Қазақша:
Маслихат Акмолинской области Ақмола облысының мәслихаты Ақмола облыстық мәслихатының 2002 жылғы 19 шілдедегі № С-18- 4 шешімі. Ақмола облысының Әділет басқармасында 2002 жылғы 12 тамызда № 1260 болып тіркелді. Күші жойылды - Ақмола облыстық мәслихатының 2005 жылғы 8 сәуірдегі № 3С-11-21 шешімімен Ақмола облысында тілдерді қолдану мен дамытудың 2002-2004 жылдарға арналған облыстық бағдарламасын бекіту туралы
1. Ақмола облысында тілдерді қолдану мен дамытудың 2002-2004 жылдарға арналған бағдарламасы бекітілсін (қоса беріліп отыр).
2. Бағдарламаның орындалуын бақылау міндеті облыстық мәслихаттың жастар істері, халықтың денсаулығын сақтау, білім беру, мәдениет, туризм, спорт, ұлтаралық қатынастар мәселелері жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін.
3. Осы шешім Ақмола облысының әділет Басқармасында тіркелген соң өз күшіне енеді.
4. Бұл шешім ресми баспасөз беттерінде жариялансын.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Облыстық мәслихат сессиясының төрағасы Облыстық мәслихаттың хатшысы С. Аяғанов М. Қойшыбаев 2002 жылғы «19» шілде № С-18-4 шешімімен бекітілген Тілдерді қолдану мен дамытудың 2002 - 2004 жылдарға арналған бағдарламасына № 1 қосымша Мемлекеттік қызметкерлерді мемлекеттік тілге үйрету-оқыту орталығының 2002 жылғы шығындары сметасының жобасы Арн.
Атаулары
Құны
Негіздері
Қосымшасы санд.
(мың.теңге)
Негізгі еңбекақы 100644x6м 01-111 формалы штат кестесі Әлеуметтік салық (603/60) х 21% 01-121 формалы Міндетті сақтандыру жарналары 01-125 формалы Іссапарлар 01-136 формалы Жалгерлік төлемдер 58125х6м 01-138 формалы Өзге де тауарларды сатып алу 1-қосымша Коммуналдық қызмет (су)
1166x6м 01-141 формалы Байланыс кызметі 28333х6м 01-142 формалы Көлік қызметі 30000x1м 01-143 формалы Электр энергиясы 4252х6м 01-144 формалы Жылу 21700x3,5м 01-145 формалы Өзге де қызметтер 2-қосымша Ағымдағы өзге шығындар 3-қосымша Активтерді сатып алу 4-қосымша Барлығы бағдарламасына № 2 қосымша Мемлекеттік қызметкерлерді мемлекеттік тілге үйрету-оқыту орталығының 2003 жылғы шығындары сметасының жобасы Арн. цифр Құны (мың.теңге)
100644x12м
(1206-120) х 21% 58125х12м 1166x12м 28333х12м 4252х12м 21700x7м Ағымдағы өзге де шығындар бағдарламасына № 3 қосымша Мемлекеттік қызметкерлерді мемлекеттік тілге үйрету-оқыту орталығының Басқа тауарларды сатып алу Коммуналдық қызмет XYII сессиясының «19» шілде 2002 ж.
Шешімімен бекітілген
Ақмола облысында тілдерді қолдану мен дамытудың 2002-2004 жылдарға арналған БАҒДАРЛАМАСЫ Көкшетау қаласы, 2002 ж.
Қысқартылған сөздер тізбесі МАҚКМ - Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі ОАҚКБ - облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы ОББ - облыстық білім басқармасы ОМБ - облыстық мәдениет басқармасы МҚАБ - мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттіктің Ақмола облысы бойынша басқармасы ІІБ - ішкі істер басқармасы ҮҚКД - ұлттық қауіпсіздік комитетінің Ақмола облысы бойынша департаменті КМУ - Ш. Уалиханов атындағы Кокшетау мемлекеттік университеті КТМ – кәсіптік-техникалық мектеп БЖИ - мемлекеттік қызметкерлер мен білім беру қызметкерлерінің білімін жетілдіру институты ҮМО - ұлттык-мәдени орталық ТРК - телерадиокомпания БАҚ - бұқаралық ақпарат құралдары ЖАҚ- жабық акционерлік қоғам Бағдарлама құрылымы
1. Бағдарлама паспорты_________________________________________________________________4 Кіріспе________________________________________________________________________
3. Проблеманың бүгінгі таңдағы жай-күйін талдау_________________________________________6
4. Тілдерді қолдану мен дамытудың облыстық бағдарламасының мақсаттары мен міндеттері_____7
5. Тілдік дамудың басым бағыттары_____________________________________________________9
6. Бағдарламаны жүзеге асыру тетіктері__________________________________________________12
7. Бағдарламаны қаржыландыру________________________________________________________12
8. Бағдарламаны жүзеге асырудан күтілетін нәтижелер_____________________________________12
9. Ақмола облысында тілдерді қолдану мен дамытудың бағдарламасын жүзеге асырудың 2002-2004 жылдарға арналған іс-шараларының жоспары ___________________________________14
10. Ақмола облысында іс қағаздарын жүргізуді мемлекеттік тілге кезең-кезеңмен көшіру кестесі__________________________________________________________23
1. Бағдарлама паспорты Атауы Ақмола облысында тілдерді қолдану мен дамытудың 2002-2004 жылдарға арналған бағдарламасы Әзірлеуге негіздеме Бағдарлама Қазақстан Республикасы Конституциясының 7, 93 баптарына, «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» 1997 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 4 қарашадағы 3186-шы нөмірлі Өкімімен мақұлданған Қазақстан Республикасының тіл саясаты тұжырымдамасына, ҚР Үкіметінің «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасын іске асырудың іс- шараларының жоспары туралы» 2001 жылғы 6 сәуірдегі № 450 Қаулысына сәйкес әзірленді.
Негізгі әзірлеуші Ақмола облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы Бағдарламаның негізгі шараларының тізбесі Облыс аумағында Тіл Заңының орындалуын қамтамасыз ету, іс қағаздарын жүргізуді мемлекеттік тілге кезең-кезеңмен көшіру, облыс орталығында мемлекеттік тілді үйрету орталығын ашу, жыл сайын семинарлар, конкурстар өткізу, көрнекті ақпараттарды тіл заңдылықтарының талаптарына сәйкестендіру және тағы басқалары.
Мақсаттары
Облыс халықтарының тілдерін дамытудың стратегиясы үш негізгі мақсатты айқындайды:
мемлекеттік тілдің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту мен нығайту;
орыс тілінің жалпы мәдени қызметін сақтау;
этникалық топтардың тілдерін дамыту.
Міндеттері
Бағдарлама мақсаттарын іске асыру үшін мынадай міндеттерді шешу көзделеді:
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» ҚР Заңының орындалуын ғылыми-әдістемелік, материалдық-техникалық және кадр ресурстарымен қамтамасыз ету;
Мемлекеттік тілдің мемлекеттік басқару тілі ретінде қолданылуын Нормативтік құқықтық базаны іске асыру;
Іс жүргізуді мемлекеттік тілге көшіру кестесін (нақты мерзімдер мен іс- шараларды көрсете отырын) белгілеу арқылы барлық мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында мемлекеттік тілдің іс жүргізудегі негізгі тіл ретінде қолданылуын қамтамасыз ету;
Қазақстан Республикасы Конституциясының 7 және 93-багггарын іске асыру мақсатында облыс көлемінде жергілікті бюджеттің, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалы актілерімен тиым салынбаған басқа да көздері есебінен азаматтарға мемлекеттік тілді тегін оқыту курстарының бірыңғай жүйесін құру;
Мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми қолданылатын тіл ретінде орыс тілінің қызмет етуін қамтамасыз ету Этникалық қауымдастықтар (диаспоралар) өкілдерінің ана тілін оқытуға мемлекеттік қолдау көрсету.
Қаржыландыру кездері
Бағдарламаны қаржылай қамтамасыз ету жергілікті бюджеттер қаражаттары есебінен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерімен тиым салынбаған басқа да көздерден жүзеге асырылады. Бағдарламаны іске асыруға арналған бюджет қаражатына ең төменгі есептік қажеттілікті жылма-жыл облыс әкімиятының ұсынысы бойынша облыстық мәслихат анықтайды.
Күтілетін нәтижелер
Тілдерді қолдану мен дамытудың облыстық бағдарламасын іске асыру облыс аумағында қолданылатын тілдердің қажетті функционалдық арақатынасына қол жеткізумен айқындалатын, оңтайлы әлеуметтік - лингвистикалық кеңістік құруды көздейді.
Жүзеге асыру мерзімдері 2002-2004 жылдар Бағдарламаның орындалуын бақылау жүйесі Облыс аумағындағы кәсіпорын, мекеме, ұйымдарда тіл заңдылықтарының орындалу барысы туралы осы кәсіпорын, мекеме, ұйым басшыларының есептерін облыстық тіл саясаты және ономастика комиссиясының мәжілістерінде тыңдау;
облыс, аудан әкімдері аппараттарының ішкі саясат бөлімдері, облыстық аппарат және қоғамдық келісім басқармасы тарапынан тексерістер, рейдтер өткізу, бұқаралық ақпарат құралдарының материалдарына шолу, мониторинг жасау.
2. Кіріспе
Тілдерді қолдану мен дамытудың 2002-2004 жылдарға арналған облыстық бағдарламасы (бұдан әрі — Бағдарлама) 3 жылға арналған.
Белгіленген мақсаттарды, міндеттерді және басымдықтарды жүзеге асырудың нақты іс-әрекеттері облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы әзірлеп, облыстық әкімият бекітетін Бағдарламаны іске асыру жөніндегі шаралардың жоспарлары түрінде жасалады.
Бағдарлама Қазақстан Республикасы Конституциясының 7, 93-баптарына, «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» 1997 жылғы 11 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 4 қарашадағы №3186 өкімімен мақұлданған Қазақстан Республикасының Тіл саясаты тұжырымдамасына, ҚР Президентінің 2001ж. 7 ақпандағы №550 Жарлығымен бекітілген тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасына сәйкес әзірленген.
Осы Бағдарламаны әзірлеу облыс аумағында оңтайлы функционалдық- лингвистикалық кеңістік құру үшін мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының нысаналы да жүйелі қызметін жүзеге асырудың бірыңғай стратегиясын тұжырымдау қажеттігінен туындайды.
3. Проблеманың бүгінгі таңдағы жай-күйін талдау 1997 жылы «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» заң қабылданған сәттен бері және тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік және облыстық бағдарламаларын 1998-2000 жылдар аралығында іске асыру барысында қоғамдық өмірдің барлық негізгі салаларында тіл құрылысы үрдістерінің одан әрі кеңеюі мен тереңдеуі үшін алғышарттар жасалды.
Қазіргі уақытта елде тілдер қолданысының дамуын табысты іске асырудың құқықтық негіздері қалыптасты. Тіл құрылысының үрдістері қоғамда түсіністік пен қолдау тауып отыр.
Іс қағаздарын мемлекеттік тілге көшіру жөнінен жергілікті тұрғындар қалың мекендеген аудандарда едәуір жұмыстар атқарылды. Мұның ең алдымен Ерейментау және Қорғалжын аудандарына қатысы бар. Белгіленген кестеге сәйкес Астрахан, Жақсы аудандары мемлекеттік тілге 2000 жылы, Еңбекшілдер, Зеренді, Целиноград, Егіндікөл аудандары 2001 жылы көшуге тиісті. Аталмыш және басқа аудандардың көптеген мемлекеттік мекемелері мен ұйымдарында іс қағаздары екі тілде - мемлекеттік және орыс тілдерінде жүргізілгенімен, мемлекеттік органдардың жұмысындағы мемлекеттік тіл әлеуетін іске асыру деңгейі әлі де болса төмен.
Мемлекеттік қызметшілер, соның ішінде облыс деңгейіндегі қызметшілер арасында қызмет бабындағы жұмысты тиісті деңгейде мемлекеттік тілде жүргізе білстін мамандар өте аз. Сондықтан Бағдарламаны жүзеге асырудың негізгі міндеттерінің бірі - білікті кадрлар даярлау.
Облыстағы 704 мемлекеттік жалпы орта білім беру мектептерінің 166-сы қазақша (23,5 пайыз), 212-сі — аралас (30,1 пайыз) және 326-сы орыс тілді мектептер. Онда барлығы 154424 бала оқиды, соның ішінде қазақ мектептері мен аралас мектептердің сыныптарында оқушылардың 26,4 пайызы қазақша білім алады, ал республика бойынша бұл көрсеткіш 50,6 пайыз. Оқушылардың өзге 73,6 пайызы орыс тілді мектептер мен сыныптарда оқиды. Облыстағы мектеп жасына дейінгі 73 мекеменің тек төртеуі ғана қазақша, онда мектеп жасына дейінгі 378 бала, немесе бөбектердің 6,9 пайызы тәрбиеленеді, 56 пайызы орысша тәрбие алуда. Кәсіби-техникалық мектептердің 3652 оқушысының 896-сы, немесе 24,5 пайызы қазақша, өзге 2756-сы немесе 75,5 пайызы орысша оқиды.
Мемлекеттік тілді оқытуда сабақ жүргізудің жаңа жеделдетіп оқыту әдістемелерін әзірлеу, дыбыс-бейне материалдарды, компьютерлік технологияларды пайдалану нәтижесінде үлкен мүмкіндіктер көзі ашылуда.
Мәселен, бүгінгі күні барлық облыстық ведомстволар, басқармалар мен комитеттер, аудандық атқару органдары компьютерлермен қамтамасыз етілген.
Жалпы білім беретін мектептерді, арнаулы орта және жоғары оқу орындарын компьютерлендіру жұмысы аяқталды.
Қолданылып жүрген заңдармен айқындалған, облыс аумағындағы тарихи атауларды қалпына келтіру мен жүйелеу және жер-су атаулары мен басқа да атауларды фонетикалық, таңбалық және лексикалық принциптерге сәйкестендіру жұмысы жандандырылуда.
Мемлекеттік тілді дамытуда мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары саласында бірқыдыру оң нәтижелер байқалады. Қазақ тіліңдегі телехабарларының көлемін ұлғайту бағытында оң қадамдар жасалды. Мәселен, мемлекеттік тілде хабар беретін арнайы «Еларна» телеарнасы іске қосылды. Алайда бүл ретте атап өтетін жай-бүл телеарнаның хабарлары тек облыс орталығы мен жақын аудандарға ғана көрсетіледі. Сондай-ақ көп жағдайларда мемлекеттік және басқа тілдерде хабар жүргізудің, теледидардың меншікті өнімі мен шетел хабарларын таратудың заңмен бекітілген уақыттық арақатынасы сақтала бермейді.
Мемлекеттік басқару органдары жүйесінде, халыққа қызмет көрсету, мәдениет пен өнер салаларында ресми қолданылатын тілдің тұрғысы дәстүрлі түрде күшті болып отыр. Орыс тілінің білім мен ғылымдағы басымдылығы сақталуда, оның бұқаралық ақпарат құралдары саласында жетекші тіл болып қалуы жалғасуда. Мәселен, 2002 жылдың басында 29 газет, немесе 72,5 пайызы осы тілде шығарылды.
Облыс аумағында ұлттық тілдер мен мәдениетті өркендету мақсатында жексенбілік мектептер жұмыс істейді. 2000-2001 оқу жылы бұл мектептерде ана тілі ретінде неміс тілі, иврит, поляк, кәріс, татар тілдері оқытылды.
мақсаттары мен міндеттері Қазақстан Республикасының Конституциясымен бекітілген және «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» заңда көрініс тапқан лингвистикалық өрісті қалыптастырудың функционалдық принциптеріне сәйкес сараланған айқындама негізінде тіл құрылысын үш бағытта: мемлекеттік тілдің әлеуметтік- коммуникативтік қызметін кеңейту мен нығайту; орыс тілінің жалпы мәдени қызметін сақтау; Қазақстан халықтарының басқа тілдерін дамыту бойынша жүзеге асыру орынды болмақ.
Мемлекеттік тілдің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту мен нығайту мақсатына қол жеткізу оз кезегінде мына міндеттерді шешуді талап етеді:
1) мемлекеттік тілдің мемлекеттік басқару тілі ретінде қолданылуын нормативтік құқықтық базаны іске асыру;
мемлекеттік қызметкерлерің мемлекеттік тілді қызметтік міндеттерін орындауға қажетті деңгейде меңгеруі үшін шаралар қолдану;
мемлекеттік органдар жүйесінде мемлекеттік тілдің іскерлік қарым- қатынастың негізгі тілі ретінде қолданылуын қамтамасыз ету;
мемлекеттік органдарда актілерді әзірлеу мен қабылдауда негізгі тіл ретінде мемлекеттік тілдің қолданылуын қамтамасыз ету;
сот ісін жүргізуді, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы іс жүргізуді заңнамаларға сәйкес қамтамасыз ету;
әскери-техникалық лицейлер мен әскерилендірілген құрылымдарда мемлекеттік тілдің қолданылу қамтамасыз ету;
іс жүргізуді мемлекеттік тілге көшірудің кестесін (нақты мерзімдер мен іс- шараларды көрсете отырып) белгілеу арқылы барлық мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында іс жүргізу негізгі тілі ретінде мемлекеттік тілдің қолданылуын қамтамасыз ету.
2) Облыс тұрғындарының мемлекеттік тілді меңгеруі үшін жағдай жасау;
Қазақстан Республикасы Конституциясының 7 және 93-баптарын іске асыру мақсатында облыс көлемінде жергілікті бюджеттің, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерімен тиым салынбаған басқа да көздер есебінен азаматтарға мемлекеттік тілді тегін оқыту курстарының бірыңғай жүйесін жасау;
ғылым, мәдениет, білім беру, денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету салалары қызметкерлерінің мемлекеттік тілді тиісті деңгейде меңгеруі үшін құқықтық, ұйымдық шараларын және материалдық-техникалық жағдай жасалуын қамтамасыз ету;
меншік нысанына қарамастан барлық үлгідегі мектеп жасына дейінгі мекемелердің, жалпы білім беретін мектептердің, орта арнаулы және жоғары оқу орындарының тәрбиеленушілері мен оқушыларының мемлекеттік тілді меңгеру саласындағы білімі мен біліктерінің барынша жоғары деңгейге жетуін қамтамасыз ету.
3) Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары саласында мемлекеттік тілдің қолданылуын қамтамасыз ету:
мәдени — көпшілік шараларды мемлекеттік тілде ұйымдастыру;
мемлекеттік тілді дамытуға бағытталған жұмысқа ақпараттық-насихаттық қолдау жасау;
мемлекеттік тілді компьютерлендіру мәселелерін шешу.
Орыс тілінің жалпы мәдени қызметін сақтау мақсатына қол жеткізу үшін мынадай міндеттерді шешуге назар аудару қажет:
мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында ресми қолданылатын тіл ретінде орыс тілінің кызмет етуін қамтамасыз ету;
ғылым мен білім беру салаларында орыс тілінің қолданылуын қамтамасыз ету;
Этникалық топтардың тілдерін дамыту мақсатына қол жеткізу мына міндеттерді шешуді талап етеді:
этникалық қауымдастықтар (диаспоралар) өкілдерінің ана тілін оқуына мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету;
этникалық қауымдастықтар тілдерінің мәдениет саласында қолданылуына жағдай жасау;
этникалық қауымдастықтар тілдерінің бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылуына жәрдемдесу.
5. Тілдік дамудың басым бағыттары Облыстық бағдарламаның мақсаттары мен міндеттеріне орай тілдік дамудың басым бағыттары мына тұрғыда қалыптасады:
1) Нормативтік құқықтық қамтамасыз ету Тілдерді дамытуды құқықтық қамтамасыз етудегі басты міндет - Қазақстан Республикасы Конституциясының, «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы»
Қазақстан Республикасы Заңының талаптары мен ережелерін қоғамдық өмірдің барлық салаларыңда, ең алдымен мемлекеттік қызметте, денсаулық сақтауда, білім беруде, ғылым мен мәдениетте, халыққа қызмет көрсетуде, көлік пен байланыста қатаң сақтау. Осыған байланысты, тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған республикалық Мемлекеттік бағдарламасында атап көрсетілгеніндей, мемлекеттік тілді белгілі бір көлемде және біліктілік талаптарына сай білуді қажет ететін кәсіптер, мамандықтар мен лауазымдар тізбесі заңмен айқындалуға тиіс. Жекелеген кәсіптерге, мамандықтар мен лауазымдарға қатысты нормативтік талаптардың күшіне ену уақыты саралануы қажет. Осылайша, мемлекеттік тілді меңгеру бөлігінде талаптардың күшіне ену процесі жекелеген лауазымдар үшін кезең-кезеңмен жүргізіледі. Тізбені түзу процесі жаңа кәсіптердің, мамандықтар мен лауазымдардың біртіндеп қосылуын көздейтіндігі атап көрсетілген.
Тілді дамытудың ынталандыру сипатындағы қосымша шаралармен нығайтылмаған қасаң әкімшілік әдістерінің жеткілікті түрде тиімді бола бермейтінің тәжірибе көрсетіп отыр. Сондықтан Бағдарлама Қазақстан Үкіметінің 2000 жылғы 21 қыркүйектегі «Іс қағаздарын мемлекеттік тілде дайындайтын әкімшілік мемлекеттік қызметкерлерді ынталандыру туралы» 117-ө нөмірлі Қаулысын бұлжытпай орындауды көздейді. Аталған мәселені шешу мемлекеттік тілді меңгеру үшін неғұрлым пәрменді тетіктердің бірі болуға тиіс.
Сонымен қатар, тіл заңдарының бұзылуына кінәлі тұлғаларды жауапқа тарту туралы мәселе іс жүзіңде шешуді талап етеді. Бүл мәселенің шешілуі облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы мен басқа да мүдделі ведомстволарға, құрылымдарға жүктеледі.
2) Тіл - мемлекеттік органдарда Мемлекеттік тілдің мемлекеттік органдар жүйесінде қолданылу аясын одан әрі кеңейту кадрлардың тиісті тіл даярлығын талап етеді, ол уақыт өте келе біліктілік талаптары мен қызметтік міндеттеріне қарамастан мемлекеттік қызметшілердің күллі санаттары үшін міндетті болуға тиіс. Осы мақсатта мемлекеттік қызметшілер үшін бірыңғай оқу-әдістемелік бағдарламаға негізделген оқыту курстарының орталықтандырылған жүйесін жасау қажет.
Аталмыш міндетін жүзеге асырылуына Көкшетау қалалық әкімиятының жанынан облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қамқорлығымен ашылуға тиіс оқу Орталығы оңтайлы ықпал етер еді.
Құжат мәтіндерін мемлекеттік тілде даярлаудың орнына оларды ресми қолданылатын тілден аударудың кең тараған тәжірибесінің мемлекеттік органдар жұмысында одан әрі беки түскен үрдісі белең алып барады. Соған қарамай, ол тек уақытша шара ретінде ғана қарастырылуға тиіс. Сондықтан мемлекеттік органдарда құжаттамаларды тікелей мемлекеттік тілде жасауға кезең-кезеңмен көшуді нақты жүзеге асыру керек. Бүл ретте мемлекеттік тілдің тек іс қағаздарын жүргізу саласында ғана емес, мемлекеттік органдар актілерін әзірлеу мен қабылдау саласында да қолданылу мәселесіне назар аударған жөн.
Мемлекеттік тілдің құқық қорғау органдарында қолданылу мәселесін айрықша атап айту қажет. Аталған талаптардың табысты іске асуы үшін арнайы бағдарлама мен жоспарға сәйкес қызмет өтеу орындарында мемлекеттік тілді тұрақты оқытуды ұйымдастыру қажет.
3) Білім беру және тіл оқыту салаларында тілдік даму Балалардың бастапқы тіл даярлығында мектепке дейінгі мекемелер зор рөл атқаруға тиіс. Сондықтан мектеп жасына дейінгі қазақша мекемелер жүйесін кеңейтуге назар аударған жөн.
Тіл даярлығын ұйымдастыруды қамтамасыз етуде жалпы білім беретін мектептер үлкен мүмкіндіктерге ие болып отыр. Бүл жерде маңызды проблемалардың бірі оқушыларды отандық оқулықтардың жаңа буынымен қамтамасыз ету болып табылады. Бірінші кезекте бұл қазақ тілінде оқытатын сыныптарға қатысты.
Оқу орындары түлектерінің облыстың әлеуметтік кеңістігіне одан әрі табысты кірігуі мақсатында оқыту тілі мен меншік нысанына қарамастан, барлық оқу орындарында жетекші пән болуға тиіс мемлекеттік тілді оқытудың саны мен сапасына көңіл бөлу керек. Бұған қажетті сағат саны басқа тілдердің есебінен емес, оқу процесін жалпы оңтайластыру нәтижесінде бөлінуге тиіс.
Мемлекеттік тілдің бастауыш, орта және жоғары кәсіптік білім беру жүйесіндегі жағдайы одан әрі де жақсартуды талап етеді. Бүл жекелеген пәндерді оқыту сапасымен қатар, олардың санына да қатысты. Облыстың бастауыш, орта және жоғары оқу орындары ұсынатын қазақ тілінде оқытылатын мамандықтар шеңбері мүмкіндігінше шаруашылық, мәдени, қоғамдық және басқа да қызметтер саласын қамти отырып, жоспарлы түрде кеңейтілуге тиіс.
Тілдерді тиімді меңгеру саласында мүмкіндіктерді кеңейту мен тереңдету үшін дәстүрлі оқу орындарындағы оқытумен қатар кейбір басқа әдістер де керек екенін тәжірибе көрсетін отыр. Өз бетімен оқып-үйренуге арналған теле- және радио хабарлар, газеттердегі арнаулы жарияланымдар сияқты қазақ тілі сабақтарын өткізудің түрлі нысандары кеңінен енгізілгені дұрыс.
Алайда, бұл жерде басты бағыт мемлекеттік тілді жеделдетіп оқытуға арналған тегін тіл курстарының жүйесін ұйымдастыру мен қолдану болуға тиіс.
Мұндай курстар жұмыс орындарында арнайы нормативтік актіге сәйкес құрылғаны жөн. Курстарда оқудың нәтижелілігіне мүдделілікті арттырудың тиімді тетіктерін әзірлеу керек. Курстарда оқудың нәтижесі қызметкердің негізгі кәсіби қызметінің нәтижелерімен бір деңгейде қаралуға тиіс. Мұндай курстар сонымен қатар түрлі деңгейдегі әкімшіліктерде ашылып, жергілікті бюджеттен қаржыландырылуы мүмкін.
Қолданыстағы заңдарға сәйкес ресми пайдаланылатын тілдің қолданылуы қоғамдық өмірдің барлық саласында іс жүзінде тұрақты болып отыр және мемлекеттік органдардың күш-жігері бұл жерде осы жағдайды қолдауға бағытталуға тиіс.
Қазақстан халықтарының тілдерін қолдау мақсатында қарым-қатынас, оқу және шығармашылық тілін еркін таңдауға конституциялық құқықты іске асыру жөніндегі шараларды қамтамасыз ету қажет.
4) Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары, денсаулық сақтау мен халыққа қызмет көрсету салаларындағы тілдік даму Мәдениет саласында мемлекеттік тілде шығарылатын кино, мультипликация, телешоу, сазды бағдарламалар, жастар журналдары сияқты неғұрлым бұқаралық әрі көріністі нысандарға айрықша назар аудару қажет.
Мемлекеттік тілдің жұмыс істеуін қамтамасыз етудің неғұрлым күрделі учаскелерінің бірі халыққа қызмет көрсету саласы болып отыр. Бұл аталған саладағы тілдік қызметті мемлекеттік реттеудің күрделілігімен сабақтасып жатыр.
Алайда, мемлекеттік тілдің денсаулық сақтау, сауда, көлік және байланыс сияқты салаларға енуі мүмкіндігінше мұндай ықпал ету мемлекет тарапынан жүзеге асыруға болатын жерлерде іске асырылуға тиіс. Аталған талаптар атқаруға тиісті кәсіби міндеттерінің қажеттігімен сабақтасып жатқан салаларда мемлекеттік тілді меңгеру бөлігінде міндетті талаптарды белгілеу қажет. Оларға денсаулық сақтау, байланыс, көлік ұйымдары, банктердің есеп-кассалық бөлімдері жатады.
6. Бағдарламаны іске асыру тетіктері Бағдарламаны іске асырудың негізгі тетігі ағымдағы іс-шаралар жүйесін жыл сайын кезең-кезеңмен орындау болып табылады. Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы бағдарламада қойылған міндеттерді іске асыру нәтижесінде бұдан алдыңы кезеңде болған өзгерістерді ескере отырып, әрбір келесі екі жыл сайын жасайды. Мұндай жоспарлау бағдарлама ережелерінде айқындалған ұзақ мерзімді стратегиялық перспективаларды міндетті түрде ескере отырын жүзеге асырылуға тиіс. Сонымен бірге, бұл тікелей орындаушылардың жауапкершілігі мен Бағдарламада көзделген іс-шараларды іске асыруға бақылауды қамтамасыз ету мүмкіндіктерін арттыруға жәрдемдеседі.
Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шараларды тиімді жүзеге асыру мынадай негізгі принциптерді сақтау негізінде ғана мүмкін болады:
сандық және сапалық деңгейді тұрақты өсіруді (жинақтауды) қамтамасыз етуді кездейтін кезендік және ұдайылық;
орындалуына қатаң бақылау жасаумен ұштастырылған жан-жақты мемлекеттік қолдау;
тілді меңгеру саласындағы талаптарды мемлекеттік тілді еркін және тегін оқып-үйрену үшін мүмкіндіктер жасаумен ұштастыру;
моральдық және материалдық мүдделілік жағдайын жасау;
қоғамдық пікірді белсенді түрде қалыптастыру;
тіл құрылысын жүзеге асыру кезінде функционалдық-лингвистикалық тепе- теңдікті сақтау;
тілдерді дамыту бағдарламасындағы іс-шараларды қаржылық қамтамасыз
7. Бағдарламаны қаржыландыру Бағдарламаны іске асыруға қажетті қаражат жыл сайын жергілікті бюджеттердің есебінен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерімен тиым салынбаған өзге де көздерден бөлінеді. Бағдарламаны жүзеге асыру жөніндегі 2002-2004 жылдарға арналған және қосымшада беріліп отырған іс-шараларының жоспарын қаржыландыруға мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді үйрету орталығына 13616 мың теңге, соның ішінде 2002 жылға 6216 мың теңге, 2003 жылға — 3700 мың теңге және 2004 жылға - 3700 мың теңге қаражат қажет (шығын сметасы туралы №1, №2, №3 қосымшалар қоса беріліп отыр). Іс шаралары жоспарының өзге тармақтары бойынша қаржыландыру ісі жергілікті бюджеттердің қаражаттарынан жүзеге асырылады. 2005 және одан кейінгі жылдардағы қаржыландыру мәселесі облыстық әкімияттың ұсынысы бойынша облыстық мәслихат сессиясында анықталады
8. Бағдарламаны жүзеге асырудан күтілетін нәтиже Тілдерді қолдану мен дамытудың облыстық бағдарламасын іске асыру нәтижесінде облыс аумағында пайдаланылатын тілдердің қажетті функционалдық арақатынасының жетістігімен айқындалатын, облыста оңтайлы әлеуметтік лингвистикалық кеңістік құрылады. Бұл мыналар:
қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесі нақты іске асырылып, оның заң жүзінде бекітілген әлеуметтік функциялары облыс аумағында қоғамдық қатынастардың барлық салаларында жүзеге асырылады;
орыс тілінің Қазақстан Республикасының Конституциясы кепілдік берген негізгі функцияларын толық көлемде сақтау; ол мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарыңда ресми пайдаланылатын тіл болып қалады, оның білім беру, ғылым, мәдениет және басқа да қоғамдық мәні бар салаларында қолданылуы қамтамасыз етіледі;
Қазақстан халықтарының тілдерін оқып-үйрену мен дамыту үшін және әрбір азаматтың ана тіліңде қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін еркін тандап алуға конституциялық құқығын іске асыруға жағдай жасалады.
9. Ақмола облысында тілдерді қолдану мен дамыту бағдарламасын жүзеге асырудың 2002-2004 жылдарға арналған іс-шараларының ЖОСПАРЫ Шаралар Орындаушылар Мерзімдері Қаржыландыру Болжамды шығындар Аяқталу нысаны Нормативтік - құқықтық қамтамасыз ету Жергілікті бюджет- терден «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңның іске асыры- луын қажетті материалдық-техникалық және кадр ресурстарымен қамтамасыз ету, жергілікті басқару органдарын мемлекеттік тілдегі заңдылықтар туралы деректер қорымен қамтамасыз ету Аудан, қа- ла әкіми- яттары мен әкім- Ұдайы 2002- ж.ж.
дері
Іске асы- ру ба- ры- сын- Нор- матив- тік – құқы- қтық кесім да Республи- калық бюд- Конституция нормалары мен «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заң талаптарының, 2001- 2010 жылғы мемлекеттік бағдар- ламаның орындалуын жүйелі тексеру.
жеттен
ОАҚКБ мини- стр- лікке есеп Ісса- пар- лар шы- ғы- ны көле- мін- де Облыстық тіл саясаты комиссиясының мәжілістерінде тілдерді қол- дану мен дамыту, тіл туралы заңдылықтардың сақталу мәселелерін жүйелі қарау.
тоқсан сайын 1 рет
ОАҚКБ, облыстық тіл саяса- ты комис- Ко- мис- сия шеші- сиясы мі Меке- Премьер-министрдің мемлекеттік тілде құжаттамалар әзірлейтін әкімшілік мемлекеттік қызметшілерді ынталандыру туралы
21.09.2000 ж. № 117-р Өкімінің орындалуын бақылау.
Облыс әкі- мінің ап- параты, қала және Есеп- тел- мей- ді аудан әкімдері бюджет қа- ражаты немесе ең- бекақы қо- рын үнем- деу есебі- нен ме, кәсі- по- рын бой- ынша бұй- рық БАҚ бас- шылары 2004ж.
Мемлекеттік және басқа тілдердегі хабарлар көлемінің арақатына- сын сақтау тұрғысында БАҚ туралы ҚР заңнамаларының талапта- рын орындауды қамтамасыз ету, заңдылықтардың сақталуын қатаң бақылау ж.
Тек- серіс актісі, редак- ция Тілдерді қолдану мен дамытудың облыстық бағдарламасын іске асырудың 2005—2006 жылғы іс-шараларының жоспарын жасау.
Іс-ша- ралар- дың
IV тоқ- жос- пары сан Тілдердің мемлекеттік басқару және іс қағаздарын жүргізу саласында, құқық қорғау органдары жүйесі мен сот өндірісінде қолданылуы Мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді жедел- Облыс әкімияты, детіп үйрету бойынша арнайы орталық құру.
13616 мың теңге. соның ішінде 2002 жылға Норма- тивтік- бюд- жет қара- жаты есебі- 6216 мың т., жарты- жыл- дық 2003 жылға 3700 мың т„ 2004 жылға 3700 мың. т.
Мемлекеттік қызметшілерге мемлекеттік тілді үйрету жөніндегі бірыңғай бағдарлама әзірлеу Мемлекеттік тіл орталығы, МҚАБ, ОББ III тоқ- Тіл орталы- ғына бөлін- ген қаржы мөлшерінде Басқар- малар бойын- ша бұйрық Жер- гілік- ті жет- Мемлекеттік тілдегі іс қағаздарының үлгілерін (ком- пьютерлік шаблондарын) әзірлеу Облыс әкімінің ап- параты, қалалық аудандық әкімият- тар, облыстық I тоқ- басқармалар Есептелмейді Әкім аппараты- Аудандық қалалық әкімияттарда іс қағаздардың мем- лекеттік тілге көшірілуіне бақылау жасауды ұйымда- стыру.
ның жетекшісі, ұй- ымдастыру - бақы- шығыны көлемінде лау бөлімі Облыс, аудан, қала Аппарат
-2004 әкімдерінің жетекшісі, аппараттарында, аудандық, мемлекеттік қалалық ген қаржы, жергілікті бюджеттер- ден мекемелерде әкімшіліктер Тіл оқыту Орта- лығы- ның жаты- нан қызметшілерге мемлекеттік тілді үйретуді ұйымдастыру, бұл органдар аппараттары- ның бәрінде қазақ тілі кабинеттерін жабдықтау Аудандық, қалалық әкімияттардың, селолық округтер- дің аудармашыларымен, жалпы бөлім меңгерушілері- Жылы- мен, іс қағаздарын жүргізушілермен іс қағаздарын ның жетекшісі, жалпы бөлім мең- мемлекеттік тілде дұрыс жүргізуді үйрету семинарла- герушісі на 2 рет рын өткізу.
2002 жылға
-80 мың тең- ге, 2003 жы- лға — 240 мың теңге,
-240 мың теңге
1) мемлекеттік қызметшілер арасында мемлекеттік Жыл тіл білуден “Үздік маман”,
2) мемлекеттік мекемелерде үздік қазақ тілі кабинет- Үздік маман- дар конкур- сына: 2002 жылға — тері конкурстарын ұйымдастырып, өткізу.
ОАҚКБ, аудан- дық, қалалық әкі- қыр- күйек 200 мың тең- мияттар айын- ге, — 200 мың теңге, 2004 ге Кабинеттер конкурсына 190000 теңге шамасында Облыс, аудан жә- не қала әкім- 1 млн. 500 мың теңге Ресми шараларды, мәжілістер мен кеңестерді өткізу үшін облыс, аудан және қала әкімдері аппараттары- ның залдарын ілеспе аударма техникалық құралдары- дерінің аппаратта- мен жабдықтау.
ры, облы- стық
Көрнекі ақпараттарды тіл заңдылықтарының талапта- рына сәйкестендіру жөнінен «Облыстық панорама — параты, ОАҚКБ 2002,2003,2004» облыстық рейдтерін өткізу.
ті жә- не рес- пуб- лика- лық тен Аудан және қала әкімдері тарапынан жыл сайын Аудан және қала 570000 теңге КМУ негізінде мемлекеттік тілде іс жүргізуші маман
- аудармашылар даярлау үшін жыл сайын бір грант бөлу.
«Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қаза- қстан Республикасы Заңының 12-бабын іске асыру жыл, жөніндегі іс-шаралар жоспарын әзірлеу Обләскери комис- сариат, ІІБ, ҮҚКД (келісімі бойын- I жар- ша), әділет басқар- масы(кел ісімі бой- бұйры- қтар мен өкім- дер ынша)
ты-
Азаматтардың жеке мәселелермен екі тілде қабылда- нуын қамтамасыз ету. Меншік нысанына қарамастан Бұйры- кәсіпорын, мекеме, ұйымдардың қабылдау бөлме- Кәсіпорын, меке- ме, ұйымдардың басшылары (келісі- лерінде «Құрметті азаматтар! Қабылдау екі тілде жүр- мі бойынша)
гізіледі» деген маңдайшалар ілу.
тер мен- шікті жат
X
Елді мекендердің көшелерінде мемлекеттік тілді 950000 теңге Аудандар мен қа- лалардың әкімдері оқып, үйренуге, оны іс жүзінде қолдануға; ұлттық са- на-сезімді оятуға шақыратын жарнамалық қалқандар, билбордтар), стенділер орналастыру (әр ауданда 10 дана 5000 аяғына теңгеден)
дейін
Тіл — білім беру саласында және тілдерді үйрету Жалпы білім беретін орта мектептер мен мек- теп жасына дейінгі мекемелерде қазақ тілін оқыту сағаттарын факультативтік сабақтар Жергілікті бюджеттерден телмей- есебінен көбейту.
Орта арнаулы және жоғары оқу орындарында қазақ, орыс, басқа ұлт тілдері бойынша маман- Орта оқу орындарында жер- гілікті бюджеттен, жоғары Ақпа- рат дар даярлауды қамтамасыз ету.
оқу орындарында республика- лық бюджет пен меншікті қа- Облыс оқу орын- дары ражаттан Жексенбілік мектептеріне ана тілін үйретуде ООБ әдістемелік қолдау жасау.
асыру бары- сында
Облы- әкіми- ятқа ақпа- 1 тоқ- саны- нан ба- Жетім және ата-ана тәрбиесінен тыс қалған ба- лаларға арналған балалар үйлері мен мектеп- интернаттар жүйесінде қазақ тілінде оқытуды ұлғайту.
стап
Қазақ тілінде білім, тәрбие беретін мектеп жа- сына дейінгі мекемелер санын көбейту ОББ, аудан- дық, қала- яттар сында.
кесім,
Білім беру ұйымдарының әртүрлі топтарына арналған қазақ тілін білуін анықтаудың тестік жүйесін әзірлеу.
БЖИ жыл
ІІІ тоқ-
Мектеп жасына дейінгі балаларды суреттер- мен безендірілген қазақ тіліндегі кітаптармен және буклеттермен қамтамасыз етудің арнайы бағдарламасын жасау дың 1 тоқса- Қазақ тілін жеделдетіп, немесе интенсивті үй- рету бағдарламасын, компьютерлік бағдарла- маны жасан, мұғалімдерді осы бағдарламалар бойынша жұмыс істеуге даярлау.
дың 2
- жар- тысы
Жергілікті бюджеттер мен қо- сымша қаражат көздерінен Мемлекеттік тіл меңгерген кәсіптік-техника- лық мектептердің оқушылары арасында «Тіл — достықтың дәнекері» байқаулары мен кон- курстарын өткізу.
(привлеченные)
Бюд- бөлін- ген қа- ражат мөл- шерінде КТМ, колледждердің оқушылары арасында қа- зақ, орыс және шетел тілдері бойынша облы- стық олимпиада өткізу.
әкімият
ІV тоқ-
«Облыстың жалпы орта білім беретін мекеме- лерінде мемлекеттік тілді оқытуды дамыту жә- не одан әрі тереңдету жолдары» тақырыбына облыстық конференция өткізу.
Бұй- рық, норма-
Мектептердің, КТМ, колледждердің қазақ тілі кабинеттерінің конкурсын өткізу Білім беру жүйесінде қазақ тілі мұғалімдері білімінің байқауын өткізу. Олардың сапалық құрамын ұдайы жақсартып, БЖИ-де даярла- уды және қайта даярлауды қамтамасыз ету.
(жы- лына 1 рет)
Қалалар мен аудандарда қоғамдық негізде ұлт- тық қазақ орталықтарын ұйымдастыру, онда ана тілін, Қазақстанының тарихы мен мәдени- етін үйрету.
білім басқар- масы
Ерікті жарналар есебінен Облыстық білім басқармасының штатында іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу секто- рын құру Ғылыми-лингвистикалық қамтамасыз ету Рес- Бюджеттен Тілдерді дамыту проблемалары бойынша социологиялық зерттеулер өткізу және облыстағы тілдік ахуал туралы деректер жиынтығын қа- лыптастыру.
бөлінген қаражат публи- калық Тіл-мәдениет, бұқаралық аппарат құралдары және халыққа кызмет көрсету салаларында Облыс кітапханаларын қазақ тіліндегі әдебиеттермен, мерзімді басылымдармен жүйелі қамтамасыз ету.
ОМБ гілікті
Облыстың барлық мәдениет және өнер мекемелерінің іс Бюджет- Бекітіл- қағаздарын жүргізуге мемлекеттік тілді енгізу.
ген кесте
Ұлттық мәдениетті, салт-дәстүрді насихаттау арқылы тәр- ОАҚКБ, ОМБ бие жұмысын жүргізу мақсатымен қоғамдық негізде Ж.
жастар мен студенттердің «Мұрагер» клубын ұйымдасты- Есептел- Облыс жұртшылығы арасында қазақ тілін және басқа тіл- дерді клуб, кітапхана, мұражай, киноқондырғылары жұ- мейді мысының барлық нысандарымен насихаттау ятқа ақ- парат Көкшетау қаласында қоғамдық негізде зиялы қауымның «Парасат» клубын құру ОМБ, ОАҚКБ ІV - Барлық ұлттық - мәдениет орталықтарының қатысуымен Қазақстан халықтары тілдерінің облыстық фестивалін өт- кізу.
ОАҚКБ, ҰМО, аудандық, қала- лық әкімияттар Ісеке Мемлекеттік тіл күндерін жүйелі өткізуді қамтамасыз дық, қалалық әкімияттар Ұдайы, айына ақпарат Қазақ тілінде эфирге тартымды жастар телерадиохабарла- Респуб- рын әзірлеп, шығару.
ОблТРК «Ха- бар» (ЖАҚның келісім бойын- ша)
Меншік- ті қара- жат көз- дерінен ген қар- жы мөл- «Ана тілімізге — ақ жол» облыстық телемарафонын өткі- зу ОблТРК (келісі- мі бойынша), на 1 рет ОТРК, бірлес- кен ше- шімі Тілдерді дамыту проблемаларына арналған «Дөңгелек үстел» семинар, кеңестер жөне т.б. өткізу.
ликалық
Мини- стрлік- ке есеп Телерадиоарналарда «Тіл ашар», «Сөз мәдениеті», ОАҚКБ, Обл- ТРК(келісімі бойынша), ОББ «Дұрыс сөйлеп, жаза білейік» тақырыптарындағы хабар- лар топтамасын көрсетуді қамтамасыз ету. Мемлекеттік тілді меңгерген өзге ұлт өкілдерінің қатысуымен әңгіме- лер, телерадиохабарлар әзірлеп, өткізу Қазақ халқының тарихын, қолданбалы өнерін, салт- Обл ТРК (келісі- дәстүрін насихаттау арқылы мемлекеттік тілді дамыту жөніндегі аудио-, бейнероликтер жасау Тиісті облыстық Көлік және байланыс, сауда, денсаулық сақтау және ха- лыққа тұрмыстық қызмет көрсету, анықтамалық - ақпа- рат қызметі салаларында, төтенше қызметтердің кезекші мен ведомство- бөлімдері мен диспетчерлік пункттерінде мемлекеттік тілдің қолданылуын қамтамасыз ету.
БАҚ (баспа, электронды), безендіру цехтары арасында мемлекеттік тілдегі үздік коммерциялық, қоғамдық-саяси ОАҚКБ, сәулет, құрылыс басқар- жарнама өнімдеріне «Жарнама» атты конкурс өткізу.
масы және басқа тиісті ме- бюджет пен мен- кемелер мен ве- домстволар.
шікті қа- көздері-
10. Ақмола облысында іс қағаздарын жүргізуді мемлекеттік тілге кезең- кезеңмен көшіру КЕСТЕСІ 2002 жыл Қорғалжын, Ерейментау аудандары 2003 жыл Целиноград, Еңбекшілдер аудандары 2004 жыл Атбасар, Зеренді аудандары 2005 жыл Ақкөл, Шучье, Жақсы аудандары 2006 жыл Кокшетау қаласы, Жарқайың ауданы 2007 жыл Бұланды, Егіндікөл аудандары 2008 жыл Астрахан, Аршалы аудандары 2009 жыл Есіл, Сандықтау аудандары 2010 жыл Степногор қаласы, Шортанды ауданы

На русском языке:
Ақмола облысының мәслихаты Решение Акмолинского Маслихат Акмолинской области областного маслихата от 19 июля 2002 года № С-18-4.
Зарегистрировано Управлением юстиции Акмолинской области 12 августа 2002 года за № 1260.
Утратило силу решением Акмолинского областного маслихата от 8 апреля 2005 года № 3С-11-21 Об утверждении Программы функционирования и развития языков в Акмолинской области на 2002-2004 годы
1. Утвердить Программу функционирования и развития языков на 2002- 2004 годы в Акмолинской области (прилагается).
2. Контроль за исполнением Программы возложить на постоянную комиссию областного маслихата по делам молодежи, охране здоровья населения, образования, культуры, туризма, спорта, вопросам межнациональных отношений.
3. Настоящей решение вступает в силу после его регистрации в Управлении юстиции Акмолинской области.
4. Опубликовать данное решение в официальных печатных изданиях Председатель сессии областного маслихата Секретарь областного маслихата С. Аяганов М.Койшибаев Утверждено решением Акмолинского областного маслихата от «19» июля 2002 г.
№ С-18-4
Приложение №1 к Программе функционирования и развития языков на 2002-2004 годы Проект сметы расходов на 2002 год по Центру обучения государственных служащих государственному языку Спе Наименование Сумма Обоснование Приложение (тыс. тенге)
циф.
Основная зарплата 100644х6м шт. распис., форма 01-111 Социальный налог (603-60) х 21% форма 01-121 Взносы на обяз. страх-е форма 01-125 Командировки форма 01-136 Арендная плата 58125x6м форма 01-138 Приобретение прочих товаров приложение 1 Коммунальные услуги (вода)
1166x6м форма 01-141
Услуги связи 28333x6м форма 01-142 Транспортные услуги 30000x1м форма 01-143 Электроэнергия 4252x6м форма 01-144 Отопление 21700x3,5м форма 01-145 Прочие услуги приложение 2 Прочие текущие расходы приложение 3 Приобретение активов приложение 4 Всего Приложение № 2 Проект сметы расходов на 2003 год Центру обучения государственных 100644х12м (1206-120) х 21% 58125x12м 1166x12м 28333x12м 4252x12м 21700x7м Утверждено Решением маслихата от «19» июля 2002 г. № С-18-4 Приложение № 3 и развития языков на 2002-2004 годы Проект сметы расходов на 2004 год Центру обучения государственных Утверждена решением XУII сессии Акмолинского от 19 июля 2002 года ПРОГРАММА функционирования и развития языков в Акмолинской области на 2002-2004 годы.
г. КОКШЕТАУ, 2002 г.
Допущенные сокращения слов МКИОС - Министерство культуры, информации и общественного согласия ОУИОС - Областное управление информации и общественного согласия УАГС -Управление Агентства по делам государственной службы по Акмолинской области УВД - Управление внутренних дел ДКНБ - Департамент комитета национальной безопасности по Акмолинской области КГУ - Кокшетауский государственный университет им. Ш. Уалиханова ПТШ - профессионально-техническая школа ИПК - Институт повышения квалификации государственных служащих и работников образования НКЦ - Национально-культурный центр ТРК – телерадиокомпания СМИ - средства массовой информации Структура Программы
1. Паспорт программы____________________________________________________________________
2. Введение
_____________________________________________________________________________5
3. Анализ современного состояния проблемы________________________________________________6
4. Цели и задачи областной программы функционирования и развития языков____________________7
5. Приоритетные направления языкового развития____________________________________________9
6. Механизмы реализации Программы______________________________________________________11
7. Финансирование
Программы____________________________________________________________12
8. Ожидаемый результат от реализации Программы___________________________________________12
9. План мероприятий по реализации Программы функционирования и развития языков на 2002-2004 годы в Акмолинской области____________________________________14
10. График поэтапного перехода делопроизводства на государственный язык в Акмолинской области___________________________________________________________________22 Паспорт Программы Программа функционирования и развития языков в Акмолинской области на 2002-2004 годы Основания для разработки Разработана в соответствии со статьями 7 и 93 Конституции Республики Казахстан, Законом Республики Казахстан «О языках в Республике Казахстан» от 11 июля 1997 года, Концепцией языковой политики Республики Казахстан, одобренной Распоряжением Президента Республики Казахстан от 4 ноября 1996 года № 3186, Постановлением Правительства Республики Казахстан № 450 от 6 апреля 2001 года «О плане мероприятий по реализации Государственной программы функционирования и развития языков на 2001 -2010 годы».
Основной разработчик
Акмолинское областное управление информации и общественного согласия Перечень основных мероприятий Программы Обеспечение выполнения Закона «О языках в Республике Казахстан», поэтапный перевод делопроизводства на государственный язык на территории области, создание Центра по обучению государственному языку госслужащих в областном центре, ежегодное проведение семинаров, конкурсов, приведение в соответствие с языковым законодательством средств наглядной информации и другие.
Цели
Стратегия развития языков населения области определяет три основные цели: расширение и укрепление социально-коммуникативных функций государственного языка; сохранение общекультурных функций русского языка;
развитие языков этнических групп.
Задачи
Для реализации целей Программы предусматривается решить следующие задачи:
обеспечение выполнения Закона РК «О языках в РК» научно- методическими, материально-техническими и кадровыми ресурсами;
обеспечение функционирования государственного языка в качестве языка государственного управления;
реализация нормативной правовой базы;
обеспечение функционирования государственного языка в качестве основного языка делопроизводства во всех государственных организациях и органах местного самоуправления с определением графика перехода делопроизводства на государственный язык (с указанием конкретных сроков и мероприятий);
в целях реализации статей 7 и 93 Конституции Республики Казахстан организация в масштабах области единой системы курсов по бесплатному обучению граждан государственному языку за счет местных бюджетов, а также других источников, не запрещенных законодательными актами РК;
обеспечение функционирования русского языка в качестве языка, официально употребляемого в государственных организациях и органах местного самоуправления;
оказание государственной поддержки в обучении представителей этнических общностей (диаспор) родным языкам.
Источники финансирования Финансовое обеспечение Программы осуществляется за счет средств местных бюджетов, а также иных источников, не запрещенных законодательными актами РК. Ежегодную потребность в бюджетных средствах на реализацию Программы по предложению акимата области определяет областной маслихат.
Ожидаемые результаты
Реализация областной программы функционирования и развития языков предполагает создание оптимального социолингвистического пространства, определяемого достижением необходимого функционального соотношения языков, использующихся на территории области.
Сроки реализации 2002-2004 годы.
Система организации контроля за исполнением Программы Заслушивание отчетов руководителей предприятий, учреждений, организаций области о ходе выполнения языкового законодательства на заседаниях областной комиссии по языковой политике и ономастике;
проведение проверок и рейдов отделами внутренней политики аппаратов акимов области и районов, областным управлением информации и общественного согласия, проведение обзоров и мониторингов публикаций средств массовой информации.
Областная программа функционирования и развития языков на 2002-2004 годы (далее - Программа) рассчитана на 3 года.
Конкретные действия по осуществлению намеченных целей, задач и приоритетов разрабатываются в форме планов мероприятий по реализации Программы, разрабатываемых областным управлением информации и общественного согласия и утверждаемых облмаслихатом.
Программа разработана в соответствии со статьями 7 и 93 Конституции Республики Казахстан, Законом Республики Казахстан «О языках в Республике Казахстан» от 11 июля 1997 г. (далее - Закон «О языках в Республике Казахстан»), Концепцией языковой политики Республики Казахстан, одобренной распоряжением Президента Республики Казахстан от 4 ноября 1996 года № 3186, Постановлением Правительства Республики Казахстан № 450 от 06.04.01 г.
Разработка настоящей Программы обусловлена необходимостью выработки единой стратегии по осуществлению целенаправленной последовательной деятельности всех ветвей государственной власти для создания оптимального функционально-лингвистического пространства в области.
3. Анализ современного состояния проблемы С момента принятия в 1997 году Закона «О языках в Республике Казахстан»
и в ходе реализации Государственной и областной программ функционирования и развития языков в период с 1998 по 2000 годы были созданы предпосылки для дальнейшего расширения и углубления процессов языкового строительства во всех основных сферах общественной жизни.
В стране в целом сформированы в настоящее время правовые основы для успешной реализации функционального развития языков. Процессы языкового строительства находят понимание и поддержку в обществе.
Определенная работа по переводу делопроизводства на государственный язык проводится в районах с преобладанием коренного населения. Это относится прежде всего к Ерейментаускому и Коргалжынскому районам. Согласно утвержденному графику в 2000 году должны были перейти на государственный язык Астраханский, Жаксынский, в 2001 году -Енбекшильдерский, Зерендинский, Целиноградский, Егиндыкольский районы. И хотя во многих государственных учреждениях и организациях этих и других районов делопроизводство ведется на двух языках - государственном и русском, однако уровень реализации потенциала государственного языка в работе государственных органов все еще недостаточен.
Среди государственных служащих очень мало специалистов, владеющих государственным языком на уровне, необходимом для осуществления служебных функций. Поэтому одной из основных задач реализации Программы является подготовка квалифицированных кадров.
В области из 704 государственных общеобразовательных школ 162 с казахским языком обучения (22,4%), 218 - «смешанных» (28,8%) и 326 с русским языком обучения.
В них обучаются всего 154424 учащихся, в том числе в школах с казахским языком обучения и в классах смешанных школ обучаются на казахском языке 26,4% от общего числа, тогда как этот показатель в целом по республике 50,6%.
Остальные 73,6% школьников обучаются в школах и классах с русским языком обучения.
Из 70 дошкольных учреждений области только 4 с казахским языком воспитания, в них воспитываются 378 детей дошкольного возраста, или 6,9% от общего их количества, 56% - с русским языком воспитания.
Из 3652 учащихся профтехшкол 896, или 24,5% обучаются на казахском языке, остальные 2756 или 75,5% - на русском.
Большие перспективы в обучении государственному языку открываются в результате разработки новых интенсивных методик преподавания, применения аудио- и видеоматериалов, компьютерных технологий. Так, на сегодняшний день все областные ведомства, управления и комитеты, районные исполнительные органы обеспечены компьютерами. Завершена работа по компьютеризации общеобразовательных школ, среднеспециальных и высших учебных заведений.
Активно осуществляется деятельность по упорядочению и восстановлению исторических названий, и приведению топонимических и других наименований на территории области в соответствие с фонетическими, графическими и лексическими принципами, определенными действующим законодательством.
Определенные положительные сдвиги в развитии государственного языка достигнуты в сфере культуры и средств массовой информации. Сделаны позитивные шаги в направлении увеличения объема телевизионных передач на казахском языке. В частности, можно отметить появление специализированного телевизионного канала «Еларна», вещающего на государственном языке, хотя надо отметить, что передачи этого телеканала смотрят пока только жители областного центра и близлежащих районов. Кроме того, в большинстве случаев не соблюдаются еще установленные законом пропорции времени вещания на государственном и других языках.
Позиции официально употребляемого языка в системе органов государственного управления, сфере обслуживания населения, культуре и искусстве традиционно сильны. Русский язык продолжает оставаться преобладающим языком государственного управления, науки и образования, он лидирует и в области средств массовой информации. Так, например, к 2002 году в области насчитывалось на русском языке 29 наименований газет.
В целях развития национальных языков и культуры в области работают воскресные школы. В 2000-2001 учебном году в воскресных школах в качестве родных изучались немецкий язык, иврит, польский, корейский, татарский языки.
4. Цели и задачи областной Программы функционирования и развития языков В соответствии с функциональным принципом формирования лингвистического поля, закрепленным Конституцией Республики Казахстан и нашедшим отражение в Законе «О языках в Республике Казахстан», целесообразно осуществление языкового строительства по трем направлениям на основе дифференцированного подхода: расширение и укрепление социально- коммуникативных функций государственного языка; сохранение общекультурных функций русского языка; развитие других языков народов Казахстана.
В свою очередь расширение и укрепление социально-коммуникативных функций государственного языка требует решения следующих задач:
1) обеспечение функционирования государственного языка в качестве языка государственного управления; реализация нормативно-правовой базы;
принятие мер для овладения государственными служащими государственным языком в объеме, необходимом для выполнения служебных обязанностей;
обеспечение функционирования государственного языка в качестве основного языка делового общения в системе государственных органов;
обеспечение функционирования государственного языка в качестве основного языка при разработке и принятии актов государственных органов;
обеспечение ведения судопроизводства, а также производства по делам об административных правонарушениях на государственном языке в соответствии с законодательством;
обеспечение мер для функционирования государственного языка в военно- технических лицеях и военизированных формированиях;
обеспечение функционирования государственного языка в качестве основного языка делопроизводства во всех государственных организациях и органах местного самоуправления с определением графика перехода делопроизводства на государственный язык (с указанием конкретных сроков и мероприятий).
2) создание условий для овладения жителями области государственным языком:
в целях реализации статей 7 и 93 Конституции Республики Казахстан организация в масштабах области системы курсов по бесплатному обучению граждан государственному языку за счет средств местных бюджетов, а также других источников, не запрещенных законодательными актами РК;
обеспечение правовых, организационных мер и материально-технических условий для овладения государственным языком в соответствующем объеме работниками сферы науки, культуры, образования, здравоохранения и обслуживания населения;
обеспечение максимально высокого уровня знаний и навыков в области овладения государственным языком у воспитанников и учащихся всех типов дошкольных учреждений, общеобразовательных школ, средних специальных и высших учебных заведений, независимо от форм собственности;
3) обеспечение функционирования государственного языка в области культуры и средствах массовой информации: организация культурно-массовых мероприятий на государственном языке;
информационно-пропагандистская поддержка деятельности, направленной на развитие государственного языка; обеспечение функционирования государственного языка в средствах массовой информации решение вопросов компьютеризации государственного языка;
Для достижения цели сохранения функций русского языка необходимо обратиться к решению следующих задач:
обеспечение функционирования русского языка в качестве языка, официально употребляемого в государственных организациях и органах местного обеспечение функционирования русского языка в области науки и образования;
Достижение цели развития языков этнических групп потребует реализации следующих задач:
оказание государственной поддержки в обучении представителей этнических общностей (диаспор) родным языкам;
создание условий для функционирования этнических общностей в сфере культуры;
содействие функционированию языков этнических общностей в средствах массовой информации.
5. Приоритетные направления языкового развития Исходя из целей и задач областной Программы приоритетные направления языкового развития формируются следующим образом:
1) Нормативно-правовое обеспечение Главной задачей правового обеспечения развития языков является строгое соблюдение норм Конституции Республики Казахстан, Закона Республики Казахстан «О языках в Республике Казахстан» во всех сферах и областях общественной жизни, в первую очередь в государственной службе, здравоохранении, образовании, науке, культуре, сфере обслуживания населения, транспорте и связи. В связи с этим республиканская Государственная программа функционирования и развития языков на 2001-2010 годы предусматривает законодательное, дифференцированное, поэтапное определение перечня профессий, специальностей и должностей, для которых необходимо знание государственного языка в определенном объеме и в соответствии с квалификационными требованиями. По мере формирования перечня в него постепенно будут включены новые профессии, специальности-должности.
Практика показала, что сугубо административные методы развития языка, не подкрепленные дополнительными мерами стимулирующего характера, недостаточно эффективны. Поэтому Программа предполагает неукоснительное выполнение Постановления Правительства №117-о от 21.09.2000г. «О стимулировании административных государственных служащих, осуществляющих подготовку документов на государственном языке». Решение данного вопроса должно стать одним из наиболее действенных механизмов для овладения государственным языком.
Вместе с тем, практического решения требуют вопрос о привлечении к ответственности лиц, виновных в нарушении законодательства о языках, и вопрос переводческой деятельности в государственных организациях. Решение этого вопроса возлагается на областное управление информации и общественного согласия, другие заинтересованные ведомства и структуры.
2) Язык в государственных органах.
Дальнейшее расширение сферы употребления государственного языка в системе государственных органов требует соответствующей языковой подготовки кадров, которая со временем должна стать обязательной нормой для всех категорий государственных служащих, независимо от квалификационных требований и функциональных обязанностей. С этой целью необходимо создание на территории области курсов для государственных служащих, основанных на единой учебно-методической программе. Базовой организацией для этого могут стать курсы, которые необходимо создать при акимате г. Кокшетау под патронажем областного управления информации и общественного согласия.
Широко распространенная практика замещения разработки текстов документов на государственном языке их переводом с официально употребляемого языка в работе государственных органов приобретает тенденцию к дальнейшему закреплению. Между тем она должна рассматриваться только в качестве временной меры. Поэтому необходимо реальное осуществление поэтапного перехода к составлению документации в государственных органах непосредственно на государственном языке. При этом следует обратить внимание на функционирование государственного языка не только в области ведения делопроизводства, но и в сфере разработки и принятия актов государственных органов.
Особо необходимо выделить вопросы функционирования государственного языка в правоохранительных органах. Для успешной реализации данных требований необходимо организовать регулярное обучение государственному языку по месту прохождения службы в соответствии специальным планом по особой программе.
3) Языковое развитие в сфере образования и обучение языкам Детские дошкольные организации играют огромную роль в первичной языковой подготовке подрастающего поколения. Поэтому следует принять все возможные меры по расширению системы дошкольных организаций с казахским Наибольшими возможностями для организации обеспечения языковой подготовки обладают общеобразовательные школы. Здесь одной из важнейших проблем является улучшение качества обучения государственному языку в системе общеобразовательных школ.
В целях дальнейшей успешной интеграции выпускников учебных заведений в социальное пространство области необходимо уделять больше внимания количеству и качеству преподавания государственного языка, который должен стать одной из профилирующих дисциплин в учебных заведениях, независимо от языка обучения и форм собственности. Причем количество часов, необходимых для этого, должно быть выделено не за счет других языков, а в результате общей оптимизации учебного процесса.
Положение государственного языка в системе начального, среднего и высшего профессионального образования требует дальнейшего улучшения. Это касается как качества преподавания отдельных дисциплин, так и их количества.
Круг специальностей, обучение которым предлагается начальными, средними и высшими учебными заведениями области на казахском языке, должен планомерно расти, охватывая по возможности все области хозяйственной, культурной, общественной и иной деятельности.
Практика показывает, что для расширения и углубления возможностей в области эффективного овладения языками необходимы и некоторые другие методы, помимо обучения в традиционных учебных заведениях. Шире следует внедрять различные формы проведения уроков казахского языка, рассчитанных на самостоятельное обучение, - это теле, и радиопередачи, специальные публикации в газетах.
Однако, главным направлением здесь должны стать организация и функционирование системы бесплатных языковых курсов по интенсивному обучению государственному языку. Такие курсы должны создаваться по месту работы. Следует разработать эффективные механизмы повышения заинтересованности в результативности посещения курсов. Результаты посещения курсов должны рассматриваться на одном уровне с результатами основной профессиональной деятельности работника. Подобные курсы могут быть открыты также при акиматах различных уровней и финансироваться из местных бюджетов.
В соответствии с действующим законодательством функционирование официально употребляемого языка остается устойчивым практически во всех сферах общественной жизни, и усилия государственных органов здесь должны быть направлены на поддержание существующего положения.
В целях поддержки языков народов Казахстана необходимо обеспечение мероприятий по реализации конституционного права на свободный выбор языка общения, воспитания, обучения и творчества.
4) Языковое развитие в сфере культуры и средств массовой информации, здравоохранения и обслуживания населения.
В области культуры необходимо обратить внимание на широкое использование таких наиболее массовых и зрелищных форм как кино, мультипликация, телешоу, музыкальные программы, молодежные журналы и т.
д., выпускаемых на государственном языке.
Одним из наиболее сложных участков для обеспечения функционирования государственного языка продолжает оставаться сфера обслуживания населения.
Это обусловлено сложностью государственного регулирования языковой деятельности в данной области. Однако проникновение государственного языка в такие отрасли, как здравоохранение, торговля, транспорт и связь должно быть по возможности осуществлено там, где такое воздействие со стороны государства осуществимо. Необходимо установление обязательных требований в части владения государственным языком в тех областях, в которых данные требования обусловлены необходимостью надлежащего исполнения профессиональных обязанностей. К ним могут быть отнесены организации здравоохранения, связи, транспорта, расчетно-кассовые отделы банков.
6. Механизмы реализации Программы Основным механизмом реализации Программы является ежегодное поэтапное выполнение системы текущих мероприятий. План мероприятий по реализации Программы (прилагается) разрабатывается областным управлением информации и общественного согласия на каждые последующие два года с учетом изменений, происшедших в предшествующий период в результате реализации задач, поставленных Программой. Такое текущее планирование с учетом долгосрочных перспектив отличается большей конкретизацией и реалистичностью в получении результатов. Вместе с тем это способствует повышению ответственности непосредственных исполнителей и возможностей обеспечения контроля за реализацией мероприятий, предусмотренных Программой.
Эффективное осуществление мероприятий по реализации Программы возможно при соблюдении следующих основополагающих принципов:
поэтапность и постепенность, предполагающие обеспечение постоянного роста (накопления) количественного и качественного уровней;
всесторонняя государственная поддержка в сочетании с жестким контролем за исполнением;
сочетание требований в области владения языком с предоставлением возможностей для получения свободного и бесплатного обучения государственному языку;
создание условий моральной и материальной заинтересованности;
активное формирование общественного мнения;
поддержание функционально-лингвистического равновесия при осуществлении языкового строительства;
финансовое обеспечение мероприятий Программы по развитию языков.
7. Финансирование Программы Финансирование Программы, осуществляется за счет средств областного бюджета, в пределах объемов, предусматриваемых в бюджете соответствующим учреждениям области, а также иных источников, не запрещенных законодательными актами Республики Казахстан. На финансирование прилагаемого плана мероприятий по реализации Программы на 2002 -2004 годы Центру по обучению государственных служащих государственному языку потребуется 13616 тыс. тенге, в том числе на 2002 год - 6216 тыс. тенге, на 2003 год - 3700 тыс. тенге и на 2004 год - 3700 тыс. тенге (приложения №1, №2, №3 о смете расходов на 2002, 2003, 2004 годы прилагаются). По другим пунктам плана мероприятий финансирование будет производиться из средств местных бюджетов. Финансирование на 2005 и последующие годы определяется на сессиях облмаслихата по предложению облакимата.
8. Ожидаемый результат от реализации Программы В результате реализация областной программы функционирования и развития языков будет создано оптимальное социолингвистическое пространство в регионе, определяемое соотношением необходимого функционального соотношения языков, использующихся на территории области. Это предполагает следующее:
практическую реализацию государственного статуса казахского языка, осуществление законодательно закрепленных за ним социальных функций на всей территории области во всех сферах общественных отношений;
сохранение за русским языком в полном объеме основных функций, гарантированных ему Конституцией Республики Казахстан: он остается языком, официально употребляемым в государственных организациях и органах местного самоуправления, обеспечивается его функционирование в области образования, науки, культуры и других общественно значимых сферах;
создание условий для изучения и развития языков народов Казахстана и реализации нрава каждого гражданина на свободный выбор языка общения, воспитания, обучения и творчества на родном языке.
9. План мероприятий по реализации Программы функционирования и развития языков в Акмолинской области на 2002-2004 годы Мероприя- ответственные за испол- Сроки исполне- финансирова- Предполагаемые рас- Форма заверше- тия нение ния ние ходы Нормативно-правовое обеспечение Из мест- ных бюдже- тов По хо- ду реа- лизации Акиматы и акимы рай- онов и го- родов Норма- тив- ный право- вой акт Обеспечить реализацию Закона РК «О языках в РК» необходи- мыми материально- техническими и кадровыми ресурсами, обес- печить базой данных о законодательстве на государственном языке местные органы государственного управления По- сто- янно 2002- г. г.
Из средств республи- канского бюджета Отчет в МКИ- ОС ОУИОС Регулярно проводить проверки по выполнению норм Конститу- ции и требований «Закона о языках в РК», Государственной про- граммы на 2001-2010г.г.
В пре- делах коман- диро- вочных расхо- дов Систематически рассматривать на заседаниях областной комис- сии по языковой политике вопросы функционирования и разви- тия языков, соблюдения законодательства о языках.
Реше- ние ко- миссии
I раз квар- тал
ОУИОС, областная комиссия по языко- вой поли- тике Не про- считы- вается Вести контроль за выполнением Распоряжения Премьер-Мини- стра № 117-р от 21.09.2000г. о поощрении административных госслужащих, осуществляющих подготовку документов на госу- дарственном языке.
Аппарат акима об- ласти, аки- мы горо- дов и райо- нов из средств или из эко- номии фон- да оплаты труда При- каз по учре- жде- нию, пред- прия- тию руководи- тели СМИ Обеспечить выполнение требований законодательства РК о СМИ в части соблюдения пропорционального соотношения объ- ема передач на государственном и других языках, вести строгий контроль за выполнением законодательства.
Акт про- верки, приказ по ре- дакции Разработать план мероприятий на 2005-2006 г. г. по реализации Государственной программы (функционирования и развития языков на 2001 -2010 г. г.
План меро- тий
IV г.
Функционирование языков в сфере государственного управления и делопроизводства, в системе правоохранительных органов и судопроизводства Образовать Центр по обучению государственных Акимат области, служащих государственному языку.
из средств об- ластного бюд- жета 1 по- луго- дие Нор- ма- вой акт Всего 13616 тыс. т., в т.
ч. 6216 тыс.
т. на 2002 год, 3700 тыс. т. на год.
Разработать единую программу по обучению госу- дарственному языку государственных служащих.
В пределах выделенных казы по Центр по обуче- нию госязыку, УАГС, управле- ние образования Центру средств Центра по обучению языку, мест- ного бюджета управ- лени- ям Разработать образцы деловых бумаг (компьютер- I ных шаблонов) на государственном языке.
Из местных бюджетов
Не просчи- тывается аппарат акима области, облу- правления, гор- райакиматы Организовать работу по контролю за переводом де- лопроизводства на государственный язык в райго- ракиматах и сельских округах.
Руководитель аппарата акима, организационно командиро- вочных рас- ходов контрольный от- дел аппарата акима аппарата, райго-
-2004 ракиматы бюджетом Организовать дифференцированное обучение госу- дарственных служащих государственному языку в аппарате акима области, райгоракиматах, государ- ственных учреждениях, оборудовать в аппаратах всех этих органов кабинеты казахского языка обучению го- сударственно- му языку, из средств мест- Проводить циклы обучающих семинаров по пра- вильному ведению делопроизводства на государ- Руководитель, зав. общим отде- На 2002 год
- 80 тыс. т., лом аппарата ственном языке с переводчиками, заведующими об- щими отделами, делопроизводителями аппаратов 2003 год - 240 тыс. т.
акимов городов и районов 2 ра- за в год 2004 год - Организовать и проводить конкурсы:
Конкурс аппарата,
1) «Лучший специалист» среди государственных ОУИОС, райго- лучших спе- циалистов:
служащих на знание государственного языка;
2) на лучший кабинет казахского языка в госучре- Еже- год- но в сен- тябре ждениях.
200 тыс. т.
2003 год – 2004 год – Около 190 конкурс ка- бинетов 1 млн. 500 Оборудовать залы аппаратов акимов области, райо- нов и городов для проведения официальных меро- Аппараты аки- мов области, областного тыс. тг.
приятий, заседаний и совещаний техническими районов и горо- средствами синхронного перевода.
Проводить рейды «Областная панорама - Аппарат акима области, ОУИОС местных и 2002,2003,2004» ни приведению наглядной агита- ции, всей визуальной информации в соответствие с требованиями языкового законодательства республикан- ского бюдже- реше- аки- ма, при- каз лению Акимы районов Около и городов годно Выделять от каждого района и города по одному гранту для подготовки специалистов на базе КГУ по делопроизводству на государственном языке.
570000 тен- ге в год (по 30 тыс. т. на каждый рай- он)
Разработать план мероприятий по реализации ста- тьи 12 Закона Республики Казахстан, «О языках в Республик Казахстан».
облвоенкомат,
УВД, ДКНБ (по согласованию), облуправление юстиции (по со- I по- года и рас- поря- жения гласованию)
Руководители
Обеспечить прием граждан по личным вопросам на двух языках. Оформить в приемных предприя- тий, организаций и учреждений, независимо от предприятий, ор- ганизаций, учре- форм собственности, вывески «Уважаемые гражда- ждений бюджетов и из собствен- ных средств не! Прием ведется на двух языках»
казы, распо- ряже- 950000 тен- ^ Нор- Изготовление и размещение на улицах населенных пунктов рекламных щитов, биллбордов, стендов с ге (по 10 текстами, призывающими к изучению государ- до кон- ца ственного языка, использованию его на практике, утверждению национального самосознания штук на каж- дый район по 5(Ю04- енге)
Язык в сфере образования и обучение языкам Из местных бюджетов Увеличить количество часов на обучение ка- захскому языку в средних общеобразова- тельных школах и дошкольных учреждени- ях за счет факультативных занятий.
Управ- ление образо- вания Посто- Инфор- мация Обеспечить качественную подготовку спе- циалистов по казахскому, русскому, другие национальным языкам в средних специаль- ных и высших учебных заведениях.
Учеб- ные за- ведения В средне специальных уч. за- ведениях из местных бюдже- тов, в ВУЗах-из республикан- ского бюджета и из собствен- Оказывать методическую поддержку вос- кресным школам по изучению родных язы- ков.
вания,
По ходу реализа- ции
Расширить обучение на казахском языке в сети детских домов, школ- интернатов для детей-сирот, оставшихся без попечения ро- дителей.
мация в акимат янно, начи- ная с 1 кварта- ла 2002 г.
Увеличить количество дошкольных органи- заций образования с казахским языком обу- чения и воспитания тивный райгора- киматы вой акт, распоря- Приказ Разработать систему тестов на знание казах- ского языка для работников организаций об- разования различных типов.
3 квар-
ИПК
I квар-
Разработать специализированную програм- му по обеспечению детей дошкольного воз- раста иллюстрированными книгами и букле- тами на казахском языке.
Разработать программу интенсивного или ускоренного обучения казахскому языку, компьютерную программу и подготовить преподавателей для работы по данным про- граммам.
2-ое полуго-
Из местных бюджетов и из привлеченных средств Провести смотры и конкурсы среди учащих- ся профтехобразования, овладевших госу- дарственным языком на тему «Язык - осно- ва дружбы».
В преде- лах вы- делен- ных бюдже- том Провести областную олимпиаду по казах- скому, русскому и иностранным языкам сре- ди учащихся ПТШ, колледжей.
. В пре- выде- ленных Провести областную конференцию на тему «Пути развития и дальнейшего углубления изучения государственного языка в общеоб- разовательных учреждениях области».
Приказ, норма-
Смотр-конкурс на лучший кабинет казахско- го языка школ, колледжей, ПТШ.
лений
Провести смотр знаний учителей казахского языка в системе образования. Постоянно улучшать их качественный состав, обеспе- чить подготовку и переподготовку в ИПК.
(1 раз в год)
2003 г.
Из взносов членов центров Образовать в городах и районах области на
-'общественных началах казахские нацио- нальные центры, занимающиеся изучением родного языка, истории и культуры Казах- стана Создать в штате областного управления об- разования сектор по внедрению делопроиз- водства на государственном языке там Научно-лингвистическое обучение Из респуб- ликанско- го бюджета Проведение социологических исследований по проблемам развития языков и формирование банка данных о языковой ситуации в обла- сти.
ян- но лах выде-
Язык в сфере культуры, средств массовой информации и обслуживания населения Управление культу- Обеспечить систематическое комплектование библио- тек области литературой, подписными изданиями на ры По мере казахском языке.
Ввести государственный язык в делопроизводство всех По учреждений культуры и искусства области.
утвер- жден- ному графику ОУИОС, управление Организовать на общественных началах клуб молоде- жи и студентов «Мурагер» с целью проведения воспи- культуры тательной работы через пропаганду национальной культуры, традиций и обычаев считыва- Пропаганда казахского и других языков среди населе- ния области всеми доступными средствами, формами работы клубных, библиотечных, музейных учрежде- ется ний, киноустановок.
в аки- мат об- ласти
Создать в г. Кокшетау на общественных началах клуб интеллигенции “Парасат” ры, ОУИОС Проводить областной фестиваль языков народов Казах- ОУИОС, НКЦ райго- стана с участием всех НКЦ.
акт, ления
Обеспечить регулярное проведение дней государствен- ОУИОС, райгораки- ного языка маты акт, ин- форма- ция но, раз в ме- сяц Обеспечить подготовку и выход в эфир оригинальных молодежных программ телерадиопередач на казахском облТРК (по согласо- ванию с ЗАО «Ха- языке бар»)
Из рес- публи- канско- го бюд- лах, вы- ных рес- канским Провести областной телемарафон «Ана тілімізге ақ жол»
ванию), ОУИОС в год сов- мест- ное ре- шение ОТРК и Проводить «круглые столы», семинары, совещания и т.
д., посвященные проблемам развития языков.
Отчет в
ОУИОС, облТРК
(по согласованию), управление образо- Обеспечить трансляцию циклов телерадиопередач на темы «Тілашар», «Культура речи», «Правильно гово- рим и пишем» и т.д. Подготовка и проведение бесед, телерадиопередач с участием представителей других национальностей, овладевших государственным язы- ком Изготовление аудио- и видеороликов по развитию госу- Обл ТРК (по согла- дарственного языка через пропаганду истории, при- сованию)
кладного искусства, обычаев и традиций казахского на- рода прика- Соответствующие областные управле- зы Обеспечить применение государственного языка в сфе- рах транспорта и связи, торговли, здравоохранения и бытового обслуживания, информационно-справочных ния и ведомства пунктов, дежурных частей и диспетчерских экстрен- ных служб, а также сферы услуг.
Из соб- ствен-
Проводить конкурс «Жарнама» среди СМИ (печатных, электронных), оформительских цехов на лучшую ком- мерческую, общественно-политическую рекламную продукцию на государственном языке.
Областные управле- ния ИОС, архитекту- ры, строительства и другие соответству- ющие учреждения и ведомства.
жета и из соб-
10. График поэтапного перехода делопроизводства на государственный язык в Акмолинской области 2002 год Коргалжынский, Ерейментауский районы 2003 год Целиноградский, Енбекшильдерский районы 2004 год Атбасарский, Зерендинский районы 2005 год Аккольский, Щучинский, Жаксынский районы 2006 год г. Кокшетау, Жаркаинский район 2007 год Буландынский, Егиндыкольский районы 2008 год Астраханский, Аршалынский районы 2009 год Есильский, Сандыктауский районы 2010 год г. Степногорск, Шортандынский район