Қазақша:
Маслихат Алматинской области Алматы облысының мәслихаты Алматы облыстық мәслихатының 2002 жылғы 26 желтоқсандағы № 31-161 шешімі. Алматы облыстық Әділет басқармасында 2003 жылғы 12 ақпанда № 1011 тіркелді. Күші жойылды - Алматы облыстық мәслихатының 2011 жылғы 14 қаңтардағы № 41-234 шешімімен "Алматы облысының 2010 жылға дейінгі кезеңге арналған экологиялық бағдарламасы" және табиғат қорғау шаралары мен ғылыми зерттеу жұмыстарының 2003 жылға арналған жоспары туралы
1. "Алматы облысының 2010 жылға дейінгі кезеңге арналған экологиялық бағдарламасы" N 1 қосымшаға сәйкес бекітілсін.
2. Табиғат қорғау шаралары мен ғылыми-зерттеу жұмыстарының 2003 жылға арналған жоспары N 2 қосымшаға сәйкес бекітілсін.
3. Жоғарыда аталған бағдарламаны жүзеге асыру мақсатында аудандар мен қалалардың әкімдеріне, облыстық басқарма, комитет, департаменттердің басшыларына өз жұмыстарында әрбір ведомстволық бағыныстағы кәсіпорындар бойынша табиғат қорғау ахуалын терең зерделеу осы бағыттағы жұмыстардың нақты шараларын жүзеге асыру, басшылар мен селолық округ әкімдерінің оларды сөзсіз орындауға деген жауапкершілігін арттыру ұсынылсын.
4. Осы шешімнің орындалуын бақылау облыстық мәслихаттың аграрлық мәселелер және экология жөніндегі тұрақты комиссиясына (А.Зияданов), облыс Әкімінің орынбасары (А.Тойбаев) жүктелсін.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Облыстық мәслихат сессиясының Төрағасы С. Шурегеев Облыстық мәслихат Хатшысы Е. Жүнісбеков 2002 жылғы 26 желтоқсандағы N 31-161 шешiмiне N 1 қосымша Алматы облысының 2010 жылғы кезеңіне дейінгі экологиялық бағдарламасы Алматы - 2001 КІРІСПЕ Алматы облысы ол экономиканы жоғары деңгейде дамытуға әлеуетті ықпал ететін табиғи ресурстары бай аймақ. Алайда, тарихи қалыптасқан жалпы республикадағы сияқты, алматы облысында да табиғат пайдаланудың ресурстық - шикізаттық және бірдақылдық жүйесі, шаруашылық жүргізудің ұлттық дәстүрлерін, табиғи жағдайларын ескермей жүзеге асыру көптеген экологиялық проблемалардың туындауына әкеліп соқтырды.
Нарықтық экономикаға көшу кезеңін бастарынан өткерген елдердің тәжірибесі және аймақтың әлеуметтік - экономикалық және экологиялық жағдайын талдау, облыста осы міндеттерді шешудің мүмкіндіктері бар екендіктерін көрсетіп берді:
- құқықтық-нормативтік базаны жетілдіру процесі жүріп жатыр;
- жергілікті өзін-өзі басқару рөлі күшеюде;
табиғат қорғау қызметін экономикалық ынталандырудың және ресурстарды сақтау резервтерінің болашағы бар;
- жаңа технологиялар үшін жағдайлар жасалуда;
- экологиялық білім процесі жетілдірілуде.
Осыларды және басқа да табиғат қорғау қызметін ынталандырудың алғышарттары аймақты теңдестірілген түрде тұрақты дамытуға мүмкіндік беріп, халықтың өмір сүруіне қолайлы жағдайлар жасауды қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасындағы табиғат қорғау жұмыстарын ұйымдастыру практикасы, сондай-ақ басқа елдердің тәжірибесі көрсеткендей, республика аймақтарында халықтың денсаулығы мен табиғатты қорғау жөніндегі қызметтің негізгі бағыттары нақтыланған маңызды құжаттардың бірі - қоршаған ортаны қорғаудың аймақтық кешенді бағдарламалары болып табылады.
Экологиялық бағдарлама ол бұрынғы атқарылған қызметтің экологиялық зардабын кешенді анықтауға және ақтаушы шаралар кешенін өткізуге арналған негіз дайындауға бағытталған экологиялық аудит болып табылады. Ол төмендегідей құжаттарды қамтиды: облыс немесе қала аумағындағы географиялық, климаттық, табиғи ресурстық, әлеуметтік- экономикалық жағдайларды талдау; экологиялық жағдайға баға беріледі; нақты шаралары, олардың мақсаттары мен міндеттері, орындалу мерзімдері, негізгі мүмкін болатын орындаушыларды және қаржыландырудың көздері көрсетілген таяудағы 3-5 жылға және келешекке табиғат қорғау қызметінің негізгі бағыттары анықталады.
Алматы облысының табиғи ортасы энергетика кәсіпорындарының, өндіруші және өңдеуші кәсіпорындардың, аграрлық кешеннің жоғары техногендік жүктемесін басынан өткеруде. Бірқатар аудандарда өте қолайсыз экологиялық жағдай қалыптасты. Осы жағдайдың ең қауіпті көрінісі - шөлдену, топырақ қабатының нашарлауы, су ресурстарының ластануы мен таусылуы, биологиялық әркелкіліктің бұзылуы мен қысқаруы. Орын алған жағдайды, қалыптасқан түрлі экологиялық проблемаларды шешу бірнеше жылдарды және қаржылық қаражатты қажет етеді. Қаржылық ресурстарды тиімді де ұтымды пайдалану үшін аймақтағы табиғат қорғау қызметінің стратегиясын және басымдық бағыттарын анықтау қажет.
Алматы облысының 2010 жылға дейінгі кезеңдегі экологиялық бағдарламасы Алматы облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасының 2002 жылғы 15-тамыздағы шартының негіздегі тапсырмалары бойынша орындалуда.
Бағдарламаны әзірлеу кезінде төмендегі құжаттар негізге алынды: Республика Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қазақстан халқына жолдауының негізгі мазмұнын құрайтын Қазақстан Республикасын 2030 жылғы кезеңге дейін дамытудың негізгі стратегиялық бағыттары;
Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздік концепциясының Ережесі; Қазақстан Республикасындағы табиғат қорғау стратегиясының қызметі;
Қазақстан Республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы" Заңы және тағы басқа да соңғы уақытта қабылданған табиғатты қорғау туралы заңдар.
Бағдарламаны жасау кезінде міндетті түрде аймақты дамытудың әлеуметтік- экономикалық маңызды бағыттары ескерілді.
Алматы облысының экологиялық бағдарламасының жауапты әзірлеушісі "Экон" ғылыми-өндірістік орталығы болып табылады. Жеке бөлімдерді жасауға ҚР ұлттық академиясының, Гидромониторинг АҚ-ң,Қоршаған орта мен климат мониторингі Қазақ ғылыми зерттеу институтының (ҚОКМҚазғЗИ), Әл-Фараби атындағы ҚазМу-ң мамандары қатысты.
1. Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері Қоршаған ортаны қорғаудың түрлі аспекттерінің проблемасын кешенді шешу Қазақстан Республикасының жаңа экономикалық саясатқа көшу жағдайында орын алып отырған экономикалық және әлеуметтік проблемалар кідіртуде. Алайда, күрделі экологиялық жағдайда қабылданбаған шаралар, қоршаған орта мен халықтың денсаулығына зиянын тигізіп отыр. Осы құжатты дайындау кезінде қалыптасқан экологиялық - экономикалық жағдайды ескере отырып, төмендегі принциптер негізге алынды:
- Алматы облысы экологиялық ортасының қолайлылығын қамтамасыз ету;
- Табиғат қорғау қызметін ынталандыратын перспективті экономикалық және құқықтық тетік құру.
Бағдарламаның мақсаты:
Бағдарламаның негізгі мақсаты - қоршаған табиғи ортаны қорғау және қалпына келтіру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеу және жүзеге асыру болып табылады.
Бағдарламаның міндеттері:
Бағдарламаның негізгі міндеттері:
- қоршаған ортаға антропогендік әсердің деңгейін төмендету (зиянды қалдықтардың атмосфераға шығарылуын қысқарту, су ресурстарын қорғау, өндірістік және тұрмыстық қалдықтарды пайдалану, жерді қорғау және тиімді пайдалану);
- қоршаған орта сапасын кешенді зерделеу мен гигиеналық баға беру, оның тұрғындар денсаулығының қалыптасуына ықпалы;
- экологиялық ақпараттар мәліметтерінің негізін құру;
- бақылау, қадағалау жүйелерін кеңейту;
- қоршаған ортаның жағдайына мониторинг элементтерін құру;
- қоршаған ортаны және табиғи ресурстарды пайдалану жағдайларына бірегей нормативтік талаптардың аймақтық жүйесін құру;
- "таза" технологияны енгізуді ынталандыру;
- табиғат пайдаланудың маңыздылығы мен проблемаларын шешу басымдылықтары;
- табиғи ортаны қалпына келтіру үшін ғылым мен техника жетістіктерін пайдалану;
Бағдарламаны жүзеге асыру қоршаған ортаның ластану, нашарлау және тозу деңгейін төмендетуге; проблемаларды жоюға немесе тоқтатуға негіз жасайтын экологиялық нормативтер, талаптар, әдістемеліктер, техникалық және технологиялық құралдар кешенін жасақтауға; келеңсіз тенденцияларға болжамдар жасап, тиісті шаралар қолдануды қарастыруға мүмкіндіктер береді.
2. Алматы облысының қоршаған ортасының жағдайын кешенді бағалау Қоршаған ортаның нашарлау түрлері Алматы облысының қоршаған табиғи ортасының жағдайын талдау, табиғи және шаруашылық объектілерінің өзара іс-әрекеті нәтижесінде белгілі бір экологиялық - шаруашылық жүйенің қалыптасқанын көрсетіп берді. Осынау іс- әрекеттің деңгейі мен сипаты қоршаған орта мен оның ресурстары нашарлауының әртүрлі дәрежесін анықтап, аймақтың әртүрлі экологиялық жүйесінің сапалық және сандық жағдайы көрініс береді.
Алматы облысында табиғи орта нашарлауының төмендегідей түрлері анықталды.
1. Жел эрозиясы. Алматы облысының шөлейт аудандарында желдің жиі соғуы нәтижесінде жел эрозиясы кеңінен орын алған.
Жел эрозиясына ұшыраған жеті аудан анықталды. Панфилов алабындағы жыртылған учаскелерде жел және ирригациялық эрозия болуы мүмкін; тау сағасындағы Қаратал ауданы орташа және күшті жел эрозиясымен;
Ақсу таулы - жазықты ауданында құмдауыт топырақты жел эрозиясы процесі және ирригациялық эрозия байқалады; Лепсі ұсақ - құмды жазықты ауданы орташа және күшті жел эрозиясына ұшыраған;
Сасықкөл және Алакөл жазықты ауданындағы құм алаптары мен құмдауыт топырақ жел эрозиясына ұшыраған; үшарал аласа таулы - жоталы - жазықты ауданында орташа және қатты жел эрозиясы және таулы - жазықты Алакөл ауданында төменгі дәрежелі жел эрозиясы байқалады.
2. Су эрозиясы. Іле алатауының таулы аймақтарындағы жазықтықта, Кеген және Нарынқолдағы тауаралық жазықтығында аумақтың едәуір беткейленіп, таратылуы әсіресе, Қарасай, Жамбыл, Еңбекшіқазақ және Кербұлақ аудандарының шаруашылықтарында әлеуетті қауіптілік байқалады. Жауын - шашын мен қамтылған және жартылай қамтылған аймақтардағы тәлімі жерлер, барлық тәлімі алқаптар 2-ден 12 градус аралықтарындағы таулы беткейлерде орналасқан алқаптар. Олар тез шайылып кетуге ыңғайлы болып келеді. Қарасай және Еңбекшіқазақ аудандарының шаруашылықтарында жыралы эрозия көрініс береді.
Алматы облысының табиғи мал азғындық алқаптарына, әсіресе таулы беткейлерге орналасқан жайылымдықтарға эрозия үлкен нұқсан келтіреді. Ол шымның бұзылуының, жайылымдық шөптердің құнарлы бөлігінің жойылуының негізі болып табылады.
3. Жайылымдықтың нашарлауы. Алматы облысының жайылымдығы 14449,9 мың га жерді немесе облыстың 64 % жерін алып жатыр. Облыстың табиғи жағдайының әртүрлілігі жайылымдықтардың әртүрлі болуына негіз болып табылады: жазықты - шөл алабынан бастап, биік таулы жайылымдықтар.
Жайылымдықтардың экологиялық жүйесін қарқынды пайдалану олардың антропогендік бұзылуына әкеліп соқтырды. Бүгінгі таңда жайылымдықтарды үздіксіз пайдалану және бұталарды шабу, әсіресе сексеуілдерді отынға шауып алу жайылымдықтарды құмның 50-60 % басуына ол берді. Сол себептен құмды төбешіктің 10 % жуығы бұзылды. Ластанған және өте нашарлаған жайылымдықтардың өнімділіктері әр гектардан 0,5-0,9 центнерден аспауда.
Бүгінгі таңда Жоңғар Алатауы жоталарының оңтүстік беткейлері мен іле Алатауының солтүстік беткейлері аралығындағы жайылымдықтардың экологиялық жүйесінің өнімділігі гектарына 1,0-2,4 центнерден айналып, көктемгі
- жазғы - күзгі уақыттарда пайдаланылады және орташа нашарлаған болып Аумақты суармалы және тәлімі егін шаруашылығына игерудің нәтижесі тау алабындағы жайылымдықтардың көп бөлігі 700-ден 1000 метрге дейін орташа және қатты нашарлаған болып табылады. Қарасай, талғар, Еңбекшіқазақ аудандарындағы жайылымдықтар тапталып, қатты тозған.
Биік таулы жайылымдықтарға да антропогендік салмақ түскен. Олардың өнімділігі әр гектардан 6-9 центнерден 1,5-2,0 центнерге дейін төмендеді.
Шөптері сұйылып, пайдасыз өсімдіктер басып кетті. Алматы облысының биік таулы жайылымдықтары арасында әсіресе, Ассы, үшқоңыр қойнауындағы Казачка өзенінің жоғарғы сағасындағы жайылымдықтар қатты тозған.
Алматы облысындағы негізгі шабындық алқаптар өзендердің (Іле, Лепсі, қаратал және т.б.) қойнауларына, көлдердің (Балқаш, Алакөл) айналасына, сондай- ақ тауларға орналасқан. Олар 449 мың гектарды алып жатыр. Тегістіктегі шабындықтың негізін қамыс тектес шөптер, сазды шабындықты қамысты құрақты шөптер құрап, олардың өнімділігі гектарына 30-50 центнерден айналуда. Кей жерлерінің өнімділігі 7-15 центнерден аспауда. Бүгінгі таңда Алматы облысындағы шабындық алқаптар қатты тозған. Оның негізгі себебі су объектілерінің гидрологиялық тәртіпті өзгертуі және шөпті тиімді шаппауы деп есептеген жөн.
4. Орманды шабу. Алматы облысындағы орман үш түрге бөлінеді. Олар таулы қылқан жапырақты, тоғайлы және шөлді орман.
Таулы орман. Солтүстік Тянь-Шань мен Жоңғар Алатауындағы таулы орман жалпы көлемі 370 мың гектардан астам жерді алып жатыр. Соның ішінде қылқанды орманның үлесіне 135 мың гектар жер немесе 36,5 проценті тиеді.
Тоғайлы орман. Оған Балқаш өзенінің қойнауларындағы ормандар жатады. Оның жалпы көлемі 81 мың гектарды құрайды. Бұл ормандар Балқаш көліне су ресурстарын сақтап, жеткізуде үлкен маңызға ие болуда. Орман ағаштары түбірлерінің нығайтушылық әсерінің арқасында өзендердің жағалауларын судың шаюынан қорғап, шөгіндінің пайда болу процесін төмендету арқылы өзен арнасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Шөлді орман. Балқаш көлінен оңтүстікке қарай тау-құм, Сары-Есік атырау құмды өңіріне және жоңғар ойпатына орналасқан. Негізгі өсімдігі сексеуіл. Бұл орманның алып жатқан жер көлемі 1772 мың гектарды құрайды.
Сексеуілді орман құмды сусытпай ұстап, құмды боранның болуына кедергі келтіріп, өзендер мен каналдардың, елді мекендер мен жолдарды жабылып қалудан сақтайды, шөлейтті және жартылай шөлейтті жайылымдықтарды ұлғайтуға ықпал етеді. 1963 жылы облыстың таулы ормандарында жаппай ағаш шабуға тыйым салынып, ағаш дайындайтын кәсіпорын жойылды. Алайда Жоңғар Алатауы мен Солтүстік Тянь-Шаньнің кейбір аймақтарында орманды браконьерлікпен шабу байқалады. Соңғы жылдары Іле өзенінің ағысын реттеудің және егісті суаруға судың көп алынуы тоғайлы орманның жағдайын күрт төмендетіп жіберді. Тоғайлы және сексеуілді орманның көп бөлігін жергілікті халық отынға шауып алды. Бұл тоғайлық өсімдіктердің нашарлауына, орман көлемінің қысқаруына әкеліп соқтырды.
5. Ауаның ластануы. Алматы облысының аумағы бойынша 2000 жылы атмосфераға зиянды заттардың қалдықтарын шығару 295,5 мың тоннаны құрады.
Соның ішінде оның көп бөлігі 128,0 мың тоннасы автомобиль көлігінің зиянды қалдығы. Бұл жерде Алматы қаласында зиянды қалдықтардың осы түрі жалпы массаның 79 процентіне жуығын құрайтындығын айтып өткен жөн. Ал қалған аумақта бұл сандық көрсеткіш орташа есеппен 62,8 процентті құрайды. Алайда жаз кезеңі мен жексенбі күндеріндегі автокөлік ағысы бұл көрсеткіштерді теңестіріп жібереді.
Таулы белдеуде оңтүстікте елді мекеннің негізгі бөлігі орналасқан.
Республикамыздағы бірқатар кәсіпорынның басын біріктіретін Алматы өндірісінің алыптары осында орын тепкен. Талғар, Қаскелең, Өтеген батыр және басқа үлкен-үлкен елді мекендерде халыққа қажет тауар өндіріледі. Оның ірі кәсіпорындары жеңіл және тамақ өнеркәсібі саласына қатысты. Айналаны ластаушы кәсіпорындардың арасында алдыңғы қатарда электр энергетика кәсіпорындары (ТЭЦ-1, ТЭЦ-2, АГРЭС) келеді. қатты заттар бойынша олардың шығаратын қалдығы 77 процентті, озат қышқылы бойынша - 89 процентті, күкірт тотығы бойынша (SO2) 88 процентті, көміртегі қышқылы бойынша 32 процентті құрайды. Темір жолдың электрлендірілмеуі маңызды проблемаларды туындатуда.
Бұл көмір қышқылы қалдығының көп мөлшерде-15 процентке дейін, күкірт тотығы мен қатты заттарды тиісінше 2 және 3 процент шығаруға жол бергізуде.
Қала маңындағы аймақтардың табиғи жағдайы Алматы қаласына үлкен әсерін тигізуде. Республикадағы ең ірі қаланың ауа бассейні өте лас. Жыл бойына Алматы қаласы ауа бассейнінің шаңмен ластануы едәуір мөлшерді көрсетті: күллі жыл бойына орта мөлшердің 1,5 -1,9 есеге өсуі байқалып, ол 0,23-0,29 мг/м 3 деңгейіндегі ауытқуды көрсетті. Азот қышқылымен ластану барлық жыл бойына орта көрсеткіштен (0,058-0,098 мг/м 3), қазан айынан наурыз айына дейін көмір қышқылымен ластану орта көрсеткіштерден (3,1-4.5 мг/м 3) артық болды. Күкірт қышқылының орташа тәуліктік концентрациясы барлық айда орташа деңгейден асқан жоқ.
Алматы қаласына жақын орналасқан елді мекендердің ауа бассейнінің ластануын зерттегенде SO 2, NO 2 қоспаларының жоғарғы екендігі, яғни орташа тәулік көрсеткіші1,4-4,7 есеге, бір мезеттегісі 1,6-13,0 есеге жоғары екендігі анықталды. Бір мезеттік шаңмен ластануы орташа көрсеткіштен (25,3 %) және азот қышқылымен ластануы (31,7 %) жоғары екендігі байқалды.
Талғар және Есік қалаларында формальдегид пен азот қышқылының деңгейі орта тәуліктік көрсеткіштен едәуір жоғары, SO 2, NO 2 концентраттары 0,2-1,1 деңгейінде болды.
Талдықорған қаласының атмосферасы шаңмен едәуір аз ластанған.
Тексерілген уақыт кезеңінде орта тәуліктік концентрация орта есеппен 0,09 мг/м 3- ты құрады, ол орташа көрсеткіштің 0,6 проценті болады.
Дегенмен тұрақты бақылау постыларының соңғы жылдары тексеру материалдының болмауы Талдықорған қаласының атмосферасының ауасына толық баға беруге мүмкіндік бермей отыр.
6. Судың ластануы. Облыстағы судың үстіңгі қабатын ластаушы Іле, Қаратал өзендерінің алаптарына орналасқан күріш өсіруші ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілер болып табылады. Олар жыл сайын құрамында өте мол органикалық, азот қалдықтары бар суды шығарады.
Облыстағы судың бетін ластаушының екінші тобына аумақтарына түрлі өндірістік, өнеркәсіптік, коммуналдық кәсіпорындар орналасқан елді мекендер мен қалалар жатады. Осы топтағы су бетін ластаушы негізінен Алматы қаласы болып табылады. 1998 жылы "Водаканал" МКК-ң канализациясы мен биологиялық тазарту жүйесінен Іле өзеніне 35,0 млн. м 3 тазартылған ағынды су көлемінің 15 процентін құрайды.
Талдықорған, Текелі қалаларының, Есік, Талғар. Қаскелең, Жаркент, Шонжы сияқты аудан орталықтарының объектілерінінен шыққан ағынды су сулардың жоғарғы бетін ластауға айтарлықтай ықпалын тигізеді.
Облыстық су ресурстарына тамақ өндірісінің кәсіпорындары едәуір кері әсер етеді. Бұл кәсіпорындар өз ағынды суларын сүзу алаңына, тоғандарға, ашық жерлерге жібереді. Жіберілген судың көлемі көп болғанымен химиялық құрамы жағынан өте улы.
7. Топырақтың ластануы. Топырақтың техногендік бұзылуы Алматы облысының барлық аумағына қатысты. Әр жылдары (1996-1999) "Казнедр" АҚ-ң жүргізген экологиялық-химиялық зерттеулерінің мәліметтеріне қарағанда Алматы агроөнеркәсіп аудандарының аумақтарындағы топырақтарда қорғасынның, фосфордың (жалпы көлемі 3 есе артық), хромның (жалпы көлемі 1,2 есе артық)
көп мөлшерде кездесетін анықталды. Мәселен: Қаскелеңнен солтүстікке қарай ұзақтығы 18 км-ден астам қорғасын қалдығының бар екендігі, бұл онда 30 мг/кг зиянды заттың бар екендігін айқындады. Орталығы Алматы қаласына қарай бағытталған оқшаулау сызығы бойында ауқымды аудан орын алған. Бұл тосын құбылыс Ремизовка кентінен солтүстік батыс бағыттың 19 км-не тартылған.
Топырақ қабатының сынаппен улануы өжет кентінен Первомайка селосы аумағына дейін тартылған. Алматы қаласынан 25 км радиусте алқаптың 30 % дейін 2 деңгейлі аясында цинкпен уланған.
Облыста 50 млн. тоннадан астам әртүрлі қалдықтар жинақталған.
Топырақтың ластануы осыған байланысты болып отыр.
Гидрологиялық режим өзгеруі нәтижесінде көлдердің айналасы мен өзендердің жайылымдарындағы, сондай-ақ Ақдала сулы алқабындағы топырақтың сортаңдануы байқалуда.
Қазақстан Республикасы жер ресурстарын басқару жөніндегі комитетінің мәліметтері бойынша Алматы облысында 2000 жылғы 1-қаңтарда 13550,5 мың гектар ауыл шаруашылығы жері бар. Оның 2177,3 гектары түрлі дәрежедегі сортаңдануға, су эрозиясының нәтижесінде 841,8 мың гектары нашарлауға, 4383,1 гектары дефляция процесіне ұшыраған.
Алматы облысының экологиялық проблемалары ұсынған мәліметтер оны шешудің қажеттілігін көрсетеді. Барынша басымды экологиялық проблеманы анықтау мақсатында осы бағдарламаның авторлары облысты ландшафттық - экологиялық белдемдеуді жүзеге асырды.
Облысты ландшафттық-экологиялық белдемдеу:
Антропогендік салмақтың әр түріне жауап ретіндегі адамдар тарапынан жасалған іс-әрекеттің деңгейі мен бағыты аумақтың экологиялық-шаруашылық жағдайының сипаты арқылы бағалануы ықтимал. Ол антропогендік салмақ дәрежесі мен түрін, ландшафт тұрақтылығының құрамдас бөлігі ретінде аумақтың табиғи қорғалынуын қамтиды.
Табиғат қорғау проблемаларын айқындау антропогендік салмақ пен табиғи ландшафттың ерекшеліктері арасындағы өзара қатынасты талдауға итермеледі. Соның нәтижесінде экологиялық талаптарға сәйкес келмейтін табиғи ортаның өзгергендігі анықталды.
Алматы облысы мен оның әкімшілік аудандарының табиғи аумақтық кешенінің экологиялық тұрақсыздығының сапалы деңгейі табиғи ерекшеліктерінің мөлшері негізінде анықталды.облыстағы экологиялық шиеленісті айқындайтын әртүрлі өзгерістер антропогендік ықпалдың нәтижесі екендігі дәлелденді.
Ландшафттық негізде біз жүзеге асырған Алматы облысы жерлерінің экологиялық шаруашылық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштерді жасау Алматы облысының аумағында антропогендік процесстердің қарқынды көрініс беруі төмендегідей ландшафттық - экологиялық белдемдерді анықтап берді.
1. Тұрақты аймақ (ТА). Басымдылықтары: 1-бос қалған жазықтықтағы қуаң ландшафттар; 2 биіктаулы таулы - шалғын ландшафттар; 3 орта таулы орманды - шалғынды - далалы ландшафттар. Антропогендік жағдайдағы толық зиянды ландшафты-экологиялық өзгерістердің болмауы немесе олардың за болуын сипаттайды. Табиғи аумақтық кешеннің құрылымындағы аздаған өзгерістер төтенше табиғи процесстердің әсерінен болып отыр. Келеңсіз экологиялық жағдайлар жеңіл түзетіледі. Олар тоқтатылысымен табиғи аумақтық комплекс тепе-теңдік жағдайына қайтып оралады. Оған төмендегі әкімшілік аудандар аумақтарының бөлімдері енді: Балқаш, Қаратал, Алакөл, Ақсу, Сарқан, Жамбыл, Көксу, Ескелді, Іле, талғар, Кербұлақ, Панфилов, Қарасай, Еңбекшіқазақ, Ұйғыр, Райымбек. Осы аудандардың кейбір аумақтары қорықтар ретінде немесе демалыс аймағы ретінде пайдалануы мүмкін.
2. Қанағаттандырарлық аймақ (ҚА) Басымдылықтары: 1 - тауаралық және ішкі таулы ойпатты құрғақ далалы ландшафттар; 2 - бос қалған жазықтыққа жататын шөлейт ландшафттар. Антропогенездік негіздегі ландшафттың табиғи қосымдыларының жағдайы едәуір келеңсіз өзгерістермен сипатталады.табиғат пайдаланудың тиімді дәрежесін сақтаған жағдайда қалпына келтіруге аз шығын жұмсап, келеңсіз экологиялық кемшіліктерді толығымен жоюдың мүмкіндіктері туындайды. Бұл аймаққа төмендегі әкімшілік аудандар аумағының бөліктері енді:
Балқаш, Қаратал, Алакөл, Сарқан, Жамбыл, Кербұлақ, Панфилов, Ұйғыр, Райымбек.
3. Шиеленісті аймақ (ША) Басымдылықтары: 1 - аласа жоталы далалы ландшафттар; 2 - аласа жоталы және тау етегіндегі құрғақ далалы ландшафттар.
Ол жекелеген ландшафт түрлерінің тез тозуымен немесе толық жойылып кетуімен ерекшеленеді. Экологиялық дағдарыс қалпына келуімен сипатталады.
Бұл дер уақытында шара қолданған жағдайда антропогендік құлазу әсерін жойып, бұзылған геожүйенің тұрақтылығын қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Бұл аймаққа төмендегі әкімшілік аудандар енгізілді: Көксу, Ескелді, Іле, Талғар, Алакөл, Сарқан, Жамбыл, Кербұлақ, Панфилов, Қарасай, Еңбекшіқазақ Райымбек аудандары аумағының бөліктері. Осындай экологиялық жағдайдағы аудандарға оны қалпына келтіру үшін едәуір қаражатты қажет етеді.
Алматы облысы әкімшілік аудандарының экологиялық жағдайы N 1 кестеде толық берілген.
Алынған мәліметтер негізінде Алматы облысының ландшафттық - экологиялық белдемінің картасы 1:1000000 масштабымен (N 1 сурет) жасалды.
Картадағы ландшфаттық - экологиялық жағдай қазіргі табиғи және антропогендік процесстердің нашарлауын айғақтайтын индекстер жүйесімен берілді. Нашарлау процесі төмендегі жағдайлармен бағаланды: қатты эрозияға ұшыраған алқаптар (ландшафттың барлық алаңының 20-40 процентінен астамы);
жайылымдықтардың құлазуы - биологиялық жағынан өнімділіктің төмендеуі және өсімдіктің қалың өсуін жобалау;
ормандарды шабу - шамадан тыс шабылған ормандар; топырақ бетінің нашарлауы қарашірінді, микроэлементтердің, шайылған топырақтардың азаюы бойынша; топырақтың пестицидтермен ластануы - шамадан тыс көптігі бойынша;
жер асты және жер үсті суларының ластануы - суда ауыр металл тұздарының, пестицидтердің, сондай-ақ жалпы минералдандырудың шамадан тыс артуы бойынша; атмосфераның ластануы шаң, жасанды радиоактивтік заттар, көміртегі, күкірт, азот және тағы да басқа бірқатар химиялық элементтер қоспаларының нормадан тыс көптігі бойынша.
Табиғи ортаның экологиялық тұрақсыздығының деңгейі бойынша есептер көрсетіп бергендей, Алматы облысындағы 16 әкімшілік ауданның 8 ауданы табиғи - шаруашылық жүйесі қатты деңгейде өзгерген ауданға, 6-ы бірқалыпты тек қана 2-і аудан табиғи ортасының тұрақсыздығы нашар деңгейдегі ауданға жатады.
Алматы табиғи шаруашылық жүйесінің қазіргі экологиялық жағдайы-ол жалпы шөлдену негізінде дамып отырған күрделі, ұзақ көріністердің немесе салыстырмалы түрде алғанда табиғи және антропогендік процесстердің нәтижесі болып табылады. Жүйенің тұрақсыз қызмет атқаруы минералды жер асты суларының көбеюіне, климаттық ауытқуларға, өсімдік және топырақ қабатының нашарлауына байланысты. Шаруашылық игерілуі түрі жағынан белсенді және әртүрлі объектілер болып табылатын облыстың ландшафттары әртүрлі бағыттардағы процесстердің қатар дамуы негізінде көрініс береді.
Алматы облысының экологиялық жағдайын байыпты бағалаудың нәтижесі экономикалық даму болашағын ескере отырып, аумақтарда аудандастыру бойынша нақты жұмыстар жүргізудің қажеттілігін көрсетіп берді.
Оның үстіне жүргізілген кешенді экологиялық бағалау басымды экологиялық проблемаларды анықтап, тиісті табиғат қорғау шараларын жасауға мүмкіндік 1-Кесте Алматы облысы аудандарының қазіргі экологиялық жағдайы Аудандағы ландшафттық -экологиялық аймақтың Табиғи ортаның экологиялық Нашарлау процессінің ба- әкімшілік аудандар меншікті салмағы (%)
тұрақсызды сымдылығы ғының деңгейі Шиеле- қанағат- Тұрақты ністі тандырарлық (II)
(III)
(I)
1. Балқаш қалыпты
Жайылымдықтар дың тозуы, топырақтың нашарлауы, ағаштардың шабылуы
2. Қаратал
Жайылымдықтардың то- зуы, ағаштардың шабылуы, судың ластану
3. Алакөл
Жайылымдық- тардың тозуы, шабылуы, дефляция, топырақ эрозиясы
4. Ақсу күшті
Шабындықтың тозуы, нашарлауы
5. Сарқан тардың
6. Жамбыл тарды тозуы,
7. Көксу
8. Ескелді эрозиясы, шабылуы
9. Іле атмосфера ауасының ластануы
10. Талғар ағаштың шабылуы
11.Кербұлақ нашар
12.Панфи- лов
13. Қарасай эрозиясы, судың ластануы, ағаштың Еңбекшіқа- зақ
15. Ұйғыр
16. Райым- бек
3. Табиғат қорғау қызметінің 2010 жылға дейінгі стратегиясы Алматы облысы қоршаған ортасының қазіргі жағдайын бағалау, экологиялық проблемалардың көп түрлілігі мен әрқилылығы республикалық сияқты аймақтық деңгейде бірінші кезекте шешуді талап ететін басымды экологиялық проблемаларға күш салудың қажеттілігін көрсетіп берді.
Табиғат қорғау қызметінің 2010 жылға дейінгі стратегиясының негізгі мақсаты - қоршаған ортаның (ҚО) нашарлау қарқынын төмендету, Алматы облысының қоршаған ортасын тұрақты жақсарту.
Стратегия кезеңдері.
2002-2005 жылдарғы кезең Мақсаты қоршаған ортаның нашарлау қарқынын төмендету.
Міндеттері: облысты әлеуметтік-экономикалық дамыту шеңберінде табиғат қорғау шараларын жүзеге асыру жөніндегі атқарылатын қызметтің бағытын нақты анықтау қажеттілігі. Табиғат қорғау шараларын қаржыландыруды ретке келтіру.
Концессиялық және лицензиялық шарттарда экологиялық аспектілерді күшейту.
1. басымдық. Экологиялық ресурстарды басқарудың тиімді жүйесін жетілдіру.
Міндеттері: экологиялық бағдарламаларды тұрақты қаржыландыруға және табиғат қорғау қызметін экономикалық жағынан ынталандыруға арналған жағдай жасау.
2. басымдық. Топырақ қорғау шараларын жасау және жүзеге асыру.
Міндеттері: бұзылған жерлерді қайта культиваторлау деңгейін көтеруді қамтамасыз ету, ағаш шабуды қысқарту; орман алқабын көбейту; дақылдарды орналастыру және жерді өңдеу технологиясын қайта қарау; Жерді жекеменшікке беру кезінде топырақты - жер ресурстарының сапасын сақтауды қамтамасыз ету жөніндегі ерекше жағдайды қарастыру Тиісті нормативтік-әдістемелік құжаттарды (НӘҚ) жасау және бақылау.
3. басымдық. қолда бар постылармен бірге Казгидрометтің бақылау жүйесін 50 % қалпына келтіру. Ең алдымен Талдықорған аймағы мен Алматы қаласының таулы аймағындағы постыларды қалпына келтіру.
Міндеттері: ақпараттарды қабылдау, жинау және өңдеу сапасын көтеру;
қоршаған ортаның (ҚО) жағдайын бақылау жүйесін жетілдіру. Облыстың атмосфералық ауасының ластану жағдайын анықтау жөніндегі әділ, сенімді, жүйелі ақпарат алу мақсатында 1994 жылы жабылып қалған қапшағай қаласындағы бақылау постысының қызметін қалпына келтіру ұсынылады.
Жаңа облыс орталығы қаласы ауасының сапасын бақылау мақсатында Талдықорған қаласында ең кем дегенде атмосфералық ауаның ластануын қадағалайтын тұрақты екі постының жұмысын ұйымдастыру ұсынылады.
Алматы қаласына ықпал етудің (ауаны ластандыру көзі ретінде)
уақытша-кеңістік бағалау үшін радиусы 30-40 километрді қамтитын қалаға таяу орналасқан елді мекендердің аумағына 2-3 пост ұйымдастыру ұсынылады. Оған ең ыңғайлы орын Өтеген батыр кенті мен Боралдай кенті болмақ. Постыларды орналастыруды бақылау жүйесін ұйымдастыру талаптарына сәйкес және жергілікті табиғи - климаттық жағдайды ескере отырып, жүзеге асыру керек.
4. басымдық. қоршаған ортаны қорғау жөніндегі нормалардың өзін-өзі ақтауының қаржылық тетігін қалыптастыру және экологиялық бизнесті (шағын және орта) дамыту.
Міндеттері: қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шаралардың өзін-өзі ақтауының тікелей және жанама тетіктері мен түрлерін зерделеу. Инвестициялық жобалар. Табиғат пайдалану төлемдерінің және кәсіпорындардың нақты төлеу қабілетін ескере отырып, айып салу нормативтерін жетілдіру.
5. басымдық. Биоресурстарды қалпына келтіру.
Міндеттері: орман шаруашылығына инвестиция тарту, салық жеңілдіктерін беру; өсімдіктер мен жануарлар әлемін қалпына келтіру көлемін өсіру.
6. басымдық. Су ресурстарын тиімді пайдалану. Су пайдалану тетігі (кесте).
Міндеттері: тазарту құрылыстарын қайта құру; суды көп қажет ететін ауыл шаруашылығы дақылдарын қайта қарау; су пайдаланушыларды паспорттау.
7. басымдық. Тұрмыстық қалдықтарды пайдалану және залалсыздандыру.
Міндеттері: қалдықтарды дер кезінде басқару жүйесін қамтамасыз ету.
2006-2010 кезең
Мақсаты: қоршаған табиғи орта жағдайының нашарлау қарқынын төмендету және экологиялық ахуалды тұрақтандыру.
Міндеттері: экологиялық ресурстарды басқарудың жүйесін жетілдіруді жалғастыру және экологиялық бағдарламаларды тұрақты қаржыландырудың және табиғат қорғау қызметін экономикалық жағынан ынталандырудың шарттарын жасау.
1. басымдық. Экологиялық ресурстарды басқарудың жүйесін жетілдіру.
Міндеттері: экологиялық және экономикалық проблемаларды шешуді интеграциялау; табиғат қорғау қызметін ынталандыру жүйесін жетілдіру.
3. басымдық. Табиғат пайдаланудың қаржылық тетігін қалыптастыру және жетілдіру.
Міндеттер: қоршаған ортаны қорғау және экологиялық бизнесті (шағын және орта) дамыту жөніндегі өзін-өзі ақтау шараларының жобасын жүзеге асыру.
4. басымдық. Жайылымдықтар мен топырақтың бұзылуын болдырмау жөніндегі шараларды жүзеге асыру.
Міндеттері: ауыспалы егістікті жетілдіру; жайылымдықтарды суландыру; тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолдануды реттеу.
міндеттері: өсімдіктер мен жануарлар әлемінің, кәсіпшілік балық түрлерінің санын қалпына келтіру жөніндегі шараларды жүргізу.
6. басымдық. Бақылау жүйесі пункттерінің санын 1990 жылғы деңгейге дейін жеткізу және қосымша постылар ашу.
Міндеттері: гидрометоқұралдар паркін және ескірген жабдықтарды ауыстыру; табиғи ортаның мониторингін жетілдіру; ақпараттарды қабылдау, жинастыру және өңдеу қызметінің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету, байланыстың қазіргі заманғы тәсіліне көшуді аяқтау.
7. басымдық. Қалдықтарды басқару жүйесінің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету. Қалдықтарды жинастыру және қайта өңдеу қызметін материалдық-техникалық қамтамасыз етуді жасақтау.
8. басымдық. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мамандар даярлауды жетілдіру.
2010 жылға дейінгі Алматы облыстық экологиялық бағдарламасының басымдық бағыттарын жүзеге асыру, қоршаған ортаны келешекте ластандыру мен бұзылудан сақтауды қамтамасыз ету.
Заңды, ұйымдастырушылық, техникалық, экономикалық және әлеуметтік шаралар жүйесі, "экологиялық лас" өндірісті қайта құру қоршаған ортаны қорғаудың тұрақты процесін қамтамасыз етуге тиіс.
4. Экологиялық бағдарламаны іске асыру тетігі Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғауды жоспарлау табиғи ортаның ластану дәрежесін, табиғи ресурстардың жаңғыру мүмкіндіктерін, экологиялық аудандастыру мәліметтерін негізге ала отырып жүзеге асырылуы тиіс.
Алматы облысының әлеуметтік-экономикалық жағдайын талдау аумақта басымды экологиялық проблемаларды шешудің мүмкіндіктері бар екендігін көрсетіп берді. Ең бастысы экологиялық жағдайды нашарлатуға жол бермеу болып табылады. Экологиялық проблемаларды шешу басымдығы осы негізде жасалды. ұсынылып отырған басымдықтар облыстың әлеуметтік-экономикалық бағдарламасының құрамдас бөлігі болуға тиіс.
Осыған байланысты ол жүзеге асыру үшін қабылданды.
Қоршаған ортаның келешекте ластану мен бұзылмауын болдырмау табиғат қорғау шаралары жоспарында нақты белгіленді. Осы шараларды жүзеге асыру үшін ұйымдастырушылық, экономикалық, заңды және әлеуметтік шаралар жүйесінің кешені қажет. Нарықтық экономика жағдайында экологиялық проблемаларды шешудің экономикалық тәсілдеріне ерекше маңыз беріледі Ол табиғи ресурстарды ұтымды пайдаланып қоршаған табиғи ортаның ластануын төмендетуге мүмкіндік жасайды.
Бұл тәсілге суды, энергияны минералдық ресурстарды сақтау, аз қалдықты технологияны енгізу, егіншілік мәдениеті жатады.Табиғат қорғау шараларын экономикалық жағынан ынталандыру, қалдықтарды қайта өңдеу және пайдалану жөніндегі өндірісті дамытуға жағдайлар жасау, экологиялық қызметтер көрсетуге шағын және орта бизнес кәсіпорындарын дамыту, табиғат қорғаушы органдардың өкілеттігін бақылау мен жауапкершілігін кеңейту, міне осының барлығы пайдаланылмай келе жатқан резервтер болып табылады.
Жерді жекеменшікке беру кезінде топырақты жер ресурстарының сапасын сақтауды қамтамасыз ету жөніндегі шараларды ерекше қарастыру керек.
Нормативтік-әдістемелік құжаттамалар жасау және бақылау басымды бағыттар болып табылады және ол қаржылық жағынан қамтамасыз етілуге тиіс.
Экологиялық бағдарламаны жүзеге асыру жөніндегі ұсыныстар Табиғат қорғау шараларының қаржылық қамтамасыз етілуі тікелей байланысты ұсыныстар өз құрамына бірқатар негізгі ұйымдастырушылық бағыттарды (менеджмент және маркетинг) қамтиды.
1. басқару жүйесі.
1.1. Экологиялық ресурстарға меншік түрін жетілдіру.
1.2. ресурстарды пайдаланудың барынша тиімділігіне қол жеткізу үшін экологиялық және салық саясатының келісімі
1.3. концессиялық және лицензиялық шарттарға экологиялық басымдықтарды күшейту. Соның ішінде әсіресе, жерді жекеменшікке беру кезінде.
2. табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігі.
2.1. экологиялық жобалардың өзін өзі ақтауға арналған жағдайын дамыту (экотуризм, балық тоғаны, экологиялық жағынан таза өнімдер өндіру, фитомелиорация, фитодизайн).
2.2. қалдықтарды басқару инфрақұрылымын және оларды қайта өңдеу жөніндегі салаларды құру.
2.3. инвестициялық жобалар. Экологиялық бизнесті шағын және орта бизнестің дербес әлеуметтік маңызы бар бағыты ретінде дамытуға ықпал ететін инвестициялық қорды құру қажет.
2.4. Ластауға сатып алу - сату құқығы рыногын құру. Экологиялық қызмет рыногын қалыптастыру.
2.5. Экономикалық және экологиялық жағдайды өзгертетін ластауға төлем жүйесін бейімдеу.
2.6. Табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруға жеке капиталды тарту.
2.7. Экологиялық жағынан таза өндіріс құру.
2.7.1. қоршаған ортаны қорғау және табиғатты тиімді пайдалану шараларын жеңілдетілген банкілік несиелеу.
2.7.2. ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді қарыздар беру арқылы жеңілдіктер белгілеу, төлемдерді төмендету.
2.7.3. Экотехнология әзірлейтін және оларды енгізетін ұйымдар мен кәсіпорындарға салық жеңілдігін беру.
3. ұйымдастыру шараларының жалпы жүйесі.
3.1. қоршаған ортаны қорғау жөніндегі мемлекеттік органдардың бақылау-инспекциялық қызметтерінің материалдық - техникалық және нормативтік-әдістемелік базаларын күшейту.
5. Табиғат қорғау шаралары.
Алматы облысының 2010 жылға дейінгі кезеңге Алматы облысын экологиялық сауықтыру жөніндегі кешенді табиғат қорғау шаралары 10 блоктан тұрады:
1. әкімшілік шаралар.
2. Топырақты-жер ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану.
3. жер үсті суларын қорғау және тиімді пайдалану.
4. жер асты суларын қорғау және тиімді пайдалану.
5. өндіріс қалдықтары және оны пайдалану.
6. Ауа бассейнін қорғау.
7. өсімдіктер әлемін қорғау.
8. Жан-жануарлар әлемін қорғау.
9. Бағдарламаны ғылыми-техникалық қамтамасыз ету.
10. Экологиялық білім және халықты тәрбиелеу.
2002 жылғы кезеңге дейін Алматы облысын сауықтыру жөніндегі негізгі табиғат қорғау шаралары 2-кестеде көрсетілген.
2010 жылғы кезеңге дейін Алматы облысының қоршаған ортасын қорғау стратегиясын жүзеге асыруға 1755.3 млн. теңге көлемінде қаржылық ресурстар қажет. Соның ішінде:
2002-2005 жылғы 1 кезеңге 903.0 млн. теңге, соның ішінде:
- республикалық бюджеттен - 54,0 млн. теңге;
- облыстық бюджет - 331.6 млн. теңгені құрайды;
- кәсіпорынның қаражаты - 517.4 млн. теңге.
2006-2010 жылдардағы 2 кезеңге 852.3 млн. теңге, соның ішінде:
- республикалық бюджеттен - 7,0 млн. теңге;
- облыстық бюджет 264.3 млн. теңгені құрайды;
- кәсіпорынның қаражаты - 581.0 млн. теңге.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың меншік түрі өзгеруіне, қайта аталуына және қаржылық-экономикалық саясаттың қайта ұйымдастыруына байланысты Алматы облысының экологиялық бағдарламасы әрбір 2-3 жылда өзгерістер енгізуге жатады.
Алматы облысындағы 2010 жылғы кезеңге дейін экологиялық сауықтыру жөніндегі ШАРАЛАР Р/с Шаралардың, ұйым.
қаржы-
Күтілетін
N/N тапсырмалар тапсырыс беру- ландыру көзі нәтижелер Орын- далу мерзімі ші.
дың аталуы орындаушы қар- жы- лан- ды- ру көле- мі млн.
тең- ге әкімшілік шаралар Облыстық 2002- әкімдік, бюджет Обл. қоқ басқ-сы, облжерком Концессиялық Табиғатты және қорғау лицензиялық қызметін келісімдерде ынталан- экологиялық дыру көріністі күшейту Экология лық бағдарла маларды тұрақты қар- жылан экономикалық ынталандыру үшін жағ- дай жасау Топырақты Жеке иелік етушіге жер берген кезде топырақты- жер және өсімдіктер ре- жер ресурстары сурста рын қорғау ның сапасын қамтамасыз ету жөнінде- гі ерекше шараларды қарастыру қажет Топырақты - жер ресурстарын ұтым- ды пайдалану және қорғау Аумақты ландшафттық - Обл.жер ресур- ста 2003- геохимиялық нақты аудандастыру, жердің агрохимиялық ерекшелікте Жер рельефін ескере отырып жердің үстіңгі қабаты мен егіс алқабы- ның қайта тегістелуінің 2006- ріне сәйкес картаға түсіру әлеуетті - қауіпті рын басқару ко- митеті, обл.
ҚОҚ басқ-сы ошақтарын анықтау Жердің ластануы мен Жердің экологиялық мониторингін ұйымдастыру Облыстық жер ресурста нашарлауын болдырмау.
Жүзеге асыру:
митеті,
Кәсіпорын- дар қаражаты а) топырақта бар және түсетін ластандыру-шы- ны лабораториялық бақылау, Облыстық қор- шаған ортаны қорғау басқарма сы б) эоловалық мороге- нездікті, оның динами- калық, геодинами калық процесте рін байқау, в) экология лық алаңдарды аббат- танды-ру Орман жолағын қорғауды түгендеу.
Беткейлерге, жыраларға, орман өсіру Орман жолағын және оларды эрозияға және Облыстық ор- ман және биоре- сурс дефляцияға қарсы қорғау тиімділігін арт- тырумен қамтамасыз ету.
тар жөніндегі аумақтық басқарма Обл. бюджет құмды алқаптардағы дефляцияға қар- сы шаралар 2 млн. га алқапқа дейін ағаш отырғызу жолы- мен құмды бекіту қаржысы, ин- вестор-лар Обл.ҚОҚ басқ- сы, Обл. аум.ор- сурстар жөнін- дегі басқ-сы Сортаңдануға қарсы шаралар Обл. жер ресур- ста- 0,5 млн. га алқапқа дей- ін топырақтың жақсару Кәсіпорынқа- белгілері ражаты.
рын басқ. коми- теті,Обл.ҚОҚ басқармасы,обл.
орман және био- ресурстар жөн.
сы,
Түбегейлі жақсарту арқылы 3 жылдан 5 жылға дейінгі мерзімде қатты тоз- ған жайылымдықтарды сақтап қалу зуын болдырмау, 1,5 млн.га алқапқа дейін мал азығындық шабын- дықтарды қалпына кел- старын басқ. ко- митеті тіру Бұзылған жерлерді қайта культивация Кәсіпорын қаражаты Жасалған жобаларға сәйкес қайта культива лау сы, Обл. жер ре- суста циялау жөніндегі жұ- мыстарды орындау. Об- лыс жер қыртысының ластануын және бұзы- теті. Табиғат пайдаланушы- лар луын болдырмау.
Барлығы:
Жер бетіндегі суды қорғау және ұтым- ды пайдалану Шараларды енгізудің бе- су пайдала- нушылар қа- ретін мүмкіндіктері:
Балқаш, Қара- тал, Обл. а/ш департа- ражаты Коллекторлық-дренаждық сулардың жер үсті суларына қосылу көлемін азайту оларды қайта пайдаланудың белсенді тәсілін қамтамасыз ету 2005-
1) Орташа алғанда 50 % дейін Іле, Қаратал, Ша- рын өзендері нің таза су жинақтау менті, Алматы сушар КМК, су көлемін төменде теді.
2) тыңайтқыш, пести- цид препараттарының пайдалану көлемін қы- сқартады3) Коллектор- лық дренаж дық сулардың жер үсті және жер асты сулары- на топыраққа келеңсіз ықпалын төменде Сорбұлақтың үш алабындағы жерлер- ді пайдалануды қалпына келтіру.
50, 0
1. Батыс сорбұлақ 7,8 мың га.
2. Оңтүстік Қаскелең 10,4 мың га.
Алматысушарң
КМК, А/Ш бөлі- мі және ҚОҚ басқ. А/Ш де- партаменті
1. Сорбұлақтағы су дең- гейінің тұрақты төмен- деуін қамтамасыз етеді
3. Шығыс жаманқұм-4,6 мыңға
2. Алматы қаласы ағын- ды суын пайдалану.
3.қосымша а/ш өнім- дерін алу Табиғат пай- даланушы- лардың қар- жысын қоса отырып, об- лыстық және қалалық бюд- жеттер (Ал- маты қала- сы.)
4.қоршаған орта объек- тіле ріне Алматы қаласы ша- руашылық қызметінің келеңсіз ықпалы дәреже- сін төмендету
5. Алматы қаласы ағын- ды суын Іле өзеніне ағы- зуға жол бермейді.
Водоканал
МКК, табиғат
Су жинау және шығару көлемін қысқартып, Ал- маты облысы қоршаған Алматы қаласының аумағында орна- ласқан өндірістік кәсіпорындардың ағынды суларын өз құрылыстарында мұқият тазартуды қамтамасыз етіп, су- мен қайталама жабдықтау жүйесін ен- гізу арқылы оқшаулау ортасының объектіле ріне келеңсіз ықпалын төменде теді: Іле өзеніне, Сары- бұлақ- қа, ПСК жабдықтары жүйесіне қайыр басуын азайтады. Жер үсті, жер асты суларына, топы- раққа, жануарлар әлемі- не кері әсері төмендейді.
Тамақ өнеркәсіпор
Жақын аумақтағы жер табиғат пайда- ланушылары үстіндегі сулар, жер ны кіші кәсіпорында асты сулары, топырақ, рының қоршаған орта объектілері жануарлар әлемі табиғатты пайдалану- шы кәсіпо- рын қаража- ты
2. тазартыл ған ағынды суды қайта техникалық қолдануға не өзіне тән ластаушылық ықпалын төмендетіп, оларды егістік алқап- тарға, өзендерге жіберілгенше тазала- уды қамтамасыз етеді.
пайдалану
Жоба көлемінің және
"Казцинк" Текелі кенбайыту комбина- тының биотоғанда Текелі кен бай- ыту фабрикасы норматив рын қайта құру тік ПДС жетістіктері Барлық су пайдаланушы Бақылауды жетілдіру ларды паспорттау Жердің бетіндегі суды БАБВУ Республи-ка- лық бюджет Балқаш көлі мен Іле өзенінің бассейні- не су қорғау аймағы мен жағалау жо- лағын орнату Обл. ҚОҚ басқ- Іле өзенінің су қорғау жолағынан Бақанас селосындағы коллекторлы- насос құбырларын көшіру тендер Заречный кентіндегі су канализа 1988 жылғы Жаман-құм- дағы трагедиясы салда- рын жою.
циясы мен су құбырлары жүйесін қал- пына келтіру (су құбырлары жүйесін жөндеу және қайта жабдықтау Бақанас селосына және Су эрозиясын және су шайып кету процесін болдырмау ауданға өтетін Іле өзенінің бойын- дағы көпірдің аумағындағы Тасмұрын каналының жағалауын бекіту жұ- мыстары Жансүгіров кентіндегі Ақсу ауданы, Жансүгіров кентіндегі су құбырлары жүйелерін қалпына кел- су құбырлары жүйе- лерін қалпына келтіру 2001- 103,0 125,0 Жер асты суларын қорғау және ұтым- Жер асты суларын қорғау.
Жер асты суларын ла- стаушы көздерді есепке Облыс аумағындағы жер асты сула- рын ластаушы көздерді және олардың ластау факторларын нақтылау және жаңасын анықтау жөніндегі кешенді зерттеу алу "ЮжКаз- недр"
Жер асты суларын ұтымды пайдалану және оның жағдайын режимді түрде бақылау Алматы гидро- геология Ақ-ы, мониторингі Обл. ҚОҚ басқ.
қорғау. Жер асты сула- Жер асты суларының жағдайына мем- лекеттік және ведомстволық монито- ринг рының ластанудан тік сараптау жасау. дамыту және оңтайландыру жөнінде ұсыныс енгізу.
қорғау жөніндегі шара- ларды әзірлеу және үл- гілеу әдістемесі бойын- ша ластану ошақтарына болжам жасау Жер асты сулары мониторинг бойын- ша бірегей мәліметтер базасын құру қорғау. бақылау мен қа- дағалау жүйесін жетілді- ру.
"ЮЖКаз- қордың жағдайын баға- Жер асты сулары жаңа көздерінің қай- та пайдалану қорына баға беру Атқылап тұрған (фонтан) скважиналар табиғатты тиімді пайда- лану.
ды түгендеу. иесіз, ретке келтірілме- генін жою.
Кәсіпорындар- мен
Аймақтағы жер асты су- ларына ТГОК-ң ықпа- "Казцинк"ААҚ ТГОК қалдық сақта- уышындағы жер асты суларының мо- ниторингі жағдайы лын бақылау (1999 жылдан жүргізіле ді)
ТЭЦ-2, ТЭЦ-3 күл үйіндісінде жер асты суларының жағдайына ықпал етуді гі жер асты суларының мониторингі жағдайы (2000 жылдан жүргізіле "Тәртіп" таулы полигонын- жағдайына полигонның дағы жер асты суларының мониторин- гі жағдайы ықпал етуді бақылау Қаратал өзенінің сани- тарлық жағдайын жақ- сарту Ескелді ауданындағы қаратал өзенінің жағалауын бекіту және таза- лау (Текелі қ-нан Қарабұлақ кентіне дейін)
"Казцинк"
ТГОК ААқ-ы,
"Монолит"
ЖШС өндіріс қалдықтары және оны пайда- лану Алматы облысында қал- Кәсіп-орын- дар қаража- дықтар
- Алматы облысында өндіріс қалды- қтарын пайдалану мен басқару Бағдар- ламасын енгізу ты, Табиғат пайда- ланушылар облыстық
- облыс аудандарындағы қалай болса солай пайда болған қалдықтарды тү- гендеу және қайта культивация-лау ды басқару жүйесі және оны өндіру мен тұтыну жобасына сәйкес қор- шаған ортаны ласта- нуын болдырмау.
- өндірістік және улы қалдықтарды кө- муге арналған жобалар жасау және по- лигондар құрылысы Облыстағы улы қалдықтарға түгендеу жүргізу Улы қалдықтар пол-гон- ның құрылысын негіз- деу, ҚОҚ-ң ластануын Аудандар Облыс қалалары атмо- сфера дың әкімдік Облыс қалалар маңындағы қатты тұр- мыстық қалдықтардың қалай болса со- лай пайда болған қалдықтарын жою сын түтіндеу тері ден сақтандыру және жану ошақтарын жою тұрмыстық қатты қалды- бюджет, қтар ды бөлектеп пайдалану Облыстың барлық аудандарында тұр- мыстық қатты қалдықтарды сақтау және оларды жинау жөніндегі комму- налдық қызметті дамыту несие беру, бизнесті да- мыту ға тұрғындар мен кәсі- порын-дарды ынталан- ды-ру Жерді қорғау. Топы- Көксу кен байыту фабрикасының қал- дық сақтаушысын қайта культивация Облыстық әкім- дік, рақтың сапасын қалпы- на келтіру қала әкімдігі, ТЭК, қоршаған ортаны ла- Текелі энергетика комбинатының күл үйіндісін қайта құру стандыруды болдырмау Казцинкң ААқ Радиоактивті қалдықтарды көму жөніндегі жобалар жасау Обл. қОқ басқ 2004- қоршаған ортаны радио- активтік ластануды бол- бюджет кәсі- порындар- дырмау дың үлестік қатысуы Панфилов уран кен орнындағы радио- активтік қалдықтарды көмуді жүргізу Жерді, топырақты, жер асты суларын қорғау Талдықорған қаласында тұрмыстық қатты қалдықтарды жинақтауға ар- налған полигон жобасы ТҚҚ пайдалану асты суларын қорғау.
қатты қалдықтары жинақтауға ар- налған полигон құрылысын салу ТҚҚ-ды пайдалану 119,0 АУА БАССЕЙНІН ҚОРҒАУ Облыстың ірі кәсіпорында Азот қышқылын шыға- руды рұқсат етілген дең- гейге дейін төмендету рындағы түтін газдарынан азот қы- шқылын ұстауды жетілдіру Зиянды заттарды шыға- ЖЭО-2 кәсіпор- ны руды қысқарту, оған ЖЭО-3 бойынша (соның ішінде газға ауыстыру) ауа қорғау шаралары Бағ- дарламасын жүзеге асыру бақылау жасау.
ЖЭО-3 кәсіпор-
ЖЭО-2 бойынша (соның ішінде газға Автокөліктерге бензоспиртті пайдала- ну (отынның оттегімен байытылуы)
Иісті газды, бензолды және басқа улы заттар- ды шығаруды төменде- ту.
"Казцинк" ААҚ-на ауа қорғау шарала- ры Бағдарлама "Казцинк" ААҚ ТМБК.
сын енгізу
Текелі МБК-ның қор- шаған ортадағы ықпал- дылық аймағын қысқар- Текелі МБК-ның зиянды заттар шыға- руына бақылауды күшейту (соның ішінде Текелі энергокешенінің), эко- логиялық мониторинг енгізу Автокөлік құралдарының техникалық жағдайы деңгейін көтеру.
Автокөлік және басқа кәсіпо- рындар Карьерлер "Бүркіт" АҚ ауа қорғау шаралары Бағ- дарлама "Бүркіт" АҚ де, үйінділер де, көмір қойма-ларын- да және тасымалдау кезінде шаң басуды қам- тамасыз ету. Ауыл ша- руашылы ғы дақылдарын өсіруге тыңайтқыш ретінде күл- ді көп шығаратын көмір- ді пайдаланудың өн- дірістік сынағын жүргі- зу.
121.5 барлығы:
165.0
ӨСІМДІКТЕР ӘЛЕМІН ҚОРҒАУ Облыстың барлық қалаларында Аудан әкімдері Облыстың елді мекен- дері мен қалаларын кө- галдандыру жағдайын нақты бағалау ғы екпе ағаштардың түрлік, жастық құрамына, зақымдануы мен аурулығы- на түгендеу жүргізу.
қолда бар екпе ағаштарды түгендеу негізінде Талдықорған Көгалдандыру, күтіміл- деу және жобалау жұ- мыстарының тиімділі ды, Текеліні, Үштөбені, Сарқанды, Жаркентті көгалдандыру үшін өсім- діктер гін арттырудың негізін жасау. Елді мекендер- дің көгалдылық деңгей- дің тиімді ассортимен ін көтеру.
тін жасау.
Ағаш және гүлді- бюджет, қо- сымша инве- Облыстың шығысы мен оңтүстік шығысы жағ- дайына бейімделген әсемдік өсімдіктер шаруашылығы пи- томнигін ұйымдастыру.
сти ция
Обл. орман жә- не биоресур- стар жөніндегі аумақтық басқ- сы, Обл. ҚОҚ басқ-сы отырғызылатын матери- алдарды өндіру, көгал- дандыру жұмысының тиімділігі мен оны да- мытуды қамтамасыз ету.
Екпе ағаштардың көле- Облыс аумағындағы егінді қорғайтын орман жолағын түгендеу мін одан әрі ұлғайту мақсатында көгалданды- рудың нақты жағдайын А/ш департа- менті, обл.
ҚОҚ басқ-сы, бағалау.
Аудандар мен қалалар дың әкімдіктері Аумақтарын фито аудандастыруды ес- кере отырып, қалалар мен кенттерді көгалдандыруды қайта жүргізу жоба- сын жасау.
Топырақ жағдайының сипаты мен өсімдіктер ассортиментінің ыңғай- ына қарай елді мекен- дерді дендро ауданда- стыруды жасау.
Жасыл желекті сақтай- тын және көбейтетін фирмалардың, жеке та- биғат пайдаланушылар- дың күрделі қаржылары- ның тиімділігі жөнінде ұсыныстар жасау.
Көгалдандырумен оның агротехника Көгалдандыру жүй- есінің гигиеналық тиім- ділігі қамтамасыз етіледі.
сын жетілдіру саласында ұтқыр қала құрылысы саясаты негізі ретінде қа- лаға екпе ағаштар отырғызуды ұйым- дастыру және оған мониторинг жүргі- Аумақтардағыфункционал сы.
дық салмақтың үдемелілігі мен сипа- тын тиімді реттеп отырудың негізі ретінде объектілерді табиғи жаңарту- дың экологиялық жағдайына монито- ринг ұйымдастырып, жүргізу.
қалалар мен кенттерді қалалар мен кенттерді көгалдандыру (өсімдіктер отырғызу, күтімілдеу)
эстетика дар мен лық жаңғырту, жасыл желек алаңын көбейту, қоғамдық ұй- тері, обл. ҚОҚ басқ-сы.
ымдар лық құндылықтарды мо- дың қаржысы лайту.
Шөлденудің таралуын болдырмау.
Сексеуіл отырғызу жолымен облы- стың шөлейт аудандарындағы орман қорғау екпе ағаштарының алқабын кеңейту.
Обл. аумақтық ресурстар жөніндегі басқ-
7.10.
Облыс аумағында дендропарк жоба- сын жасау және құрылысын салу Жобалауға тен- дер өткізу Облыс халқының дема- луына қолайлы жағдай жасау тұрақты Табиғат ескерткіш-
7.11.
Табиғи ескерткіштерді қорғауды қам- тамасыз ету:
Аудан әкімдік- тері, терін қорғау Шетенді тоғай (ұйғыр ауданы);
Шынтүген шыршалы тоғайы (Еңбекші қазақ ауданы).
Жаңғақты тоғай (Талғар ауданы)
қоршаған ортаны қорғау Алматы қорығы
7.12.
Алматы мемлекеттік қорығының ғы- лыми-өндірістік базасын қайта жаңар- ту Тендер
7.13.
Алматы облысы өсімдіктері экожүй- есінің биологиялық әртүрлілігін баға- лау. Оларды сақтау мен пайдалану жөніндегі ұсыныстарды жүзеге асыру.
Экожүйенің түрлік, құрамдық сақталуын, қазіргі жағдайын баға- лау, табиғат пайдалану дың қаржы- режимін өзгерту жөнін- дегі ұсыныстар және қорғау шаралары.
фирмалар дың, жеке жер пайдала- ну Екпе ағаштарды өрттен қорғау тері, обл.
аумақтық ор- шылардың күрделі қар- жылары ның экономика лық тиімділігі жөнінде ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІН ҚОРҒАУ Туристік компания лар, жеке ин- вестор-лар.
Төлемелі ғылыми- экологиялық ту- ризмді дамыту. Банк интернетінде қа- зіргі фауна, палеофауна және Алматы облысының ерекше қорғалатын таби- ғат аумағын құру (ЕҚТА).
Обл. туризм жө- ніндегі бөлім, обл. аумақтық жануарлар және өсімдік өзін-өзі қаржыландыру негізінде ЕқТАның ма- териалдық-техникалық базасын дамыту. Алма- ты облысының ғылыми- экологиялық туризмін жарнамалау.
тер әлемін қор- ғауды мем-тік бақылау басқ- Акционер ЕҚТАда фауналар леу негізін дың, флоралар дегі инвестор Ерекше қорғалатын табиғат аумағы- ның бірінші кезектегі объектілерін ұй- ымдастыру және оларда қорғау режи- мін сақтау.
дың және табиғат ес- керткіштерін табиғи күйінде сақтау және қал- лар облы- стық бюджет пына келтіру.
және өсімдіктер әлемін қор- сы, жобалау ұй- ымдары Инвестор Сирек кездесетін, жойылып бара жатқан жануарлар питомнигін жа- сақтау Аңшылықты лар.
Сирек кездесетін және жойылып бара жатқан фауналар түрлерінің тектік қорын сақтау жә- не санын азайтпау Аңшылықты- Бағалы түрлерінің са- нын орнықты деңгейде Күзгі-қысқы кезеңдерде жабайы құстар мен аңдарды қосымша азы- қтандыру шылардың ұстау.
лар, ұлттық парк, қорықтар.
жануарлар жә- не өсімдік Сирек кездесетін тұяқты аңдар (құлан, арқар, джейран) мен бағалы балық түрлерінің санын қалпына кеті- құланның, арқардың, жәйранның және жоға- лып бара жатқан балық түрлерінің санын қалпы- тер әлемін қорғауды мем- тік Жыртқыш құстарды сақтау, қалпына келтіру және пайдалану Бағдарлама- қанатты жыртқыштар түрлерінің санын үй- лесімді деңгейге дейін көбейту, оларды пайда- лану арқылы дәстүрлі кәсіпті дамыту.
Сұңқарлар
Іле Алатауындағы сұңқарлардың са- нын қалпына келтіру "Сұңқар" СП.
дың санын қалпына кел- тіру.
Сирек кездесетін фауна- лар түрлерінің санын ҚР қызыл кітабына енгізілген жабайы аңдар мен балықтарды өсірудің про- грессивтік әдістерін енгізу.
қалпына келтіру.
Балық питомникте
Балықтар әлемі өкілдері нің санын өсіру.
рін, көлтоварлық және уылдырықтама шаруашылықтарын, көндіктіру стан- циясын жетілдіру.
Биология қаржысы лық әртүрлілікті сақтау.
МҚК-ны, бекітіл
Облыстың балық кәсібі су қоймала- рындағы балық қорғау имараттарын қалпына келтіру және қайта жабды- қтау ген учаскелерде балық аулаушы лар,обл.
дегі басқ-сы.
Балық ресурста рын қорғау.
8.11.
Облыстың басты балық кәсіпшілігі су қоймаларындағы балық ресурстары- ның жағдайын бағалау, олардың био- ресурстарын тиімді пайдалану жөнін- дегі шаралар.
Облыстың шаруашылықаралық аңшы- лық құрылғыларын жүргізу Жобалау ұйым- дары, тендер Облыстың шаруашылы- қаралық аңшылық құры- лғыла леу негізінде- гі инвестор ры бойынша ұсыныстар жасау және ТЭО.
8.13.
Зоологиялық қаумалдар, аң шаруашы Аң аулайтын жерлерді бекітіп беру, аң шаруа- шылығын,зооло лықтарын ұйымдастыру, жұмыс істеп тұрғанын қайта ұйымдастыру.
лар. Жобалау ұйымдары.
гі инвестор- гиялық қаумалдар ды ұйымдасты ру, өркениетті балық аулау объектіле рін қайта құру.
Жабайы аңдардың ау- руы деңгейін төмендету.
Жабайы аңдардың ауруларына қарсы күрес жөніндегі қызметті ұйымдасты- Республи
8.15.
Алматы облысындағы басымды аң түрлерін түгендеу калық бюд- Аңдарды басымдылық құрамын сақтау мен кө- бейту мақсатында есеп- жет ке алу.
БАҒДАРЛАМА
НЫ ҒЫЛЫМИ-ТЕХНИКАЛЫҚ ҚАМ- ТАМАСЫЗ ЕТУ Шешім қабылдау
9.1 .
Аумаққа экологиялық аудит мақса- тында қоршаған ортаға техногендік ықпалға баға беру.
дың құралы ретінде қор- шаған ортаның жағдай- ына баға беріледі.
қоршаған ортаны қорға- уда қала құры қоршаған ортаны қорғаудың аумақтық кешенді кестесін жасау (ҚОҚАКК)
лысы саясатын есепке
Облыс әкімінің аппараты, обл.
ҚОҚ бақ-сы, алу.
Алматы облысы аумағы атмосферасы қауіпті деңгейде ла- станған ауа ошағын ла- стаушы заттарды көші- ру жолдарын анықтау.
"Казгидромет"
РМК нан ластаушы заттарды көшіру үдерісін үлгілеу. Атмосфералық ауа- ны қадағалау постыларын қалпына келтіру.
Талдықор бюджет.
ған аумағының ауа бас- сейнін қорғау.
Талдықорған қаласының ауа бассейні- не ластаушы заттарды шығарудың шектеулі рұқсат етілетін жиынтық то- мын жасау.
Атмосфера
Облыстың өнеркесіптік аудандары мен кенттері атмосфералық ауасының жағдайына мониторинг өткізу лық ауаның ластануы туралы сенімді және "Казгидроме"
негіздел ген мәліметтер алу.
"BUBBLE" жүйесін ұй- ымдасты Алматы облысының аумағын атмо- сфераны өзін-өзі тазалау шарттары мен факторлары бойынша ауданда- стыру ру және жұмыс істету негізінде ауа бассейні сапасын басқарудың на- рықтық тетігін енгізу мүмкіндік Топырақжер ресурста Облыс аумағын қалдықтармен ластау көздері, антропогендік және табиғи ластау кадастрларын құру және жүргі- лық ауаны қорғау Даму келешегін, соның ішінде 2003 жылы қапшағай, қаскелең, Текелі, Талғар, Есіқ қалалары мен Энергети- чаский кентін ескере отырып, шекте- улі рұқсат етілген норманың (ШРЕН)
жиынтық томын жасау.
Кішігірім өзендер эколо- Талдықорған аумағындағы кішігірім өзендердің гидрологиялық, гидро - хи- гия лық жағдайының карта- миялық және гидро - биологиялық ре- жимдерін тексеру
9.10.
Қаскелең, үлкен және Кіші Алматы өзендерін және Іле өзенін гидробиоло- гиялық бағалау Шаруашылық қызмет- тің өзендердің бицено- зына ықпалын зерделеу және олардың улылы- ғын бағалау Бюджет 2 0 02- Экологиялық білім және халықты тәр- биелеу Халыққа экология лық тәрбие беру бюджет жә- не қосымша Қоршаған ортаны қорғау және оқушы- ларға экологиялық білім берудің ғы- лыми-практикалық конференциясын өткізу Обл. білім де- партаменті, инвести
10.2.
Алмтаты облысының қоршаған орта- сына кешенді баға берудің брошюра- сын дайындап, шығару Алматы облысының қоршаған ортасының қазіргі жағдайына си- паттама, табиғатты қорғау қызметін наси- хаттау Обл. ҚОҚ бас- порын қара- Алматы облысының экологиялық про- блемалары және оларды шешудің жолдарың тақырыптық журналын дай- ындап, шығару жаты Оқушылар арасында экологиялық олимпиада ұйымдастыру және қосым- ша инвести Жыл сайын облыс мектептерінде жақ- сы жолға қойылған табиғат қорғау жұ- мыстарына байқау-конкурстар ұйым- дастыру Облыс әкімдігі ҚР шеңберінде семинарлар, ғылыми- практикалық конференциялар,конкур- стар, тәжірибе алмасулар өткізу, халы- қаралық ынтымақтастық, ғылыми - көпшілік экологиялық әдебиеттер шы- ғару, әдебиеттер сатып алу Жетісу өлкесі туралы ғылыми - көп- шілік фильмін шығару Ландшафты рекреациялық және тех- ногендік маршруттар бойынша орта және арнаулы орта оқу орындары оқу- шыларының туристік саяхатын өткізу Обл. қОқ басқ- Облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасы ның материалдық-техникалық база- сын нығайту Жиынтығы:
331,6 264,3 517,4 қаражаты, 581,0 инвестор-лар Пайдаланған негізгі қысқартулардың тізімі ШРҚ - шектеулі рұқсат етілген қалдықтар ШРК - шектеулі рұқсат етілген концентраттар АС - ағынды су ТАК - табиғи-аймақтық комплекс ШРН - шектеулі рұқсат етілген норма ТШЖ - табиғи-шаруашылық жүйе НӘҚ - нормативтік-әдістемелік құжаттамалар ҚТҚ - қатты тұрмыстық қалдықтар ҚО - қоршаған орта ҚОҚ - қоршаған ортаны қорғау ТТП - табиғатты тиімді пайдалану ЕҚТА- ерекше қорғалатын табиғи аумақтар ШРТ - шектеулі рұқсат етілген төгінді СЭА - стационарлық-экологиялық алаңдар ЖСЭА- жартылай стационарлық-экологиялық алаңдар АПК - Алматы Пауэр Консолидейтед ҮАК - үлкен Алматы каналы N 2 қосымша Алматы облысы бойынша 2003 жылға арналған табиғат қорғау шараларының және ғылыми-зерттеу жұмыстарының жоспары Жұмыстың аталуы Жұ- Ескерту Р /с даушы Аяқта- лу түрі мысты- ңқұны мың теңге Есеп Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрінің 2000 жылғы 11 қарашадағы N 458- (ауы- спалы)
3000,0
"Экожо- балау
ЛТД"
Облыстың табиғи- ресурстық әлеуеті мен қоршаған ортаны ластау картасын жасау жолымен Алматы облысының аумағын экологиялық аудандастыруды аяқтау Б бұйрығы және Табиғи ресурстар және қор- шаған ортаны қорғау министрлігінің 2001 жы- лғы 6 тамыздағы N 09-2054, 2001 жылы 24 қа- зандағы N 09-2918 хаты.
Алматы облысының 2030 Стратегиясын жүзеге асыруға арналған шаралар жоспары. Облыстың 2010 жылғы кезеңге дейінгі экологиялық бағдар- ламасы Облыстың 2010 жылғы кезеңге дейінгі экология- Ақсу ауданы Жансүгіров кентіндегі ка- нализация 2200,0 Атқа- рылған лық бағдарламасына сәйкес.
жұ- лық жүйені қалпына келтіру Ақсу ауданы әкімінің 2000 жылғы 23 науры- здағы N 01-02/361 хаты мыстар- дың ак- тілері 1850,0 1988 жылғы Жаманқұм апатының за- рдабын жою, Заречный кентіндегі су құбырлары мен канализация Қапшағай қаласы әкімінің 1999 жылғы 14 мау- сымдағы N 12-188, 2000 жылғы 3 сәуірдегі хаты ны қалпына келтіру (су құбырлары мен канализация N 12-152 хаты ны жөндеу және қайта жаңарту)
Алматы облысының 2010 жылғы кезеңге дейін- гі экологиялық бағдарламасы Талдықорған қаласында қатты тұр- мыстық қалдықтарды жинауға ар- налған полигон құрылысын салу (құры- лыс мерзімі 2003-2004 ж.)
дыңак- 1500,0
Талғар ауданындағы Алматы мемле- кеттік қорығының табиғи мұражайын жөндеу Алматы мемлекеттік табиғи қорығының 2002 жылғы 28 ақпандағы N 09, 2002 жылғы 10 шіл- дедегі N 34 хаты, облыстық үйлестіру кеңесі мә- жілісінің шешімі, N 5 хаттама Қарасай ауданы Қарасай ауданы әкімінің 2002 жылғы 3 желтоқ- 4500,0 сандағы N 01-28/2075 хаты Теректі селосындағы канализациялық жүйені қалпына келтіру "ҚазПАС" АМК директорының 2002 жылғы 25 2000,0 Қаз- ПАС қарашадағы N 1-6/46 хаты.
"ҚазПАС" аумақтық мемлекеттік кәсі- порнының Алматы облысының балық қорын көбейту мәселелерін дегі қызметін сауықтыру бойынша ша- ралар жоспары Көксу ауданы әкімінің 2002 жылғы 23 шілдедегі N 1127 хаты Көксу ауданындағы жарамсыз улы хи- микаттарды көмуге арналған полигон- ды қайта жабдықтау Талғар ауданы әкімінің 2002 жылғы 11 қараша- Талғар ауданы Кеңдала кентіндегі ка- 4400,0 дағы N 02-1692 хаты лық жүйелерді қалпына келтіру Жоба Талғар ауданы әкімінің 2002 жылғы 8 тамы- здағы N 01-1188, 2002 жылғы 11 қарашадағы N Талғар қаласындағы тұрмыстық қатты қалдықтарға арналған жаңа полигон құрылысының жобасы 02-1691 хаты ТЭЦ-3 күл қалдықтарын консервация АПК ААҚ-ң 2002 жылғы 29 тамыздағы N 102- АПК ААҚ 5209 хаты 2030 Стратегиясы, ҚР "Қоршаған ортаны 5000,0 Бағдар- лама, атқары- қорғау туралы" Заңының 73-75 баптары. Алма- ты облысының 2010 жылғы кезеңге дейінгі ар- налған экологиялық бағдарламасының N 4 ба- Халыққа экологиялық білім беру және тәрбиелеу жөніндегі шараларды жүргі- зу (оқулықтар, кітаптар, брошюралар, экологтар күніне лекциялар) Облыс мектептерін лған сымдығы де қоршаған ортаны қорғау бойынша облыстық шаралар өткізу (мектептер дің 10 пайызы экологиялық бағытпен).
дың есеп- 2050,0
ОҚОҚБ
Негізгі құрал - жабдықтарды сатып алу, іссапар шығындары, жанар-жағар май басқарма сының материалдық - техни- калық базасын нығайту (негізгі құрал- жабдықтарды сатып алу, іссапар шы- ғындары, жанар-жағар май).
Қайта ұйымдастырылған "Облыстық табиғат қорғау бағдарламасы департа- менті" мемлекеттік мекемесін ұстау 4000,0 Мемле- кеттік мекеме Жиынтығы 40000,0 Басқарма бастығы А. Айтжанов

На русском языке:
Алматы облысының мәслихаты Решение Алматинского Маслихат Алматинской области областного маслихата от 26 декабря 2002 года № 31-161.
Зарегистрировано Управлением юстиции Алматинской области 12 февраля 2003 года № 1011.
Утратило силу решением Алматинского областного маслихата от 14 января 2011 года № 41-234 Об "Экологической программе Алматинской области на период до 2010 года" и плана природоохранных мероприятий и научно-исследовательских работ на 2003 год
1. Утвердить "Экологическую программу Алматинской области на период до 2010 года", согласно приложения N 1.
2. Утвердить план природоохранных мероприятий и научно- исследовательских работ на 2003 год, согласно приложения N 2.
3. Рекомендовать акимам районов и городов, руководителям областных управлений, комитетов в своей деятельности по реализации указанной программы глубоко изучить состояние и осуществлять конкретные меры природоохранной работы по каждому подведомственному предприятию, повышать ответственность руководителей, акимов сельских округов за безусловное их выполнение.
4. Контроль за исполнением данного решения возложить на постоянную комиссию областного маслихата по аграрным вопросам и экологии (А. Зияданов), заместителя Акима области (А. Тойбаева).
Председатель сессии областного маслихата С. Чурегеев Секретарь областного маслихата Е. Жунусбеков Приложение N 1 к решению Алматинского областного маслихата от 26 декабря 2002 года Экологическая программа Алматинской области на период до 2010 года ВВЕДЕНИЕ Алматинская область - это регион с богатыми природными ресурсами потенциально способствующие высокому уровню развития экономики. Однако исторически сложившаяся, ресурсно-сырьевая и монокультурная система природопользования и осуществляемое без учета природных условий, национальных традиций хозяйствование как в целом по Республике, так и в Алматинской области, привели к образованию множества экологических проблем.
Опыт стран, прошедших этап перехода к рыночной экономике и анализ социально-экономического и экологического состояния региона показывает, что в области имеются возможности для решения этой задачи:
- идет процесс совершенствования законодательно-нормативной базы;
- усиливается роль местного самоуправления;
- имеются перспективы для экономического стимулирования природоохранной деятельности и резервы ресурсосбережения;
- создаются условия для новых технологий;
- совершенствуется процесс экологического образования.
Внедрение этих и других рычагов стимулирования природоохранной деятельности позволяют достигнуть сбалансированное, устойчивое развитие региона и обеспечить благоприятные условия проживания населения.
Как показала практика организации природоохранной работы в Республике Казахстан, а также опыт других стран, одними из наиболее важных документов, в которых определяются основные направления деятельности по охраны природы и здоровья населения в регионах республик, являются Региональные Комплексные программы охраны окружающей Среды.
Экологические Программы - это своего рода экологический аудит, направленный на комплексное определение экологических последствий предыдущей деятельности и на подготовку основы для проведения комплекса реабилитационных мероприятий и представляют из себя документы, в которых содержатся: анализ географических, климатических, природно-ресурсных и социально-экономических условий на территории области или города;
приводится оценка экологической обстановки; определяются приоритетные направления природоохранной деятельности на ближайшие 3-5 лет и на перспективу, с указанием конкретных мероприятий, их целей и задач, сроков исполнения, основных возможных исполнителей и ориентировочных источников финансирования.
Природная среда Алматинской области испытывает достаточно высокие техногенные нагрузки предприятий энергетики, добывающих и перерабатывающих предприятий, аграрного комплекса. В ряде районов сложилась крайне неблагоприятная экологическая обстановка. Наиболее опасные проявления данной ситуации опустынивание, деградация почв, истощение и загрязнение водных ресурсов, сокращение и разрушение биологического разнообразия. При сложившейся ситуации, для решения всего многообразия экологических проблем требуется не один год и серьезные финансовые средства.
Для эффективного и рационального использования финансовых ресурсов необходимо определить стратегию природоохранной деятельности в регионе и приоритетные направления.
"Экологическая программа Алматинской области на период до 2010 года выполнена по заданию Алматинского областного управления охраны окружающей среды на основании договора от 15 августа 2000 г. При разработке Программы основополагающими документами были: основные стратегические направления развития Республики Казахстан на период до 2030 года, содержащиеся в обращении Президента Н.А. Назарбаева к народу Казахстана;
положения Концепции экологической безопасности Республики Казахстан;
стратегия природоохранной деятельности в Республике Казахстан; Закон Республики Казахстан "Об охране окружающей Среды" и другие природоохранные Законы, принятые в последнее время. При составлении Программы в обязательном порядке учитывались важнейшие направления социально-экономического развития региона.
Ответственным разработчиком Экологической программы Алматинской области является Научно-производственный центр "ЭКОН". При выполнении отдельных разделов принимали участие специалисты Национальной академии РК, КазНИИМОСК, АО Гидромониторинг, КазГУ им. Аль-Фараби.
1. ЦЕЛЬ И ЗАДАЧИ ПРОГРАММЫ Проблема комплексного решения различных аспектов охраны окружающей среды сдерживается экономическими и социальными проблемами, имеющими место в условиях перехода к новой экономической политики Республики Казахстан. Однако непринятие, адекватных экологической обстановке, мер, наносит ущерб окружающей природной среде и здоровью населения. Учитывая сложившуюся эколого-экономическую ситуацию, разработка настоящего документа базировалась на принципах:
- Обеспечение благоприятной экологической среды Алматинской области;
- Создание перспективного экономического и правового механизма стимулирующего природоохранную деятельность Цель программы Основной целью программы является разработка и реализация комплекса мероприятий по восстановлению и охране окружающей природной среды.
Задачи программы
Основные задачи программы:
- снижение уровня антропогенного воздействия на окружающую среду (сокращение вредных выбросов в атмосферу, охрана водных ресурсов, утилизация промышленных и бытовых отходов, охрана и рациональное использование земель);
- комплексное изучение и гигиеническая оценка качества окружающей среды, и их влияние на формирование здоровья населения;
- создание базы данных экологической информации;
- расширение сети наблюдений, контроля;
- создание элементов мониторинга за состоянием природной среды;
- разработка единой региональной системы нормативных требований к состоянию окружающей среды и использованию природных ресурсов;
- стимулирование внедрения "чистых" технологий;
- совершенствование природоохранного законодательства системы общегосударственного контроля за состоянием природной среды;
- приоритетное решение важнейших научных проблем природопользования;
- использование достижений науки и техники для восстановления природной среды.
Реализация программы должна привести к снижению уровней загрязнения, деградации и истощении окружающей природной среды; к созданию комплекса экологических нормативов, требований, методик, технических и технологических средств, позволяющих устранить или заблокировать проблемы;
сделать прогнозы негативных тенденций, предусмотреть соответствующие превентивные меры.
2. КОМПЛЕКСНАЯ ОЦЕНКА СОСТОЯНИЯ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ АЛМАТИНСКОЙ ОБЛАСТИ Виды деградации природной среды Анализ состояния окружающей природной среды в Алматинской области показал, что в результате взаимодействия природных и хозяйственных объектов сформированы определенные эколого-хозяйственные системы. Уровень и характер этого взаимодействия определяет различную степень деградации природной среды и ее ресурсов, и проявляется в качественном и количественном состоянии различных экосистем региона.
В Алматинской области выявлены следующие виды деградации
1. Ветровая эрозия почв распространена преимущественно в засушливых районах Алматинской области с активным ветровым режимом.
Выделяются 7 почвенно-эрозионных районов с усиленным проявлением ветровой эрозии. Панфиловский долинный, где на распаханных участках возможна ветровая и ирригационная эрозия; Каратальский подгорный район со средней и сильной ветровой эрозией;
Аксуский подгорно-равнинный район, где наблюдаются процессы ветровой эрозии на супесчаных почвах и распространена ирригационная эрозия;
Лепсинский мелкосопочно-равнинный район средне и сильно подверженный ветровой эрозии; Сасыкколь-Алакульский равнинный район, где ветровой эрозии подвергнуты массивы песков и песчаных почв; Учаральский низкогорно- равнинный район, средне- и сильно подверженный ветровой эрозии и Алакульский подгорно-равнинный район со слабой степенью проявления ветровой эрозии.
2. Водная эрозия представляет потенциальную опасность в зоне предгорных наклонных равнин Заилийского Алатау, межгорных долин Кегеня и Нарынкола, имеющих значительный уклон и расчлененность территории, и особенно в хозяйствах Карасайского, Жамбылского, Енбекшиказахского и Кербулакского районов. В зоне обеспеченной и полуобеспеченной осадками богары практически все богарные посевы расположены на склонах крутизной от 2 до 12 0 и более. Механический состав склоновых почв, сформированных на лессовидных почвообразующих породах, обуславливает их податливость к смыву. Овражная эрозия проявляется в хозяйствах Карасайского и Енбекшиказахского районов.
Большой вред приносит эрозия на естественных кормовых угодьях Алматинской области, особенно на пастбищах, расположенных на склонах. Это является причиной разрушения дернины, выпада ценных компонентов пастбищных трав, особенно злаковых.
3. Деградация пастбищ. В Алматинской области пастбища занимают 14449,9 тыс. га или 64 % площади области. Разнообразие природных условий области определило широкий набор различных типов пастбищ: от пустынных равнинных до высокогорных. Интенсивное использование пастбищных экосистем привело к их значительной антропогенной нарушенности. В настоящее время в результате чрезмерного выпаса и вырубки кустарников, особенно саксаула на топливо, пески до 50-60 % подвержены умеренной и сильной степени деградации.
По этой же причине, около 10 % песчаных вершин разбиты. Урожайность засоренных и сильно деградированных пастбищ не превышает 0,5-0,9 ц/га.
В настоящее время, пастбищные экосистемы между южными склонами хребта Джунгарского Алатау и северными склонами Заилийского Алатау имеют урожайностью 1,0-2,4 ц/га, используются в весенне-летне-осеннее время и являются умеренно деградированными.
В результате повсеместного освоения территории под орошаемое и богарное земледелие большая часть пастбищ предгорья от 700 до 1000м подвержены умеренной и сильной деградации. В Карасайском, Талгарском, Енбекшиказахском районах пастбища сильно сбиты и вытоптаны.
Высокогорные пастбища также подвержены антропогенной нагрузке, что привело к сильной деградации, урожайность снизилась с 6-9 ц/га до 1,5-2,0 ц /га. В травостое стал преобладать типчак и манжетки. Повсеместно развита тропинчатость. Из высокогорных пастбищ в Алматинской области особенно сильно деградированы пастбища урочищ Ассы, Ушконур, верховий реки Казачки.
Основные сенокосные угодья в Алматинской области распространены в поймах рек (Или, Каратал, Лепсы, Каратал и т.д.), вокруг озер (Балхаш, Алаколь), а также в горах и занимают 449 тыс. га. На равнине основу сенокосов составляют тростниковые, осоково-тростниковые заросли на лугово-болотных почвах с урожайностью 30-50 ц/га, тростниково-пырейные, разнотравно-крупнозлаковые, ажреково-солодковые луга на аллювиально-луговых почвах с урожайностью 7-15 ц/га. Сенокосные угодья Алматинской области в настоящее время сильно деградированы. Основными причинами следует считать изменение гидрологического режима водных объектов и нерациональное сенокошение.
4. Вырубка леса. Леса Алматинской области представлены тремя категориями: горными елово-лиственными, тугайными и пустынными лесами.
Горные леса Северного Тянь-Шаня и Джунгарского Алатау занимают общую площадь свыше 370 тыс. га, из них на долю хвойных пород приходится 135 тыс. га или 36,5 %.
Тугайные леса приурочены к поймам рек Балхашского бассейна, их покрытая лесом площадь составляет 81 тыс. га. Эти леса имеют большое значение в охране водных ресурсов при их транзите в оз. Балхаш. Благодаря скрепляющему действию корневых систем, эти леса надежно защищают берега от подмывов и размывов, ослабевают проявления оползневых процессов, обеспечивая тем самым стабилизацию русла рек.
Пустынные леса Прибалхашья расположены к югу от оз. Балхаш на песчаных массивах Таукум, Сары-Ишикотрау и в Джунгарской котловине.
Главная порода саксаул. Покрытая лесом площадь составляет 1772 тыс. га.
Саксауловые леса закрепляют пески, препятствуют образованию песчаных бурь, защищают от заносов реки и каналы, населенные пункты и дороги, способствуют увеличению кормовой емкости пустынных и полупустынных пастбищ. В 1963 году в горных лесах области были запрещены сплошнолесосечные рубки и ликвидированы лесозаготовительные предприятия. Однако в некоторых районах Джунгарского Алатау и Северного Тянь-Шаня наблюдается браконьерская рубка леса. В последние годы происходит ухудшение состояния тугайных лесов в результате зарегулирования стока р. Или и большого забора воды для орошения.
Большое количество тугайных и саксауловых лесов было вырублено местным населением на топливо. Все это привело к деградации тугайной растительности, сокращению площади лесов.
5. Загрязнение воздуха. Суммарные выбросы вредных веществ в атмосферу в 2000 году составили по территории Алматинской области 295,5 тыс.
т. Причем, большая часть из них - 128,0 тыс. т составляют выбросы от автомобильного транспорта. Следует отметить, что в г. Алматы выбросы данного вида источников образуют около 79 % от общей массы, в то время как на остальной территории, эта цифра составляет в среднем 62,8 %. Однако поток автотранспорта в летний период и в воскресные дни практически сравнивают эти показатели.
В предгорной полосе - на юге сосредоточена основная часть населенных пунктов. Здесь находится и самый крупный промышленный узел Республики - Алматинский, который включает в себя и ряд предприятий, находящихся в близлежащих к городу населенных пунктах - Талгар, Каскелен, Отеген Батыр и др. Этот узел специализируется в основном на производстве товаров для населения. Крупнейшие предприятия его относятся к отраслям легкой и пищевой промышленности. По всем видам выделенных загрязнителей лидируют предприятия электроэнергетики (ТЭЦ-1, ТЭЦ-2, АГРЭС). По твердым веществам объем выбросов от них составляет 77 %, по оксидам азота - 89 %, по сернистому ангидриду (SO 2 ) - 88 %, по оксиду углерода - 32 %. Серьезной проблемой для следует считать отсутствие электрификации железной дороги, что проявляется в больших объемах выбросов оксида углерода - около 15 %, сернистого ангидрида и твердых веществ - 2 и 3 % соответственно.
В силу природно-климатических факторов пригородная зона испытывает большое влияние г. Алматы. Воздушный бассейн самого крупного города Республики один из самых загрязненных. Загрязнение пылью воздушного бассейна г. Алматы в течение года оказалось значительным: на протяжении всего года наблюдалось превышение ПДК в 1,5-1,9 раза и колебалось в пределах 0,23- 0,29 мг/м 3 Загрязнение диоксидом азота было выше ПДК (0,058-0,098 мг/м 3) в течение всего года, оксидом углерода (3,1-4,5 мг/м 3 ) - с октября по март, а средние суточные концентрации диоксида серы во все месяцы не превысили соответствующий уровень ПДК.
При обследовании загрязнения воздушного бассейна в населенных пунктах пригородной зоны г.Алматы, отмечены высокие концентрации содержания SO 2 , NO 2 , превышающие средние суточные ПДК в 1,4-4,7 раза, а максимально разовые - в 1,6-13,0 раз. Высок процент повторяемости максимально разовых ПДК по пыли (25,3 %) и диоксиду азота (31,7 %).
Наибольшие превышения средних суточных ПДК зафиксированы в городах Талгар и Есик по формальдегиду и диоксиду азота. Концентрации SO 2 и СО находились в пределах 0,2-1,1 ПДК.
Атмосфера г. Талдыкорган значительно меньше загрязнена пылью.
Средние суточные концентрации ее за рассмотренный период времени составляли в среднем 0,09 мг/м 3 , что соответствует 0,6 ПДК. Однако, в связи с отсутствием стационарных постов наблюдений, материалов обследования последних лет дать полную оценку состоянии атмосферного воздуха г. Талдыкоргана не представляется возможным.
6. Загрязнение вод. Основными загрязнителями поверхностных вод области по объемам отведения СВ являются сельхозпроизводители риса, дислоцированные в бассейнах р.р. Или, Каратал.. Они отводят ежегодно 187 млн.
м 3 коллекторно-дренажных вод с высоким содержанием органических, азотсодержащих и взвешенных веществ.
Ко 2-ой группе загрязнителей поверхностных вод области, как по объемам отведения, так и по специфике загрязнения, относятся города и населенные пункты, на территории которых дислоцированы различные промышленные, производственные коммунальные предприятия. Основными источниками загрязнения поверхностных вод по этой группе является г. Алматы, который в 1998 г. через сооружения канализации и биологической очистки ГКП "Водоканал" отвел в р. Или 35,0 млн.м 3 очищенных сточных вод, что в общей оценке составляет 15 % суммарных объемов отведения стоков по области.
Определенное негативное воздействие на поверхностные воды и сопряженные объекты оказывают хоз-фекальные стоки гг. Талдыкорган, Текели, райцентров Есик, Талгар, Каскелен, Жаркент, Чунджа и др.
Специфическое воздействие на водные ресурсы области оказывают предприятия пищевой промышленности. Эти предприятия отводят свои стоки в большинстве на поля фильтрации, испарения, пруды, рельефы местности, на которых происходит доочистка СВ почвенными микроорганизмами. Объемы отведения стоков незначительны, но по химическому составу они высокоминерализованы органическими соединениями, значения ХПК и БПК достигают десятки и сотни ПДК сан-гиг .
7. Загрязнение почв. Техногенные нарушения почв характерны для всей территории Алматинской области.
По данным эколого-геохимических исследований, проведенным АО "Казнедра" в разные годы (1996-1999), на территории Алматинского агропромышленного района в почвах выявлены аномальные участки с содержанием: свинца, фосфора (превышение фоновых содержаний в 3 раза), хрома (превышение фона в 1,2 раза) и др. Так, к северу от Каскелена зафиксирована аномалия свинца протяженностью более 18 км, по изолинии содержаний 30 мг/кг. Этой же изолинией очерчен обширный район, центр которого приходится на г. Алматы, аномалия протянулась от п. Ремизовка в северо-западном направлении на 19 км. Заражение почв ртутью на уровне 2 фонов отмечено в 2 км к северу от п. Ожет, в районе с. Первомайка, с. Покровка и др. В радиусе 25 км от г. Алматы, до 30% площади заражены цинком на уровне 2 фонов.
В области накоплено более 50 млн. тонн различных отходов, с чем также связано загрязнение почв.
Засоление почв характерно в поймах рек и вокруг озер в результате изменения гидрологического режима, а также на Акдалинском массиве орошения.
По данным Комитета по управлению земельными ресурсами Республики Казахстан в Алматинской области на 01.01.2000 г. земли сельскохозяйственного назначения составляют 13550,5 тыс. га.. Из них 2177,3 тыс. га подвержены разной степени засоления, 841,8 тыс. га деградированы в результате водной эрозии, 4383,1 тыс. га. подвержены процессам дефляции.
Представленный свод экологических проблем Алматинской области показывает на необходимость их решения. С целью выявления наиболее приоритетных экологических проблем, авторы данной программы осуществили ландшафтно-экологическое зонирование области.
Ландшафтно-экологическое зонирование области Уровень и направление воздействия человека, ответная реакция на разные виды антропогенной нагрузки могут быть оценены в характеристиках эколого-хозяйственного состояния территории, включающих определение видов и степени антропогенной нагрузки, естественной защитности территории, как составной части устойчивости ландшафтов.
Выявление природоохранных проблем сводилось к анализу соотношения между антропогенной нагрузкой и свойствами природного ландшафта, в результате которого были определены изменения природной среды, несоответствующие экологическим требованиям. В процессе составления карты ландшафтно-экологического зонирования главным критерием состояния ПТК стала степень антропогенной нарушенности естественных ландшафтов зонального ряда.
Качественный уровень экологической дестабилизации природно- территориальных комплексов (ПТК) Алматинской области и ее административных районов определялся на основе учета количества природных компонентов, подверженных в результате антропогенного воздействия различного рода изменениям, определяющим экологическую напряженность области.
Разработка показателей, характеризующих эколого-хозяйственное состояние земель Алматинской области, осуществленная нами на ландшафтной основе показала, что по интенсивности проявления антропогенных процессов, на территории Алматинской области выявлены следующие ландшафтно- экологические зоны.
1. Стабильная зона (СЗ), доминируют: 1.- пустынные ландшафты относительно опущенных равнин; 2 - горно-луговые ландшафты высокогорий; 3 - лесо-лугово-степные ландшафты среднегорий. Характеризуется почти полным отсутствием негативных ландшафтно-экологических изменений, обусловленных антропогенезом, или же незначительным их проявлениями. Небольшие изменения в структуре природно-территориального комплекса (ПТК) обусловлены влиянием экстремальных природных процессов. Негативные экологические последствия легко устранимы, при их прекращении ПТК возвращаются в состояние динамического равновесия. Вошли следующие части территорий административных районов: Балхашского, Каратальского, Алакольского, Аксуйского, Саркандского, Жамбылского, Коксуского, Ескельдинского, Илийского, Талгарского, Кербулакского, Панфиловского, Карасайского, Енбекшиказахского, Уйгурского, Райымбекского. Некоторые территории данных районов используются, как заповедники или могут быть использованы, как зоны возможной рекреации.
2. Удовлетворительная зона (УЗ), доминируют: 1 - сухостепные ландшафты межгорных и внутригорных впадин; 2 - пустынные ландшафты относительно опущенных равнин. Характеризуется значительными негативными изменениями в состоянии природных компонентов ландшафта, обусловленными антропогенезом. При соблюдении правил рационального природопользования возможно почти полное устранение негативных экологических последствий техногенеза с использованием умеренных затрат на восстановление. В данную зону вошли части территорий административных районов: Балхашского, Каратальского, Алакольского, Саркандского, Жамбылского, Кербулакского, Панфиловского, Уйгурского, Райымбекского.
3. Напряженная зона (НЗ), доминируют: 1 - степные ландшафты низкогорий; 2 - сухостепные ландшафты предгорий и низкогорий. Отличается быстрым нарастанием угрозы истощения или полного исчезновения отдельных видов ландшафта. Наступление экологического кризиса носит обратимый характер, что позволяет при своевременном вмешательстве устранить последствия антропогенного стресса и восстановить стабильность нарушенной геосистемы. В данную зону вошли следующие административные районы: части территорий - Алакольского, Саркандского, Коксуйского, Ескельдинского, Илийского, Талгарского, Алакольского, Саркандского, Жамбылского, Кербулакского, Панфиловского, Карасайского, Енбекшиказахского, Райымбекского районов. Районы с данной экологической ситуацией требуют значительных средств для восстановления.
Полная картина, отражающая экологическое состояние административных районов Алматинской области показана, в таблице 1.
На основе полученных данных была построена карта ландшафтно- экологического зонирования Алматинской области, масштаба 1:1000000 (рис.1).
Ландшафтно-экологическое состояние на карте представлено системой ранжированных индексов, отражающих современные природные и антропогенные процессы деградации. Процессы деградации оценивались по следующим критериям: эрозия по площади сильноэродированых почв (более 20- 40% от всей площади ландшафта); деградация пастбищ - по снижению биологической продуктивности и проективного покрытия травянистой растительностью; вырубка лесов - по превышению расчетной лесосеки;
деградация почвенного покрова по уменьшению содержания гумуса, микроэлементов, суммарной доле площади эродированных, смытых почв;
загрязнение почв пестицидами - по превышению ПДК; загрязнение поверхностных и подземных вод по превышению ПДК для солей тяжелых металлов, пестицидов, а также по общей минерализации и содержанию в воде кислорода, обусловленных техногенезом; загрязнение атмосферы по превышению уровня предельно допустимой нормы (ПДН) для таких основных ингредиентов, как пыль, искусственная радиоактивность, превышение содержания соединений углерода, серы, азота и ряда других химических элементов.
Расчеты по уровню экологической дестабилизации природной среды показали, что из 16 административных районов Алматинской области 8 районов относятся к сильному уровню изменения природно-хозяйственной системы, 6 к умеренному и только 2 района к слабому уровню дестабилизации природной Современное экологическое состояние Алматинской природно- хозяйственной системы (ПХС) - это результат совокупного проявления сложных, длительных или сравнительно кратковременных процессов с природной и антропогенной составляющими, которые развиваются на общем фоне опустынивания. Неустойчивое функционирование системы представлено:
усилением аридизации, увеличением минерализации грунтовых вод, климатическими колебаниями, деградацией растительного и почвенного покровов и др. Являясь объектом активного и разнообразного по формам хозяйственного освоения, ландшафты области представляют собой звенья с параллельным развитием разнонаправленных процессов.
Результаты интегральной оценки экологической ситуации в Алматинской области показывают на необходимость более детальных работ по районированию территории с учетом перспективы ее экономического развития.
Тем не менее, произведенная комплексная экологическая оценка позволяет выделить приоритетные экологические проблемы и разработать соответствующие природоохранные мероприятия.
Таблица 1.
Современное экологическое состояние районов Алматинской области Админи- Удельный вес ландшафтно-экологиче- Уровень эколо- Доминирующие процессы стра- ских зон в районе, (%)
ги- деградации ческой дестаби- Напря- Удовлетво- Стабиль- тивные районы лизации природ- женная рительная ная ной среды (I)
(II)
(III)
Умеренный
Деградация пастбищ, деградация почв, вырубка леса
1. Балхаш- ский
Деградация пастбищ, деградация почв, вырубка ле-
2. Кара- тальский са, загрязнение вод
3. Ала- кольский са, дефляция, эрозия почв Сильный Деградация пастбищ, деградация почв
4. Аксус- кий
5. Сарканд- са, эрозия почв Деградация пастбищ, деградация почв, эрозия почв
6. Жам- былский
7. Коксуй-
Деградация пастбищ, деградация почв, эрозия почв,
8. Ескель- динский вырубка леса Деградация пастбищ, деградация почв, загрязнение
9. Илий- атмосферы воздуха
10. Талгар-
11. Кербу- лакский
Слабый
12. Панфи- ловский
Эрозия почв, загрязнение вод, вырубка леса, загряз-
13. Кара- сайский нение атмосферы воздуха
14. Енбек- ши- казахский Деградация пастбищ, вырубка леса
15. Уйгур-
16. Райым- бекский
3. СТРАТЕГИЯ ПРИРОДООХРАННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ДО 2010 ГОДА Оценка современного состояния окружающей среды Алматинской области, многообразие и разноплановость экологических проблем показывает на необходимость концентрации усилий на приоритетных экологических проблемах, требующих первоочередного решения, как на республиканском, так и региональном уровне.
Основная Цель стратегии природоохранной деятельности до 2010 года снижение темпов ухудшения окружающей среды (ОС), стабильное улучшение окружающей среды Алматинской области.
Этапы стратегии.
Этап 2001-2005
Цель снижение темпов ухудшения окружающей среды.
Задачи: в рамках социально-экономического развития области необходимо четкое определение направлений деятельности по реализации природоохранных мероприятий. Упорядочить финансирование природоохранных мероприятий.
Усилить экологические аспекты в концессионных и лицензионных контрактах.
Приоритет 1. Совершенствование эффективной системы управления экологическими ресурсами.
Задачи: создать условия для стабильного финансирования экологических программ и экономического стимулирования природоохранной деятельностью.
Приоритет 2. Разработка и реализация почвозащитных мероприятий.
Задачи: обеспечить повышение уровня рекультивации нарушенных земель; сократить вырубку леса; увеличить создание лесонасаждений;
пересмотреть размещение культур и технологии обработки почв. При передаче земель в частное владение необходимо предусмотреть особые условия по обеспечению сохранности качества почвенно-земельных ресурсов. Разработка соответствующих НМД и контроль.
Приоритет 3. Восстановление сети наблюдений Казгидромет на 50 % к имеющимся постам. Первоочередной Талдыкорганский регион и пригородная зона г. Алматы.
Задачи: повысить качество приема, сбора и обработки информации;
совершенствовать систему контроля за состоянием ОС. В целях получения объективной достоверной режимной информации о состоянии загрязненности атмосферного воздуха области рекомендуется восстановить деятельность поста по наблюдению в г. Капшагай, закрытого в 1994 году.
В целях контроля за состоянием качества городского воздуха нового областного центра г. Талдыкорган рекомендуется организовать деятельность как минимум, двух стационарных постов по наблюдению за загрязнением атмосферного воздуха.
Для пространственно-временной оценки воздействия г. Алматы (как источника загрязнения воздуха) на прилегающие к городу территории рекомендуется организовать 2-3 поста в близлежащих населенных пунктах в радиусе 30-40 км. Наиболее подходящими местами для этого могут служить пос.
Отеген Батыр, пос. Боролдай.
Размещение постов необходимо провести согласно требованиям организации сети наблюдения и с учетом местных природно-климатических условий.
Приоритет 4. Формирование финансовых механизмов самоокупаемости мероприятий по охране окружающей среды и развитие экологического (малого и среднего) бизнеса.
Задачи: изучить виды и механизмы прямой и опосредованной самоокупаемости мероприятий по ООС. Инвестиционные проекты.
Совершенствовать нормативы платежей природопользования и штрафов с учетом реальной платежеспособности предприятий.
Приоритет 5. Восстановление биоресурсов.
Задачи: инвестировать лесные хозяйства, предоставить налоговые льготы; увеличить объемы воспроизводства растительного и животного мира.
Приоритет 6. Рациональное использование водных ресурсов. Механизм (схема) водопользования.
Задачи: реконструкция очистных сооружений; перепрофилирование водоемких сельхозкультур; паспортизация всех водопользователей.
Приоритет 7. Утилизация и обезвреживание ТБО.
Задачи: обеспечить современную систему управления отходами.
Этап 2006-2010
Цель снижение темпов ухудшения состояния окружающей природной среды и стабилизация экологической ситуации.
Задачи. Продолжение совершенствования системы управления экологическими ресурсами и создание условия для стабильного финансирования экологических программ и экономического стимулирования природоохранной Приоритет 1. Совершенствование эффективной системы управления Задачи: интегрированное решение экологических и экономических проблем;
совершенствования системы стимулирования природоохранной деятельности.
Приоритет 3. Формирование и совершенствование финансовых механизмов природопользования.
Задачи: реализация проектов по самоокупаемости мероприятий по охране окружающей среды и развитию экологического (малого и среднего)
бизнеса.
Приоритет 4. Осуществление мер по предотвращению деградации пастбищ и почв.
Задачи: усовершенствовать севооборот; обводнение пастбищ;
оптимизировать и дифференцировать применение удобрений и пестицидов.
Задачи: проведения мероприятий по восстановлению численности растительного и животного мира; промысловых видов рыб.
Приоритет 6. Восстановление количества пунктов наблюдательной сети до уровня 1990 г. и открытие дополнительных постов.
Задачи: заменить устаревшее оборудование и парк гидрометеоприборов;
усовершенствовать мониторинг природной среды; обеспечить устойчивую работу Службы приема, сбора и обработки информации, завершить переход на современные способы связи.
Приоритет 7. Стабильное функционирование системы управления отходами. Создание материально-технического обеспечения службы сбора и переработки отходов.
Приоритет 8. Усовершенствование подготовки специалистов в области ООС.
Реализация приоритетных направлений Стратегии Экологической программы Алматинской области до 2010 года обеспечит предотвращение будущих загрязнений и деградации ОС.
Система юридических, организационных, технических, экономических и социальных мер, реконструкция наиболее "экологически грязных" производств должна обеспечить стабилизационные процессы ООС.
4. МЕХАНИЗМ РЕАЛИЗАЦИИ ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ ПРОГРАММЫ Планирование природопользования и охраны окружающей среды должно осуществляться с учетом оценки степени загрязнения природной среды, возможностей природных ресурсов к изъятию и их возобновляемости, базироваться на данных экологического районирования.
Анализ социально-экономической ситуации Алматинской области показывает на то, что в регионе имеются возможности для решения приоритетных экологических проблем. Самое главное не допустить ухудшение экологической ситуации. На этом принципе разработана приоритетность решения экологических проблем. Предложенные приоритеты должны быть составной частью социально- экономической программы области и соответственно приняты для реализации.
Механизм предотвращения будущих загрязнений и деградации ОС изложен ниже, в конкретном плане природоохранных мероприятий. Для реализации этих мероприятий необходим комплекс, система организационных, экономических, юридических и социальных мер. В условиях рыночной экономики придается важное значение экономическим методам решения экологических проблем, позволяющие эффективно использовать природные ресурсы и снижать загрязнение окружающей природной среды.
К этим методам относятся ресурсосбережение, включающее экономию воды, энергии, минеральных ресурсов, внедрение малоотходных технологий, культура земледелия. Экономическое стимулирование природоохранных мероприятий, создание условий для развития индустрии по переработке и утилизации отходов, развитие предприятий малого и среднего бизнеса по оказанию экологических услуг, расширение ответственности и полномочий контролирующих природоохранных органов все еще остаются неиспользованным резервом.
При передаче земель в частное владение необходимо предусмотреть особые условия по обеспечению сохранности качества почво-земельных ресурсов. Разработка соответствующих НМД и контроль являются приоритетными и должны быть финансово обеспечены.
Рекомендации по реализации Экологической программы Рекомендации включают несколько основных организационных (менеджмент и маркетинг) направлений, от которых зависит финансовая обеспеченность природоохранных мероприятий.
1. Система управления
1.1. Совершенствование форм собственности на экологические ресурсы.
1.2. Согласование экологической и налоговой политики для достижения наиболее эффективного использования ресурсов.
1.3. Усиление экологических аспектов в концессионных и лицензионных контрактах, в т.ч. при передаче земель в частное владение.
2. Экономический механизм природопользования и охраны окружающей среды.
2.1. Развитие условий для самоокупаемых экологических проектов (экотуризм, рыбопруды, производство экологически чистых продуктов, фитомелиорация, фитодизайн).
2.2. Создание инфрастуктуры управления отходами и отрасли по их переработке.
2.3. Инвестиционные проекты. Необходимо создание инвестиционного фонда для содействия развитию экологического бизнеса как самостоятельного социально значимого направления малого и среднего.
2.4. Создание рынка купли-продажи прав на загрязнение. Формирование рынка экологических услуг.
2.5. Адаптация системы платежей за загрязнение к изменяющимся экономическим и экологическим условиям.
2.6. Привлечение частного капитала для реализации природоохранных
2.7. Создание экологически чистых производств.
2.7.1. Льготное банковское кредитование мероприятий по ООС и РП.
2.7.2. Установление льгот путем предоставления долгосрочных, краткосрочных займов, снижения платежей;
2.7.3. Предоставление налоговых льгот организациям-разработчикам экотехнологий и предприятиям, их внедряющим.
3. Общая система организационных мер.
3.1. Укрепить нормативно-методическую и материально-техническую базу контрольно-инспекционной службы государственных органов ООС.
5. ПРИРОДООХРАННЫЕ МЕРОПРИЯТИЯ Комплекс природоохранных мероприятий по экологическому оздоровлению Алматинской области на период до 2010 г. состоит из 10 блоков:
1. Административные мероприятия
2. Охрана и рациональное использование почвенно-земельных ресурсов
3. Охрана и рациональное использование поверхностных вод
4. Охрана и рациональное использование подземных вод
5. Отходы производства и потребления
6. Охрана воздушного бассейна
7. Охрана растительного мира
8. Охрана животного мира
9. Научно-техническое обеспечение программы
10. Экологическое образование и воспитание населения Основные природоохранные мероприятия по оздоровлению Алматинской области на период до 2010г. приведены в таблице 2.
На реализацию стратегии охраны окружающей среды Алматинской области до 2010 года необходимы финансовые ресурсы в объеме 1755.3 млн.
тенге, в том числе:
на 1 этапе 2002-2005 903.0 млн. тенге, их них:
- Республиканский бюджет - 54,0 млн.тенге
- Областной бюджет составляют 331.6 млн. тенге
- Средства предприятий 517.4 млн. тенге на 2 этапе 2006-2010 852.3 млн. тенге , их них:
- Республиканский бюджет - 7,0 млн.тенге
- Областной бюджет составляют 264.3 млн. тенге
- Средства предприятий 581.0 млн. тенге Экологическая программа Алматинской области подлежит корректировки каждые 2-3 года, т.к. происходит изменение форм собственности предприятий и организаций, перенаименования и реорганизация финансово- экономической политики.
МЕРОПРИЯТИЯ по экологическому оздоровлению Алматинской области на период до 2010 года N Наименование мероприятий, Органи- Срок Объ- зация ем задания п/п Ис- точ- ник Ожидае- мые ре- зультаты заказчик вы- пол- исполни- нения фи- нан- тель си- рова- ния, млн тенге ро- ва- ния АДМИНИСТРАТИВНЫЕ 2002- Облаки- мат Обл.
упр.ООС
Об- ласт- ной
Облком- зем бюд- жет
Усилить экологические аспекты в концессионных и лицензионных контрактах Стимули- рова-ние природо- охранной деятельно- сти Создать условия для экономического стимулирования природоохран- ной деятельности ное финан- сирова-ние экологиче- ских про- грамм Охрана почво-зе- При передаче земель в частное владение необходимо предусмотреть особые условия по обеспечению сохранности качества почвенно-зе- мельных ресурсов. Разработка специального положения по охране зе- мель мельных и раститель- ных ресур- сов ОХРАНА И РАЦИОНАЛЬНОЕ ИС- ПОЛЬЗОВА- НИЕ ПОЧВЕННО- ЗЕМЕЛЬНЫХ РЕСУРСОВ Детальное ландшафтно- 2003-2005 Област- Выявление потенциально- опасных очагов нарушения 2006-2010 бюджет Комитет по управ- лению зе- мельными почвенного покрова и перепла- нировка полей с учетом релье- геохимическое районирование террито- рии, организовать агрохимическое карти- рование почв фа местности.
ресурса- ми обла- сти, Обл. упр.
ООС
Предотвращение загрязнения Организация экологического мониторин- га земель.
и деградации земель. Осу- 2006- ществление:
20102002- а) лабораторного контроля су- ществующих и возможных по- ступлений загрязнителей в Сред- ства пред- прия- почвы, тий б) наблюдений за эоловым морфогенезом, его динами- кой, геодинамическими про- цессами;
в) обустройство экологиче- ских площадок.
Инвентаризация защитных лесополос.
Облтер-
Облесение склонов, оврагов, балок.
упр. по ле- су и био- ресурсам Организация защитных лесо- полос и обеспечение их высо- кой противоэрозионной и про- тиводефляционной эффектив- ности Противодефля- Закрепление песков путем об- лесения на площади до ционные мероприятия на песчаных мас- сивах 2 млн. га.
2002-2005
ООС, тий, ин- весторы Противо- 2003- 20052006- Улучшение почвенных призна- ков на площади до 0.5 млн.га солонцовые мероприятия жет, ресурс.
Консервация сильнодегра- Предотвращение деградации пастбищ, восстановление кор- мовых угодий на площади до дированных пастбищ сроком от 3 до 5 лет, с одновременным коренным улучше- нием 1,5 млн. га.
ре-сурса-
Рекультивация отработанных нарушен- ных земель Выполнение работ по рекуль- тивации в соответствии с раз- работанными проектами.
и деградации почвенного по- крова области ООС При- родо- пользова- тели ВСЕГО:
тия
НИЕ ПОВЕРХ- НОСТНЫХ ВОД Внедрение мероприятий поз- Уменьшить объемы отведения коллек- торно-дре- волит:
2005-2010
Балхаш- ское, Ка- раталь- ства во- дополь-
1. Снизить объемы забора све- ское, жей воды из р.р. Или, Кара- нажных вод в поверхностные водотоки, обеспечив активное развитие методов их повторного использования.
зовате- лей тал, Шарын в среднем на 50 %
2. Сократить объемы использу- емых удобрений, пестицид- ных препаратов.
ной Де- парт. с/х.
КГП Ал- маты вод- хоз,
3. Снизить негативное воздей- ствие отводимых коллекторно- Водополь- дренаж- зователи ных вод на поверхностные, подземные воды, почвы, грун- ты.
Внедрение мероприятия позво- Восстановление и эксплуатацию земель вокруг нак. Сорбулак 3-мя массивами КГП "Ал- матывод- лит:
1. Западный-Сорбу- хоз", От- дел с\х и
1.Обеспечить устойчивое сни- жение уровня воды в нак. Сор- лакский - 7,8 тыс. га булак.
2.Южный-Каскелен- ной и город- ской бюдже- ты
2.Утилизировать сточные во- ский -10,4 тыс. га.
Департа- мент с/х ды г. Алматы.
3.Восточный-Жа-
3.Получать доп.с /х продук- манкумский - 4,6 тыс. га.
цию.
(г. Ал- маты) с под- ключе-
4. Снизить степень негативно- го воздействия хозяйственной деятельности г. Алматы на объекты ОС.
средств приро- до-
5.Исключить сброс сточных вод г. Алматы в р. Или.
пользо- телей
ГКП "Во- доканал", поль-зова- Локализовать стоки промышленных предприятий, дислоцированных на тер- ритории г. Алматы, обеспечив их глубо- кую очистку на собственных сооружени- ях, с внедрением систем повторного и оборотного водоснабжения.
Сократить объемы водозабо- ров и сбросов, снизить нега- тивное воздействие на объек- ты окружающей среды Алма- тинской области: р. Или, нак.
Сорбулак, системы сооруже- ний ПСК, подземные горизон- ты всей системы, включая ило- вые площадки, растительность и т.д.
вод на поверхностные, подзем- Природо- 2005 г.
ные воды, почвы, близлежа- щие территории, животный мир.
Снизить негативное воздействие малых предприятий пищевой промышленности на объекты окружающей среды по специ- фическим загрязнителям, обеспечив ло- кальную очистку до отведения сточных вод на поля фильтрации, в реки тий во-
2. Использовать очищенные стоки на повторное техниче- ское применение.
Достижение проектного объе- Реконструкция биопрудов Текелийского горно-обоготитель- ма и нормативов ПДС Текелий- ская обо- гатитель- ного комбината "Казцинк"
ная фабри- ка
Паспортизация всех водопользователей Совершенствование контроля БАБВУ 2002-2003 Респуб- Охрана поверхностных вод ли- Установление водоохранных зон и при- брежных полос в бассейне оз.Балхаш и р.
Или кан-
Обл.упр.
Перенос канализационного насосного коллектора с. Баканас с водоохранной полосы р.Или тендер Ликвидация последствий Жа- манкумской трагедии 1988 г.
Восстановление канализационных и во- допроводных сетей п. Заречный (ремонт и реконструкция сетей водопровода и ка- нализации)
Предотвращение процессов размыва и водной эрозии
3.10.
Берегоукрепитель-ные работы Тасмурун- ского канала, р.Или у с.Баканас и в райо- не пролета моста через реку Восстановление канализацион-
3.13.
Восстановление канализационных сетей п. Жансугурова, Аксуйского района ных сетей п. Жансугурова 2001-
103.0
125.0
НИЕ ПОДЗЕМНЫХ ВОД
Облуправ-
Охрана подземных вод.
ле- ние ООС
Учет существующих и потен- циальных источников загряз- Комплексное обследование территории области по уточнению и выявлению но- вых очагов загрязнения подземных вод и факторов их загрязнения нения подземных вод Охрана подземных вод "ЮжКаз- нед- Режимные наблюдения за состоянием и рациональным использованием подзем- ных вод ра" АО Алматы- гид- рогеоло- гия, Алматы гидрогео- мо- ниторинг Тендер Дать анализ состояния Государственного и ведомственного мониторинга подзем- ных вод. Предложения по развитию и оп- тимизации Прогноз состояния подземных вод на очагах загрязнения под- зем. вод методом моделирова- ния и разработка мероприятий по защите подземных вод от загрязнения Создание единой базы данных по мони- торингу подземных вод Совершенствование системы контроля и наблюдений.
Переоценка эксплуатационных запасов Оценка состояния запасов месторождений подземных вод ра"
Обл.
Рациональное природопользо- вание Инвентаризация фонтанирующих Сква- жин. Ликвидация бесхозных, не зарегу- лированных скважин Предприя- ти- Контроль за влиянием ТГОК на подземные воды региона Мониторинг состояния подземных вод в районе действующего хвостохранилища ТГОК ОАО "Казцинк"
(ведется с 1999 г.)
ями
Контроль за влиянием на со- стояние подземных вод (ведет- районе действующих золоотвалов ТЭЦ 2, ТЭЦ-З, ся с 2000 г)
Контроль за влиянием полиго- зоне действия горполигона "Тартип"
на на подземные воды тиями ТГОК Улучшение санитарного состо-
4.10.
Берегоукрепление, очистка русла р. Кара- тал ОАО "Каз- яния реки Каратал цинк", Кербулакский район (от г.Текели до п.
Карабулак)
ТОО "Мо- нолит"
ОТХОДЫ ПРОИЗВОДСТВА И ПОТРЕБ- ЛЕНИЯ
- Внедрение Программы управления от- ходами производства и потребления Ал- матинской области.
Согласно проекта "Система управления отходами произ- водства и потребления Алма- тинской области"
тий,
- Инвентаризация и рекультивация сти- хийных свалок районов области област-
- Разработка проекта и строительство по- лигона для захоронения промышленных и токсичных отходов Провести инвентаризацию токсичных от- ходов в области Обоснование строительства полигона токсичных отходов, предотвращение загрязнения 2003-2004 Ликвидация стихийных свалок ТБО во- круг городов области Акиматы районов, Ликвидация очагов возгора- ния и задымления атмосферы 2002-2004 городов области Развитие коммунальных служб по сбору и хранению ТБО во всех районах области районов Стимулирование населения и предприятий к раздельной ути- лизации ТБО.
креди- това- ние раз- вития бизнеса Охрана земель. Восстановле- Рекультивация хвостохранилища обога- тительной фабрики Коксу мат, лик.
ние качества почв.
Гораки-
ТЭК "Каз-
Реконструкция золоотвалов Текелийско- го энергокомбината цинк"
окружающей среды 2004-2005 Разработать проекты по захоронению ра- диоактивных отвалов (отходов)
Предотвращение радиоактив- ного загрязнения окружающей среды жет с доле- вым участи- Проведение захоронения радиоактивных отвалов Панфиловского уранового место- рождения Охрана земель, почв, подзем- Проектирование полигона для складиро- вания ТБО в. г. Талдыкоргане ных вод. Утилизация ТБО 2004-2007
5.10.
Строительство полигона для складирова- ния ТБО в. г. Талдыкоргане
119.0
ОХРАНА ВОЗДУШНОГО БАССЕЙНА Совершенствова- Снижение выбросов оксида азота до ПДВ ние улавливания оксидов азота из дымо- вых газов на крупных предприятиях об- ласти тие ТЭЦ-2 Сокращение выбросов вред- ных веществ, контроль за вы- Реализация Программы воздухоохран- ных мероприятий по ТЭЦ-2 (в т.ч. пере- вод на газ)
бросами.
тие ТЭЦ-3 ных мероприятий по ТЭЦ-3 (в т.ч. пере- Снижение выбросов угарного газа, бензола и других токсич- Использование бензоспиртов для авто- транспорта ( кислородное обогащение топлива)
ных компонентов.
Внедрение Программы воздухоохранных мероприятий ТГОК ОАО "Казцинк"
Сокращение зоны влияния Те- келийского ГОКа на окружаю- щую среду.
Усиление контроля за выбросами Теке- лийского ГОКа (в т.ч. Текелийского энергокомплекса) ведение экологическо- го мониторинга.
Повысить уровень технического состоя- ния автотранспортных средств.
Авто- транс- портные и др. пред- приятия АО "Бер- мероприятий АО "Беркут"
кут"
Обеспечение пылеподавления на карьере, отвалах, складах угля и при транспортировке.
Проведение производствен- ных испытаний по использова- нию сажистых углей в каче- стве удобрений для выращива- ния сельхозкультур.
121.5
165.0
ОХРАНА РАСТИТЕЛЬНОГО МИРА Акимы Проведение инвентаризации видового, возрастного состава, поврежденности и заболеваемости городских насаждений во всех городах области Оценка фактического со- стояния озеленения горо- дов и населенных пунктов Разработка на основе инвентаризации имеющихся на- саждений эффективных ассортиментов растений для озеленения Талдыкоргана, Текели, Уштобе, Саркан- да, Джаркента.
Подготовка основы повы- шения эффективности озе- ленительных, уходных и проектировочных работ.
Повышение уровня озеле- ненности населенных пунк- тов.
Организация питомнических хозяйств древесных и цветочно-декора- тивных растений.
управ-ле- ние по ле- су и бире- сурсам, доп.
Производство посадочного материала, адаптированно- го к условиям востока и юго-востока области, обес- печение развития и эффек- тивности озеленительных работ инве- сти- ции Инвентаризация полезащитных лесных полос на тер- ритории области обл.упр.
стояния озеленения с це- лью дальнейшего увеличе- ние площади зеленых на- саждений.
Разработка проектов реконструкции озеленения горо- дов и поселков с учетом фиторайонирова- Разработка дендрорайони- районови городов ния их территорий, дифференцирован-ных ассорти- ментов растений ния населенных пунктов по характеру почвенных условий и дифференциро- ванию ассортиментов рас- тений Выработка предложений по экономической стимуля- ции капиталовложений фирм, частных землеполь- зователей, сохраняющих и приумножающих зеленые насаждения районов и Организация и ведение мониторинга городских на- саждений, как основы мобильной градостроительной политики в области озеленения и совершенствова- Будет обеспечена гигиени- ческая эффективность си- стемы озеленения.
ния агротехники зеленого строительства.
управ- ление по лесу и Организация и ведение мониторинга экологического состояния природных рекреационных объектов, как основы рационального регулирования характера и ин- тенсивности функциональных нагрузок на эти терри- тории.
биоресур- сам
Озеленение городов и поселков (посадка растений, уход)
городов,
Эстетическое преобразова- ние городов и поселков, увеличение площади зеле- ных насаждений, увеличе- ние эстетической ценности и об- щест- вен- ных орга- низа- ций Расширение лесозащитных насаждений в пустынных районах области путем посадки саксаула.
Предотвращение распро- странения опустынивания
7.10.
Разработка проекта и строительство дендропарка на территории области.
Создание благоприятных усло- вий для отдыха населения об- на про- ектиро- ние Охрана памятников природы по- сто- янно
7.11.
Обеспечить сохранность памятников природы: Ясеневой рощи (Уйгурский район); Чинтугеньских ельников (Енбек- шиказах- Акима- ты райо- нов, Об- лтер- ский район). Ореховая роща (Талгар- ский район)
ление по лесу и биоре- сурсам
7.12.
Реконструкция научно-произ- Охрана окружающей среды водственной базы Алматинского гос. за- поведника.
Алма- тинский заповед-
7.13.
Оценка биоразнообразия растительных экосистем Алматинской области Тендер.
Реализация рекомендаций по их устой- чивому сохранению и использованию Оценка современного состоя- ния видового состава, сохран- ности экосистем, предложения по изменению режимов приро- допользо- вания и охранные мероприятия тий и обще- ствен- ных ор- ганиза- Выработка предложений по экономической стимуляции ка- питаловложе-
7.14.
Защита лесонасаждений от пожаров ний фирм, частных землеполь- лей, сохраняющих и приумно- жающих зеленые насаждения
53.011.012.0 жет.
тий об- ще-
ОХРАНА ЖИВОТНОГО МИРА Развитие платного научно-экологичес- Обл. отдел по туриз- му Обл-теруп- Развитие материаль- но-тех- Тури- чес- кого туризма. Создание в интернете банка дан- ных по современной фауне, палеофауне и Особо охраняемых природных территории (ООПТ) Ал- равления госконтро- ля за жив. и раст.
миром нической базы ООПТ на основе самофинан- сиро- вания. Реклама науч- но-экологичес- кие ком- па- нии, част- ные сторы кого туризма в Алма- тинской области.
Облтеруправ-
Организация первоочередных объектовОсобо охраняемые природные территории и контроль за соблюдением режима охраны в них.
Охрана и восстанов- ление естественного состояния фауны, флоры и памятников природы на ООПТ ления госконтроля за животным и рас- тит. миром, проект- ные организации.
Инве- ры на ос- нове акци- они- Охотпользо- Создание питомников редких, исчезающих ви- дов животных.
ватели.
Поддержание числен- ности и сохранение генофонда редких и исчезающих видов фауны.
Подкормка диких животных и птиц в осен- не-зимний период.
Поддержание численности ценных видов на оптималь- ном уровне.
охот- поль- ватели, нацпар- ки, заповедни- ки.
зо- вате-
Рес- пуб-
Восстановление численности редких ви- дов копытных (кулан, архар, джейран) и ценных видов рыб.
ления госкон- троля за жив. и Восстановление численно- сти кулана, архара, джейра- на и исчезающих видов рыб.
раст. миром
Разработка Программы сохранения восста- новления и использования хищных птиц.
троля за живот- ным и расти- тельным миром Увеличение численности видов до оптимального уровня, развитие традици- онных промыслов с исполь- зованием пернатых хищни- ков СП "Сункар"
Восстановление численности соколов-ба- лоба- сти соколов нов в предгорьях Заилийского Алатау сти редких видов фауны.
Внедрение прогрессивных методов выра- щивания рыб и диких животных, занесен- ных в Красную книгу РК растит. миром Модернизация рыбопитомников, озерно- товарных и нерестово-вы- представителей ихтиофау- ны растных хозяйств, акклиматизацион- ный и расти- Ин- ве- ры.
ных станций.
ГКП "Алматы- вод-
Сохранение биоразнообра- зия
8.10.
Восстановление и реконструкция рыбоза- щитных сооружений на рыбопромысло- вых водоемах области хоз", рыбодо- быт- чики на закреп- ленных участ- ках, Облтер- ление по лесу и биоресурсам Охрана рыбных ресурсов
8.11.
Оценка состояния рыбных ресурсов глав- ных рыбопромысловых водоемов области, мероприятия по рациональному использо- ванию их биоресурсов
8.12.
Проведение межхозяйст- Проектные ор- ганизации тен- Выработка рекомендаций и ТЭО по межхозяйственно- венного охотничьего устройства области дер.
му охот. устройству обла- сти.
на осно- ве ак- цио- ниро- вания
8.13.
Организация зоологических заказников, охот.хозяйств, реорганизация действую- щих.
ганизации
Закрепление охот. угодий, организация охот.хозяйств, зоологических заказников, реорганизация объектов ци- вилизованной рыбалки ния.
8.14.
Организация службы по борьбе с болезня- ми диких животных.
Снижение уровня заболева- ний диких животных.
8.15.
Инвентаризация доминирующих видов животных Алматинской области.
Учет животных с целью со- хранения и увеличения ви- дового состава
44.5.
НАУЧНО-ТЕХНИ-
ЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ПРОГРАММЫ Обл.упрООС Произвести оценку техногенного воздей- ствия на окружающую среду с целью эко- логического аудита территории Будет дана оценка состоя- ния окружающей среды, как инструмент для приня- тия решений Аппарат Аки- ма области, Разработать территориальную комплекс- ную схему охраны окружающей среды (ТерКСООС)
Обл. упр. ООС,
Учет градостроительной политики в охране окружа- ющей среды Обл.упр.ООС РГП "Казгид- Моделирование процессов переноса за- грязняющих веществ в атмосфере над тер- риторией Алматинской области мет"
Восстановить посты наблюдения атмо- сферного воздуха Определение очагов опас- ного уровня загрязнения воздуха, путей переноса за- грязняющих веществ, в том числе трансграничной со- ставляющей Обл. упр. ООС Разработать сводный том предельно допу- стимых выбросов загрязняющих веществ в воздушный бассейн г. Талдыкоргана Охрана воздушного бассей- на Талдыкорганского реги- она Провести мониторинг состояния атмо- сферного воздуха в промышленных райо- нах и поселках области Получение достоверных и обоснованных данных о за- грязнении атмосферного воздуха Районирование территории Алматинской области по условиям и факторам самоочи- щения атмосферы жет и Возможность внедрения рыночного механизма управления качеством воз- душного бассейна на осно- ве организации и функцио- нирования системы "BUBBLE"
Обл. упр. ООС.
Охрана почвенно-земель- ных ресурсов Составление и ведение кадастров источни- ков загрязнения отходами, участков антро- погенного и природного загрязнения тер- Создание сводного тома ПДВ загрязняю- щих веществ городов с учетом перспекти- Охрана атмосферного воз- духа вы их развития, в т.ч. в 2003 г. гг.Капча- гай, Каскелен, Текели, Талгар, Есик, пос.
Энергетичес-
Обследовать гидрологический, гидрохи- мический и гидробиологичес- Карта экологического со- стояния малых рек.
кий режимы малых рек Талдыкорганского региона
9.10.
Гидробиологичес-
Изучение влияния хозяй- кая оценка рек Каскеленка, Большая и Малая Ал- матинка и р. Или ной деятельности на биоце- нозы рек и их токсикологи- ческая оценка ЭКОЛОГИЧЕСКОЕ ОБРАЗОВАНИЕ И ВОСПИ- ТАНИЕ НАСЕЛЕНИЯ
10.1.
Проведение научно-практичес- Облоно, Экологическое воспитание населения кой конференции "Охрана окружающей среды и экологическое образование учащихся"
10.2.
Подготовить и выпустить брошюру: "Комплекс- ная оценка состояния окружающей природной сре- ды Алматинской области"
Характеристика современно- го состояния окружающей среды Алматинской обла- сти, пропаганда природо- охранной деятельности
10.3.
Подготовить и выпустить тематический журнал:
"Экологические проблемы и пути их решения в Алматинской области"
10.4.
Организация экологических олимпиад среди школьников Ежегодная организация смотров-конкурсов на луч- шую постановку природоохрани- тельной работы в школах области
10.6.
Проведение семинаров, научно-практичес- Акимат области, ООС, Об- луправле- ких конференций, конкурсов, обмен опытом в рам- ках РК, международного сотрудничества, выпуск научно популярной экологической литературы, приобретение литературы ние обра- зования
10.7.
Выпуск научно-популярного фильма о Жетысуй- ском крае
10.8.
Проведение туристических поездок учащихся средних и средних специальных заведений по ландшафтно- рекреационным и техногенным маршрутам
10.9.
Укрепление материально- технической базы областного управления охраны ИТОГО:
Республи- канский
331.6
Областной бюджет
264.3
Средства предприятий
517.4
Инвесторы
581.0
СПИСОК ОСНОВНЫХ
ИСПОЛЬЗОВАННЫХ СОКРАЩЕНИЙ ПДВ - предельно-допустимые выбросы;
ПДК - предельно-допустимые концентрации;
СВ - сточные воды;
ПТК - природно-территориальный комплекс;
ПДН - предельно допустимые нормы;
ПХС - природно-хозяйственная система;
НМД - нормативно-методическая документация;
ТБО - твердые бытовые отходы;
ОС - окружающая среда;
ООС - охрана окружающей среды;
РП - рациональное природопользование;
ООПТ - особо охраняемые природные территории;
ПДС - предельно-допустимый сброс;
СЭП - стационарные экологические площади;
ПСЭП - полустационарные экологические площади;
АПК - Алматы Пауэр Консолидейтед;
БАК - Большой Алматинский канал.
Приложение N 2
ПЛАН
ПРИРОДООХРАННЫХ МЕРОПРИЯТИЙ И НАУЧНО ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИХ РАБОТ НА 2003 г ПО АЛМАТИНСКОЙ ОБЛАСТИ Наименование работ Стои- Примечания п /п Фор- ма за- вер- мость тыс.
ни- ше-
От- чет
Завершение экологического районирования территории Алма- тинской области путем составления карт загрязнения окружаю- щей среды и природно- ресурсного потенциала области.
(пе- ре- 3000,0
ТОО
"Эко- про- ект
ЛТД"
ходя-
Приказ Министра ПРООС N 458-П от 11.11.00. Письмо Министерства природных ре- сурсов и охраны окружаю- щей среды N 09-2054 от
6.08.2001 г, N09-2918 от
24.10.2001 г.
щий)
План мероприятий Алматин- ской области по реализации Стратегии 2030. Экологиче- ская программа области на период до 2010 года Восстановление канализационных сетей п..Жансугурова Ак- суйского района 2200,0 Тен- дер Акт Согласно экологической про- грамме области на период до 2010 года.
нен-
Письмо акима Аксуйского района N 01-02/361 от
23.03.2000 г.
1850,0
Ликвидация последствий Жаманкумской трагедии 1988 года, восстановление канализационных и водопроводных сетей п.За- речный (ремонт и реконструкция сетей водопровода и канали- заций)
Письмо акима г. Капшагай N12-188 от 14.06.99 г., N 12- 152 от 03.04.2000 г.
Строительство полигона для складирования ТБО в г.Талдыкор- гане (срок строительства 2003-2004гг.)
Экологическая программа Алматинской области на пе- риод до 2010 года Ремонт музея природы Алматинского гос. заповедника в Тал- гарском районе.
1500,0
Письма Алматинского госу- дарственного природного за- поведника N 09 от
28.02.2002 г., N 34 от
10.07.2002 г., решение засе- дания областного Координа- ционного Совета, протокол N 5 Восстановление канализационной сети с.Теректы Карасайско- го района 4500,0 Письмо Акима Карасайского района за N 01-28/2075 от
03.12.2002 г.
2000,0
Каз-
ПАС
План мероприятий по оздоровлению и деятельности РГП "Каз- ПАС" в вопросах воспроизводства рыбных запасов Алматин- ской области Письмо директора РГКП "КазПАС" N 1-6/46 от 25 но- ября 2002 г.
Реконструкция полигона для захоронения непригодных ядохи- микатов в Коксуском районе.
Письмо Акима Коксуского района N 1127 от 23.07.2002 г.
Восстановление канализационных сетей пос.Кендала в Талгар- ском районе.
4400,0
Письмо Акима Талгарского района N 02-1692 от
11.11.2002 г.
Проект строительства нового полигона ТБО г.Талгара Про- района за N 01-1188 от
08.08.2002 г, N 02-1691 от Консервация золоотвала ТЭЦ-3 ЗАО АПК Письмо ЗАО АПК от
29.08.2002 г N 102-5209 Проведение мероприятий по экологическому воспитанию и об- разованию населения ( выпуск пособии, книг, брошюр, лекции 5000,0 Прог- Стратегия 2030, Закон РК "Об охране окружающей сре- ко дню экологов). Проведение областных мероприятий по охране окружающей среды в школах областей (10 % школ с экологическим уклоном).
ды" ст.73-75 Экологическая программа Алматинской об- ласти на период до 2010 года приоритет N 4 рам- ма, от- 2050,0 ОУО- ОС Укрепление материально- технической базы областного управ- ления охраны окружающей среды ( приобретение основных средств, командировочные, ГСМ).
Приобретение основных средств, командировочных, ГСМ Содержание вновь организованного государственного учрежде- ния "Областного департамента природоохранных программ"
4000,0
Госу- дарст- ное учре- жде- ИТОГО 40000,0 НАЧАЛЬНИК УПРАВЛЕНИЯ А. АЙТЖАНОВ