Қазақша:
Павлодар облысының мәслихаты Павлодар облыстық Маслихат Павлодарской области мәслихатының 2005 жылы 15 сәуірдегі № 33/11 шешімі.
Павлодар облысының әділет департаментінде 2005 жылғы 6 мамырда № 3019 тіркелді Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2005 - 2006 жылдарға арналған облыстық "Ана тiлi" бағдарламасы туралы Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк басқару туралы" Заңының 6 бабы 1 тармағының 1) тармақшасына сәйкес, облыстық мәслихат ШЕШIМ ЕТЕДI
1. Қоса берiлiп отырған облыстық тiлдердi қолдану мен дамытудың 2005 - 2006 жылдарға арналған "Ана тiлi" бағдарламасы (бұдан әрi - Бағдарлама)
бекiтiлсiн.
2. Облыс қаржы департаментi жыл сайын Бағдарламаның дер кезiнде қаржыландыруын қамтамасыз етсiн.
3. Тiлдердi дамыту жөнiндегi басқарма жыл сайын 20 қаңтар мерзiмiне орай облыстық мәслихаттың әлеуметтiк және мәдени дамуы мәселелерi жөнiндегi тұрақты комиссиясына Бағдарламаны iске асыру барысы туралы ақпарат ұсынатын болсын.
4. Осы шешiмнiң орындалуын бақылау облыстық мәслихаттың әлеуметтiк және мәдени мәселелерi жөнiндегi тұрақты комиссиясына жүктелсiн.
Сессия төрағасы
Г. Досжанова
Облыстық мәслихаттың хатшысы Р. Гафуров ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Облыстық мәслихатының (III сайланған XI кезектен тыс сессиясы)
2005 жылғы 15 сәуiрдегi "Тiлдердi қолдану мен дамытудың жылдарға арналған "Ана тiлi"
облыстық бағдарламасы туралы"
№ 33/11 шешiмiне қосымша Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2005 - 2006 жылдарға арналған "Ана тiлi"
1. Паспорты
Атауы
Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2005 - 2006 жылдарға арналған "Ана тiлi" облыстық бағдарламасы Әзiрлеу үшiн Қазақстан Республикасы Президентiнiң негiздеме 2001 жылғы 7 ақпандағы "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы" № 550 Жарлығы Әзiрлеушi Облыстық тiлдердi дамыту жөнiндегi басқармасы Мақсаттары Мемлекеттiк тiлдiң әлеуметтiк- коммуникативтiк қызметiн кеңейту және нығайту;
орыс тiлiнiң жалпы мәдени қызметiн сақтау;
этникалық топтардың тiлдерiн дамыту Міндеттерi Мемлекеттiк тiлдiң мемлекеттiк басқару тiлi ретiндегi қолданылуын қамтамасыз ету;
этникалық қауымдастықтар өкiлдерiнiң ана тiлiн оқулары үшiн қажеттi жағдайлар жасау;
барлық мемлекеттiк органдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында iс жүргiзудi мемлекеттiк тiлге көшiру және нақты мерзiмдерi көрсетiлген кестенi анықтай отырып мемлекеттiк тiлдiң iс жүргiзудегi негiзгi тiл ретiнде қолданылуын қамтамасыз ету;
мемлекеттік ұйымдар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында ресми қолданылатын тiл ретiнде орыс тiлiнiң қызметiн қамтамасыз ету;
республикалық және жергiлiктi бюджет қаражаты есебiнен азаматтарды мемлекеттiк тiлге тегiн оқыту.
Iске асыру мерзiмдерi 2005-2006 жылдар Қаржыландыру көздерi Бағдарламаның қаржылық қамтамасыз ету облыстық бюджет, қалалар мен аудандар бюджеттерi, сонымен бiрге қазақстан Республикасы Заңнамасымен тыйым салынбаған басқа да Көздер есебiнен жүзеге асырылады Бағдарламаның болжамды құны 2005 жылы - 7,704 млн.теңге, 2006 жылы - 7,302 млн.теңге Күтiлетiн нәтижелер Бағдарламаны жүзеге асыру облыс аумағында пайдаланылатын тiлдердiң қолдануы мен дамуы үшiн оңтайлы жағдайлар жасауды көздейдi
2. Кiрiспе
Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2005 - 2006 жылдарға арналған "Ана тiлi"
облыстық бағдарламасы екi жылға арналған. Бағдарламада облыста тiл құрылысының мақсаттары мен мiндеттерi анықталып, оларды iске асырудың негiзгi бағыттары мен тетiктерi белгiленген.
Бағдарлама қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шiлдедегi "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы"
Заңына
, Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2001 жылғы 7 ақпандағы "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы" № 550 Жарлығына , қазақстан Республикасы үкiметiнiң 2003 жылғы 9 сәуiрдегi "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2003 - 2004 жылдарға арналған iс шаралар жоспары туралы" № қаулысына сәйкес әзiрленген.
Бағдарламаның өзектiлiгiн қоғамдағы тiл проблемаларын шешуге байланысты iс-шараларды iске асыруды мемлекеттiк қолдаудың қажеттiлiгiмен анықталады. Тiл проблемаларының оңтайлы шешiлуi ұлтаралық қатынастар тұрақтылығының, халықтардың тұтастығын нығайтудың және қоғамдық келiсiмдi сақтаудың қажеттi факторы болып табылады.
3. Проблеманың қазiргi жай-күйiн талдау Облыстағы бүгiнгi таңдағы тiлдiк жағдайға жасалған талдау "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы"
Заңы қабылданған сәттен бастап және қазақстан Республикасы Президентiнiң 1998 жылғы 5 қазандағы № 4106 Жарлығымен бекiтiлген Тiлдердi қолдану мен дамытудың мемлекеттiк бағдарламасы және Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2001 жылғы 7 ақпандағы № 550 бекiтiлген "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын" iске асыру барысында 1998 - 2004 жылдар аралығында қоғамдық өмiрдiң барлық негiзгi салаларында тiл құрылысы үрдiстерiнiң одан әрi кеңеюi мен тереңдеуi үшiн алғышарттар жасалғанын көрсетедi.
Облыстық мәслихаттың 2002 жылғы 24 маусымдағы (II сайланған ХХ сессиясы) № 52/20 шешiмiмен бекiтiлген Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2002 - 2003 жылдарға арналған "Ана тiлi" облыстық бағдарламасы мен облыс әкiмдiгiнiң 2004 жылғы 28 маусымдағы бекiтiлген "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 - 2010 жылдарға арналған бағдарламасын iске асыру жөнiндегi 2004 жылдарға арналған iс шаралар жоспары туралы" № 176/6 қаулысына сәйкес мемлекеттiк тiлдi дамыту, оның бiлiм беру, мәдениет, мемлекеттiк органдар саласында қолданылуы мемлекеттiк тiлде iс жүргiзуде жоспарлы шаралар iске асырылған.
Облысымызда оларды iске асыруда нақты жұмыстар жүргiзiлдi. үйлестiру кеңесiнiң отырысы өткiзiлiп, онда ғылыми-лингвистикалық қамтамасыз ету мәселесi талқыланып, оқырмандар, оқушы жастар мен оқытушылар арасында сұранысқа ие болып отырған Павлодар мемлекеттiк университетi ғалым- лингвистерiнiң ғылыми жұмыстары көрсетiлдi. Олардың қатарында 30 томдық орысша-қазақша және қазақша-орысша сөздiктер, Павлодар облысының топонимдер сөздiгi, өңiрдiң атақты адамдары туралы "Рухнама" айдарымен шыққан кiтаптар болды.
Қазақстан Республикасы Президентiнiң мемлекеттiк қызметкерлермен өткiзген кеңесiнде қазақ тiлiнiң мәртебесiн көтеру үшiн "Бiрыңғай мемлекеттiк тiл" күнiн өткiзуге ұсыныс жасалған болатын. Бiздiң облысымыз осы ұсынысты алғашқылардың бiрi болып қолдады. Тiлдердi дамыту департаментi облыста әрбiр айдың бiрiншi сәрсенбiсiнде "Бiрыңғай мемлекеттiк тiл" күнiн өткiзудi дәстүрге айналдырды. Акцияның басты мақсаты қазақ тiлiнiң әлеуметтiк-коммуникативтi аясын кеңейту болып табылады. Ай сайын өткiзiлетiн бұл шара облыс өмiрiнiң барлық саласында қазақ тiлiнiң белсендi қолдану тәжірибесiн енгiзуде маңызды орын алады, себебi, барлық деңгейдегi мемлекеттiк органдар мен оның басшылары қазақ тiлiнiң мемлекеттiк мәртебесiн iске асыруда негiзгi жауапкершiлiктi көтеретiн болды.
Облыс көшелерiнде орналасқан көрнекi ақпараттардың, маңдайшалардың, стендттер мен билбордтардың мәтiндер мазмұнын Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шiлдедегi "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы"
сәйкестендiру үшiн рейдтер ұйымдастырылды. Тексерiстердiң нәтижелерi тiл туралы заңнаманың нормативтiк талаптарының бұзылу фактiсiнiң жиi кездесетiнiн көрсетуде.
Өзге ұлт өкiлдерi арасында "Мемлекеттiк тiл-менiң тiлiм"
("Государственный язык - мой язык") атты облыстық конкурс, мемлекеттiк мекемелердегi аудармашылардың кәсiби деңгейлерiн анықтау үшiн "үздiк аудармашы" ("Лучший переводчик") облыстық конкурстары ұйымдастырылды.
Тiлдердi дамыту департаментiнiң жұмысы мен ұлттық тiлдердiң жағдайын, сол сияқты озық мәдениетiн насихаттайтын "Тiлтаным" жинағы шығарылды.
Қазақстан халықтарының тiл күнiне орай Қазақстан халықтары тiлдерiнiң республикалық фестивалi шеңберiнде "Тiл - достықтың құралы" ("Язык средство дружбы") атты концерт-шоу өткiзiлдi. Бұл шара тiл айлығының қорытындысы болды, оның жоспарына мемлекеттiк тiлдiң мәртебесiн көтеретiн шаралар енгiзiлдi.
Солай десек те облыстағы мемлекеттiк органдарда қазақ тiлiнiң қолданылуы тiл туралы заңнама талаптарына әлi күнге дейiн сәйкес келмеуде. Қазақстан Республикасы үкiметiнiң 1998 жылғы 14 тамыздағы "Мемлекеттiк органдарда мемлекеттiк тiлдiң қолдану аясын кеңейту туралы" № 769 қаулысының 1-тармағындағы iс жүргiзудi қазақ тiлiне кезең-кезеңiмен көшiру туралы 1- тармақшасы мен аталған қаулының 2-тармағындағы мемлекеттiк тiлдi бiлу және оны оқып үйренуге қатысты кәсiптiк талаптар орындалмауда. қазақ тiлiнiң қолдану деңгейi әлi де мемлекеттiк органдарының жұмысында жеткiлiксiз екенiн атап өту керек. Лауазымдық қызметтi жүзеге асыратындарың iшiнде мемлекеттiк тiлдi меңгерген мамандар өте аз болуда.
Осы күнге дейiн барлық мемлекеттiк органдарда қазақ тiлiндегi құжат айналымы орыс мәтiнiн қазақшаға аудару арқылы жүзеге асырылуда, олай болса, құжаттарды қазақ тiлiнде дайындау тәжiрибесiн қалай енгiзбекшiмiз.
Облысымыздың Баянауыл, Лебяжi, Май аудандары, ал 2004 жылдан бастап Ақтоғай ауданы iс-қағаздарын негiзiнен мемлекеттiк тiлде жүргiзе бастады, ал iс жүзiнде мемлекеттiк органдардың басым көпшiлiгiнде бұл жұмыс кейбiр құжаттарды орыс тiлiнен қазақ тiлiне аударумен шектелуде, ал мемлекеттiк тiлде хат алмасу нақты, тұрақты және жүйелi болуы керек.
Сондай-ақ, облысымыздың көптеген мемлекеттiк және мемлекеттiк емес ұйымдарында барлық коммерциялық, қаржы және статистикалық құжаттар орыс тiлiнде ғана жүргiзiледi, шығыс және кiрiс құжаттары да тек қана орыс тiлiнде тiркеледi.
2007 жылы облысымыздың iс-қағаздарын қазақ тiлiне көшiрудi аяқтау керектiгiн ескерсек, осындай шараға дайындығымыздың жеткiлiксiз екенiн мойындауымыз керек. Сондықтан аталмыш Бағдарламаның негiзгi мiндеттерiнiң бiрi мемлекеттiк қызметкерлердi қазақ тiлiне оқыту болып табылады.
Мемлекеттiк мекемелерде қазақ тiлiн қолдану мен дамытуда белгiленген шараларды iске асыру ең алдымен, мемлекеттiк қызметшiлердi мемлекеттiк тiлге оқытуды көздейдi. Айта кету керек, жекелеген мемлекеттiк мекемелерде қазақ тiлiн оқыту курстары болғанымен көп жағдайда сабақ талапқа сай өтпейдi.
Павлодар облысы бойынша мемлекеттiк қызмет iстерi басқармасының берген мәлiметтерiне қарағанда қазiргi уақытта әкiмшiлiк мемлекеттiк қызметте 5000-ға жуық қызметкер бар екен, олардың 1000-ы ғана қазақ тiлiн еркiн меңгерiп, iс қағаздарын жүргiзе алады. қазақ тiлiне үйренуге қызығушылық бiлдiргендер санының күн сайын өсiп отырғандығын ескеретiн болсақ, оқу орталықтарын ашу өзектi мәселеге айналып отыр. Осы мәселенi шешудiң негiзгi бiр жолы облыстық "Ана тiлi орталығын" ашу.
Мектеп және мектепке дейiнгi бiлiм беру жүйесiнде де мемлекеттiк тiлдiң қолданылу аясын кеңейтудiң мiндеттерi тұр. қазiргi уақытта облысымызда 72 балабақша жұмыс iстеуде, оның iшiнде тек қана 8-i тәрбие және оқу жұмыстарын қазақ тiлiнде жүргiзедi. 58 аралас балабақшадағы қазақ тiлiн меңгеру деңгейi көңiлден шықпауда. Жаңа қазақ балабақшаларын ашу бүгiнгi күннiң өзектi мәселесiне айналуда. Себебi сұраныс тек жергiлiктi ұлт өкiлдерi жағынан ғана емес, өзге ұлт өкiлдерi тарапынан да кездесуде. Орыс балабақшаларындағы қазақ тiлi кабинетiнiң болуын алға тарту, бұл жағдайдан шығудың жолы бола алмайды.
қазақ тiлi кабинетiнiң ашылуы немесе болуы қазақ тiлiн игерудiң көзi бола алмайтынын тәжiрибе көрсетуде.
Бiлiм департаментiнiң берген мәлiметтерiне қарағанда облысымыздағы аралас мектептердi 2015 оқу жылына дейiн бiр тiлдi мектептерге көшiру жоспары бекiтiлген. Осы жоспар бойынша 2003 - 2004 оқу жылында 4 аралас мектеп, ал үстiмiздегi 2004 - 2005 оқу жылында тағы да 4 мектеп қазақ тiлiнде оқытуға көшiрiледi, сөйтiп облыстағы 469 мектептiң 147-сi қазақ тiлiнде оқытатын мектептер қатарында болады.
Орыс мектептерiндегi 2-11 сыныптарда қазақ тiлi сағаттарын аптасына 1 сағатқа арттыру жоспарланып отыр. қазақ тiлiнен сабақ беретiн мұғалiмдерге материалдық көтермелеу шарасын қолданса игi iс болар едi. Кәсiптiк-техникалық училищелерде де қазақ топтарын ашу да жоспарланып отыр. Жоғарыда аталған бұл шаралар мәселенiң бiр бөлiгiн ғана шешудi көздейдi.
Облысымызда жетiм және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға да қазақ тiлiн үйренуге жағдай жасалуда, нәтижесiнде облысымызда 61 оқушы өз ана тiлiнде бiлiм алуда.
Ауылдық жерлердегi қазақ мектептерiнiң ең басты проблемасы жоғары бiлiмдi қазақ тiлi пәнi мұғалiмдерiнiң жетiспеуi болып қалуда. әр түрлi себептерге байланысты, әлеуметтiк-тұрмыстық жағдайына қарай, жастар негiзiнде қалада қалуға тырысады. Ауыл мектептерiнiң мәселесiн оңтайлы шешу мақсатында С.
Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттiк университетiнде "қазақ тiлi мен әдебиетi" мамандығы бойынша қосымша топ оқытылуда. Осы топқа түскен 22 студенттiң әрқайсысы үш жақты шартта көрсетiлген аудандарға барып, кемiнде үш жыл ұстаздық етуге мiндеттi.
Қазақ тiлiн жете меңгерген өзге ұлт өкiлдерi - студент, оқушы жастармен кездесулер,"дөңгелек үстелдер" өткiзiлуi керек. қазақ тiлiн үйренуге деген талаптың артуына байланысты, осындай жолдар арқылы өзге ұлт жастары арасында тiлдi насихаттайтын орта құруға болады.
Бәрiмiз де жақсы бiлемiз, көптiлдiк бұл - нарық талабы, мемлекеттiк тiлдi бiлетiндер орыс тiлiн, оған қоса бiр немесе екi тiлдi қоса меңгерсе, бұл экономикалық жағынан тиiмдi, әрi өскелең жағдайдың сұранысына жауап бередi.
Мемлекеттiк тiлдi iскерлiк қарым-қатынасқа енгiзудi штатқа аудармашы алумен шектеуге болмайды. Бұл жұмыс кешендi түрде жүргiзiлуi керек, әрi мемлекеттiк тiлдi үйренуге құлшынысты арттыратын, iс жүзiнде бұл тiлдi қолданатын, осы тiлде құжаттар дайындай алатын жағдайға жетуiмiздi қарастырған жөн.
Бiздiң облыс көпұлтты, сондықтан облысымызда тұратын барлық ұлттардың тiлдерiн дамыту керек. Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2001 жылғы 7 ақпандағы "Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001 - 2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы" № 550 сәйкес, тәрбие тiлiн еркiн таңдау құқығының бұл шаралары Қазақстан халықтарының жексенбiлiк мектептер желiсi арқылы iске асуда.
Облыс аумағында тұрып жатқан халықтар тiлдерiнiң қолдануына барлық жағдайлар жасалуда, барлық тiлдерге сыйластық көзқарас қалыптасып, олардың ана тiлiн қолдану құқығы берiлген. Бұған Қазақстан халықтары Кiшi Ассамблеясының қызметi үлгi боларлық. Бұл ұйым облысымызда тұратын халықтардың мәдениетiн, тiлiн, салт-дәстүрiн дамытуға ықпал етедi. Қазақстан халықтары Кiшi Ассамблеясының бастамасымен фестивальдар өткiзiледi, олар халықтар бiрлiгiне, мәдениет пен тiлдiң өзара нығаюына мүмкiндiк бередi.
Облыс орталығы Павлодар қаласында орналасқан ұлттық жаңғыру мектебi белсендi жұмыс iстеуде. Жаңа оқу жылынан бастап оқу 14 бөлiмде жүргiзiледi, мектеп жасына дейiнгi балалар үшiн этномәдени топ жұмыс iстейдi. Алайда, оқу- әдiстемелiк құралдарын шығаруға қаражаттың болмауынан қиындықтар туындауда, себебi мектепте қажеттi оқу құралдары жоқ, әрi авторлық оқу құралдарын шығарудың да мүмкiндiгi шектеулi.
Немiстердiң "Возрождение" мәдени-ағарту қоғамының жанынан қалалар мен кейбiр аудандарда жексенбiлiк мектептер желiсi жұмыс iстеуде. өкiнiшке орай, оң тәжiрибенiң тiзiмi осымен аяқталуда. Алдағы уақытта Екiбастұз және Ақсу қалаларында ұлттық жаңғыру мектебiнiң филиалдарын ашу жоспарланып отыр.
Қолданылып жүрген заңнамамен анықталған, облыс аумағында тарихи атауларды қалпына келтiру мен жүйелеу және жер-су аттары мен басқа да атауларды фонетикалық, таңбалық және лексикалық принциптерге сәйкестендiру жұмысы жан-жақты жүзеге асырылуда.
Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары салаларында мемлекеттiк тiлдi дамытуда белгiлi iлгерiлеуге қол жеткiзiлдi. Ауылдық жерлерде клубтар, кiтапханалар мен мұражайлар ашылуда. Алайда бұқаралық ақпарат құралдарының көпшiлiгi орыс тiлiнде жұмыс iстеуде. Сол сияқты заңнамамен белгiленген теледидар мен радиода қазақ тiлi мен өзге тiлдердегi таратылымдардың тепе-теңдiгi әлi күнге дейiн көп жағдайларда сақталмай отыр.
4. Бағдарламаның мақсаттары мен мiндеттерi Бағдарламаның мақсаттары:
мемлекеттiк тiлдiң әлеуметтiк-коммуникативтiк қызметiн кеңейту және этникалық топтардың тiлдерiн дамыту болып табылады.
Бағдарламаның мақсаттары мына мiндеттердi шешудi;
мемлекеттiк тiлдiң мемлекеттiк органдар жүйесiнде негiзгi ресми қарым- қатынас тiлi ретiнде қолданылуын қамтамасыз етудi;
мемлекеттiк қызметшiлердiң мемлекеттiк тiлдi өз мiндеттерiн орындауға қажеттi көлемде меңгеруiне шаралар қолдануды;
облыстық бюджеттiң, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiмен тыйым салынбаған басқа да көздерден азаматтарға мемлекеттiк тiлдi тегiн оқыту курстарының бiрыңғай жүйесiн ұйымдастыруды;
iс қағаздарын мемлекеттiк тiлге көшiру кестенi анықтап, барлық мемлекеттiк ұйымдар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында мемлекеттiк тiлдiң iс қағаздарын жүргiзудегi негiзгi тiл ретiнде қолданылуын қамтамасыз етудi;
мемлекеттiк ұйымдар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында ресми қолданылатын тiл ретiнде орыс тiлiнiң қызмет етуiн қамтамасыз етудi;
орыс тiлiнiң бiлiм беру, мәдениет салаларында және бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылуын қамтамасыз етудi;этникалық қауымдастықтар өкiлдерiнiң ана тiлiн оқулары үшiн қажеттi жағдайлар жасауды;
облыс тұрғындарының ана тiлiн қолдануына, қарым-қатынас, тәрбие беру, оқу және шығармашылық тiлiн еркiн таңдауына жағдай жасауды талап етедi.
5. Бағдарламаның негiзгi бағыттары мен iске асыру тетiктерi Негiзгi бағыттары:
тiлдердi қолдану мен дамыту жұмыстарын нормативтiк құқықтық қамтамасыз ету;
тiлдердiң мемлекеттiк басқару және iс қағаздарын жүргiзу саласында қолданылуы;
бiлiм беру саласында тiлдердi дамыту;
тiлдердi ұлттық мәдениет арқылы насихаттау, тiлдердi қолдану мен дамытуды ақпараттық қолдау болып табылады.
Бағдарламаны жүзеге асыру мақсатында:
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шiлдедегi Қазақстан Заңын орындау үшiн тиiстi ғылыми-әдiстемелiк, материалдық-техникалық және кадрлар негiзiн құру;
облыстың қоғамдық өмiрiнде мемлекеттiк тiлдiң қолданылу аясын кеңейту, социолингвистикалық зерттеулер жүргiзу;
мектеп жасына дейiнгi балалар мекемелерi мен оқу орындарында тiлдердi оқыту сапасын одан әрi арттыру, оларды оқулықтармен, оқытудың техникалық құралдарымен және компьютерлiк бағдарламалармен қамтамасыз ету;
мемлекеттiк қызметшiлерге Қазақстан Республикасы Мемлекеттiк қызмет iстерi жөнiндегi агенттiгiнiң ұсынған бағдарламасы бойынша мемлекеттiк тiлдi оқыту;облыс тұрғындарын мемлекеттiк тiлдi үйренуге ынталандыру жөнiндегi iс- шараларды дайындау көзделедi.
Қалалар мен аудандар әкiмдерiнiң, облыс әкiмi аппаратының, тiлдердi дамыту жөнiндегi басқармасының Бағдарламаны жедел басқару мен оның жүзеге асуын үйлестiрудi қамтамасыз ету осы құжатты iске асыру тетiгi болып табылады.
6. Бағдарламаны iске асыру көлемi мен қаржыландыру көздерi Бағдарлама облыстық, қалалар мен аудандар бюджеттерiнiң қаражаттары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiмен тыйым салынбаған өзге де көздер есебiнен қаржыландырылады.
7. Бағдарламаны жүзеге асырудан күтiлетiн нәтижелер Бағдарламаны жүзеге асыру облыс аумағында пайдаланылатын тiлдердiң қолданылуы мен дамуына мынандай оңтайлы жағдайлар жасауда, атап айтқанда:
қазақ тiлiнiң мемлекеттiк мәртебесiн нақты iске асыруды, оның заң жүзiнде бекiтiлген әлеуметтiк функцияларын облыс аумағында қоғамдық қатынастардың барлық салаларында жүзеге асыруды;
орыс тiлiнiң Қазақстан Республикасының Конституциясы кепiлдiк беретiн негiзгi функцияларын толық көлемде сақтауды;
облыс аумағында тұратын халықтардың тiлдерiн оқып-үйрену мен дамыту үшiн әрбiр азаматтың ана тiлiнде қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тiлiн еркiн таңдап алуға конституциялық құқығын iске асыруға жағдай жасауды көздейдi.
8. Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2005 - 2006 жылдарға арналған "Ана тiлi"облыстық бағдарламасының iс-шаралар жоспары N р/с Iс-шаралар Аяқтал Орындауға Орындау қаржы жауаптылар мерзiмi ланды ру у көзi нысаны Н ормативтiк-құқықтық қамтамасыз ету Қазақстан Облыс Республикасы әкiмi тiлдердi жылдың Президентiнiң 2001 қаулы- дамыту жөнiн- III жылғы 7 ақпандағы сының дегi басқар- тоқсаны N 550 Жарлығымен жобасы масы бекiтiлген Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған Мемлекет- тiк бағдарламасын жүзеге асырудың 2007-2008 жылдарға арналған iс-шаралар жоспарын әзiрлеу
2. Мемлекеттiк басқару, iс қағаздарын жүргiзу салаларында тiлдердi қолдану Облыс тiлдердi Республикасының әкiмiне жылдың II 1997 жылғы 11 ақпарат шiлдедегi "Қазақс- масы, мемле- тан Республикасын- кеттiк орган- дағы тiл туралы"
дарының бас-
Заңының "Дерек- шылары темелер мен көрнекi (келiсiм ақпараттың тiлi"
бойынша)
атты 21-бабының қалалар мен төртiншi және аудандардың бесiншi тармағын әкiмдерi iске асырудың iс-шаралар жоспарын әзiрлеу және көр- некi ақпараттың, маңдайшалардың, облыс қалалары мен ауылдарының көше- лерiнде орналасқан стендтер мен бил- бордтар мәтiндерi- нiң ресiмделуiнде тiл заңнамасының сақталуына бақылау жасау Облыстық бюджеттен Ұдайы қаржыландырылатын атқарушы органдар- да тiлдер туралы заңнаманың орында- луына бақылауды жүзеге асыру Мәжiлiс залдарын 2005 жыл iлеспе аударма 2006 жыл тық құрал жабдықтармен әкiмдерi, бюд- жабдықтауды жүзеге мемлекеттiк жет асыру органдарының басшылары Бекiтiлген кестеге сәйкес облыс дамыту органдарындағы жөнiнде- iс жүргiзудi қазақ гi бас- тiлiне көшiрудi қарма- қамтамасыз ету сына
3. Бiлiм беру саласында тiлдердi дамыту және оқыту Қазақ тiлiн жетiк Облыс әкiмiне ақпарат меңгерген әртүрлi ұлт өкiлдерiнiң қатысуымен жөнiндегi облыстық "Тiл жанашыры" форумын өткiзу Қазақ тiлiн оқытуға бақылау жасау үшiн тәуелсiз сараптама комиссиясын құру Қазақ тiлi мұғалiмдерiнiң әкiмiне ақпарат облыстық пән олимпиадасын өткiзу Тiл кабинеттерiнiң Облыс бiлiм облыстық байқауын департаментi жылдың I өткiзудi ұйымдас- тыру ауданның Қазақ тiлiнде бiлiм беретiн мекемелердi департаментi, ұйымдастыру жұмыс- тарын жалғастыру аудандардар "Мемлекеттiк тiлде сапалы бiлiм беру:
бүгiн және ертең"
атты ғылыми- практикалық конференция өткiзу қармасы- на ақпа- рат Коллеждер мен кәсi- би мектептерде жылдың III мамандарды қазақ тiлiнде даярлау жұмысын жалғастыру Жетiм балалар мен 2005 - 2006 ата-аналарының оқу жылы қамқорлығынсыз қалған балалардың мемлекеттiк тiлде бiлiм алуына жағдай жасау Педагогикалық кадр- лардың бiлiктiлiгiн жетiлдiру институ- тының базасында қазақ, орыс, шет тiлдерi мұғалiм- дерiнiң бiлiктiлi- гiн арттыруды Сорос-Қазақстан Жарты қорының бағдарла- жылда 1 малары бойынша рет қазақ мектептерi директорларымен семинар ұйымдастыру
4. Ғылыми-лингвистикалық қамтамасыз ету Мекемелер мен ұйым- дарға мемлекеттiк тiлде iс қағаздарын II-шi жүргiзуге практика- жартыжыл- лық көмек көрсету дығы үшiн әдiстемелiк 2006 жылғы құралдар шығаруды II-шi жар- тыжылдығы Павлодар облысында- ғы тiл мәселелерi жылдың IY бойынша социология- лық зерттеулердi жүргiзу және тiлдiк басқармасы, ахуал туралы Павлодар мәлiметтер базасын университетi қалыптастыру Мемлекеттiк қызметшiлерге мемлекеттiк тiлдi оқыту курстарын масы, қалалар ұйымдастыру (120 мен аудандар- адам)
дың әкiмдерi, облыстық депар таменттермен басқармалар Павлодар ауданында әне Павлодар қаласында тарихи-то понимикалық зерттеу жет, лер жүргiзу Қазақ стан Рес- публи касы- ның заңна масы- мен тыйым салын баған басқа да көз- дер Облыстың әкiмшiлiк 2005 жылы аумақтық бiрлiктерi 2006 жылы мен физико-геогра- дегi басқарма- фиялық атауларының сы мемлекеттiк тiлдегi көрсеткiштерiн шығару жұмысын жалғастыру (әлiп- билiк ретiмен)
Тiлдердi ұлттық мәдениет арқылы насихаттау, тiлдердi қолдану мен дамытуды ақпараттық қамтамасыз ету Көлiк, байланыс, Тiлдердi Қалалар мен сауда, бiлiм беру, денсаулық сақтау жөнiн- және тұрмыстық дегi облыс мемлекет қызмет көрсету басқар- тiк органдары- салаларында, масына ның басшылары анықтамалық-ақпарат тық қызметте бойынша), тiл- мемлекеттiк тiлдiң дердi дамыту қолданылуын Облыс орталығында "Қазақстанның дамыту жөнiнде болашағы-қазақ гi басқармасы тiлiнде" билбордын орнату Қазақ тiлiн дамыту, С.Торайғыров iс жүргiзу, терми- атындағы нология мәселелерi Павлодар мемле бойынша аймақтық кеттiк универ ғылыми конфе- ситетi ренциялар өткiзу бойынша), облыс тiлдердi сы, облыстық "қазақ тiлi"
қоғамы
Өңiрге белгiлi
Жыл сайын қазақ тiлiн меңгерген адамдармен өзге масы, Қазақ- стан-Павлодар ТРК (келiсiм малық телебағдарламалар бойынша), ПаУ актi- ұйымдастыру лер- Мемлекеттiк тiлдiң қолдану аясын кеңейтуге жәрдемдесетiн ауылдық округ әкiмдерiнiң қатысуымен "Сегiз қырлы әкiм"
конкурсын
Облыс департа- мекемелер мамандары менттерi, бас- арасында "21 қармалар ғасырға мемле- кеттiк тiлмен"
атты конкурс өткiзу
Студент жастардың қатысуымен "Мемле- кеттiк тiлдi бiлу - уақыт талабы"
тақырыбына дөңгелек үстел ұйымдастыру Өзге ұлт өкiлдерi жастарының қаты- суымен облыстық гi басқармасы, "Мемлекеттiк тiл облыс мәдениет менiң тiлiм"
конкурсын өткiзу облыс бiлiм Ұлттар тiлдерiн дамыту және қолдану мақсатында болғар, белорус тiлдерiнде оқу-әдiс халықтарының темелiк құрал Кiшi Ассамблея шығару сы (келiсiм халықтары Кiшi Ассамблеясының ұлттық мәдени орталықтары басшыларының "Бiрыңғай мемлекеттiк тiл саясатын жүргiзу"
тақырыбында дөңгелек үстел Павлодар облысының аумағында тұратын ұлттардың ана тiлдерiнде көркемсөз оқу шеберлерiнiң Қазақ тiлiндегi iс жүргiзудi енгiзiп отырған жылына 2 мекемелердiң семинар негiзiнде тәжiрибе өткiзiлетiн алмасу семинарларын Облыстағы ауыл мектептерi үшiн "Қазақ тiлi мен әдебиетiнiң мұғалiмi"
атындағы Пав- мамандығы бойынша лодармемлекет- облыс әкiмiнiң тiк универ- грантымен бiлiм алып жатқан 22 студенттiң оқуларын жалғастыру "Тiл-достықтың құралы" атты (Қазақстан халықтары тiлдерiнiң VII-VIII республикалық фестивалi шеңберiнде) мереке Ұлттық-мәдени орталықтардың өкiлдерi мен ұлттық жаңғыру iшкi саясат мектебiнiң оқытушыларының бiлiм депар- қатысуымен "Ана таментi, тiлдi оқыту проблемасы"
"Тiлтаным"
хабаршы-альманағын 2006 жыл әр тоқсан шығаруды жалғастыру "Ертiс дидары"
Ай сайын газетiн шығаруды жалғастыру облыстық "Қазақ тiлi"
Әдеби "Айдын"
альманағын 2006 жыл тоқсан сайын шығаруды "Сарыарқа самалы"
газетiнiң редакциясы
"Сарыарқа самалы"
газетiнде арнайы әдiстемелiктанымдық "Туған тiл"
қосымшасын
Жергiлiктi дарындар
Қазақстан- ды қолдау
Павлодар ТРК мақсатында облыстық теледидар мен радиода облыс тiлдер ақындық мүшайра-конкурсын облысы әкiмiнiң "Павлодар радиосы" МКК Ұлттық жаңғыру ұстаздарымен "Тiл-менiң достығым"
әр айдың бiрiншi күнi" акциясын сәрсенбiсi өткiзудi жалғастыру Облыстың қалалық Тоқсан және аудандық сайын ономастика комиссияларының төрағалары мен хатшыларына тiл мәселесi бойынша семинарлар өткiзудi Облыстық "үздiк аудармашы"
Оралхан Бөкей атындағы көркемсөз оқу шеберлерiнiң дәстүрлi облыстық "Тiл өнерi" халық Тоқсан сайын университетiнiң "Қазақ тiлiн үйренемiз"
айдарымен теле-радио бағдарламаларды дайындауды Жиыны

На русском языке:
Павлодар облысының мәслихаты Решение Павлодарского Маслихат Павлодарской области областного Маслихата от 15 апреля 2005 года № 33/11.
Зарегистрировано Департаментом юстиции Павлодарской области 6 мая 2005 года за № 3019 Об областной программе функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тілі"
В соответствии с подпунктом 1) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении в Республике Казахстан", областной маслихат РЕШИЛ
1. Утвердить прилагаемую областную программу функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тілі" (далее Программа).
2. Департаменту финансов области ежегодно обеспечивать своевременное финансирование Программы.
3. Управлению по развитию языков области ежегодно к 20 января представлять в постоянную комиссию областного маслихата по вопросам социального и культурного развития информацию о ходе реализации Программы.
4. Контроль за реализацией Программы возложить на постоянную комиссию областного маслихата по вопросам социального и культурного развития.
Председатель сессии
Г. Досжанова
Секретарь областного маслихата Р. Гафуров Приложение к решению областного маслихата (XI внеочередная сессия, III созыв)
от 15 апреля 2005 года № 33 "Об областной программе функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тiлi"
Областная программа функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тiлi"
1. Паспорт
Областная программа функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тiлi" (далее - Программа)
Наименова- ние
Указ Президента Республики Казахстан от 7 февраля 2001 года № 550 "О Государственной программе функциони- рования и развития языков на 2001 - 2010 годы"
Основание для разработ- ки Основной Управление по развитию языков области разработчик Цель Расширение и укрепление социально-коммуни-кативных функций государственного языка; сохранение общекуль- турных функций русского языка; развитие языков этнических групп Задачи Обеспечение функционирования государственного языка в качестве языка государственного управления;
создание необходимых условий для обучения родным языкам представителей этнических общностей;
обеспечение функционирования государственного языка в качестве основного языка делопроизводства во всех го- сударственных органах и органах местного самоуправления с определением графика и указанием конкретных сро- ков перехода делопроизводства на государственный язык;
обеспечение функционирования русского языка в качестве языка, официально употребляемого в государственных организациях и органах местного самоуправления; бесплатное обучение граждан государственному языку за счет средств республиканского и местных бюджетов 2005-2006 годы Сроки реали- зации Финансовое обеспечение Программы осуществляется за счет средств областного бюджета, бюджетов городов и районов, а также иных финансовых источников, не запрещенных законодательством Республики Казахстан Объемы и ис- точники фи- нансирования Предполагаемая стоимость Программы в 2005 году - 7,704 млн.тенге, в 2006 году -7,302 млн. тенге Ожидаемые результаты Реализация Программы предполагает создание оптимальных условий для функционирования и развития языков, использующихся на территории области
2. Введение
Областная программа функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тiлi" рассчитана на два года. В Программе определены цели и задачи языкового строительства в области, намечены основные направления и механизм их реализации.
Программа подготовлена в соответствии с Законом Республики Казахстан от 11 июля 1997 года "О языках в Республике Казахстан", Указом Президента Республики Казахстан от 7 февраля 2001 года № 550 "О Государственной программе функционирования и развития языков на 2001 - 2010 годы", постановлением Правительства Республики Казахстан от 9 апреля 2003 года 344 "О Плане мероприятий на 2003 - 2004 годы по реализации Государственной программы функционирования и развития языков на 2001 - 2010 годы".
Актуальность Программы определяется необходимостью государственной поддержки реализации мероприятий, связанных с решением языковых проблем в обществе.
Оптимальное решение языковых проблем является основным фактором стабилизации межнациональных отношений, укрепления сплоченности народов Казахстана и сохранения общественного согласия.
3. Анализ современного состояния проблемы Анализ современной языковой ситуации в области показывает, что с момента принятия в 1997 году Закона Республики Казахстан "О языках в Республике Казахстан" и в ходе реализации Государственной программы функционирования и развития языков, утвержденной Президента Республики Казахстан от 5 октября 1998 года № 4106, и Государственной программы функционирования и развития языков на 2001 - 2010 годы, утвержденной Президента Республики Казахстан от 7 февраля 2001 года № 550, в период с 1998 по 2004 год были созданы предпосылки для дальнейшего расширения и углубления процессов языкового строительства во всех основных сферах общественной жизни.
Согласно областной программе функционирования и развития языков на 2002 - 2003 годы "Ана тiлi", утвержденной решением областного маслихата (XX сессия, II cозыв) от 24 июня 2002 года № 52/20, и постановлению акимата области от 28 июня 2004 года № 176/6 " О мероприятиях на 2004 год по реализации Государственной программы функционирования и развития языков на 2001 - 2010 годы" реализованы плановые мероприятия по развитию государственного языка, его функционированию в сферах образования, культуры, государственных органах, ведению делопроизводства на государственном языке.
На заседании координационного совета были рассмотрены вопросы научно- лингвистического обеспечения плана мероприятий областной программы функционирования и развития языков "Ана тiлi", представлены научные работы ученых-лингвистов Павлодарского государственного университета, пользующиеся спросом читателей, учащейся молодежи и преподавателей. В их числе русско-казахский и казахско-русский словари в 30 томах, словарь топонимов Павлодарской области, серия книг "Рухнама" о выдающихся людях региона.
На совещании у Президента Республики Казахстан с государственными служащими было внесено предложение о проведении акции "Единого дня государственного языка" для поднятия статуса казахского языка. Наша область одной из первых поддержала эту идею. Департамент по развитию языков области ввел в практику проведение в области в первую среду каждого месяца "Единого дня государственного языка". Главной целью данной акции является расширение социально-коммуникативных функций казахского языка. Будучи ежемесячной акцией, это мероприятие способствует внедрению в практику активного использования казахского языка во всех сферах жизни нашей области, потому как государственные органы всех уровней и их руководители несут ответственность за реализацию государственного статуса казахского языка.
Для приведения в соответствие с Республики Казахстан от 11 июля 1997 года "О языках в Республике Казахстан"
содержания текстов визуальной информации, вывесок, стендов и билбордов, установленных на улицах городов области, организованы рейды. Результаты проверки показывают, что очень часты случаи нарушений и игнорирования нормативных требований законодательства о языках.
В целях укрепления позиций государственного языка проведены также следующие мероприятия: областной конкурс для представителей некоренной национальности на знание казахского языка "Мемлекеттiк тiл - менiң тiлiм"
("Государственный язык - мой язык"), областной конкурс "үздiк аудармашы"
("Лучший переводчик") для выявления профессионального уровня переводчиков государственных учреждений.
Издан первый номер периодического издания - альманаха "Тiлтаным", освещающего работу департамента по развитию языков области и состояние национальных языков и культур.
В рамках республиканского фестиваля языков народов Казахстана состоялся концерт-шоу "Язык - средство дружбы", приуроченный ко Дню языков народов Казахстана. Данное мероприятие явилось итогом объявленного месячника языков, в план которого были включены мероприятия, целью которых явилась популяризация государственной языковой политики.
Вместе с тем функционирование казахского языка в государственных органах области до сих пор не соответствует требованиям законодательства о языках, в частности, не выполняются требования подпункта 1 пункта 1 постановления Правительства Республики Казахстан от 14 августа 1998 года № 769 "О расширении сферы употребления государственного языка в государственных органах" о постепенном переходе делопроизводства на казахский язык и пункта 2 указанного постановления, касающегося включения в квалификационные требования государственных служащих знание государственного языка и его изучение. Следует отметить, что уровень применения казахского языка в работе государственных органов все еще недостаточен. Очень мало специалистов владеет государственным языком на уровне, необходимом для осуществления служебных функций.
До сих пор во всех государственных органах ведение документации на казахском языке осуществляется посредством перевода русского текста на казахский, тогда как уже в данное время необходимо практиковать подготовку документов на казахском языке. Считается, что в трех районах нашей области:
Баянаульском, Лебяжинском, Майском, а с 2004 года - в Актогайском делопроизводство ведется на государственном языке, фактически в абсолютном большинстве государственных органов эта работа ограничивается лишь переводом некоторых документов с русского языка на казахский.
В большинстве государственных и негосударственных структур области вся коммерческая, финансовая и статистическая документация ведется только на русском языке, исходящие и входящие документы регистрируются также на русском языке.
Учитывая, что в 2007 году наша область должна завершить переход делопроизводства на казахский язык, можно с уверенностью заявить о недостаточной подготовке к этому мероприятию. И потому одной из основных задач Программы является ускорение обучения государственных служащих казахскому языку.
Реализация намеченных мероприятий по расширению сферы функционирования казахского языка в государственных органах предполагает, прежде всего, обучение государственному языку госслужащих. Считается, что в отдельных государственных учреждениях функционируют курсы казахского языка, в большинстве случаев язык не изучается. На данный момент на административной государственной службе находятся около 5000 служащих, и лишь 1000 из них свободно владеют казахским языком и могут вести на нем делопроизводство. Учитывая тот факт, что интерес к изучению казахского языка быстро растет, необходимость в открытии учебных центров становится насущной потребностью. Одним из путей к решению данной задачи является открытие областного учебно-инновационного центра "Ана тiлi орталықы".
Требуется дальнейшее расширение сферы функционирования государственного языка в системе школьных и дошкольных учреждений. На данный момент в области функционирует 72 детских сада, и лишь в 8 из них воспитание и обучение ведется на казахском языке. Уровень обучения казахскому языку и владения им на выходе в 58 смешанных детских садах оставляет желать лучшего. Следовательно, открытие новых детских садов с казахским языком воспитания и обучения является актуальной проблемой, так как потребность в них резко возросла не только среди казахского населения, но и среди представителей неказахской национальности. Ссылка на то, что в русскоязычных детских садах оформляются кабинеты казахского языка, не является выходом из положения. Практика показывает, что наличие или открытие таких кабинетов не является показателем успешного овладения языком.
По данным департамента образования, в области утвержден план перевода до 2015 года смешанных школ на один язык обучения. В соответствии с этим планом в 2003 - 2004 учебном году 4 смешанные школы перешли на казахский язык обучения, а в текущем 2004 - 2005 учебном году переведены еще 4 школы.
Таким образом, количество школ с казахским языком обучения достигло 147 из 469 школ области.
В школах с русским языком обучения во 2-11 классах планируется увеличение на один час в неделю количества уроков казахского языка.
Дополнительным стимулом в преподавании казахского языка могло бы послужить материальное поощрение учителей. И это должно носить не одноразовый, а систематический характер. В профессионально-технических училищах также планируется открытие групп с казахским языком обучения. Все указанные меры предполагают лишь частичное решение проблемы.
В детских домах и приютах области также создаются условия для изучения казахского языка, в результате 61 воспитанник данных учреждений обучается на родном языке.
Главной проблемой казахских школ (особенно в сельской местности)
продолжает оставаться острый дефицит преподавателей казахского языка, имеющих высшее специальное образование. В силу различных причин, основными из которых являются социально-бытовые условия жизни, молодые преподаватели стараются остаться в городе. Конкретным и реальным в решении проблемы обеспечения сельских школ преподавателями казахского языка и литературы было открытие в Павлодарском государственном университете имени С.Торайгырова дополнительной группы студентов по специальности "Казахский язык и литература". Каждый из 22 поступивших в эту группу студентов должен согласно заключенному трехстороннему договору отработать по специальности в оговоренном в данном документе районе не менее трех лет.
Необходимо проводить встречи и "круглые столы" с учащимися и студенческой молодежью некоренной национальности, владеющими казахским языком. Учитывая то, что интерес к изучению казахского языка возрос и растет с каждым днем, подобным образом можно было бы сформировать определенный круг пропагандистов языка из числа молодежи некоренной национальности.
Все мы знаем, что многоязычие - это веление рынка, современной действительности, когда человек, знающий государственный, русский, и еще один или два языка, является экономически выгодным, востребованным в современных реалиях. Работа по внедрению государственного языка в деловое общение не должна ограничиваться лишь введением в штат переводчика. Это должна быть комплексная работа, которая также предусматривает и систему мер поощрения, стимулирующих изучение государственного языка, применение его на практике, подготовку на нем документов.
Наша область является полиэтнической, поэтому для нормального функционирования государственного языка требуется развитие всех языков народов, проживающих в нашей области. В соответствии с Государственной программой функционирования и развития языков на 2001 - 2010 годы, утвержденный Президента Республики Казахстан от 7 февраля 2001 года № 550, обеспечение мероприятий по реализации права на свободный выбор языка воспитания, обучения осуществляется через сеть воскресных школ.
В области создаются все условия для функционирования языков народов, проживающих на ее территории, обеспечиваются правовые гарантии и уважительное отношение ко всем языкам, защищается неотъемлемое право граждан любой национальности на использование родного языка. Примером может служить деятельность Малой Ассамблеи народов Казахстана, которая способствует развитию культур, языков, традиций и обычаев народов, живущих в нашей области. По инициативе Малой Ассамблеи народов Казахстана проводятся фестивали, способствующие единению народов, взаимообогащению культур и языков.
В области активно функционирует школа национального возрождения. С нового учебного года здесь ведется обучение на 14 отделениях, работает группа с этнокультурным компонентом для детей дошкольного возраста. Большие затруднения вызывает выпуск учебно-методических пособий: это требует определенных средств, которыми школа не располагает.
При культурно-просветительском обществе немцев "Возрождение" в городах и некоторых районах области действует сеть воскресных школ. К сожалению, других примеров положительного опыта в этом направлении нет.
Планируется открыть филиалы школы национального возрождения в городах Экибастузе и Аксу.
Продолжает осуществляться деятельность по упорядочению и восстановлению исторических названий и приведению топонимических и других наименований на территории области в соответствие с фонетическими, графическими и лексическими принципами, определенными действующим законодательством Республики Казахстан.
Определенные положительные сдвиги в развитии государственного языка достигнуты в сферах культуры и средств массовой информации. Но в то же время большинство средств массовой информации функционирует на русском языке. До сих пор в большинстве случаев не соблюдаются установленные законодательными актами пропорции вещания телевидения и радио на казахском и других языках.
4. Цели и задачи Программы Целями Программы является:
расширение и укрепление социально-коммуникативных функций государственного языка;
сохранение общекультурных функций русского языка;
развитие языков этнических групп.
Цели Программы требуют решения следующих задач:
обеспечения функционирования государственного языка в качестве основного языка делового общения в системе государственных органов;
принятия мер для овладения государственными служащими государственным языком в объеме, необходимом для выполнения служебных обязанностей;
организации единой системы курсов бесплатного обучения граждан государственному языку за счет средств областного бюджета, а также других финансовых источников, не запрещенных законодательными актами Республики Казахстан;
обеспечения функционирования государственного языка в качестве основного языка делопроизводства во всех государственных организациях и органах местного самоуправления области с определением графика перехода делопроизводства на государственный язык;
обеспечения функционирования русского языка в качестве языка, официально употребляемого в государственных организациях и органах местного самоуправления;
обеспечения функционирования русского языка в сферах образования, культуры и средствах массовой информации;
создания необходимых условий для обучения родным языкам представителей этнических общностей;
создания условий для свободного выбора языка общения, воспитания, обучения и творчества, свободного использования родного языка населением области.
5. Основные направления и механизм реализации Программы Основными направлениями Программы являются:
нормативно - правовое обеспечение функционирования и развития языков;
функционирование языков в сфере государственного управления и делопроизводства;
языковое развитие в сфере образования;
пропаганда языков через национальную культуру, информационная поддержка функционирования и развития языков.
В целях реализации Программы предусматривается:
создание соответствующей научно-методической, материально-технической и кадровой базы для выполнения Республики Казахстан от 11 июля 1997 года "О языках в Республике Казахстан";
расширение сферы употребления государственного языка в общественной жизни области, проведение социолингвистических исследований;
дальнейшее повышение качества обучения языкам в детских дошкольных учреждениях и в учебных заведениях, обеспечение учебниками, техническими средствами обучения и компьютерными программами;
обучение государственных служащих государственному языку по Программе, рекомендованной Агентством Республики Казахстан по делам государственной службы;
разработка мероприятий по стимулированию изучения государственного языка населением области.
Механизмом реализации Программы является обеспечение оперативного управления и координации ее реализации акимами городов и районов, аппаратом акима области, управлением по развитию языков области.
6. Необходимые ресурсы и источники финансирования Программы Программа финансируется за счет средств областного бюджета, бюджетов городов и районов, а также иных финансовых источников, не запрещенных законодательными актами Республики Казахстан.
7. Ожидаемые результаты от реализации Программы Реализация Программы предполагает создание оптимальных условий для функционирования и развития языков, использующихся на территории области, а именно:
практическую реализацию государственного статуса казахского языка, осуществление на территории области, во всех сферах общественных отношений законодательно закрепленных за ним социальных функций;
сохранение в полном объеме за русским языком основных функций, гарантированных ему Конституцией Республики Казахстан;
создание условий для изучения и развития языков всех народов, проживающих на территории области, реализация конституционного права каждого гражданина на свободный выбор языка общения, воспитания, обучения и творчества.
8. План мероприятий по реализации областной программы функционирования и развития языков на 2005 - 2006 годы "Ана тiлi"
Ответственные за реализа- Источ цию Сроки реализ N п /п Предполага- емые расхо- ды (млн.тен- Мероприятия Фор- ма за- вер- шения ге)
ник ф а ции инан- сиро вания
1. Нормативно-правовое обеспечение функционирования и развития языков Управление по развитию языков области III квар- тал 2006 года Не требует- ся финансо- вых затрат Разработать план мероприятий на 2007 - 2008 годы по реализации Государственной про- граммы функционирования и развития язы- ков на 2001 - 2010 годы, утвержденной Ука- зом Президента Республики Казахстан от 7 февраля 2001 года № 550 Про- ект поста- новле- ния аки- мата обла- сти
2. Функционирование языков в сфере государственного управления, делопроизводства II квар- тал2005 языков области, руководи- тели государственных орга- нов области (по согласова- нию), акимы городов и рай- онов Ин- фор- ма- ция му об- ласти Разработать План мероприятий по реализа- ции части четвертой и пятой статьи 21 Зако- на Республики Казахстан от 11 июля 1997 го- да "О языках в Республике Казахстан", осу- ществлять контроль за соблюдением законо- дательства о языках в части оформления на- глядной информации, вывесок, текстов стен- дов, билбордов, расположенных на улицах го- родов и сел области Осуществлять контроль за соблюдением Постоян- но законодательства о языках в исполнительных органах, финансируемых из областного бюд- жета 2005 год Осуществить оборудование залов заседаний аппаратурой синхронного перевода 2006 год Акимы городов и районов, руководители государ- ственных органов области (по согласованию)
Об- ласт- ной бюд- жет В пределах средств, предусмот- ренных в об- ластном бюджете Обеспечить перевод делопроизводства на ка- захский язык в государственных органах об- ласти согласно утвержденному графику ция в управ- ление по разви- тию язы- ков
3. Языковое развитие в сфере образования и обучения языкам 0,110 Провести областной форум "Тiл жанашыры"
с участием лиц разных национальностей, в совершенстве владеющих казахским языком Создать независимую экспертную комиссию по контролю за обучением казахскому языку Провести областную предметную олимпиаду учителей казахского языка Департамент образования области, акимы городов и районов тал 2005 Организовать проведение областного смот- ра кабинетов по языкам тал 2005 го- да 2006 го- Продолжить работу по организации учрежде- ний образования с казахским языком обуче- области Провести научно практическую конферен- цию "Качественное обучение государственно- му языку: сегодня и завтра"
ренных в област- ном бюдже- те Продолжить работу по подготовке в колле- джах и профшколах специалистов на казах- ском языке Создать условия для обучения на государ- ственном языке детей-сирот и детей, остав- шихся без попечения родителей 2005- учебный год Обеспечить повышение квалификации учите- лей казахского, русского и иностранных язы- ков на базе института повышения квалифика- ции педагогических кадров Организовать семинар директоров казахских школ по программам фонда Сорос-Казахстан 1 раз в полгода
4. Научно-лингвистическое обеспечение функционирования и развития языков Обеспечить выпуск методических пособий для оказания практической помощи учрежде- ниям и организациям в ведении делопроиз- водства на государственном языке 0,180 0,180 II полу- го- дие2005 года II полуго- дие2006 0,250 IV квар- Провести социологическое исследование по проблемам языков, сформировать банк дан- ных о языковой ситуации в Павлодар- ской области Управлениепо развитию языков области, Павлодар- ский университет (по со- гласованию)
Организовать курсы обучения государствен- ных служащих государственному языку (120 человек)
языков области, акимы го- родов и районов, департа- менты и Управления обла- сти (по согласованию)
0,500
Провести историко-топонимические исследо- вания в Павлодарском районе и в городе Пав- лодаре жет, иные фина- со- вые ис- точ- ники, не за- пре- щен- ные зако- нода- тель- ством Рес- пуб- лики Ка- зах- стан Продолжить работу по выпуску указателей административно-территориальных единиц и физико-географических названий области на государственном языке (в алфавитном по- рядке)
фи- нан-
5. Языковое развитие в сфер ах культуры и средств массовой информации вых средств Обеспечить применение казахского языка в сферах транспорта, связи, торговли, образо- вания, здравоохранения, бытового обслужива- ния, справочно-информационной службе ственных органов обла- сти (по согласованию), управление по развитию Установить в областном центре бил- борд "Қазақстанның болашақы-қазақ тiлiн- де"
0,160 0,462
Провести региональные научные конферен- ции по проблемам развития казахского языка, делопроизводства, терминологии Павлодарский государ- ственный университет им.
С.Торайгырова (по согласо- ванию),управление по раз- витию языков области, об- ластное общество "Қазақ тiлi" (по согласованию)
0,100
Ежегод-
Организовать телепередачи с участием из- вестных в регионе представителей некорен- ной национальности, владеющих казахским языком языков области, телерадио- компания "Казахстан -Пав- лодар",Павлодарский уни- верситет (по согласованию)
Организовать конкурс "Сегiз қырлы әкiм" с участием сельских акимов, способствующих расширению сферы функционирования госу- дарственного языка В преде- лах средств, Провести конкурс специалистов государ- ственных учреждений "В 21 век-с государ- ственным языком"
Департаменты и управле- нияобласти (по согласова- нию)
0,005
Организовать "круглый стол" на тему "Зна- ние государственного языка-требование вре- мени" с участием студенческой молодежи Провести областной конкурс "Государствен- ный язык-мой язык" с участием молодежи некоренной национальности Управленияпо развитию языков, культуры области, департамент образования 0,060 Выпустить в целях развития и функциониро- вания национальных языков учебно-методи- ческие пособия на болгарском, белорусском языках Управлениепо Разви- тию языков Области, Ма- лая Ассамблея народов Ка- захстана(по согласованию)
языков области, Малая Ас- самблея народов Казахста- на(по согласованию)
Провести "круглый стол" на тему "Проведе- ние единой государственной языковой поли- тики" с участием руководителей националь- но-культурных центров Малой Ассамблеи на- родов Казахстана 0,090 Проводить областной конкурс художествен- ного чтения на языках народов, проживаю- щих на территории Павлодарской области Малая Ассамблея народов Казахстана (по согласова- 0,033 Организовать семинары по обмену опытом на базе учреждений, внедряющих делопроиз- водство на казахском языке 2 раза в тели учреждений, на базе которых будет проводить- ся семинар (по согласова- 2,632 2,640 Продолжить обучение 22 студентов по гран- ту акима области для сельских школ области по специальности "преподаватель казахского языка и литературы"
ский государственный уни- верситет им. С.Торайгыро- ва (по согласованию)
0,230
Провести (в рамках VII-VIII республикан- ских фестивалей языков народов Казахстана)
праздник "Язык-средство дружбы"
на (по согласованию)
0,032
Провести конференцию"Проблемы изуче- ния родного языка" с участием представите- лей национально-культурных центров и языков области, департа- менты внутренней полити- преподавателей школы национального возрождения ки, образования области, 0,600 Продолжить выпуск вестника-альманаха "Тiлтаным"
Каждый квартал 0,630
Ежеме- сячно языков области, областное общество "қазақ тiлi" (по согласованию)
Продолжить выпуск газеты "Ертiс дидары"
Организовать выпуск литературного альма- наха "Айдын"
языков области, редакция газеты "Сарыарқа самалы"
Организовать выпуск специального методи- ко-познавательного вкладыша "Туқан тiл" в газете "Сарыарқа самалы"
0,050
Организовать на областном телевидении и ра- дио поэтический конкурс-мушайру в под- держку местных талантов Телерадиокомпания "Ка- захстан-Павлодар" (по со- гласованию), управление по развитию языков обла- сти, областное обще- ство "Қазақ тiлi" (по согла- сованию), ГКП "Павдар-те- лерадио" акима Павлодар- ской области ( по согласо- ванию)
Провести "круглый стол" с учителями школы национального возрождения "Язык мой - друг мой"
Продолжить акцию "Единый день государ- ственного языка"
Первая среда каждого месяца Ежеквар- тально Организовать семинары для председателей и секретарей городских и районных ономасти- ческих комиссий области по языковым про- блемам 0,120 Проводить областной конкурс "Лучший пере- водчик"
0,150
Организовывать традиционный област- ной конкурс художественного чтения име- ни Оралхана Бокея Продолжить работу народного университета "Тiл өнерi"
общество "Қазақ тiлi" (по согласо ванию)
Обеспечить подготовку теле- и радиопередач под рубрикой "Изучаем казахский язык".
Итого 7,704 7,302