Қазақша:
Маслихат Мангистауской области Маңғыстау облысының мәслихаты Маңғыстау облысы мәлихатының 2002 жылғы 20 желтоқсандағы № 23/241 шешімі. Маңғыстау облыстық Әділет басқармасында 2002 жылғы 21 қаңтарда № 1308 тіркелді Маңғыстау облысының кедейшілікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған Аймақтық бағдарламасы туралы "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы"
Қазақстан Республикасының Заңының 6-бабы 1-тармағы 1) тармақшасына сәйкес облыстық мәслихат шешім етті:
1. Маңғыстау облысының кедейшілікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған Аймақтық бағдарламасы бекітілсін .
2. Осы шешім жарияланған күнінен күшіне енеді.
Сессия төрағасы
Облыстың мәслихаттың хатшысы Қ.Демегенов Б.Чельпеков ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Облыстық мәслихаттың 2002 жылғы 20 желтоқсандағы N 23/241 шешіміне қосымша Маңғыстау облысының кедейшілікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған Аймақтық бағдарламасы Бағдарлама паспорты Атауы Маңғыстау облысында кедейшілікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған Аймақтық бағдарлама Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары А.С. Павловтың төрағалық етуімен өткен кедейшілікті азайту жөніндегі ведомствоаралық Комиссия (ВАК) мәжілісінің 2002 жылғы 6 наурыздағы N И-295 Хаттамасы Бағдарла- ма әзір- леу үшін негіздеме Әзірлеуші Облыстық экономика, өнеркәсіп және сауда басқармасы ма мақса- ты Экономикалық өсу, тұрғын халықты барынша толықтай жұмыспен қамту және табысын ұлғайту, атаулы әлеуметтік қорғауды жақсарту, денсаулық сақтау мен білім беру қызметіне кедейлердің қолы еркін жетуін қамтамасыз ету, ше- шім қабылдауда қоғамдық институттарды тарту үшін жағдайлар туғызу жолымен кедейшілікті қысқарту Қосымша жұмыс орындарын ашу, ақылы қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру, кәсіптік оқу мен жұмыссыздарды қайта даярлау есебінен жұмыспен қамтуға белсенді жәрдемдесу ма мін- деттері Шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін қолайлы жағдай жасау Тұрғын халықтың кедейлер мен мүжәлсіз топтарының мүддесі үшін денсаулық сақтау және білім беру секторына, ата- улы әлеуметтік көмекке қолы жетуі мен тиімділігін арттыру Халықтың өзін және мемлекеттік емес секторларын тартумен мемлекеттік басқару тиімділігін арттыру.
Жергілікті және республикалық бюджеттер қаражаты, кәсіпорындардың өзіндік қаражаттары, несие және қарыз қара- жаттары Қаржы- ландыру көздері Іске асыру 2003-тен 2005 жылғы кезеңге белгіленген.
Іске асы- рылу мерзімі Кедейшілік шегінен төмен тұратын тұрғындар санын азайту.
Ресми және жалпы жұмыссыздық деңгейін азайту.
Күтілетін нәтиже- лер Сынып бітіруші оқушыларды, жұмыссыз жастарды жұмысшы мамандығына оқытып, үйрету жөнінде облыстық өнер- кәсіп кәсіпорындармен жалпы білім беретін және кәсіптік-техникалық мектептердің өзара ықпалдастығы тетігін енгі- зу.
Экологиялық проблемаларды шешуді қаржыландыру көлемін арттыру аймақ тұрғындары денсаулығына тигізетін әсер- дің зардаптарын азайтады.
Тұрғын халыққа медициналық қызмет көрсетуді жақсарту.
КІРІСПЕ
ОБЛЫСТАҒЫ КЕДЕЙШІЛІКТІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ ТА- РАУ.
1. Экономиканың даму деңгейі және кедейшілік Экономикалық өсім және кедейшілік Жұмыспен қамту және жұмыссыздық Шағын бизнестің дамуы Қоғамдық жұмыстар Кәсіптік даярлау және қайта даярлық Шағын қаржыландыру
2. Әлеуметтік сала
Демография және көші-қон Тұрғын халықтың денсаулық сақтау қызметімен қамтамасыз етілуі Білім алу Тұрғын халықтың әлеуметтік-мүжәлсіз тобын әлеуметтік қорғау жүйесі
3. Кедейшіліктің инфрақұрылым аспектісі Халықты тұрғын үймен және коммуналды қызметпен қамтамасыз ету Тұрғындардың сумен, оның ішінде таза ауыз сумен қамтамасыз етілуі Тұрғын халықтың жолдармен, көлікпен, байланыс қызметтерімен қамтамасыз етілуі
4. Кедейшіліктің аймақтық және экологиялық аспектілері Кедейшіліктің аймақтық ерекшеліктері Шағын, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, қалаларда тұрғын халықтың кедейленуі Ауылдық, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, жерлердегі тұрғын халықтың кедейленуі Тұрғын халық кедейленуінің экологиялық аспектісі
5. Жергілікті атқарушы органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың кедейшілік деңгейін төмендетудегі бірлескен қызметі
6. Кедейшілік деңгейін азайтудағы жеке сектордың рөлі АЙМАҚТЫҚ БАҒДАРЛАМАНЫҢ МАҚСАТЫ, МІНДЕТТЕРІ, ПРИНЦИПТЕРІ МЕН БАСЫМДЫҚТАРЫ 2 ТА-
7. Мақсаты мен міндеттері
8. Кедейшілікті азайтудың принциптері мен басымдықтары
9. Аймақтық бағдарламаны іске асырудың индикаторлары ОБЛЫСТА КЕДЕЙШІЛІКТІ АЗАЙТУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ТЕТІКТЕРІ 3 ТА-
10. Мақсатты топтардағы кедейшілікті қысқарту жөніндегі шаралар
11. Экономиканың дамуы және кедейшіліктің төмендеуі Жұмыспен қамтуды арттыру және жұмыссыздықты азайту Шағын бизнесті дамыту Кәсіптік даярлық және қайта даярлау Шағын қаржыландыруды кеңейту жөніндегі шаралар
12. Әлеуметтік жүйені дамыту Тұрғын халықтың кедейленуіне демографиялық және көші-қон факторларының әсерін бәсеңдету жөніндегі шаралар Денсаулық сақтау қызметіне тұрғын халықтың қолы жетуін жақсарту жөніндегі шаралар Білім беру қызметіне тұрғын халықтың қолы жетуін жақсарту Тұрғын халықтың әлеуметтік мүжәлсіз тобын әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру
13. Тұрғын халықты инфрақұрылым қызметтерімен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Халықты тұрғын үймен және коммуналдық қызметтермен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Тұрғындарды сумен, оның ішінде таза ауыз сумен, қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Тұрғын халықтың жолдармен, көлікпен, байланыс қызметтерімен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шара- лар
14. Аймақтық және экологиялық факторлардың кедейшілікке әсерін төмендету жөніндегі шаралар Аймақтық деңгейде кедейшілікті төмендету жөніндегі шаралар Шағын, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, қалаларда кедейшілікті азайту жөніндегі шаралар Ауылдық, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, жерлерде кедейшілікті азайту жөніндегі шаралар Тұрғын халықтың кедейленуіне экологиялық факторлардың әсерін азайту жөніндегі шаралар
15. Жергілікті атқарушы органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың кедейшілік деңгейін азайтудағы қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар
16. Кедейшілік деңгейін азайтуда жеке сектор қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР МЕН ОЛАРДЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУДЫҢ КӨЗДЕРІ 4 ТА- АЙМАҚТЫҚ БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУДАН КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР 5 ТА- 6 ТА- МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫНЫҢ КЕДЕЙШІЛІКТІ АЗАЙТУ ЖӨНІНДЕГІ 2003-2005 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН АЙМАҚТЫҚ БАҒДАРЛАМАСЫН ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ Бұл аймақтық бағдарлама Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары А.С.Павловтың төрағалық етуімен өткен кедейшілікті азайту мәселелері жөніндегі ведомствоаралық Комиссия (ВАК) мәжілісінің 2002 жылғы 6 наурыздағы N№И-295 Хаттамасына сәйкес әзірленді.
Аймақтық бағдарламаны әзірлеу қажеттігі аймақта кедейшіліктің айтарлықтай жоғары деңгейде сақталуына байланысты. Экономиканың қарқынды дамуына қарамастан, табыстары ең төменгі күнкөріс деңгейінің мөлшерінен төмен тұрғындар үлесі азаймай отыр, кедейшілік шегінен төмен тұратын азаматтар саны өсіп келеді, бұл ең төменгі күнкөріс шамасының жоғарылығымен байланысты болып отыр.
Кедейшілік бұл әлеуметтік-экономикалық құбылыс, бұл ретте тұрғындардың белгілі бір санаттары алғашқы кезектегі физиологиялық қажеттілігін қанағаттандыруға қиындықты бастан кешуде және қоғам өміріне толық мәнінде қатынасу мүмкіндігінен айырылып отыр.
Аймақта негізінен кедейшілік өсімін туғызатын, республикаға да тән сипатты экономикалық және әлеуметтік жағдайлар қалыптасуда:
еңбек рыноктарында жұмысшы күшіне сұраныстар мен ұсыныстардың теңсіздігі;
бюджеттік салада жалақының, зейнетақы мен жәрдемақының төмен мөлшері;
бейресми жұмыспен қамту;
тұрғындардың масылдық пиғылда болуы, олардың жұмысқа орналасу мүмкіндігінен хабарсыздығы;
алыс аудандарда тұратын кедей тұрғындардың әлеуметтік оқшау қалуына әкеліп соғатын табиғи инфрақұрылымының нашарлауы;
тегін медициналық көмекке қол жеткізудің азаюы;
аз қамтылған азаматтарды әлеуметтік атаулы көмекке ұсынудың жеткіліксіздігі.
Кедейшілік деңгейі тікелей және жанама индикаторлармен өлшенеді.
Тікелей индикаторлар - бұл табыстар бойынша: ең төменгі күнкөріс деңгейі мен кедейшілік шегі; жанама индикаторлар халықтың Қазақстан Республикасының Конституциясымен кепілді көрсетілетін қызметтерге халықтың қолы жетуі: базалық әлеуметтік игілік пен көрсетілетін қызмет жетістіктерінің төменгі деңгейі.
Бүгінде облыста кедейшілік деңгейін азайтуға ықпал ететін бірқатар аймақтық бағдарламалар әзірленді және жұмыс істеп жатыр, олардың арасында 2001-2002 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту және қолдау бағдарламасы, ауылдың әлеуметтік-экономикалық дамуы жөніндегі бағдарлама, 2002-2005 жылдарға арналған мүгедектерді сауықтыру бағдарламасы, білім беру жүйесін дамыту бағдарламасы және басқалары. Кедейшілікті жоюға тікелей бағытталған негізгі бағдарлама бұл 2000-2002 жылдарға арналған кедейшілікпен және жұмыссыздықпен күрес жөніндегі бағдарлама.
Негізінен кедейлерді жұмыспен қамтуға және атаулы әлеуметтік қолдау көрсетуді жүзеге асыруға бағытталған, жоғарыда көрсетілген әрекеттегі бағдарламадан ерекшелігі бұл бағдарлама тұрғын халықтың кедейшілік деңгейіне әсерін тигізетін ілеспе факторлар кешенін экология, денсаулық сақтау, білім беру және басқа да факторлар жүйесінің жағдайын ескереді.
1 ТАРАУ. ОБЛЫСТАҒЫ КЕДЕЙШІЛІКТІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ Ең төменгі күнкөріс деңгейі кедейшілік деңгейін анықтау үшін негіз болып табылады және ең төменгі тұтыну қоржыны негізінде есептеледі, 70 пайыз азық- түлік және 30 пайыз азық-түлік емес тауарлар мен көрсетілетін қызметтер кіреді.
Облыста азық-түлік пен азық-түлік емес тауарларға тұтынушы шығынының іс жүзіндегі арақатынасы 2001 жылы 63/37, 2001 жылы 4 тоқсанда 61,8/38,2 құрады.
Аймақта орта есеппен жан басына шаққандағы ең төменгі күнкөріс деңгейінің мөлшері 2000 жылғы 5174 теңгеден 2001 жылы 6046 теңгеге артты, бұл негізгі тамақ өнімдері мен ақылы қызметке инфляцияның өсуімен түсіндіріледі. 2002 жылға 01 қыркүйектегі жағдай бойынша бұл шама 6561 теңге деңгейінде және республика бойынша ең жоғарылардың бірі болып табылады, яғни орташа республикалық көрсеткіштен 35 пайыз жоғары.
Нормативтік құқықтық актілермен белгіленген кедейшілік шегі 2001 жылы ең төменгі күнкөріс деңгейінің 38 пайыз құрады, 2002 жылы 40 пайызға дейін өсті. Пайыздың үлесінің өсуі, яғни, атаулы әлеуметтік көмек көрсетуде мемлекеттің экономикалық мүмкіндігімен сипатталады. Көрсетілетін көмек көлемі өсіп келеді, алайда жеткіліксіз қарқынмен.
Ең төменгі күнкөріс деңгейі шамасының артуымен қатар кедейшілік шегінің мөлшері 2002 жылғы 1966 теңгеден 2001 жылы 2297 теңгеге дейін артты, 2002 жылдың бірінші жартысында бұл көрсеткіш 2508 теңгені құрады.
Облыста кедейшілік шегінен төмен бес мың шамасында отбасы тұрады, жергілікті атқарушы органдармен қабылданған барлық іс-әрекеттер қатынасы бойынша басымырақ болуы тиіс.
Кедейлердің арнаулы тобына кіретіндер:
оқымайтын және жұмыс жасамайтын жастар (тәуекелді топтар);
балалар және көп балалы отбасылар;
ұзақ уақыт жұмыссыздар;
жалғыз тұратын жасы ұлғайған адамдар;
мүгедектер;
маргиналды топтар - үйсіздер, түзету жүйесі мекемелерінен босағандар, босқындар.
Оқымайтын және жұмыс жасамайтын жастар ерекше тәуекел тобына жатады. 1999 жылғы санақ деректері бойынша он сегіз жастағылардың 15,8 пайыз Конституция бойынша кепілдік берілсе де, орта білімі жоқ. Жастар (15-19 жас)
экономикалық белсенділігі жоқ тұрғын халықтың ең үлкен үлесін (2001 жылы 51,5 пайыз), сондай-ақ жұмыссыз тұрғындардың едәуір үлесін құрайды (27,6 пайыз ). Осыған байланысты, жастар нашақорлық, қылмыс, жезөкшелік жөніндегі бейім топтарға тап болады.
Маргиналды (қоғамнан тыс) топтарға қатысты адамдар санын бағалау тетігі жоқ, олар ерекше көңіл бөлуді қажет етеді, өйткені халықтың басқа топтарына келеңсіз әсер тигізуі мүмкін. Тұрғын халықтың маргиналдану үрдісі бар. Облыста әлеуметтік қорғау, оның ішінде қоғамның маргиналды бөлігіне қатысты тұлғаларды, еңбекпен қамту және әлеуметтік сауықтыру жөніндегі қабылданған шаралар бүгінде жеткіліксіз болып табылады. Қазіргі уақытта облыста тек бір ғана нақты тұрғылықты орындары анықталмаған адамдардың әлеуметтік бейімделу Орталығы жұмыс жасайды. Ашылған кезінен бері әлеуметтік бейімделу Орталығынан 66-ға жуық адам өтті.
Халықтың төмен табысты топтары арасында кең таралған кедейшіліктің теріс салдары қылмыс болып табылады, себебі олар заңсыз жолмен табыс табуға мәжбүр. 2000 жылы тіркелген қылмыстар саны 1999 жылмен салыстырғанда 6,3 пайыз, соның ішінде мүлік ұрлау - 19,5 пайызға өсті.
Кедейшіліктің басқа бір теріс салдары маскүнемдік пен есірткіге тәуелділіктің өсуі болып табылады. Қазіргі кезде ішкі істер органдарында 2688 адам есепте тұрады. 2000 жылы алкогольдік салдарынан 287 қылмыс, 2001 жылы
- 162 қылмыс жасалды. Осындай қылмыстың үлес салмағы тіркелген қылмыстық жалпы санының 9,3 пайыз құрады, бұл халықтың аталған санатында қылмыстық жоғары деңгейінің дәлелі.
Мүгедектердің мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан кедейленуге аса бейім. 2001 жылы 4270 адам мүгедек (2000 жылға 127,5 пайыз), оның ішінде балалар 653 адам мүгедек деп танылды. Олардан 1156 адам, оның ішінде - 166, бала мүгедек деп танылды.
1. Экономиканың даму деңгейі мен кедейшілік
1) Экономикалық өсім және кедейшілік Соңғы жылдары аймақ экономикасының даму қарқынының тұрақтануы, облыс халқының кедейлену деңгейін азайтуға едәуір дәрежеде ықпал етті. Жалпы аймақтық өнім құрылымында шамамен 65 пайыз өнеркәсіп алады, ондағы өнімнің нақты көлемінің индексі 2000 жылы - 107,5 пайыз, 2001 жылы - 116,3 пайыз, 2002 жылдың бірінші жарты жылдығының қорытындысы бойынша - 117,0 пайыз құрады. Өнеркәсіп өнімін шығару көлемінің артуы көлікте, құрылыста, сауда мен экономикалық қызметтің басқа да салаларында көрсетілетін қызметтер көлемінің өсуіне әкелді, мұның өзі өз кезегінде қосымша жұмыс орындарын ашуға, жалақының өсуіне, халықтың нақты табысының артуына ықпал етті.
2001 жылы ЖАӨ (ВРП) өсу қарқыны 2000 жылмен салыстырғанда 23,2 пайыз құрады, халықтың нақты табысының өсуі 20,6 пайыз болып қалыптасты.
Жаңа жұмыс орындары 2000 жылға қарағанда 2,3 пайыз, оның ішінде қоғамдық жұмыстар бойынша - 41,1 пайыз артық болды. 2000 жылы - 6923, 2001 жылы - 5733 тұрақты жұмыс орындары ашылды. Орташа айлық жалақы 2000 жылдың аяғындағы 28967 теңгеден 2001 жылдың аяғында 37038 теңгеге дейін өсті (127,8 пайыз).
1996-1999 жылдары дербес жұмыспен қамтылған тұрғындар саны 33,8 пайызға артты (33,1 мың адамнан 44,3 мың адамға дейін). 2000 жылы экономикада жалдану бойынша жұмыспен қамтылғандар саны 1999 жылмен салыстырғанда 9,3 пайыз, (92,8 мың адам), 2001 жылы - 7,3 пайыз (99,6 мың адам), өсті. Шағын бизнесте жұмыспен қамтылғандар санының өсуі байқалды.
Соңғы екі жылда өнеркәсіпте, құрылыста, коммуналдық салада жұмыспен қамтылғандар саны біршама өсті. Жергілікті бюджетке түсім көлемі өсуде (егер жергілікті бюджет табысы 2000 жылы ЖАӨ-нің 14,0 пайыз құраса, 2001 жылы - ЖАӨ-нің 15,6 пайыз құрады).
Алайда, тұрғын халықтың жан басына шаққандағы қолдағы ақшалай табысы 2000 жылғы қаңтардағы 4165 теңгеден 2001 жылғы желтоқсандағы 5285 теңгеге дейін өскеніне қарамастан (немесе 26,9 пайызға), ең төменгі күнкөріс деңгейінің шамасы бұрынғыша халықтың жан басына шаққандағы табыс мөлшерінен асып кетуде. Мәселен, 2001 жылғы бірінші тоқсанда жан басына шаққандағы қолдағы ақшалай табысы ең төменгі күнкөріс деңгейі шамасымен арақатынасы 85,1%, төртінші тоқсанда - 84,5 пайыз құрады.
Табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен тұрғын халықтың үлесі 2001 жылы 46,2 пайыз, оның ішінде қалалық жерлерде - 34,6 пайыз, ауылдық жерлерде
- 95,5 пайыз құрады. Табысы азық-түлік қоржыны құнынан төмен тұрғын халықтың үлесі 25,6 пайыз құрады.
Халықтың 10 пайыздан көбірек және 10 пайыздан азырақ қамтылған тобының табыстарының арақатынасы 2001 жылы 13,4 есе құрады (шекті көрсеткіш - 8), бұл республика бойынша неғұрлым жоғары көрсеткіштердің бірі болып табылады.
2002 жылы екінші тоқсанда аталған көрсеткіштердің азаюына қарамастан, едәуір жоғары деңгейде қалып отыр: халықтың ең төменгі күнкөріс деңгейі шамасынан төмен тұратын үлесі - 42,9 пайыз, оның ішінде қалалық жерлердегі саны - 33,2 пайыз, ауылдық жерлерде - 86,0 пайыз.
Осындай көрсеткіштер табысы ең төменгі күнкөріс деңгейі шамасынан төмен халықтың үлесін және табысы азық-түлік қоржынынан төмен халықтың үлесін көрсетеді; бұл өмір сүру деңгейінің жақсара қоймағандығын көрсетеді.
2) Жұмыспен қамту және жұмыссыздық 1996 жылдан 1999 жыл кезеңінде ірі және орта кәсіпорындарда жұмыспен қамтылғандар саны 25,3 пайызға азайды. Мұның орны шағын бизнесте жұмыспен қамтудың тез өсуімен (5,3 есе) және дербес жұмыспен айналысудың (33 пайыз)
өсуімен ішінара толтырылды. Тұрғындардың дербес жұмыспен айналысуының артуы, бір жағынан экономикалық өсіммен, екінші жағынан халықтың өміршеңдік стратегиясымен түсіндіріледі. Бұл кезеңде жалпы жұмыссыздық деңгейі аз ғана төмендеді (13,7 пайыздан - 13,2 пайызға), экономикалық белсенді емес тұрғындар саны 26% айызға азайды.
2001 жылы жалпы жұмыссыздық деңгейі 10,5 пайызға дейін т?мендеді.
Статистикалық деректер бойынша жұмыссыздардың басым бөлігін 30-дан 44-ке дейінгі жастағы адамдар құрайды. 2001 жылдың аяғында тіркелген жұмыссыздардың жалпы санының 27,6 пайызын 16-дан-20-ға дейінгі жастағы жастар, 62,5 пайыз - әйелдер құрайды. 2002 жылдың екінші тоқсанында тіркелген жұмыссыздар санының 40,7 пайызын 30-44 жастағы адамдар, 35,2 пайызын 16- дан-29 жасқа дейінгі жастар құрады. Экономикалық белсенді тұрғындардан тіркелген жұмыссыздар деңгейі 2000 жылғы 5,4 пайыздан 2001 жылы 3,8 пайызға дейін төмендеді. Ол 2002 жылдың 1 қарашасында 3,7 пайыз құрады және Ақтау қаласында 2,8 пайыздан және Түпқараған ауданында 6,0 пайызға дейін ауытқыды.
Ұзақ уақыт бойына жұмыссыздар саны өсіп келеді; 2001 жылдың төртінші тоқсанында тіркелген жұмыссыздар санының әрбір екіншісі немесе экономикалық белсенді тұрғындардың 1,4%-і 1 жылдан астам жұмыс іздестіруде болды. Соңғы жылдары, әсіресе, шетелдік компанияларға, еңбекке орналасуда біліктілік талаптары өсті, бұл жұмыс тәжірибесі және қажетті білімі жоқ жас адамдар үшін жұмысқа тұру мүмкіндігін төмендетті.
Ұзақ уақыт бойына жұмыссыздық, жұмысшы күшінің жекелеген бөлігінің жасы, біліктілігі, психологиялық параметрі бойынша еңбек рыногы талабына сәйкес келмеуімен, сондай-ақ жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарда жұмыс орындарының қысқаруымен, дербес жұмыспен айналысу мүмкіндігінің болмауымен, қосалқы шаруашылық немесе шағын бизнесті жүргізуге бастапқы қаражаттың және қажетті дағдының жетіспеуімен байланысты болды.
Жұмыссыздардың жекелеген мамандықтар бойынша орта және арнаулы орта білім алу әлеуеті сұраусыз қалып отыр. Тіркелген жұмыссыздар санының жартысынан көбінің (51,5 пайыз) жалпы орта білімі бар, әрбір төртіншісі - орта кәсіптік және барлығы 3 пайызы жоғары білімді. Еңбек рыногына сондай-ақ атап айтқанда ТМД елдерінен, астыртын еңбек күші көші-қоны ықпал етеді.
Кәсіпкерлердің көпшілігі азбілікті шетелдік жұмысшы күшінің арзандығы себепті астыртын еңбек күшінің құлшыныспен жалдайды. Бұл жергілікті халықты жұмыспен қамтуға келеңсіз әсерін тигізеді және бейресми секторлар мен заңсыз жалдаудың өсуіне әкеледі. Әдетте біліктілігі жоқ жұмысшы күші болып табылатын оралмандарды жұмысқа орналастыру дәрежесі мардымсыз және ол 2001 жылы бар болғаны 6,8 пайыз құрады.
Жұмыс орындарының тапшылық жағдайында, еңбек рыногында мейлінше төмен мәртебеге ие мүгедектерді жұмысқа орналастыру проблемасы айырықша шиеленісуде.
Кедейшілік себептерінің бірі экономиканың жекелеген салаларында жалақының төмен деңгейі, табысы төмен жұмыс орындары санының көп болуы, толықтай жұмыспен қамтылмауы болып табылады.
Экономикалық қызметтің барлық түрінде жұмыспен қамтылған қызметкерлердің орташа нақты жалақысы 2001 жылы орта есеппен 34458 теңгені құрады (2000 жылға 125,6 пайыз), бұл республикалық орташа деңгейден 2 есе жоғары. Жалақының барынша жоғары деңгейі тау-кен өндіру өнеркәсіптерінде - 65810 теңге болып белгіленген, ал ең төменгі деңгейі - балық аулау мен балық шаруашылығында - 6429 теңге, олардың арасындағы алшақтық 10,2 есе құрайды.
Жұмыс істейтін адамдардың едәуір бөлігінің жалақы мөлшері төмен деңгейде қалып отыр: мемлекеттік басқаруда - 17049 теңге (аймақ бойынша жалақының орташа деңгейінің 49,5 пайыз), білім беруде - 11397 теңге (33,1 пайыз), денсаулық сақтауда - 10183 теңге (29,6 пайыз), ауыл шаруашылығында - 8767 теңге (25,4 Ерлер мен әйелдердің жұмыспен қамтылуының, олардың еңбек ақысындағы айырмашылық, еңбек рыногында бәсекеге қабілеттілігі арасындағы айырмашылық әйелдердің кедейленуіне әсер етуде. Негізінен, әйелдер төмен ақылы салаларға (денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қызмет көрсету салалары, мәдениет) шоғырланған. 1999 жылы әйелдердің орташа жалақысы ерлердің жалақысының 59,8 пайыз, 2000 жылы 48,9 пайыз құрады. Бұл беталыс дәстүрлі "әйелдер"»салаларында сақталып келеді және ішкі секторда ерлер көбірек жоғары жалақылы қызметтерді иеленген.
Ауылдық жерлерде және шағын қалаларда әйелдерді жұмыспен қамту проблемасы мейлінше өткір күйде тұр. Жұмыссыз әйелдердің бестен бір бөлігі ауылдық жерлерде тұрады. 2000 жылы экономикалық белсенді тұрғындар санында тіркелген жұмыссыздар үлесі ерлер арасында 5,7 пайыз, әйелдер арасында - 6,7 пайыз құрады.
3) Шағын бизнестің дамуы Кедейшілікті жою, жұмыссыздық деңгейін қысқарту мақсатында қабылданған нақты шаралардың бірі шағын бизнесті дамыту үшін тиісті жағдай жасау болып табылады. Облыста кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2001-2002 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасы шеңберінде жұмыс жасамайтын азаматтарды кәсіпкерлік қызмет негізінде оқыту жөніндегі іс-шаралар тұрақты өткізіліп келеді. 2001 жылы "Прагма" (ЮСАИД) корпорациясы жобасы бойынша 142 кәсіпкер қазіргі заманғы оқытудың 8 курсы өткізілді: Евразия қорының гранты бойынша "Кәсіпкерлерге арналған бизнес негіздері" бағдарламасы бойынша 77 адам оқыды. "Жаңаөзен Бизнес-инкубаторы" МҚК, "Шағын кәсіпкерлікті дамыту орталығы" МҚК құрылып, жұмыс істеуде.
Облыс бойынша толықтай шағын және орта бизнес субъектілерінің саны ұдайы өсіп келеді және 2000 жылы - 7413 бірлікті, 2001 жылы - 7930 (2000 жылға 107 пайыз), 2002 жылдың бірінші қазанына - 13335 бірлікті (2001 жылдың қаңтар- қыркүйегіне 171 пайыз) құрады. Шағын бизнес саласында жұмыспен қамтылғандар саны 2001 жылы 26724 адамды құрады, 2002 жылдың тоғыз айында ол 31311 адамға (2001 жылдың тиісті кезеңіне 119,3 пайыз) өсті.
2001 жылы шағын бизнес кәсіпорындарымен 2000 жылға қарағанда 72,5 пайыз артық өнім өндірілді және қызмет көрсетілді (8590 млн. теңге орнына 14814 млн.теңге), 2002 жылдың қаңтар-қыркүйегінде - 13140,3 млн.теңге (2001 жылға 121,5 пайыз).
Соған қарамастан, бүгінгі күні тұрғын халықтың кедей тобының, өз ісін ұйымдастыру үшін қажетті қаражатының болмауы, біліктілігі мен білімінің жетіспеуі, оларға шағын бизнес субъектілері қатыса алатын өңдеуші және қайта өңдеуші секторларды дамыту үшін шикізат базасының болмауы, өнеркәсіптің әлсіз әртараптануы себептерінен, шағын бизнеске қатысуы төмен деңгейде болып отыр.
4) Қоғамдық жұмыстар
Соңғы екі жылда ақы төленетін қоғамдық жұмыстар көлемі ұлғайып, түрлері кеңейді, бұл жұмыссыздардың көпшілік санын қамтуға мүмкіндік берді.
Мынадай қоғамдық жұмыс түрлері пайда болды: мелиоративтік жұмыстар жүргізу, тарихи-сәулеттік ескерткіштерді қалпына келтіру, мәдени іс-шараларды ұйымдастыруға көмектесу.
2002 жылғы 1 қарашадағы жағдай бойынша тіркелген жұмыссыздар саны 5504 адамды құрады, олардан қоғамдық жұмыстарға ағымдағы жылдың қаңтар- қазанында 4400 адам қатысты немесе 80 пайыз. 1997-2001 жылдар кезеңінде қоғамдық жұмыстарда қамтылған жұмыссыздар саны 5,1 мың адамға немесе 15 есе өсті. Бұл жұмыссыздарға арналған жәрдемақыны тоқтатумен байланысты, яғни бос орын тапшылығында жұмыссыздардың көпшілігі үшін табыс әкелудің жалғыз мүмкіндігін қоғамдық жұмыстар жасайды. Сонымен қатар қоғамдық жұмыстарға қатынасушы адамдардың жалақы мөлшері өсірілді.
Жұмыссыздардың көпшілік бөлігі мынадай жұмыс түрлеріне қатынасады:
елді мекендерді көгалдандыру және абаттандыру, аумақты тазалап жинау. 2001 жылы оларға қоғамдық жұмыстарға қатынасушы жұмыссыздардың жалпы санының 63 пайыздан астамы қатынасты. Алайда қоғамдық жұмысқа төленетін жалақы деңгейі төмен күйде қалып отыр және нақты ең төменгі күнкөріс деңгейін қамтамасыз ете алмайды.
5) Кәсіптік даярлау және қайта даярлық 2000 жылы кәсіптік оқуға және қайта даярлыққа 114 жұмыссыз жіберілді және оның 10 адамы тұрақты жұмысқа орналасты; 2001 жылы тиісінше 251 жұмыссыз және 110 адам. Жұмыссыздарды, атап айтқанда бизнес негізінде, оқытудың жаңа үлгілері мен әдістері пайда болды.
Алайда облыста жұмыссыздарды кәсіптік даярлау және қайта даярлық жүйесі қажетті дамуын ала алмады. Кәсіптік оқу мен қайта даярлау курсынан өткен жұмыссыздардың үлес салмағы, олардың жалпы санының, бар болғаны шамамен 2,2 пайыз құрайды. Жұмыс берушілер тарапынан оқытуға өтінім жоқ және тиісінше әрбір оқыған адамды жұмысқа орналастыру мүмкіндігі жоқ.
Кәсіптік оқу, негізінен, жұмыс іздеу мүмкіндігін көтеру мақсатына бағытталған.
Жұмыспен қамту органдары еңбек рыногының қажеттілігіне бейімделе алмай келеді, кадрларды қайта даярлауда кәсіпорындардың базасын пайдалану әлсіз.
6) Шағын қаржыландыру Аз қамтамасыз етілген еңбекке жарамды азаматтарды гранттар немесе несиелер беру жолымен шағын қаржыландыру олардың өз бетінше жұмыс табуына және материалдық жағдайын жақсартуына мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 12 ақпандағы N 103 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының аз қамтылған азаматтарын шағын несиелеудің 1998-2000 жылдарға арналған Бағдарламасында аз қамтамасыз етілген азаматтарға бизнес жасауға 400 АҚШ доллары (балама)
мөлшерінде шағын несие беру қарастырылған. Алайда шағын несиелеу бағдарламасы қарыз қаражатын қайтарудың анық әзірленген тетігінің және қаржыландырудың орнықты көздерінің болмауы салдарынан дами алмады.
1998 жылы және 1999 жылдың бірінші жарты жылдығында "Шағыннесие"
ҮЕҰ жүйесі бойынша жоба іске асқан жоқ. Облыс әкімінің Маңғыстау облысында аз қамтамасыз етілген азаматтарды шағын несиелендіру туралы»1999 жылғы 10 қыркүйектегі N№224 шешіміне сәйкес отбасылық кәсіпкерліктің дамуы мен аз қамтылған азаматтардың дербес жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету үшін шағын несие беру жөнінде арнаулы комиссия құрылды. 1999 жылы аз қамтамасыз етілген азаматтарға 4748,8 мың теңге сомасында 85 шағын несие, 2000 жылы - 5,3 млн.теңге сомасында 95 шағын несие берілді (әрқайсысына 400 АҚШ долларынан).
Аз қамтамасыз етілген азаматтарды қолдау жөніндегі облыстық қордан 1998 жылы 20,9 млн.теңге сомасында, әрқайсысына шамамен 400 АҚШ доллары құнымен 689 шағын несие берілді, олардан 1999-2001 жылдар ішінде толықтай - 468, ішінара - 97 қайтарылды. Шағын несиелендіру есебінен 2176 жұмыс орны құрылды.
Облыстық қордан аз қамтамасыз етілген азаматтарға шағын несие беру жөніндегі жұмыстар одан әрі жалғасты, алайда аз құнмен: 2000 жылы 1,6 млн.
теңге сомасында 41 шағын несие беріліп, 52 жұмыс орны құрылды; 2001 жылы - 3,13 млн.теңге сомасында 73 шағын несие, бұдан 81 жұмыс орны құрылды.
Бүгінде осы шағын несиелерден толықтай - 43, ішінара - 26 қайтарылды.
Ағымдағы жылы да осы жұмыс жалғасты, 2002 жылдың қаңтар-шілдесінде қордан - 1,9 млн.теңге сомасында 30 шағын несие бөлініп, 15 жаңа жұмыс орны құрылды. Осылардың барлығы қарыз қаражатын қайтарудың тиянақталған тетігінің жоқтығын дәлелдейді.
1) Демография және көші-қон 2002 жылдың басында Маңғыстау облысында 332,4 мың адам тіркелді, оның ішінде қала халқы - 256,2 мың адам, селода - 76,2 мың адам тіркелді.
Көп балалы отбасылардың кедей санатына тап болу тәуекелділігі едәуір жоғары. Ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен табысы бар тұрғындардың жалпы санының 83,6 пайызын 5 адамнан артық адамы бар отбасылар құрайды. Талдау көрсеткендей, көп балалы отбасылар, негізінен ауылдық жерлерде шоғырланған.
1989 жылдан 1999 жыл ішінде (1999 жылғы халық санағының деректері бойынша) Маңғыстау облысында халықтың жалпы саны 3,0%-ке азайды. Сол себепті қалалықтар үлесі 88,6 пайыздан 78,4 пайызға дейін азайса, ал ауылдықтар 11,4 пайыздан 21,6 пайызға дейін үсті. 1991-2000 жылдары облысқа 123,1 мың адам келіп, 155,6 мың адам кетті.
Тұрғындардың ағылып кетуі 1992-1994 жылдары болды, сол кезде 78,4 мың адам кетті. Облыстан тысқары жерге кеткендердің айтарлықтай бөлігі еңбекке жарамды және білікті азаматтарды құрады, бұл еңбек ресурстары балансын өзгертуге және кедейшілік факторын тереңдете түсуге әсер етті. 1995 жылдан бастап жағдайды тұрақтандыру басталды, жыл сайын оң сальдо арта түсті.
Алайда стихиялық көші-қон, жағын шет елдерден қазақ диаспоры өкілдерінің көшіп келу тасқынының артуы аймақтағы кедейшілік жағдайға теріс әсер етті. Жақын шетелдерден жергілікті ұлт өкілдерінің көшіп келуінің артуының негізгі себебі, Қазақстанмен салыстырғанда Өзбекстан, Түркменстан және Қарақалпақстандағы әлеуметтік-экономикалық деңгейдің төмендігі, сондай- ақ Ауғанстандағы болып жатқан әскери іс-қимыл болып табылады.
Жыл сайын облысқа белгіленген квотадан едәуір артық қоныс аударушылар келеді. Қазақстан Республикасы Президентінің«"2001 жылға арналған көшіп келу квотасы туралы" 2001 жылғы 11 маусымдағы N№628 Жарлығына сәйкес Маңғыстау облысы үшін барлығы 56 отбасына (279 адам) квота бекітілген.
Алайда 2001 жылы көшіп келген жергілікті ұлт өкілдерінің саны 7731 адамды құрады, бұл 2000 жылмен салыстырғанда 1,9 есе артық (4008 адам).
Ағымдағы жылы облысқа келуші қоныс аударушылар санының өсуі жалғасуда. Облысқа 2002 жылдың қаңтар-қыркүйегінде 1790 отбасы (немесе 5830 адам), оның ішінде Түркменстаннан - 770 (2734 адам), Қарақалпақстаннан - 686 (2087 адам), Өзбекстаннан - 290 (919 адам) келді.
Келген оралман отбасыларының негізгі бөлігі - көп балалы және аз қамтылғандар. Көптеген оралмандардың жоғары білімі, ал кейбіреулерінің тіпті толық орта білімі жоқ. Көпшілігі төмен білікті, еңбек рыногының талаптарына сәйкес келмейді. Осы факторлар аймақта кедейшілік деңгейі мен жұмыссыздықтың өсуіне әсерін тигізуде.
Жұмыс орындарының жетіспеуі, нашар әлеуметтік-тұрмыстық жағдай, жастар үшін ауылды дамыту мен демалысқа арналған жағдайдың болмауы және басқа да проблемалар тұрғын халықты неғұрлым қолайлы жерлерге өз бетінше орналасуға мәжбүр етеді. 2001 жылы облысішілік көші-қон 4378 адамды құрады.
Көші-қонның өсуі Ақтау қаласында байқалды: облысішілік көші-қонның оң сальдосы 2094 адамды және Жаңаөзен қаласында - 69 адамды құрады.
Облыстың барлық аудандары бойынша облысішілік көші-қонның теріс сальдосы байқалды: Бейнеу ауданы бойынша - 83 адам, Қарақия ауданы бойынша
- 718 адам, Маңғыстау ауданы бойынша - 704 адам, Түпқараған ауданы бойынша - 199 адам.
2) Тұрғын халықтың денсаулық сақтау қызметімен қамтамасыз етілуі Реформа барысында психологиялық күйзелу, құнарсыз тамақтану мен экологияның жиынтық әсер етуі науқастанудың тез артуына, әсіресе тұрғын халықтың кедей топтары үшін тән сипат алатын ауру түрлері бойынша, ықпалын тигізеді.
Облыста нәрестелердің шетінеу деңгейі (1 жасқа дейінгі балалар)
республика бойынша жоғары және 2001 жылы 2000 жылмен салыстырғанда 6,5 пайызға артты (100 мың тірі туылған балаға 27,9). 2002 жылдың тоғыз айында 100 мың балаға 22,38-ге дейін (84,1 пайыз 2001 жылдың ақпан-қыркүйегіне)
төмендеудің оңды беталысы байқалды. Іс жүзінде қаны аздықпен науқастанатын жүкті әйелдер үлесі сол деңгейде сақталып отыр: 2000 жылы - 89,9 пайыз, 2001 жылы - 88,1 пайыз.
Туберкулезбен науқастанатындар деңгейінің 100 мың адамға шаққанда 2000 жылға 258,9-дан 2001 жылы 247,8-ге дейін (95,7 пайыз) азаюына қарамастан, бұл көрсеткіш едәуір жоғары күйінде қалуда (орташа республикалық деңгейден 59 пайыз жоғары). Ағымдағы жылдың тоғыз айында туберкулезбен науқастану өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 13% азайды және 100 мың адамға шаққанда 177,9 құрады.
Облыста денсаулықтың маңызды басты көрсеткіші ер адамдардың өмір сүру ұзақтығының төмендігі болып отыр. Олар әйелдерге қарағанда 12,7 жасқа кем өмір сүреді (71,3 жасқа 58,6 жас). Мұның себебі күйзелістер, жұмыстағы жоғары тәуекелділік, ішімдік тұтыну болып табылады.
Медициналық мекемелерде "нашақор" диагнозымен 2001 жылы 711 адам, оның ішінде жасөспірімдер - 8 және әйелдер - 36 адам есепте тұрады. 2002 жылғы 1 шілдеге олардың саны 984 адамға дейін өсті, оның ішінде жасөспірімдер саны 3, әйелдер - 14 адам құрады. Көрсетілген диагноздағы барлық адамдар ешқайда жұмыс жасамайды және оқымайды.
2001 жылы денсаулық сақтау органдарында АҚТК/ЖҚТБ жұқтырған 8 адам келген, оның жартысы (4 науқас) ішкі қан тамырларына есірткі жіберу арқылы жұқтырған.
Реформа жылдары халыққа медициналық көмек көрсететін денсаулық сақтау ұйымдарының желісі 82-ден 68 бірлікке дейін қысқарды, оның ішінде амбулаториялық-емханалық ұйымдар саны 55 бірліктен 42-ге дейін қысқарды.
Сонымен қатар ақылы қызмет спектрін кеңейту жалпы көпшілік үшін медициналық қызметті шектеуге әкелді. Көрсетілетін медициналық қызметтің жалпы көлеміндегі ақылы қызмет үлесі 2000 жылы - 5,3 пайыз, 2001 жылы - 5,7 пайыз құрады.
Ауылдық денсаулық сақтау ісі мейлінше күрделі жағдайда тұр. 1997 жылдан 2000 жыл аралығында фельдшерлік және фельдшерлік-акушерлік пункттер саны 6 бірлікке қысқарды (17-ден 11 бірлікке дейін).
Қазақстан Республикасы Үкіметінің "Ауыл тұрғындарына алғашқы медициналық-санитарлық көмекті жақсарту жөніндегі шаралар туралы" 1999 жылғы 26 сәуірдегі N№472 қаулысын іске асыру ауылда денсаулық сақтау ісін дамытуды жақсаруға мүмкіндік берді. Бүгінде облыста медицина қызметкері немесе медициналық ұйымы жоқ елді мекендер жоқ. Фельдшерлік-акушерлік пункттердің, ауылдық учаскелік ауруханалардың (АУА) ауылдық дәрігерлік амбулаториялардың (АДА)
материалдық-техникалық базалары жақсарды. Ауыл тұрғындарына медициналық қызмет көрсету сапасын арттыру үшін бірқатар дәрігерлік амбулатория жанынан тұрақты емдеу орындары ашылды.
Соған қарамастан мемлекеттік секторда, медициналық қызмет көрсетудің сапасы төмен, медициналық қызмет көрсету мен дәрі-дәрмектердің бағасы жоғары, тегін медициналық қызмет көрсетулердің тізбесі туралы ақпарат жеткіліксіз. Тұрғындар денсаулығының орташа көрсеткіштерінің жақсаруына қарамастан (мысалы, адамдар өлімі, сырқаттану) жұқпалы аурулар, әлеуметтік аурулар (туберкулез, ішек, сары аурулар) көбейе түсуде, не азаяр емес.
3) Білім алу
Облыста мектебі жоқ, бірақ мектеп жасындағы балалар саны норматив бойынша қажет ететін 7 елді мекен бар. Сонымен қатар балалары жақын маңдағы кенттерге баратын немесе мектеп-интернаттарда оқитын аз санды елді мекендер бар. Күнделікті тасымалдап жеткізуді қажет ететін 2,8 мың оқушы үшін оқу орнына дейін тұрақты тасымалдап жеткізу ұйымдастырылған. Облыс бойынша мектеп жасындағы жетім балалар саны - 489, олардың барлығы оқумен қамтылған.
Мектептен тыс қалған балалар мен жастар арасында аз қамтылған және қолайсыз отбасылардың өкілдері едәуір үлес құрайды. Тұрақсыз материалдық жағдай, жұмыссыздық және амалсыз көшіп-қону, отбасының бюджет жағдайына әсер етеді және жекелеген отбасыларын білімнен үнемдеуге мәжбүр етеді.
Нәтижесінде балалар не тіршілік етуге қаражат табушы болады, не қаңғыбастыққа және үйсіздікке айналады.
2001 жылы 10 күннен артық мектепке бармаған 50 бала, 2002 жылы 32 бала.
Мектепке бармаған жағдайында ішкі істер органдарына тіркелген балалардың барлық саны 2001 жылы - 119 бірлікті, оның ішінде қолайсыз отбасыларынан 10 жағдай, 2002 жылдың бірінші жарты жылдығында - тиісінше 185 және 19, жағдай құрады.
Аз қамтылған отбасы балаларының, жетім балалардың және денсаулығы нашар балалардың білім алуға толықтай қолы жеткенімен тағы бір проблема - ыстық тамақпен қамтамасыз ету болып отыр. Жалпы білім беретін мектептердегі оқушылардың жалпы санының 12,0 пайыз құрайтын 10288 баланың, бүгінде 10107-і тегін ыстық тамақ ішеді (қамтылуы 98,2 пайыз).
Қазақстан Республикасының "Білім туралы"
Заңының қабылдануы, "Білім беру"» Мемлекеттік бағдарламасын іске асыру және Үкіметтік "Бiлiм беру ұйымдары желiсiнiң кепiлдендiрiлген мемлекеттік нормативi туралы"
қаулысы білім беру қызметін көрсетулерге қол жетімділікті кеңейтуде біршама оң ілгерілеушілік әкелді. 1999 жылдан бастап мектепке дейінгі ұйымдар мен жалпы білім беретін мектептер санының бірте-бірте ұлғаюы байқалуда.
Алайда білім беру қызметінің сапасы оны тұтынушылар үшін әлі де болса сапалы білімге қол жеткізуіне елеулі кедергі болып қалуда.
4) Тұрғын халықтың әлеуметтік-мүжәлсіз тобын әлеуметтік қорғау жүйесі Қоғамды әлеуметтік саралап жіктеудің күшеюі және денсаулық сақтау, білім беру, тұрғын ұй-коммуналдық шаруашылық пен қоғамдық көліктердегі ақысыз қызмет көлемінің қысқаруы халықтың әлеуметтік көмекке қажетінің өсуіне әкелді. Егер 1997 жылы әлеуметтік қамту мен әлеуметтік көмекке арналған шығын үлесі мемлекеттік бюджет шығыстары жалпы сомасының 4,0 пайыз құраса, 1999 жылы ол - 7,6 пайыз болды. 1999 жылдың аяғында кедей санатына мүгедектік, жалғызілікті аналар мен көп балалы отбасылардан басқа, балалар, жастар, зейнеткерлер, жұмыссыздар, үйсіздер, көшіп келушілер мен босқындар жататын болды.
1999 жылы кедейшілік шегін анықтайтын "Ең төменгі күнкөріс деңгейі туралы"
Заңның қабылдануымен атаулы көмек көрсетудің өлшемі ретінде елді мекендердің әлеуметтік-еңбек картасын құру жолымен аз қамтылған отбасылар есебі жинақтала басталды. Әлеуметтік көмек барынша атаулы бола бастады.
2000 жылы атаулы әлеуметтік көмекті 27,8 мың аз қамтылғандар, тұрғын үй жәрдемін 4,7 мың адам алды, мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмектің орташа айлық мөлшері 624 теңгені құрады.
Аймақтық деңгейде атаулы әлеуметтік көмекті алушылар саны 2001 жылы 28,1 мың адамға дейін, көмектің орташа мөлшері - 860 теңгеге дейін өсті (2000 жылға 137,8 пайыз).
2001 жылы жергілікті бюджеттен әлеуметтік қамту мен әлеуметтік көмекке (арнаулы мемлекеттік жәрдемнен басқа) - 835,3 млн.теңге, оның ішінде атаулы мемлекеттік көмекке 289,7 млн.теңге игерілді.
Әлеуметтік көмекке мұқтаждар жалпы санының зейнеткерлер үшін кедейшіліктің жоғары тәуекелі туралы таралған пікірге қарамастан 54,2 пайыз - балалар мен 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер, 34,0 пайыз - жұмыссыздар, 2,2 пайыз
- зейнеткерлер мен 8,1 пайыз - жұмыс істейтін азаматтар құрайды.
Аз қамтылған азаматтарды анықтау барысында олардың өздерінің нақты жиынтық табысын жасыру проблемалары кездеседі. Әлеуметтік көмекті беру мәлімдеу принципі бойынша жүргізіледі және оны алушылар саны ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен табысы бар тұрғындардың санына барлық уақытта бірдей сайма-сай келе бермейді.
Мәселен, жоғарыда аталғандай ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен табысы бар тұрғындардың үлесі, 2001 жылы 46,1 пайыз, ал кедейшілік шегінен төмен табысы бар және әлеуметтік көмек алатын тұрғындар үлесі - 11,3 пайыз
3. Кедейшіліктің инфрақұрылымдық аспектісі Инфрақұрылымның дамуы, тұрғын халықтың барлық тобының және оның ішінде кедейлердің экономикалық белсенділігіне, өмір сүрудің тұрақтылығына ықпал етеді, рынокқа және әлеуметтік саланың қызмет көрсетулеріне қол жетуін қамтамасыз етеді, соған қарамастан аумақтың шашыраңқылығы, материалдық және ақпараттық ресурстардан қашықтығы, хабарлау құралдарының жоқтығы кедейшілікті туындату себептерінің бірі болып табылады.
1) Тұрғын халықты тұрғын үймен және коммуналды қызметпен қамтамасыз ету Маңғыстау облысында тұрғын халықтың тұрғын үймен орташа қамтамасыз етілуі 2001 жылы бір адамға жалпы алаңы 14,5 шаршы метр шамасында болды.
Бұл ретте тұрғын үймен ең төмен қамтамасыз етілу Маңғыстау және Қарақия аудандарында тиісінше 9,2 және 10,5 шаршы метр болып қалыптасты. Облыста он жылдан асты муниципалдық тұрғын үй құрылысын салу жүргізілген жоқ, жеке тұрғын үй құрылысын салу тек соңғы екі жылда күрт жанданды, бұл ретте құрылыс қалалық қоныстану шегінде басымдықпен жүзеге асырылуда.
Су құбырларымен, орталық жылумен, канализациямен, ваннамен және басқаларымен жабдықталған тұрғын үйлердің көпшілік пайызы Ақтау және Жаңаөзен қалаларының үлесіне тиеді 95,5 пайызға дейін, ауылдық жерлердегі тұрғын үйлер негізінен газбен - 50,9 пайыз, қалған жабдықтар бойынша - 16 пайыздан аспайтын орталықтандырыла қамтамасыз етілген.
Тұтынушылардың жалпы берешегінде тұрғын халықтың борышы 1959,7 млн. теңге (88,2 пайыз) құрайды, бұл коммуналдық қызмет көрсететін кәсіпорындардың қаржы-экономикалық жағдайының төмендеуіне ықпал етіп, оларды банкротқа жиі итермелейді. Нәтижесінде жұмыссыздар армиясын толықтыратын жұмысшылар босайды. Қазіргі кезде Ақтау қаласында "Союз"
ЖШС кәсіпорны сауықтыру сатысында тұр, "ЖСҚ және СБ" МКК қаржы- экономикалық жағдайы бойынша банкрот шегіне тұр, Түпқараған ауданында "Сумен жабдықтау" МКК мен "Ақшұқыр" МКК - ықтималды банкроттар, оларды банкроттауды бастау жөніндегі материалдар сот органдарына ұсыну үшін дайындық сатысында тұр. Аз қамтылғандардың шығынын өтеу үшін тұрғын үй жәрдем ақысы мен әртүрлі көмек түрлерін беру жүйесі проблемаларды біршама бәсеңдетеді, бірақ аяғына дейін шешпейді, себебі борыштың мардымсыз бөлігін өтейді.
2) Тұрғындардың сумен, оның ішінде таза ауыз сумен қамтамасыз етілуі Сапалы ауыз судың жеткіліксіздігі - аймақтағы кедейшіліктің деңгейін барынша айқын көрсететін көрсеткіш.
Маңғыстау облысында сапалы ауыз сумен жабдықтауы қамтамасыз етуде елеулі проблемалар жеткілікті. Облыста орталықтандырылған сумен қамтамасыз ету екі негізгі көздер арқылы жүзеге асырылады: ұзақтығы 1010 шақырым "Астрахань-Маңғышлақ" су құбыры және теңіз суын тұщыту жолымен ауыз су өндіріп, Ақтау қаласы мен Қарақия ауданы Құрық селосын қамтитын "МАЭК"
РМК.
"Астрахань-Маңғышлақ"»су құбыры 1987 жылы пайдалануға берілді және қазіргі уақытта қайта жаңартуды қажет етеді, себебі ұзақ пайдалану және орта кейбір учаскелердің тозуына әкелді, сонымен қатар барлық желілердің ұзына бойында тазарту имараттары жоқ. Нәтижесінде су құбыры өтетін Бейнеу селосы негізінен техникалық қажеттілікке пайдаланылатын сапасы төмен ауыз су алады.
Жаңаөзен қаласы қазіргі уақытта "Өзенмұнайгаз" ААҚ қаражаты есебінен құрастырылған "Дегремон" тазарту қондырғысы арқылы алады. Еділ суымен техникалық мақсатқа сондай-ақ, Қарақия ауданының Жетібай және Мұнайшы кенттері қамтамасыз етіледі.
Ауылдық елді мекендерде бар барлық су құбырларының желісі іс жүзінде бүгінде пайдалануға жарамсыз, себебі тұрғындардың төлем қабілетсіздігіне әкеліп соққан экономиканың құлдырау кезеңінде су құбырларының желісіне ағымдағы жөндеу жасауға қолдау көрсетілмеді және толықтай жарамсыз күйге келді.
Осындай жағдай Бейнеу ауданында, сонымен қатар, Қарақия, Түпқараған аудандарында да қалыптасқан. Облыс халқы жалпы санының 27 пайыз астамы ауыз суды орталықсыздандырылған көздерден пайдаланады.
Сапалы ауыз судың тапшылығы біздің аймаққа тән ерекше табиғи-климат жағдайына қиындататын бау-бақшалықтың дамымай қалуының себебі болуда.
Нәтижесінде тамақ өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ету, жұмыспен қамту проблемаларын шешуде тұрғын халықтың мүмкіндігі шектелуде.
3) Тұрғын халықтың жолдармен, көлікпен, байланыс қызметтерімен қамтамасыз етілуі Кедейшілік өлшемінің жанама индикаторы әлеуметтік игілік пен көрсетілетін қызметке қолы жетпеу болып табылады. Кедейлер үшін көлік қызметіне қол жетуін жақсартуда автомобиль жолдары мен автокөлік тасымалы маңызды рөл атқарады.
Автомобиль жолдарының жағдайын жақсарту жөніндегі өткізілген іс- шараларға қарамастан, күні бүгін облыста 16 ауылдық елді мекен жол қатынасының жалпы желісі бар қатқыл төсенішті жол бойынша байланысы жоқ күйде қалып отыр.
Экономикалық құлдырау кезеңінде халықтың көлік тасымалына деген сұранысының азайып, көптеген мемлекеттік автобус маршруттары қысқарды, бұл медициналық қызмет, білім беру мен басқа да әлеуметтік игіліктерді пайдалануын шектеді. Әсіресе жауын-шашын және аяз көп болатын қысқы және күзгі уақыттарда жағдайды қиындатты. Жекелеген селолық аудандардағы шағын елді мекендерде көлік қатынасы үзіліп қалды, бұл кедейлік жағдайды онан сайын қиындатты.
Алайда, соңғы жылдары ауылдық елді мекендерде жеке жолаушы тасымалының өскені байқалады. Жолаушы тасымалының көлемі 2001 жылы 13958,5 мың адам құрады, оның ішінде ауылдық жерлер бойынша - 1185,3 мың адам, бұл 2000 жылғы деңгейден 118,7 пайыз жоғары. Жолаушы тасымалымен қамтамасыз етудің орташа деңгейі облыс бойынша - 10 мың тұрғынға 425,6 болды.
Халықтың тұтынушылық индикаторларының бірі - байланыс қызметтері.
Соңғы жылдары ауылда тұрғын халықтың төлем қабілетсіздігі мен шаруашылық жүргізуші құрылымдардың зиянмен жұмыс істеуі байланыс қызметін пайдаланудан бас тартуға мен телефон станцияларының қысқаруына әкелді.
Ауылдық жерлерде телефон абоненттерінің саны 1995 жылғы 1109 бірліктен 2001 жылы 629 бірлікке дейін қысқарды. Телефон байланысымен қамтамасыз етілмеген елді мекендер санының 1995 жылғы 32 бірліктен 2001 жылы 27-ге дейін қысқаруына қарамастан, бұл көрсеткіш жоғары күйде қалып отыр. Ауылдық жерлерде телефон байланысымен қамтамасыз етілмеген тұрғындар үлесі 2001 жылы 3,0 пайыз (9,9 мың адам) құрады.
1) Кедейшіліктің аймақтық ерекшеліктері Жоғары экономикалық көрсеткіш барлық уақытта бірдей кедейшілік жағдайын жақсартып жібермейді. Тұрғын халықтың жан басына шаққандағы жалпы аймақтық өнімінің көрсеткіші (2001 жылға 529,8 мың теңге) біздің облыста республика бойынша ең жоғарылардың бірі болып табылады, бірақ кедей тұрғындардың үлесі жоғары.
Ауыл тұрғындары арасында кедейлер үлесі қалаға қарағанда өте жоғары.
Облыстық статистикалық басқармасының үй шаруашылығын зерттеу деректері бойынша 2001 жылдың 3 тоқсанында республика бойынша ауылдық жерлердегі ең төменгі күнкөріс деңгейі мөлшерінен төмен табысы бар тұрғын халықтың ең жоғары үлесі біздің облыс бойынша байқалды - 95,5 пайыз. Бұл көрсеткіш орташа республикалық деңгейді 60,3 пайыздың деңгейге өсірді. Қалалық жерлерде ең төменгі күнкөріс деңгейі мөлшерінен төмен табысы бар тұрғын халықтың үлесі орташа республикалық деңгейді 14,7 пайыздық деңгейге өсірді.
Статистика органдары атап көрсеткендей 2001 жылдың 3 тоқсанында ауылдық жерлердегі кедейлердің жоғары үлесі (95,5 пайыз), сондай-ақ статистикада кедейлікті анықтау әдісінің жетілдірілмегенін дәлелдейді, себебі ауылдық жерлердегі тұрғын халықтың көпшілігінің жеке ауласында өздерінің тұтынуына және облыс базарларында сатуға арнап әртүрлі мал ұстайды, бұл отбасыны тамақ өнімдерімен, халық тұтынатын тауарлармен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Әйтсе де, экономикалық өсім, егер қаражатты тиімді түрде қайта бөлу жәрмесе, тұрғын халықтың жағдайын жақсартуға кепілдік бере алмайды деп тұжырым жасауға болады.
Қазіргі күні облыстағы әрбір тұрғынға жылына шамамен 3000 доллардай жалпы аймақтық өнімнен келеді, онда 87 пайыз ауылдық және 44 пайыз қалалық тұрғындардың табысы айына 31 доллардан да аз, яғни тұтастай жылына 380 доллар шамасында құрайды. Соған қарамастан қорлар коэффициенті атап айтқанда тұрғын халықтың табыспен мейлінше қамтылған 10 пайызының аз қамтамасыз етілген 10 пайызына қатынасы, 2001 жылы бірінші тоқсанда өте жоғары - 15 есе артық болды.
Облыс аумағында кедейшіліктің таралуы бойынша ауданаралық табысты саралап жіктеуде ең алдымен көрініс беретін елеулі түрде аудандық айырмашылық бар. Аудандар бойынша орташа жалақы деңгейі жөніндегі саралап жіктеу 5 есе құрайды.
Мәселен, орташа нақты жалақының ең көп деңгейі 2001 жылы Жаңаөзен қаласында - 43504 теңге және Ақтау қаласында - 34883,5 теңге болды.
Жалақының орташа деңгейі, соңғы жылдары тас өндіру кәсіпорындары мен мұнай өндіру кәсіпорындары белсенді қызметін кеңейте түскен Қарақия ауданында - 17785,1 теңге және Түпқараған ауданында - 15572,4 теңге болып қалыптасты. Ауыл шаруашылығына бағдарланған аудандарда: 2001 жылы Бейнеу ауданында - 12450,6 теңге (орташа облыстық көрсеткішке 34,3 пайыз) және Маңғыстау ауданында - 8714,3 теңге (орташа республикалық көрсеткішке 24,0 пайыз) болып, жалақы төмен деңгейде қалып отыр.
Облыс аудандары арасындағы табыстарындағы осындай елеулі айырмашылық Ақтау және Жаңаөзен қалаларында өнеркәсіптің басымырақ шоғырлануымен және оның селолық аудандарда болмауымен, сондай-ақ ауыл шаруашылығының нашар дамуымен түсіндіріледі. Соңғысы аймақтың табиғи- климаттық ерекшеліктеріне байланысты болуда.
Аудандар кедейшілік деңгейі бойынша да, жұмыспен қамту деңгейі бойынша да ерекшеленеді. Аудандарда жұмысшы күшіне сұраныстың құлдырауы, көбіне олардың әлеуметтік-экономикалық дамуы ерекшеліктерімен, құрылымдық қайта құру қарқынымен, өндірісті техникалық қайта жарақтандыру және басқа да көптеген факторлармен анықталады.
Кедейшіліктің әлеуметтік аспектілері (білімге, денсаулық сақтауға немесе инфрақұрылымға қолы жетуі) аудандар бойынша әртүрлі дәрежеде. Айырықша көзге түсетіні бала өлімі болып табылады.
Бала өлімінің жоғары коэффициенті (1 жасқа дейінгі балалар) 2001 жылы Түпқараған ауданында (орташа облыстық деңгейден 28,7 пайыз жоғары) және Ақтау қаласында (9,6 пайыз), мейлінше төмен көрсеткіші - Бейнеу ауданында (орташа облыстық деңгейден 20,5 пайыз төмен) және Маңғыстау ауданында (17,3 пайыз) байқалды.
2) Шағын, оның ішінде экономикасы дағдарыстағы, қалаларда тұрғын халықтың кедейленуі Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары К.К.Мәсімовте болған 2002 жылғы 16 мамырдағы N№11-7/И-178 кеңес Хаттамасына сәйкес күйзелген экономикалық шағын қала болып, біздің облыс бойынша Түпқараған ауданының Форт-Шевченко қаласы белгіленді. Түпқараған ауданы бойынша тіркелген жұмыссыздар деңгейі облыста ең жоғары: 1.09.02 ж. - 3,7 пайыз орташа облыстық деңгей орнына - 6,0 пайыз.
Форт-Шевченко қаласында тұрғын халықтың кедейленуінің өсуі негізінен өндірістің ұзақ уақыт құлдырауымен, балық және басқа да теңіз өнімдерін аулаумен және қайта өңдеумен айналысатын қаладағы негізінен қала құрылысын құрайтын кәсіпорын - "Қазақрыбфлот" ААҚ ұзақ жылдар бойына тоқтап тұруымен байланысты болды. "Азия Бизнес Консалтинг" БК ААҚ компаниясының кәсіпорынды сенімді басқаруына қабылдаған кезінен бері жұмыстан 2000 адам шамасында босатылды.
Қала өнеркәсібінде ұлу тас өндіретін бірден бір кәсіпорын "АТК" ЖШС бар.
"ҚазақстанКаспийшельф" қаражатына өз қажеттері мен тұрғын халықты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету үшін салынған "Баута" су тұщыту зауыты жұмыс істейді. Алайда, зауыт өз өнімін едәуір жоғары бағамен сатып өткізеді, оған тұрғын халықтың басым көпшілік бөлігінің қолы жетпейді.
Форт-Шевченко қаласы шегіндегі Қашаған кенорнына іздестіру барлаудың басталуымен Аджип ККО компаниясының филиалы, сондай-ақ мұнайгаз секторына ілеспелілік өндіріспен айналысатын бірқатар кәсіпорындар, өндірістік қызметін жүзеге асыруда. Ауданның мұнайгаз секторының кәсіпорындарында әкімшілік және инженер-техникалық құрам кіретін 680 адам жұмыс істейді, оның бар болғаны - 187-і - Форт-Шевченко қаласының тұрғындары. Аджип ККО-дағы 45 қызметкерлердің бар болғаны 12-і Форт-Шевченко қаласының тұрғындары, "Бехтель Энка" БК - 476 қызметкердің 156-ы Форт-Шевченко қаласының тұрғындары.
Ауданның өнеркәсіп секторында ж?мыспен қамтылғандардың төмен деңгейі жұмыссыз тұрғындардың мұнайгаз секторы жұмысына кәсіби дайындықсыздығымен түсіндірілді.
Түберкулезбен науқастанудың өсуі проблемалы мәселе болып қалып отыр.
2000 жылы Түпқараған ауданы бойынша науқастану коэффициенті 100 мың адамға 1999 жылғы 133,8 орнына 232,3, 2001 жылы - 260,5 (2000 жылға 112,1 пайыз) құрады.
3) Ауылдық, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, жерлердегі тұрғын халықтың кедейленуі Кедей тұрғындардың негізгі үлесі ауылдық жерлерде тұрады. Әу бастан өмір сүрудің қолайсыз әлеуметтік жағдайы орташа облыстық барлық әлеуметтік параметрі бойынша іс жүзінде артта қалғандығы айқындалған күйзелген селолық аудандарда айырықша өткір жағдай қалыптасқан.
Ауыл тұрғындарының нақтылы ақшалай табысы іс жүзінде қалалықтарға қарағанда екі еседей кем. Ауылдық жерлерде тұрғын халықтың орташа жан басына шаққандағы табысы 2001 жылы 18900 теңге құрады, бұл қалалық жердегілерге қарағанда 72,8 пайыз кем (69437 теңге). Соңғы жылдар бойына ауыл шаруашылығы өндірісі жұмысшыларының жалақысы облыста ең төмендердің бірі болып отыр. 2001 жылы ол 8369 теңгені құрады немесе облыс бойынша жалақының орташа деңгейіне 23 пайыз және өнеркәсіптегі орташа айлық жалақы деңгейіне 16 пайыз құрады.
Еңбекке қабілетті жастағы әрбір бесінші ауыл тұрғыны жұмыспен қамтылу жүйесінен тыс қалды. Ауылда жұмысқа орналасу 2001 жылы 23 пайыз құрады.
Еңбектің аграрлық рыногын жұмыспен қамтылуында көбіне маусымдық өндіріспен айқындалатын, бейімделген мамандармен механизаторлармен, малшылармен, агрономдармен, зоотехниктермен көрініс берді.
Ауылдағы денсаулық сақтау мен білім берудің базалық әлеуметтік қызметіне қол жеткізу деңгейі күрделі күйде қалып отыр; шаруашылықішілік жолдар, коммуникация жақсартуды талап етеді, тұрғын халықтың көші-қон қозғалысының даму беталысы бар.
Ауылдағы кедейшілікке ауыл шаруашылығының өндіріс құралдарын, энергия ресурстары мен материалдар жеткізетін аралас салаларға экономикалық тәуелділігі, қайта өңдеу, сақтау, тасымалдау базаларының дамымауы әсерін тигізеді. Ауылдағы кедейшіліктің негізгі себебі толығымен ауыл шаруашылық секторының тиімсіздігі, саланың салыстырмалы төмен табысы, инвестицияның тартылмауы болып табылады.
4) Тұрғын халық кедейленуінің экологиялық аспектісі Экологиялық әсер тұрғын халықтың кедей топтарының өміріне елеулі түрде әсерін тигізеді. Судың, ауаның ластануы, жердің шөлге айналуы шөлдену негізгі факторлары болуда.
Сумен жабдықтау мен кедейшілік бір-бірімен өзара байланысты проблемалар. Облыс тұрғындарының сумен қамтамасыз етілуі су құбыры арқылы
- 70,1 пайыз, орталықсыздандырылған көздермен - 1,1 пайыз, тасымалданатын сумен 28,8 пайыз құрайды. Сапалы ауыз суға қолы жетпей отырған тұрғындар үлесі 2001 жылы облыс тұрғындары жалпы санының 5,6 пайыз құрады.
Негізгі проблемалы мәселелер Стандартқа сәйкес келмейтін, ауыз су мақсатына арналған "Астрахань-Маңғышлақ" топтық су құбырынан тұрғын халықтың сапасы кепілдіксіз суды тұтынуы негізгі проблемалық мәселе болып табылады. Бұрынғыша, негізінен аз қамтылғандар тұратын ББС (СОТ)
тұрғындарын (саяжай учаскелері) сумен қамтамасыз ету көкейтесті проблема болып қалуда. Тұрғындар суды резервуарларға жинап, ұзақ уақыт сақтайды, сапалы су сатып алуға қаражаты жетпеуі салдарынан, ішуге тіпті суаруға арналған суды пайдаланады, құдық қазып алады.
2001 жылы жұқпалы іш ауруымен (ОКИ) сырқаттану 2000 жылмен салыстырғанда 2,4 есе өсті және 100 мың адамға 483,9 құрады. ОКИ сырқатқа шалдығудың негізгі факторы тамақ факторы (75 пайызға дейін) және тұрғын халықтық ауыз сумен жеткіліксіз қамтамасыз етілуі болып табылады. Жұқпалы іш ауруларымен науқастанудың жоғары деңгейі Ақтау қаласында байқалып отыр:
2002 жылдың қаңтар-тамызында 100 мың тұрғынға шаққанда 284,36 құрады, бұл - 2000 жылдың тиісті кезеңінен 1,8 пайыз жоғары; Жаңаөзен қаласында - облыстық орташа көрсеткіш - 250,36 орнына 224,7 (2000 жылға 106,0 пайыз) болды.
Бактериологиялық іш аурулармен науқастану 1,3 есе өсуі белгіленіп отыр (100 мың адамға шаққанда 2000 жылғы 24,10 орнына 31,33). Іш ауруларымен ауырудың 25 пайыз оқиғасы саяжай учаскелерінде тұратын, қолайлы сапалы ауыз сумен қамтамасыз етілмеген әлеуметтік-мүжәлсіз отбасыларында тіркелді.
Мұнай өндіру көлемінің ұлғаюы экологиялық ахуалды жақсартуға ықпал етпейді. Бүгінде облыста теңіздің ластану көздері болып табылатын және бекіре балықтарының бағалы түрлерін құртуға әсерін тигізетін ондаған су басқан мұнай ұңғымалары бар.
Алаулап жанып тұрған ілеспе газдарды толықтай қайта пайдалану, қоршаған ортаның ластанған өнімдерін жағу жөніндегі іс-шаралар жеткіліксіз көлемде жүзеге асырылуда. Мұнай газы, сондай-ақ кәсіпорындармен оны магистралды құбыр желілерімен тасымалдау үшін дайындау кезінде қыздыру пештерінде жағылады.
Мұнай қоймаларынан, ағынды орындарынан мұнай көмірсутектерінің табиғи кемуі, мұнайды жинақтау, тасымалдау және дайындау кезіндегі шығындануы атмосфераны ластау факторы болып табылады. Атмосфераға көп көлемде булы газдық, күкірт пен азот тотығының көп мөлшері шығарылып, кен орындарының төңірегінде жоғары жылу аясы қалыптасады.
Ұзақ уақыт бойына облыс орталығы мен Каспий теңізінің жағалау бөлігіне тікелей жақын орналасқан Химия кешені өндірісі мен өнеркәсіптің басқа да салаларының құрамында уран бар қатты және сұйық радиоактивтік қалдықтарының ауқымды мөлшері шоғырланған "Қошқар Ата" қалдықтар қоймасын қайта қалпына келтіру және түпкілікті көму проблемалары шешімін таппай келеді. Қалдықтар қоймасындағы сұйық фазасының деңгейі 1999 жылдан бері тез төмен түсуде, бүгінде 35 шаршы километрі жалаңаштанды, желдің 10 км /сағ. артық жылдамдығы кезінде оның 20 км шаң-тозаңға бөгуде. Радиоактивтік шаң бөлшектері облыс орталығының тұрғын үй алабын қамтиды, Каспий суына улы заттардың түсу қаупі бар.
Мұның бәрі тұрғындардың әлеуметтік-маңызды сырқаттармен науқастануының өсуіне әсер етуде. Қатерлі ісік аурулармен сырқаттану 1999 жылдан бері 12,0 пайыз -ке ұлғайды және 2001 жылы 100 мың адамға шаққанда 135,3 құрады. Облыс бойынша жердің жалпы көлемі 165 мың шаршы километр құрайды, одан мазутпен бөлінген жер көлемі 1153,4 га, мұнайлы қойма саны 495 дана, қоймадағы мұнай көлемі 322,5 мың тонна құрайды. 2002 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша алдын ала жасалған зерттеу бойынша ұйымдастырған алаңдар мен қоймаларда 60,2 млн.тонна өндіріс және тұтыну қалдықтары жинақталған.
Жер сапасының нашарлауы тұрғын халықтың өмір сүру деңгейіне, егін шығымдылығының, мал басы мен мал шаруашылығы өнімділігінің төмендеуіне әсерін тигізеді, бұл өз кезегінде жұмыссыздықтың өсуіне, тұрғын халықтың көшіп-қонуына әсер етеді. Тұрғындар науқастануының өсуі, еңбек рыногында олар үшін еңбекке ынтасы төмен, әлсіз психологиялық сауықтыруға әлсіз сипатындағы толымсыз жұмыс күштері - "экологиялық" топтары пайда болады.
5. Жергілікті атқарушы органдармен үкіметтік емес ұйымдардың кедейшілік деңгейін төмендетудегі бірлескен қызметі Барлық деңгейдегі жергілікті атқарушы органдар аймақтағы кедейшілік деңгейді азайтуға айырықша көңіл бөлуде.
Төмендегі шаралар қолданылып келеді:
облыс кәсіпорындарында жаңа жұмыс орындарын ашуға жәрдемдесу, орта және шағын бизнесті дамыту үшін қолайлы жағдай құру жөнінде;
облыста тұрғындарға әлеуметтік дамудың (денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамтамасыз ету) мемлекеттік қызметін көрсетуді жақсарту, қоғамдық инфрақұрылымды қалыптастыру (қоғамдық объектілер, жолдар құрылыстары, көлікпен қамтамасыз ету және т.б.) жөніндегі;
неғұрлым мүжәлсіз еңбекке жарамсыздардың, мүгедектердің, көп балалы отбасыларының, уақытша еңбекке жарамсыздардың, қартайғандар қамқоршысының, науқастардың, үйсіздердің және т.б. атаулы санаттарын әлеуметтік қамтамасыз ету жөнінде.
Соңғы жылдары жергілікті атқарушы органдар жұмыспен қамтуға жәрдемдесу және шағын кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі қызметтерін жандандырды. Жыл сайын әлеуметтік жобаларды қаржыландыру, қоғамдық инфрақұрылымды дамыту көлемі артуда, аз қамтылған азаматтарға жергілікті бюджеттен, бюджеттен тыс қаражаттардан, әкімдердің бос қаражаттарынан қосымша әлеуметтік көмек көрсетілуде.
Алайда, проблемалар сол күйінде қалуда, көрсетілетін қызметтің төмен сапасы орын алуда. Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмекке мұқтаждарды анықтау жүйесі алдағы уақытта да жетілдіруді қажет етеді. Денсаулық сақтау, білім беру қызметкерлерінің мемлекет кепілдендіріп отырған ақысыз қызметке ақы алған жағдайлары бар, бұл тұрғын халықтың кедей санаттарының жағдайын қиындатады.
Жұмыссыздыққа және кедейшілікке қарсы күресте үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) рөлі аз емес. Облыста бүгінде әртүрлі деңгейде 144 ҮЕҰ тіркелді, соның шамамен 60-тайы белсенді жұмыс істейді, оның ішінде 20-ға жуығы кәсіподақ ұйымдары.
ҮЕҰ жұмыспен қамтуға, шағын несиелеуге, кәсіпкерлікті дамытуға, қайырымдылыққа, тұрғын халықтың әлеуметтік қолдауға мұқтаж топтарына, табиғи, психологиялық проблемалары бар адамдармен сауықтыру, түзету жұмыстарына, емделмейтін науқас адамдармен, тәуекелді топтарымен (нашақорлар, маскүнемдер, панасыз балалар) жұмыстарға, адам құқын қорғау, экология және басқалар сияқты бағдарламаларды іске асыруға қатысады.
1999 жылдан бастап құрамына облыс әкімияты, облыстық кәсіподақтар бірлестігі; жұмыс берушілер өкілдері кіретін әлеуметтік-экономикалық және еңбек қатынастарын әлеуметтік серіктестік және реттеу жөніндегі облыстық үш жақты комиссия құрылып, жұмыс істейді. Комиссияда әлеуметтік серіктестік, кәсіпорындардағы, балаларға және басқаларға арналған сауықтыру компаниялары ұйымдарындағы жарақаттану мәселелері қаралады. Қазақстан Республикасының "Әлеуметтік серіктестік туралы"
заңына сәйкес үш жақты келісім жасалады.
Дегенмен облыста кәсіподақ ұйымдарының рөлін мойындамайтын және үш жақты комиссияға қатынаспайтын, Қазақстан Республикасы заңын ішінара бұзатын шетелдік компаниялардың айтарлықтай саны жұмыс істейді. Жергілікті атқарушы органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың өзара іс-қимылының нақты тұжырымдамасы жоқ, бұл осы және басқа да әлеуметтік проблемаларды шешуде орлардың жәрдемдесу тәртібін анықтаған.
Мұның барлығы аймақтағы әлеуметтік-экономикалық жағдай мен әлеуметтік климатқа теріс әсерін тигізеді, кедейшілікті еңсерту мәселесінде жаңа проблемалар туғызады.
6. Кедейшілік деңгейін азайтудағы жеке секторлардың рөлі Кедейшілікті азайтуда жеке сектор айтарлықтай рөл атқарады. Ол тұрғын халықтың еңбекке қабілетті бөлігінің жұмыспен қамтылуын қамтамасыз етеді.
Шағын бизнесті дамыту және өзін өзі жұмыспен қамту жаңа жұмыс орындарын құру мен кедейшілікті азайтуда мейлінше тиімді тетік болып табылады.
Шағын кәсіпкерліктің дамуы 2000 жылы - 2562 жұмыс орнының, 2001 жылы - 2746 жұмыс орнының, ағымдағы жылдың 9 айында - 4387 орнының ашылуына мүмкіндік жасады. Жеке кәсіпкерлердің 2002 жылдың қаңтар- қыркүйегінде бюджетке аударғаны 2693,2 млн.теңге. Бюджетке түсірілімдер түсуінің өсуі әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыруға мүмкіндік береді.
Көптеген жеке кәсіпкерлер аз қамтылған азаматтарға көмек көрсетуде, атап айтқанда әртүрлі мерекелерде мүгедектер мен жалғыз ілікті зейнеткерлерге заттай және материалдық көмек береді, аз қамтылғандарға арналған қайырымдылық түстік ас ұйымдастырылады, қайырымдылық, көмектер өткізіледі. Алайда қайырымдылық бағдарламалар жеткілікті түрде даму алмады, қазіргі кезде олар стихиялы сипат алуда.
Кедейшілікті азайту жөніндегі шаралар тұрғын халықтың қатысуымен және көмекті тікелей алатын кедейлерді тартумен барынша тиімді болмақ. Қазіргі кезде кедей тұрғындар кедейшілікпен күрес жөніндегі бағдарламаны әзірлеуге және орындауға іс жүзінде қатыспайды, сондықтан бағдарламалардың кедейлер қажеттінің толық есебі жүргізілмегендіктен нәтижесі төмен.
2 ТАРАУ. АЙМАҚТЫҚ БАҒДАРЛАМАНЫҢ МАҚСАТЫ, МІНДЕТТЕРІ, ПРИНЦИПТЕРІ МЕН БАСЫМДЫҚТАРЫ Аталған аймақтық бағдарламаның мақсаты - экономикалық өсу, тұрғын халықты барынша толықтай жұмыспен қамту және табысын ұлғайту, атаулы әлеуметтік қорғауды жақсарту, денсаулық сақтау мен білім беру қызмет көрсетулерге кедейлердің қолы еркін жетуін қамтамасыз ету және шешім қабылдауда қоғамдық институттарды тарту үшін жағдайлар туғызу жолымен кедейшілікті қысқарту болып табылады.
Аймақтық бағдарламада алға қойған мақсатқа қол жеткізу үшін төмендегі міндеттерді шешу көзделген:
қосымша жұмыс орындарын ашу, ақылы қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру, кәсіптік оқу мен жұмыссыздарды қайта даярлау есебінен жұмыспен қамтуға белсенді жәрдемдесу;
шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін қолайлы жағдай жасау;
тұрғын халықтың кедейлер мен мүжәлсіз топтарының мүддесі үшін денсаулық сақтау, білім беру секторына және атаулы әлеуметтік көмекке қолы жеткізу мен тиімділігін арттыру;
халықтың өзін және мемлекеттік емес секторларын тартумен мемлекеттік басқару тиімділігін арттыру.
Облыста кедейшілікті азайту жөніндегі міндеттерді шешу төмендегі принциптер негізінде жүзеге асырылатын болады:
кәсіпкерлік еркіндігін қамтамасыз ету, барлық деңгейдегі жергілікті атқарушы органдарды жандандыру;
заңдылықтарға сәйкес жүзеге асырылған азаматтардың еңбек және кәсіпкерлік бастамаларын ынталандыру;
қабылданған шаралардың тиімділігін арттыру, салыстырмалы түрде аз шығынмен қажетті нәтижені қамтамасыз ету;
тұрғын халыққа мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығы мен есеп беруін жеткізу;
кедейшіліктің аймақтық, гендерлік және басқа да ерекшеліктерінің есебін жүргізу;
көмек ұсынуда әлеуметтік әділдік пен бағытталуын қамтамасыз ету.
Кедейшілікті азайтудың негізгі басымдықтары болып табылатындар:
болашақта экономикалық өсімді қамтамасыз ету;
жұмыспен қамтудың өсуі үшін жағдай жасау жолымен жұмыссыздықты азайту;
кедей тұрғын халықтың еңбек әлеуетін іске асыру үшін жағдай жасау;
тұрғын халықтың базалық білім алуға, алғашқы медициналық жәрдемге, таза ауыз суға, коммуналдық қызметке, көлік инфрақұрылымына қолы жетуін арттыру;
әлеуметтік көмек көрсетудің бағытталуын күшейту.
9. Аймақтық бағдарламаны іске асыру индикаторлары
1. Тұрғындардың жан басына шаққандағы аймақтық жалпы өнім млн.
теңге
2. Табысы күнкөріс минимумынан төмен тұрғындар үлесі адам
3. Кедейшілік шегінен төмен тұратын тұрғын халық саны (жылдың соңында)
4. Жұмыссыздық деңгейі*
5. Экономикалық белсенді тұрғын халыққа шағын кәсіпкерлік саласында жұмыспен қамтылғандар үлесі
6. Шағын несие алған азаматтар саны
7. Кәсіптік даярлық, қайта даярлау мен біліктілігін көтеруге жіберілген жұмыссыздар саны
8. Қоғамдық жұмыстарға қатысуға қабылданған жұмыссыздар саны
9. Ауыз суға қолы жетпей отырған тұрғын халық үлесі оның ішінде:
қалалық ауылдық
10. Ауылдық жерлерде пәтерінде телефоны жоқ отбасылар үлесі
11. 5-6 жастағы балалардың мектепалды дайындыққа қамтылу деңгейі
12.Туберкулезден өлу мың адамға
13. Туберкулезбен ауыру 247,8 236,8 226,0 214,2 201,4
14. Нәрестелер шетінеуі тірі туылған- дарға
15. Ана өлімі 100 мың тірі нәрестебосан- ғандар-ға жыл саны
16. Тұрғын халықтың орташа жасы, соның ішінде:
еркектер әйелдер
*жалпы жұмыссыздық деңгейі (ашық еңбек рыногында).
3 ТАРАУ. КЕДЕЙШІЛІКТІ АЗАЙТУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ТЕТІКТЕРІ
10. Мақсатты топтардағы кедейшілікті қысқарту жөніндегі шаралар Оқымайтын және жұмыс жасамайтын жастар (тәуекелді топтар).
Оқымайтын және жұмыс жасамайтын жастарды анықтау жөнінде шаралар қабылдау және оларды өздеріне ұнамды еңбек және әлеуметтік өмірге тарту.
Аталған топтағы жастарды еңбекке, спортқа және өнерге тарту жолымен қылмыстық топтардан сақтандыру, ақпараттық және үгіт науқандарын ұйымдастыру.
Жастардың жұмысқа орналасуына жәрдемдесу, оқымайтын және жұмыс жасамайтын жастар үшін кәсіптік даярлау және қайта даярлау курстарын Аз табысты және көп балалы отбасылардың балалары.
Қазақстан Республикасының "Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы" 2001 жылғы 17 шілдеде N 246-11 Заңын іске асыру, кедей көп балалы отбасыларының балалары үшін Жалпы оқу қорынан қосымша көмек көрсету.
Ұзақ уақыт бойына жұмыссыздар.
Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру, кәсіпкерлікті оқыту, кәсіптік қайта оқу және қайта даярлау, әлеуметтік сауықтыру жөніндегі жұмыстарды жүргізу көмегімен ұзақ уақыт бойына жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау жүйесін кеңейту.
Жалғыз ілікті қартайған адамдар.
Жалғыз ілікті қартайған адамдарға көмек көрсету жөніндегі жұмыстарды жақсарту, Қарттар үйін, үйге жеткізілетін әлеуметтік көмек бөлімшелерін кеңейту.
Мүгедектер.
Оларды еңбек қызметіне тарту үшін жағдай жасау, мүгедектердің көпшілік талаптарына жауап беретін инфрақұрылымдарды қалыптастыру. Мүгедектерді сауықтыру жөнінде 2002-2005 жылдарға арналған аймақтық бағдарламаны іске асыру.
Маргиналды топтар.
Маргиналды топтар санының өсуін қысқарту үшін жағдай жасау керек, атап айтқанда, мекемелермен (арнаулы мекемелер, интернаттар, сауықтыру орталықтары, қамау орындары) немесе үкіметтік емес ұйымдарды тартумен жекелеген тұлғалармен жұмыс істеу.
Әлеуметтік мүжәлсіз топтың қоғамнан алшақтауын азайту мақсатында мыналар қажет:
нақты тұрғын орны анықталмаған тұлғаларға арналған әрекеттегі әлеуметтік бейімделу орталығы қызметін жетілдіру;
арнаулы емдеу-алдын алу мекемелері мен нашақорлықтан емделу курсынан өткен тұлғаларды медициналық-әлеуметтік сауықтыру орталығын құру;
елімізде астыртын көшіп қонуды анықтау және қуып шығару жөнінде ішкі істер органдары қызметін күшейту.
Болашақта экономиканы дамыту мен кедейшілікті азайтуды қамтамасыз ету үшін бизнестің дамуы үшін жағдай жасау;
инфрақұрылымды жақсарту, лизингтік қатынас негізінде ауылдық тауар өндірушілерді материалдық-техникалық қамтамасыз ету жүйесін құру, несие ресурстарына ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері қол жетімділігін қамтамасыз ету есебінен ауыл шаруашылығын дамыту жөнінде шаралар қабылдау;
аймақ дамуының 2003-2005 жылдарға арналған индустриалды бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
"Ақтау" теңіз порты ауданында арнайы экономикалық аймақтың іс-қимыл жасау тиімділігін қамтамасыз ету.
2) Жұмыспен қамтуды арттыру және жұмыссыздықты азайту Еңбек рыногындағы ахуалды жақсарту мақсатында төмендегі шаралар қабылдануға тиіс:
тұрғын халықты жұмыспен қамтудың 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасын бекіту және іске асыру;
шағын кәсіпкерлікті болашақта дамыту үшін жағдай жасау;
облыс кәсіпорындарында жаңа жұмыс орындарын ашуға жәрдем көрсету, жұмыс орындарын ашуда жұмыс берушілерді ынталандыру жөніндегі ұсыныстар әзірлеу;
еңбек рыногының қажеттілігін есептей отырып, даярлау және қайта даярлау курсын ұйымдастыру жолымен жұмысшы күшінің біліктілігін арттыру;
ұзақ уақыт бойына жұмыссыздарға мониторинг жүргізу;
еңбек құқы мәселелері бойынша жұмыссыздарға кеңес беру жөнінде қызмет көрсетуді енгізу;
нақты мамандықтар бойынша бос жұмыс орындарына жәрмеңке өткізу тәжірибесін жалғастыру және бос орынның арнаулы банкін қалыптастыру;
жұмыспен қамту, жалақы және еңбек жағдайы, бейімделу үдерісін қамтамасыз ету мәселелерін шешуде әлеуметтік серіктестіктің рөлін көтеру;
мүгедектерді кәсіптік сауықтыру жүйесін инвестицияны көбейту;
жаңа жұмыс орындарын құруда жұмыссыздардың гендерлік құрылымдарын есепке алу.
3) Шағын бизнесті дамыту Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы елеулі кемшіліктерді түзету және қолайлы жағдай жасау үшін мыналар қажет:
шағын кәсіпкерлікті дамытудың және қолдаудың 2003-2005 жылдарға арналған аймақтың бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
жергілікті атқарушы органдардың қолдау көрсетуін қамтамасыз ету арқылы кедейлердің шағын бизнеске қатысуына қол жеткізілуін қамтамасыз ету (жеңілдікпен несиелендіру, шағын несиелендіру және т.б. тәжірибелерді жалғастыру);
бизнес жүргізу негізіне оқыту орталығын құру және кәсіпкерлік қызметпен, жұмыспен қамту жөніндегі жұмыстарды жақсарту;
пайдаланусыз тұрған өндірістік бөлмелерді, оларды өндірістік мақсатқа пайдалану жағдайымен шағын бизнес субъектілеріне жалға беру немесе кейіннен жеке меншігіне беруімен, сенімді басқаруға беру арқылы шағын кәсіпкерлікті дамытуды жандандыру;
кәсіпкерлік жүйесінде несие ресурстарын тарту жөніндегі жұмыстар мен несие серіктестігі, кепілдік пұл және басқаларды құру жолымен қаржыландырудың жаңа көздерін іздестіруді жалғастыру.
Қоғамдық жұмыстардың тиімділігін арттыру мақсатында төмендегі шараларды қабылдау қажет:
тұрғын халықтың арнаулы топтарынан (жалғызілікті көп балалы ата-аналар, жасөспірім балаларды тәрбиелеушілер, зейнеткерлікке шығу алдындағы жастағы адамдар, мүгедектер және басқалар) мейлінше мүжәлсіз санаттағы азаматтар үшін қоғамдық жұмыстар түрлерін кеңейту жөнінде шаралар қабылдау;
ауылдық жерлерде қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруды жандандыру;
қоғамдық жұмыстар бойынша берешектердің құралуына жол бермеу;
қаражатты мақсатсыз шығындамау үшін жұмыссыздарға еңбек ақы олардың жеке есеп шотына арнап тікелей жүргізіледі;
қоғамдық жұмыстар түрлерін таңдауда қоғамдық диалог жүйесін енгізу, бұл шешім қабылдауда кедейлерді тартуға, қоғамдық жұмыстарда кедейлердің қатысу мониторингін өткізуге ықпал ететін болады.
5) Кәсіптік даярлық және қайта даярлау Төмендегі шараларды қабылдау қажет:
жұмысшы күшіне деген облыстық, қалалық, аудандық еңбек рыноктарының қажеттілік мониторингін үнемі жүзеге асырып отыру;
жергілікті еңбек рыногы қажеттілігінің есебі мен жұмыссыздарды кәсіптік даярлау және қайта даярлау жүйесін жетілдіру;
неғұрлым тиімді білімді бағдарламалар кіретін оқытудың жаңа нысандары мен тетіктерін қалыптастыру, еңбек құқын міндетті түрде оқыта отырып шаруашылықты рыноктың жүргізуді оқыту;
мүгедектерді оқыту жөнінде арнаулы шаралар әзірлеу;
бастауыш және орта кәсіптік білім беру мемлекеттік мекемелерінің материалдық-техникалық базасын сақтау және дамыту жөнінде шаралар қабылдау;
ауылдық жерлерде және шағын қалаларда тұратын жұмыссыздарға олардың Ақтау және Жаңаөзен қалаларындағы оқу орындарында біліктілігін көтеру, жаңа мамандық алу үшін жағдай жасау;
жергілікті деңгейде жұмыссыздарды даярлау және қайта даярлау қажеттілігін анықтап, әзірленген және өткізген ынтымақтастықты (кәсіпорындар, кәсіподақтар, ҮЕҰ, жергілікті өкімет, оқу орындары) көтермелеу.
6) Шағын қаржыландыруды кеңейту жөніндегі шаралар Шағын қаржыландыруды жақсарту мақсатында мыналар қажет:
шағын несиелендіру қорын қалыптастыруға облыстың өнеркәсіп кәсіпорындарын, халықаралық қоғамдық ұйымдарды тарту;
шағын несиелерді тек нақты бизнес - жоспарлар немесе бизнес - идеяларға ғана (ықшамдалған нысанда болуы мүмкін) бөлуді қамтамасыз ету;
аймақта шағын несие ұйымдарының қызметі үшін қолайлы жағдай жасау (банкілік операциялардың кейбір түрлерін жүргізуге құқы бар, банкілік емес құрылым);
гранттар мен несиелер ұсынуда басымдықты аз қамтылған азаматтар тобына, негізінен тәртіптің жоғары деңгейін растайтын және шағын ресурстарын қайтаруға жауапкершілікті әйелдерге, жалғызілікті және көп балалы аналарға беру;
жеке меншік бизнесін ұйымдастырудағы (оқыту, шағын қаржыландыру)
ауыл әйелдеріне, шағын кәсіпорындарға, басшы әйелдерге қолдау көрсету;
гранттар мен шағын несие беру үшін дайындық іс - шараларын енгізуді жүзеге асыру.
Шағын несие алуға үміткерлер арнаулы іріктеуден өткен және кәсіпкерлік қызметтік дағдыларын үйренген жұмыссыздар қатарындағы азаматтар болуы тиіс.
1) Кедейшілікке демографиялық және көші-қон факторларының әсерін бәсеңдету жөніндегі шаралар Кедейшілікке демографиялық және күші-қон факторларының әсерін төмендету мақсатында төмендегі шараларды қабылдау қажет:
демографиялық және көші-қон саясатының 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
аналардың бала туушылық денсаулығын нығайту жөнінде шаралар отбасын жоспарлау мәселелері бойынша, негізінен, саны көп балалы отбасылы аудандарда, тұрғындардың хабардарлығын жақсарту;
облысқа көшіп келу квотасы бойынша келген адамдарды қабылдау, орналастыру және жайластыру жөніндегі шараларды мезгілінде ұйымдастыру;
2003-2005 жылдарға арналған көшіп келу квотасын ұлғайту мәселелерін Үкіметтік деңгейде шешу жөніндегі жұмыстарды жандандыру;
көшіп келу квотасынан тыс келген оралмандар отбасына көмек көрсету мәселесін, оның ішінде жер учаскесін алу мәселесін шешу;
ауыл тұрғындарының жұмыспен қамтылуына жәрдемдесу, көші-қон тасқынын азайту мақсатымен ауылдық әлеуметтік инфрақұрылымын дамыту.
2) Денсаулық сақтау қызметіне тұрғын халықтың қол жетімділігін жақсарту Денсаулық сақтау қызметіне тұрғын халықтық қол жеткізілуін жақсарту үшін мыналар қажет:
тұрғындарға тегін медициналық көмек көлемінің кепілді заңдылығының орындалуын қамтамасыз ету;
алғашқы медициналық-санитарлық көмек түрлерін, негізінен ауылдық жерлерде, сондай-ақ алғашқы кезекте тұрғын халықтың әлеуметтік - мүжәлсіз топтары үшін медициналық көмектің жаңа ұйымдастыру нысандарын басымдықпен дамыту (күндізгі емдеу, үйде емдеу, ауылдағы медициналық көмектің жүрмелі нысандары);
алыс ауылдық елді мекендердегі тұрғындарының дәрі-дәрмек көмегіне қол жетімділігін қамтамасыз ету;
туберкулезбен, қаны аздықпен және басқа да әлеуметтік мәнді аурулармен күрес жөніндегі қызметтердің тиімділігін арттыру;
салауатты өмір салтын насихаттау, салауатты өмір салтының артықшылықтарын насихаттауға бұқараның ақпарат құралдарын тарту, ЖҚТБ /АҚТҚ-нің алдын алу жөнінде, негізінен жастар арасында, түсінік жұмыстарын емшек сүтімен тамақтандырудың кеңейтілген бағдарламасын, қаны аздыққа қарсы бағдарламаны іске асыру жолымен нәрестелер мен балалар өлімінің алдын алу;
аналар өлімі мен балалар өлімін азайту жөнінде шаралар қабылдау;
ауылдық жерлерде тұрғын үй ұсыну, АДА және ФАП - терін медицина қызметкерлеріне арналған тұрғын үй құрылыстарымен қосып салу жолымен білім беру, денсаулық сақтау қызметкерлерінің ағынын ынталандыру.
3) Білім беру қызметіне тұрғын халықтың қолы жетуін жақсарту Білім беру ісіне тұрғын халықтың қолы жетуін жақсарту үшін төмендегі шараларды қабылдауды көздейді:
алғашқы кезекте ауылдық жерлерде, жалпы білім беретін мектептер санын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен, жүйенің кепілді мемлекеттік нормативіне дейін жеткізу;
"Ауыл мектебі" мемлекеттік бағдарламасын іске асыру;
мектепке дейінгі және мектептен тыс білім беру ұйымдарының, бастауыш және орта кәсіптік білім беру оқу орындарының желісін дамыту;
арнаулы түзету мекемелерінің, жалпы үлгідегі мектеп - интернаттардың, қиын мінезді балаларға арналған мектеп - интернаттардың, ауылдың мектептер жанындағы интернаттардың желісін дамыту;
алыс аудандардың ауылдық жерлерінен келіп, бастауыш және орта кәсіптік оқу орындарында оқитындарды жатақханаға орналастыру мәселесін шешу;
тиісті мектебі жоқ елді мекендердің балаларын мектепке іркіліксіз жеткізуді қамтамасыз ету;
аз қамтамасыз етілген отбасы балалары үшін жергілікті бюджет есебінен жазғы демалыс ұйымдастыру;
жаппай оқу қорына бюджет қаражатын мезгілінде және толық аударуын, қаражаттың тиімділігін арттыру мен оның жұмсауына бақылауды күшейтуді мектептерде аз қамтамасыз етілген отбасы балалары үшін ыстық түстік ас беруді кеңейту;
аз қамтылған отбасы балаларына киім, оқу құралдарын сатып алуға көмек көрсету;
білім берумен қамтылмаған, мектеп жасындағы балаларды анықтап және мектепке қайтару үшін жұртшылықтың мейлінше кеңірек тартылуын қамтамасыз ету.
4) Тұрғын халықтың әлеуметтік - мүжәлсіз тобын әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің атаулылығын күшейту жөнінде төмендегі шаралар қабылдануы қажет:
интернат-үйлері мен әлеуметтік үйлерде жалғыз ілікті аз қамтылған қартайған азаматтардың орынмен қамтамасыз етілуіне қол жетімділігін кеңейту;
әлеуметтік көмек алу мүмкіндігі туралы нақтыланған және толық хабарламаларға тұрғын халықтың жетімділігін кеңейту есебінен әлеуметтік көмек көрсету жөнінде шешім қабылдаудың ашықтығын қамтамасыз ету;
зейнеткерлерге тұрмыстық қызмет көрсетуді жақсарту жөнінде шаралар әлеуметтік масылдық пиғылды болдырмау, көмек алушыларды ынталандыру жөнінде шаралар қабылдау, өмірлік проблемаларды шешуде бастамамен пен ұсынақылық таныту (мысалы, ыңғайлы жұмыс, кәсіптік қайта оқуды, ақы төленетін қоғамдық жұмыстарды іздестіретін еңбекке қабілетті көмек алушыларға ұсыну жолымен).
13. Тұрғын халықты инфрақұрылым қызметтерімен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар
1) Тұрғын халықты тұрғын үймен және коммуналдық қызметтермен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар:
тұрғындардың тұрғын үй жағдайын жақсартуға арналған ипотекалық несиелену жүйесін енгізу;
ауылдық елді мекендерді газдандыру жөнінде шаралар қабылдау;
тұрғын үй және әлеуметтік жүйе объектілерін қайта жаңарту мен құрылысын салу жобаларын әзірлеуде және іске асыруда табиғи мүмкіндіктері шектелген азаматтарға арналған жағдай қарастыру;
ауылдық жерлерде электр энергиясының тұрақты берілуін қамтамасыз ету, сондай-ақ электрді тұтыну есебі жүйесін енгізу жөнінде шаралар қабылдау;
ұсынылған қызметтерге табиғи монополиялар субъектілерімен белгіленген бағасы мен тарифтерінің ашықтығы мен негізделуін қамтамасыз ету.
2) Тұрғын халықты сумен қамтуды, оның ішінде таза ауыз суымен, жақсарту жөніндегі шаралар:
2003-2010 жылдарға арналған "Ауыз су" аймақтық бағдарламасын әзірлеу және іске асыру, оның ішінде неғұрлым мұқтаж елді мекендерді сумен қамтамасыз ету мен ауыз су, коммуналдық тұрмыстық және шаруашылық суымен жабдықтауды жақсарту жөнінде шаралар қабылдау;
магистралды топтық су құбырлары мен сумен жабдықтау объектілеріне жөндеу жүргізу мен қайта жаңартуды жүзеге асыру;
сумен жабдықтау жүйесін қайта жаңарту және жаңалау үшін мақсатты несиелерге қол жетімділігін қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдау;
ауыз су сапасын бақылауды күшейту;
3) Тұрғын халықты жолдармен, көлікпен, байланыс қызметтерімен қатқыл табанды жалпы пайдаланыстағы жолдармен жол қатынасы желісі байланысын қамтамасыз ететін ауылдық елді мекендердің автожолдарын сауықтыру және құрылысын салу жөнінде шаралар қабылдау;
магистраль аралық жол сервисін дамыту үшін жағдай жасау, оның ішінде, шағын бизнесті және тұрғындардың өзін өзі жұмыспен қамтылуы есебінен транзиттік автожолдарды дамыту;
аймақтық инвестициялық бағдарламаны елді мекендердің өмір сүруін қамтамасыз ету объектілерін көтеруге, жергілікті маңызды автожолдарды қайта жаңартуға, инфрақұрылымның дамуының әлеуметтік маңызды жобаларын іске асыруға бағыттау;
200 және одан да көп адамдар тұратын ауылдық елді мекендер тұрғындарына телекоммуникация қызметінің ең төменгі жинағының ұсынылуын ауылдық алыс және шағын елді мекен тұрғындарына пошта байланысының ең төменгі жинағының сапалы ұсынылуын қамтамасыз ету;
ауылдық емдеу - алдын алу ұйымдарындағы (ФАП, АДА, АУА) телефон байланысының сапасын арттыру.
14. Кедейшілікке аймақтық және экологиялық факторлардың әсерін төмендету жөніндегі шаралар
1) Аймақтық деңгейде кедейшілікті төмендету жөніндегі шаралар Кедейшілікті төмендетудің маңызды факторы өмір сүру деңгейінде аудандардың әлеуметтік және экономикалық даму деңгейіндегі айырмашылықты қысқарту жолымен аймақаралық теңсіздікті азайту болып табылады, ол үшін аймақтық бөліністе артта қалған аудандардың, айырықша селолық, тұрғын халқының ақшалай табысын көтеру;
аудандар дамуының басымдық бағытын анықтау және қолда бар әлеуетін барынша пайдалану;
белгіленген заңдылықпен әлеуметтік көмек түрлеріне тұрғын халықтың облыс аумағындағы тұрақ орнына тәуелсіз тең қол жетімділігін қамтамасыз ету;
2) Шағын, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, қалаларда кедейшілікті азайту жөніндегі шаралар Форт-Шевченко қаласы мен Жаңаөзен қаласында кедейшілікті төмендету Форт-Шевченко қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2003-2005 жылдарға арналған бағдарламасының іс-шараларын іске асыру;
Форт-Шевченко қаласында жастарға арналған дайындық және қайта даярлық орталығын ашу мәселесін пысықтау;
Форт-Шевченко және Жаңаөзен қалаларының дамуы үшін тікелей инвестиция тарту жөніндегі шаралар әзірлеу;
ұзақ тоқтап тұрған кәсіпорындары сауықтыру немесе тарату;
таратылатын кәсіпорындар базасында шағын кәсіпкерлікті дамыту;
шағын қалаларда жоғары білікті кадрларды тарту үшін жағдай жасау және ынталандыру;
шағын қалаларда бизнес-орталығы мен бизнес-инкубатор ұйымдастыруға үкіметтік емес ұйымдарды тарту;
Жаңаөзен қаласы бойынша квотадан тыс келген оралмандарды орналастыру және әлеуметтік қолдау көрсету мәселелерін шешу;
3) Ауылдық, оның ішінде экономикалық дағдарыстағы, жерлерде Ауылда кедейшілікті азайтудың басым бағыты бірінші кезекте агроөнеркәсіптік кешенді дамыту болуы тиіс. Әрбір қызметкерге өз әлеуетін мейлінше пайдалану үшін жағдай жасау маңызды, бұл үшін мыналар қажет:
2003-2005 жылдарға арналған аймақтық азық-түлік бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
2004-2010 жылдары ауыл аумақтарын дамыту Аймақтық бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
ауыл шаруашылығы техникаларының лизингін кеңейту жөнінде ұсыныстар өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдерін облыстық муниципалды базарлары арқылы сатуға жағдай жасау;
кәсіптік мектептерде (лицей) еңбек рыногының қажеттілігі есебімен ауылдық өндіріс мамандарын даярлау сапасын жақсарту жөнінде шаралар "Маңғыстауагросервис" МКК арқылы ауыл шаруашылығы өндірушілерін несиелендіру көлемін арттыру;
өзін өзі жұмыспен қамтуы саласы сияқты жеке қосалқы шаруашылықтарды дамыту үшін жағдай жасау;
жеткілікті жергілікті шикізат пен табиғи материалдарды пайдалана отырып, дәстүрлі қолөнер мен майдагерлік кәсіпшілікті дамыту үшін жағдай жасау.
4) Тұрғын халықтың кедейленуіне экологиялық факторлардың әсерін азайту Тұрғын халықтың кедейленуіне экологиялық факторлардың әсерін азайту мақсатында, мыналар қажет:
тұрғындар арасында табиғи ресурстарға, оның ішінде жануарлар мен өсімдік әлеміне, барынша ұқыпты қарауды сақтау қажеттілігі туралы түсінік жұмыстарын жүргізу;
"Қоршаған табиғи ортаға мұнайгаз саласының әсерін бағалау және Маңғыстау аймағында Каспий жағалауы аумағының биологиялық теңдігін сақтау жөнінде ұсыныс әзірлеу" тақырыбында ғылыми - зерттеу жұмыстарын жүргізу;
"Бейнеу ауданы халқының денсаулығына Арал теңізінің құрғақшылық әсерін бағалауды анықтау" тақырыбы бойынша жұмыстар жүргізу;
тұрғын халықты экологиялық ахуал мен денсаулық үшін қауіп туралы үнемі хабардар ету;
ағаш отырғызу жөнінде қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру;
заңды, жеке тұлғалардың, табиғат пайдаланушылардың экологиялық талаптарды орындауына бақылауды қатайту;
15. Кедейшілік деңгейін азайтудағы жергілікті атқарушы органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар Кедейшілікті азайтуда жергілікті атқарушы органдар мен басқа да мемлекеттік органдар рөлін күшейту жөніндегі шаралар: табиғи монополиялар субъектілері шығындары құрамын қалыптастыру кезінде ең алдымен оның, тұтынушылар үшін тарифтерінің негізділігі, ашықтығы мен әділдігі ескертілетін тәсілдерді жетілдіру; алғашқы медициналық көмек көрсетуге, базалық білім беру қызметін көрсетуге, атаулы көмекке бағытталған қаражаттардың мақсатты жұмсалуына бақылауды күшейту; бағалаудың нақты рәсімін және өлшемін пайдалана отырып, мониторинг жүйесін енгізу; табиғи ресурстарды кешенді пайдаланудың ғылыми - негізделген сызбасын қолдану; кедейшілікті азайту мәселелері бойынша жергілікті атқарушы органдар мен қоғамдық бірлестіктерден тұратын тұрақты жұмыс істейтін кеңес беру - мәслихат комиссиясын құру; ҮЕҰ тарта отырып, мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек қаражатын жұмсауға мониторинг жүйесін ұйымдастыру; Қазақстан Республикасының "Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы" 2001 жылғы 17 шілдедегі Заңына сәйкес аудан әкімдерінде құрылған учаскелік комиссия құрамына міндетті түрде ҮЕҰ өкілдерін енгізу; облыста үкіметтік емес жастар ұйымдарын қатыстыра отырып, білім сапасына зерттеу жүргізу; рыноктық экономика жағдайына кәсіподақтармен бірге еңбек құқы, рөлі жөнінде пікір алмасуын ұйымдастыру. Бұл мақсатқа ақпараттық қызмет көрсетуге мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс негізінде теледидар, радио, баспасөз бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану; әлеуметтік серіктестіктің үш жақты комиссиясы жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету;
шағын несиелендіру жүйесінде жұмыс жасайтын үкіметтік емес ұйымдардың шағын несие қызметінің оң тәжірибесін тарату.
16. Кедейшілік деңгейін азайтуда жеке сектор қызметін жетілдіру жөніндегі Аймақта кедейшілік деңгейін азайтуда жеке сектор қызметін жетілдіру үшін аймақта инвесторлар қызметінің әлеуметтік жауапкершілігінің неғұрлым нақты болуы үшін орталық, жергілікті үкімет органдары мен ірі инвесторлар аралық шарт жасақтауда қоғамдық тыңдауды өткізуге қатынасу;
ірі өнеркәсіп, көлік, байланыс және құрылыс кәсіпорындарын, кәсіпкерлерді тарта отырып, қайырымдылық іс шаралар нысанында тұрғын халықтың аз қамтылған тобына әлеуметтік көмек жүйесін дамыту;
әлеуметтік жүйенің маңызды проблемаларын шешуде, аймақ дамуының басым бағыттарын анықтауда және кедей тұрғындарға көрсетілетін көмек тиімділігін бақылауда тұрғын халықтың кедей тобына әлеуметтік сауалдама өткізуді тәжірибеге енгізу.
4 ТАРАУ. ҚАЖЕТТІ РЕСУРСТАР МЕН ОЛАРДЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУДЫҢ КӨЗДЕРІ Қаржыландыру көздері мыналар болмақ: жергілікті және республикалық бюджеттер қаражаты, кәсіпорындардың өзіндік қаражаттары, несие және қарыз қаражаттары.
5 ТАРАУ. АЙМАҚТЫҚ БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУДАН КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР Кедейлер санын қысқарту: ең төменгі күнкөріс деңгейінен табысы төмен тұрғын халық үлесін 2005 жылы 22,5%-ға дейін, кедейшілік шегінен төмен тұратын азаматтар санын 13372 адамға дейін қысқарту.
Ресми жұмыссыздар деңгейін 2,3%-ға дейін, жалпы жұмыссыздықты - 6,5%- ға дейін азайту.
Облыстық өнеркәсіп кәсіпорындарымен жалпы білім беретін және кәсіптік- техникалық мектептердің өзара ықпалдастығы тетігін енгізу сынып бітіруші оқушыларды, жұмыссыз жастарды жұмысшы мамандығына оқытып, үйрету жастардың жұмысқа кепілді орналасуын қамтамасыз етеді.
Экологиялық проблемаларды шешуге қаржыландыру көлемін арттыру аймақ тұрғындары денсаулығына тигізетін әсерінің зардаптарын қысқартады.
Тұрғын халыққа медициналық қызмет көрсетуді жақсарту және мынадай нәтижелерге қол жеткізу:
туберкулезден өлу деңгейін 100 мың адамға шаққанда 2002 жылғы 43,9-дан 2005 жылы 38,5-ке дейін қысқарту;
нәрестелердің шетінеуі деңгейін 1000 тірі туылған балаға шаққанда 2002 жылғы 20,8-ден 2005 жылы 17,4-ке азайту;
ана өлімі деңгейін 100 мың адамға шаққанда 2002 жылғы 66,4-тен 2005 жылы 58,0-ге дейін азайту.
1. Басымдылық. Аймақтағы кедейшілік жағдайының шынайы бағалануын қамтамасыз ету Әлеуметтік көмекпен қамтылмаған кедейлерді анықтау жөніндегі жұмыстарды жандандыру Облыс әкі- міне хабар- қалалар мен аудандардың әкімдері, облыстық еңбек, халы- қты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы лама
2. Басымдылық. Алдағы экономикалық өсімді қамтамасыз ету, жұмыспен қамту жолымен жұмыссыздықты азайту
1. Экономикалық өсімді қамтамасыз ету және кедейшілікті азайту "Ақтау теңіз порты" ауданында арнайы экономикалық ай- мақтық жұмыс істеу тиімділігін қамтамасыз ету Облыс әкімі- не хабарлама Ақтау қаласының әкімі, облыстық экономи- ка, өнеркәсіп және сауда басқармасы Аймаққа тікелей инвестиция тарту үшін жағдай жасау қалалар мен аудандардың әкімдері, жұмыс бе- рушілер
2. Жұмыспен қамтуды арттыру және жұмыссыздықты азайту Облыс әкіміне ха- Жұмыссыздарға еңбек құқығы мәселелері бойынша кеңес беру жөнінде қызмет көрсетуді енгізу барлама Облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту жә- не әлеуметтік қорғау басқармасы Облыс әкіміне Бос орындар жәрмеңкесін тұрақты өткізуді тәжірибе- ге енгізу хабарлама Облыста және басқа аймақтарда жұмыс күшін өзара ауыстыру мақсатымен еңбек рыногын зерделеу Облыстық еңбек,халықты жұмыспен қамту жә- не әлеуметтік қорғау басқармасы, қалалар мен аудандар әкімдері Қазақстан Республикасы Үкіметіне жұмыс орында- рын құруда жұмыс берушілерді ынталандыру жөнінде ұсыныс дайындау Қазақстан Рес- публикасыҮкі- метіне ұсыныс
3. Шағын бизнесті дамыту Жергілікті атқарушы органдар тарапынан қолдау арқылы халықтың әлеумет- тік-мүжәлсіз топтарының шағын бизнеске қол жетуін қамтамасыз ету Облыстық шағын кәсіпкерлікті қолдау басқармасы, облыстық қаржы басқармасы, қалалар мен Об- лыс әкімі- не ха- бар- қолдау басқармасы, қалалар мен Пайдаланылмай тұрған өндірістік орын-жайларды өндірістік мақсатқа пайда- лану шартымен кейіннен жеке меншігіне беру үшін шағын бизнес субъек- тілеріне жалға немесе сенімді басқаруға беру арқылы шағын кәсіпкерлікті да- мытуды жандандыру Шағын кәсіпкерлік саласына несие ресурстарын тарту және жаңа қаржылан- дыру көздерін іздестіру жөніндегі жұмыстарын жалғастыру
4. Қоғамдық жұмыстардың тиімділігін арттыру Қоғамдық жұмыстардың экономикалық тиімділігін аймақтық ерекшеліктерді есепке ала отырып ұйымдастыру және ауыл- дық жерлерде қоғамдық жұмысты жандандыру қалалар мен аудандардың әкімдері, облы- стық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы Қазақстан Қоғамдық жұмыстар мониторингін жетілдірту жөнінде ұсы- ныстар әзірлеу Республикасы- Үкіметіне ұсы- ныс
5. Кәсіптік даярлық пен қайта даярлауды жақсарту Қалалық және аудандық еңбек рыноктарының жұмысшы күшіне қа- жетті- лігіне жүйелі түрде мониторинг жүргізіп отыру стық еңбек, халықты жұмыспен қамту жә- барла- ма Конкурстық іріктеуден өткен білім беру ұйымда- рында еңбек рыногы қажеттілігіне сәйкес жұмыссыздардың білікті- лігін арттыру мен қайта даярлауды, кәсіптік даярлықты жүзеге асы- ру не әлеуметтік қорғау басқармасы, білім басқармасы Облыстық білім басқармасы, қалалар мен Бастауыш және орта кәсіптік білім беру мемлекеттік мекемелерінің материалдық-техникалық базаларын сақтау және дамыту жөнінде шаралар қабылдау Еңбек құқығын оқытуды міндеттей отырып,шаруашы- лық жүргізудің қазіргі заманғы әдістерінің неғұрлым тиімді бағдар- ламасы кіретін оқытудың жаңа нысандары мен әдістерін қалыпта- стыру Ауылдық жерлерде және шағын қалаларда тұратын жұмыссыздар- дың біліктілігін көтеру және олардың Ақтау және Жаңаөзен қала- ларындағы оқу орындарында жаңа мамандық алуы үшін жағдай туғызу
6. Шағын несиелендіруді кеңейту жөніндегі шаралар Халықтың әлеуметтік жағынан аз қамтылған то- бынан әйелдердің әсіресе, ауылдық жерлердегі, қалалар мен аудандар әкімдері, облыстық отбасы және әйелдер істері жөніндегі комиссия, Маңғыстау аймақтық шағын несиелендіру бағдарламасымен қамты- луын кеңейту аз қамтылған азаматтарды қолдау жөніндегі қоры (келісім бойынша)
Рынокта шағын несие ресурстарын берудің сұра- нысы мен ұсынысы балансына талдау жүргізу қалалар мен аудандардың әкімдері, облыстық еңбек, ха- лықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқар- масы Республика- сыҮкіметі- не ұсыныс Аз қамтылған азаматтарды қолдау жөніндегі Маңғыстау аймақтық қоры (келісім бойынша)
Шағын несиелендіру сала- сында жұмыс жасайтын үкіметтік емес ұйымдар- дың оң тәжірибесін тарату жөнінде шаралар қа- былдау 3 Басымдылық. Тұрғын халықтың базалық білімге, алғашқы медициналық көмекке қолы жетуіне жұмыстану, атаулы мемлекеттік әлеуметтік көмекті діттеу
1. Демографиялық және көші-қон факторының кедейшілікке әсерін бәсеңдету Көшіп келу квотасы бойынша келген оралмандарды қабылдау жә- не орналастыру, жайғастыру және тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі шаралардың орындалуын қамтамасыз ету Облыстық көші-қон және демография жөніндегі басқарма (келісім бойын- ша), қалалар мен аудандардың әкім- дері Облысқа арналған көшіп келу квотасын ұлғайту жөнінде Қаза- қстан Республикасының үкіметіне ұсыныстар әзірлеу жөніндегі басқарма (келісім бойынша)
сыҮкіметіне ұсыныс
Облысқа квотадан тыс келген оралман отбасыларына, жан- жақты, соның ішінде жер учаскесін алуға көмек көрсету
2. Тұрғындардың денсаулық сақтау қызметіне қолы жету мүмкіндігін Ана мен бала өлімін азайту жөнінде ша- ралар қабылдау Облыстық денсаулық сақтау басқармасы, қалалар мен аудандардың әкімдері Облыс әкіміне хабарла- Туберкулезбен, қаны аздықпен, нашақор- лықпен, маскүнемдікпен, басқа да әлеуметтік Облыстық денсаулық сақтау басқармасы, облыстық салауатты өмір салтын қалып- тастыру проблемалары орталығы, қалалар мен аудандардың әкімдері мәні бар аурулармен күрес жөніндегі ша- ралардың тиімділігін арттыру АҚТҚ/ЖҚТБ алдын алу жөнінде, әсіресе жастар арасында, түсінік жұмыстарын жүргізу Облыстық салауатты өмір салтын қалыптастыру проблемалары орта- лығы, облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы (келісі- мі бойынша), облыстық білім басқармасы Облыстық денсаулық сақтау басқармасы, қалалар мен аудандардың Фельдшерлік, фельдшерлік-акушерлік пункттер мен ауылдық дәрігерлік амбу- латория жұмыстарын жетілдіру
3. Тұрғындардың білім алу қызметіне қолы жету мүмкіндігін жақсарту Жобалық- Облыстық білім басқармасы, қа- лалар мен аудандардың әкімдері сметалық құжаттарын әзір- леуге және құрылысын са- луға тиісті бюджетке қара- Жалпы білім беретін мек- тептердің,бірінші кезек- те, ауылдық жерлерде, барлық үлгідегі интернат мекемелерінің санын ҚР Үкіметі белгілеген кепілді нор- мативтік желіге дейін жеткізу, оның ішінде:
жат бөлу
1) Маңғыстау ауданы Үштаған және Сайөтес селоларын- да мектеп құрылыстарын;
2) Жаңаөзен қаласында мектеп құрылысын;
3) Ақтау қаласы 22 ш/а мектеп құрылысын;
4) Маңғыстау ауданы Тиген ауылынан бастауыш мектеп құрылысын салу;
5) Маңғыстау ауданы Тұ- шыбек ауылынан бастауыш мектеп құрылысын салу Облыс әкіміне хабарлама Жалпыға бірдей оқу қоры- на бюджеттік қаражаттың өз уақытында және толық- тай аударылуын қамтама- сыз ету, тиімділігін арттыру және қаражаттың орындалы- сына бақылауды күшейту Оқуға келмейтін мектеп жасындағы балаларды есепке алу тетігін жетілдіру Облыстық білім басқармасы, об- лыстық ішкі істер басқармасы, қалалар мен аудандар әкімдері Қалалар мен аудандар әкім- Тиісті мектебі жоқ елді мекендерден балаларды мектепке кідіріссіз жеткізуді қамтамасыз ету дерінің шешімдері лалар мен аудандар әкімдері Облыстық білім басқарма- сы- ның бұйрығы Облыс әкіміне хабарлама Аз қамтамасыз етілген отбасыларының мемлекеттік жал- пы білім беретін мектептердегі оқушыларына оқу қоры қаражаты есебінен тегін ыстық тамақ ұйымдастыры- луын қамтамасыз ету Аз қамтамасыз етілген отбасыларының балаларына жа- зғы демалыс ұйымдастыру Облыс әкімиятының, қала- лар мен аудандар әкімият- тарының қаулылары дерінің қаулылары лыстық ауыл шаруашылығы басқармасы, қалалар мен аудан- дар әкімдері Ауыл шаруашылығы өндірісі үшін білікті жұмысшы, ма- мандар даярлау жөніндегі кәсіптік мектептер мен колле- дждер желісін қалпына келтіру шараларын алу:
1) Түпқараған ауданында политехникалық колледж фили- алын ашу;
2) Маңғыстау ауданының N 5 кәсіптік мектебінде ауыл шаруашылығының бағ- дарлы мамандықтарын ашу Білім берудің арнайы ұйымдары желілерін дамыту және нығайту жұмыстарын жүзеге асыру, мүмкіндіктері шекте- улі балаларды оқыту және тәрбиелеу бойынша жағдай жа- сау Алыс аудандардың ауылдық жерлерінің бастауыш және орта кәсіптік оқу орындарын- дағы оқушыларын жатақханаларға орналас- тыру мәселесін шешу
4. Халықтың әлеуметтік-мүжәлсіз тобында кедейшілікті азайту жөніндегі Ақтау қаласының әкімі, Ақтау қаласында 50 орынды қосымша құрылыс салу есебі- нен жалпы үлгідегі қарттар мен мүгедектерге арналған ин- тернат үйін кеңейту Атқары- лған жұ- мыстар ак- облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту жә- тісі Әлеуметтік көмек бағдарламасын әкімшілік басқарудың тиімділігін арттыру міне ха- Нақты тұрғылықты орны жоқ тұлғаларға арналған әлеумет- тік бейімделу орталығы қызметін жетілдіру 4 Басымдылық. Тұрғын халықты инфрақұрылым қызметімен қамтамасыз етуді жақсарту
1. Тұрғындарды тұрғын үймен және коммуналдық қызметпен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Ауылдық елді мекендерге газ жүргізу жөнін- де шаралар қабылдау, оның ішінде:
Аймақтық даму жоспарына енгізу және жергілікті бюд- жеттен қаражат қарастыру қалалар мен аудандар әкімдері, облыстық экономика, өнеркәсіп және сауда басқарма- сы, МаңғыстауқұрылысинвестМКК (келісімі бойынша)
1)Бірлік және Қызыл-Төбе елді мекендерін, Баянды ауылын, ұзындығы 10 км;
2) Маңғыстау ауданының бірқатар ауылда- рын (148,5 км)
3) Түпқараған ауданының Тельман ауылын (5 км)
Қазақстан РеспубликасыҮкі- Тұрғын халықтың тұрғын үй жағдайын жақ- сарту үшін ұзақ мерзімді несиелендіру жүй- есін жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлеу қалалар мен аудандар әкімдері,облыстық сы сәулет, құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық және жол шаруашылығы Департаменті Тұрғын халықтың әлеумет- тік-мәжәлсіз топтарына арналған арзан тұрғын үй құрылысын салу жөніндегі Москва қаласы үкіметінің тәжірибесін зерде- леу тік-қорғалмаған тобына арналған муниципал- дық тұрғын үй құрылысын салу тәжірибесін жалғастыру
2. Тұрғын халықты сумен, оның ішінде таза ауыз суымен қамтамасыз етуді Ақтау қаласында "Маңғыстаумұнайгаз" ААҚ өз қаражатымен құрылысын салып жатқан ауыз су өндіру зауытын іске қосуға жәрдемдесу облыстық экономика, өнеркәсіп және сауда Жергілік- ті бюд- жеттік ко- Қашықта жатқан елді мекендерді табиғи су қоймалары мен су көздерінен сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету үшін магистралды топтың су құбырлары мен сумен жабдықтау объектілерін қайта жаңарту және құрылысын салуды басым қаржылан- дыруды қамтамасыз ету қалалар мен аудандар әкімдері,облыстық эко- номика, өнеркәсіп және сауда басқармасы миссия шешімі
3. Тұрғын халықты жолдармен, көлікпен және байланыс қызметімен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Қалалар мен Ауылдық елді мекендермен байланысты қамтамасыз ететін автожолдарды жөндеу және құрылысын салу жөнінде шаралар алу аудандар әкімдерінің қаулылары Ауылдық емдеу-сауықтыру ұйымдарында (ФАП, АДА, АУА) телефон байла- нысын жақсарту 200 және одан да көп адамы бар елді мекен тұрғындарына телекоммуника- ция қызметінің ұсынылуын қамтамасыз ету әкімдері, "Қазақтелеком"»
ЖАҚ МОТД (келісім бой- ынша)
Шалғайдағы ауылдық және шағын елді мекен тұрғындарына сапалы пошта байланысы қызметінің шағын жиынтығының ұсынылуын қамтамасыз ету әкімдері, "Қазпошта"»АҚ Елді мекендердің тіршілігін қамтамасыз ететін объектілерді қолдауға, жер- гілікті маңызды автожолдарды жаңғыртуға,инфрақұрылым-ның дамуының әлеуметтік маңызды жобаларын іске асыруға басым жергілікті инвестициялық жобаларды анықтау 5 Басымдылық. Аймақтық деңгейде кедейшілікті және қолайсыз экологиялық факторлардың кедейшілікке әсер етуін азайту
1. Аймақтық деңгейде кедейшілікті азайту жөніндегі шаралар Жаңа жұмыс орындарын құру және тұрғын халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету мақсатымен қайта өңдеу өндірісін да- мыту жөнінде шаралар қабылдау Аймақ экономикасына отандық және шетел инвестициясын тарту жөнінде шаралар әзірлеу қалалар мен аудандар әкімдері, об- лыстық экономика, өнеркәсіп жә- не сауда басқармасы
2. Шағын қалаларда кедейшілікті азайту Түпқараған ауданының әкімі Түпқараған ауданы Форт-Шевченко қаласының әле- уметтік-экономикалық даму бағдарламасын іске асыру Жаңаөзен қаласының әкімі, Түпқараған ауданы- ның әкімі Форт-Шевченко және Жаңаөзен қалаларын дамыту үшін тікелей инвестиция тарту жөніндегі шараларды іс- ке асыру Форт-Шевченко және Жаңа- өзен шағын қалаларында үкіметтік емес ұйымдарды бизнес-орталық пен бизнес-инкубатор құруға тарту ның әкімі, облыстық шағын кәсіпкерлікті қолдау Шағын қалаларға жоғары білікті кадрларды тарту бой- ынша шаралар қабылдау ның әкімі, облыстық білім басқармасы Форт-Шевченко қаласында жастар үшін даярлық және қайта даярлау Орталығын ашу мәселесін пысықтау Жаңаөзен қаласының әкімі, облыстық көші-қон жә- не демография жөніндегі басқарма (келісім бойын- ша)
Жаңаөзен қаласына квота- дан тыс келген оралман- дарды орналастыру және әлеуметтік қолдау көрсету мә- селесін шешу
3. Ауылдық жерлерде кедейшілікті азайту қалалар мен аудандар әкімдері, облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы Қолда бар шикізат пен табиғи материалдарын пайда- лана отырып, дәстүрлі қолөнер мен майдагерлік кәсіпшілікті дамыту үшін жағдай жасау Облыстық білім басқармасы- ның бұйрығы Облыстық білім басқармасы, облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы, қалалар мен аудан- Еңбек рыноктарының та- лаптарын есепке ала оты- рып кәсіптік мектептерде (лицейлерде) ауылдық өндіріс мамандарын дай- ындау сапасын арттыру жөнінде іс-шараларды әзір- "Маңғыстауагросервис" МКК (келісімі бойын- ша), Ауыл шаруашылығы өндірушілерін "Маңғыстауа- гросервис" МКК арқылы несиелендіру тәжірибесін облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы
4. Экологиялық факторлардың халықтың кедейленуіне қолайсыз әсерін азайту жөніндегі шаралар Тұрғындар арасында табиғи ресурстарға, оның ішінде жануарлар мен өсімдік әлеміне, ұқыпты қарау жөнінде түсінік жұмыстарын жетілді- Облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасы (келісім бойынша), облы- стық табиғатты пайдалану басқарма- сы, қалалар мен аудандар әкімдері мыстар стық табиғатты пайдалану басқармасы Маңғыстау өңірі Каспиймаңы аймағының қоршаған табиғи ортаға мұнайгаз саласының әсерін бағалау және биологиялық теңдікті сақтау жөнінде ұсыныс әзірлеу" тақырыбына ғылыми-зерттеу жұ- мыстарын жүргізу актісі Қаза- Экологиялық талаптарды орындамаған табиғатты пайдаланушылар үшін қоршаған ортаны қорғау сапасындағы заңнамаларын қатайту жөнінде ұсыныс дайындау қстан Рес- публика- сыҮкі- метіне Бейнеу ауданы тұрғындары- ның денсаулығына құрғап бара жатқан Арал теңізінің әсерін бағала- уды анықтау» тақырыбы бойынша жұмыстар жүргізу Жоба жә- не атқа- рылған "Қошқар-Ата" қалдықтар қоймасы аумағында жаңғырту және жерін қайта қалпына келтіру" жобасын әзірлеу және іске асыру, "Қошқар- Ата" қалдықтар қоймасының радиоактивті және улы қалдықтарының ауаға ұшуына тұрақты мониторинг жүргізу жұ- 6 Басымдылық. Қоғам институттарының халықтың кедейшілік деңгейін азайтудағы қызметін жақсарту жөніндегі шаралары
1. Кедейшілік деңгейін азайтуда мемлекеттік органдар қызметін жетілдіру Облыстық қаржы басқармасы, қалалар мен Алғашқы медициналық- санитарлық көмек, базалық білім беру қызметін, атаулы көмек көрсетуге бағытталған бюджет қаражатының мақсатты шығыста- луына бақылауды күшейту әкі- міне ха- Табиғи ресурстарды кешенді пайдаланудың ғылыми-негізделген сызбасын қолдану облыстық табиғатты пайдалану басқармасы, Облыста қоғамдық бірлестіктерді тарта отырып, кедейшілікті азайту мәселелері бойынша тұрақты жұмыс істейтін консультатив- тік- кеңесші комиссия құру және қызметін қамтамасыз ету Облыс әкімияты, облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы, облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы (келісім бойынша)
мия- ты- ның қа- улы- қалалар мен аудандардың әкімдері, облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әле- уметтік қорғау басқармасы Тұрғын халықтың әлеуметтік-мүжәлсіз топтарын мемлекет, ҮЕҰ мен жеке құрылымдар тарапынан әлеуметтік қолдаудың әрекетте- гі нысандары туралы ақпаратты тарату бойынша белсенді ақпарат- тың насихат жұмыстарын жүргізу
2. Кедейшілікті азайтуда үкіметтік емес ұйымдар мен кәсіподақтардың қатынасуы жөніндегі шаралар облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы, облыстық ақпарат және қоғамдық Үкіметтік емес ұйымдар көмегімен (ҮЕҰ) мем- лекет тік атаулы әлеуметтік көмекке қаражат жұмса- уда мониторинг жүйесін ұйымдастыру Облыс әкімияты, облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту Аймақта жергілікті атқа- рушы органдар, жұмыс берушілер мен жұмыс- шылар бірлестіктері өкілдері- нің қатынасуымен еңбек қатынастарын дамыту проблемалары бойынша "Дөңгелек үстел" өткі- зу- ді тәжірибеге енгізу тік-мүжәлсіз топтарын қолдауға бюджеттік қа- жеттілікті қалыптасты- руға ҮЕҰ,кәсіподақтардың қатынасуын қамтамасыз ету Жалғызілікті егде адамдарды күтуге үкіметтік емес және басқа да ұйымдарды тарту жөніндегі жұмыстарды жандандыру
3. Кедейшілікті азайтуда жеке сектордың қатынасуы жөніндегі шаралар облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы, қалалар мен аудандардың әкімдері Өнеркәсіптік, көліктің, байланыстың және құрылыс- тың ірі кәсіпорындарын, кәсіпкерлерді тарта отырып, қайырымдылық іс-шара- лар үлгісінде тұр- ғын халықтың аз қамтылған тобына әлеуметтік көмек жүйесін да- мыту Облыстық шағын кәсіпкерлікті қолдау басқармасы, облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы, қала- лар мен аудандардың әкімдері тік-мүжәлсіз тобын шағын несиеленді- ру үшін ірі компаниялар қаражатын тартуға жәрдемдесу
4. Шешім қабылдау процесіне кедей тұрғындарды тарту жөніндегі шаралар Әлеуметтік саланың маңызды проблемаларын шешуде тұрғын халы- қтың әлеуметтік-мүжәлсіз топ өкілдерімен кеңес өткізуді тәжірибеге ен- гізу облыстық еңбек, халықты жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқар- масы, қалалар мен аудандардың әкім- Аймақ дамуының басым бағыттарын анықтауда, сондай-ақ мониторинг ұйымдастыруда және көрсетілетін көмек тиімділігін бақылауда тұрғын халықтың әлеуметтік-мүжәлсіз топтарының пікірін ескеру Кестенің жалғасы Іске асырылу мерзімі Болжанған шығындар қаржыландыру көздері (орындау)
қаржыландыруды талап етпейді IV тоқсан, жыл сайын қаржыландыруды қажет етпейді Үнемі I тоқсан, 2004-2005жж.
2003ж.
IV тоқсан тиісті бюджеттік бағдарлама шегінде Жергілікті бюджет қаралған қаражат шегінде Жергілікті бюджет, демеушілік қаражаттар 2004ж.
IІ тоқсан,
IІІ тоқсан,
Республикалық бюджет
1) 2005 ж.
1) 507,2 млн.теңге
1. республикалық бюджет
2) 2003 ж.
2) 320 млн.теңге
2. жергілікті бюджет
3) 2004 ж.
3) 380 млн.теңге
3. тікелей инвестиция
4) 2004 ж.
4) 141,5 млн.теңге
4. жергілікті бюджет
5) 2005 ж.
5) 141,5 млн.теңге
5. республикалық бюджет тиісті жылға арналған жергілікті бюджеттікке сәйкес I-ІІ тоқсан, демеушілік қаражат
1.2003ж.ІІ тоқсан
2.2003-2004жж. ІІІ тоқ- ІІІ тоқсан, 42,1 млн.теңге 2003-2005жж.
Республикалық және жергілікті бюджеттер Кәсіпорындардың өз қаражаты I тоқсан қаралған қаражат және демеушілік шегінде IV тоқсаны 2003-2004жж.
Жергілікті бюджет, демеушілік қаражат, бюджеттен тыс бюджеттікке сәйкес бюджеттен тыс қара- қаражаттар жат шегінде 2004 жылдың I тоқсаны, ІІІ тоқсан Республикалық және жергілікті бюджеттер, кәсіпорын- дар қаражаты ІІІ тоқсаны Жергілікті бюджет, бюджеттен тыс қаражат Республикалық және жергілікті бюджеттер ІІІ тоқсаны, Пайдаланылған қысқартылған сөздер тізімі:
МКК
- мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын ААҚ
- ашық акционерлік қоғам ФАП
- фельдшерлік-акушерлік пункт ОДА
- отбасылық дәрігерлік амбулатория АУА
- ауылдық учаскелік аурухана "Қазақтелеком" ЖАҚ МОТД
- "Қазақтелеком" жабық акционерлік қоғамы Маңғыстау облыстық телекоммуникация дирекциясы АҚ
- акционерлік қоғам
ҮЕҰ
- үкіметтік емес ұйымдар АҚТҚ/ЖҚТБ
- адамның қорғаныш тапшылығын қоздырушы/жұқтырылған қорғаныш тапшылығының белгісі Қосымша 1 Маңғыстау облысының кедейшілікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған Аймақтық бағдарламасының көрсеткіштер болжамы

На русском языке:
Маңғыстау облысының мәслихаты Решение маслихата Маслихат Мангистауской области Мангистауской области от 20 декабря 2002 года № 23/241.
Зарегистрировано Управлением юстиции Мангистауской области 21 января 2002 года № 1308 О региональной программе по снижению бедности в Мангистауской области на 2002-2005 годы В соответствии с подпунктом 1) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении в Республике Казахстан"
областной маслихат решил:
1. Утвердить Региональную программу по снижению бедности в Мангистауской области на 2002-2005 годы.
2. Настоящее решение вступает в силу со дня опубликования.
Председатель сессии
Секретарь
К.Демегенов областного маслихата Б.Чельпеков Приложение к решению областного маслихата от 20 декабря 2002 года N 23/241 Региональная программа по снижению бедности в Мангистауской области на 2003-2005 годы Введение
Глава 1. АНАЛИЗ СОВРЕМЕННОГО СОСТОЯНИЯ бедности В ОБЛАСТИ
1. Уровень развития экономики и бедность
1) Экономический рост и бедность
2) Занятость и безработица
3) Развитие малого бизнеса
4) Общественные работы
5) Профессиональная подготовка и переподготовка
6) Микрофинансирование
2. Социальная сфера
1) Демография и миграция
2) Обеспеченность населения услугами здравоохранения
3) Доступность образования
4) Система социальной защиты социально-уязвимых слоев населения
3. Инфраструктурный аспект бедности
1) Обеспеченность населения жильем и коммунальными услугами
2) Водообеспеченность населения, в т.ч. чистой питьевой водой
3) Обеспеченность населения дорогами, транспортом, услугами связи
4. Региональные и экологические аспекты бедности
1) Региональные особенности бедности
2) Бедность населения в малых городах, в т.ч. с депрессивной экономикой
3) Бедность населения в сельской местности, в т.ч. с депрессивной экономикой
4) Экологический аспект бедности населения
5. Совместная деятельность местных исполнительных органов и неправительственных организаций по снижению уровня бедности
6. Роль частного сектора в снижении уровня бедности населения
Глава 2. ЦЕЛЬ, ЗАДАЧИ, ПРИНЦИПЫ И ПРИОРИТЕТЫ РЕГИОНАЛЬНОЙ ПРОГРАММЫ
7. Цель и задачи
8. Принципы и приоритеты снижения бедности
9. Индикаторы реализации региональной программы
Глава 3. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ И МЕХАНИЗМЫ СНИЖЕНИЯ БЕДНОСТИ В ОБЛАСТИ
10. Меры по сокращению бедности в целевых группах
11. Развитие экономики и снижение бедности
2) Повышение занятости и снижение безработицы
6) Меры по расширению микрофинансирования
12. Развитие социальной сферы
1) Меры по смягчению влияния демографических и миграционных факторов на бедность населения
2) Меры по улучшению доступа населения к услугам здравоохранения
3) Улучшение доступа населения к услугам образования
4) Совершенствование системы социальной защиты социально-уязвимых слоев населения
13. Меры по улучшению обеспечения населения услугами инфраструктуры
1) Меры по улучшению обеспечения населения жильем и коммунальными услугами
2) Меры по улучшению водообеспечения населения, в т. ч. чистой питьевой водой
3) Меры по улучшению обеспечения населения дорогами, транспортом, услугами связи
14. Меры по снижению влияния региональных и экологических факторов на бедность населения
1) Меры по снижению бедности на региональном уровне
2) Меры по снижению бедности в малых городах, в том числе с депрессивной экономикой
3) Меры по снижению бедности в сельской местности, в том числе с
4) Меры по снижению воздействия экологических факторов на бедность населения
15. Меры по совершенствованию деятельности местных исполнительных органов и неправительственных организаций по снижению уровня бедности
16. Меры по совершенствованию деятельности частного сектора в снижении уровня бедности
Глава 4. Необходимые ресурсы и источники их финансирования
Глава 5. Ожидаемые результаты от реализации Региональной программы
Глава 6. План мероприятий по реализации Региональной программы по снижению бедности в Мангистауской области на 2003-2005 годы Настоящая региональная программа разработана в соответствии с Протоколом заседания Межведомственной комиссии по вопросам снижения бедности (МВК) под председательством Заместителя Премьер-Министра Республики Казахстан Павлова А.С. от 6 марта 2002 года N И-295.
Необходимость разработки региональной программы обусловлена сохраняющимся достаточно высоким уровнем бедности в регионе. Несмотря на стабильные положительные темпы развития экономики в целом, доля населения имеющего доходы ниже величины прожиточного минимума сокращается незначительными темпами, количество граждан, проживающих ниже черты бедности растет, что обусловлено высоким уровнем прожиточного минимума.
Бедность это социально-экономическое явление, при котором определенные категории населения испытывают трудности с удовлетворением первоочередных физиологических потребностей и лишены возможности полноценно участвовать в жизни общества.
В регионе присутствуют в основном те же экономические и социальные условия, вызывающие рост бедности, которые характерны и для республики в целом:
дисбаланс спроса и предложения рабочей силы на рынке труда;
низкий размер оплаты труда в бюджетной сфере, пенсий и пособий;
неформальная занятость;
иждивенческие настроения населения, его низкая информированность о возможностях трудоустройства;
деградация физической инфраструктуры, влекущая за собой социальное отчуждение бедного населения, живущего в отдаленных районах;
сокращение доступности бесплатной медицинской помощи;
недостаточная адресность предоставления социальной помощи малообеспеченным гражданам.
Уровень бедности измеряется посредством прямых и косвенных индикаторов. Прямые индикаторы это индикаторы по доходам: прожиточный минимум и черта бедности; косвенные по доступности населения к гарантированным Конституцией Республикой Казахстан услугам: минимальный уровень доступности базовых социальных благ и услуг.
На сегодня в области разработан и действует ряд региональных программ, так или иначе способствующих снижению уровня бедности в регионе, среди них программа развития и поддержки предпринимательства на 2001-2002 годы, программа по социально-экономическому развитию села, программа реабилитации инвалидов на 2002 2005 годы, программы развития системы образования и здравоохранения. Основная действующая программа, непосредственно направленная на преодоление бедности это программа по борьбе с бедностью и безработицей на 2000-2002 годы.
В отличие от вышеуказанной действующей программы, в которой меры были направлены в основном на осуществление политики занятости и оказание адресной социальной поддержки бедных, настоящая программа учитывает комплекс сопутствующих факторов, оказывающих влияние на уровень бедности населения экология, состояние систем здравоохранения и образования, обеспеченность населения жильем и коммунальными услугами, питьевой водой, дорогами, транспортом и услугами связи.
ГЛАВА 1. Анализ современного состояния Бедности в области Прожиточный минимум, который является основой для определения уровня бедности и рассчитывается на основе минимальной потребительской корзины, включает 70% продовольственных и 30% непродовольственных товаров и услуг.
Фактическое соотношение потребительских расходов на продовольственные и непродовольственные товары в области в 2000 году составило 63/37, в 4 квартале 2001 года - 61,8/ 38,2.
В регионе величина среднедушевого прожиточного минимума увеличилась с 5174 тенге в 2000 году до 6046 тенге в 2001 году, что объясняется ростом инфляции на основные продукты питания и платные услуги. По состоянию на
01.09.2002г. эта величина сложилась на уровне 6561 тенге и является одной из самых высоких по республике, в среднем на 35% выше среднереспубликанского показателя.
Черта бедности, установленная нормативным правовым актом, в 2001 году составляла 38% от прожиточного минимума, в 2002 году повышена до 40%. Рост процентной доли характеризует, прежде всего, экономические возможности государства в оказании адресной социальной помощи. Объемы оказываемой помощи растут, однако недостаточными темпами.
С увеличением величины прожиточного минимума соответственно увеличился размер черты бедности с 1966 тенге в 2000 году до 2297 тенге в 2001 году, в первом полугодии 2002 года этот показатель составил 2508 тенге.
В области ниже черты бедности проживает порядка пяти тысяч семей, по отношению к которым все действия, принимаемые местными исполнительными органами, должны быть приоритетными.
В целевые группы бедных входят:
неучащаяся и неработающая молодежь (группы риска);
дети и многодетные семьи;
длительно безработные;
одинокие пожилые люди;
инвалиды;
маргинальные группы бездомные, освобожденные из учреждений пенитенциарной системы, беженцы.
Неучащаяся и неработающая молодежь попадает в особую группу риска. По данным переписи 1999 года 15,8% восемнадцатилетних не имеют среднего образования вопреки тому, что по Конституции оно гарантировано. Молодежь (15-19 лет) составляет самую большую долю экономически неактивного населения (в 2001 году 51,5%), а также немалую долю безработного населения (27,6%). В связи с этим, молодежь попадает в группу риска по наркомании, преступности, проституции.
Отсутствует механизм оценки количества людей, относимых к маргинальным группам, они требуют пристального внимания, так как могут оказывать негативное воздействие на другие группы населения. Процесс маргинализации населения имеет тенденцию к росту. Принимаемые меры в области социальной защиты, в том числе по трудовой и социальной реабилитации лиц, относящихся к маргинальным слоям общества, сегодня являются недостаточными. В настоящее время в области фактически действует только один Центр социальной адаптации лиц, без определенного места жительства. С момента открытия Центра социальную адаптацию прошло около 66 человек.
Основным отрицательным следствием бедности является преступность, которая широко распространилась среди низкодоходных групп населения, так как они вынуждены получать доход незаконным путем. Число зарегистрированных преступлений в 2000 году возросло на 6,3% по сравнению с 1999 годом, в том числе краж имущества на 19,5%.
Другим негативным следствием бедности является рост алкогольной и наркозависимости. В настоящее время на учете в органах внутренних дел состоят 2688 алкоголь-зависимых людей. В 2000 году на почве алкоголизма совершено 287 преступлений, в 2001 году 162. Удельный вес таких преступлений составил 9,3% от общего числа зарегистрированных преступлений, что свидетельствует о высоком уровне криминализации упомянутой категории населения.
Риск бедности среди инвалидов также наиболее высок из-за ограниченных возможностей этих людей. За 2001 год признано инвалидами 4270 (127,5% к 2000г.), в том числе детей 653 человека. Из них первично признано инвалидами 1156 человек, в том числе детей 166.
Устойчивые темпы развития экономики региона, которые сложились в последние годы, в немалой степени способствуют снижению уровня бедности населения области. В структуре валового регионального продукта порядка 65% занимает промышленность, в которой индекс физического объема продукции составил в 2000 году - 107,5%, в 2001 году - 116,3%, по итогам первого полугодия 2002 года 117,0%. Увеличение объемов производства промышленной продукции повлекло за собой рост объемов услуг в транспорте, строительстве, торговле и прочих сферах экономической деятельности, что в свою очередь способствовало созданию дополнительных рабочих мест, росту заработной платы, увеличению реальных доходов населения.
Темп роста ВРП за 2001 год по сравнению с 2000 годом составил 23,2%, сложился рост реальных доходов населения в 20,6%. Создано новых рабочих мест на 2,3 % больше, чем в 2000 году, в том числе по общественным работам - на 41,1%. Постоянных рабочих мест создано: в 2000г. 6923, в 2001 году 5733.
Среднемесячная заработная плата возросла с 28967 тенге на конец 2000 года до 37038 тенге к концу 2001 года (127,8%).
В 1996-1999 годах количество самостоятельно занятого населения увеличилось на 33,8% (с 33,1 тыс.чел. до 44,3 тыс.чел.). В 2000 году количество занятых в экономике по найму возросло на 9,3% по сравнению с 1999 годом (92,8 тыс.чел.), в 2001 году на 7,3% (99,6 тыс.чел.). Наблюдался рост количества занятых в малом бизнесе. За последние два года несколько увеличилось количество занятых в промышленности, в строительстве, в коммунальной сфере.
Растут объемы поступления в местный бюджет (если доходы местного бюджета в 2000 году составляли 14,0% от ВРП, то в 2001 году уже 15,6% от ВРП).
Однако, несмотря на рост среднедушевого располагаемого денежного дохода населения с 4165 тенге в январе 2000г. до 5285 тенге в декабре 2001г. (или на 26,9%), величина прожиточного минимума по-прежнему превышает размер среднедушевого дохода населения. Так, в первом квартале 2001 года соотношение среднедушевого располагаемого денежного дохода с величиной прожиточного минимума составило 85,1%, в четвертом квартале - 84,5%.
Доля населения, имеющая доходы ниже величины прожиточного минимума, в 2001 году составила 46,2%, в том числе в городской местности 34,6%, в сельской местности 95,5%. Доля населения, имеющая доходы ниже стоимости продовольственной корзины составила 25,6%.
Соотношение доходов 10% наиболее и 10% наименее обеспеченных групп населения в 2001 году составило 13,4 раз (пороговый показатель 8), что является одним из наиболее высоких показателей по республике.
Во 2 квартале 2002 года, несмотря на уменьшение, данные показатели остаются достаточно высокими: доля населения, проживающая ниже прожиточного минимума - 42,9%, в том числе в городской местности 33,2%, в сельской местности 86,0%.
Высокий уровень таких показателей, как доля населения с доходами ниже прожиточного минимума и доля населения с доходами ниже продовольственной корзины свидетельствует, что устойчивого улучшения уровня жизни не наблюдается.
В период с 1996 по 1999 год число занятых по найму на крупных и средних предприятиях уменьшилось почти на 25,3%. Это частично компенсировалось резким ростом занятости в малом бизнесе (в 5,3 раза) и ростом самозанятости (на 33%). Увеличение самостоятельно занятого населения с одной стороны свидетельствует об экономическом росте, а с другой стороны о стратегии выживания населения. Уровень общей безработицы в этот период снизился незначительно (с 13,7% до 13,2%), число экономически неактивного населения уменьшилось на 26%.
В 2001 году уровень общей безработицы снизился до 10,5%. По статистическим данным преобладающую часть безработных составляют люди в возрасте от 30 до 44 лет. Молодежь в возрасте от 16 до 29 лет составила 27,6% из общего числа зарегистрированных на конец 2001 года безработных, женщины 62,5%. Во втором квартале 2002 года из числа зарегистрированных безработных лица в возрасте 30-44 лет составили 49,7%, молодежь от 16 до 29 лет 35,2%.
Уровень зарегистрированной безработицы от экономически активного населения снизился с 5,4% в 2000 году до 3,8% в 2001 году. На 1.11.2002г. он составил 3,7% и варьирует от 2,8% в г.Актау и до 6,0% в Тупкараганском районе.
Растет число длительно безработных, в четвертом квартале 2001 года в поисках работы свыше 1 года находился каждый второй от числа зарегистрированных безработных или 1,4% от экономически активного населения. В последние годы возросли квалификационные требования при трудоустройстве, особенно в иностранных компаниях, что снижает возможности быть нанятыми для молодых людей, без опыта работы и нужной квалификации.
Длительная безработица связана с несоответствием определенной части рабочей силы потребностям рынка труда по возрастным, квалификационным, психологическим параметрам, а также с сокращением количества рабочих мест на действующих предприятиях, отсутствием возможностей самозанятости, ведения подсобного хозяйства или малого бизнеса при недостатке стартового капитала и необходимых навыков.
Невостребованным остается потенциал безработных со средним и средним специальным образованием по отдельным специальностям. Из числа зарегистрированных безработных более половины (51,5%) имеют среднее общее образование, каждый четвертый среднее профессиональное и всего 3% высшее образование.
На рынок труда влияет также нелегальная трудовая миграция, в частности из стран СНГ. Многие предприниматели охотно нанимают нелегальных трудовых мигрантов из-за дешевизны малоквалифицированной иностранной рабочей силы.
Это негативно влияет на занятость местного населения и приводит к росту неформального сектора и незаконного найма. Степень трудоустройства репатриантов (оралманов), представляющих собой, как правило, неквалифицированную рабочую силу, невелика, и составила в 2001 году лишь 6,8%.
В условиях дефицита рабочих мест особенно обостряется проблема занятости инвалидов, имеющих наиболее низкий статус на рынке труда.
Одной из причин бедности является низкий уровень заработной платы в отдельных отраслях экономики, большое количество низкодоходных рабочих мест, неполная занятость.
Среднемесячная номинальная заработная плата работников, занятых во всех видах экономической деятельности в 2001 году в среднем составила 34458 тенге (125,6% к 2000г.), что в 2 раза выше среднереспубликанского уровня.
Максимальный уровень заработной платы зафиксирован на предприятиях горнодобывающей промышленности - 65810 тенге, а минимальный в рыболовстве и рыбоводстве 6429 тенге, разрыв между ними составил 10,2 раза. Размер оплаты труда значительной части работающих остается невысоким: в государственном управлении 17049 тенге (49,5% от среднего уровня оплаты труда по региону), в образовании 11397 тенге (33,1%), здравоохранении 10183 тенге (29,6%), в сельском хозяйстве 8767 тенге (25,4%).
Различия в занятости мужчин и женщин, в разрыве их оплаты труда, в конкурентоспособности на рынке труда влияют на бедность женщин. Женщины, в основном, сконцентрированы в отраслях с низкой оплатой труда (здравоохранении, образовании, сфере социальных услуг, культуре). В 1999 году средняя заработная плата женщин составляла 59,8% от зарплаты мужчин, в 2000 году 48,9%. Эта тенденция сохраняется и в традиционно "женских" отраслях, так как и внутри сектора мужчины занимают должности с более высокой оплатой.
Наиболее остро стоит проблема занятости женщин в сельской местности и в малых городах. Пятая часть безработных женщин проживает в сельской местности. Доля зарегистрированных безработных в числе экономически активного населения в 2000 году среди мужчин составляла 5,7%, среди женщин 6,7%.
Одним из действенных мер, принимаемых в целях преодоления бедности, сокращения уровня безработицы является создание соответствующих условий для развития малого бизнеса. В рамках региональной программы развития и поддержки предпринимательства на 2001 2002 годы в области регулярно проводятся мероприятия по обучению неработающих граждан основам предпринимательской деятельности. В 2001 году проведено 8 курсов современного обучения 142 предпринимателей по проекту корпорации "Прагма"
/ЮСАИД. По программе "Основы бизнеса для предпринимателей" по гранту Фонда Евразия обучено 77 человек. Созданы и функционируют ГКП "Жанаозенский Бизнес-инкубатор", ГКП "Центр развития малого предпринимательства.
В целом по области число субъектов малого и среднего бизнеса неуклонно растет и составило в 2000 году 7413 единиц, в 2001 году 7930 (107% к 2000г.), по состоянию на 1.10.02г. 13335 (171% к январю-сентябрю 2001г.). Численность занятых в сфере малого предпринимательства составила 26724 человека в 2001 году, за 9 месяцев 2002 года она возросла до 31311человек (119,3% к соответствующему периоду 2001г.).
Предприятиями малого бизнеса за 2001 год произведено продукции и оказано услуг на 72,5% больше, чем за 2000 год (14814,6 млн.тенге против 8590 млн.тенге), за январь-сентябрь 2002г. 13140,3 млн.тенге (121,5% к 2001г.)
В то же время, на сегодняшний день бедные слои населения имеют низкий уровень участия в малом бизнесе по причине отсутствия необходимых средств для организации собственного дела, недостатка квалификации и образования, слабой диверсифицированности промышленности из-за отсутствия сырьевой базы для развития обрабатывающих и перерабатывающих секторов, в которых могли бы участвовать субъекты малого бизнеса.
За последние два года увеличился объем и расширились виды оплачиваемых общественных работ, что позволило охватить большее число безработных. Появились такие виды общественных работ, как проведение мелиоративных работ, восстановление историко-архитектурных памятников, помощь в организации культурных мероприятий.
Число зарегистрированных безработных по состоянию на 1 ноября 2002 года составило 5504 человека, из них в общественных работах за январь-октябрь текущего года приняло участие 4400 чел или 80%. За период 1997-2001 годы численность безработных, занятых на общественных работах, возросла на 5,1 тыс.
человек или в 15 раз. Это связано с отменой пособия по безработице, что при дефиците вакансий делает общественные работы для большинства безработных единственной возможностью получения дохода. Кроме того, повысился размер оплаты труда лиц, участвующих в общественных работах.
Наибольшее число безработных принимают участие в таких видах работ как: озеленение и благоустройство населенных пунктов, уборка территорий. В 2001 году в них приняли участие более 63% от общего количества безработных, участвующих в общественных работах. Однако уровень оплаты общественных работ остается низким и не обеспечивает реального прожиточного минимума.
В 2000 году на профессиональное обучение и переподготовку были направлены 114 безработных и 10 человек из них были трудоустроены на постоянную работу; в 2001 году 351 безработный и 110 человек соответственно.
Появились новые формы и методы обучения безработных, в частности основам бизнеса.
Однако система профессиональной подготовки и переподготовки безработных в области не получает должного развития. Удельный вес безработных, прошедших курсы профобучения и подготовки, к их общему числу составляет всего порядка 2,2%. Отсутствуют заявки на обучение со стороны работодателей и соответственно нет возможности трудоустроить каждого обученного. Профессиональное обучение направлено в основном на самозанятость с целью поднятия шансов в поиске работы.
Органам занятости не удается своевременно реагировать на потребности рынка труда, слабо налажено сотрудничество с предприятиями по использованию их базы в переподготовке кадров.
Микрофинансирование малообеспеченных трудоспособных граждан путем выдачи грантов или микрокредитов позволяет обеспечить последним самозанятость и улучшить их материальное положение.
Программа микрокредитования наименее обеспеченных граждан Республики Казахстан на 19982000 годы, утвержденная постановлением Правительства Республики Казахстан от 12 февраля 1998 года N 103, предусматривала выдачу микрокредитов в размере 400 долларов США (в эквиваленте) малообеспеченным гражданам на создание бизнеса. Однако, программа микрокредитования вследствие отсутствия четко разработанных механизмов возвратности заемных средств и стабильных источников финансирования не получила должного развития.
В 1998 году и первом полугодии 1999 проект по линии НПО "Микрокредит"
не реализовался. Согласно решения акима области от 10.09.99г. N 224 "О микррокредитовании наименее обеспеченных граждан Мангистауской области"
была создана специальная комиссия по выдаче микрокредитов для развития семейного предпринимательства и обеспечения самозанятости наименее обеспеченных граждан. За 1999 год было выдано малообеспеченным гражданам 85 микрокредитов на сумму 4748,8 тыс.тенге, в 2000 году - 95 микрокредитов на сумму 5,3 млн.тенге (по 400 дол.США каждый).
Областным фондом по поддержке малообеспеченных граждан в 1998 году было выдано 689 микрокредитов на сумму 20,9 млн.тенге, стоимостью порядка 400 долларов США каждый, из них возвращено в течение 1999-2001годов полностью - 468, частично 97. За счет микрокредитования было создано 2176 рабочих мест.
В дальнейшем областным фондом была продолжена работа по выдаче микрокредитов малообеспеченным гражданам, однако меньшей стоимостью: в 2000 году был выдан 41 микрокредит на сумму 1,6 млн.тенге, создано 52 рабочих места; в 2001 году 73 микрокредита на сумму 3,13 млн.тенге, при этом создано 81 рабочее место. На сегодняшний день из этих микрокредитов возвращено полностью 43, частично 26. В текущем году работа продолжена, за январь-июль 2002 года фондом выдано 30 микрокредитов на сумму 1,9 млн.тенге, создано 15 новых рабочих мест. Все это свидетельствует об отсутствии отработанного механизма возврата заемных средств.
На начало 2002 года в Мангистауской области зарегистрировано 332,4 тыс человек, в том числе городское население 256,2 тыс.человек, сельское 76,2 тыс.
человек.
Риск попасть в категорию бедных у многодетных семей гораздо выше. Так, из общего числа населения, имеющего доходы ниже прожиточного минимума, 83,6% составляют семьи с размером более 5 человек. Анализ показывает, что многодетные семьи сосредоточены в основном в сельской местности.
С 1989 по 1999 год (по данным переписи населения 1999 года) в Мангистауской области общая численность населения уменьшилась на 3,0%. При этом доля горожан снизилась с 88,6% до 78,4%, а сельчан выросла с 11,4% до 21,6%. За 1991-2000 годы в область прибыло 123,1 тыс. человек и выбыло 155,6 тысяч человек. Пик оттока населения пришелся на 1992-94 годы, в течение которых выбыло 78,4 тыс.человек. Значительную часть выехавших за пределы области составили трудоспособные и квалифицированные граждане, что сказалось на изменении баланса трудовых ресурсов и усугублении фактора бедности. Начиная с 1995 года положение начало стабилизироваться, ежегодно положительное сальдо увеличивается.
Однако стихийные миграционные процессы, увеличение потока иммиграции представителей казахской диаспоры из стран ближнего зарубежья отрицательно влияют на состояние бедности в регионе. Основными причинами увеличения иммиграции лиц коренной национальности из ближнего зарубежья является низкий в сравнении с Казахстаном социально-экономический уровень жизни в Узбекистане, Туркменистане и Каракалпакии, а также военные действия, происходящие в Афганистане.
Ежегодно в область прибывает переселенцев значительно больше установленной квоты. Согласно Указа Президента Республики Казахстан от
11.06.2001 года № 628 "О квоте иммиграции на 2001 год" для Мангистауской области была утверждена квота всего на 56 семей (279 человек). Однако в 2001 году количество прибывших представителей коренной национальности составило 7731 человека, что больше по сравнению с 2000 годом в 1,9 раза (4008 чел.).
В текущем году число переселенцев, прибывающих в область, продолжает расти. За январь-сентябрь 2002 года в область прибыло 1790 семей (или 5830 человек), в том числе из Туркменистана 770 (2734 чел.), Каракалпакии 686 (2087 чел.), Узбекистана 290 (919 чел.).
Основная часть прибывающих семей репатриантов - многодетные и малообеспеченные. Многие оралманы не имеют высшего образования, а некоторые даже полного среднего, большинство имеют низкую квалификацию, не соответствующую требованиям рынка труда. Все эти факторы влияют на рост уровня бедности и безработицы в регионе.
Недостаток рабочих мест, плохие социально-бытовые условия, отсутствие для молодежи условий для развития и отдыха на селе и другие проблемы вынуждают население самостоятельно перемещаться в более благоприятные для проживания места. Внутриобластная миграция за 2001 год составила 4378 человек. Миграционный прирост наблюдался в г.Актау: положительное сальдо внутрибластной миграции составило 2094 человек и в г.Жанаозен - 69 человек.
По всем районам области наблюдалось отрицательное сальдо внутриобластной миграции: по Бейнеускому району 83 чел., по Каракиянскому району - 718 чел., по Мангистаускому району - 704 чел., по Тупкараганскому району 199 человек.
Совокупное воздействие психологических стрессов, неполноценного питания и экологии в ходе реформ стали причиной резкого увеличения заболеваемости, особенно по типам болезней, характерных для бедных слоев населения.
Уровень младенческой смертности (детей до 1 года) является одним из наиболее высоких по республике и увеличился в 2001 году на 6,5% по сравнению с 2000 годом (27,9 на 100 тыс.родившихся живыми). За 9 месяцев 2002 года наметились позитивные тенденции к снижению 22,38 на 100 тыс.детей (84,1% к январю-сентябрю 2001г.). Практически на уровне сохраняется доля беременных женщин, страдающих анемией: в 2000г. 89,9%, в 2001г. 88,1%.
Несмотря на снижение уровня заболеваемости туберкулезом с 258,9 на 100 тыс.человек в 2000 году до 247,8 в 2001 году (95,7%), этот показатель остается достаточно высоким (на 59% выше среднереспубликанского уровня). За 9 месяцев т.г. заболеваемость туберкулезом снизилась на 13% по сравнению с соответствующим периодом прошлого года и составила 177,9 на 100 тыс.человек.
Важным гендерным показателем в области здоровья выступает низкая продолжительность жизни мужчин. В среднем они живут на 12,7 лет меньше, чем женщины (58,6 года против 71,3 года). Причиной тому являются стрессы, повышенные риски на работе, употребление алкоголя.
На учете медицинских учреждений с диагнозом "наркомания" состояли в 2001 году 711 человек, в том числе несовершеннолетних 8 и женщин 36 человек.
На 1.07.2002г. их количество увеличилось до 984 человек, в том числе число несовершеннолетних составило 3, женщин 14 человек. Все лица с указанным диагнозом нигде не работают и не учатся.
На учете органов здравоохранения в 2001 году находилось 8 человек ВИЧ- инфицированных, из которых половина (4 больных) заразились при внутривенном введении наркотиков.
За годы реформ сеть организаций здравоохранения, оказывающих медицинскую помощь населению, сократилась с 82 до 68 единиц, в том числе число амбулаторно-поликлинических организаций сократилось с 55 единиц до 42.
Кроме того, расширение спектра платных услуг привело к значительному ограничению доступа населения к медицинским услугам. Доля платных услуг в общем объеме оказываемых медицинских услуг составила 5,3% - в 2000 году, 5,7% - в 2001 году.
В наиболее сложном положении находится сельское здравоохранение. С 1997 года по 2000 год на 6 единиц сократилось количество фельдшерских и фельдшерско-акушерских пунктов (с 17 до 11 единиц).
Реализация постановления Правительства РК от 26.04.99г. N 472 "О мерах по улучшению первичной медико-санитарной помощи сельскому населению"
позволила наметить определенные улучшения в развитии сельского здравоохранения. На сегодня в области отсутствуют населенные пункты, не имеющие медицинского работника или медицинской организации. Улучшена материально-техническая база фельдшерско-акушерских пунктов, сельских участковых больниц, сельских врачебных амбулаторий. Для улучшения качества медицинского обслуживания сельского населения при некоторых СВА открыты круглосуточные стационары.
Тем не менее, по-прежнему остается низким качество медицинского обслуживания, особенно в государственном секторе, высоким стоимость медицинских услуг и лекарственных препаратов, недостаточным информация о перечне медицинских услуг, предоставляемых бесплатно.
Несмотря на улучшении средних показателей здоровья населения, (например, стабилизации показателей смертности и общей заболеваемости), число заболеваний инфекциями, а также болезнями социального неблагополучия (туберкулез, острые кишечные инфекции, вирусный гепатит) возрастает либо не имеют тенденции к снижению.
В области имеется 7 населенных пунктов, в которых отсутствуют школы, но требуются по нормативу численности детей школьного возраста. Кроме того существуют малочисленные населенные пункты, дети из которых посещают школы близлежащих поселков или учатся в школах-интернатах. Для 2,8 тыс.
школьников, нуждающихся в ежедневном подвозе, организован регулярный подвоз до мест обучения. Число детей-сирот школьного возраста по области составляет на сегодня 489 человек, все они охвачены обучением.
Среди детей и молодежи, находящихся вне школ, значительную долю составляют представители малообеспеченных и неблагополучных семей.
Нестабильное материальное положение, безработица и вынужденная миграция сказываются на состоянии семейного бюджета и вынуждает отдельные семьи экономить на образовании. В результате, дети либо становятся добытчиками средств к существованию, либо превращаются в бродяг и бездомных.
В 2001 году выявлено 50 детей, не посещавших школу более 10 дней, за 1 полугодие 2002 года 32 человека. Всего число зарегистрированных органами внутренних дел случаев непосещения детьми школ составило в 2001 году 119 единиц, в том числе детьми из неблагополучных семей 10 случаев, в 1 полугодии 2002 года 185 и 19 соответственно.
Одной из проблем, связанной с полноценным доступом к образованию детей из малообеспеченных семей, детей-сирот и детей с ослабленным здоровьем, является обеспечение горячим питанием. Из 10288 этих детей, что составляет 12,0% от общего числа учащихся общеобразовательных школ, на сегодня 10107 получают бесплатное горячее питание (охват 98,2%).
Принятие Закона РК от 7.06.99г. N№389-I "Об образовании", реализация государственной программы "Образование" и постановления Правительства РК от 25.02.00г. N 300 "О гарантированном государственном нормативе сети организаций образования" внесли определенные позитивные сдвиги в расширение доступа к услугам образования. С 1999 года наблюдается постепенное увеличение количества дошкольных организаций и общеобразовательных школ.
Однако качество услуг образования и их реальная стоимость для потребителей все еще остаются серьезным ограничителем доступа населения к качественному образованию.
4) Система социальной защиты социально-уязвимых слоев населения Усиление социальной дифференциации общества и сокращение объема бесплатных услуг в области здравоохранения, образования, жилищно- коммунального хозяйства и общественного транспорта привели к росту потребности населения в социальной помощи. Если в 1997 году доля расходов на социальное обеспечение и социальную помощь составляла 4,0% от общей суммы расходов госбюджета, то в 1999 - 7,6%. К концу 1990-х годов к категории бедных, помимо инвалидов, одиноких матерей и многодетных семей стали относиться дети, молодежь, пенсионеры, безработные, бездомные, переселенцы и беженцы.
С принятием Закона РК от 16.11.99г. N 474 "О прожиточном минимуме", определившим черту бедности в качестве критерия оказания адресной помощи, начал налаживаться учет малоимущих семей путем составления социально- трудовых карт населенных пунктов. Социальная помощь стала более адресной.
В 2000 году адресную социальную помощь получали 27,8 тыс.малоимущих, жилищную помощь 4,7 тыс.человек, среднемесячный размер государственной адресной социальной помощи составил 624 тенге.
Число получающих адресную социальную помощь на региональном уровне в 2001 году увеличилось до 28,1 тыс.чел., средний размер помощи - до 860 тенге (137,8% к 2000г.).
За 2001 год освоено из местного бюджета на социальное обеспечение и социальную помощь (без спецгоспособий) - 835,3 млн.тенге, в том числе на адресную государственную социальную помощь 289,7 млн.тенге.
Несмотря на распространенное мнение о повышенном риске бедности для пенсионеров, из общей численности нуждающихся в социальной помощи 54,2% составляют дети и подростки до 18 лет, безработные - 34,0%, пенсионеры - 2,2% и работающие граждане - 8,1%.
Существуют проблемы определения малообеспеченных граждан вследствие сокрытия ими своего реального совокупного дохода. Предоставление социальной помощи происходит по заявительному принципу и количество получающих ее не всегда пропорционально количеству населения, имеющего доходы ниже прожиточного минимума.
Так доля населения, имеющая доходы ниже прожиточного минимума, как отмечалось выше, составила в 2001 году 46,1%, а доля населения, имеющего доходы ниже черты бедности и получающего социальную помощь 11,3%.
Развитая инфраструктура способствует экономической активности всех слоев населения и в том числе бедных, стабильности образа жизни, обеспечивает доступ к рынкам и услугам социальной сферы, в то время как территориальная разбросанность, отдаленность от материальных и информационных ресурсов, отсутствие средств сообщения являются одними из причин порождения бедности.
В среднем обеспеченность жильем населения Мангистауской области в 2001 году составила порядка 14,5 кв.метров общей площади на человека. При этом самая низкая обеспеченность жильем сложилась в Мангистауском и Каракиянском районах 9,2 и 10,5 кв.метров соответственно. Более десяти лет строительство муниципального жилья в области не велось, развитие индивидуального жилищного строительства резко активизировалось лишь в последние два года, при этом строительство осуществляется преимущественно в черте городских поселений.
Наибольший процент жилья, оборудованного водопроводом, центральным отоплением, канализацией, ваннами и пр. также приходится на г.г.Актау, Жанаозен до 95,5%, в сельской местности жилые дома централизованно обеспечены в основном газом 50,9%,по остальному оборудованию не выше 16%.
В общей задолженности потребителей долги населения составляют 1959,7 млн.тенге (88,2%), что способствует ухудшению финансово-экономического состояния предприятий, оказывающих коммунальные услуги, нередко приводит к их банкротству. В результате высвобождаются работники, пополняя армию безработных. В настоящее время в г.Актау предприятие ТОО "Союз" проходит стадию реабилитации, ТОО "ТВСи В" по финансово- экономическому состоянию находится на грани банкротства, в Тупкараганском районе предприятия ГКП "Водоснабжение" и ГКП "Акшукур" - потенциальные банкроты, материалы по инициированию их банкротства находятся в стадии подготовки для представления в судебные органы. Система выдачи жилищных пособий и разные виды помощи для компенсации затрат малоимущим несколько смягчают проблему, но до конца не решают, так как погашается незначительная часть долга.
2) Водообеспеченность населения, в т.ч. чистой питьевой водой Недостаток качественной питьевой воды показатель, наиболее ярко отражающий уровень бедности в регионе.
Мангистауская область имеет достаточно серьезные проблемы в обеспечении качественного питьевого водоснабжения. Централизованное водообеспечение области осуществляется двумя основными источниками:
водопроводом "Астрахань-Мангышлак", протяженностью 1010 км и РГП "МАЭК", производящий питьевую воду путем опреснения морской воды и снабжающий г.Актау и с.Курык Каракиянского района.
Водовод Астрахань Мангышлак введен в эксплуатацию в 1987 году и в настоящее время требует реконструкции, так как длительная эксплуатация и агрессивная среда привела некоторые участки к износу, кроме того на протяжении всей линии отсутствуют очистные сооружения. В результате с.
Бейнеу, через который проходит водовод, получает низкого качества питьевую воду, используемую в основном на технические нужды. Водовод проходит также и через г.Жанаозен, где в настоящее время функционирует смонтированная за счет средств ОАО "Озенмунайгаз" очистная установка "Дегремон". Волжской водой в технических целях также обеспечиваются и поселки Жетыбай и Мунайши Каракиянского района.
Практически все водопроводные сети, имеющиеся в сельских населенных пунктах, на сегодня не пригодны к эксплуатации, так как в период спада в экономике, приведшего к неплатежеспособности населения, водопроводные сети не поддерживались текущим ремонтом и пришли в полную негодность. Такое положение складывается как в Бейнеуском районе, так и в Каракиянском, Тупкараганском районах. Из общего количества населения области более 27% используют питьевую воду из децентрализованных источников.
Дефицит качественной питьевой воды становится причиной неразвитости бахчеводства и огородничества, усугубляемой специфическими природно- климатическими условиями, характерными для нашего региона. В результате ограничивается возможность населения в самообеспечении продуктами питания, решении проблем занятости.
3) Обеспеченность населения дорогами, транспортом, услугами связи Косвенными индикаторами измерения бедности является минимальный уровень доступности социальных благ и услуг. В улучшении доступности транспорта для бедных играют важную роль состояние автомобильных дорог и автотранспортных перевозок.
Несмотря на проводимые мероприятия по улучшению состояния автомобильных дорог, на сегодня в области остается 16 сельских населенных пунктов, не имеющих связи по дорогам с твердым покрытием с общей сетью путей сообщения.
В период спада экономики сокращение платежеспособного спроса населения на транспортные перевозки вызвало свертывание общего числа маршрутов и уплотнение действующих, сократилось множество государственных автобусных маршрутов, что ограничивает доступ к услугам медицины, образования и прочим социальным благам. Особенно положение усугубляется в зимнее и осеннее время, связанное с большими осадками и заморозками. В отдельных сельских районах малонаселенные пункты оказались оторванными от транспортного сообщения, что еще более усугубило положение бедных.
Однако, в последние годы наблюдается рост частных пассажироперевозок в сельские населенные пункты. Объем пассажироперевозок за 2001 год составил, 13958,5 тыс. чел., в том числе по сельской местности 1185,3 тыс.чел., что выше уровня 2000 года на 118,7%. Средний уровень обеспеченности в пассажироперевозках составляет по области 425,6 на 10 тыс.населения.
Одним из индикаторов доступности физической инфраструктуры является обеспеченность услугами связи. В последние годы на селе наблюдалась тенденция сокращения телефонных станций и отказов от использования услуг связи из-за неплатежеспособности населения и убыточности хозяйствующих структур. Количество телефонных абонентов в сельской местности уменьшилось с 1109 единиц в 1995 году до 629 единиц в 2001 году. Несмотря на снижение количества населенных пунктов, не обеспеченных телефонной связью, с 32 единиц в 1995 года до 27 в 2001 году, этот показатель остается высоким. Доля населения в сельской местности, не обеспеченная телефонной связью составила, в 2001 году 3,0% (9,9 тыс.человек).
Высокие экономические показатели не всегда трансформируются в улучшение положения бедных. Показатель валового регионального продукта на душу населения (529,8 тыс.тенге за 2001 год) в нашей области является одним из самых высоких по республике, но доля бедного населения высока.
Среди сельского населения доля бедных гораздо выше, чем городского. По данным обследований домашних хозяйств областного статистического управления за 3 квартал 2001 года самая высокая по республике доля населения, имеющая доходы ниже размера прожиточного минимума в сельской местности, наблюдалась по нашей области 95,5%. Этот показатель превысил среднереспубликанский уровень на 60,3 процентных пункта. Доля населения, имеющая доходы ниже размера прожиточного минимума, в городской местности, превысила среднереспубликанский уровень на 14,7 процентных пункта.
Отмечаемая органами статистики высокая доля бедных в сельской местности в 3 квартале 2001г. (95,5%), свидетельствует так же и о несовершенстве методики определения бедных в статистике, так как в сельской местности подавляющее большинство населения имеет в личном подворье различный скот, предназначенный как для собственного потребления, так и для реализации на рынках области, что позволяет обеспечивать семью продуктами питания и народного потребления.
Тем не менее, можно сделать вывод, что экономический рост сам по себе не гарантирует улучшения положения населения, если не происходит эффективного перераспределения средств.
Сегодня на одного жителя в области приходится приблизительно 3000 долларов валового регионального продукта в год, тогда как доходы 87% сельского и 44% городского населения составляют менее 31 доллара в месяц, то есть около 380 долларов в целом за год. В то же время коэффициент фондов, а именно отношение доходов 10% наиболее к 10% наименее обеспеченного населения, в 1 квартале 2001 года было максимально более 15 раз.
По распространенности бедности по территории области имеются существенные районные отличия, проявляющиеся прежде всего в межрайонной дифференциации доходов. Дифференциация по районам по уровню средней заработной платы составляет порядка 5 раз.
Так, наибольший уровень среднемесячной номинальной заработной платы наблюдается в г.Жанаозен 43504 тенге за 2001 год и г.Актау 34883,5 тенге.
Средний уровень заработной платы сложился в Каракиянском районе 17785,1 тенге и Тупкараганском районе 15572,4 тенге, где в последние годы развернули активную деятельность предприятия по добыче камня и нефтедобывающие предприятия. Остается низким уровень заработной платы в районах с сельскохозяйственной ориентацией: в Бейнеуском 12450,6 тенге за 2001 год (34,3% к среднеобластному показателю) и в Мангистауском районе 8714,3 тенге (24,0% к среднеобластному уровню).
Столь существенная разница в доходах между районами области объясняется сосредоточением промышленности преимущественно в г.Актау и г.
Жанаозен и отсутствием ее как таковой в сельских районах, а также неразвитостью сельского хозяйства. Последнее обусловлено природно- климатическими особенностями региона.
Районы отличаются как по уровню бедности, так и по уровню занятости.
Падение спроса на рабочую силу в районах во многом определяется особенностями их социально-экономического развития, темпами структурной перестройки, технического переоснащения производства и многими другими факторами.
Социальные аспекты бедности (доступ к образованию, к здравоохранению или инфраструктуре) проявляются в разной степени по районам. Весьма показательной является младенческая смертность.
Наиболее высокие коэффициенты младенческой смертности (детей до 1 года) в 2001 году наблюдались в Тупкараганском районе (выше среднеобластного уровня на 28,7%) и г.Актау (на 9,6%), наиболее низкие показатели в Бейнеуском (ниже среднеобластного уровня на 20,5%) и в Мангистауском районе (на 17,3%).
Данные представлены в виде графика:
2) Бедность населения в малых городах, в т.ч. с депрессивной экономикой В соответствии с протоколом совещания у Заместителя Премьер-министра РК Масимова К.К. N 11-7/И-178 от 16.05.2002г. малым городом с депрессивной экономикой по нашей области признан г.Форт-Шевченко Тупкараганского района. Уровень зарегистрированной безработицы по Тупкараганскому району самый высокий в области: на 1.11.02г. 6,0% при среднеобластном уровне 3,7%.
Рост бедности населения в г.Форт-Шевченко вызван в основном длительным спадом производства, основное градообразующее предприятие города ОАО "Казахрыбфлот", занимавшееся уловом и переработкой рыбы и других морепродуктов, долгие годы простаивает. С момента принятия предприятия в доверительное управление компании ОАО СП "Азия Бизнес Консалтинг" было высвобождено порядка 2000 человек.
Промышленность города представлена единственным предприятием ТОО "АТК", добывающим камень-ракушечник. Функционирует опреснительный завод "Баута", построенный на средства "КазахстанКаспийшельфа" для собственных нужд и обеспечения населения качественной питьевой водой. Однако завод реализует свою продукцию по довольно высоким ценам, что недоступно большей части населения.
С началом поисковой разведки на месторождении Кашаган в черте г.Форт Шевченко осуществляют производственную деятельность филиал компании Аджип ККО, а также ряд предприятий, занятых сопутствующим нефтегазовому сектору производством. На предприятиях нефтегазового сектора района работает 680 человек, включая администрацию и инженерно- технический состав, из них только 187 жители г.Форт Шевченко. Так, в Аджип ККО из 45 работников жителей г.Форт Шевченко только 12, СП "Бехтель Энка" - из 476 работников 156
- жители г.Форт Шевченко.
Низкий уровень занятых в промышленном секторе района свидетельствует о профессиональной неподготовленности безработного населения к работе в нефтегазовом секторе.
Проблемным вопросом остается рост заболеваемости туберкулезом. В 2000 году коэффициент заболеваемости по Тупкараганскому району составил 232,3 на 100 тыс.населения против 133,8 в 1999 году, в 2001 году 260,5 (112,1% к 2000г.).
3) Бедность населения в сельской местности, в т.ч. с депрессивной Основная доля бедного населения проживает в сельской местности.
Особенно острая ситуация сложилась в депрессивных сельских районах, где изначально неблагоприятные социальные условия проживания предопределяют отставание практически по всем социальным параметрам от среднеобластного.
Номинальные денежные доходы у сельских жителей практически вдвое ниже, чем у городских. Среднедушевые доходы населения в сельской местности в 2001 году составили 18900 тенге, что на 72,8% меньше, чем в городской местности (69437 тенге). На протяжении последних лет заработная плата работников сельскохозяйственного производства остается одной из самых низких в области. За 2001 она составила 8369 тенге или 23% к среднему уровню заработной платы по области и 16% к уровню среднемесячной заработной платы в промышленности.
Каждый пятый житель села трудоспособного возраста остается вне сферы занятости. Трудоустройство на селе составило в 2001 году 23%. Аграрный рынок труда представлен работниками узких специальностей механизаторами, животноводами, агрономами, зоотехниками, занятость которых во многом определяется сезонностью производства.
Сложным остается ситуация на селе по уровню доступности базовых социальных услуг здравоохранения и образования; требуют улучшения содержание внутрихозяйственных дорог, коммуникаций, миграционная подвижность населения имеет тенденцию к развитию.
На бедность на селе влияют экономическая зависимость сельского хозяйства от смежных отраслей, поставляющих средства производства, энергоресурсы и материалы, неразвитость базы переработки, хранения, транспортировки. Основной причиной бедности на селе является неэффективность сельскохозяйственного сектора в целом, инвестиционная непривлекательность отрасли ввиду относительно низкой доходности.
Экологическое воздействие существенно сказывается на жизни бедных слоев населения. Основными факторами выступают: загрязнение воды, воздуха, опустынивание.
Проблемы водоснабжения и бедности взаимосвязаны друг с другом.
Обеспеченность населения области водопроводной водой составляет 70,1%, децентрализованным источником 1,1%, привозной водой 28,8%. Доля населения, не имеющая доступа к качественной питьевой воде, в общей численности населения области составила в 2001 году 5,6%.
Основным проблемным вопросом является употребление населением воды негарантированного качества из группового водовода "Астрахань-Мангышлак"
для питьевых целей, которая не соответствует стандартам. По-прежнему, актуальной проблемой остается обеспечение водой жителей в СОТах (дачные участки), где проживают в основном малоимущие. Жители накапливают воду в резервуарах и хранят длительное время, из-за недостатка средств для приобретения качественной воды, потребляют для питья даже поливочную воду, выкапывают колодцы.
За 2001 год заболеваемость острыми кишечными инфекциями (ОКИ)
возросла в 2,4 раза по сравнению с 2000г. и составила 483,9 на 100 тыс.населения.
Основными факторами в передаче заболеваний ОКИ остаются пищевой фактор (до 75%) и неудовлетворительное обеспечение населения питьевой водой.
Высокий уровень заболеваемости ОКИ отмечается г.Актау: за январь-август 2002 года составил 284,36 на 100 тыс. населения, что выше соответствующего периода 2000г. на 1,8%; в г.Жанаозен 250,36 (106,0% к 2000г.) при среднеобластном показателе 224,7. Отмечается рост заболеваемости бактериальной дизентерией в 1,3 раза (31,33 на 100 тыс.чел. против 24,10 в 2000 году). 25% случаев заболевания дизентерией зарегистрировано в социально-неблагополучных семьях, проживающих на дачных участках, которые не обеспечены доброкачественной питьевой водой.
Увеличивающиеся объемы нефтедобычи не способствуют улучшению экологической ситуации. Сегодня в области имеются десятки затопленных нефтяных скважин, являющиеся источниками загрязнения моря и оказывающие губительное воздействие на ценные виды осетровых рыб.
Не в достаточной мере осуществляются мероприятия по полной утилизации попутного газа, который сжигается в факелах, загрязняя продуктами сгорания окружающую среду. Нефтяной газ сжигается также предприятиями в печах подогрева при подготовке ее для транспортировки по магистральным трубопроводам.
Загрязняющим атмосферу фактором является и естественная убыль углеводородов нефти из нефтяных амбаров, мест проливов, потерь при сборе, транспортировке и подготовке нефти. В атмосферу выбрасывается большое количество парниковых газов, оксидов серы и азота, вокруг месторождений формируется повышенный тепловой фон.
Длительное время не находит решения проблема рекультивации и окончательного захоронения хвостохранилища "Кошкар Ата", расположенного в непосредственной близости от областного центра и прибрежных вод Каспийского моря, содержащего огромное количество урансодержащих твердых и жидких радиоактивных отходов производств Химкомплекса и прочих отраслей промышленности. Уровень жидкой фазы в хвостохранилище с 1999 года резко снижается, на сегодня оголилось 35 кв.км., из которых 20 км подвержены пылению при скорости ветра выше 10 км/ч. Частицы радиоактивной пыли относит на жилые массивы областного центра, есть угроза попадания токсичных веществ в воды Каспия.
Все это влияет на рост заболеваемости населения социально-значимыми болезнями. Заболеваемость злокачественными болезнями увеличилась с 1999 года на 12% и составила в 2001 году 135,3 на 100 тыс.населения.
Общая площадь земли по области составляет 165 тыс. кв. км, из них площади замазученных земель составляют 1153,4 га, количество амбаров с нефтью 495 шт., объем нефти в амбарах 322,5 тыс. тонн. По предварительным обследованиям по состоянию на 1.01.2002.г. на организованных полигонах и хранилищах скопилось 60,2 млн. тонн отходов производства и потребления.
Ухудшение качества земель оказывает влияние на жизненный уровень населения, снижение урожайности, поголовья скота и продуктивности животноводства, что в свою очередь влияет на рост безработицы, миграции населения. Ухудшение санитарно-экологических условий ослабляет трудовой и интеллектуальный потенциал. Рост заболеваемости населения приводит к тому, что на рынке труда появляется неполноценная рабочая сила "экологическая"
группа, для которой характерна низкая мотивация к труду, слабая психологическая реабилитация.
Местные исполнительные органы всех уровней уделяют особое внимание снижению бедности в регионе. Принимаются меры: по содействию создания новых рабочих мест на предприятиях области, созданию благоприятных условий для развития среднего и малого бизнеса; по улучшению оказания государственных услуг населению, как в области социального развития (здравоохранения, образования, социального обеспечения), так и формированию общественной инфраструктуры (строительство общественных объектов, дорог, обеспечение транспортом и т.п.); по социальному обеспечению целевых категорий наиболее уязвимых нетрудоспособных граждан, детей, стариков, инвалидов, многодетных семей, временно нетрудоспособных, опеке престарелых, больных, бездомных и т.д.
В последние годы местные исполнительные органы активизировали деятельность по содействию занятости и поддержке малого предпринимательства.
С каждым годом увеличивается объем финансирования социальных проектов, развития общественной инфраструктуры, оказывается дополнительная социальная помощь малоимущим гражданам из местного бюджета, внебюджетных средств, свободных средств акимов.
Однако остаются проблемы, имеет место низкое качество предоставляемых услуг. Требует дальнейшего совершенствования система выявления нуждающихся в государственной адресной социальной помощи. Имеются случаи взимания работниками здравоохранения, образования платы за гарантированные государством бесплатные услуги, что усугубляет положение бедных категорий Не последнюю роль в борьбе с безработицей и бедностью играют неправительственные организации НПО. В области на сегодня зарегистрировано 144 НПО различного уровня, из них активно действует порядка 60-ти, в том числе около 20 профсоюзных организаций.
НПО участвует в реализации таких программ как содействие занятости, микрокредитование, развитие предпринимательства, благотворительность, социальная поддержка нуждающихся групп населения, реабилитационная, коррекционная работа с людьми, имеющими физические, психологические проблемы, работа с неизлечимо больными людьми, группами риска (наркоманы, алкоголики, беспризорные дети), защита прав человека, экология и другие.
С 1999 года создана и действует областная трехсторонняя комиссия по социальному партнерству и регулированию социально-экономических и трудовых отношений, которая включает представителей акимата области, областных объединений профсоюзов, работодателей. Комиссией рассматриваются вопросы социального партнерства, состояния травматизма на предприятиях, организации оздоровительных компаний для детей и другие. В соответствии с Законом Республики Казахстан "О социальном партнерстве"
заключаются трехсторонние соглашения.
Но в области действует большое количество иностранных компаний, которые не признают роли профсоюзных организаций и не участвуют в трехсторонней комиссии, зачастую нарушают законы РК. Нет четкой концепции взаимодействия местных исполнительных органов и неправительственных организаций, которая бы определяла порядок их сотрудничества при решении тех или иных социальных проблем.
Все это отрицательно влияет на социально-экономическое положение и на социальный климат в регионе, порождает новые проблемы в вопросах преодоления бедности.
6. Роль частного сектора в снижении уровня бедности населения Значительную роль в снижении бедности играет частный сектор. Он обеспечивает занятость трудоспособной части населения. Развитие малого бизнеса и самозанятости являются более эффективными механизмами в создании новых рабочих мест и снижении бедности.
Развитие малого предпринимательства позволило создать в 2000 году 2562 рабочих места, в 2001 году 2746 мест, за 9 месяцев т.г. 4387 мест. Отчисления индивидуальных предпринимателей в бюджет за январь-сентябрь 2002 года составил 2693,2 млн.тенге, что больше аналогичного периода прошлого года на 30,7%. Рост поступлений в бюджет позволяет финансировать социальные программы.
Многими частными предпринимателями оказывается помощь малообеспеченным гражданам, в частности представляется натуральная и материальная помощь инвалидам и одиноким пенсионерам к различным праздникам, организуются благотворительные обеды для малоимущих,, проводятся благотворительные акции. Однако благотворительные программы не получили достаточного развития, в настоящее время они носят скорее стихийный характер.
Меры по снижению бедности будут более эффективны с участием населения и вовлечением непосредственных получателей помощи бедных. В настоящее время бедное население практически не принимает участие в разработке и выполнении программ по борьбе с бедностью, действующие программы часто не достигают своих целей из-за недоучета потребностей самих бедных.
Целью данной региональной программы является сокращение бедности путем создания условий для экономического роста, наиболее полной занятости и увеличения доходов населения, улучшения адресности социальной защиты, обеспечения свободного доступа бедных к услугам здравоохранения и образования, и вовлечения общественных институтов в принятие решений.
Для достижения поставленной цели Региональной программой предусмотрено решение следующих задач:
активное содействие занятости, за счет создания дополнительных рабочих мест, организации оплачиваемых общественных работ, профессионального обучения и переподготовки безработных;
создание благоприятных условий для развития малого предпринимательства;
повышение эффективности и доступности государственных услуг в секторах здравоохранения, образования и адресной социальной помощи в интересах бедных и уязвимых групп населения;
повышение эффективности государственного управления с привлечением самого населения и негосударственного сектора.
Решение задач по сокращению бедности в области будет осуществляться на основе следующих принципов:
обеспечение свободы предпринимательства, активизации местных исполнительных органов всех уровней;
поощрение трудовой и предпринимательской инициативы граждан, осуществляемой в соответствии с законодательством;
повышение эффективности принимаемых мер, имея в виду обеспечение необходимых результатов с наименьшими затратами;
достижение прозрачности и подотчетности деятельности государственных органов населению;
учет региональных, гендерных, возрастных и других особенностей бедности;
обеспечение социальной справедливости и адресности в предоставлении помощи.
Основными приоритетами снижения бедности являются:
обеспечение дальнейшего экономического роста;
снижение безработицы путем создания условий для роста занятости;
создание условий для реализации трудового потенциала бедного населения;
повышение доступности населения к базовому образованию, первичной медицинской помощи, чистой питьевой воде, коммунальным услугам, транспортной инфраструктуре;
усиление адресности оказания социальной помощи.
на 100 тыс чел.
247,8 236,8 226,0 214,2 201,4 Заболеваемость туберкулезом Младенческая смертность на 1 тыс ро- дившихся живым Материнская смертность родився жи- вым число лет Средняя продолжительность предстоящей жизни населения в том чис- ле:
- мужчины
- женщины
* - уровень общей безработицы (на открытом рынке труда)".
ГЛАВА 3. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ И МЕХАНИЗМЫ СНИЖЕНИЯ Неучащаяся и неработающая молодежь (группы риска). Принятие мер по выявлению неучащейся и неработающей молодежи и вовлечение их в трудовую и социальную жизнь, включая привлекательные для них сферы деятельности.
Организация информационной и пропагандистской кампании для данной группы молодежи с целью предостережения их от вредных занятий, таких как употребление наркотиков, алкоголя, от преступных группировок путем привлечения их к труду, спорту и искусству.
Содействие трудоустройству молодежи, организация курсов профессиональной подготовки и переподготовки для неучащейся и неработающей молодежи.
Дети из низкодоходных и многодетных семей. Реализация Закона РК от
17.07.01г. N 246-II "О государственной адресной социальной помощи", оказание дополнительной помощи из фондов Всеобуча для детей из бедных многодетных семей.
Длительно безработные. Расширение системы социальной защиты длительно безработных с помощью организации общественных работ, обучения предпринимательству, профессионального переобучения и переподготовки, проведения работы по социальной реабилитации.
Одинокие пожилые люди. Улучшение работы по оказанию помощи одиноким престарелым людям, расширение Дома престарелых, отделений социальной помощи на дому.
Инвалиды. Создание условий для вовлечения их в трудовую деятельность, формирование инфраструктуры, более отвечающей потребностям инвалидов.
Реализация региональной программы по реабилитации инвалидов на 2002-2005 годы.
Маргинальные группы. Необходимо создать условия для прекращения роста числа маргинальных групп, в частности, работать с учреждениями (специальные учреждения, интернаты, центры реабилитации, места заключения)
или отдельными личностями с привлечением неправительственных организаций.
В целях снижения маргинализации социально уязвимых слоев общества, необходимо: совершенствование деятельности действующего Центра социальной адаптации для лиц без определенного места жительства; создание специальных лечебно-профилактических учреждений и центров медико-социальной реабилитации лиц, прошедших курс лечения от наркомании; усиление деятельности органов внутренних дел по выявлению и выдворению нелегальных мигрантов из страны.
Для обеспечения дальнейшего развития экономики и снижения бедности необходимо:
создать условия для развития бизнеса;
принять меры по развитию сельского хозяйства за счет улучшения инфраструктуры, создания системы материально-технического обеспечения сельских товаропроизводителей на основе лизинговых отношений, обеспечения доступности сельхозтовар о производителей к кредитным ресурсам;
разработать и реализовать региональную индустриальную программу на 2003-2005 годы;
обеспечить эффективность функционирования специальной экономической зоны в районе морпорта "Актау".
В целях улучшения ситуации на рынке труда необходимо предпринять следующие меры:
разработать и реализовать региональную программу занятости населения на создать условия для дальнейшего развития малого предпринимательства;
оказывать содействие созданию новых рабочих мест предприятиями области, разработать предложения по стимулированию работодателей в создании рабочих мест;
повышать квалификацию рабочей силы путем организации курсов подготовки и переподготовки с учетом потребностей рынка труда;
проводить мониторинг длительно безработных;
внедрить оказание услуг по консультированию безработных по вопросам трудовых прав;
продолжить практику проведения ярмарок вакансий по конкретным специальностям и формировать специальный банк вакансий.
повысить роль социального партнерства в решении вопросов занятости, оплаты и условий труда, обеспечения процесса адаптации;
увеличить инвестиции в систему профессиональной реабилитации инвалидов;
при создании новых рабочих мест учитывать гендерную структуру безработных.
Для устранения существующих недостатков и создания благоприятных условий развития малого предпринимательства необходимо:
разработать и реализовать региональную программу развития и поддержки малого предпринимательства на 2003-2005 годы;
обеспечить доступ бедных к участию в малом бизнесе посредством обеспечения поддержки со стороны местных исполнительных органов (продолжить практику льготного кредитования, микрокредитования и т.д.);
усилить работу по созданию центров обучения основам ведения бизнеса и занятию предпринимательской деятельностью, развивать сеть бизнес- инкубаторов, улучшать работу действующих.
активизировать развитие малого предпринимательства посредством передачи субъектам малого бизнеса в аренду или доверительное управление с последующей передачей в собственность неиспользуемых производственных помещений при условии использования их в производственных целях;
продолжить работу по привлечению кредитных ресурсов в сферу малого предпринимательства и поиск новых источников финансирования путем создания кредитных товариществ, залоговых пулов и др.;
В целях повышения эффективности общественных работ необходимо принять следующие меры:
принимать меры по расширению видов общественных работ для наиболее уязвимых категорий граждан из целевых групп населения (одинокие многодетные родители, воспитывающие несовершеннолетних детей, лица предпенсионного возраста, инвалиды и др.);
активизировать организацию общественных работ в сельской местности;
не допускать образования задолженности по общественным работам;
оплату безработным производить непосредственно на их лицевые счета во избежание нецелевого расходования средств;
при выборе видов общественных работ отдавать приоритет работам, направленным на развитие инфраструктуры района, города, села, на строительство важных инфраструктурных объектов для бедных;
внедрять систему общественного диалога при выборе видов общественных работ, что будет способствовать вовлечению бедных в принятие решений, проводить мониторинг участия бедных в общественных работах.
Необходимо принять следующие меры:
регулярно осуществлять мониторинг потребностей областного, городских и районных рынков труда в рабочей силе;
совершенствовать систему профессиональной подготовки и переподготовки безработных с учетом потребностей местного рынка труда;
формировать новые формы и методы обучения, включающие наиболее эффективные образовательные программы, обучение рыночному ведению хозяйства с обязательным обучением трудовому праву;
разработать специальные меры по обучению инвалидов;
принять меры по сохранению и развитию материально-технической базы государственных учреждений начального и среднего профессионального образования;
создавать условия безработным, проживающим в сельской местности и малых городах, для повышения квалификации и получения ими новых профессий в учебных заведениях г.Актау и г.Жанаозен;
поощрять сотрудничество (предприятий, профсоюзов, НПО, местной власти, учебных заведений), которые бы определяли потребность, разрабатывали и проводили подготовку и переподготовку безработных на местном уровне.
В целях улучшения микрокредитования необходимо:
привлечь промышленные предприятия области, международные общественные организации к формированию фондов микрокредитования;
обеспечить выделение микрокредитов только под конкретные бизнес проекты или бизнес-идеи (возможно, в упрощенной форме);
создать благоприятные условия для деятельности микрокредитных организаций в регионе (небанковских структур, имеющих право на ведение отдельных видов банковских операций);
в предоставлении грантов и кредитов приоритет отдавать группам малообеспеченных граждан, особенно женщинам, одиноким и многодетным матерям, подтвердившим высокий уровень дисциплины и ответственности за возвратность микроресурсов;
оказывать поддержку сельским женщинам в организации собственного бизнеса (обучение, микрофинансирование), малым предприятиям, руководимым женщинами;
осуществить внедрение подготовительных мероприятий для выдачи грантов и микрокредитов. Кандидатами на получение микрокредитов должны быть граждане из числа безработных, прошедших специальный отбор и обученных навыкам предпринимательской деятельности.
1) Меры по смягчению влияния демографических и миграционных факторов на бедность населения В целях снижения влияния демографических факторов и миграции на бедность необходимо принять следующие меры:
разработать и реализовать региональную программу демографической и миграционной политики на 2003-2005 годы;
принять меры по укреплению репродуктивного здоровья матери;
улучшение информированности населения по вопросам планирования семьи, особенно, в районах с большим числом многодетных семей;
своевременная организация мер по приему, размещению и обустройству репатриантов, прибывших в область по квоте иммиграции;
активизация работы по решению на Правительственном уровне вопроса увеличения квоты иммиграции на 2003-2005 годы;
решение вопросов оказания помощи семьям репатриантов, прибывших вне квоты иммиграции, в том числе в получении земельных участков;
содействие занятости сельского населения, развитие социальной инфраструктуры села с целью уменьшения миграционного оттока.
2) Меры по улучшению доступа населения к услугам здравоохранения Для улучшения доступа населения к услугам здравоохранения необходимо:
обеспечение выполнения гарантированного законодательством бесплатного объема медицинской помощи населению;
приоритетное развитие первичных медико-санитарных видов помощи, особенно в сельской местности, а также новых организационных форм медицинской помощи в первую очередь для социально-уязвимых слоев населения (дневные стационары, стационары на дому, передвижные формы медицинской помощи на селе);
обеспечение доступности лекарственной помощи населению отдаленных сельских населенных пунктов;
повышение эффективности деятельности по борьбе с туберкулезом, анемией и другими социально значимыми болезнями;
пропаганда здорового образа жизни, вовлечение средств массовой информации в пропаганду преимуществ здорового образа жизни. Проведение разъяснительной работы по профилактике ВИЧ/СПИДа, особенно в молодежной среде;
профилактика младенческой и детской смертности путем реализации расширенных программ грудного вскармливания, антианемических программ;
принятие мер по снижению материнской и младенческой смертности;
стимулирование притока работников образования, здравоохранения в сельскую местность путем предоставления жилья, строительства СВА и ФАПов с жильем для медработников.
Для улучшения доступа населения к услугам образования следует предпринять следующие меры:
количество общеобразовательных школ, в первую очередь в сельской местности, довести до гарантированного государственного норматива сети, установленного Правительством Республики Казахстан.
реализовать Государственную программу "Ауыл мектебi";
развивать сеть дошкольных и внешкольных организаций образования, учебных заведений начального и среднего профессионального образования;
развивать сеть специальных коррекционных учреждений, школ-интернатов общего типа, школ-интернатов для детей с девиантным поведением, санаторных школ-интернатов для детей с различными заболеваниями, интернатов при сельских школах;
решить вопросы размещения учащихся начальных и средних профессиональных учебных заведений из отдаленных районов сельской местности в общежитиях;
обеспечить бесперебойный подвоз к школам детей из населенных пунктов, не имеющих соответствующих школ;
организовать летний отдых для детей из малообеспеченных семей за счет местного бюджета;
обеспечить своевременное и полное отчисление бюджетных средств в фонды всеобуча, повышение эффективности и усиление контроля за расходованием средств;
расширить предоставление горячих обедов в школах для детей из малообеспеченных семей;
оказать помощь детям из малоимущих семей в приобретении одежды, учебных пособий;
обеспечить более широкое привлечение общественности для выявления и возврата детей школьного возраста, не охваченных образованием;
4) Совершенствование системы социальной защиты социально-уязвимых Необходимо принять следующие меры по усилению адресности системы социальной защиты населения:
расширить доступ для одиноких малоимущих пожилых граждан к обеспечению местами в домах-интернатах и социальных домах;
обеспечить прозрачность принятия решений по оказанию социальной помощи за счет расширения доступа населения к достоверной и полной информации о возможностях получения социальной помощи;
принять меры по улучшению бытового обслуживания пенсионеров;
принять меры по предотвращению социального иждивенчества, стимулированию получателей помощи проявлять инициативу и предприимчивость в разрешении жизненных проблем (например, путем предоставления трудоспособным получателям помощи в поиске подходящей работы, профессионального переобучения, оплачиваемой общественной работы);
13. Меры по улучшению обеспечения населения услугами инфраструктуры
1) Меры по улучшению обеспечения населения жильем и коммунальными внедрение системы ипотечного кредитования для улучшения жилищных условий населения;
принять меры по газификации сельских населенных пунктов;
при разработке и реализации проектов реконструкции и строительства жилья и объектов социальной сферы предусматривать условия для граждан с ограниченными физическими возможностями;
принимать меры по обеспечению стабильной подачи электроэнергии в сельской местности, а также внедрению систем учета электропотребления;
обеспечение прозрачности и обоснованности установления субъектами естественных монополий цен и тарифов на предоставляемые услуги;
2) Меры по улучшению водообеспечения населения, в т.ч. чистой питьевой разработать и реализовать региональную программу "Питьевые воды" на 2003-2010 годы, в т.ч. принять меры по водообеспечению наиболее нуждающихся населенных пунктов и улучшению питьевого, коммунально-бытового и хозяйственного водоснабжения;
осуществить ремонт и реконструкцию магистральных групповых водопроводов и объектов водоснабжения;
принять меры по обеспечению доступа к целевым кредитам для реконструкции и обновления систем водоснабжения;
усилить контроль за качеством питьевой воды.
3) Меры по улучшению обеспечения населения дорогами, транспортом, принять меры по реабилитации и строительству автодорог сельских населенных пунктов, обеспечивающих связь с сетью путей сообщения по дорогам общего пользования с твердым покрытием;
создать условия для развития придорожного сервиса вдоль магистральных, в том числе транзитных автодорог за счет развития малого бизнеса и самозанятости населения;
региональные инвестиционные программы направлять на поддержание объектов жизнеобеспечения населенных пунктов, реконструкцию автодорог местного значения, реализацию социально значимых проектов развития инфраструктуры;
обеспечить предоставление жителям сельских населенных пунктов с численностью населения 200 и более человек минимального набора услуг телекоммуникаций;
обеспечить качественное предоставление жителям сельских отдаленных и малонаселенные пунктов минимального набора услуг почтовой связи;
улучшить качество телефонной связи в сельских лечебно- профилактических организациях (ФАП, СВА, СУБ).
14. Меры по снижению влияния региональных и экологических факторов на Важным фактором снижения бедности является уменьшение межрегионального неравенства в уровне жизни путем сокращения различий в уровнях социального и экономического развития районов, для чего необходимо:
повышение денежных доходов населения в региональном разрезе посредством развития экономики отстающих районов, в особенности сельских;
определение приоритетных направлений развития районов и максимальное использование имеющегося потенциала;
обеспечение равного доступа населения к установленным законодательством видам социальной помощи, независимо от места проживания на территории области.
Для снижения бедности в г.Форт-Шевченко и г.Жанаозен необходимо:
реализация мероприятий программы социально-экономического развития г.
Форт-Шевченко на 2003-2005 годы;
проработка вопроса открытия Центра подготовки и переподготовки для молодежи в г.Форт-Шевченко;
реализация мер по привлечению прямых инвестиций для развития городов Форт-Шевченко и Жанаозен;
реабилитация или ликвидация длительно простаивающих предприятий;
развитие малого предпринимательства на базе расформированных предприятий;
создание условий и стимулов для привлечения в малые города высококвалифицированных кадров;
привлекать неправительственные организации к организации бизнес- центров и бизнес-инкубаторов в малых городах;
решение вопросов размещения и оказания социальной поддержки оралманов, прибывших вне квоты в г.Жанаозен.
3) Снижение бедности в сельской местности, в том числе с депрессивной Приоритетными направлениями снижения бедности на селе должно стать в первую очередь развитие агропромышленного комплекса. Важно создание каждому работнику условий для максимального использования своего потенциала, для чего необходимо:
разработать и реализовать региональную программу "Развитие сельских территорий на 2004-2010 годы;
4) Меры по снижению воздействия экологических факторов на бедность В целях снижения воздействия экологических факторов на бедность населения, необходимо:
проводить среди населения разъяснительную работу о необходимости соблюдения более бережного отношения к природным ресурсам, в том числе животному и растительному миру;
провести научно-иследовательские работы на тему "Оценка влияния нефтегазовой отрасли на окружающую природную среду и разработка рекомендаций по сохранению биологического разнообразия Мангистауского региона Прикаспийской зоны";
проведение работ по теме: "Определение оценки воздействия высыхающего Аральского моря на здоровье населения Бейнеуского района;
регулярно информировать население об экологической ситуации и наличию рисков для здоровья;
организовать общественные работы по посадке деревьев;
ужесточить контроль за выполнением экологических требований юридическими, физическими лицами, природопользователями.
15. Меры по совершенствованию деятельности местных исполнительных органов и неправительственных организаций по снижению уровня бедности Меры по усилению роли местных исполнительных органов и других государственных органов в снижении бедности:
совершенствовать подходы при формировании состава затрат субъектов естественных монополий, учитывающих прежде всего их обоснованность, прозрачность и справедливость тарифов для потребителей;
усилить контроль за целевым расходованием средств, направленных на оказание первичной медицинской помощи, базовых образовательных услуг, адресной помощи; ввести систему мониторинга с использованием конкретных процедур и критериев оценки;
применять научно-обоснованные схемы комплексного использования природных ресурсов;
создать постоянно-действующую консультативно-совещательную комиссию по вопросам снижения бедности, состоящую из местных исполнительных органов и общественных объединений;
организовать систему мониторинг за реализацией средств на государственную адресную социальную помощь с привлечением НПО;
включать в обязательном порядке представителей НПО в состав участковых комиссий, создаваемых акимами районов в соответствии с Законом Республики Казахстан от 17 июля 2001 года "О государственной адресной социальной помощи";
проводить исследования в области качества образования с участием молодежных неправительственных организаций;
организовать обмен мнениями по трудовым правам, роли и месте профсоюзов в условиях рыночной экономики. В этих целях использовать телевидение, радио, печатные средства массовой информации на основе государственного социального заказа на информационные услуги;
обеспечить эффективность работы трехсторонней комиссии социального партнерства;
распространить положительный опыт микрокредитной деятельности неправительственных организаций, работающих в сфере микрокредитования.
16. Меры по совершенствованию деятельности частного сектора в Для улучшения деятельности частного сектора в снижении уровня бедности в регионе необходимо:
участвовать в проведении общественных слушаний при заключении контрактов между центральными, местными органами власти и крупными инвесторами для более четкого распределения социальной ответственности в регионе деятельности инвестора;
развивать систему социальной помощи малоимущим слоям населения в форме благотворительных мероприятий с привлечением крупных предприятий промышленности, транспорта, связи и строительства, предпринимателей.
практиковать проведение социального опроса бедных слоев населения при решении важных проблем социальной сферы, при определении приоритетных направлений развития региона и оценке эффективности оказываемой помощи бедному населению.
ГЛАВА 4. Необходимые ресурсы и источники их финансирования Источниками финансирования будут: средства местного и республиканского бюджета, собственные средства предприятий, кредитные и заемные средства.
ГЛАВА 5. Ожидаемые результаты от реализации РеГИОНАЛЬНОЙ программы Сократится число бедных: доля населения, имеющая доходы ниже величины прожиточного минимума, сократится в 2005 году до 22,5%, количество граждан, проживающих ниже черты бедности - до 13372 человек.
Снижение уровня официальной безработицы до 2,3%, общей безработицы - до 6,5%.
Внедрение механизма взаимодействия общеобразовательных и профессионально- технических школ с промышленными предприятиями области по обучению рабочим специальностям учащихся выпускных классов, неработающей молодежи обеспечит гарантированное трудоустройство молодежи.
Увеличение объемов финансирования на решение экологических проблем, значительно сократит влияние последствий на здоровье населения региона Улучшение медицинского обслуживания населения и достижение следующих результатов:
снизить уровень смертности от туберкулеза с 43,9 на 100 тыс. населения в 2002 году до 38,5 в 2005 году;
снизить уровень младенческой смертности с 20,8 на 1000 родившихся живыми в 2002 году до 17,4 в 2005 году;
снизить уровень материнской смертности с 66,4 на 100 тыс. родившихся живыми в 2002 году до 58,0 в 2005 году.
1. С овершенствование показателей, характеризующих бедность IV квартал, ежегодно Финансирование не тре- буется Ин- фор- ма- ция аки- му об- ласти Активизи- ровать ра- боту по выявле- нию бед- ных, не охвачен- ных соци- альной по- мощью Акимы городов и райо- нов, об- ластное управле- ние тру- да, заня- тости и социаль- ной защи- ты насе- ления Приоритет 2. Обеспечение дальнейшего экономического роста, снижения безработицы путем создания условий для роста за- нятости
1. Обеспечение экономического роста и снижение бедности Аким г.
Актау, област- ное ние эко- номики, промыш- ленности и торгов- ли Обеспе- чить эф- фектив- ность функцио- нирования специаль- ной эконо- мической зоны в районе морпорта "Актау"
Постоянно нов, рабо- тодатели Создать условия для при- влечения прямых инвести- ций в реги- он
2. Повышение занятости и снижение безработицы Област- I квартал, 2004-2005гг Внедрить оказание услуг по консульти- рованию безработ- ных по во- просам трудовых прав Практико- вать регу- лярное проведе- ние ярмар- ки вакан- сий Изучение рынка тру- да в обла- сти и дру- гих регио- нах с це- лью взаим- ного обме- на рабо- чей силой ления, акимы го- родов и районов IV квартал 2003г.
Подгото- вить пред- ложения в Прави- тельство РК по сти- мулирова- нию рабо- тодателей в созда- нии рабо- чих мест Пред- ложе- ния в Пра- ви- тель- ство Рес- пуб- лики Казах- стан ле- ния, об-
3. Развитие малого бизнеса чить до- ступ соци- ально-уяз- ние под- держки малого предпри- ниматель- ства, об- финансо- вое ние, аки- мы горо- дов и вимых групп на- селения к участию в малом биз- несе по- средством обеспече- ния под- держки со стороны местных исполни- тельных органов ства, ровать раз- витие ма- лого пред- принима- тельства посред- ством пе- редачи субъектам бизнеса в аренду или дове- рительное ние с по- следую- щей пере- дачей в собствен- неисполь- зуемых производ- ственных помеще- ний при условии использо- вания их в целях Продол- жить рабо- ту по при- влечению кредит- ных ресур- сов в сфе- ру малого ства, аки- ства и по- иск новых источни- ков финан- сирования
4. Повышение эффективности общественных работ IV квартал, В пределах соответству- ющих бюджетных про- ежегодно грамм Организо- вать обще- ственные работы с учетом придания ей эконо- целесооб- разности, региональ- ной специ- фики, ак- тивизации обще- работ в сельской местности IV квартал, 2003 г.
ложения по совер- шенство- ванию мо- ниторинга работ
5. Улучшение профессиональной подготовки и переподготовки I квартал, ежегодно Система- тически осуществ- лять мони- торинг по- требно- стей го- родских и районных рынков труда в ра- бочей силе Местный бюджет ние обра- зования Осуществ- лять про- фессио- нальную подготов- ку, повы- шение ква- лифика- ции и пе- реподго- товку без- работных в соответ- ствии с по- требностя- ми рынка труда в ор- ганизаци- ях образо- вания, прошед- ших кон- курсный отбор В пределах предусмот- Местный бюджет, спонсор- ренных средств ские средст ва зования, Принять меры по сохране- нию и раз- витию ма- териально- техниче- ской базы государ- учрежде- ний на- чального и средне- го профес- сионально- го образо- вания I квартал 2004 г.
Формиро- вать но- вые фор- мы и мето- ды обуче- ния, вклю- чающие наиболее эффектив- ные обра- зователь- ные про- граммы обучения современ- ным мето- дам хозяй- ствования с обяза- тельным обучени- ем трудо- вому пра- ву Создавать ным, про- живаю- щим в и малых городах, для повы- шения ква- ции и по- лучения ими но- вых про- фессий в учебных заведения г.Актау и г.Жанао- зен
6. Меры по расширению микрофинансирования ластная комиссия по делам семьи и женщин, Манги- стауский регио- Расши- рить охват женщин из соци- селе- ния про- граммами микрокре- дитова- ния, осо- бенно на селе нальный фонд по поддерж- ке мало- обеспе- ченных граждан (по согла- сованию)
II квартал,
Провести анализ ба- 2004 г.
ланса спроса и предложе- ния на рынке предостав- ления мик- рокредит- сов ления, об- III квартал, ежегодно стауски распро- стране- нию поло- жительно- го опыта неправи- тельствен- ных орга- низаций, работаю- щих в сфе- ре микро- кредитова- ния Приоритет 3. повышение доступности населения к базовому образованию, первичной медицинской помощи, усиление адрес- ности оказания государственной социальной помощи
1. Смягчение влияния демографических и миграционных факторов на бедность Республиканский бюджет ние по мигра- ции и де- могра- фии (по согласо- ванию), чить вы- полне- ние мер по прие- му, разме- щению, обустрой- ству и обеспе- чению жи- льем орал- манов, прибыв- ших по квоте им- миграции ванию)
Республи- ки Казах- стан по увеличе- нию кво- ты на им- миграцию для обла- сти Оказание всевоз- можной помощи семьям ре- патриан- тов, при- бывшим в область вне квоты, в том чис- ле в полу- чении зе- мельных участков
2. Меры по улучшению доступа населения к услугам здравоохранения ние здра- воохране- ния, аки- снижению материн- ской и младенче- ской смертно- ластной центр проблем формиро- здорово- го образа Повышать ность мер по борьбе с туберку- лезом, ане- мией, нар- команией, алкоголиз- мом и дру- гими соци- ально-зна- чимыми болезнями жизни, ной Прово- дить разъ- яснитель- ную рабо- ту по про- филактике ВИЧ/СПИ- Да, осо- бенно в молодеж- ной среде ние ин- форма- ции и об- ществен- ного со- гласия сова- нию), об- II квартал ежегодно Совершен- ствовать работу фельдшер- ских, ско-аку- шерских пунктов и сельских врачеб- ных амбу- латорий
3. Меры по улучшению доступа населения к услугам образования 2005г.
507,2 млн.тенге
1) рес- публиканский бюджет
2) 2003г.
2) местный бюджет 320 млн.тенге
3) 2004г.
3) прямые инвестиции
4) 2004г.
380 млн.тенге
Зало- жить сред- ства в соот- вет- ству-
5) 2005г.
ю-
4) 141,5 млн.тенге
4) местный бюджет
5) 141,5 млн.тенге
5) республи канский бюджет щий бюд- жет на Довести количе- ство обще- образова- школ, в первую очередь в местно- сти, интер- натных ний всех типов, до гарантиро- ванного разра- ботку про- ектно- смет- доку- мен- тации и строи- ственного норматива сети, уста- новленно- го Прави- тельством стан, в т.ч.:
1) строи- школ в с.
Уштаган и
Сай-Утес
Мангиста- уского района;
2) строи- школы в г. Жанао- зен;
3) строи- 22 мкр.г.
Актау;
4) строи- начальной школы в с.
Тиген
5) строи-
Тущибек района чить свое- временное и полное отчисле- ние бюд- жетных средств в фонды все- обуча, по- высить эф- ность и усилить контроль за расхо- дованием средств зова- механизм учета де- тей школь- ного воз- раста, не посещаю- щих учеб- ные заве- дения ние внут- ренних дел, аки- Согласно местным бюд- жетам на соответствую- щий год Реше- мов горо- райо- нов чить бес- перебой- ный под- воз в шко- лы детей из насе- ленных пунктов, не имею- щих соот- ветствую- щих школ При- каз об- ласт- ного управ- обра- чить орга- низацию бесплатно- го горяче- го пита- ния уча- щихся го- судар- общеобра- ных школ из мало- обеспечен- ных семей за счет фондов всеобуча По- ста- I-II кварталы, ежегодно ские средства вать лет- ний отдых новле- детей из малообес- печенных семей мата матов
1) III квартал 2003г.
2) III квартал 2003-2004гг.
ние сель- ского хо- зяйства, восстанов- лению се- ти профес- сиональ- (лицеев) и колле- джей по ке работ- ников ква- лифициро- труда (ра- бочих, спе- циали- стов) для сельскохо- зяйствен- ного про- изводства:
1) откры- тие в Туп- караган- ском райо- не филиала политех- нического колледжа;
2) откры- тие в про- нальной школе N 6 ностей филя лять рабо- ту по раз- витию и укрепле- нию сети ных кор- рекцион- низаций ния, созда- ние усло- вий по обучению и воспита- нию детей с ограни- ченными возможно- стями Решить во- просы раз- мещения учащихся началь- ных и средних професси- ональных заведений из отда- в общежи- тиях
4. Меры по снижению бедности в социально-уязвимых группах населения 2003 г.
42,1 млн.тенге
Акт вы- пол- нен- ных Расшире- ние До- ма интер- ната для престаре- лых и ин- валидов общего ти- па в г. Ак- тау за счет строитель- ства при- строй- ки на 50 мест Повысить ность ад- министра- тивного ной помо- щи ствование деятельно- сти дей- ствующе- го Центра ной адап- тации для лиц без определен- ного ме- ста жи- Приоритет 4. Улучшение обеспечения населения услугами инфраструктуры
1. Меры по улучшению обеспечения населения жильем и коммунальными услугами 2003-2005гг.
Вклю- чить в план разви- тия газифика- ции сель- ских насе- пунктов, в т.ч.:
ли, ГКП
"Манги- стаукуры- лысин- на и преду- смот- реть мест- ном жете
1) населен- ных пунк- тов Бир- лик и Кы- зыл-Тюбе, с.Баянды протяжен- ностью 10 км.;
вест" (по
2) ряда сел Манги- стауского (148,5 км);
3) с.Тель- ман Тупка- раганско- го района (5 км)
III квартал 2003г.
ли, аки- районов, ванию си- стемы дол- госрочно- го креди- тования для улуч- шения жи- лищных условий нов, Де- тельс парта- мент ар- хитекту- ры, стро- во итель- ства жи- лищно- комму- Изучить опыт Пра- витель- ства г.
Москвы по строи- тельству дешевого жилья для социально- уязвимых селения нального и дорож- ного хо- зяйства жить прак- тику стро- ительства муници- пального незащи- щенных слоев насе-
2. Меры по улучшению водообеспечения населения, в том числе чистой питьевой водой 2003 год Содей- вводу в действие завода по ству пи- тьевой во- ды, строя- щегося на ные сред- ства ОАО стау- мунайгаз", в г.Актау III квартал ежегодно ние жет- ко- мис- сии ли, об- чить прио- ритетное финанси- рование рекон- струкции и строи- маги- стральных группо- вых водо- проводов и объек- тов водо- снабже- ния для ния сель- регионов, отдален- ных от естествен- ных водое- мов и вод- ных источ- ников, ка- чествен- ной питье- вой водой
3. Меры по улучшению обеспечения населения дорогами, транспортом и услугами связи Республиканский и местный бюджеты и районов реабилита- ции и ству авто- дорог, обеспечи- вающих связь с сельскими населен- ными пунктами Улучшить телефон- ную связь в сельских лечебно- профилак- тических организа- циях (ФАП, СВА, СУБ)
IV квартал ежегодно
Собственные средства пред- приятия нов, МОДТ ЗАО "Ка- захтеле- ком" (по ление жи- телям тов с чис- ленно- стью насе- ления 200 и более че- ловек об- щедоступ- услуг те- лекомму- никаций АО "Каз- почта"
чить каче- ственное ление ми- нимально- го набора услуг поч- товой свя- зи жите- лям сель- ских отда- ленных и малонасе- пунктов Опреде- лить прио- ритетные местные ционные проекты, направлен- ные на поддер-жа- ние объек- тов жизне- ния насе- струкцию автодорог местного значения, реализа- цию соци- ально зна- чимых проектов развития инфра- структуры Приоритет 5. Снижение бедности на региональном уровне и влияния неблагоприятных экологических факторов на бедность
1. Меры по снижению бедности на региональном уровне развитию перераба- тываю- щих про- из- водств с целью со- здания но- вых рабо- чих мест и ния заня- тости насе- Разрабо- тать меры по привле- чению оте- ных и ино- странных ций в эко- номику ре- гиона
2. Снижение бедности в малых городах Аким Местный ренных средств и спон- Тупкара- ганского сорских средств бюджет, спонсорские средства Реализо- вать про- грамму со- циально- экономи- ческого развития г.
Форт-
Шевченко
III квартал,
Жанао- зен, аким
Реализа- ция мер чению ций для и Жанао- района, ства Привле- кать ные орга- низации к созданию бизнес- центров и бизнес-ин- кубаторов в малых городах Акимы г.
зен и привлече- нию в ма- лые горо- да высоко- квалифи- цирован- ных кад- ров Проработ- ка вопро- са откры- тия Цен- тра подго- товки и пе- товки для молодежи в г.Форт- Согласно местному бюджету на соответ- ские средства, внебюджетные зен, ствующий год, в преде- средства лах внебюджетных Решение вопросов размеще- ния и ока- зания со- циальной ки оралма- нов, при- бывших вне квоты в г.Жанао- зен.
3. Снижение бедности в сельской местности зяй- для разви- тия тради- ционных ремесел и кустарных промыс- лов с ис- пользова- нием до- ступного сырья и природ- ных мате- риалов I квартал 2004г.
тать меро- по улуч- шению ка- чества ки специа- листов Об- сельского ства в про- нальных школах (лицеях) с требова- ний рынка труда ГКП стауагро- сервис"
тику кре- дитования сельхоз- произво- дителей через ГКП
4. Меры по снижению неблагоприятного воздействия экологических факторов на бедность населения ние охра- ны окру- жающей среды ние при- родо- разъясни- тельную среди на- по береж- ному отно- шению к ным ре- сурсам, в том числе животно- му и рас- тительно- му миру бюджеты, средства предприя- тий научно-ис- следова- тельские работы на тему "Оценка влияния нефтегазо- вой отрас- ли на окружаю- щую при- родную среду и разработ- ка реко- мендаций по сохра- нению биологиче- ского раз- нообразия уского ре- гиона При- каспий- ской зоны"
III квартал рес- ложение по ужесто- чению за- конода- тельства в области охраны щей сре- ды для природо- телей, не выполняю- щих эколо- гические 2003-2005гг Местный бюджет, внебюджет- ные средства Проведе- ние работ по теме:
"Опреде- ление оценки воздей- ствия вы- сыхающе- го Араль- ского мо- ря на здо- ровье на- Бейнеуско- го района"
Разработ- ка и реали- зация про- екта "Ре- конструк- Про- ект и акт ция и ре- культива- ция терри- тории хво- стохрани- ли- ща "Кош- кар-Ата", ние посто- янного мо- за пылени- ем радио- активных и токсич- ных отхо- дов хво- лища "Кошкар- Ата"
Приоритет 6. Меры по улучшению деятельности институтов общества в снижении уровня бедности населения
1. Меры по совершенствованию деятельности государственных органов в снижении уровня бедности ное фи- нансовое Усилить за целе- вым расхо- бюджет- средств, ных на первич- ной меди- ко-сани- тарной по- мощи, ба- зовых об- разова- услуг, ад- ресной по- мощи Приме- нять науч- но-обосно- ванные схемы комплекс- ного ис- ния при- родных ре- сурсов ной аки- мат, об- Создать и чить дея- тельность постоянно действую- щей кон- сультатив- но-совеща- тельной комиссии по вопро- сам сниже- ния бедно- сти в обла- сти с при- влечением объедине- ний ния; об- дить ак- тивную информа- ционно- пропаган- дистскую работу по нию ин- формации о суще- ствующих формах со- ки соци- селения со ства, НПО и частных структур
2. Меры по участию неправительственных организаций и профсоюзов в снижении бедности вать с по- ные ния: тру- ления;
(НПО) си- стему мо- за реализа- цией средств на ственную адресную ную по- мощь Ввести в практику ние Круг- лых сто- лов по пробле- мам разви- тия трудо- вых отно- шений в регионе с участием представи- телей органов, ний рабо- и работни- ков II квартал, ежегодно чить уча- стие НПО, профсою- зов при вании ных по- стей на ку соци- ния на ос- новании действи- численно- сти нужда- ющихся нию ных и дру- гих орга- по уходу за одино- кими по- жилыми людьми
3. Меры по участию частного сектора в снижении бедности Развивать систему щи мало- имущим слоям на- селения в форме бла- готвори- мероприя- тий с при- крупных предприя- тий про- мышлен- ности транспор- та, связи и ства, пред- компаний нима- тельства, для микро- ния соци-
4. Меры по вовлечению бедного населения в процесс принятия решений акимы ведение консульта- ций с телями со- при реше- нии важ- ных про- блем соци- альной сферы При опре- делении приоритет- ных на- правлений террито- рий, а также ор- ганизации монито- ринга и оценке эф- фективно- сти оказы- ваемой по- мощи, учитывать мнение со- Список использованных сокращений:
ГКП государственное коммунальное предприятие ОАО открытое акционерное общество ФАП фельдшерско-акушерский пункт СВА семейная врачебная амбулатория СУБ сельская участковая больница МОДТ ЗАО "Казахтелеком" Мангистауская областная дирекция телекоммуникаций закрытого акционерного общества "Казахтелеком"
АО акционерное общество НПО неправительственные организации ВИЧ/СПИДА вирус иммунодефицита человека/синдром приобретенного иммунодефицита приложение 1