетов (АСШР) и СИТА, рассчитывает навигационные элементы полета по участкам маршрута с учетом прогноза ветра, потребное количество топлива с учетом аэронавигационного запаса;
6) рассчитывает рубеж ухода (возврата) на запасной аэродром и потребное количество топлива с рубежа ухода (возврата);
7) сверяет показания личных и бортовых часов с показаниями контрольных часов;
8) выполняет работы, предусмотренные РЛЭ воздушного судна перед вылетом и доложить командиру воздушного судна о готовности к полету.
47. При отсутствии штурмана в составе экипажа его обязанности в процессе предполетной подготовки выполняет второй пилот.
48. Контроль качества предполетной подготовки возлагается на командира
7. Допуск к полетам
49. Допуск штурманов к самостоятельным полетам на воздушных судах осуществляется после прохождения ими программ подготовки летного состава в учебных заведениях, подразделениях организаций гражданской авиации на воздушном судне данного типа и проверки в рейсовых условиях старшим штурманом летного подразделения (летного отряда, летной службы) или Главным (старшим) штурманом организации гражданской авиации. Допуск штурманов к инструкторской работе осуществляется после прохождения ими соответствующей программы подготовки и проверки в рейсовых условиях Главным (старшим)
штурманом летного подразделения (летного отряда, летной службы).
50. Перед допуском к самостоятельным полетам по новой воздушной трассе и на аэродромы штурманы 2 и 3 класса должны быть провезены:
1) по маршруту в равнинной и холмистой местности - не менее 1 раза;
2) по маршруту в горной местности и в районах Заполярья - не менее 2 раз.
Провозка штурманского состава выполняется в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области
51. Допуск штурманов при перерыве в летной работе осуществляется в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации.
52. Для штурманов впервые выполняющих полеты по международной воздушной трассе, провозка обязательна, независимо от классности. Провозка выполняется штурманом - инструктором и вышестоящим должностным лицом.
53. Командный состав штурманской службы допускается к выполнению полетов на воздушных судах не более четырех типов.
54. Штурманы 1 класса могут выполнять полеты на двух типах ВС независимо от класса ВС, при этом типы ВС не должны отличаться более чем на один класс.
8. Проверка техники самолетовождения
55. Проверка техники самолетовождения у пилотов и штурманов проводится в целях:
1) допуска к самостоятельным полетам;
2) повышения в классе;
3) допуска к полетам на воздушных судах нового типа;
4) допуска к полетам на воздушных судах в случае установки на них новых навигационных систем или средств захода на посадку;
5) допуска к инструкторской работе (только штурманов);
6) определения или подтверждения квалификации по специальности;
7) допуска к полетам в сокращенном составе экипажа (без штурмана).
56. Проверка теоретических знаний и техники самолетовождения у должностных лиц службы штурманского обеспечения производится Главным (старшим) штурманом организации гражданской авиации.
57. Проверка техники самолетовождения у пилотов и штурманов проводится в маршрутных (производственных) полетах в следующие сроки:
1) 1 и 2 класса - не реже 1 раза в год;
2) 3-го класса - не реже 1 раза в шесть месяцев;
3) у штурманов, выполняющих съемочные полеты, - перед началом сезона;
4) в течение первого года работы штурмана на воздушном судне данного типа - не реже одного раза в три месяца, независимо от присвоенного класса.
Результаты проверки техники самолетовождения действительны на период, соответствующий установленному сроку проверки летного состава по классам, и заносятся в летную книжку.
58. Проверка техники самолетовождения у кандидатов на присвоение 1 класса штурмана проводится должностными лицами службы штурманского обеспечения, входящими в состав ВАК уполномоченного органа или с разрешения уполномоченного органа Главными (старшими) штурманами и штурманами - инспекторами организаций гражданской авиации.
В остальных случаях при повышении в классе пилотов и штурманов проверка техники самолетовождения производится должностными лицами службы штурманского обеспечения, входящими в состав АК уполномоченного органа или по согласованию с уполномоченным органом Главными (старшими)
штурманами и штурманами - инспекторами организаций гражданской авиации.
59. Штурманы 1 класса имеют право выполнять самостоятельные полеты при оценке техники самолетовождения не ниже чем на "пять".
В случаях, когда штурману 1 класса при проверке техники самолетовождения выставляется оценка "четыре", он может выполнять самостоятельные полеты с последующей проверкой техники самолетовождения через 3 месяца должностным лицом службы штурманского обеспечения (как правило, имеющим право проверки при повышении в 1 класс) после обязательной дополнительной наземной подготовки и тренировки на тренажере. На основании повторной проверки рассматривается вопрос о соответствии присвоенной квалификации в ВАК.
60. Пилоты могут выполнять самостоятельные полеты при уровне техники самолетовождения с оценкой не ниже чем "четыре".
Штурманы 1 класса могут выполнять самостоятельные полеты при оценке техники самолетовождения не ниже чем "четыре" в течение первого года работы на воздушном судне данного типа.
61. Проверка техники самолетовождения у лиц командно-летного и летного состава проводится должностными лицами штурманской службы в соответствии с занимаемой должностью:
1) Главными (старшими) штурманами организаций гражданской авиации (летных учебных заведений) - у начальников (директоров) летных служб, их заместителей, начальников инспекции организаций гражданской авиации, штурманов подразделений, штурманов-инспекторов и командно-летного состава выполняющих полеты на ВС иностранного производства организаций
2) штурманами летных подразделений - у командно-летного состава подразделений;
3) штурманами-инструкторами - у пилотов и штурманов воздушных судов организаций гражданской авиации;
4) на ВС иностранного производства - пилотами командно-летного состава и штурманами-инструкторами, имеющими допуск на данных ВС - у пилотов воздушного судна организаций гражданской авиации.
Командно-летный состав службы штурманского обеспечения проверяет технику самолетовождения выборочно у командиров, пилотов и штурманов ВС своих подразделений.
62. В отдельных случаях по согласованию с Главным (старшим) штурманом организации гражданской авиации допускается выполнение проверки техники самолетовождения у командиров воздушных судов, вторых пилотов, лицами командно-летного состава из числа пилотов, которые допущены к выполнению проверки техники самолетовождения.
63. Проверка техники самолетовождения у лиц командно-летного и летного состава, выполняющих полеты на ВС нескольких типов, производится в сроки, установленные настоящими Правилами на воздушном судне высшего типа.
64. Проверка техники самолетовождения у командиров воздушных судов, вторых пилотов и штурманов производится в соответствии с планами работы организаций гражданской авиации, а также по предписаниям уполномоченного органа.
65. При проверке техники самолетовождения продолжительность и количество контрольно-проверочных полетов определяет проверяющий.
66. Техника самолетовождения проверяется по элементам, указанным в пункте 161 настоящих Правил.
9. Полеты с проверяющим в составе экипажа
67. Полеты с проверяющим в составе экипажа выполняются в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области
68. Должностные лица службы штурманского обеспечения, проверяющие технику самолетовождения у пилотов и штурманов, включаются в состав экипажа, записываются в задание на полет в соответствующую графу с указанием фамилии, занимаемой должности и являются проверяющими по специальности.
69. Должностные лица службы штурманского обеспечения, включенные в экипаж в качестве проверяющих, осуществляют контроль за:
1) качеством предполетной подготовки экипажа в штурманском отношении;
2) точностью самолетовождения и правильностью эксплуатации бортового навигационного оборудования;
3) сохранением экипажем ориентировки в полете и соблюдением установленного порядка использования воздушного пространства;
4) определением соответствия уровня профессиональной подготовки и навыков проверяемого штурмана (пилота) с требованиями нормативных правовых актов в области гражданской авиации;
5) объективностью выставляемых оценок и выводов.
70. Должностные лица службы штурманского обеспечения, включенные в состав экипажа для тренировки или проверки техники самолетовождения членов экипажа, подчиняются в полете непосредственно командиру воздушного судна.
10. Штурманский контроль за подготовкой и выполнением полетов
71. Штурманский контроль осуществляется:
1) в процессе предварительной и предполетной подготовки экипажей;
2) при проверке техники самолетовождения в полете;
3) с помощью средств объективного контроля и анализа полетной документации.
72. Контроль за качеством предполетной подготовки и выполнения полетов при проверке техники самолетовождения проводится лицами командно-летного состава в соответствии с требованиями настоящих Правил.
73. Должностные лица службы штурманского обеспечения подразделений проверяют качество выполнения полетов каждым экипажем (в штурманском отношении) с помощью средств объективного контроля и анализа полетной
74. При организации в аэропортах информационно-консультативного обслуживания (Брифинг), штурманский контроль экипажей перед вылетом не производится.
11. Разбор полетов
75. Подготовка и проведение разборов полетов осуществляются в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации руководителями организаций гражданской авиации.
Командный состав службы штурманского обеспечения участвует в подготовке и проведении разборов.
76. В подразделениях при подготовке разбора полетов должны быть тщательно проверены и изучены данные средств объективного контроля, качество самолетовождения экипажей, проверена полетная документация и составлено предварительное заключение.
77. В процессе разбора полетов командный состав службы штурманского обеспечения летных подразделений:
1) вскрывать недостатки и ошибки самолетовождения, допущенные экипажами в процессе выполнения полета и дают указания по их предотвращению;
2) дает оценку качества самолетовождения членам экипажей;
3) изучает и анализирует случаи потери ориентировки, нарушения порядка использования воздушного пространства и дает указания по их предотвращению;
4) выявляет положительный опыт работы экипажей по самолетовождению, обобщает его и распространяет среди других экипажей;
5) доводит до сведения экипажей результаты анализа полетной
Глава 3. Штурманское обеспечение полетов
1. Общие положения
78. Штурманское обеспечение полетов организуется в соответствии с требованиями настоящих Правил и осуществляется на всех этапах подготовки и выполнения полетов.
79. Организация штурманского обеспечения полетов в гражданской авиации возлагается на Главного (старшего) штурмана организации гражданской авиации и учебных заведений Республики Казахстан.
80. Штурманское обеспечение полетов включает:
1) обеспечение эффективности и качества эксплуатации навигационных средств самолетовождения;
2) разработку методических документов, регламентирующих подготовку и выполнение полетов;
3) штурманскую подготовку летного состава и лиц, связанных с обслуживанием воздушного движения;
4) постоянное повышение качества подготовки и выполнения полетов путем комплексного применения навигационных средств, выбора наивыгоднейших маршрутов и эшелонов;
5) определение минимумов аэродромов для взлета, посадки воздушных судов и минимумов для визуальных полетов;
6) обеспечение авиационными картами и штурманским снаряжением;
7) взаимодействие штурманской службы с другими службами, организациями и ведомствами, обеспечивающими полеты;
8) своевременное доведение до экипажей аэронавигационной информации, необходимой для выполнения полетов;
9) организацию проверки часов по сигналам точного времени.
2. Обеспечение эффективности и качества эксплуатации навигационных средств
81. Навигационные средства предназначены для точного, надежного и безопасного самолетовождения по воздушным трассам (МВТ, МВЛ, заданным маршрутам), вывода ВС на аэродром и осуществления предпосадочного маневрирования.
82. Для обеспечения требуемой надежности навигационного оборудования воздушных судов лица командно-летного состава летных подразделений осуществляют систематический контроль за его исправностью и своевременно предъявляют требования инженерно-авиационной службе для проверки, ремонта и замены неисправной аппаратуры.
83. При осмотре и подготовке навигационно-пилотажного оборудования к полету штурман (пилот) воздушного судна проверяют его исправность и наличие соответствующих программ полета, таблиц (графиков) поправок.
О всех неисправностях и нарушениях в работе навигационно-пилотажного оборудования, обнаруженных при предполетной проверке и выявленных в полете, штурман (пилот) записывает в бортовой журнал воздушного судна.
84. Вылет воздушных судов с базовых аэродромов с неисправным и неукомплектованным навигационно-пилотажным оборудованием запрещается.
Вылет воздушных судов с других аэродромов разрешается с неисправностями, указанными в специальном перечне (прим. специальный перечень устанавливается производителем Воздушных Судов (MEL - minimum eguipment list).
Окончательное решение о продолжении полета (рейса) до базового аэродрома принимает командир воздушного судна.
85. Контроль комплектности и исправности бортового навигационно- пилотажного оборудования, своевременность подготовки его к полету и обслуживания осуществляет инженерно-авиационная служба организации гражданской авиации, а предполетный контроль в объеме требований РЛЭ ВС и правильность эксплуатации - экипаж воздушного судна.
86. Подготовка барографа к работе, установка его на воздушное судно, снятие и замена барограмм производятся лицами технического состава инженерно-авиационной службы в соответствии с инструкцией по эксплуатации барографов.
Правильность использования барографа в полете контролирует командир воздушного судна. В отдельных случаях (при работе на оперативной точке, где отсутствует технический состав) заменять барограммы разрешается членам экипажа, о чем в задании на полет должна быть сделана соответствующая запись.
87. Контроль за разработку планов полета и перфокарт для ввода программы в базовый навигационный комплекс (БНК-1, БНК-2П) воздушных судов Ил-86 и Як-42, своевременное внесение изменений в полетную документацию и доведение их до экипажей осуществляет группа наземного штурманского обеспечения полетов.
Хранение микрофильмов и перфокарт осуществляется в группе наземного штурманского обеспечения полетов. Получение их перед вылетом, доставка на воздушное судно и ввод программ в базовый навигационный комплекс возлагаются на группу наземного штурманского обеспечения полетов, а установка микрофильмов в индикатор навигационной обстановки (ИНО) - на инженерно-авиационную службу.
88. Качество работы наземных радиотехнических средств навигации и посадки должно периодически контролироваться летными проверками.
3. Обеспечение авиационными картами и штурманским снаряжением
89. Основными полетным картами, применяемыми для самолетовождения, являются радионавигационные карты (РНК) и карты фирмы "Jeppesen". При выполнении специальных полетов применяются крупномасштабные карты 1:
1000000 и крупнее.
90. Снабжение полетными картами и штурманским снаряжением осуществляется за счет средств организаций гражданской авиации. Порядок их хранения, выдачи и учета определяется организациями гражданской авиации.
4. Определение минимумов аэродромов для взлета и посадки воздушных судов и минимумов для визуальных полетов
91. Минимумы аэродромов для взлета и посадки рассчитываются в соответствии с Методикой определения минимумов для взлета и посадки воздушных судов гражданской авиации.
92. Минимумы аэродромов для взлета и посадки устанавливаются с учетом:
1) состава и характеристик оборудования аэродрома;
2) характеристик воздушного судна и его навигационно-пилотажного оборудования;
3) характеристик взлетно-посадочной полосы (ВПП);
4) характеристик препятствий в районе аэродрома.
93. Контроль за своевременное представление и достоверность сведений, необходимых для определения минимумов аэродромов, возлагается на службы:
1) эксплуатации радиотехнического обеспечения и связи (ЭРТОС) и электросветотехнического обеспечения полетов (ЭСТОП) - по данным о составе и характеристиках радиосветотехнического оборудования аэродромов;
2) аэродромную - по данным о характеристиках взлетно-посадочной полосы и препятствиях в районе аэродрома (местоположение и высота).
94. Минимумы для визуальных полетов определяются в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации, исходя из минимальных условий полетов по ПВП и специальных правил визуальных полетов (СПВП).
5. Оборудование штурманских комнат и методических классов
95. В целях обеспечения высококачественной предварительной и предполетной подготовки экипажей воздушных судов и создания условий, необходимых для повышения знаний по самолетовождению, во всех аэропортах Республики Казахстан организуются специально оборудованные комнаты для предполетного информационно-консультативного обслуживания экипажей, а в организациях гражданской авиации - методические классы.
96. Контроль организации оборудования и содержания в надлежащем порядке комнат предполетной подготовки экипажей осуществляют старшие штурманы (диспетчеры) аэропортов, а методических классов - командиры и старшие штурманы организаций гражданской авиации.
97. Оборудование комнат предполетной подготовки экипажей и методических классов должно отвечать современным требованиям и систематически пополняться учебными и наглядными пособиями, с учетом особенностей работы организаций гражданской авиации.
98. Комнаты предполетной подготовки экипажей в аэропортах оборудуются в соответствии с требованиями настоящих Правил.
6. Особенности штурманского обеспечения полетов по выполнению авиационных работ
99. Перечень авиационных работ, выполняемых гражданской авиацией по удовлетворению потребностей народного хозяйства, определен нормативными правовыми актами, действующими в области гражданской авиации.
Организация, обеспечение и выполнение полетов по авиационным работам осуществляются в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации, РЛЭ воздушного судна, руководствами и инструкциями по выполнению отдельных видов работ.
100. В каждой организации гражданской авиации, выполняющей полеты по авиационным работам, должны быть разработаны инструкции по организации, обеспечению и выполнению полетов по видам работ.
Инструкции разрабатываются в организациях гражданской авиации с привлечением необходимых специалистов в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации.
101. При полетах по выполнению авиационных работ перелеты с базового аэродрома, а также с одного аэродрома на другой производятся, как правило, по МВЛ II категории и установленным маршрутам.
102. При выполнении авиационных работ перелеты с аэродрома (площадки)
до обрабатываемого участка производятся по кратчайшему маршруту.
Барограммы полетов по специальным заданиям и работам расшифровываются и используются командно-летным составом подразделений для определения правильности хронометража.
103. Полеты по обслуживанию организаций здравоохранения выполняются как по воздушным трассам (МВЛ), так и по кратчайшему маршруту.
104. Полеты по выполнению воздушных съемок производятся по заранее согласованным маршрутам.
Карта (схема) района предстоящих работ с нанесенными на нее границами, условными номерами съемочных участков и указанием высот полета высылается в Главный центр планирования воздушного движения (ГЦ ПВД). Такие же карты должны быть у экипажей, выполняющих съемочные полеты.
На основании заявок на съемочные работы Главный центр планирования воздушного движения (ГЦ ПВД) осуществляет непосредственное управление полетами и контроль за их выполнением.
7. Особенности штурманского обеспечения международных полетов
105. Международные полеты обеспечиваются и выполняются в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, действующих в области гражданской авиации и рекомендуемой практики и стандартов международной организации ИКАО.
106. К выполнению международных полетов допускаются экипажи воздушных судов, прошедшие специальную подготовку на знание:
1) положений международных договоров Республики Казахстан о воздушном сообщении;
2) конвенцию о международной гражданской авиации (Чикагскую конвенцию 1944 г.), соответствующие международные стандарты, рекомендации и процедуры ИКАО, а также Правила полетов иностранных государств, в воздушное пространство которых будет выполняться полет;
3) порядок использования сборников аэронавигационной информации по международным воздушным трассам, а также радионавигационных карт и справочного материала зарубежных изданий;
4) систему организации воздушного движения над территориями
5) процедуры таможенного и паспортного контроля;
6) организации и оформления вылета (прилета);
7) правила заполнения и представления плана полета (флайт плана) и получения предполетной аэронавигационной информации;
8) порядок метеорологического обеспечения полетов в иностранных государствах;
9) правила подготовки и выполнения полетов с использованием повторяющихся планов полетов;
10) организацию технического обслуживания воздушного судна;
11) правила международных воздушных перевозок пассажиров, багажа, грузов и почты;
12) правила полетов в Европейском регионе по B-RNAV и RVSM;
13) схемы построения маневров при снижении и заходе на посадку и после взлета:
14) сигналы вторичной радиолокации;
15) командир воздушного судна, второй пилот, штурман и бортрадист - радиотелефонную фразеологию на английском языке, бортинженер (бортмеханик) и бортоператор - английский язык в объеме, необходимом для обслуживания воздушного судна.
107. Экипажи ВС, выполняющие международные полеты, обеспечиваются необходимой аэронавигационной документацией органом ОВД.
108. В комплект документации, необходимой для проведения предполетной подготовки и выполнения международного полета, входят:
1) документы аэронавигационной информации, необходимые для выполнения полета по международной воздушной трассе на основные и запасные аэродромы;
2) бюллетень предполетной информации;
3) расписание движения воздушных судов на международных воздушных трассах;
4) справочный материал;
5) полетные карты.
Изменения в составе комплекта определяются Главным (старшим)
штурманом организации гражданской авиации.
109. Контроль за хранением комплектов документации, своевременность и правильность внесения изменений в документы аэронавигационной информации несет Главный (старший) штурман организации гражданской авиации или старший штурман НШОП.
110. Экипажу воздушного судна, прошедшему подготовку и тренировку в соответствии с Методикой выполнения визуальных заходов на посадку, разрешается производить визуальный заход на посадку при условии соблюдения безопасных высот, расстояний до препятствий и установленных минимумов погоды.
Использование радиотехнических средств для контроля захода обязательно.
111. Порядок пролета государственной границы Республики Казахстан определяется нормативными правовыми актами, действующих в области Точки пересечения государственной границы Республики Казахстан в воздушных коридорах должны быть маркированы радиотехническими средствами и (или) обозначены контрольными азимутами других радиотехнических средств.
Эти данные должны быть нанесены на карты-схемы международных воздушных трасс и на полетные карты.
8. Организация проверки часов по сигналам точного времени
112. В аэропортах гражданской авиации организуется систематическое наблюдение за точностью показаний часов в комнатах предполетной подготовки экипажей, помещениях службы ОВД, авиационной метеорологической станции (АМСГ), связи, а также бортовых часов. Точность показаний часов в рабочих помещениях аэропорта, бортовых часов, а также личных часов летного состава должна быть не хуже +/-15 с.
113. Проверка времени в службах и на объектах аэропортов производится, как правило в 00, 06, 12 и 18 часов ежедневно. Допускается проверка точности хода часов и в другое время суток в зависимости от местной возможности приема по каналам телерадиовещания сигналов точного времени.
114. В процессе предполетной подготовки члены экипажа обязаны сверить показания личных часов с контрольными.
На воздушном судне члены экипажа обязаны проверить показания бортовых часов, завести их и установить точное время.
Глава 4. Правила самолетовождения
115. Полеты воздушных судов гражданской авиации осуществляются по воздушным трассам, МВТ, МВЛ, установленным маршрутам и районам
116. При выполнении каждого полета экипаж (пилот) строго соблюдают правила самолетовождения, основными из которых являются:
1) комплексное использование навигационных средств;
2) выдерживание безопасных высот (эшелонов) и заданного маршрута полета;
3) непрерывный контроль пути.
117. В различных условиях выполнения самолетовождения, которые определяются назначением, районом выполнения, высотой полета, метеорологической и аэронавигационной обстановкой, а также степенью совершенства имеющихся навигационных средств, задачами экипажа (пилота)
являются:
1) точное выполнение полета по заданной воздушной трассе (МВТ, МВЛ)
на установленных эшелонах (высотах);
2) своевременный выбор и правильное применение методов и средств навигации, обеспечивающих в данных условиях наибольшую точность, надежность и безопасность самолетовождения;
3) контроль точности и достоверности используемой навигационной информации с помощью дублирующих навигационных средств, данных наземного радиолокационного контроля и визуальной ориентировки;
4) обеспечение прибытия воздушного судна в пункт (район) назначения и осуществление посадки в заданное время.
118. При выполнении полета экипаж (пилот):
1) строго выдерживает траекторию полета ВС по линии заданного пути (ЛЗП);
2) контролирует изменение курса при выполнении разворота, а при выходе из него убедиться в правильности взятого расчетного курса по всем имеющимся курсовым приборам;
3) периодически контролирует приборную и истинную скорости полета, число "Маха", фактический остаток топлива;
4) ведет контроль набора высоты и снижения, а также выдерживания установленной высоты (эшелона) полета;
5) выдерживает траекторию полета, заданную органом ОВД, если это не противоречит условиям безопасности полета.
119. Для обеспечения точного следования по заданному маршруту полета, своевременного выхода на контрольные пункты (ориентиры) и аэродром посадки экипаж (пилот) непрерывно контролирует пути с использованием всех имеющихся навигационных средств и при необходимости вносит исправления в расчетный режим полета.
Контроль пути предусматривает:
1) по направлению - определение фактического путевого угла и линейного бокового уклонения;
2) по дальности - определение пройденного или оставшегося расстояния;
3) полный - определение места воздушного судна. В случае отклонения воздушного судна от воздушной трассы, МВТ, МВЛ или установленного маршрута экипаж (пилот) и диспетчер органа ОВД обязаны немедленно принять все возможные меры к выводу воздушного судна на воздушную трассу, МВТ, МВЛ или на установленный маршрут.
120. В регионах, где применяются правила зональной навигации (RNAV) и правила сокращенного вертикального эшелонирования (RVSM) между эшелонами 290 и 410 включительно, экипажи воздушных судов должны соблюдать процедуры полета с требуемой навигационной точностью, которая отвечает типу требуемых навигационных характеристик (RNP) и выдерживать высоты полета в соответствии с требованиями, предъявляемыми к характеристикам выдерживания заданной высоты полета в воздушном пространстве RVSM.
Процедуры выполнения полетов по правилам зональной навигации (RNAV)
и правилам сокращенного вертикального эшелонирования (RVSM) между эшелонами 290 и 410 включительно изложены в документе ИКАО 7030 "Дополнительные региональные правила" для каждого региона полетов.
121. При выполнении полетов по различным видам авиационных работ экипажи (пилоты) руководствуются требованиями настоящих Правил и указаниями по самолетовождению, предусмотренными соответствующими инструкциями уполномоченного органа.
2. Обеспечение безопасности самолетовождения
122. Предотвращение столкновений воздушных судов с наземными препятствиями достигается выдерживанием в полете безопасных эшелонов (высот).
Предотвращение опасных сближений воздушных судов в полете достигается строгим соблюдением правил полетов, выдерживанием заданных эшелонов (высот) полета, выполнением полетов по разведенным маршрутам.
Безопасные эшелоны (высоты) полета рассчитываются согласно требований нормативных правовых актов в области гражданской авиации и настоящих Правил.
123. Безопасная высота полета (приборная) рассчитывается по истинной безопасной высоте, которая устанавливается для полетов по ППП, ПВП и специальных ПВП в зависимости от рельефа местности и высоты искусственных препятствий на ней, скорости полета, применяемых правил и района полета с учетом допусков в точности пилотирования и навигации, погрешности высотомеров в измерении высот, возможных вертикальных отклонений от траектории полета в условиях турбулентности атмосферы и орнитологической обстановки.
Истинные безопасные высоты полета приведены в приложениях 2-6.
124. Полоса учета превышений рельефа местности и искусственных препятствий на ней при расчете безопасной высоты полета в зоне взлета и посадки должна быть при полете по ППП по 10 км, а по ПВП - по 5 км в обе стороны от оси маршрута.
Полоса учета превышений рельефа местности и искусственных препятствий на ней при расчете безопасной высоты полета в границах района аэродрома в коридорах входа, выхода и установленных маршрутах должна быть:
1) при полетах по ППП и наличии радиолокационного контроля по 10 км, а при отсутствии радиолокационного контроля - по 25 км в обе стороны от оси маршрута;
2) при полете по ПВП - в пределах ширины коридора.
Указанные значения истинных безопасных высот (приложение 2) для воздушных судов всех типов должны соблюдаться при полете по схеме захода на посадку до выхода из четвертого разворота. На участке от точки выхода из четвертого разворота до первого разворота высота полета и ширина полосы учета препятствий устанавливаются в соответствии с "Методикой определения минимумов для взлета и посадки воздушных судов гражданской авиации" и указываются в инструкции по производству полетов на данном аэродроме. В случаях, когда по условиям рельефа местности или по другим причинам эти требования выполнить невозможно, применяются специальные схемы захода на посадку, утверждаемые в уполномоченном органе.
125. Полоса учета превышений рельефа местности и искусственных препятствий на ней при расчете безопасной высоты и нижнего безопасного эшелона по воздушным трассам, МВЛ и установленным маршрутам (вне района аэродрома) должна быть при полете по ППП - по 25 км в обе стороны от оси маршрута, а по ПВП - в пределах ширины трассы (МВЛ, установленного маршрута).
126. При полетах по ПВП на горных аэродромах в отдельных случаях для воздушных судов со скоростью полета по кругу 300 км/ч и менее ширины полосы учета рельефа местности и искусственных препятствий на ней может быть сокращена, о чем указывается в инструкции по производству полетов на данном аэродроме.
127. В зоне взлета и посадки ширина полосы учета превышений рельефа местности и искусственных препятствий на ней днем должна быть по 5 км, а ночью - по 10 км в обе стороны от оси маршрута.
128. При полетах по МВЛ и установленным маршрутам ширина полосы учета превышений рельефа местности и искусственных препятствий на ней днем должна быть по 5 км, в горной местности - в пределах ширины МВЛ (установленного маршрута), а ночью - по 25 км в обе стороны от оси маршрута.
129. При выполнении полетов днем в равнинной и холмистой местности при фактической и прогнозируемой высоте нижней границы облаков ниже 150 м и видимости 3000 м и более, для воздушных судов со скоростью полета до 300 км /ч высота искусственных препятствий не учитывается.
130. Перед каждым полетом по ППП:
1) по сборникам аэронавигационной информации (инструкциям по производству полетов в районах аэродромов) определяются высота полета по аэродромному кругу (высота круга), минимальная безопасная высота в районе аэродрома (МБВ) и безопасная высота полета в районе подхода;
2) рассчитывается высота нижнего безопасного эшелона.
3. Предотвращение случаев потери ориентировки и нарушения государственной границы Республики Казахстан
131. Ориентировка считается полностью потерянной, если экипаж по этой причине произвел вынужденную посадку не на аэродроме назначения.
132. Ориентировка считается временно потерянной, если воздушное судно выведено экипажем самостоятельно или с помощью органов ОВД на аэродром назначения.
133. Предотвращение потери ориентировки в полете достигается:
1) качественной подготовкой экипажа к каждому полету;
2) четкой организацией выполнения полетов и управления ими;
3) повышением надежности работы навигационного оборудования воздушных судов и наземных радиотехнических средств;
4) строгим соблюдением правил самолетовождения, высокой ответственностью членов экипажа за качество выполнения полетов.
134. Основными причинами потери ориентировки являются:
1) неудовлетворительная подготовка экипажа (пилота) к полету;
2) нарушение правил самолетовождения вследствие халатности и недисциплинированности экипажа (пилота);
3) неудовлетворительная организация полетов и управления ими;
4) отказ навигационного оборудования воздушного судна в полете.
135. При потере ориентировки экипаж должен:
1) включить сигнал бедствия системы радиолокационного опознавания и передать по радио сигнал "Полюс";
2) доложить органу ОВД о потере ориентировки, остатке топлива и условиях полета;
3) занять наивыгоднейший эшелон для обнаружения воздушного судна радиотехническими средствами и установить режим работы двигателей (двигателя), соответствующий минимальному часовому расходу топлива;
4) применить наиболее рациональные в данных условиях способы восстановления ориентировки, согласуя свои действия с органом ОВД.
136. При потере ориентировки в районе государственной границы экипаж должен немедленно взять курс вглубь территории Республики Казахстан.
Производить маневры для восстановления ориентировки вблизи государственной границы запрещается.
137. Основными способами восстановления ориентировки в зависимости от условий полета являются:
1) определение места воздушного судна прокладкой на карте линий положения, рассчитанных с помощью имеющихся технических средств
2) выход на радионавигационный ориентир;
3) определение местонахождения воздушного судна по данным пеленгования, полученным от радиолокаторов и радиопеленгаторов;
4) в ночном полете выход на световой ориентир или светомаяк, опознаваемый по характеру его работы;
5) выход на характерный линейный или крупный площадной ориентир.
Восстанавливать ориентировку беспорядочным изменением курса следования запрещается.
138. При получении сообщения о потере ориентировки орган ОВД обязан принять необходимые меры для оказания помощи экипажу по восстановлению ориентировки.
139. Если экипаж сообщил о потере ориентировки или воздушное судно не прибыло в пункт назначения в расчетное время, а от смежных районов ОВД не поступили сведения о его местонахождении, орган ОВД обязан немедленно принять меры к розыску воздушного судна, привлекая для этой цели все имеющиеся средства.
Немедленно должны быть включены все наземные технические средства.
По всем каналам связи должно быть организовано внимательное прослушивание радиообмена. Кроме того, должна быть организована передача (без приема подтверждения от корреспондента) необходимых указаний и распоряжений, связанных с дальнейшим выполнением полета экипажем, потерявшим ориентировку.
140. В случае восстановления ориентировки экипаж по согласованию с органом ОВД в зависимости от сложившихся условий (характера задания на полет, метеорологической обстановки, запаса топлива, времени суток и так далее)
может:
1) продолжить полет в пункт назначения;
2) возвратиться на аэродром вылета;
3) совершить вынужденную посадку на ближайшем аэродроме или в другом безопасном месте.
141. Если ориентировку восстановить не удается, командир воздушного судна может:
1) принять все меры к сохранению жизни и здоровья пассажиров, членов экипажа, а также к сохранению воздушного судна и находящегося на нем имущества;
2) произвести посадку на любом аэродроме или на пригодной для этого площадке не дожидаясь полного израсходования топлива и наступления темноты;
3) в ночном полете, если позволяет запас топлива, продержаться в воздухе до рассвета. Если такой возможности нет, произвести посадку на любом аэродроме или на выбранной с воздуха площадке, используя осветительные ракеты.
142. Каждый случай нарушения порядка использования воздушного пространства должен быть тщательно расследован, проанализирован и разобран с командно-летным, летным и диспетчерским составом. По результатам расследования должны быть приняты меры по предотвращению подобных случаев.
Виновные в нарушении порядка использования воздушного пространства по причинам халатности, недисциплинированности, нарушения правил самолетовождения привлекаются к ответственности согласно законодательству Донесения о каждом случае нарушения порядка использования воздушного пространства Республики Казахстан орган ОВД должен направлять в уполномоченный орган в установленном порядке.
4. Предотвращение случаев попадания воздушных судов в зоны опасных метеорологических явлений
143. Предотвращение случаев попадания воздушных судов в зоны опасных метеорологических явлений достигается:
1) тщательным анализом в процессе предполетной подготовки метеорологической обстановки в районе аэродромов взлета, посадки и по маршруту (району) полета;
2) своевременным обнаружением опасных метеорологических явлений в полете как визуально, так и с помощью бортовых (наземных) радиолокационных станций, и принятием мер по их обходу;
3) строгим соблюдением правил полетов в условиях грозовой деятельности в соответствии с требованиями нормативных правовых актов в области гражданской авиации и настоящих Правил.
144. Изменять высоту или маршрут полета в целях обхода опасных метеорологических явлений разрешается только по согласованию с органом ОВД.
145. При возникновении угрозы безопасности полета вследствие попадания воздушного судна в опасные метеорологические явления командир воздушного судна может по согласованию с органом ОВД изменить высоту или маршрут полета для выхода в район, где возможно безопасное продолжение полета.
5. Самолетовождение в особых условиях полета
146. К особым аэронавигационным условиям относятся условия полетов на малых и предельно малых высотах, над малоориентирной местностью, в горной местности, в полярных областях, над водным пространством и в условиях грозовой деятельности.
Надежное и безопасное самолетовождение в особых условиях достигается:
1) соблюдением основных правил самолетовождения;
2) достаточным наземным радиотехническим обеспечением и комплексным применением навигационных средств в полете;
3) умением определять местонахождение воздушного судна и измерять навигационные элементы полета всеми доступными методами;
4) умением вести визуальную ориентировку;
5) своевременным и грамотным применением навигационного оборудования воздушного судна, обеспечивающего наибольшую эффективность самолетовождения в конкретной аэронавигационной обстановке.
6. Самолетовождение на малых и предельно малых высотах
147. Полеты на малых и предельно малых высотах выполняются только визуально, поэтому основным способом контроля пути является визуальная ориентировка в сочетании с применением радиотехнических средств.
148. Условия выполнения полетов на малых и предельно малых высотах характеризуются:
1) затруднением ведения визуальной ориентировки вследствие ограничения обзора местности и увеличения угловых скоростей перемещения ориентиров;
2) затруднением одновременного пилотирования воздушного судна и непрерывного наблюдения экипажем (пилотом) за препятствиями и ориентирами на местности;
3) уменьшением дальности действия радиотехнических средств и видимости наземных светотехнических средств с воздушного судна;
4) увеличением погрешностей магнитных компасов в районах магнитных аномалий.
149. При выполнении полетов на малых и предельно малых высотах необходимо:
1) строго соблюдать правила обеспечения безопасности самолетовождения, особенно в части выдерживания безопасных высот;
2) основное внимание уделять точности выдерживания курса следования, заданной скорости и высоты полета;
3) вести счисление пути, визуально определять местоположение воздушного судна и при необходимости вводить поправки в курс следования, уточнять время прибытия в пункт назначения (посадки);
4) оценивать и уточнять по местным признакам направление и скорость ветра (направление перемещения дыма, пыли и ряби на воде и так далее);
5) по возможности использовать радиотехнические средства для целей
6) постоянно соблюдать правила осмотрительности.
7. Самолетовождение над малоориентирной местностью
150. Выполнение полетов над малоориентирной местностью (тайгой, степью, пустыней, водным пространством, малообжитыми и неисследованными районами) связано с трудностями ведения ориентировки, обусловленными недостатком характерных наземных ориентиров и радиотехнических средств самолетовождения. Поэтому штурманскую подготовку к полетам над малоориентирной местностью необходимо проводить особенно тщательно с использованием имеющихся справочных материалов и пособий, характеризующих район полетов, а также консультаций с экипажами, ранее летавшими над этой местностью.
151. При подготовке к полету по ПВП тщательно изучаются характерные особенности местности, помогающие ведению ориентировки: отдельные балки, овраги и высоты, мелкие населенные пункты, колодцы, высохшие озера, дороги и тропы, а также удаленные боковые ориентиры (вершины гор, большие реки, озера, берега морей, лесозащитные полосы), которые могут быть использованы для визуального пеленгования. На картах уточняются границы распространения барханов, русел рек и высохших озер, пригодных для ведения визуальной ориентировки. При подготовке к полету в трудно опознаваемые с воздуха населенные пункты или объекты маршрут на картах прокладывается на ближайший к ним характерный ориентир, от которого рассчитываются точный курс следования и время полета до пункта назначения. При этом экипаж (пилот)
должен подробно изучить район посадки (объекта), обращая внимание на все признаки, облегчающие выход в пункт назначения и его распознавание.
152. Самолетовождение при полете по ПВП осуществляется с точным выдерживанием расчетного курса следования (периодически уточняется фактический угол сноса на участках маршрута), заданной скорости и высоты полета. Особое внимание уделяется определению путевой скорости.
При полетах вне трасс разрешается, в случае невыхода на контрольный ориентир или в пункт назначения, учитывая запас топлива, отыскать объект, осуществляя полет по прямоугольному маршруту (кругу) вокруг выбранного на местности земного ориентира. Если после 15-20-минутного полета по прямоугольному маршруту (кругу) пункт назначения не будет обнаружен, экипаж (пилот) обязан возвратиться в пункт вылета или уйти на ближайший запасной аэродром.
153. Самолетовождение при полетах по ППП предусматривает строгое выдерживание экипажем расчетного режима полета, периодическое внесение необходимых поправок в курс следования, скорость и высоту полета, комплексное использование имеющихся навигационных средств и систем.
8. Самолетовождение в горной местности
154. Наиболее заметное влияние горной местности на условия самолетовождения проявляется при полетах на малых и средних высотах.
155. Основными особенностями самолетовождения в условиях, когда высота полета близка к высоте пролетаемых гор, являются:
1) ухудшение условий визуальной ориентировки из-за зон закрытия;
2) сокращение дальности действия светотехнических и радионавигационных средств, возникновение "горного эффекта";
3) большая изменчивость погоды и отдельных метеорологических элементов, наличие восходящих и нисходящих потоков воздуха;
4) стесненность маневра в ущельях, сложность обхода зон опасных
5) недостаточная точность топографических карт отдельных малоисследованных районов.
156. При подготовке к полету в горной местности необходимо:
1) тщательно изучить рельеф местности в полосе не менее 50 км в обе стороны от ЛЗП. Особое внимание обратить на господствующие вершины, направления хребтов, ущелий, горных долин и их взаимное расположение;
2) изучить особенности полетов в районах горных аэродромов взлета и посадки. Найти и обозначить на карте места, которые могут быть использованы для вынужденной посадки;
3) нанести ограничительные пеленги господствующих вершин с указанием дальности их действия и предельной высоты;
4) отметить участки ущелий и горных долин, где их ширина не позволяет безопасно выполнить разворот на обратный курс;
5) наметить обходные маршруты на случай встречи с опасными метеорологическими явлениями.
157. Для надежного и безопасного самолетовождения в горной местности экипаж должен постоянно знать свое местонахождение и быть готовым к немедленному изменению режима полета для обеспечения его безопасности:
1) в течение всего полета вести детальную ориентировку в сочетании со счислением пути;
2) использовать для общей ориентировки удаленные характерные вершины;
3) применять полетные карты крупного масштаба;
4) контролировать направление ущелий и горных долин, вдоль которых выполняется полет;
5) постоянно следить за местными признаками изменения погоды;
6) не залетать в ущелья, ширина которых не обеспечивает безопасного разворота и преодоления склонов набором высоты;
7) при потере ориентировки набрать безопасную высоту и приступить к восстановлению ориентировки.
9. Самолетовождение в полярных районах
158. Самолетовождение в полярных районах осуществляется в соответствии с правилами полетов соответствующего государства.
10. Элементы проверки и оценки техники самолетовождения
159. Проверка техники самолетовождения представляет собой комплексную проверку знаний, умений и навыков практической работы члена экипажа (пилота, штурмана) на всех этапах подготовки и выполнения полета в соответствии с требованиями настоящих Правил, технологии работы и РЛЭ. В процессе проверки техники самолетовождения оценивается:
1) знания требований нормативных правовых актов и инструкций в области
2) последовательность, правильность и обоснованность действий проверяемого члена экипажа (пилота, штурмана) на всех этапах подготовки и выполнения полета (в соответствии с требованиями технологии работы и РЛЭ);
3) точность самолетовождения по заданному маршруту и точность выхода на заданный объект (аэродром, посадочную площадку, площадку сброса груза, контрольный ориентир и другие);
4) своевременность, правильность, точность, быстрота определения и расчета навигационных элементов полета.
160. Итоговая оценка техники самолетовождения выставляется проверяющим на основе оценок отдельных элементов проверки, но во всех случаях не может быть выше оценки элементов комплексного использования технических средств.
Результаты проверки техники самолетовождения заносятся в соответствующий раздел летной книжки проверяемого согласно требований ведения летной и штабной документации.
11. Элементы проверки техники самолетовождения
161. При выполнении транспортных полетов по воздушным трассам, МВТ и МВЛ на самолетах 1-3 классов с навигационным пилотажным комплексом (без навигационно-пилотажного комплекса), на самолетах 4 класса и вертолетах всех классов оцениваются следующие элементы техники самолетовождения:
1) предполетная подготовка включающая:
знание аэронавигационной, метеорологической обстановки, требований руководящих документов и инструкций, регламентирующих выполнение предстоящего полета;
знание порядка ведения радиосвязи и способов восстановления ориентировки на различных этапах полета;
выполнение предварительного расчета полета (контроль расчетов АСШР) с заполнением необходимых полетных документов;
выполнение проверки и подготовки навигационного (навигационно- пилотажного) оборудования в соответствии с требованиями РЛЭ;
2) расчет элементов взлета и выполнение маневра отхода:
расчет максимально допустимой взлетной массы для фактических метеорологических условий;
расчет длины сбалансированной взлетной дистанции (если это предусмотрено РЛЭ) и скоростей;
выполнение требований технологии работы при взлете и наборе высоты;
выдерживание установленной схемы выхода из района аэродрома.
3) комплексное использование навигационных средств.
Элементы комплексного использования навигационных средств приведены в приложении 5.
4) определение навигационных элементов полета в приложении 6.
5) расчет элементов и выполнение маневра снижения и захода на посадку:
своевременность и правильность выполнения расчета элементов вертикального маневра и контроль за выдерживанием параметров снижения;
6) своевременность и правильность выполнения расчета элементов захода на посадку и контроль за их выдерживанием;
выполнение требований технологии работы и РЛЭ при снижении и заходе на посадку;
выдерживание установленной схемы снижения и захода на посадку;
6) распределение внимания на этапах полета, ведение осмотрительности (радиоосмотрительности) и взаимодействие с членами экипажа.
162. Проверка техники самолетовождения при выполнении других видов работ производится по элементам, предусмотренным программами подготовки и инструкциями, по соответствующим видам работ.
163. Оценки техники самолетовождения приведены в приложениях 14-16.
12. Заполнение плана полета
164. План полета (флайт план) составляется при выполнении международных полетов и полетов по местным воздушным линиям Республики Казахстан, управление на которых осуществляется органами ОВД, оборудованными автоматизированными системами управления воздушным движением (АС УВД).
Заполненные формы плана полета подаются в органы управления движением воздушных судов гражданской авиации не позднее, чем за 30 минут до вылета.
165. План полета состоит из трех частей. Первая (верхняя) часть плана заполняется диспетчером органа ОВД. Вторая (средняя) и третья (нижняя) части плана заполняются командиром воздушного судна (по его указанию - штурманом, вторым пилотом) или доверенным лицом организации гражданской авиации.
166. При заполнении плана полета необходимо руководствоваться инструкцией по составлению плана полета и инструкцией по применению повторяющихся планов полетов на МВТ и МВЛ.
Образец плана полета приведен в приложениях 10-13.
13. Перечень оборудования комнат для предполетной подготовки экипажей ВС
167. В перечень оборудования комнат для предполетной подготовки экипажей ВС (информационного-консультативного обслуживания экипажей типа "Брифинг") входят:
1) штурманские столы для оформления полетной документации;
2) настенные стенды для размещения информации по безопасности полетов, запретах и ограничениях на воздушных трассах, аэродромах, маршрутах и коридорах пролета государственных границ;
3) образцы повторяющихся планов полета (РПЛ) и образцы заполнения флайт планов (ФПЛ);
4) копия суточного плана полетов аэропорта;
5) информация о плане движения ВС, номера рейсов и бортовые номера воздушных судов, предполагаемой коммерческой загрузке, заправке топливом и месте стоянки ВС;
6) дисплей или телефонный аппарат, обеспечивающий возможность получения фактической погоды или информацию АТИС аэродрома вылета;
7) контрольные часы;
8) календарный справочник моментов восхода и захода солнца.
Дополнительно могут быть папки с предварительно подготовленными планами полетов, альбомы со схемами горных аэродромов, папки с НОТАМ 1 и 2- го класса, перечень телеграфных обозначений пунктов (аэродромов), иностранных аэропортов, тактико-технические данные ВС и другие.
14. Перечень оборудования методических классов
168. В перечень оборудования методических классов входят:
1) штурманские столы;
2) сейф и шкафы для хранения специальных документов, пособий и карт;
3) комплекты штурманского снаряжения;
4) карта аэронавигационной обстановки с границами районов ОВД;
5) карта часовых поясов и магнитных склонений;
6) схемы воздушных зон с интенсивным воздушным движением;
7) образцы подготовленных полетных карт, карт специального назначения, заполненных штурманских бортовых журналов и планов полета;
8) плакаты и пособия по самолетовождению с использованием технических средств (радиотехнических);
9) плакаты и пособия по авиационной метеорологии;
10) схемы и таблицы для расчета элементов захода на посадку по различным системам;
11) перечень основных ключей для выполнения расчетов на навигационной линейке НЛ-10М;
12) специальная литература.
15. Подбор и подготовка полетных карт
169. Подбор и подготовка полетных карт производится в зависимости от характера задания на полет. Однако во всех случаях на полетные карты должны быть нанесены:
1) пункты маршрута (ИПМ, ППМ, КПМ) в виде окружностей диаметром 5-8 мм, а точки пересечения маршрутов с границами ОВД в виде треугольников высотой 2-3 мм;
2) условные изображения взлетно-посадочных полос в виде отрезков, расположенных в окружностях размером 3-6 мм, обозначающих ВПП, в направлении истинных посадочных путевых углов;
3) линии заданного пути и расстояния между пунктами (в разрывах ЛЗП);
4) при выполнении полетов с ортодромическими курсовыми приборами - ортодромические магнитные (истинные) путевые углы (ОМПУ, ОПУ), измеренные от опорных меридианов, и текущие МПУ - начальные (на участках маршрута большой протяженности повторяются при изменении на величину 3-5 ) вдоль ЛЗП со стрелкой в направлении полета;
5) при выполнении полетов с локсодромическими курсовыми приборами - магнитные путевые углы, измеренные от средних меридианов участков маршрута; в этом случае на участках маршрута большой протяженности выбираются характерные контрольные ориентиры через 50-200 км, рядом с которыми указываются новые значения МПУ;
6) доминирующие высоты: в полосе по 50 км в обе стороны от оси маршрута; в районе аэродрома - в радиусе 50 км от КТА (в прямоугольниках черного цвета);
7) значения магнитных склонений в районе аэродрома и на каждом участке маршрута (в окружностях диаметром 8 мм), через 1 ;
8) линии ограничительных рубежей (пеленгов, азимутов) черного цвета;
9) границы районов ОВД и их названия зеленого цвета.
170. На участках маршрута полетов на горные аэродромы наносятся установленные рубежи начала снижения с указанием расстояния до аэродрома и нижнего безопасного эшелона.
171. Профиль рельефа при полетах в горной местности (для самолетов с газотурбинными двигателями на участках снижения и набора высоты, для самолетов с поршневыми двигателями по всему маршруту) в полосе шириной по 25 км в обе стороны от оси маршрута для полетов по ППП и в пределах ширины трассы - для полетов по ПВП и СПВП; профиль наносится на свободном месте полетной карты.
172. Дополнительно в зависимости от характера выполняемого задания на полетные карты наносятся:
1) ОМПУ (ОПУ) от опорных меридианов у каждого ППМ с указанием долготы опорного меридиана или аэродрома вылета (посадки); ОМПУ наносятся рядом с начальным меридианом, МПУ перпендикулярно к ним, а ОПУ - вдоль линии пути в скобках;
2) поправки для коррекции гироскопических курсовых приборов при полете с ортодромическими путевыми углами (в кружках у меридианов, справа от ЛЗП по полету на удобном расстоянии). Значения ОМПУ (ОПУ) участков маршрута, величины поправок и другие данные могут заноситься в специальные таблицы (палетки);
3) аэронавигационные данные, условные обозначения наземных РТС и другая информация, необходимая для выполнения полета;
4) азимутальные круги (секторы) с центрами в точках расположения РТС.
Оцифровка азимутов и расстояний выбирается произвольной, но обеспечивающей необходимую точность определения места воздушного судна (линии положения);
5) расстояния до радиолокационных ориентиров, а вдоль ЛЗП - до ППМ (пунктов обязательного донесения - ПОД).
173. Для полетов на самолетах 4 класса и вертолетов по ПВП и СПВП искусственные препятствия на полетные карты наносятся дробью: в числителе - относительное превышение, в знаменателе - абсолютное. Подбор и подготовка карт специального назначения осуществляются в зависимости от характера выполняемого задания.
На полетную карту наносятся только те ограничительные пеленги, азимуты, рубежи которые ограничивают режим полета по трассам и МВЛ.
174. При подготовке полетных карт для повышения их наглядности рекомендуется наносить:
1) черным цветом - пункты маршрута, ПОД, ЛЗП, расстояния, ОПУ, опорные меридианы, высоты, изображения ВПП, поправки и другие;
2) красным цветом - ОМПУ, МПУ, ограничительные рубежи, пеленги, азимуты, магнитные склонения, азимутальные круги;
3) зеленым цветом - границы районов ОВД и их наименования;
4) желтым цветом - радиолокационные ориентиры.
16. Инженерно-штурманский расчет полета
175. При выполнении особо важных полетов, полетов на предельную дальность, технических рейсов и при открытии новых воздушных линий штурман воздушного судна совместно с инженером организации гражданской авиации производит инженерно-штурманский расчет полета.
176. На основе исходных данных о протяженности маршрута и выбранном режиме полета производится штилевой расчет полета по пунктам, намечаются профиль и режим полета, определяются количество топлива, расход топлива, расход топлива по этапам полета, при пролете контрольных ориентиров и остаток топлива после посадки.
177. После штилевого расчета производится расчет полета с учетом ветра и наличия запасных аэродромов.
В результате инженерно-штурманского расчета определяется скорость ветра, при которой ВС может выполнить предстоящий полет с данным запасом топлива.
Приложение 1 к Правилам по штурманскому обеспечению в гражданской авиации, утвержденным приказом Председателя Комитета гражданской авиации Основные сокращения и условные обозначения, применяемые в воздушной навигации в п
1. Точки и линии
ИПМ - исходный пункт маршрута КО - контрольный ориентир КПМ - конечный пункт маршрута МС - место воздушного судна ППМ - поворотный пункт маршрута РНТ - радионавигационная точка (ориентир)
ТВГ - точка входа в глиссаду ЛЗП - линия заданного пути ЛП - линия положения ЛРА - линия равных азимутов ЛРВ - линия равных высот ЛРП - линия равных пеленгов ЛФП - линия фактического пути РНС - рубеж начала снижения
2. Углы и направления А - азимут Аогр - азимут ограничительный ИК, МК, КК, УК - истинный, магнитный, компасный, условный курсы ОК, ОМК - ортодромические истинный, магнитный курсы ИПУ, МПУ - истинный, магнитный путевые углы ЗИПУ, ФИПУ - заданный, фактический истинный путевые углы ЗМПУ, ФМПУ - заданный, фактический магнитные путевые углы МК , МК - магнитные курсы взлета и посадки ОПУ, ОМПУ - ортодромические истинный, магнитный путевые углы ОЗПУ, ОЗМПУ - ортодромические заданные истинный, магнитный путевые углы ИПО, МПО - истинный и магнитный пеленги ориентира ИПР, МПР - истинный и магнитный пеленги радиостанции ИПС, МПС - истинный и магнитный пеленги самолета ОПО, ОМПО - ортодромические истинный и магнитный пеленги ориентира ОПР, ОМПР - ортодромические истинный и магнитный пеленги радиостанции ОПС, ОМПС - ортодромические истинный и магнитный пеленги самолета ОП, ПП - обратный, прямой пеленги КУО, КУР - курсовые углы ориентира, радиостанции КУО , КУР
- предвычисленные курсовые углы ориентира, ПРЕД УС, УВ, КУВ - угол сноса, угол ветра, курсовой угол ветра БУ - боковое уклонение ПК, ДП - поправка и дополнительная поправка курса УНГ - угол наклона глиссады УР - угол разворота В - угол крена Q - угол схождения меридианов ф,л - широта, долгота
- вариация
- азимутальная поправка а
- девиация к
- магнитное склонение м
- радиодевиация р га
- уход курсового гироагрегата (гироскопа)
3. Скорости, расстояния, высоты V
- истинная воздушная скорость ист
- приборная скорость пр p V - вертикальная скорость W - путевая скорость W - угловая скорость разворота ГД - горизонтальная дальность НД - наклонная дальность S - расстояние между двумя точками ЛБУ - линейное боковое уклонение ЛУР - линейное упреждение разворота R - радиус разворота S
- удаление точки входа в глиссаду (от торца ВПП)
твг
H
- абсолютная высота (относительно уровня моря)
абс
- истинная высота
H - относительная высота
- высота аэродрома относительно уровня моря аэр
- абсолютная высота наивысшей точки рельефа рел местности преп местности с учетом высоты искусственных препятствий
- безопасная истинная высота без.ист
- безопасная высота по давлению 760 мм рт.ст.
без.760 для полета по маршруту без.подх для полета в районе аэродрома (подхода)
- безопасная высота для полета ниже нижнего эшелона без.прив
- высота безопасного нижнего эшелона для полета по без.эш маршруту (участкам маршрута)
МБВ - минимальная безопасная высота
- высота нижнего эшелона зоны ожидания 760 ниж ВПР - высота принятия решения
- высота перехода пер
- высота эшелона перехода эш.пер
- высота круга кр
- высота точки входа в глиссаду д H - высота пролета ДПРМ Hб - высота пролета БПРМ
- исходная высота начала маневра снижения и захода исх на посадку
- аэродинамическая поправка высотомера
- инструментальная поправка высотомера инстр H - методическая температурная поправка высотомера t н
4. Направление и скорость ветра б - направление ветра (метеорологическое)
б - направление ветра (навигационное)
б - направление ветра у земли б
- направление ветра на высоте 100 м относительно уровня аэродрома
- направление ветра на высоте круга U - скорость ветра U - скорость ветра у земли U
- скорость ветра на высоте 100 м относительно
- скорость ветра на высоте круга, л U , U , U - боковая, встречная, попутная составляющие скорости ветра Uэ - эквивалентный ветер
5. Элементы времени
Т - фиксированный момент времени t - промежуток времени Т - время летнее Т - местное (гражданское) время Т
- гринвичское время гр Т - поясное время t - время полета
- время разворота раз
- время снижения сн
- время набора высоты наб ч x N - номер часового пояса U - поправка хронометра W - суточный ход часов
6. Метеорологические элементы P - атмосферное давление на уровне ВПП аэродрома P
- атмосферное давление на аэродроме, приведенное к 0 прив уровню моря
- минимальное атмосферное давление по маршруту прив. мин (участку) полета, приведенное к уровню моря P - атмосферное давление на высоте t - температура у земли t - температура на высоте
- средняя температура слоя воздуха ср cp t +t t =
- вертикальный температурный градиент град
7. Элементы, связанные с топливом Q - общее количество топлива Q
- аэронавигационный запас топлива АНЗ
8. Условные обозначения на радионавигационных и полетных картах * - государственная граница * - граница района УВД (РУВД)
9. На радиолокационных картах * - с ОПРС * - без ОПРС * - контрольный ориентир (в том числе ППМ, не являющийся пунктом обязательного донесения * - наземный маяк РСБН * - радиовещательная станция (РВС)
* - автоматический радиопеленгатор (АРП)
* - магнитное склонение в районе аэродрома * - линия заданного пути с указанием МПУ и расстояния * - участок воздушной трассы (маршрута с односторонним движением)
* - спрямленный маршрут с указанием МПУ и расстояния * - траверз контрольного ориентира с указанием расстояния до ЛЗП и расстояния до ППМ * - пункт обязательного донесения на границе районов УВД с указанием расстояний до ППМ * - наземная радиолокационная станция (РЛС) на аэродроме (в пункте УВД)
* - ограничительный пеленг (азимут)
* - рубеж начала снижения (РНС) с указанием расстояния от аэродрома посадки и нижнего безопасного эшелона полета
10. На полетных картах * - аэродром (с указанием направления ВПП) на полетной карте * - поворотный пункт маршрута (в том числе ПОД) на полетной карте * - линия заданного пути с указанием ОПУ, ОМПУ на участке, расстояния и точки пересечения маршрута с границей РУВД (ПОД) на полетной карте * - азимутальный круг на полетной карте * - отметка абсолютной высоты рельефа, максимальной для данного участка маршрута и находящейся в пределах установленной полосы учета * - линия связи * - ЛЭП (35 - высота опор)
* - нефтепровод
* - газопровод
11. Линии положения
* - линия пеленга от ориентира на воздушное судно (время определения)
* - линия радиопеленга от РНТ на воздушное судно (время 8,36)
* - линия равных высот (время 14.06)
12. Отметки места воздушного судна * - определенно визуально (время 12.15)
* - определенного счислением и прокладкой пути (в том числе с помощью навигационных вычислительных устройств)
* - определенного прокладкой линий положения, полученных с помощью навигационных средств * - сообщенного с земли (в том числе по запросу экипажа)
Приложение 2
Инженерно-штурманский расчет полета Самолет ________ Дата вылета __________ тип, N Исходные данные Масса снар.с-та ___________ кг.
Топливо ___________________ кг.
Масло _____________________ кг.
Жидкость __________________ кг.
Буфет _____________________ кг.
Бытовое оборуд.____________ кг.
Служ. оборуд. _____________ кг.
Запчасти __________________ кг.
Неприкосн. запас___________ кг.
Плавсредства ______________ кг.
Экипаж _______ чел. _______ кг.
Пассажиры _____чел. _______ кг.
Груз и багаж ______________ кг.
Взлетная масса ____________ кг.
См. бумажный вариант
Ветер | Время | Остаток км./ч | полета, | топлива | ч.мин. | кг.
Пункты пролета _____________________________________ Общее расстояние ___________________________________ Расстояние по участкам _____________________________ Пройденное расстояние_______________________________ Время полета по участкам ___________________________ Скорость V пр ______________________________________ Скорость V ист._____________________________________ Скорость W__________________________________________ Часовой расход топлива _____________________________ Остаток топлива ____________________________________ Полетная масса _____________________________________ Командир ВС ___________ Штурман ______________ "___"_________19___г. Инженер отряда _______ Приложение 3 Установленные истинные безопасные высоты полетов по ППП и ПВП Скорость полета (истинная), км./ч | Безопасная высота | Полета (истинная), м | По ППП по ПВП В зоне взлета и посадки 300 и менее (по кругу) 300 100 Более 300 (по кругу) 300 200 В районе подхода, по воздушным трассам, МВЛ и установленным маршрутам а) в равнинной и холмистой местности и над водным пространством:
300 и менее 600 100
От 301 до 550 600 200 Более 550 600 б) в горной местности (горы 2000 м и менее):
550 и менее 900 300
Более 550 900 в) в горной местности (горы выше 2000 м):
550 и менее 900 600
Приложение 4
Расчеты по формулам.
1. Расчет высоты полета на высоте круга для включения в инструкцию по производству полетов в районе аэродрома и сборники аэронавигационной информации производится по формуле:
Нкр = Нбез.ист. + /\ Нрел - /\ Ht где Н без.ист - установленное значение истинной безопасной высоты полета в зоне взлета и посадки в метрах;
/\ Н рел - высота наивысшей точки рельефа местности с учетом искусственных препятствий относительно уровня аэродрома в пределах установленной ширины полосы в метрах;
/\ Ht - методическая температурная поправка высотомера, определяемая для минимальной температуры на аэродроме по многолетним наблюдениям с помощью навигационной линейки или по формуле:
tо - 15
Н =--------Ниспр, где to - минимальная температура на аэродроме по многолетним наблюдениям, градусах;
Ниспр=Нбез.ист. + /\ Нрел, Полученная в результате расчета Нкр округляется в сторону увеличения до значения, кратного 100 метрам.
2. Расчет минимальной безопасной высоты в районе аэродрома (МБВ) для включения в инструкцию по производству полетов в районе аэродрома и сборники аэронавигационной информации производится по формуле:
МБВ=300+ /\ Нрел - /\ Ht где Нрел - высота наивысшей точки рельефа местности с учетом искусственных препятствий относительно уровня порога ВПП по направлению захода на посадку в метрах;
/\ Ht - методическая температурная поправка высотомера, определяемая для минимальной температуры на аэродроме по многолетним наблюдениям с помощью навигационной линейки или по формуле:
где to - минимальная температура на аэродроме по многолетним наблюдениям в градусах, Н испр = 300 + /\ Нрел.
Полученная в результате расчета МБВ округляется в сторону увеличения до значений, кратных 10 метрам.
Если разница в высотах рельефа местности с учетом искусственных препятствий на ней не превышает 100 метров, МБВ устанавливается единой для всего района аэродрома. При большей разнице высот район аэродрома делится на секторы, и для каждого сектора устанавливается своя МБВ.
3. Расчет безопасной высоты полета в районе подхода для включения в инструкцию по производству полетов в районе аэродрома и сборники аэронавигационной информации производится по формулам:
Нбез.подх.=Нбез.ист.+Нрел. - /\ Ht+ (760 - Рприв.аэр)11 Нбез.подх.=Нбез.ист. + Нрел. - /\ Ht+ (1013,2 - Рприв.аэр.)8,25 где Нбез.ист. - установленное значение истинной безопасной высоты в районе подхода в метрах;
Нрел - абсолютная высота наивысшей точки рельефа местности с учетом высоты искусственных препятствий на ней в пределах установленной ширины полосы в метрах;
/\ Ht - методическая температурная поправка высотомера, определяемая для минимальной температуры на аэродроме по многолетним наблюдениям с где tо - минимальная температура на аэродроме по многолетним наблюдениям в градусах;
Ниспр=Нбез.ист.+Нрел
Р прив.аэр. - минимальное атмосферное давление на аэродроме по многолетним наблюдениям; приведенное к уровню моря. Рассчитывается по формуле:
Наэр
Рприв.аэр.= 11 + Pаэр или Рприв.аэр. = 8,25 + Раэр где Наэр- превышение аэродрома относительно уровня моря в метрах;
Раэр - минимальное атмосферное давление на уровне ВПП аэродрома по многолетним наблюдениям, миллиметров ртутного столба (мбар).
Полученная в результате расчета Нбез.подх. округляется в сторону увеличения до значения, кратного 10 метрам.
Нбез.подх. - устанавливается для каждого коридора в районе данного аэродрома.
4. Высота нижнего безопасного эшелона определяется путем расчета безопасной высоты полета по атмосферному давлению 760 миллиметров ртутного столба (1013,2 мбар) последующим увеличением полученного значения до высоты ближайшего попутного эшелона.
Расчет безопасной высоты полета по давлению 760 миллиметров ртутного столба (1013,2 мбар) производится по формулам:
Нбез760=Нбез.ист.+Нрел.- /\ Нt+(760-Рприв.мин.)11 Нбез1013,2=Нбез.ист.+Нрел.- /\ Ht+(1013,2-Рприв.мин.)8,25 где Нбез.ист. - установленное значение истинной безопасной высоты полета в метрах;
Нрел - абсолютная высота наивысшей точки рельефа местности с учетом высоты искусственных препятствий на ней в пределах установленной ширины Рприв.мин.- минимальное атмосферное давление по маршруту (участку)
полета, приведенное к уровню моря, миллиметров ртутного столба (мбар);
/\ Ht - методическая температурная поправка высотомера, определенная по навигационной линейке или по формуле:
где tо - минимальная температура по маршруту (участку) полета в градусах;
Ниспр. = Нбез.ист. + Нрел
5. Перед каждым полетом по ПВП (СПВП) рассчитываются:
1) безопасная высота в районе аэродрома при полете ниже нижнего эшелона;
2) безопасная высота полета по маршруту (району авиационных работ)
ниже нижнего эшелона;
3) высота нижнего безопасного эшелона.
6. Расчет безопасной высоты в районе аэродрома (по давлению аэродрома)
при полете ниже нижнего эшелона производится по формуле:
Нбез.аэр.=Нбез.ист.+ /\ Нпреп.- /\ Ht где Нбез.ист.- установленное значение истинной безопасной высоты полета /\ Нпреп - высота наивысшей точки рельефа местности с учетом естественных препятствий на ней относительно уровня аэродрома. Высота искусственных препятствий учитывается в Н преп при скорости полета более 300 км/ч, а в горной местности - во всех случаях независимо от скорости полета в пределах установленной ширины полосы в метрах;
/\ Ht - методическая температурная поправка высотомера, определенная по Н =--------Н испр, где tо - фактическая температура на аэродроме по многолетним Ниспр. = Нбез.ист. + /\ Нпреп
7. Расчет безопасной высоты полета по маршруту, району авиационных работ (по минимальному приведенному давлению) ниже нижнего эшелона производится по формуле:
Нбез.прив.=Нбез.ист.+Нпреп.- /\ Ht где Нбез.ист. - установленное значение истинной безопасной высоты полета Нпреп.- абсолютная высота наивысшей точки рельефа местности с учетом естественных препятствий на ней. Высота искусственных препятствий учитывается в "Н преп." при скорости полета более 300 км/ч, а в горной местности - во всех случаях независимо от скорости полета в пределах /\ Ht - методическая температурная поправка высотомера, определяемая по навигационной линейке или по формуле где tо - фактическая температура на аэродроме взлета или посадки (меньшая из них) в градусах Ниспр. = Нбез.ист. + Нпреп
8. При расчете безопасной высоты для полетов по ПВП ниже нижнего эшелона по маршруту и в районе аэродрома в равнинной и холмистой местности высота искусственных препятствий не учитывается, если скорость полета не превышает 300 км/ч. Экипаж обязан обходить искусственные препятствия визуально на удалении не менее 500 м.
При полетах по ПВП в горной местности высота искусственных препятствий для расчета безопасной высоты учитывается независимо от скорости полета.
Учет высоты искусственных препятствий при расчете безопасных высот полета по специальным ПВП производится в соответствии с приложением 3 настоящих Правил.
9. При выполнении полета экипаж обязан учитывать поправки высотомеров в соответствии с требованиями Единой методики ввода поправок.
Приложение 5
Установленные истинные безопасные высоты полета по специальным ПВП Вид полетов | Местность |Безопасная высота (истинная),м | | Днем | Ночью Срочные полеты по Равнинная и обслуживанию холмистая 50 250 организации здравоохранения, поисково- спасательные работы и тренировочные Горная 300 - полеты Полеты транспортные Равнинная и и по авиационным холмистая - 400 работам Приложение 6 к Правилам по штурманскому обеспечению в гражданской авиации, утвержденным приказом оот 29 апреля 2003 года N 191 На самолетах 1-3 класса |На самолетах 4 класса и
------------------------------------------ |вертолетов всех классов С навигационно- | Без навигационно- | пилотажным | пилотажного | комплексом | комплекса |
1) знание методов самолетовождения, способов применения и особенностей эксплуатации навигационных средств (систем) в полете
2) умение выбирать в конкретной обстановке основные и вспомогательные методы и средства навигации, которые в сложившихся условиях полета обеспечат наибольшую точность, надежность и безопасность самолетовождения
3) практическое |1) практическое |3) ведение визуальной применение в полете |применение в полете |ориентировки, штурман- навигационно- |навигационной авто- |ский глазомер;
пилотажного комплекса|номной системы (НАС):| (НПК)-своевременность|2) своевременность и | и правильность выбора|правильность выбора | режима работы НПК; |режима работы (ДИСС -|
-своевременность и |АНУ); | правильность |-своевременность и | установки исходных |правильность установ-| данных; |ки исходных данных; |
-выбор оптимальных |выбор оптимальных | интервалов коррекции |интервалов, способов | счисленных координат |коррекции счисленных | и выполнение коррек- |координат и выполне- | ций (автоматической, |ние коррекции; | ручной); | |
- своевременность | | обнаружения неисправ-| | ностей в работе НПК; | | порядок действий при | | отказе НПК; | |
4) практическое применение в полете 4) практическое курсовых (магнитных, гиромагнитных, применение в полете гироскопических) приборов, бортовых РЛС, курсовых приборов, АРК, РСБН, инерциальных систем, наземных АРК наземных радио- технических средств самолетовождения и технических средств УВД для контроля пути; самолетовождения и УВД для контроля пути;
5) своевременность и правильность обнаружения отказов в работе навигационных средств обоснованность и правильность действий при отказах;
6) своевременность обнаружения (визуально или с помощью технических средств) опасных метеорологических явлений и выполнения маневра для их обхода
4) определение навигационных элементов полета:
На самолетах 1-3 класса | На самолетах 4 класса
-------------------------------------------| и вертолетов всех
7)С навигационно- |Без навигационно- | классов пилотажным комплексом|пилотажного комплекса|
1) знание способов |1) знание способов определения навигационных определения навигаци-|элементов с помощью бортовых и наземных онных элементов |технических средств самолетовождения;
полета в случае |2) выбор наиболее точных и оперативных отказа НПК |способов определения навигационных элементов |в конкретных условиях полета;
|3) точность и оперативность определения |навигационных элементов:
| - с помощью технических средств;
| - визуально;
| - умение производить расчеты в уме.
Приложение N 7
Образец типовой палетки экипажа ВС по МВТ (контроль полета по маршруту)
ALMATY-SEOUL S- 4666 В =43 Связь| РТС | МАРШРУТ |iimpo|долго| МПУ| МПУ| П | 8уч |Sy6 | R
132.8 112.1 ALM ALMATY 43.21 77.02 50 93 0.0 44 4666 50 370 KI KIRBALTAB 43.35 77.29 112 155 -0 251 4622 112
119.3 REVKI 42.33 80.13 104 148 -2 247 4371 102
114.5 КСА KUGA 41.43 83.00 47 91 -5 439 4124 52
115.7 URC URUMGI 43.54 87.28 43 87 -8 50 3685 51
116.3 FKG FLKANG 44.10 87.59 95 137 -8 482 3635 103
115.1 НМТ НАМ1 42.50 93.39 113 156 -14 168 3153 127 132,8 NUKTI 41.53 95.14 113 156 -15 347 2985 128 1 20.
95 114.5 CHW JIUGUAN 39^1 98.21 78 121 -18 386 2638 96 363 DY YABRAI 39.24 102.49 52 95 -23 372 2252 75
133.7 113.5 DKO DENGKOU 40.19 107.00 59 102 -27 256 1880 86
125.9 117.3 BAV BAOTOU 40.34 10.00 65 10S -20 212 1624 85
133.2 282 SZ L1ANCHE 40-32 12 29 66 109 -33 136 1412 99 264 ZN TIANZHEN 40.26 14.05 64 107 -34 119 1276 98 360 KM HUAILAI 40.24 15.29 64 107 -35 107 1157 99
113.6 HUR HUAIROU 40-20 16.45 144 186 -36 115 1050 180 280 VM SH1GEZHU 39.18 16.54 153 196 -36 13 935 189 OKTON 39.11 16.53 72 115 -36 41 922 108
112.1 TAJ TIANJIN 39.06 17.21 71 114 -37 231 881 108
123.2 ANRAT 38ЛО 19.58 70 113 -38 105 650 108 MAKNO 38-28 121.09 69 112 -39 119 545 108
128.15 SANKO 38J4 122.28 100 343 -40 106 426 140 DONVO 37.34 123.20 92 135 -40 74 320 132
122.4 AGAVO 37.10 124-00 47 90 -42 37 246 89
132.2 GONAV 37.13 124.25 49 92 -42 111 209 91 NOPIK 37.19 125.39 48 92 -43 11 98 91 POPPI 37.20 125.47 48 92 -43 28 87 91 SEPLA 37.21 126.06 73 117 -43 28 59 116 STAIN 37.16 126.24 72 116 -43 7 31 115 MIROU 37.15 126.28 316 01 -43 24 24 00 INCHON 37.28 126.26 -44 Приложение N 8 План полета Приложение N 9 Образец подготовки полетных карт для самолетов 1-3-го класса Приложение N 10 Образец подготовки полетной карты для самолетов 4-го класса и вертолетов всех типов Приложение N 11 Образец штурманского бортового журнала Приложение N 12 Приложение N 13 Образец барограммы При расшифровке барограммы определяются следующие основные параметры:
1) высота полета;
2) фактическое время полета;
3) средняя путевая скорость по участкам трассы;
4) характер пилотирования по выдерживанию заданной высоты
5) возможные факты сокрытия экипажем вынужденных посадок, увеличения (уменьшения) времени полета, потери ориентировки и других нарушений установленного режима полета.
Расшифровка барограмм производится в соответствии с методикой расшифровки барограмм самописцев АД-2.
Приложение N 14
Оценка техники самолетовождения Элементы проверки| пять | четыре | три техники | | | самолетовождения | | |
1. Предполетная Соблюдение Выполнение Упущения в подготовка: технологической установленного выполнении последователь- объема операций установленного ности выполнения с необоснован- объема опера- установленного ными отклонения- ций и наруше- объема операций, ми от технологи- ния техноло- предусмотренных ческой после- гической технологией довательности последователь- работы и РЛЭ ности
2. Расчет элемен- Своевременное и Своевременное Несвоевремен- тов выполнении точное выполнение выполнение ное (медлен- маневра отхода современных необходимых ное)выполнение расчетов расчетов с ошиб- необходимых ками, вовремя расчетов с обнаруженными ошибками, и устраненными обнаруженными самим проверяе- и устраненными мым проверяющим
3. Комплексное Обоснованный Недостаточно Неумение выби- использование выбор основных и обоснованный рать основные технических вспомогательных выбор основных и и вспомога- средств методов и средств вспомогательных тельные методы самолето- навигации на всех методов и сред- и средства вождения этапах полета с ств навигации; навигации;
учетом конкретных применение в необоснованное условий; полете бортовых применение безошибочное и наземных тех- лишь одного применение в нических средств метода или полете бортовых с ошибками, вов- средства нави- и наземных техни- ремя обнаружен- гации;
ческих средств ными и устранен- применение для цепей само- ными самим про- бортовых и летовождения; веряемым; свое- наземных тех- своевременное и временное обна- нических правильное обна- ружение неис- средств с ружение неисправ- правностей, но ошибками, ностей; обосно- недостаточно обнаруженными ванные и правиль- четкое знание и устраненными ные действия при порядка действий проверяющим;
отказах навига- при отказах несвоевремен- ционно-пилотаж- навигационного ное обнаруже- ного оборудования оборудования ние неисправ- ностей;
удовлетвори- тельные зна- ния порядка действий при отказах нави- гационного оборудования Визуальная Точное Определение МС Определение ориентировка определение МС; путем сличения МС путем Оценивается быстрое и карты с местнос- сличения карты дополнительно точное сличение тью с ошибками, с местностью к пункту 3 карты с проле- вовремя обнару- с ошибками, только для таемой местнос- женными и устра- выявленными самолетов 4-го тью ненными самим проверяющим и класса и верто- проверяемым устраненными летов всех проверяемым классов (не более трех случаев)
4. Определение Четкое знание Недостаточное Удовлетвори- навигационных всех способов знание способов тельное зна- элементов: определения определения ние практи- Для самолетов с навигационных навигационных ческих спосо- НПК элементов полета элементов в бов определе- в случаях отказов случаях отказов ния навига- НПК; обоснованное НПК; внесение ционных эле- и своевременное поправок в опре- ментов;
внесение поправок деляемые навига- расчет времени в определяемые ционные элементы пролета конт- навигационные и расчетное рольных ориен- элементы и рас- время пролета тиров с ошиб- четное время про- контрольных ками, обнару- лета контрольных ориентиров с женными и ориентиров ошибками, устраненными вовремя обна- проверяющим, руженными и а также нео- устраненными боснованное и самим проверяе- несвоевремен- мым ное внесение необходимых поправок Для самолетов, Четкое знание Недостаточное Удовлетвори- не оборудованных всех способов знание способов тельное зна- НПК, самолетов определения нави- определения ние способов 4-го класса и гационных элемен- навигационных определения вертолетов всех тов с помощью элементов и рас- навигационных классов бортовых и назем- четов; элементов, ных технических своевременное выполнение средств; внесение необ- навигационных своевременное и ходимых попра- расчетов с правильное выпол- вок ошибками и нение необходимых устраненными навигационных проверяющим, расчетов; а также не- o обоснованное и обоснованное правильное внесе- и несвоевре- ние поправок в менное внесе- определяемые ние необходи- навигационные мых поправок.
элементы и расчеты
Дополнительно Правильная визу- Визуальная Удовлетвори- к пунктам 1,2,3 альная оценка оценка навига- тельные навыки навигационных ционых элемен- визуальной элементов, тов и выполне- оценки навига- быстрое выполне- ние расчетов в ционых элемен- ние навигацион- уме с ошибками, тов и выполне- ных расчетов вовремя обнару- ние необходи- в уме женными и устра- мых расчетов ненными самим в уме проверяемым УС +/-1 +/-2 +/-3 W, Vист +/-10км/ч +/-20км/ч +/-30км/ч Направление и до +/-10 +/-20 +/-20 скорость ветра +/-10 км/ч +/-20км/ч +/-20 км/ч Определение МС 5 км 10 км 20 км по бортовым РТС (радиальное отклонение)
Расчет времени до +/-1 мин +/-2 мин +/-3 мин пролета КО и прилета в пункт назначения для самолетов 1 и 2-го класса Для экипажей До +/-2 мин +/-3 мин +/-5 мин 3 и 4-го класса и вертолетов всех классов
5. Расчет Своевременное Выполнение Несвоевремен- элементов и и правильное расчета элементов ное выполне- выполнение маневра выполнение снижения и захода ние расчета снижения и захода расчета элемен- на посадку, элементов на посадку: тов снижения и активный контроль снижения и захода на за их выдержи- захода на посадку, актив- ванием, выполне- посадку, пас- ный контроль за ние требований сивный конт- их выдерживанием технологий работы роль за их с обоснованным, и РЛЭ, выдержива- выдержива- правильным и ние установленной нием,наруше- своевременным схемы с ошибками ние требова- внесением и отклонениями, ний, техноло- необходимых вовремя обнару- гии работы и поправок, стро- женными и устра- РЛЭ, выдержи- гое выполнение ненными самим вание уста- требований проверяемым новленной технологии схемы с отк- работы и РЛЭ, лонениями, выдерживание обнаруженны- установленной ми и устран- схемы снижения ными прове- и захода на ряющим посадку
6. Распределение Правильное и Правильное, но Неправильное внимания на этапах четкое распре- недостаточно распределение полета, ведение деление внимания четкое распреде- внимания, осмотрительности на всех этапах ление внимания удовлетвори- (радиоосмотритель- подготовки и на всех этапах тельные ности) и взаимо- выполнения подготовки и навыки веде- действие с членами полета выполнения ния осмотри- экипажа полета тельности и взаимодейст- вия с члена- ми экипажа на отдельных этапах полета Приложение N 15 Акт проверки техники самолетовождения Штурмана (пилота)_________ класса _________ организация _______________ Фамилия, имя, отчество ___________________________ на воздушном судне _______________________________ Занимаемая должность _____________________________ Маршрут полета ___________________________________ Дата проверки ___________________________________ Продолжительность полета ______ из них ночью______ Элементы подготовки Оценка
1. Предполетная подготовка ______________________
2. Расчет элементов взлета и выполнение маневра выхода из района аэродрома (зоны)
3. Комплексное использование навигационных средств самолетовождения
4. Определение навигационных элементов полета Расчет элементов и выполнение маневра снижения и захода на посадку
6. Распределение внимания на этапах полета, ведение осмотрительности (радиоосмотрительности)
7. Взаимодействие с членами экипажа Выводы проверяющего ___________________________________________ "____"________200_г. Должность_______________ Подпись ________________ Приложение N 16 Табель бортового штурманского снаряжения Для экипажей самолетов | Для экипажей самолетов 1, 2, 3-го класса | 4-го класса вертолетов Наименование Наименование Портфель для карт, штурманского Портфель для карт, штурманского снаряжения и полетной снаряжения и полетной документации документации Навигационная линейка Планшет (картодержатель)
(калькулятор)
Масштабная линейка Навигационная линейка Транспортир Масштабная линейка Справочный материал Траспортир (графики и таблицы)