Қазақша:
Қазақстан Республикасы Ауыл Комитет лесного и охотничьего хозяйства Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы шаруашылығы министрлігі Орман Министерства сельского хозяйства Республики комитеті және аңшылық шаруашылығы Казахстан (ҚР Президентінің 2013.01.16 ж. N 466 комитеті Төрағасының 2005 жылғы 5 желтоқсандағы N 268 Жарлығымен оның функциялары мен өкілеттіктері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне беріле Бұйрығы. Қазақстан отырып, қайта ұйымдастырылды)
Республикасының Әділет министрлігінде 2006 жылғы 5 қаңтарда тіркелді. Тіркеу N 4011.
Күші жойылды - Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрінің 2011 жылғы 2 шілдедегі № 14-1/380 Бұйрығымен Қазақстан Республикасының Мемлекеттік орман қорында орман орналастыруды жүргізу ережесін бекіту туралы Күші жойылды - ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2011.07.02 № 14-1 /380(ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Бұйрығымен.
Қазақстан Республикасы Орман кодексі 56-бабын іске асыру мақсатында БҰЙЫРАМЫН
1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының Мемлекеттік орман қорында орман орналастыруды жүргізу ережесі бекітілсін.
2. Орман және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар басқармасы белгіленген тәртіппен осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өтуге жіберсін.
3. Осы бұйрық ресми түрде жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Төраға
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2005 жылғы 5 желтоқсандағы N 268 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасының орман қорында орман орналастыру жұмыстарын жүргізу ережелері 1 Бөлім. Далалық жұмыстар 1 Тарау. Жалпы қағидалар
1. Орман орналастырудың мақсаттары мен міндеттері
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік орман қорында орман орналастыру жұмыстарын жүргізу Ережелері (бұдан әрі - Ережелер) Қазақстан Республикасының Орман кодексіне, Қазақстан Республикасы Үкіметінің N 45 қаулысымен (16.01.2004 ж) бекітілген мемлекеттік орман қоры аумағында орман орналастыру жұмыстарын жүргізу Ережелеріне және орман шаруашылығы саласындағы басқа да құжаттарға сәйкес құрастырылған.
Орман шаруашылығын жүргізу мен орман ресурстарын пайдалану, орманды ұдайы өндіру, күзету және қорғау жұмыстарының тиімділігіне, орман шаруашылығындағы ғылыми-техникалық саясаттың бірыңғай болуына бағытталған шаралар жүйесін жасау орман орналастырудың негізгі мақсаты болып табылады.
2. Орман орналастырудың негізгі міндеттері:
1) орман ресурстары, олардың жағдайы мен динамикасы туралы жан-жақты және нақты мәлімет алу;
2) мемлекеттік орман кадастрын, мемлекеттік орман қорының есебін, орман мониторингін, ұзақ мерзімге пайдалануға берілетін орман қоры учаскелеріне құжаттар дайындауды (қосымша ақыға) қамтамасыз ететін орман қоры мен орман ресурстарының мәлімет базасын жасау және жаңарту;
3) ішкі шаруашылығындағы жерлерді ұйымдастыру;
4) орман қоры жерлерінің есебін және түгендеу құжаттарын, орман карталарын жасау;
5) орман ресурстарын пайдаланудың барлық түрлерінің, өсіріп-өндірудің, орманды күзету мен қорғаудың және басқа да орман шаруашылық іс-әрекеттердің ғылыми-негізделген мөлшерін анықтау;
6) МОҚ жерлері ұзақ мерзімді пайдалануға берілген мемлекеттік ұйымдардың (бұдан әрі - орман иеленушілер) орман орналастыру белгілеген тапсырмаларды орындауын бақылау;
7) орындалған орман шаруашылық шаралардың сапасын және орман пайдалануды бақылау;
8) Қазақстан Республикасының Орман кодексімен белгіленген басқа да міндеттер.
2. Орман орналастыру материалдарын қолдану
3. Орман орналастыру материалдары бойынша орман орналастыру ұйымының орман иеленушілері үшін орман орналастыру жобасы жасалады. Ол, орман шаруашылығы саласындағы өкілетті органмен бекітілгеннен соң, орман пайдалануды жүргізуге, қазіргі және болашақтағы пайдалануды жоспарлау мен болжауға, басқа да орман шаруашылық мәселелерін шешуге арналған негізгі ұйымдық-шаруашылық құжат болып табылады.
4. Орман орналастыру материалдарының негізінде:
1) ормандардың мониторингі, мемлекеттік орман кадастры және өкілетті орган белгілеген жүйе бойынша орман қорын мемлекеттік есепке алу жұмыстары жүргізіледі;
2) мемлекеттік орман қоры категориялары (бұдан әрі - МОҚ категориялары)
негізделеді және орман пайдалану режимі шектеулі ерекше қорғалатын учаскелер бөлініп шығарылады;
3) МОҚ категориялары шегінде орманды басты мақсатта кесудің жыл сайынғы мөлшері белгіленеді;
4) аралық және басқа кесулердің жыл сайынғы көлемі анықталады (орман орналастыру кезінде анықталған орман өсіру қажеттілігіне және орман шаруашылығын жүргізудің экономикалық жағдайларына байланысты осы кесу түрлері анықталады);
5) орман қоры учаскелерін ұзақ мерзімді пайдалануға беру жүргізіледі;
6) орман иеленушілерімен орман шаруашылық шаралардың басқа түрлерін жүргізудің қажеттілігі негізделеді;
7) орман шаруашылығына қажет объектілерге, суландыру мен жол құрылысына, рекреациялық көркейтуге сметалар мен техникалық жобалар жасау үшін арнайы инженерлік іздестіру мен зерттеулер жүргізіледі.
5. Облыстағы барлық орман иеленушілері үшін орман орналастыру жобаларының негізінде облыс бойынша жиынтық бір орман орналастыру жобасы және облыс ормандарының картасы, орман мониторингінің ақпараттық базасы жасалады.
3. Орман орналастыру объектісі, орман орналастыру жұмыстарының кезеңдері
6. Орман шаруашылығын жүргізетін заңды және жеке тұлғалардың тұрақты жер пайдалануындағы орман қорының жерлері орман орналастыру объектісі Орман иеленушісі аумағының бір бөлігінде ғана орман орналастыруды жүргізуге болады, бірақ ол бір орманшылықтың немесе мастерлік учаскенің аумағынан кем болмайды.
Жуықтағы 15-20 жылда шаруашылыққа пайдалануға белгіленбейтін орман аумағында, қажет болса ғарыштық және басқа түсірулерді қолдану арқылы шығын мен еңбекті аз қажет ететін ара қашықтық әдістерімен зерттеу жүргізілуі мүмкін.
7. Орман орналастыруды қажет ететін объектідегі орман орналастыру жұмыстарының толық кезеңі 3 жылдан және үш кезеңнен тұрады - дайындық, далалық, камералдық. Үздіксіз орман орналастыруға көшкен кезде орман орналастыру жұмыстары жыл сайын (қысқартылған түрде) бүкіл тексеру кезеңі бойы жүргізіледі.
4. Орман орналастыру жұмыстарының мазмұны
8. Орман орналастыру кезінде төмендегідей жұмыстар орындалады:
1) Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен мемлекеттік орман қорының шекарасын және мемлекеттік орман иеліктерінің шаруашылық ішінде ұйымдастырылуын анықтау;
2) топографиялық-геодезиялық жұмыстарды орындау мен мемлекеттік орман қорын арнайы картаға түсіру;
3) ормандардың тұқымдық және жас құрамын, олардың жай-күйін анықтай отырып, орман қорын түгендеу, сондай-ақ орман ресурстарының сапалық және сандық сипаттамаларын анықтау;
4) табиғат-қорық қоры объектілерін, орманның аса сирек кездесетін өсімдіктерін және ерекше қорғаныштық учаскелерді анықтау;
5) басты мақсатта пайдалану үшін ағаш кесу, аралық пайдалану мақсатында және өзгедей мақсатта ағаш кесу, ормандарды молықтыру мен орман өсіру, суландыру, күзету мен қорғау жөніндегі іс шараларды және басқа да орман шаруашылығы іс шараларын жүргізу үшін мемлекеттік орман қоры учаскелерін анықтау, сондай-ақ оларды жүргізудің тәртібі мен тәсілдерін анықтау;
6) мемлекеттік орман қоры категорияларына жатқызуды негіздеу, мемлекеттік орман қорын бір категориядан екіншіге ауыстыру, ағаш өспеген алқаптарды орманды алқаптарға айналдыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу, сондай- ақ мемлекеттік орман қоры учаскелерін алқаптар түріне жатқызу және оларды негіздеу;
7) мемлекеттік орман қоры учаскелерінде есепті кеспеағаштарды, аралық мақсатта пайдалану үшін ағаш кесу мөлшерін, басты мақсатта пайдалану үшін ағаштың кесу жасын анықтау;
8) мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ормандарды молықтыру мен орман өсіру, орман тұқым шаруашылығы, ормандарды күзету мен қорғау жөніндегі іс шаралардың, басқа да орман шаруашылығы іс шараларының көлемін анықтау;
9) орманды жанама пайдалану мен қосалқы сүрек ресурстарын дайындау, мемлекеттік орман қоры учаскелерін аңшылық шаруашылығының қажеттері үшін, мәдени-сауықтыру, рекреациялық, туристік және спорттағы мақсаттар үшін пайдалану мөлшерін анықтау;
10) орманды биологиялық зерттеулер;
11) орман орналастыру жобаларын жүзеге асыруды авторлық қадағалау;
12) орман шаруашылығын жүргізудің негізгі ережелерін әзірлеу және облыстар бойынша орман орналастырудың жиынтық жобаларын жасау;
13) өзге де орман орналастыру жұмыстары жүзеге асырылады.
9. Орман орналастыру жұмыстарының құрамына төмендегі жұмыстар кіреді:
1) алқаағаштарды кесу және сөлін ағызу жоспарын құрастыру (тапсырыс берушінің есебінен және келісім шарт бойынша);
2) кеспеағаштарды дайындау және материалдық-қаржылай бағалау (тапсырыс берушінің есебінен);
3) ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген орман қорының учаскелеріне орман орналастыру жобаларын жасау (орман иеленушілер есебінен).
5. Орман орналастырудың түрлері мен әдістері
10. Орман орналастырудың негізгі әдістері ретінде жас кластары әдісі мен учаскелік әдіс алынады.
11. Жас кластары әдісі дегеніміз - алқаағаштардың және орманмен қамтылмаған жерлердің өнімділігі мен құрамы, кесу әдісі, шаруашылық жұмысы мен орман таксациялық сипаттамасы бірдей жиынтықтарын құру болып табылады.
Бұл әдіс бойынша орман орналастырудың барлық есептері (МОҚ категориялары мен ағаш түрлері бойынша) алқаағаштардың қорлары мен аудандарының жинағын жас кластарына бөлу негізінде есептеледі.
Жас кластары әдісінде алғашқы есептік бірлік ретінде таксациялық телім алынады ал алғашқы есептесу бірлігі ретінде басым түр алынады.
12. Орман орналастырудың учаскелік әдісі дегеніміз - бір немесе бірнеше телімдерден тұрақты шаруашылық учаскелер жасау. Ол телімдердің таксациялық сипаттамасы әртүрлі болса да, орман өсу жағдайы мен орманды көбейту мақсатының және жобаланатын кешенді орман шаруашылық шаралардың бағытына сай біріктіріледі:
1) орман орналастырудың учаскелік әдісі - орман шаруашылық және басқа шаралардың жүргізілуі қажет әрбір тұрақты шаруашылық учаскесінде қолданылады;
2) учаскелік әдіс бойынша орман орналастыру мемлекеттік өкілетті орган арнайы жасаған және бекіткен әдістермен жүргізіледі;
3) орман орналастырудың учаскелік әдісі бойынша, орманды пайдалану, күту, өсіру және басқа шаралардың мөлшері есептік шаруашылық бірлік болып табылатын тұрақты шаруашылық учаскесінде таксация кезінде белгіленген көлемдерді қосу арқылы анықталады;
4) орман орналастырудың учаскелік әдісі кезінде де алғашқы есептік бірлік таксациялық телім болып табылады.
13. Орман қорында алғашқы, кезеңдік (қайта) және үздіксіз орман орналастыру жүргізілуі мүмкін:
1) алғашқы орман орналастыру бірінші рет орналастырылатын орман қорының жерлерінде жүргізіледі.
Ондай жерлердің аумағы толық ұйымдастырылып орман таксациялық жұмыстардың барлық түрі орындалады; бұл оның ерекшеліктері болып табылады;
2) кезеңдік (қайта) орман орналастыру бұрын орналастырылған объектілерде тексеру кезеңінің мерзімі біткен соң жүргізіледі. Мұны жүргізген кезде объекті аумағының ішкі шаруашылығында түзетулер жасалуы мүмкін. Ал орман таксациясы бұрынғы орман орналастырудың телімдерін барынша сақтау арқылы (шаруашылық әрекеттің нәтижесінде болған өзгерістерді ескере отырып)
жүргізіледі.
Шаруашылық жұмыстармен қамтылмаған объектілерде орман алқаптары өткен орман орналастырудың материалдарын қолдана отырып және аэрофотосуреттердің камералдық өлшеу дешифровкасы арқылы жүргізіледі, ал алқаағаштардың таксациялық көрсеткіштеріне өткен тексеру кезеңі бойынша өсім қосылып, актуализация жасалады;
3) үздіксіз орман орналастыру, негіз ретінде қабылданатын кәдімгі орман орналастырудың, шаруашылық жұмыспен қамтылған және табиғи немесе басқа қолайсыз жағдайларға ұшыраған телімдерді жыл сайын түгендеп отыруға ауысуы арқылы іске асырылады. Осының негізінде орман пайдаланудың ағымдағы мәселелері шешіледі (орман қорында бір жылда болған өзгерістерді ескере отырып және орман орналастыру жобасының ұсыныстарына сай), шаруашылық жұмыстардың нәтижелері бағаланады, орман ресурстарының жағдайы туралы ақпарат беріледі. Орман түгендеу жыл сайын келесі орман орналастыруға дейін
4) үздіксіз орман орналастыруды жүргізу нәтижесінде орман иесіне жыл сайын төмендегі құжаттар дайындалады:
орман қорының есебі (N 1 пішін N 1 пішіннің N 1 қосымшасымен);
таксациялық көрсеткіштері өзгерген телімдердің таксациялық сипаттамасы;
өзгеріс болған орамдардың орамдық жинақ ведомосы;
орман пайдалану мен орман шаруашылығын жүргізу сапасы туралы мәліметтер;
тапсырыс берушімен келісілген жобаланатын орман шаруашылық шаралардың түзетілген ведомостары.
5 жыл сайын кейін төмендегідей құжаттар беріледі:
мемлекеттік орман қоры есебінің бір мезгілдегі мәліметтері (белгілі мерзімде);
болған өзгерістер енгізілген таксациялық сипаттамалар;
жобаланатын орман шаруашылық шаралардың түзетілген ведомосы;
орманшылықтардың жаңартылған пландары (бір данадан) немесе орман мекемесі аумағының өзгерген бөлігіне ғана жасалған пландар;
5) алғашқы немесе кезекті орман орналастыру кезінде электрондық есеп машинасында телімдер бойынша мәліметтер банкі жасалады және ол негіз болып табылады. Бұл үздіксіз орман орналастыруға өтудің қажетті талабы болып табылады. Кезекті негізгі орман орналастыруда мәліметтер банкі толық жаңартылады.
6. Орман орналастыру жұмыстарының разрядтары
14. Орман орналастырудың разряды орман орналастыру жұмыстарының бөлшектік дәрежесін көрсетеді. Орман орналастырудың үш разряды бар. Жеке объектілерде немесе олардың бір бөлігінде орман орналастырудың разрядын өкілетті орган белгілейді.
Орман орналастырудың разрядтары төмендегідей:
1) бірінші разряд - жазық аумақтағы орман қорының шөлден (сексеуіл)
басқа жерлері;
2) екінші разряд-таулы аумақта орман орналастыру;
3) үшінші разряд (зерттеу)-шөлді аумақтардың ормандарын орналастыру (сексеуілдер).
15. Бір объектіде, тіпті бір орамда орманды пайдаланудың, орман шаруашылығын жүргізудің қарқындылығына және ормандардың шаруашылық құндылығына қарап орман орналастыруды әртүрлі разрядпен жүргізуге рұқсат етіледі: шөлді аумақтардағы объектілерде (сексеуілдер) - ІП разряд (зерттеу), тоғайлы ормандарда - І-разряд; таулы объектілерде (орманды жерлер) -І разряд, ормансыз жерлер-П разряд).
16. Орман қорын орналастыру, орман орналастырудың разрядтарына байланысты 1 кестедегі талаптарға сай жүргізіледі.
Бұл талаптар орман қорының алғашқы есептік бірлігін-таксациялық телімдерді жасағанда ескеріледі.
Орналастырылатын объектідегі ормандардың өсу жағдайына және жеке учаскелердің ерекшеліктеріне байланысты, жекелеген жағдайларда таксациялық телімдердің орташа ауданы 1 кестедегі аудандардан ауытқуы мүмкін. Бірдей орман учаскелерін телімнің орташа ауданын сақтау үшін негізсіз бөлшектеуге болмайды.
Табиғи ескерткіштерді, географиялық екпелерді, тұқымдық аналық плантацияларды және ерекше бағалы сүрекдіңдерді таксациялау кезінде таксациялық телімдердің ауданы белгілегеннен төмен болуы мүмкін.
17. Орман орналастырудың екінші разрядында піскен орман жас орманның арасында, жас орман піскен орманның арасында және ормансыз жерлердің (шабындықтар мен егістіктерден басқасы) ауданы 0,5 га кем болмаса ғана бөлініп шығарылады, ал үшінші разрядта (зерттеу) 5 га кем болмайды.
18. Аэрофотосуретсіз орман орналастыруда таксация пункттерін бағдар белгілеріне (ориентирлерге) байланыстыру үшін таксациялық визирлер және басқа жүріс сызықтары жеткілікті болып салынады. Өткен орман орналастырудың планшеттері, қажетті масштабтағы топокарталар және фотопландар пландық- картографиялық негіз болып табылады.
7. Орман орналастыру жұмыстарының қайталану мерзімі
19. Орман орналастырудың қайталануы, орман орналастырудың түріне, алқаағаштардың өсу сипатына, мемлекеттік орман шаруашылығы мекемелерінің (бұдан әрі - орман мекемелері) орманды қорғау, күзету, орман қорын пайдалану және орманды ұдайы өндіру мен өсіру саласындағы жұмыстарына байланысты 2 кестеге сәйкес анықталады.
20. Тексеру кезеңінің ұзақтығы өкілетті органмен ұзартылуы немесе қысқартылуы мүмкін.
21. Шаруашылықты қарқынды жүргізу мен табиғи апаттарға байланысты орман қорында елеулі өзгерістер болған жағдайда, өкілетті орган тексеру кезеңі бітпей тұрып, кезектен тыс орман орналастыруды белгілеуі мүмкін.
2 Тарау. Орман орналастыру жұмыстарын ұйымдастыру 1. Орман орналастыру жұмыстарын орындайтын ұйымдар. Оларды қаржыландыру тәртібі
22. Орман қоры жерлері (қандай мемлекеттік органның құрамында болса да) Қазақстан Республикасындағы арнайы жүйемен орналастырылады.
23. Арнайы орман орналастыру ұйымы орман орналастыру жұмыстарын өкілетті органмен немесе басқа да мемлекеттік органдардың құрамындағы орман иеленушілермен жасалған келісім-шарт бойынша орындайды.
24. Орман орналастыру жұмыстарына келісім-шарт жасаудан бұрын, дайындық жұмыстары жүргізіледі. Дайындық жұмыстары кезінде орман орналастыру жүргізілетін объектілердегі орман шаруашылық өндірістің қарқындылығына және ерекшеліктеріне байланысты жұмыс технологиясы анықталады.
25. Орман орналастыру ұйымы, тапсырыс берушінің келісімімен, орман орналастыру объектісі аумағында орман қоры учаскелері сипаттамасының нормативтік дәлдігі мен нақтылығын қамтамасыз ететін таксацияның әртүрлі әдістерін қолдануы мүмкін.
2. Орман орналастыру ұйымының орман иеленушілерімен және олардың жоғарғы органдарымен қарым-қатынасы
26. Орман орналастыру ұйымының орман иеленушілерімен және олардың өкілетті органымен қарым-қатынасы орман орналастыру жұмыстарын жүргізу келісім-шартымен және орман орналастыру кеңестерінің шешімімен анықталады.
27. Жасалған келісім-шарттарға және орман орналастыру кеңестерінің шешімдеріне сәйкес қарамағында мемлекеттік орман шаруашылығы мекемелері (бұдан әрі - орман иеленушісі) бар өкілетті орган төмендегідей мәселелерді шешеді:
1) ормандардың МОҚ категорияларына бөлінуін Қазақстан Республикасы заңымен белгіленген тәртіппен рәсімдеу;
2) орман иеленушілері мен орманшылық шекараларын анықтау;
3) орман иеленушілерінің әкімшіліктерін жүргізілетін орман орналастыру жұмыстары туралы алдын-ала ескерту;
4) орман иеленушілерінің әкімшіліктеріне қажетті шараларды (шекараларды, орамдардың ескі соқпақтарын шабу және тазалау, орамдық, бағыттық, шекара-шаруашылық діңгектерді ауыстыру) орындауға нұсқау беру.
28. Орман иеленушілері орман орналастыруға дайындық кезінде төмендегідей жұмыстарды атқарады:
1) орман орналастыру ұйымына өткен тексеру кезеңінде болған өзгерістер туралы және орман шаруашылық жұмыстары туралы мәлімет беру;
2) аудандық (облыстық) жер ресурстарын басқару комитетімен шекаралар тексеріліп және келісіліп, көрші жер пайдаланушылармен даулы мәселелерді шешу;
3) жерлерді алу-беру туралы өткен орман орналастырудан кейінгі үкімет шешімдерінің тізімін және орманды жерлерді ормансызға және керісінше ауыстыру туралы мәліметтерді дайындау;
4) ормандарды МОҚ категорияларына бөлу туралы өкілетті орган мен үкімет шешімдерінің тізімдерін жасау. Қажет болған жағдайда орман иеленушісі орман қорының жерлерін МОҚ категорияларына бөлуді қайта қарау туралы материал дайындап, оларды белгіленген тәртіп бойынша өкілетті органға (далалық орман орналастыру жұмыстары басталмай тұрып шешім қабылдау үшін)
жіберу;
5) аумақтың орманшылықтарға, мастерлік учаскелер мен айналымдарға бөлінуі тексеріледі. Шекарасы мен құрамы өзгерген жағдайда оларды дер кезінде рәсімдеу;
6) ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген учаскелердің тізімдерін жасау, олардың шекараларын құжаттар мен пландық-картографиялық материалдар бойынша тексеру және оларды пайдалануға құқық беретін құжаттарды дайындау;
7) өткен орман орналастырудан кейін орман иесінің аумағында жүргізілген зерттеу, орманды түгендеу, геодезиялық, топографиялық және жобалау-іздестіру жұмыстары туралы мәліметтер жинау;
8) есептік және пландық-картографиялық құжаттардың жағдайын тексеріп, өткен тексеру кезеңінде орман қорында болған барлық өзгерістерді осы материалдарға енгізу;
9) бұрын шабылмаған немесе өсіп кеткен орам соқпақтары мен шекараларды тазалау, жарамсыз орам және басқа да діңгек түрлерін ауыстыру;
10) ормандардың санитарлық жағдайы туралы және орман аурулары мен зиянкестерінің динамикасы туралы мәліметтерді дайындау;
11) осы айтылған мәселелер бойынша дайындық жұмыстары басталмай тұрып, қысқаша түсіндірме жазба дайындалып, бір данадан аумақтық органға немесе облыстық атқарушы органға және орман орналастыру ұйымына жіберіледі.
29. Орман иеленушілерінің дайындық орман орналастыру жұмыстары кезіндегі атқаратын жұмыстары:
1) барлық құрылым бөлімшелерінің басшыларына орман орналастырушыларға жұмыс істеуге рұқсат беру туралы, олардың және орман күзетінің міндеттері туралы нұсқау беру;
2) орман орналастырушыларға үй және көлік беру;
3) орман орналастыру партияларына орман орналастыру кезінде ағаш кесуге (модель құлату) орман кесу билетін беру, кесілген ағаштарды жинау және өткізу;
4) орман орналастырушыларға дайындық жұмыстарын жүргізуге көмектесу.
30. Орман иеленушілерінің басшылары және мамандары дайындық жұмыстарына, ұжымдық жаттығуларға, орман орналастыру жұмыстарына қатысады және орындалған орман шаруашылық шаралардың бағасына, орман екпелерін есепке алу сапасына, орман орналастыру құжаттарына ағымдағы өзгерістерді енгізу сапасына, алдағы тексеру кезеңіне жобаланатын орман шаруашылық шараларға, олардың әдісі мен технологиясына назар аударылады.
Орман иеленушілерінің мамандары орман орналастыру жұмысын қадағалайды, ай сайын акт бойынша істелген жұмысты қабылдайды.
3. Далалық орман орналастыру жұмыстарын өткізу-қабылдау мерзімі, тәртібі, олардың сапасын тексеру тәртібі
31. Далалық орман орналастыру жұмыстарын өткізу әр орманшылық бойынша 1 қосымшаға сәйкес актімен рәсімделеді. Объекті бойынша жұмыстарды өткізу орманшылық бойынша жұмыстарды өткізу актісінің негізінде 5 күн мерзімінде жүргізіледі. Қажет болған жағдайда, орман иеленушісінің мамандары қосымша тексеру жүргізеді.
Актілерде істелген жұмыстардың көлемі элемент бойынша, ал сапасы екі баллды жүйе (қанағаттандық қанағаттанарлық) бойынша көрсетіледі.
Актілерге далалық орман орналастыру жұмысын орындауға және қабылдап алуға жауапты адамдардың қолдары қойылады және ол ай сайынғы қаржылық есептеу үшін негіз болып табылады. Осы актілер негізінде ай сайын тиісті қаржылық құжат жасалады және өкілетті органның нұсқауына сәйкес рәсімделеді.
32. Орман орналастыру мамандары далалық орман орналастыру жұмыстарынан келгеннен соң, орман орналастыру ұйымының комиссиясы далалық техникалық құжаттарды таңдамалы әдіспен тексеріп, олардың сапасын, камералды өңдеуге жарамдылығын анықтайды.
33. Далалық орман орналастыру жұмыстарын өткізу мерзімі бірінші орман орналастыру кеңесінде белгіленеді.
34. Далалық орман орналастыру жұмыстарын бақылау осы Ереже талаптарының, орман орналастыру кеңестерi шешiмдерiнiң және орман орналастыруды жүргiзу келiсiм-шартының орындалуын тексеру мақсатында жүргiзiледi.
Бақылауға, негiзiнен, аумақты ұйымдастыру мәселелерi, орман таксациялық және орман зерттеу жұмыстары, белгiленетiн орман шаруашылық шаралары алынады.
Орман орналастыру жұмысының сапасы олардың орындалуына жауапты орман орналастыру партиясының бастығы мен орындаушының қатысуымен қадағаланады:
1) далалық орман орналастыру жұмыстарының сапасын тексеру тәртібі 3 кестеде көрсетілген.
Тексеру нәтижесiндегi ескертулер, шешiмдер 1 қосымшаға сәйкес актiмен рәсiмделедi және түзетіледі;
2) орман орналастыру партиясының бастығы және орман орналастыру ұйымының басшылығы жүргізген тексерулер бекiтiлген пiшiндегi актiмен рәсiмделедi. Басқа тексерушiлердiң тексеру нәтижесi қолдан жазылады;
3) бiрiншi разрядпен орналастырған жағдайда тексеру 20 ал екiншi разрядта - 15 телiмнен кем болмауы керек.
Орманмен қамтылған телiмдердiң саны, тексерiлген телiмдер санының 80 пайызынан кем болмау керек.
3 Тарау. Орман орналастыруға дайындық жұмыстар 1. Дайындық жұмыстардың міндеттері мен маңызы
35. Дайындық жұмыстары, далалық орман орналастыру жұмыстарының алдындағы жылы жүргізіледі. Оның мақсаты - ұйымдастыру-техникалық мәселелерді шешу, қажетті мәліметтерді жинау және орман орналастыру объектісі бойынша нормативтік базаны дайындау.
Кейбір жағдайда, өкілетті органның рұқсат етуімен далалық жұмыстар (басталмай тұрып) жүргізілетін жылы дайындық жұмыстары жүргізілуі мүмкін.
36. Дайындық жұмыстардың мазмұны төмендегідей:
1) орналастырылатын объектінің шекараларын нақтылау, қажет болса оларды өзгерту туралы ұсыныстарды дайындау;
2) тапсырма берушімен аэрофотосурет материалдарын қолдануды келісу;
3) өткен орман орналастырудың таксациялық, пландық-картографиялық, геодезиялық материалдарын жинау, олардың жағдайын, толықтығын және қолдану мүмкіндігін бағалау. Объект аумағын ұйымдастыруға және орман орналастыру жобасына қолданылуы мүмкін басқа да іздестіру-жобалау материалдарының бар болуын анықтау;
4) орман орналастыру разрядтары мен таксация әдістері жөнінде келісу;
5) орам жүйесінің жобасын жасау және қайта орман орналастыру болса, оны түзету;
6) орам соқпақтарының, шекара сызықтары мен визирлардың жағдайын, орамдық, орамдық-бағыттық және шекаралық діңгектердің бар болуын анықтау.
Орман иеленушісімен орам соқпақтарын, шекара сызықтарын шабу, тазалау, орамдық және шекаралық діңгектерді ауыстыру тәртібі мен мерзімін нақтылау;
7) орман таксациялық кестелерді таңдау, олардың жарамдылығын анықтау, жетпейтін немесе жаңа кестелерді жасау қажеттілігін анықтау;
8) ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген орман қорының учаскелері туралы мәлімет жинау;
9) орман орналастыру және орман иеленушісі мамандары үшін орман таксациялық ұжымдық жаттықтыру объектілерін таңдау;
10) орман орналастыруға наряд-тапсырманың жобасын жасау;
11) басқа мәселелерді шешу.
37. Тиісті бағдарлама бойынша (3 қосымша) дайындық жұмыстарды жүргізу жылы арнайы бөлінген қаражатқа облыс немесе аймақ бойынша орман шаруашылығын ұйымдастыру және жүргізу жөніндегі Негізгі қағидалар құрастырылады.
38. Дайындық жұмыстар аяқталғаннан кейін бірінші техникалық кеңес жүргізіледі. Кейін, далалық және камералдық жұмыстар барысында бірінші орман орналастыру, екінші техникалық және екінші орман орналастыру кеңестері Кеңестерді жүргізу тәртібі мен мақсаттары 4 қосымшада келтірілген.
2. Орман орналастыруда аэро-ғарыш суреттерін қолдану
39. Орта масштабты аэрофотосуреттердің материалы орман орналастыру жұмысының техникалық негізі болып табылады. Техникалық негіз ретінде ірі масштабты суреттер және ғарыш аппараттарының суреттері қолданылуы мүмкін.
40. Аэрофотосуреттер арнайы авиаотрядтармен орман орналастыру ұйымымен жасалған келісім-шарт бойынша (арнайы бөлінетін қаржы есебінен)
түсіріледі.
41. Орман орналастырудың барлық разрядтарына аэрофотосуреттер 1:
10000 - 1: 25000 масштабтарында орындалады. Аэрофотосуреттің масштабы өкілетті органмен келісіледі.
Егер аэрофотосуреттердің масштабы айтылғаннан ұсақ, ал аэронегативтердің сапасы жақсы болса, онда аэронегативтен керекті масштабқа дейін үлкейтілген аэрофотосуреттер жасалады.
42. Аэрофототүсіру дайындық жұмыстары жүргізілген жылы, кейбір жағдайда орман орналастыру жылы жүргізіледі. Үш жыл бұрын түсірілген аэрофотосуреттерді қолдануға рұқсат етіледі. Мерзімі үш жылдан асып кеткен аэрофотосуреттер өкілетті органның рұқсатымен ғана қолданылады.
43. Аэрофотосуретті түсірудің фотограмметриялық және фотографиялық сапасына қойылатын талаптар, аэрофототүсіру материалының сапасын бағалау мен қабылдап алу тәртібі аэрофотосуреттердің қағидаларына сәйкес болады.
44. Орман орналастыру партиялары, далалық жұмыстарға шықпай тұрып, мына аэрофото материалдарымен қамтамасыз етіледі:
1) үлкейтілген немесе контактты аэрофотосуреттер;
2) бір-біріне сәйкес монтаж репродукциясы.
45. Далалық жұмыстарда негізінен аэрофотосуреттердің позитивті басылғандары қолданылады. Орман таксациялық дешифровкалау, стереоөлшеу құралдары болса бірден аэронегативте жүргізіледі.
46. Аэрофотосуреттер төмендегідей жұмыстарда қолданылады:
1) фотосуреттерді жасау, шекараларды, соқпақтарды, жүріс сызықтарын белгілеу, таксациялық телімдердің сүлбесін жасау, топографиялық ситуацияны табу;
2) сүлбелік және орман таксациялық дешифровкалау;
3) орман орналастыру планшеттерін және басқа да орман карталарын жасау.
47. Құрастыру репродукциясы орман орналастыру объектісінің шекарасын алдын-ала анықтауға, оның аэрофотосуреттермен қамтамасыз етілгендігін анықтауға, орналастыратын объектіні жалпы шолуға, аумақты ұйымдастырудың жобасын жасауға және аэрофотосуреттерді орындаушыларға бөлу үшін қажет.
48. Бұрын орта масштабты аэрофотосуреттер орман орналастыруда қолданылып, бірақ қазір жаңа аэрофототүсіру белгілі бір себептермен жүргізілмесе, онда ғарыштан түсірілген суреттерді қолдануға рұқсат етіледі.
Осы жағдайда ғарыштық ақ-қара, спектрозональды, көпзональды М 1:
250000 - 1: 270000 және бұдан ірі масштабқа дейін үлкейтілген фотосуреттер қолданылуы мүмкін.
3. Объектіні орман орналастыруға дайындау
49. Дайындық жұмыстары кезінде орман орналастыру объектісінің шекарасын өзгерту және өзгертпеу тиімділігі анықталады, оның ішкі шаруашылық ұйымдастырылуы талданады.
Көрші жер пайдаланушылар шекарада қате тапқан жағдайда орман орналастыру оларды жою, түзеу туралы орман иеленушісіне ұсыныс береді.
50. Орман иеленушілері орман орналастыруға өткен тексеру кезеңінде қабылданған (өткізілген) учаскелердің орналасқан жері, құжаттардың күні мен нөмірлері, олардың қабылдау немесе өткізу негіздемесінің көшірмесі мен геомәліметтері бар, заңды түрде рәсімделген құжаттарды табыстайды.
Орман орналастыру объектісінің жер ауданы дайындық жұмыстары жүргізілген жылғы аудандық жер балансымен және орман қорын есепке алу мәліметтерімен салыстырылады. Ауытқулар болған жағдайда, оның себебі анықталады және орман иеленушілері оны жоюға нұсқау береді.
51. Объектінің аумағын МОҚ категорияларына бөлінуі нақтыланады. Таулы және жазық бөлікке бөлінуінің сәйкестігі тексеріледі. Өзгерту қажет болған жағдайда, негіздемелер мен ұсыныстар дайындалады.
52. Ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген орамдардың немесе бөлімдерінің тізімі және ауданы нақтыланады.
53. Егер орман иеленушілері орам бағандарын жаңартпаса, орам соқпақтарын, шекараларын тазарту жұмыстарын жүргізбесе, қабылданған және берілген жерлердің рәсімделген құжаттары жоқ болса, онда орман орналастыру объектісін орман орналастыру мекемесінің өкілетті органмен келісе отырып ұсынуымен (табыстауымен) далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізуден шығаруға болады.
4. Орам жүйесі жобасын жасау
54. Қайталап орман орналастыруда орам жүйесін өзгеріссіз қалдырады.
Орамдарды нөмірлеу әр орманшылық бойынша жеке жүргізіледі (орманшылық шегінде солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай). Орам жүйесін жобалау өткен орман орналастырудың пландық-картографиялық мәліметтерінің және тексеру кезеңінде болған аумақ өзгерістері есебінің негізінде, объекті схемасының масштабында құрастырылады.
Жаңа орам жүйесін жасау кезінде (осы уақытқа дейін орман орналастыру жүргізілмеген аймақта) орам соқпағы ретінде үздіксіз қызмет атқаратын магистралды көлік жолдары, өртке қарсы жолақтар, электр және газ-жүйесі трассалары, өзендер мен басқа да анық көрінетін белгілер пайдаланылады.
55. Өткен орман орналастыру бекіткен орам нөмірлері мен орам жүйесін өзгерту, төмендегідей жағдайда жүргізіледі:
1) жеке орманшылық аумағында едәуір өзгеріс болғанда немесе орман орналастыру объектісінде толығымен өзгеріс болғанда;
2) орамдарды бөлгенде.
56. Егер орманшылықтың құрамына жаңа орам құрайтын орман учаскелері қабылданған болса, немесе жеке орамдар берілген болса, онда өзгерістер орманшылықтың негізгі бөлігінде ескі орам нөмірлері сақталатындай етіп енгізіледі. Бұл жағдайда, жекелеген орамдарды үлкейтуге немесе бөлуге және жаңадан құрылған орамдарды, олардың орналасқан жеріне қарамастан, кезекті ретімен нөмірлеуге рұқсат етіледі.
57. Орман орналастыру кезінде аэро және ғарыш суретсіз орам жүйесінің жобасына таксациялық нысананы салу қажет болса, онда олар орам соқпағына параллелді телімдердің көбірек қиылысатын бағытында салынады.
Нысананың орнына орманда және аэросуретте нақты танылатын жолдар, соқпақтар, электр және байланыс жүйелері мен басқа да нысаналар қолданылады (егер олардың орналасуы және ұзындығы осы Ережелердің талаптарына сәйкес орманда таксация жүргізуге жараса).
58. Орам жүйесі жобасының схемасына планшеттердің шекарасы, әкімшілік аудандары, МОҚ категориялары, ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген учаскелердің, орамдардың ескі және жаңа нөмірлері (нөмірлері өзгерген жағдайда), сонымен қоса далалық жұмыстарды жүргізуге қажетті басқа да белгілері түсіріледі.
59. Құрастырылған орам жүйесінің жобасы бірінші техникалық кеңесте қаралғаннан кейін орман иеленушісі оған қол қояды.
Кейін ол бірінші орман орналастыру кеңесінде бекітіледі.
5. Таксациялық және басқа да нормативтік-анықтамалық материалдарды негіздеу және іріктеу
60. Орманды таксациялауда және орман шаруашылық шараларын жобалауда Қазақстан ормандарын таксациялаудың нормативтері және Қазақстан ормандарына арналған сорттименттік және тауарлық кестелер пайдаланылады.
61. Орман таксациялаудың нормативтік құжаттары Негізгі қағидаларды құрастыру кезінде іріктеледі. Егер облыс бойынша Негізгі қағидалар құрастырылмаса, онда орналастырылатын объектіге арналған нормативтік құжаттар орман орналастыруға дайындық жұмыстары кезінде іріктеледі.
62. Орман таксациялаудың нормативтік құжаттары төтенше жағдайда ғана орналастырылатын объектінің және оның жекелеген аумақтарында нақты орман өсіру жағдайына байланысты анықталады. Орман таксациялаудың нормативтік құжаттарын өзгерту және анықтау бірінші орман орналастыру кеңесінде қарастырылады және бекітіледі.
6. Ұжымдық жаттығу үшін объектілерді дайындау
63. Далалық орман орналастыру жұмыстары басталарда орман орналастыру мекемесінің мамандары телімнің таксациялық көрсеткіштерін көз мөлшермен қажетті нақтылықпен анықтау мақсатында, орман шаруашылық шараларын және орман түгендеу тәсілдері мен әдістерін бірдей белгілеуден тәжірибе жинақтауда көзді жаттықтыру мақсатында ұжымдық жаттығу жүргізіледі. Ұжымдық жаттығу үшін ағаш құрамының, құрылымының, жас және тауарлық құрылымының, өнімділігінің, орман өсіру жағдайының әртүрлілігін көрсететін объектіде көп тараған алқаағаштар іріктеліп алынады.
64. Ұжымдық жаттығуды жүргізу үшін:
1) әр негізгі орман құраушы тұқымдылар үшін (интродуценттерді есепке алмағанда) 3-тен кем емес жаттығу сынақ алаңшалары салынады. Алаңшалардың жалпы саны 10-нан кем болмайды;
2) қылқанды алқаағаштарды күтіп-баптау кесулеріне - 2-3 сынақ алаңдары салынады;
3) әртүрлі алқаағаштар мен басқа да орманды жерлерді қамтитын 15 телімге таксациялық бағыт салынады. Алқаағаштары бар телімдерде жаппай ағаш есептеу Таулы жағдайда таксациялық жаттықтыру бағыты беткейдің профилі етегінен су бөліміне дейін салынады және қалыпты алқаағаштары көбірек жерлерді қамтиды.
65. Орман орналастыру объектілерінде дешифровка жасау әдісімен таксация жүргізілетін орман қорының бөлігінде немесе оның жекелеген учаскелерінде таксациялық-дешифровкалық сынақ алаңдары дайындалады. Таксациялық- дешифровкалық сынақ алаңдарының жалпы саны орман құраушы тұқымдылардың әр біреуіне 10 данадан есептеліп анықталады.
66. Ұжымдық жаттығу объектілері өткен орман орналастырудың мәліметтері бойынша іріктеліп алынады, аэрофотосуреттермен аралап жүріп нақты анықталады. Жаттығу сынақ алаңдары, таксациялық бағыт пен ондағы таксация жүргізілген әр телім нақты табылып, аэрофотосуретке нақты түсіріледі.
67. Барлық жаттығу сынақ алаңдарында және жаттығу таксациялық бағыт бойындағы телімдерде, өлшеп-санау әдісімен анықталатын таксациялық көрсеткіштерден басқа, ағаштың санитарлық жағдайына, табиғи түлеуіне, өскініне сипаттама беріледі, орманның сүрексіз ресурсы және тағы басқалары
68. Орманды таксациялау дешифровка жасау әдісімен таксацияланатын объектілерде сынақ алаңдарын таңдау және салу үшін, мамандарды жаттықтыру үшін және дешифровка жасалған аэрофотосуреттерді камералдық кезеңде пайдаланатындай, арнайы әдіс бойынша жүргізіледі. Негізгі орман құраушы тұқымдылардың әр біреуіне 5-тен сынақ алаңдары және орманмен қамтылған 15 телімді қамтитын жаттығу-таксациялық сызығы салынады.
7. Дайындық жұмыстарының қорытындысы бойынша жасалған материалдар
69. Дайындық жұмыстарының қорытындысы бойынша есеп беру наряд- тапсырма және далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізудің сметасы
70. Дайындық жұмыстары туралы есеп беру, орындалатын жұмыстардың түрлері мен көлемі, далалық орман орналастыруды ұйымдастыруға әсер ететін объектінің ерекшеліктері, аймақтың тексерілуі, аэрофотосуреттермен, нормативтік-анықтамалық материалдармен қамтамасыз етілуі, алдағы далалық жұмыстардың көлемі, олардың ерекшеліктері, жұмыс күшімен, байланыспен, үймен, көлікпен және басқаларымен қамтамасыз етілуі туралы мәліметтерден тұрады (құралады).
Дайындық жұмыстары туралы есепке төмендегідей мәліметтер бірге ұсынылады:
1) шектес жер пайдаланушылардың шекарасының схемасы (нүктенің нөмірлері мен геомәліметтері);
2) орман иеленушілерінің жер құрамына қабылданған немесе шығарылған жерлердің ауданы туралы мәліметтер;
3) орман иеленушілерімен келісілген ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген учаскелердің, кордондардың, елді мекендердің, МОҚ категорияларының, орманшылықтың, әкімшілік аудандардың шекаралары, орамдардың нөмірлері түсірілген орам жүйесінің жобасы;
4) белгіленген пішін бойынша орман қорын есепке алу құжаттары;
5) орманды таксациялау үшін қолдануға ұсынған нормативті-анықтамалық мәліметтерінің тізімі, сонымен қатар жетіспейтін немесе тексеруді қажет ететін нормативтердің тізімі;
6) далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізуге арналған наряд- тапсырманың жобасы;
7) жинаған мәліметтердің тізімі.
71. Далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізуге арналған наряд- тапсырманың жобасы дайындық жұмыстары мәліметтерінің және бірінші техникалық кеңестің шешімі негізінде құрастырылады және мыналардан тұрады:
1) орман орналастыру объектісінің аты, оның жалпы ауданы, орман орналастыру разрядтары бойынша аумақтың бөлінуі;
2) объектінің аэрофотосуретпен және аэрофотосуретсіз орналастырылатын бөліктерінің ауданы, олардың орналасқан жері;
3) орман орналастыру объектіндегі аумақты және орман қорын таксациялауды ұйымдастыру барысында аралап жүріп жасалатын жұмыстардың көлемі;
4) орманды таксациялаудың түрлері мен әдістері, оларды қолданатын бөліктердің аудандары;
5) түрлері бойынша орындалатын іздестіру және зерттеу жұмыстарының көлемі: сынақ алаңдарының саны, орман шаруашылық шараларының тиімділігін, орман екпелерін және олардың табиғи түлеуін зерттеу;
6) инженерлік-техникалық қызметкерлердің және жұмысшылардың қажеттілігі.
4 Тарау. Аумақты орналастыру және орман таксациялық жұмыстарға дайындалу 1. Топографиялық-геодезиялық жұмыстар
72. Орман қорының шекарасын қалпына келтіру және заңды түрде рәсімдеу жұмыстарын жер орналастыру жөніндегі мемлекеттік ғылыми-өндіріс орталығының еншілес кәсіпорындары атқарады.
Екінші рет орман орналастыру жүргізілгенде объектінің шекарасы жер орналастыру мәліметтерімен салыстырылады және орман орналастыру дайындаған объекті шекарасының схемасы аудандық аймақтық жер ресурстарын басқару органдарымен бекітіледі.
Орман қорының құрамына жаңа қабылданған учаскелердің, басқа жер пайдаланушылардың жерлері арасындағы және шоқ талдардың шекарасы ішкі шаруашылық жер орналастырудың мәліметтерімен және аэрофотосуретпен белгіленеді. Ол аудандық аймақтық жер ресурстары басқармасының органдарымен келісіледі.
73. Алғашқы орман орналастыру жүргізілген кезде планшет жақтауы табиғи шекаралармен бірге (жолдар, өзендер, қырлар, электр жүйесімен) тік бұрышты пішінде белгіленеді. Ол аймақтық органдармен немесе облыстық әкімшіліктің орман бөлімімен келісіледі.
Соңғы жағдайда планшеттің жақтауы құралмен 1: 500 дәлдікте белгіленеді.
74. Орман орналастыру екінші рет жүргізілгенде орам жүйесі бөлінбесе және планшеттің масштабы өзгермесе, бұрынғы планшет жақтаулары сақталады.
Ал олар өзгерген жағдайда, тік бұрышты планшет жақтаулары орам соқпақтарымен немесе ішкі ситуация планшет жақтауының сыртына шықпайтындай, анық көрінетін табиғи нысаналармен сәйкестендіріледі.
2. Орам жүйесін және визирларды өлшеу, шабу, аумаққа орман орналастыру белгілерін орнату
75. Алғашқы орман орналастыру кезінде:
1) орман орналастыру мекемесі жаңа орам соқпағын шабу, аумаққа орман орналастыру белгілерін орнату жұмыстарын бекітілген орам жүйесінің жобасына сәйкес жүргізеді;
2) шекараның және орам соқпағының ені 0,5 м, визир - 0,3 м болып шабылады. Белгі қою сызығында тұрған диаметрі 20 см және одан жоғары ірі ағаштар кесілмейді. Оларды берілген бағытқа перпендикуляр бойынша параллелді белгі қою әдісімен айналып өтеді. Кесілген ағаштар өлшеуге кедергі жасамайды. Түбірдің биіктігі ағаштың 1/3 диаметрінен аспайды. Балауса ағаштар мен бұталарда 15 см аспайды. Жаңа соқпақтар мен визирларды шабу кезінде кесу сызығына жақын тұрған ағаштарға үш жағынан белгі қойылады;
3) таксациялық бағыт есебінде пайдаланылатын тік сызықты соқпақтар мен басқа да жүріс сызықтарын өлшеу бір орамның шегінде жүзеге асырылады.
Бірнеше орамды кесіп өтетін өлшеу сызығын жүргізуге тыйым салынады;
4) өлшеу темір өлшеуіш таспамен немесе өлшеуіш троспен орман орналастырудың барлық разрядтарында бір бағытта, әр 200 м сайын нөмірлі қазықты орнатумен жүргізіледі. Үшінші разрядты орман орналастыру кезінде ара қашықтықты теодолиттің тұрған нүктесіне теодолит қазығын бекітіп өлшеуге рұқсат етіледі. Аэрофотосуретпен кесілетін сызықты нақты анықтау мүмкіндігі болған жағдайда сызық және нөмірлі қазық орнатылмайды;
5) сызықты өлшегенде еңістігі (ылдилығы) 6 градустан аспайды. Мұндай жағдайда, жердің еңістігіне қарай нөмірлі қазықты орнатуға және сызық ұзындығын есептеуге түзетулер енгізіледі. Фотоабристе немесе абристе сызықтың ұзындығы горизонтальды түрде көрсетіледі;
6) қазықтардың мөлшері мен пішіні, оларға қашықтық белгілерін қою тәртібі орман орналастыру және орман шаруашылық белгілер талаптарымен реттеледі. Олардың типтері, мөлшерлері және жалпы техникалық талаптар 5 қосымшада келтірілген;
7) жүргінші жолдар мен соқпақтарды өлшегенде нөмірлі қазықтар перпендикуляр бойынша өлшеу сызығының осінен басқа болып табылады. Бағыт сызығын байланыстырудың және өлшеудің мәліметтері белгі журналына жазылады;
8) бірінші-екінші разрядты орман орналастыруда өлшеу дәлдігі- 1:500, ал үшінші разрядта - 1:300 болып белгіленеді;
9) орам соқпақтары қиылысатын және олардың орман қорының шегіне шыққан жерлерге, жолдармен, қорғаныш, тыйым салынған жолақтардың шекарасымен қиылысқан жерлерге белгіленген пішінді және мөлшерлі бағандар орнатылады. Пішіні, мөлшері, орман орналастыру белгілерін орнату ережесі және оларды дайындайтын материалдар 5 қосымшада берілген талаптар бойынша анықталады;
10) көлік жолдарымен қиылысатын орам және сілтеуіш бағандары (көлікпен зақымдалуынан сақтау мақсатында) кез-келген жағынан көрінетіндей қашықтыққа жылжытылып орнатылады.
Орман иеленушілері орман орналастыру партиясы осы жұмыс түрін жүзеге асыруы үшін жұмысшылар бөледі.
76. Орман орналастыру рәсімдеген объектіні қабылдаған орман иеленушілері орам соқпақтары мен орман орналастыру белгілерін тиісті жағдайда сақталуын қамтамасыз етеді.
77. Орман орналастыру қайталанғанда:
1) орман иеленушілері орам соқпақтарын тазарту, шабу және жарамайтын орам және сілтегіш бағандарын ауыстыру жұмыстарын орман орналастыру разрядына қарамастан, дайындық жұмыстары жүргізілген жылы, ары кеткенде орман орналастырылатын жылы аралап көру жұмыстары басталғанға дейін өздері орындайды.;
2) орам соқпақтары мен визирлардың, орам және нұсқау бағаналарының орындарын жоғалтып алған жағдайда, орман орналастырылатын жылы орман орналастыру партиясының мамандары тапсырыс берушімен келісім жасап, олардың орнын анықтауға, сонымен қоса орам және нұсқау бағандарын жазуға көмек көрсетеді.
3. Ұжымдық жаттығу
78. Далалық орман орналастыру жұмыстары басталардың алдында орман қорының құрылымы және орман өсу жағдайы осы нақты объектінікіне ұқсас объектінің топтары мен мамандардың жұмыс істеуге дайындығын тексеру және маманның біліктілік деңгейін бағалау үшін және далалық жұмыстарын жүргізу ерекшеліктері бойынша орындаушыға жалпы техникалық нұсқау беру үшін орман таксациясын жүргізуге рұқсат беру мақсатында ұжымдық жаттығу жүргізіледі.
79. Далалық жұмыстарды атқаратын орман орналастыру бөлімдерінің барлық мамандары мен бастықтары, бірінші кезекте орман орналастыру жұмыстарын қабылдайтын және қадағалайтын орман иеленушілерінің мамандары мен бастықтары ұжымдық жаттығуды толық көлемде өтеді.
80. Орман орналастыру объектілерінің ұқсастығына және орналасуына байланысты, ұжымдық жаттығу бір немесе бірнеше орман орналастыру партиялары үшін орман орналастыру мекемесінің бас инженерінің немесе жобаны жазуға (жасауға) жауапты адамның басқаруымен жүргізіледі.
81. Ұжымдық жаттығуды жүргізудің техникасы, тәртібі, құрамы мен нәтижесі Ұжымдық жаттығуларды жүргізу жөніндегі техникалық нұсқаулармен рәсімделеді (4 қосымша).
82. Жаттықтыру таксациясы төмендегідей жағдайда қанағаттанарлық деп қабылданады:
1) әр таксациялық көрсеткішті анықтауда жіберілетін ауытқудың шегі, олардың жалпы санының 68 пайызынан кем емес;
2) екі есе ауытқу 5 пайыздан артық емес.
83. Қанағаттанарлықсыз нәтиже көрсеткен мамандарға басқа мамандар салған жаңа сынақ алаңдарында қосымша жаттығу жүргізіледі. Қажет болса, жаттығу таксациялық жүрісте жүргізіледі. Оның санын және ұзындығын жаттығудың бастығы белгілейді. Қосымша жаттығудан кейін маманды таксацияға жіберу немесе басқа жұмыс түріне ауыстыру туралы соңғы шешім қабылданады.
4. Аэрофотосуреттерді дайындау, фотоабристер мен абристерді жасау
84. Аэрофотосуретте жасалған фотоабрис, миллиметрлік қағазға немесе калькаға сызылған абрис далалық жұмыстар кезінде телімнің ауданы мен нұсқасының нақты анықталуын қамтамасыз ететін бірінші құжат болып табылады және камералдық кезеңде орман картасы мен планшеттерді жасауға негіз болады.
85. Аэрофотосуреттегі жұмыс жұмыс ауданының шегінде жүргізіледі. Ол көлденең сызықтармен және шектесетін аэрофотосуреттің ұзына бойы жабуымен шектеледі. Жұмыс аудандарының шекарасы ретінде суреттегі көрінетін орам соқпақтары, жолдар мен басқа да сызықтар пайдаланылады. Сонымен қатар, айқын танылған белгілердің арасындағы жүргізілген сызықтар қолданылады, (егер олар орташа көлденең сызыққа немесе ұзына бойы болса). Шектесетін аэрофотосуреттің жұмысшы ауданының шекаралары толығымен сәйкестендіріледі.
Орналастырылатын объектінің жазық жер бедерінде аэрофотосуретті біреуден кейін қолдануға рұқсат етіледі.
86. Аэрофотосуреттің масштабы топокартада нақты анықталған нүктелердің көмегімен және фотосуретте орманда дәл анықталған нүктелердің ара қашықтығын өлшеу жолымен тексеріледі.
87. Таксацияға дайындалған фотоабристің бет жағында төмендегі мәліметтер көрсетіледі:
1) жұмысшы аудандардың шекарасы (жаппай жұқа сызық, түрлі-түсті сиямен);
2) орамдардың шекарасы соқпақ бойынша немесе табиғи шектеу сызығы (ұзынша үзік сызықтар), таксациялық визир өлшеудің нәтижесі;
3) жұмысшы ауданының шегінде орналасқан орам нөмірлері, шектесетін орамдар мен аэрофотосуреттердің нөмірлері;
4) таксациялық телімдердің шекарасы мен олардың нөмірлері;
5) түрлі-түсті сиямен түсірілген бұлақтар, өзендер, жолдар, соқпақтар және мелиоративтік каналдар;
6) объект аумағының ұласып жатқан жер пайдаланушылармен шекарасы және олардың аттары.
7) МОҚ категориясының шекарасы.
88. Аэрофотосуреттің арт жағында қарындашпен белгіленген соқпақтар, нақты анықталған нүктелер, шекараға, соқпақтарға, ішкі ситуация сызықтарына және дәл анықталған нүктелерге байланыстырылған бағыт сызықтарының мәліметтері, орман иеленушілері мен орманшылықтардың атауы, фотоабристің жасалған күні, орындаушылардың қолы.
89. Әр аэрофотосуреттегі бөлінген жұмыс аудандарының шегінде маман, орманға шығардан бұрын, таксациялық телімдерді және олардың шекарасын белгілеп, стереоскопиялық дешифровка жасалады. Орман орналастыру қайталанғанда телімдердің шегінің қалуы қамтамасыз етіледі. Аэрофотосуретте алдын-ала нұсқалық дешифровка жасалмай, орманға шығып таксация жүргізілмейді.
Фотоабриске аэрофототүсіруді жүргізгеннен кейін кесуге бөлінген кеспеағаштың нұсқасы (артқы бетіне әр кеспеағаштың кесу жылын көрсетіп), орман екпелері учаскесінің нұсқасын (с. і. суреті бары да) түсіріледі, сонымен қатар ауданы мен жылы көрсетілген қайта құрылған балауса ағаштардың, табиғи ескерткіштердің, басқа да ерекше қорғалатын учаскелер мен объектілердің де нұсқалары түсіріледі. Осы учаскелер туралы мәліметтер өткен орман орналастырудың кезеңінен бастап түсіріледі.
Камералдық жолмен дешифровка жасалған және абрисқа түсірілген таксациялық телімдердің шегі (нұсқасы) орманда таксация жасау кезінде анықталады және тексеріледі.
90. Аэрофотосурет жоқ болған жағдайда, абрис планшеттің масштабымен калькаға немесе миллиметрлік қағазға түсіріледі. Абристің тілі магнитті меридиан бойынша бағытталады және онда фотоабристегідей барлық мәліметтер болады (тесілген нақты анықталған нүктелерден басқасы). Абриске орманға шығардың алдында планшеттен өткен орман орналастырудағы таксациялық телімдердің нұсқасы түсіріледі. Олар таксация кезінде анықталады.
91. Орманда таксация жүргізу үшін фотоабристер мен абристерді рәсімдеу және дайындау тәртібі Аэрофотосуреттерді жұмысқа дайындау және фотоабристер мен абристерді рәсімдеу жөніндегі техникалық нұсқаулармен белгіленеді (7 қосымша).
5. Тарау. Орман таксациялық жұмыстары 1. Орман алқаптарын таксациялық телімдерге бөлу
92. Орманды таксациялау кезінде әр орамның аумағы алғашқы орман шаруашылық есептеу бірліктеріне - таксациялық телімдерге бөлінеді.
Таксациялық телім - таксациялық сипаттамасы, топырақ-типологиялық жағдайы және шаруашылық маңызы бірдей орман орамының учаскесі, оның барлық ауданында бірдей орман шаруашылық шаралары жүргізіледі және ол жалғасып жатқан учаскенің таксациялық көрсеткіштерінен нормативтік шамаға ерекшеленеді.
Әр таксациялық телімге таксациялық жазбада нақты сипаттама беріледі, орман орналастыру планшеттері мен орман алқаағаштарының планында нұсқасы сызылады.
Орамдардың таксациялық телімдерге бөлінуі орман қорын мемлекеттік есепке алу құжаттарындағы есептелінетін жер категорияларының ерекшелігі бойынша жүргізіледі.
93. Орман қорының барлық жері негізгі екі жер түріне бөлінеді - орманды және ормансыз.
94. Орманды жерлерге ағаш-бұта өсімдіктерімен қамтылған жерлер және ағаш-бұта өсімдіктерімен қамтылмаған орманның белгілері сақталған жерлер (арнайы мақсаттағы плантациялардан басқасы) жатады. Олар төмендегідей болып бөлінеді:
1) орманмен қамтылғаны, соның ішінде орман екпелері;
2) арнайы мақсаттағы плантациялар, олардан:
өндірістік және энергетикалық мақсаттар үшін;
азықтық және басқа да мақсаттар үшін;
3) жинақталмаған орман екпелері;
4) орман тұқымбақтары;
5) орманмен қамтылмаған ағашы кесілген жерлер, өртеңдер және өлген алқаағаштар, алаңқайлар, сирек ағаштар.
95. Орманмен қамтылған жерлерге толымдылығы - 0,3 және одан жоғары барлық жас топтарындағы ағаш-бұта өсімдіктері мен толымдылығы 0,4 және одан жоғары балауса ағаштар жатады. Оған бұрынғы ағашы кесілген жерлер, өртеңдер, өлген алқаағаштар мен басқа да табиғи түлеген орманды жерлердің учаскелері, сақталған балауса ағаштардың саны мен сапасы нормативтік таксациялық көрсеткіштерге жеткен және толымдылығы 0,4 болған, сонымен қатар табиғи- географиялық жағдайына байланысты ағаш тұқымдылары өспейтін немесе арнайы бұта шаруашылығы ұйымдастырылған жер учаскелері мен орташа қалыңдықта өскен бұталар жатады.
Белгіленген ереже бойынша, нормативтік орман таксациялық көрсеткіштеріне жеткен, толымдылығы 0,4 және одан жоғары себу немесе көшет отырғызу жолымен өсірілген ағаш тұқымдыларының, сексеуілдің, бұталардың орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылған орман екпелерінің учаскелері орманмен қамтылған жерлер деп есептеледі.
Сонымен бірге, оларға орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылған көріністік, декоративтік, ландшафтық орман екпелері және қайта құру жолымен өсірілген орман екпелері, қайта құру стадиясындағы екпелер, мемлекеттік орман қорғау екпелері, жол бойындағы орман жолақтары және орман екпелеріне ілеспе тұқым ретінде отырғызылған, негізгі тұқым жойылғаннан кейін тірі сақталған бұталар жатады.
Жалпы толымдылығы 0,3 және одан төмен 1 және 2 жас класындағы балауса ағаш учаскелері орманмен қамтылмаған орманды жер категориясына жатады, олар кесілген жерлерде, өртеңдерде, алаңқайларда орналасады.
Барлық жастағы толымдылығы 0,1-0,3 болатын бұталар негізінен орманды, орманмен қамтылмаған немесе ормансыз жерлер категориясына жатқызылады.
96. Орманмен қамтылған жерлер төмендегідей таксациялық көрсеткіштермен сипатталады: жас класының ұзақтығы 1, 2, 5, 10, 20, 40-жыл, жас топтары балауса ағаштар - 1-2 жас кластары; орта жастағылар, 3 және жоғары жас класындағылар; пісіп келе жатқандар - бір жас класындағы (кесу жасының алдындағы); пісіп жетілгендер - екі жас класындағы (кесу жасын сипаттайтын);
көнергендер - кесу жасынан өткен жас класы. Барлық жас топтарына толымдылығы 0,3 және одан жоғары, балауса ағаштардан басқа (балауса ағаштар
- 0,4 бастап) алқаағаштар жатады. Олардың орташа биіктігі, диаметрі, толымдылығы 0,3-тен 0,4-1,0 дейін, толымдылығы 0,3-0,4 төмен, орташа толымдылықты - 0,5-0,7, жоғары толымдылықты- 0,8-1,0; орташа бонитеті - 1б-5б дейін, жоғары бонитеті - 1б-2 бонитет класы, орташа бонитеті - 3-4, төменгі бонитеті - 5-5б; орташа класс тауарлығы 1-ден 4 дейін.
97. Арнайы бағыттағы плантацияларға жататын плантациялар:
өнеркәсіптік және энергетикалық мақсаттағы (жиһаздық және құрылыс өнеркәсібі мен басқа да мақсаттарға пайдалану үшін қысқа мерзімде жоғары өнімді терек және басқа да алқаағаштарды алу);
азықтық және басқа мақсаттардағы (жеміс-жидек және басқа да плантациялардың әртүрлі түрлері).
98. Жинақталмаған орман екпелерін орманмен қамтылған жерлерге ауыстыруға таксациялық көрсеткіштері нормативтік талаптарға жетпеген, жерсінуі 26 пайыз және одан жоғары себілген немесе көшеттен өсірілген орман екпелерінің жер түрлері жатады. Оларға тағы да көріністік, декоративтік, ландшафтық, қайта құру жолымен өсірілген мемлекеттік қорғаныш орман жолақтары, жол бойындағы орман жолақтары жатады. Жерсінуі 25 пайыз және одан төмен орман екпелерінің учаскелері өлген орман екпелеріне жатады және олар бұрынғы өз жер категорияларына жатқызылады.
99. Орман тұқымбағына орман қоры аумағындағы ағаш және бұта тұқымдылар көшетін өсіруге арналған учаскелер жатады.
Жобасыз ағаш-бұта тұқымдыларының көшеті өсірілген жер учаскелері бұрынғы жер түрлеріне жатқызылады, таксациялық сипаттамада тиісті белгісі қойылады.
100. Орманмен қамтылмаған жерлерге ағаш және бұта тұқымдыларының қайта түлеуге өскіні жоқ немесе жеткіліксіз, бірақ орман өсіруге жарамды орманды жер учаскелері жатады (сирек орманнан басқасы).
Оған жататындар:
1) ағашы кесілген жерлер - алқаағаштары кесілген, ал жаңа буын құралмаған орман ауданы. Кесілген жерлер категориясы, табиғи түлеп немесе орман екпелерін отырғызып, нәтижесіне байланысты орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылғанша сақталады.
Ағаш кесу билеті жазылған және тендер бойынша орман пайдалануға берілген кеспеағаштар кесілген жерлер деп таксацияланады, ал олардың ауданы және қоры басты мақсатта пайдаланудың есебінен шығарылады;
2) өртеңдер және өлген алқаағаштар - толығымен өрттен жойылған (өртең)
немесе энтомо және фитозиянкестерімен жаппай зақымданған, түбірінен қураған, табиғи апаттың әсерінен (желден, бораннан, қардан сыну), өнеркәсіп кәсіпорындарының зиянды заттарды тастау әсерінен қураған (өлген), ал жаңа буын әлі құралмаған орман ауданы.
Өртеңдер немесе өлген алқаағаштар категориясы олардың табиғи түлеуі немесе орман екпелерін өсіру нәтижесінде орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылған кезеңіне дейін сақталады.
Ағаштар (бұталар) зақымданғанда қалған өсіп тұрған орманның (бұтаның)
толымдылығы 0,3 кем болмаса (өрт болған жылы, алқаағаштардың өлгені белгіленеді), жартылай алқаағаштар категориясында қалады.
Өртеңдер мен өлген алқаағаштардың біраз ауданы, оларда өлген немесе өсіп тұрған орманның бар-жоғына байланысты, қор көлеміне және сүрек дайындауға жарайтын сүректің тауарлығына, сонымен бірге орманды қалпына келтірудің табыстылығы мен сипатын анықтайтын орман өсу жағдайы типінің әртүрлілігіне байланысты бөлінеді.
Толымдылығы 0,3 болатын балауса ағаштардың жеке өсіп тұрған учаскелері олардың бұрынғы түрлеріне жатқызылады;
3) ашық жерлер - орман өсімдіктерінің элементі сақталмаған, ағашы жоқ орман ауданы (өсіп тұрған жеке ағаштары бар немесе жоқ, табиғи түлеуі жеткіліксіз немесе жоқ, топырақ жағдайы мелиоративтік шараларды жүргізуге, қосымша шығынсыз сүрек тұқымды алқаағаштарды өсіруге болатын);
4) сирек орман - толымдылығы 01-02 болатын табиғи қалыптасқан сүрекдің (1-ші және 2-ші жас класындағы балауса ағаштардан басқасы).
Жинақталу шымылдығының толымдылығы 0,4-ке жетпеген балауса ағаштар, өсіп шыққан өзінің жер түріне жатқызылады.
Антропогендік әсердің немесе табиғи факторлардың (шала кесу, өрт, энто- фитозиянкестер, жел және басқа) нәтижесінде құралған (толымдылығы 0,2 және төмен) сүрекдіңдер ағашы кесілген жерлерге, өртеңге немесе өлген алқаағаштарға жатқызылады (тіршілікке икемді ағаштар белгіленеді).
101. Ормансыз жерлерге алдын-ала мелиоративтік немесе қалпына келтіру жұмыстары жүргізілмеген, ағаш өсіруге жарамайтын жерлер жатады.
Оған жататындары:
жыртылған, тыңайтылған жерлер:
жыртылған жерлер (елді мекендерден тыс жерлердегі бау-бақшаны қосқанда) - тұрақты ауылшаруашылық өндірісіне қолданылатын жерлер;
тыңайтылған жерлер - бір жылдан астам уақыт ауылшаруашылық дақылдары егілмеген және сүрге дайындалмаған, бұрынғы жыртылған жерлер;
2) шабындықтар - тұрақты шөбі шабылатын жерлер;
3) жайылымдар - мал жаюға арналған жерлер (өріс, субальпі және альпі шалғыны және басқа);
4) жолдар, орам соқпақтары, өртке қарсы жолақтары - орман қорының құрамынан шығарылмаған барлық бағытқа арналған жолдар, орам соқпақтары, өртке қарсы жолақтар, соқпақтар;
5) елді мекендер - негізінен орман шаруашылығын жүргізуге байланысты және ерекше қорғалатын табиғи аумаққа жұмыс істейтін адамдарға арналған, кісі тұратын және тұрмайтын үйлер салынған жер учаскелері;
6) сулар - көлдер, өзендер, бұлақтар, тоғандар, су қоймалары, каналдар, мелиоративтік жүйелер және басқалары;
7) батпақ - ылғалы көп, ағаш-бұта өсімдіктері жоқ немесе сирек кездесетін учаскелер. Егер мұндай учаскелерде жасы балауса ағаштан үлкен, толымдылығы 0,1-0,2 болатын сүрек тұқымды өсімдіктер болса, олар табиғи сирек ормандарға жатқызылады, ал толымдылығы 0,3-0,4 болатын сүрек және бұта тұқымдылар орманмен қамтылған жерлерге жатқызылады. Толымдылығы 0,1-0,2 болатын бұталар ескерілмейді. Оларға тағы да тоғайға және жайылма аумақтарына тән ылғалы мол және тұзды топырақтарда өсетін қамыс, қоғалар жатады;
8) құмдар - сүрек-бұта өсімдіктері өспейтін көшпе құмдар, өзен қайраңы және құмды шаймалар;
9) мұздықтар - ылғи мұз жамылып жатқан жерлер;
10) басқа жерлер - оған тік беткейлер, жар тастар, тас үгінділері, шөгінділер, ұсақ тасты жерлер, сортаңдар, сор жер, мия, көшкіндер, электр және байланыс желілері, газ құбыры, су құбыры және мұнай құбыры, сайлар, құрғақ өзек, тақырлар, бұзылған жерлер, карьерлер, қоқыс төгетін және өндіріс қалдықтарын төгетін жерлер, алаңқайлар жатады. Алаңқай-ландшафттық, аңшылық мақсатында еңбекшілер демалуға арналған жерлер. Олар негізінен МОҚ категорияларына бөлінеді: қала ормандары және елді мекендер мен емдеу-сауықтыру мекемелеріндегі жасыл аймақтар, орман парктері, ерекше қорғалатын орман аумақтары.
Тік беткейлер таулы жерлерде бөлінеді (егер олар басқа жерлерге жатқызылмайтын болса).
102. Мелиоративтік жұмыстары жүргізілген учаскелер пайдаланылатын жер түріне жатқызылады.
103. Орман тұқымбақтары, табиғат ескерткіштері, ландшафтық, географиялық және сыналатын екпелер, клондық архив (мұрағат), экзотикалық және аса құнды тұқымдылар учаскелері, ағаш тұқымы плантациясы, коллекциялық-аналық учаскелер тұқым қуалаушылықтың қасиеттерін тексеру үшін орман орналастырудың барлық разрядтарында бөлінеді (оларды белгілеген масштабта планшетке түсіру мүмкін болса). Ал бұл учаскелердің мөлшері кіші болса, олар планшетке шартты белгілермен түсіріледі. Таксация карточкасында және таксациялық жазбада осы телімдерде бар деген белгі қойылады және осы учаскенің ауданы мен таксациялық сипаттамасы көрсетіледі.
104. Орманмен қамтылған жерлерді таксациялық телімдерге бөлу алқаағаштардың таксациялық белгілеріндегі мына өзгешеліктері бойынша жүргізіледі: шығуы, құрылымы, құрамы, толымдылығы, бонитет класы, жасы, орташа диаметрі, биіктігі, тауарлығы, орман типі, өскіні, экспозициясы, беткейдің тіктілігі, радиациялық және өндірістік ластану дәрежесі.
Жасыл аймақтың ерекше қорғалатын орман аумағының таулы аумағын орналастырғанда орманмен қамтылған жерлерді таксациялық телімдерге бөлудің қосымша белгілері берілуі мүмкін.
Орманмен қамтылған орман жерлері телімдерге төмендегідей көрсеткіштер бойынша бөлінеді:
1) өсуі бойынша алқаағаштар табиғи (тұқымнан және өскіннен) және қолдан өсірілгенге (орман екпелері) бөлінеді. Табиғи алқаағаштарды тұқымдық немесе өскіндіктер категориясына жатқызу ондағы ағаштардың пайда болуының басымдылығына сәйкес жүргізіледі. Екеуінің үлесі бірдей болса, бірінші орынға тұқымдықтар қойылады;
2) алқаағаштар құрылымы бойынша қарапайым - бір қабатты және күрделі - көп қабаттағы, бірыңғай жастағылар мен әртүрлі жастағыларға бөлінеді.
Қабаттылығы дегеніміз - ағаш шоғырының биіктік деңгейі бойынша анық шектеліп, сүрекдіңдердің вертикалды бөлінуі.
Бір қабатты алқаағаштар дегеніміз - бір қабаттан құралатын орман учаскелерінің сүрекдіңдері.
Көп қабатты алқаағаштар - анық бірнеше қабатты сүрекдіңдерден құралатын орман учаскелері;
3) алқаағаштар ағаш түрлерінің араласу дәрежесі бойынша таза және аралас болып бөлінеді.
Таза алқаағаштардың құрамын құрайтын ағаш түрінің бірлігі біреуден артық болмайды. Ал алқаағаштың құрамын құрайтын ағаш түрінің бірлігі екі және одан көп болса, онда олар аралас алқаағаштарға жатады;
4) құрамы бойынша алқаағаштар негізгі орман элементтері әр түрлі болғанда және құрамындағы коэффициент бірлігінің айырмасы 2 және одан артық болған жағдайда бөлінеді.
Ағаш тұқымдыларының құрамында, орман кесу ережесінде берілгендей, аса құнды сүрек тұқымдылары, экзоттар және жабайы жеміс тұқымдылары 10 пайыз болса (құрамында бір бірлік) олар таксациялық телімдерге бөлінеді;
5) егер алқаағаштар әртүрлі жас топтарына жатқызылса, ал орташа жас топтарының айырмашылығы бір жас тобынан артық болса, олар жастары бойынша бөлінеді.
Алқаағаштың жасы деп негізгі орман элементтерінің орташа, ал орман екпелері үшін нақты жасы қабылданады, оған тамыр жүйесі жабық отырғызу материалдарынан және қайта құру әдісімен өсірілген орман екпелері қосылады.
Бір жастағы алқаағаштарға - ағаштардың жас арасындағы айырмасы 2 жас класына дейінгі орман учаскесіндегі сүрекдіңдер жатады.
Әртүрлі жастағы алқаағаштарға - ағаштардың жас арасындағы айырмасы 2 жас класынан артық болатын орман учаскесіндегі сүрекдіңдер жатады;
6) тауарлығы бойынша алқаағаштар негізгі орман элементтеріндегі айырма бір тауарлық класы болғанда бөлінеді. Пісіп келе жатқан, пісіп жетілген және көнерген алқаағаштардың тауарлық класын анықтау әдісі 4 кестеде көрсетілген;
7) жеке телімдерге орман ауруларымен және шірікпен зақымданған 15 пайыздан кем болмайтын орман учаскелері бөлінеді;
8) алқаағаштар қалған таксациялық көрсеткіштері бойынша орманның негізгі элементтерінде төмендегідей айырма болғанда бөлінеді:
толымдылығы бойынша 0,2 бірлік және одан жоғары;
орташа диаметрі бойынша 4 см және одан жоғары;
биіктігі бойынша 20 пайыз және одан жоғары;
бонитет класы бойынша 1 класс;
беткейдің тіктілігі бойынша 5 градус және одан жоғары;
беткейдің түрлі экспозициясында;
9) радиациялық және өндірістік ластану аймағын таксациялық телімдерге бөлу, радиациялық және өндірістік ластану дәрежесін, орман ресурстарын пайдалану және орманшаруашылық шараларын жүргізу мүмкіншілігін ескере отырып жүргізіледі;
10) Жеке телімдерге себу немесе көшетпен өсірілген орман екпелері, орман астарында орман екпелері бар немесе тіршілікке бейім шаруашылық құнды тұқымдардың қанағаттанарлық өскіні бар алқаағаштар, сонымен қатар, таксациялық сипаттамасы ұқсас, бірақ түрлі шаруашылық шараларды қажет ететін учаскелер бөленеді.
105. Таулы аудандарда шаруашылық шараларын жүргізуге жету оңай және қиын орамдар бөлінеді. Жетуі қиын орамдарға жол-транспорт жүйесінің жоқтығына байланысты орман шаруашылық шаралары жобаланбайтын орамдар жатады.
2. Таксацияның әдістері және дәлдік нормативтері
106. Орманды таксациялау алқаағаштың таксациялық көрсеткіштерінің нормативтік дәлдігін анықтауды қамтамасыз ететін әдістерімен жүзеге асырылады. Таксацияның дәлдігі телімдегі алқаағаштардың таксациялық көрсеткіштерін анықтағанда жіберілетін қателердің нормативтерімен анықталады.
107. Орман орналастыру кезінде таксацияның көзмөлшерлік, дешифровкалық, көзмөлшерлі-өлшеу және өлшеу-санау әдістері қолданылады.
Түрлі таксациялық объектілердегі әртүрлі орман орналастыру разрядтары үшін осы әдістерді қолдану алқаағаштардың таксациялық көрсеткіштерінің нақты анықталуына кепілдік береді. Бұл туралы бірінші орман орналастыру кеңесінің хаттамасында тиісті жазба жасалады.
Дәлдігін арттыру үшін таксацияның екі-үш тәсілін қосып пайдалануға болады.
108. Таксациялық көрсеткіштерін анықтаудағы дәлдіктің негізі ұжымдық жаттығу кезінде және өндірісте жинақталған тәжірибе болып табылады.
Телімдерді таксациялаудың нормативтік дәлдігі телімдердің сапалы қаралуын қамтамасыз етеді. Таксациялық сипаттамада, шаруашылық нұсқауында, алдын- ала дешифровка жасалған және нұсқаланған телімдерде айырма рұқсат етілетін қате шегінен артық болса, бұл бөліктердің нұсқасы сызылып, жеке телім ретінде таксация жасалады. Таксациялық көрсеткіштер құрамын, толымдылығын, биіктігін, диаметрін, жасын, тауарлық класын, қорын анықтау дәлдігі өлшеп- санау өлшемдерімен нақтыланады.
109. Таксациялық көрсеткіштерді анықтаудың дәлдік нормативтері 5 кестеде берілген мәліметтермен сипатталады.
Орманды таксациялау кезінде орман орналастырудың барлық разряды бойынша жіберілмейтін қателерге мыналар жатады:
қажетті шаруашылық шара түрлерінің дұрыс белгіленбеуі немесе олардың жоқтығы, орман екпелерін отырғызуда негізгі ағаш түрінің дұрыс анықталмауы, нұсқаулар мен ережелерге сәйкес берілетін сүрек шығымы пайызының дұрыс белгіленбеуі;
әсіресе пісіп келе жатқан және пісіп жетілу шегіндегі алқаағаштардың жасын дұрыс анықтауға, орманды қарқынды пайдалану аймағына немесе ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілетін орман қорының учаскелерін осы айтылған топтарға жатқызуға ерекше назар аударылады.
110. Көзмөлшерлі таксацияның нәтижесін өлшеп-санау мәліметтерімен нығайту қажет болғанда, радиусы тұрақты шеңберлі алаңдардың орналасу схемасы өткен орман орналастырудың планшеттеріне немесе дешифровка жасалған аэрофотосуреттерге алдын-ала түсіріледі. Аэрофотосурет бойынша, телімдегі сүрекдіңнің құрылымы, оның жер бедері элементіне ұштастырылуы анықталады. Осы мәліметтерге және анықталған немесе өткен орман орналастырудың мәліметтері бойынша алынған телімнің ауданына сүйене отырып, алаңдардың орналасуы және саны анықталады.
111. Егер телімде немесе орман орналастыру аумағы объектісінің бөлігінде дешифровка жасау әдісімен таксациялау белгілеген болса, ол ұзына бойы параллаксты өлшеу үшін 3,5 есе үлкейтетін оптикалық құрылғыларымен жабдықталған стереоскопиялық құралмен және сүрекдіңнің жинақталған жоғарғы желегінің мөлшерін анықтау үшін қолданылатын палеткалармен жасалады.
Дешифровка арнайы әдіспен жасалады.
Орманды таксациялау кезінде аэрофотосуреттерді дешифровка жасауда жер түрі және олардың жағдайы, алқаағаштардың қоры, толымдылығы, бонитет класы, орман типтерінің тобы, орташа биіктігі мен диаметрі, жас класы, құрамы, телімнің нұсқасы берілген нормативтік дәлдікпен анықталады. Негізсіз телімдердің нұсқасын өзгертпеу үшін және телімдердің бұрынғы берілген таксациялық сипаттамасының сабақтастығын, анықталған ауытқулардың себебін талдау үшін алынған сипаттамалар стандартты пішінде бекітілген таксация карточкасына жазылады. Егер ауытқулар берілген нормативтен асып кетсе және олар аэрофотосуретке қосымша стереоскопиялық талдау жасау жолымен жойылмаса, телім аралап таксацияланады.
112. Орманды іріктеп өлшеп-санау әдісін қолданып таксация жасағанда алқаағаштардың көріну жағдайына байланысты (көзбен шолуды шектейтін өскіннің бары немесе жоқтығы) реласкопиялық немесе радиусы тұрақты шеңберлі санау алаңдары салынады. Олардың саны телімдегі алқаағаштардың құрылымы мен толымдылығына және телімнің көлеміне байланысты.
Алаңның саны 4-тен көп болса, олар телімде статистикалық теңдікпен орналасады, төрт және одан аз болса - телімнің әр бөлігінде, алқаағаштың сипатына тән жерлерге орналасады.
Реласкопиялық санау алаңдарын статистикалық теңдікпен орналастыру абриске немесе аэрофотосуретке түсірілген, алдын-ала жасалған схема бойынша Таңдалған алаңдардың орналасу схемасын нақты түсіруді қатаң сақтау - негізгі талап болып табылады. Алаңның ортасына алаңның нөмірі көрсетілген қазық бекітіледі.
Шеңбер тәрізді алаңдарды таксация жүргізілетін телімнің шегінен шығармау үшін олардың орталық нүктесі фотоабристе нақты анықталған нүктеден бастап, компастың, қадам өлшегіштің немесе басқа да өлшегіш құралдардың көмегімен телімге түсіріледі. Негізгі пункттен немесе бұрынғы алаңшадан соған дейінгі қашықтық дәл анықталсада, белгіленген нүктеден өз еркімен алаңның орталық нүктесі жылжытылмайды.
Реласкопиялық алаңдарда қима ауданының жиынтығын анықтау толымдылық өлшегішпен, призмамен немесе айналы реласкоппен әр қабат үшін жеке жүргізіледі.
Толымдылық өлшегішпен шеңберлі реласкопиялық алаңдарды жасау және оларды тексеру әдістері, сонымен қоса тұрақты радиусты алаңдарды шектеудің жұмыс тәртібі 8 қосымшада берілген.
Орманның негізгі элементтерінің және жиі кездесетін құраушы тұқымдылардың орташа биіктігін анықтау үшін телімде орташаға жақын 3-5 есептегі ағаштардың биіктігі құралмен өлшенеді және қажеттілігіне қарай, жасын анықтау үшін бұрғымен үлгі алынады.
Түрлі жастағы сүрекдіңдердің әр алаңында, әр буынның орташа ағаштарының биіктігі өлшенеді.
Реласкопиялық алаңдардағы барлық өлшем мәліметтері таксация карточкасына жазылады.
Орташа биіктік пен орташа диаметр орташа арифметикалық мағынадағыдай орташа ағаштардың орман элементтерін өлшеп анықталады.
Тұрақты радиусты шеңберлі (дөңгелек) санау алаңын салғанда алдын-ала оның радиусы анықталады. Оның көлемі сүрекдіңнің орташа диаметрі мен толымдылығына байланысты. Бір алаңда орта есеппен 15 ағаштан кем болмайды.
Шеңберлі санау алаңдарының радиусын табу үшін 6 кестеде көрсетілген шектеулер ұстанылады.
Алаңдағы ағаштарды санау орман элементтері бойынша жүргізіледі.
Кеспеағаштар техникалық жарамдылығы бойынша кәделік, жартылай кәделік және отындық ағаштарға бөлінеді.
Телімде салынған дөңгелек алаңдарда ағаштарды санаудың мәліметтері жинақталады және оны өңдеу сынақ алаңдары үшін жалпы қабылданған әдістермен жүргізіледі.
Телімдегі қорды 15 пайыз дәлдікпен анықтау үшін реласкопиялық алаңдардың саны 7 кестедегі көрсеткіштермен сипатталады.
3. Алқаағаштың таксациялық көрсеткіштерін анықтау тәртібі, орман қорының басқа да жерлерінің сипаты
113. Алқаағаштарда таксация орман элементтері бойынша қабаттарға бөлініп, ал әртүрлі жасты алқаағаштарда - жас буыны бойынша жүргізіледі. Әр орман элементі үшін орташа жасы, биіктігі және диаметрі, ал пісіп келе жатқан, пісіп жетілген және көнерген алқаағаштарда - тауарлық класы анықталады.
Таксациялық көрсеткіштерді анықтау дәлдігі 8 кестеде келтіріледі.
114. Сүрекдіңнің қабатын бөлу төмендегідей жағдайда жүргізіледі:
1) әр қабаттың толымдылығы 0,3-тен кем емес (балауса ағаштарда - 0,4);
2) қабаттардың орташа биіктігіндегі айырма 4 м кем емес - жоғарғы қабаттың биіктігі 16 м-ге дейін болғанда, - 5 м - жоғарғы қабаттың биіктігі 17-ден 25 м дейін болғанда және 6 м - жоғарғы қабаттың биіктігі 20 м және одан жоғары болғанда.
1 га-ғы қоры үлкен қабат негізгі қабат болып есептеледі, ал қорлары тең болғанда - шаруашылық маңызы артығы негізгі болып табылады.
115. Қабаттарға бөлу мүмкін емес, әртүрлі жастағы сүрекдіңдер жас буыны бойынша таксацияланады.
Бір түрлі сүрекдіңдерін буынға бөлу жас айырмашылығы төмендегідей болған жағдайда жүргізіледі:
10 жылдық жас класында - 15 жастан кем емес, 20 жылдық - 30 жас, 40 жылдық - 60 жас.
Ағаш құрамындағы буын саны екі бірліктен кем болмаған жағдайда, олар бөлінеді.
Сүрекдіңдердің өсу аймағына байланысты буындарға бөлудің белгілері, өкілетті орган бекітетін қосымша, аймақтық ережелермен немесе техникалық нұсқаулармен анықталуы мүмкін.
116. Алқаағаштардың жас құрамы ағаш түрлері қорларының проценттік қатынасымен анықталады. Ол ағаш түрлерінің қысқаша атаулары мен құрамындағы ағаш түрлерінің қатысу үлесі келтірілген формуламен 9 қосымшасына сәйкес рәсімделеді. Олар ондық сан коэффициенті түрінде (әрқайсысы жалпы қордың 10 пайызына сәйкес) жазылады.
Алқаағаштардың жалпы қорынан 3-5 пайызы қор құрайтын ағаш түрлерінің құрам формуласына "+", ал 1-2 пайызы "жеке" деп жазылады.
Бірінші жас класындағы балауса ағаштардың құрамы дің сандарының қатынасына байланысты анықталады.
117. Таксацияланатын алқаағаштарды негізгі орман құрайтын түрлердің қылқанды, қатты жапырақты немесе жұмсақ жапырақты тобына жатқызу және басым түрді анықтау - таксацияның маңызды мақсаты болып табылады.
Егер сүрекдіңдердің құрамындағы ағаш түрлерінің саны 5 бірлік немесе одан көп болса (3С 1Ш 1М 5 Қ; 3Шғ 2Үй 5Кт), олар қылқанды немесе қатты жапырақты (емен мен балқарағайдан басқа) алқаағаштарға жатқызылады. Балауса және екпе алқаағаштарда - төрт бірліктен аз болмайды. Мұндай алқаағаштарда түр тобының құрамында ең үлкен коэффициенті бар ағаш түрі басым болып табылады (бірінші жағдайда С, екіншіде - ШҒ).
118. Егер балқарағайдың барлық жас тобында қатысу үлесі үш бірлік және одан көп болса, ондай алқаағаштар балқарағайлы болып табылады.
Егер екпенің барлық жас тобында қатысу үлесі төрт бірліктен, ал балаусада үш бірліктен жоғары болса ондай алқаағаштар еменді болып табылады.
119. Құрамында сирек кездесетін және ерекше бағалы түрлер бар сүрекдіңдерде (олардың тізімі басты пайдалану кесулерінің аймақтық ережелерімен анықталады) қатысу үлесі үш бірліктен көп ағаш түрі басым түр болып есептеледі.
120. Егер екі немесе одан көп ағаш түрлерінің қатысу үлесі бірдей болса, онда орман шаруашылығын жүргізудің мақсатына немесе орман өсу жағдайының типіне көбірек сәйкес келетін ағаш түрі басым болып есептеледі.
121. Орташа жас алқаағаш құрамындағы әр тұқым түріне түрге анықталады.
Егер алқаағаштың, ағаш түрлерінің жастары бірдей немесе олардың жас айырмашылығы оны анықтау дәлдігінің шегінен аспаса, жасы жалпы алқаағаш бойынша анықталады.
Әртүрлі жастағы алқаағаштардың (егер буынға бөлу мүмкін емес немесе тиімсіз болса) орташа жасы сүрекдіңдегі басым түрдің жасы бойынша белгіленеді.
122. Бонитет класы Қазақстан ормандарын таксациялау нормативтерінде берілген шкала бойынша (негізгі орман элементтерінің орташа жасы мен орташа биіктігі бойынша) анықталады.
Он жасқа дейінгі балауса ағаштарда бонитет класы өсіп тұрған немесе ұштасып жатқан алқаағаштардың жер жағдайына байланысты белгіленеді.
Орташа биіктігі мен жасы бойынша анықталатын бонитет класы осы алқаағаш түріне берілген орман типіне сәйкес келмеген жағдайда, оның себебі (батпақтануы, құрғақтануы, өрт, орман зиянкестері және басқа) таксация карточкасында белгіленеді.
123. Орман типінің топтары орналастырылатын объектінің аймағы үшін жасалған диагностикалық белгілері бойынша белгіленеді. Негізгі диагностикалық белгілеріне мыналар жатады: топырақ-жер жағдайы, шөпті өсімдіктер және бұталар (осы жағдайдың индикаторлары), сүрекдің бонитетінің класы т.б.
124. Алқаағаштың толымдылығы - таксациялық телімдегі (1,3 м кеуде биіктігінде) көзмөлшермен немесе өлшеу-санау әдісімен анықталған ағаштардың қиылым ауданы жиынтығының оннан бір үлесінің осы ағаш түрлерінің қорлары мен қиылым ауданы жиынтығы мен стандартты кестесіндегі оптималды толымдылығының (1,0) таксациялау нормативтері ара қатысы болып табылады.
Толымдылық телімдегі алқаағаштың әр қабаты үшін жеке анықталады.
Табиғи және қолдан өсірілген сүрек тұқымдылардың балауса ағаштарында, сексеуілдерде, кейбір жемісті алқаағаштарда және бұталарда толымдылық желектің жинақталу дәрежесі бойынша анықталады (қима аудандары мен қорлары жиынтығының стандартты кестесінде берілмеген жағдайда).
Егер толымдылық 1,0 артық болса (қима ауданы жиынтығының кестедегі көрсеткіштермен салыстырғанда) ол туралы таксация карточкасында және таксациялық сипаттамада белгі қойылады.
125. Өсіп тұрған сүректің 1 га-ғы қоры көз мөлшерімен таксациялау кезінде әр қабат шегіндегі басым тұқымдылар бойынша, орташа биіктігі мен толымдылығын есепке ала отырып, орналастырылатын объекті үшін тексерілген қима аудандары мен қор жиынтығының кестесі бойынша анықталады.
126. Орманмен қамтылмаған және ормансыз жерлердегі толымдылығы 0,1- 0,2 құрайтын сирек және жеке тұрған ағаштар, балауса ағаштар мен орта жастағы алқаағаштардан өзінің жасы және мөлшері бойынша ерекшеленетін ағаштарда, бекітілген норматив бойынша қабаттарға бөлінбейді. Олар жеке ағаштар деп таксацияланады. Олар үшін таксация карточкасында тұқымның құрамы, жасы мен 1 га-ғы қоры анықталады және толтырылады.
127. Алқаағаштарда орман зиянкестерімен, аурулармен, жануарлармен, өндірістік кәсіпорындардың атмосфераға тастаған зиянды қалдықтарымен және басқа да факторлармен зақымданған және қураған жас ағаштар болған жағдайда, таксациялық карточкаға олардың құрамы, жасы, биіктігі, диаметрі және 1 га-ғы қоры, ал қосымша мәліметтер макетінде зақымдану себептері мен зиянкестердің және зақымданған ағаш ауруларының түрлері көрсетіледі. Ескі қураған ағаштар мен шөпшектердің таксация карточкасында тек 1 га-ғы қоры анықталады.
Кесуге жататын мұндай ағаштардың 1 га-ғы минималды қоры бірінші орман орналастыру кеңесімен бекітіледі.
Өлген алқаағаштарды таксациялағанда, тіршілікке бейім бөлігінің толымдылығы 0,1-0,2 құраса, таксациялық сипаттама тірі сақталған жекелеген ағаштарға және сүрекдіңнің тірі сақталмаған бөлігіне жеке беріледі.
Тауарлық сапасы сақталған сүрекдіңнің өлген бөлігі үшін 1 га-ғы сүректің өтімді қоры, орташа биіктігі, жасы, құрамы, әр құраушы тұқымның орташа диаметрі мен тауарлық класы көрсетіледі.
128. Қолдан өсірілген екпелерді (жинақталған екпеағаштарды) таксациялау кезінде анықталатын көрсеткіштер табиғи алқаағаштарда да анықталады, тек отырғызу жылы көрсетіледі.
129. Жинақталмаған екпелерді таксациялағанда отырғызылған жер түрі негізгі және құраушы тұқымдар, құрамы, отырғызу жылы, жасы (отырғызылған жылын қосқанда), жерсінуі (сақталуы), топырақты дайындау тәсілі мен екпелерді отырғызу, оларды орналастыру схемасы мен тұқымдардың сапасын бағалау, қанағаттанарлықсыз жағдайлардан бүлінуінің себептері көрсетіледі.
Далалық жұмыстар кезінде Орман екпелерін далалық есепке алу мен таксациялық келісу ведомосы құрастырылады (10 қосымша). Ол орманшымен келісіледі және орман мекемесінің директорымен немесе оның орынбасарымен бекітіледі.
Алқаағаштар құрамында екпелер құрамы 3/10 кем болмаса телім қолдан өсірілетін жерлерге жатқызылады. Жинақталған екпелердегі тал шыбықтардың биіктіктерінің айырмашылығы 3 м-ден кем болса, соңғысы құрамға қосылады.
Биіктіктер айырмашылығы 3 м немесе одан көп болса екпелер бірінші, ал жас тал шыбықтардың сипаттамасы бөлек көрсетіледі.
130. Орман астарында отырғызылған екпелері бар алқаағаштар үстіңгі қабаты (ярусы) бойынша таксацияланады, ал екпе ағаштардың сипаттамасы бөлек көрсетіледі. Екпелерді далалық есепке алу ведомосында олар бөлек жазылады.
Жоғары қабаты кесілгеннен кейін олардың жағдайына байланысты екпелер орманмен қамтылған жерлерге немесе жинақталмаған екпелерге жатқызылады.
131. Орманды жаңарту үшін отырғызылған екпелер қатары жанаспағандықтан жинақталмаған екпе ағаш түріне жатады. Ондай жағдайда таксация карточкасындағы сипаттамасы бірінші болып, ал жаңартылатын алқаағаштар екінші болып жазылады.
Орманды жаңарту үшін отырғызылған жинақталған екпелер мен жаңартылатын алқаағаштардың биіктігінде айтарлықтай айырмашылық болғандықтан сипаттамалары бөлек жазылады. Бірінші болып екпелер, ал екінші болып жаңартылатын алқаағаштар жазылады. Бұл телім орманды жерлер түріне - екпелерге жатады.
жаңартылатын алқаағаштардың биіктігі шамамен бірдей болған жағдайда олар соңғыларымен бірге бір қабатта таксацияланады.
132. Алқаағаштарды таксациялау кезінде белгіленетін қосымша мағлұматтар:
1) құмырсқаның илеуі, оның 1 га саны;
2) шаруашылық эталонын белгілеу үшін алқаағаштардың өнімділігі, биіктігі мен жағдайы едәуір жақсы болады. Егер басқа алқаағаштармен салыстырғанда таксациялық көрсеткіштері орман өсіру жағдайына сәйкес болса, өнімділігі жоғары және шаруашылық алдына қойылған талаптарға сай болса, олардың таксациялық сипаттамасы ең жақсы (оптималды) деп табылады;
3) ағаштардың сөлін ағызу, жүргізу мерзімі және жағдайы;
4) алқаағаштардың тұрақты ағаш тұқымының учаскесі мен ағаш қорғалымын ұйымдастыруға жарамдылығы және оларды ағаш тұқымының базасына қосу;
5) нақты жасалған тұрақты және уақытша ағаш тұқымы учаскелері мен аналық және ұластыру плантациялары туралы белгі;
6) басқа да қосымша мағлұматтардың қажеттілігі бірінші орман
133. Орман астарындағы өскіндерді және орманмен қамтылмаған жерлердің түлеуін сипаттағанда мына таксациялық көрсеткіштерді анықтау керек:
1) өміршең өскіндердің тұқымдық құрамы;
2) орташа жасы;
3) орташа биіктігі;
4) өскіндердің саны (1 га мың дана), ал топтаса орналасқандардың 1 га топтар саны мен топтағы өскіндердің саны.
134. Орман астарын сипаттағанда бұталардың басым түрлері көбінен азына қарай келтіріледі және олардың тығыздық дәрежесі көрсетіледі. Тығыздықтың ауытқуы аймақтық нормативтермен белгіленеді.
Орман астарының тығыздығын бағалайтын нормативтер жоқ болған жағдайда мына ұстанулар қолданылады: қалың - 1 га жерде бұталар 5 мыңнан көп болса, орташа - бұталардың 2,5-5 мың дейін және сирек бұталар - 2 мың. Жеміс- жидекті, жаңғақ жемісті және шаруашылыққа қажетті бұталардың тұқымы, жасының ауытқуы (5 жасқа дейін), орташа биіктігінің ауытқуы (0,5 м), 1 га саны, өнімділігі көрсетіледі.
135. Анықталып қабылданған орман типі топтарының схемасы бар болған жағдайда топырақ және жер қыртысының шөпті жамылғысы сипатталмайды, тек орман типі топтарының дұрыс анықталуына күмән болған жағдайда ғана сипатталады.
Қажет болғанда топырақтың механикалық құрамы, күлгіндену дәрежесі, ылғалдылығы сипатталады. Эрозия бар жерде анық түрі мен даму дәрежесі көрсетіледі. Таулы жағдайда топырақ қуаттылығы мен жергілікті тау жыныстарының жер бетіне шығу пайызы қосымша сипатталады. Таксация карточкасында жамылғының жемісті және басқа да құнды шөптердің кәсіптік жиналуын ұйымдастыруға болатын жиі кездесетін үш түріне дейін көрсетіледі.
Олар үшін таксация карточкасында жамылғының жалпы ауданынан жамылғы пайызы көрсетіледі.
Емдік және техникалық өсімдіктерді есепке алу жұмыстары бірінші орман орналастыру кеңесінде қосымша қаражат бөлінген жағдайда жүргізіледі.
Жете зерттелген және белгіленген тәртіп бойынша қабылданған жабайы өсетін шикізат ресурстарын табу және есепке алу әдістемесі бойынша орманды таксациялау кезінде азықтық, емдік және шаруашылыққа қажетті өсімдіктерді есепке алу жұмыстары орындалады.
136. Таксациялық телімнің жағдайын көрсету қажет болғанда, оның жер бедері элементтеріне (жайылма, су айрығы, плато, сай, бөктер және т.б.)
қатынасты орналасуымен сипатталады. Таулы жағдайда бөктердің экспозициясы мен тіктілігі көрсетіледі. Бөктерді тіктілік топтарына бөлу Орман кесу ережелеріне сәйкес жүргізіледі. Орманның жер бедері (жазық, толқымалы, төбешікті, тау-төмпешікті, таулы) бүтіндей орам үшін көрсетіледі.
137. Арнайы мақсатта бағытталған плантацияларды сипаттағанда мыналар анықталады:
1) өнеркәсіптік және энергетикалық мақсаттағыларды (қысқа мерзімде максималды сүрек көлемін алу мақсатында отырғызылған) сипаттағанда:
отырғызу жылы мен жасы, құрамы, биіктігі, диаметрі, толымдылығы, қоры.
Ерекшелігінде отырғызылған мақсаты жазылады;
2) азықтық және басқа мақсаттағыларды (бақтар, жүзімдіктер, жидекті жиделер және басқалар) сипаттағанда отырғызу мақсаты, жеміс беру дәрежесі (жеміс беретін және бермейтін), орналасу схемасы, отырғызу жылы, 1 га-дан ағаштар (бұталар) саны, 1 га алынған өнімі анықталады.
138. Барлық орманмен қамтылмаған жерлерді таксациялағанда бонитет классы мен орман типі топтары (жанында өсіп тұрған, орман өсіру жағдайының типі бойынша) анықталады, ал қайта құру шаралары белгіленген телімдерде отырғызылатын ағаш тұқымы көрсетіледі.
139. Кесілген жерлерде, өртенген және істен шыққан (бүлінген)
алқаағаштарда орманды кесу және өртену жылы, жел, дауыл құлатқан ағаштар немесе басқа да себептерден зақымдану жылы, өрттің түрі (үстіңгі, төменгі, жер асты) анықталады.
Ағашы кесілген жердегі ұдайы өсіру жұмыстарын механикаландыру мүмкіншілігі мен тәсілі толықтырылады және кесілген жердегі түбір шайырын дайындау көлемін көрсету үшін 1 га түбір саны мен орташа диаметрі, соның ішінде қарағайдың саны айқындалады. Ағашы кесілген жер, өртең мен өлген алқаағаштар орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылмаса немесе екпе ағаш отырғызылмаса, қанша уақыт өтседе өзгеріссіз өз категориясында қалады.
Қайта түлемеген ағашы кесілген жерлерді, өртең мен өлген алқаағаштарды таксациялау кезінде, шаруашылық ықпалдың қолайлығы мен орманның ұдайы өсуі үшін механизмдерді пайдалану мүмкіншілігі анықталады, әрі ағашы кесілген қалдықтардан тазарту сапасы, шала кесу мен шығарылмаған сүректің тұқымдық құрамы және тұқымдар бойынша кәделік сүректің шығу пайызы көрсетіледі.
140. Сирек ормандарды (табиғи) таксациялау кезінде анықталатын таксациялық көрсеткіштер алқаағаштардыкімен бірдей (тауарлық класынан басқа). Табиғи сирек ормандар ұдайы өсіру қорына енгізілмейді және кесуге белгіленбейді.
141. Шабындықтар мен жайылымды сипаттағанда олардың типі, жағдайы мен сапасы көрсетіледі.
Типі бойынша суарма, құрғақ алқап және сазды шабындыққа бөлінеді, олардың өзі табиғи және жақсартылған болуы мүмкін. Шабындықтарды сипаттағанда олардың бұталы өсімдіктермен өсіп кету дәрежесі (пайызда), шөпті шабу, дайындау жұмыстарын механикаландыруға әсерін тигізетін төмпешіктердің, тастардың, тағы басқа факторлардың болуы және 1 га орташа өнімділігінің центнердегі кебу салмағы көрсетіледі.
Шабындықтар мен жайылымдар сапасы бойынша жақсы, орташа және нашарға бөлінеді.
Шабындықтағы шөпті өсімдіктердің басым түрі сипаттамасында жамылғысы, қалыңдығы көрсетіледі.
Малдың шектеусіз жайылуынан немесе басқа да себептерден пайда болған эрозиялық процестері таксациялық карточкаға жазылады және шаруашылық шаралар белгіленеді.
Шабындықтар мен жайылым сапасын бағалайтын нормативтер жергілікті жағдайға байланысты анықталады және олар бірінші орман орналастыру кеңесінде көрсетіледі.
142. Сазды жерлер бойынша мыналар көрсетіледі: өсімдіктер типі (қияқты, сфагнумды, қамысты) жамылғы пайызы, бұталы өсімдіктер сипаттамасы мен өсіп кету пайызы.
143. Құмдарда орман өсуге және бекітуге жарамдылығы көрсетіледі.
144. Басқа да пайдаланбайтын және қолайсыз ормансыз жерлердегі жер түрлері анықталады: жартас, ұсақ тау жыныстары, сорлар, бөктер (басқа да жер түрлеріне жатқызылмайтын бұталы өсімдіктері жоқ, 5 градус және одан жоғары болатын таулы аумақтағы учаскелер), карьерлер, үйінділер және осы жерлерде орман мелиоративтік жұмыстарын жүргізу мүмкінділігі.
145. Таксация кезінде орам ішімен өтетін орман мекемесі құрамынан шығарылмаған жолдар, өзендер, жылғалар және басқа да құрылыстар Әр жолдың пайдалану мақсаты (шаруашылық ағаш тасу немесе жалпы пайдалану), типі (темір жол, автокөлік жолы, қара жол), жол салыну түрі, пайдалану мерзімі (жыл бойы немесе белгіленген мерзімде ғана істейтін), трасса ені мен жер төсемінің ені, ұзындығы мен жол жағдайы, көпірлер мен басқа да жол орнатымдарының болуы мен жағдайы көрсетіледі. Өзендер, жылғалар мен құрылыстардың ені мен ұзындығы көрсетіледі.
Орамдағы барлық жолдар мен басқа да құрылыстар телімдер сияқты нөмірленеді. Олардың нөмірлері орамдағы барлық орманды және ормансыз учаскелердің жалғасы болады. Олардың барлығы орман картасында белгіленеді.
146. Орман орналастыру кезінде орман қоры аумағындағы құрылыстар, ағаш үйлер соның ішінде аңшылық, химиялық өрт сөндіру станциясы, өртті бақылайтын мұнаралар, бүршік кептіргіштер және басқа да объектілер алып жатқан жер көлемі бойынша кіші болғандықтан жеке телім ретінде қаралмайды.
Орман карталарында олар шартты белгілермен көрсетіледі.
147. Орамды таксациялау біткенде бір-біріне таксациялық сипаттамасы ұқсас телімдер қосылады немесе бөлінеді. Осыдан кейін телімдер орамның солтүстік-батыс бұрышынан оңтүстік-шығыс бағытында араб цифрімен нөмірленеді. Біркелкі телім мемлекеттік орман қоры категориясының шекарасымен екі немесе одан көп бөлшекке бөлінген жағдайда телім саны бөлініп, әр қайсысы өз бетінше нөмірленеді.
Құжаттардың пайдаланылуы ыңғайлы болуы үшін орамдағы телімдердің бөлінуі мемлекеттік орман қоры категориясының біреуінің ішінде шектелсе басқасында жалғасады.
148. Далалық орман орналастыру жұмыстарын аймақ жағдайларына байланысты жүргізу ерекшеліктері, сондай-ақ құнды ағаш тұқымдылары мен сексеуілдердегі алқаағаштардың таксациялануы осы Ережелердің 7 тарауында түсіндіріледі.
4. Орман таксациясының құжаттары
149. Далалық орман орналастыру жұмыстарының негізгі құжаттары ретінде (қолданылған әдістерге тәуелсіз) барлық таксация мәліметтері жазылған таксация карточкасы мен фотоабрис алынады (11 қосымша). Таксация карточкасы әр таксациялық телім мен пландық-картографиялық орман орналастыру материалдарында - масштабтан тыс шартты белгілермен белгіленетін жер түрлері бойынша толтырылады. Таксация карточкасына осы Ережелерде келтірілген талаптарға сәйкес нақты жер категориясы мен алқаағаштардың таксациялық көрсеткіштері, сипаттамалары жазылады.
Таксация карточкасының пішіні мен мазмұны сала стандарты мен бағдарламалық қамтамасыз ету тәртібімен шектеледі.
Таксация карточкасы таксациялық телімдер туралы негізгі мәліметтердің макеттер блогынан және жеке жер түрлері мен алқаағаштардың ерекшеліктерін, орман жағдайының бағалануын, шаруашылық қызметін көрсететін қосымша мәліметтердің макеттер блогынан тұрады. Әр макетке тұрақты нөмір (шифр)
белгіленеді.
Таксация карточкасында таксация орнындағы және шеңберлі алаңдағы модельді (кесілген) немесе есепке алынған (өсіп тұрған) ағаштардың өлшемдері туралы мәліметтерді жазу үшін толтырылатын блок бөлінеді.
150. Барлық макеттегі негізгі және қосымша мәліметтер таксациялық сипаттамалар мен телімдердің орман таксациялық сипаттамасы мәліметтерінің қорына енгізіледі. Өткен орман орналастыру кезінде телімдерде атқарылған шаруашылық шаралар туралы мәліметтер келтірілмейді.
Орман қоры мен орманды пайдалану туралы мәліметтер банкі орман орналастыру объектісінде болуына байланыссыз, әр телімнің таксациялық мәліметтері дискетке жазылады. Ол келесі орман орналастыру жұмыстарына дейін сақталады.
Таксациялық телімдерге толтырылатын негізгі және қосымша мәліметтер макетінің тәртібі мен толтыру ерекшелігі өнеркәсіптік пайдалануға қабылданған бағдарламалық құралдар кешенімен және таксациялық карточкаларға компьютерде өңдеу үшін енгізілетін мәліметтерді дайындау жөніндегі технологиялық нұсқаулықпен анықталады.
Мәтіндегі және символдағы ақпараттарды кодтап таксация карточкасына жазу үшін шифрлы кесте пайдаланылады.
151. Орман орналастыру құжаттары бойынша орман қоры мен орман орналастыру ақпараттарының мәліметтер банкін құрғанда, мәліметтер базасын актуалды жағдайда сақтау үшін бірегей бағдарламалық қамту жүргізіледі.
Таксация карточкаларындағы мәліметтерді компьютерге енгізудің алдында орамдар бойынша жинақталған, ал мемлекеттік орман қоры категориясы шегінде телімдердің абристегі және орман орналастыру планшеттеріндегі нөмірлерінің сәйкестігі тексеріледі.
5. Орындалған орман шаруашылық шараларын таксациялау кезінде көлемінің сапасы мен тиімділігін бағалау
152. Орман таксациясы кезінде орман шаруашылық шаралардың орындалуы мен тиімділігін зерттеу орман шаруашылық шараларының қорытындысына объективті баға беру мен алдағы тексеру кезеңіне негізделген орман шаруашылық шараларын жобалау үшін жүргізіледі.
Орманға шығарда таксация карточкасына өткен орман орналастыру кезіндегі телімнің таксациялық сипаттамасы мен жобаланған шаруашылық шаралары жазылады. Орман шаруашылық шараларының орындалу сапасына, бүкіл тексеру кезеңіне немесе орман орналастыру жұмыстарының алдындағы соңғы бес жылына баға беріледі.
153. Атқарылған орман шаруашылық шаралардың сипаттамасы мен сапасы төмендегідей көрсеткіштер бойынша талданады:
1) орман орналастыру жобалаған орман шаруашылық шара:
орман мекемесімен негізді орындалғаны;
орындалмаған, бірақ орындау қажеттілігі болған;
орындалмаған және оны орындау қажеттілігі болмаған (орман орналастырудың қажеттілігі);
2) орман шаруашылық шара орман орналастырумен жобаланбаған, бірақ орман мекемесімен атқарылған:
оны орындау қажеттілігі болмаған;
орындалуы негізді (орман орналастырудың қателігі);
орманды жағымсыз факторлардың әсерінен қорғау үшін орындалған.
6. Орманды таксациялау кезіндегі орман шаруашылық және басқа да шараларды белгілеу
154. Орман таксациясы кезінде барлық таксациялық телімдерде шаруашылық шаралардың жүргізілуі орман шаруашылығына қажетті болуына байланысты белгіленеді.
155. Орман шаруашылық шаралар таксациялық телімдердің сипаттамасының сапасы мен санының мөлшері және жағдайы қолданыстағы ережелер мен нұсқауларға сәйкес болса ғана белгіленеді.
Орман орналастыру кезінде шаруашылық қажеттілігіне байланысты орман шаруашылық шаралар белгіленген таксациялық телімдердің барлығы анықталады. Олардың алдағы тексеру кезеңінде жобалануы орман орналастыру жұмыстары объектісіндегі орман шаруашылығын жүргізудің экономикалық және экологиялық жағдайларына байланысты белгіленіп, екінші орман орналастыру кеңесімен қабылданады.
156. Алқаағаштардағы орман шаруашылық шаралар телімнің орташа көрсеткішінің кейбірі нұсқауларға сәйкес болмаған жағдайда да жүргізілуі мүмкін. Бұл жағдайда қосымша мәліметтер макетіндегі ерекшеліктерде шаралардың белгілену себебі көрсетіледі (мысалы, сүрекдіңнің толымдылығы - 07, ал топтанған жерінде 1,0 болған жағдайда топтанған жерде күтіп-баптау кесулері жүргізіледі).
157. Таксациялық телімде бірнеше орман шаруашылық шаралары белгіленуі мүмкін. Ол учаскенің нақты жағдайына немесе өсіп тұрған алқаағаштарға және бірінші шаруашылық шараның маңызды болуына байланысты белгіленеді (мысалы, ЖК - 100 пайыз екпелерді отырғызу ЕТК - 5).
Таксация карточкасына осы объектіге ғана белгіленген шифрлар мен кодтарға сәйкес орман шаруашылық шаралары жазылады.
158. Орманмен қамтылмаған жерлердегі балауса ағаштарды күтіп-баптау және орманды қолдан өсіру шаралары, орман өсірушілік талаптарға байланысты жүргізілуі қажет болған жағдайда арақатынас жолдардың бар-жоқтығына қарамай белгіленеді, тек учаскелердің қолайсыздығына байланысты таулы жерлерде Орманмен қамтылған жерге ауыстырылмаған қылқан және қатты жапырақты тұқымдылардың жинақталмаған екпелеріндегі жұмсақ тұқымдылардың өскіні себілген өскіндермен басылып қалу қауіпі бар жерде жұмсақ тұқымдыларды кесу, ал кейбір жерде екпелерді толықтыру белгіленеді.
159. Орманды ұдайы өсіру шаралары орманмен қамтылмаған жерлердегі барлық телімдерде (сирек ормандардан басқа) және тексеру кезеңіндегі кеспеағаш қорын құрайтын телімдерде белгіленеді және орманды ұдайы өсіру әдісі, егілетін немесе негізгі тұқымы көрсетіледі.
Ағашы кесілген және орманмен қамтылмаған басқа жерлердің табиғи түлеуі үшін қалдырылған жерлерінде түлеуіне көмектесу жұмыстары белгіленуі мүмкін.
Орманның табиғи түлеуіне жәрдемдесу шаралары өскіндердің жағдайы бойынша балауса ағаштарға параметрі жетпейтін, бірақ жетілуі алдағы тексеру кезеңінің алғашқы жылдарында күтілетін учаскелерде белгіленеді.
160. Шабындық, жайылым және басқа да ауыл шаруашылық жерлерінің жағдайын жақсарту және өнімділігін арттыру шаралары белгіленеді.
161. Орман мекемесі жақсы жұмыс істеу үшін жолды, көпірді жөндеу, орам соқпақтарын шабу, тазалау, шекараларды тазалау және тағы басқа шаралар
162. Орман шаруашылық шаралары арнайы объекті үшін белгілі тәртіпте қабылданған жалпы ережелер, нұсқаулар мен басқа да нормативтік-техникалық құжаттарға сәйкес белгіленеді.
6 Тарау. Орман орналастыру объектісіндегі ормандардың өсу ерекшеліктері мен жағдайын зерттеу 1. Орман орналастыру кезіндегі сынақ алаңдарын салу
163. Орман орналастыру жұмыстарын жүргізген кезде мына сынақ алаңдарының түрлері салынады:
1) жаттықтыру - мамандардың көз мөлшерін жаттықтыру мен бақылау;
2) дешифровкалық - алқаағаштардың таксациялық және дешифровкалық көрсеткіштерінің корреляциялық байланыстарын анықтау, дешифровканың әдістерін игеру;
3) өсу барысы - сүректің өсу барысын зерттеу, екпе ағаштардың кестесін құрастыру, берілген кестені орман өсімдігіне қолдану, пісу мерзіміне қарай зерттеу;
4) тауарлы - сүректің тауарлығы мен сұрыптық құрылымын зерттеу, тауарлық және сұрыптық кесте құру, бар кестелерін тексеру, белгіленген объектідегі екпе ағаштың тауарлығын зерттеу және нақтылау;
5) кесулер тиімділігі - орман өсірушілік жағынан тиімді кесулерді зерттеу, орманды күту, басты мақсатқа пайдаланудағы біртіндеп және іріктеп кесу, орманды ұтымды пайдалану тәсілдерін анықтау;
6) орман патологиялық тексеру - сүректің биологиялық тұрақтылығын және орман патологиясын, тазалығын тексеру;
7) орман мониторингін жүргізу үшін арнайы әдіс бойынша жер бетінен бақылау пункттері салынады.
164. Қойылған мақсат бойынша қажетті сынау алаңының саны орман жұмыстарын жүргізу объектісіндегі ормандарды зерттеу дәрежесін, бұрынғы орман орналастыруда жасалған сынау алаңдарының бар болуын және олардың сақталуын есепке ала отырып, бірінші орман орналастыру кеңесінде анықталады.
165. Сүректің өсу барысы мен ормандарды күтіп-баптау кесулерінің тиімділігін зерттеу үшін өткен орман орналастыруларда болған өзгерістерді бағалау мақсатында барлық өлшеулері қайталанатын тұрақты сынау алаңдары салынады.
166. Басты мақсатта пайдаланудағы біртіндеп және таңдамалы кесулер мен таңдамалы санитарлық кесулердің тиімділігін зерттеу үшін сынақ алаңдары уақытша және тұрақты болуы мүмкін. Ол орман орналастыру объектілеріндегі сүрекдіңдердің жағдайларын зерттеу сатылары мен қойылған мақсаттарына байланысты болады.
Сүрекдіңдердің тауарлық және сортиментті құрылымдарын зерттеуге арналған сынақ алаңдары уақытша болады, себебі оларға өлшеу жұмыстары бір рет жүргізіледі.
167. Сынақ алаңдарын таңдағанда және салғанда орман орналастыру кезеңіндегі сынақ алаңдарын салуға арналған техникалық нұсқаулар қолданылады.
168. Барлық тұрақты алаңдар объектідегі дала жұмыстары біткеннен кейін акт бойынша орман иеленушісіне өткізіледі. Орман орналастырудан өткізіп алынған сынақ алаңдарының тексеру мерзімінде сақталуы бойынша әкімшілік жауапкершілік орман иеленушісіне жүктеледі. Тұрақты сынақ алаңдарының айналасындағы елу метрлік жолақтарда (қорғау аймағы) кесудің барлық түріне тыйым салынады, тек орман алқаағаштарын зақымдайтын зиянкестер таралып кетпеуі үшін, зақымданған ағаштарды кесуге болады.
Орман орналастыру ұйымы, өкілетті органның тапсырысы бойынша қаржы бөлу кезінде, сынау алаңдары туралы мәліметтер банкін құруы мүмкін.
2. Орман екпелерін және табиғи түлеуін зерттеу
169. Орман екпелері мен орманның табиғи түлеуін зерттеу санау қатары мен шеңберлі және тік бұрышты сынау алаңдарын салу арқылы іріктелмелі қайта есептеу әдісімен жүргізіледі.
170. Орман астарындағы және орманмен қамтылмаған жерлердегі табиғи түлеуді зерттеу мына мәліметтерді алу үшін жүргізіледі:
1) табиғи түлеудің динамикасы және орманның кең тараған типтері немесе орман өсімдіктерінің әртүрлі типтерінің өсу жағдайы (орманмен қамтылмаған жерлердің түрлеріне байланысты) аналық сүректердің ерекшеліктері, кеспеағаштың ені және концентрациясы, кесудің әдісі және кеспеағаштың жанасу мерзімі, ағаш дайындаудың технологиясы, өскеннің сақталуы, кескіннің ескілігі;
2) сүрек қолтығындағы өскіннің бағалы тұқымы оның жағдайы;
3) орманды қалпына келтіруге әртүрлі кесу әдістерін қолданудың және кеспеағашты тазартудың, тұқымға қалдырылған ағаштардың, табиғи түлеуіне жәрдемдесу нәтижесінің, мал жаюдың, орман өрттерінің және басқа да факторлардың әсер етуі;
4) табиғи түлеуге кеспеағаштағы техника мен жұмыс технологиясының, ағаш дайындау және сүйреу тәсілдерінің әсер етуі;
5) кеспеағаш жұмыстары кезіндегі өскіндерді сақтау шараларының тиімділігі;
6) орман орналастырумен жобаланған ормандарды ұдайы өндірудің негізделуі;
7) орман орналастыру мамандарының балауса ағаш пен өскіндердің сандарын көзбен анықтауға жаттығуы.
171. Табиғи түлеуді зерттеу орманмен қамтылмаған өсу стадиясында тұрған жерлерде және басты мақсатта кесуге белгіленген піскен алқаағаштарда
172. Табиғи түлеудің барысы жеткіліксіз зерттелген орман мекемелерінде балауса ағаштармен түлеп келе жатқан жер түрлері мен тексеру кезеңіне басты мақсатта кесуге тағайындалған пісіп жетілген және толысқан алқаағаштар учаскелерінің (телімдердің) 1-3 пайызы тексеріледі. Осы кезде өскіндердің жағдайы мен санын көз мөлшермен бағалауға қолайсыз учаскелердің барлығы есептік тәсілмен зерттеледі.
173. Орманды таксациялау кезіндегі көз мөлшермен бағалау мәліметтері мен табиғи түлеуін зерттеу материалдары орман мекемесінің бұрынғы шаруашылығын сараптау мен кесілген жерлердегі және орманмен қамтылмаған орманды жерлердегі орманды қалпына келтіру тәсілдерін алдағы тексеру кезеңіне жобалау кезінде пайдаланылады.
Орман орналастыру объектісіндегі табиғи түлеу барысының сипаттамасымен негізделген мәліметтер болған жағдайда зерттеу жұмыстарының көлемі бірінші орман орналастыру кеңесінің шешімі бойынша қысқартылуы
174. Орманмен қамтылмаған жерлердегі және табиғи түлеуге жәрдемдесу шаралары жүргізілген учаскелердегі табиғи түлеудің барысы өскіндерінің тығыз өсуіне байланысты салынған есептік алаңшаларды есептеу тәсілмен тексеріледі:
1) өскіні және өз өскіні қалың болған жағдайда (1 га-ға 10 мың данадан көп), есепке алу 4 х 2 м мөлшерлі алаңшаларда жүргізіледі. Алаңшалардың барлық аудандарының қосындысы зерттелген учаскенің 0,5 пайызынан кем болмайды;
2) өскіні және өз өскіннің қалыңдығы орташа болған жағдайда (1 га-ға 3,1- 10,0 мың дана) есепке алу мөлшері 10 м алаңшаларда жүргізіледі, аудандарының қосындысы зерттелген учаскенің - 1 пайызын құрайды;
3) өскіні және өз өскіні сирек болған жағдайда (1 га-ға - 3,0 м данаға дейін)
есепке алу мөлшері 20 м алаңшаларда жүргізіледі, аудандарының қосындысы зерттелген учаскесінің - 2 пайызын құрайды.
175. Орман астарындағы табиғи түлеудің барысын зерттеу - мөлшері 20 м алаңшаларда жүргізіледі. Телімдегі алаңшалардың жалпы саны мына аудандарға байланысты алынады: 5 га-ға дейін - 15,5 тен 10 га-ға - 25 дейін және 10 жоғары - 50 алаңша.
176. Телімдегі есептік алаңшалар біркелкі орналастырылады.
Алаңшалардың бұрыштарында қазықтар қағылып, алаңшалардың реттік саны көрсетіледі.
177. Қайта есептеу ірілік дәрежесіне және пайда болуына байланысты бөлініп жүргізіледі. Жасы 2-ден асқан өз өскіннің (өскін) өсімталдық қабілеті есепке алынады. Бір түбірден өскен өскіндердің түлеуі бір дана, ал тамырдан шыққан өскін жеке дана болып алынады. Әрбір тұқым үшін бес жастық биіктік тобының жасы түбірге жақын жерінен кесіп жылдық шеңбері арқылы анықталады және ол өскіндердің саны 10 данадан кем болмайды.
Тұқымнан және тамырдан шыққан өскіндерге (түлеуді) қайта есептеу жеке- жеке жүргізіледі. Алынған мәліметтер табиғи түлеуді зерттеуге арналған карточкаға (12 қосымша) сәйкес жазылады.
178. Табиғи түлеуі мемлекеттік орман қоры учаскелерінде кесу жұмыстарын жүргізу Ережелерінде келтірілген орманның табиғи түлеуін бағалау шкаласына сәйкес бағаланады.
179. Орман екпелерін зерттеудің мақсаттары:
1) олардың сапасы мен сақталу пайызын анықтау;
2) олардың жағдайын жақсарту шараларын жобалау;
3) олардың құрылуының технологиясы мен тиімді қолдану әдістеріне баға беру;
4) олардың алдағы тексеру кезеңіне тағайындалған құрылу әдістерін
5) орманды таксациялау кезінде орман екпелерінің жағдайы мен жерсінуіне дұрыс баға беруде орман орналастыру мамандарының көз мөлшерін жаттықтыру;
6) олардың жағдайларын есепке алудың және баға берудің дұрыстығын қадағалау.
180. Өткен тексеру кезеңінде құрылған орман екпелерін тексерудің қажеттілігі және тексеру көлемі бірінші орман орналастыру кеңесінде келісіледі.
Өлген екпе ормандарына жататын және жағдайлары күдікті орман екпелері мұқият тексеріледі.
Жинақталмаған орман екпелері жағдайларының сипаттамасы негізінен орман иеленушілері жүргізген түгендеу, көзбен баға беру нәтижелерінің дәлелденген мәліметтері бойынша алынады. Егер түгендеудің мәліметтері күдік тудырса, онда ол учаскелер нақты тексеріледі.
Қажет болған жағдайда, жоғары жастағы орман екпелері де тексерілуі мүмкін. Олардың жағдайлары тексеру кезеңіндегі орман екпелері сияқты бағаланады.
Орманмен қамтылған жерлерге аударылған орман екпелерінің сапалық жағдайлары табиғи өскен ағаштарды санамай, егілген ағаштарды ғана санау арқылы анықталады (берілген учаскеде табиғи өскен ағаштар болған жағдайда).
181. Жинақталмаған орман екпелерінің жерсінуі 25 пайыз және одан төмен болған жағдайда немесе орманмен қамтылған, жерлерге аударуға таксациялық көрсеткіштері сәйкес бірақ, толымдылығы 0,3 және одан төмен болса, олар бұрынғы жер түрлеріне жатқызылады (таза немесе табиғи жаңаруы аралас болса).
Қанағаттанарлықсыз болған орман екпелері, құрамындағы табиғи жаңаруы 75 пайыздан көп болса, олар табиғи өскен балауса ағаштар деп есептеледі.
182. Орман екпелері мен орман орналастыру кезінде есептелген аудандары бойынша сәйкессіздіктер туралы мәліметтер және орман иеленушілерінің есептік мәліметтері салыстырмалы түрде орман екпелерін далалық есепке алу ведомосында 10 қосымшаға сәйкес келтіріледі.
183. Орман екпелерін зерттеу тікбұрышты сынақ алаңдарындағы санақ арқылы жүргізіледі. Сынақ алаңының өлшемін анықтағанда онда басты тұқымның кемінде 100-150 отырғызу орнының болуы ескеріледі. Сынақ алаңының саны 3 га орман екпелерінде бір сынақ алаңы есебімен анықталады, бірақ бір учаскеде 3 алаңшадан кем болмайды. Сынақ алаңы басты тұқымның 4 қатарын алып жатады және тұқымдылардың орналасуының толық схемасы Орман екпелерін, бұталап бекітілген құмды, егілген (отырғызылған)
сексеуілді зерттеу кезінде орман екпелерін, қорғаныш орман алқаағаштарын, табиғи түлеуге жәрдемдесу шаралары жүргізілген аудандарды түгендеу және балауса ағаштарды құнды алқаағаштар категорияларына енгізу жөніндегі техникалық нұсқаулар басшылыққа алынады.
184. Орман екпелерін зерттеген кезде:
1) жасы егілген жылдан бастап басты тұқым бойынша алынады (ірі және тамыр жүйесі жабық, тікпе көшет материалдарымен өсірілген орман екпелерін қосып алғанда);
2) жерсінуі (сақталуы) әр тұқым бойынша жеке және жалпы орташа есеппен есепке алынады. Өсімтал және бұталы тұқымдылар есепке алынады, бірақ орман екпелерінің өнімділігіне баға берген кезде есепке алынбайды;
3) екпелер қатарлы болған жағдайда отырғызу орындарының саны мен өлген ағаштардың саны белгіленген алаңшалардағы егілген даналар саны бойынша есепке алынады;
4) зақымданған даналар санақ жүргізген кезде зақымдану түрлеріне (зиянкестер, аурулар, мал, жабайы аңдар) бөлінеді және есепке алған кезде жартылай мөлшерде есептеледі;
5) санақ нәтижелері арнайы карточкаларға 13 қосымшаға сәйкес жазылады.
185. Орман екпелерінің өсуі жинақталмаған және жинақталған орман екпелері үшін 9 кестедегі көрсеткіштер бойынша бағаланады.
Орман екпелері малмен, жабайы аңдармен, зиянкестермен немесе аурулармен қатты зақымданғанда (өсімталдығын жоймай тұрғанда), олардың сапасы бір сатыға төмендеуі мүмкін (өсімдіктердің 50 және одан жоғары пайызы).
Орман екпелерінің сапасына баға берудің қосымша ерекшеліктері 14 қосымшада келтірілген.
3. Орманды таксациялау кезінде алқаағаштардың орман патологиялық және санитарлық жағдайын бағалау
186. Орманды таксациялау кезінде алқаағаштардың санитарлық және орман патологиялық жағдайлары көзмөлшермен анықталады, ал қажет болған жағдайда
- өлшеу-санақ жүргізу әдісімен анықталып арнайы карточкалар 15 қосымшаға сәйкес толтырылады.
187. Алқаағаштарды көзмөлшермен таксациялау кезінде сүрекдіңдердің зиянкестер, аурулар, өрттер, апаттар ықпалының, тұяқты жануарлар, кеміргіштер, өндіріс қалдықтары және басқа да факторлардан зақымдалу дәрежесі және өте зиянды зиянкестер мен аурулардың ошағы анықталады.
Әр телімде қураған ағаш пен шөмшектің қоры, сүрекдіңнің зақымдану дәрежесі және зақымданған ағаштардың орналасуының сипаттамасы анықталады.
Зақымданудың, сүрекдіңнің қурап қалуының және қоқыстардың жиналуының себептері, зиянкестер мен аурулардың түрлік құрамы анықталады.
Арнайы санитарлық-сауықтыру және орманды қорғау шаралары тағайындалады.
188. Қурап бара жатқан және жаңа қураған ағаштардың бағалануы таксация карточкасында тұқымы, биіктігі тауарлығы, 1 га-ғы қоры, зақымдану себебі көрсетіліп келтіріледі:
тауарлық сапасын толығымен жоғалтқан ескі қураған ағаштың 1 га-ға ғана қоры көрсетіледі;
желопырық пен табиғи шөмшектер таксация жүргізген кезде қоқыс ретінде есептеліп, тек жалпы және өтімді қоры көрсетіледі.
189. Орманды таксациялау кезінде зақымданған учаскелерге ескерту қағазы 16 қосымшаға сәйкес толтырылады. Онда мыналар көрсетіледі:
1) жібек құрты, сібірлік, қарағайлық және жұпсыз жібек құрттары, қарағайлы және жапырақ кескіш құрттары;
2) май құртына және Шютте типтес ауруларына шалдыққан орман екпелері;
3) саңырауқұлақ ауруларының таралу ошағы;
4) орындаушыға зақымдану себептері белгісіз немесе орман зиянкестері мен ауруларының түрін анықтай алмаған телімдер.
Ескерту қағазы орман орналастыру партиясының бастығына немесе орманшыға беріледі.
190. Орман зиянкестері мен ауыруларының көп тараған ошақтары табылған орман орналастыру объектілерінде арнайы орман патологиялық зерттеу жүргізіледі. Бұл жұмыстар бөлек жобаланады және қаржыландырылады және арнайы нұсқаулар бойынша жүргізіледі. Зерттеу жүргізудің әдісі мен көлемі объектіні орман орналастыруды жүргізуге дайындау кезінде анықталады.
191. Сүрекдіңнің санитарлық жағдайын зерттеу әр телімде 10-20 реласкопиялық алаңшаларды салу арқылы жүргізіледі. Әр басым тұқымы бойынша 50-ден кем емес телім зерттеледі.
Зерттеу нәтижелері алқаағаштардың санитарлық жағдайын зерттеу карточкасына (15 қосымша) сәйкес енгізіледі.
Есепке алу алаңшаларының саны зерттелетін телімнің ауданы мен алқаағаштардың толымдылығына байланысты анықталады (10 кесте).
Есепке алу алаңшаралары телім бойынша біркелкі орналасады.
192. Алаңшалардағы ағаштарды есепке алу төменде көрсетілген категория баллдары бойынша жүргізіледі. Олардың сипаттамасы Қазақстан Республикасындағы ормандарды зиянкестер мен аурулардан қорғау ережелерінде келтірілген:
1. - әлсіреу белгілері жоқ;
2. - әлсірегендер;
3. - қатты әлсірегендер;
4. - қурап бара жатқандар;
5. - жаңадан қураған ағаштар (осы жылғы);
6. - ескі қураған ағаштар (өткен жылдардағы).
7 Тарау. Орман орналастыру жұмыстарының аймақтық жағдайлары мен орманның мақсатты қызметіне байланысты ерекшеліктері 1. Таулы аймақтардың орман қоры
193. Орман қоры жерлерін таулы жерлерге жатқызу облыстық әкімшілік пен Орман қорларын таулы жерлерге жатқызу туралы техникалық нұсқауға және 17 қосымшаға сәйкес бекітіледі.
194. Таулы ормандардағы орман шаруашылығын жүргізудің негізгі мақсаттары болып мыналар табылады:
1) орман қорын тиімді сарқылмастай пайдалану. Осы пайдаланулар орманның қорғаныш, су қорғау, және басқа экологиялық функцияларын күшейтуді және сақтауды қамтамасыз етеді;
2) орманмен қамтылмаған жерлердегі ормандардың тез және сенімді қайта түлеуі мен эрозиялық процестердің дамуын тоқтату мақсатында зақымданған алқаағаштарды қалпына келтіру, қылқанды ағаштардың сақталу аудандарын ұлғайту (шырша, самырсын, майқарағай, балқарағай, қарағай);
3) Тау беткейлеріндегі орманды ортаны тұрақты сақтау.
195. Орман орналастыру жұмыстары кезінде әртүрлі жастағы алқаағаштардың дұрыс таксациялануына, орман екпелерінің жағдайын және орманның табиғи түлеуін зерттеуге, орман шаруашылығын жүргізуге, басты мақсаттағы кесу тәсілдеріне, ағаш дайындаудың және қолданатын техниканың технологиясына және су режиміне ерекше көңіл бөлінеді.
Ерекше қорғалатын орман учаскелері бөлініп алынады. Бұл учаскелерде басты мақсаттағы кесулерге тыйым салынады.
196. Таулы жағдайларда орман орналастыру жұмыстарының ерекшеліктері болып мыналар табылады:
1) орамдардың шекаралары табиғи жиектерге байланыстырылады, олар: тау беткейлері, өзендер, жылғалар, сайлар, соқпақтар және жолдар. Тік бұрышты орам тармақтары тек жазықтау немесе табиғи жиектері жоқ жерлерде жасалады.
Республиканың барлық таулы ормандарында орам тармақтары бастапқы орам орналастыру кезінде жасалған және ол сол кезден өзгеріссіз келе жатыр.
Сондықтан олар аймақтық органдардың рұқсатымен ғана өзгертіледі;
2) орамдық және сілтегіш бағаналар жақсы көрінетін, қар көшкіні, су тасқыны және көлік бұзып кетпейтіндей жерлерге орнатылады;
3) ормансыз (таулы қыраттар), кесілген ағаштарды жеткізуге қолайсыз жерлерге орамдық діңгектердің орнына тастардан үйіп жасаған тумбалар немесе жеке тұрған ірі тас қойылады;
4) таулы ормандарды аэрофотосуретсіз орналастыру ерекше жағдайларда ғана, өкілетті органдардың рұқсатымен жүргізіледі;
5) таулы жерлердегі орман алқаптарының орналасуы мен өткен орман орналастырудағы планшеттер мен топокартадағы телім сүлбелерінің тез табылатынын ескере отырып, жаңа аэрофотосурет жоқ болған жағдайларда да орман таксациялық жұмыстарын бағалық нысаналарды шаппай-ақ жүргізіледі;
6) таксациялық телімдердің шекаралары негізгі жер бедері элементтеріне байланыстырылады (беткейлердің тіктігі және экспозициясы, теңіз деңгейінен биіктігі).
Дешифрлық әдіспен дүрбінің көмегімен қарама-қарсы тас үйінділерінен, жартасты жерлерден, басқа да ормансыз және орманмен қамтылмаған жерлерден қарап таксациялауға болады. Алқаағаштардың құрамын, толымдылығын және телім пішінін анықтау үшін таксация жүргізуге болады;
7) таксациялық телімдерді орналастыру үшін қосымша негіз болып мыналар табылады: тік беткейлер тобы, эрозиялық процестердің дамуы, топырақтың қуаты, тастардың жер бетіне шығу пайызы;
8) беткейлерді тіктік топтарына бөлу Орман кесу ережелеріне сәйкес жүргізіледі, сонымен қатар беткей тіктігінің орташасы әр телім үшін 5 градус дәлдікпен анықталады;
9) орманды таксациялау кезінде тау мелиоративтік қор учаскелері анықталады. Ауданы мен мөлшеріне байланысты тау мелиорациясы туралы арнайы іздестіру және жобалау шараларын жүргізу мәселелері шешіледі;
10) таксацияланатын учаскелердің ерекшеліктерін сипаттау кезінде мына қосымшалар көрсетіледі:
беткейлердің тіктігі және экспозициясы градус бойынша (біріншіден кесу тәсілін анықтау үшін);
орманды және ауыл шаруашылық жерлерге арналған тастары бетіне шығып жатқан жерлердің пайызы;
топырақтың эрозиялануы және оның қарқындылығы (күшті, орташа, бәсең);
мал бағудың табиғи түлеуге және топырақ эрозиясының дамуына әсер етуі;
11) таулы жерлерге көліктің және сүйреуге арналған техниканың жетуін анықтайтын амалдар бірінші орман орналастыру кеңесінде машина-тракторлық паркті қазіргі жағдайда пайдалану тәжірибесі мен оның алдағы тексеру кезеңінде техникамен қамтамасыз етілуін ескере отырып, шешіледі;
12) зиянкестер мен ауруға шалдыққан алқаағаштарды немесе олардың жаппай таралуын анықтағанда, сол жерлерге жету мүмкіндігі белгіленеді, сонымен бірге беткейлердің тіктігі жер бедерінің сипаттамасын және басқа да жер бетінен және әуеден күрес жүргізуде қолдануға арналған факторлар, сондай-ақ ұшып-қону алаңшаларын салуға болатын учаскелер анықталады;
13) беткейлердің тіктігі 20 градус және одан жоғары болса, көлденең қима аудандарының қосындысы және алқаағаштардың толымдылығы беткейлердің физикалық жоғарғы қабатына байланысты көзбен көріп анықталады.
Кейін оның горизонталды жобасына түзету коэффициенті енгізіледі.
Таксация карточкаларына түзету коэффициенті арқылы тексерілген толымдылық жазылады.
Әр тұқымдылар бойынша толымдылық өлшеуішпен анықталған көлденең қималар ауданы (м ) тиісті түзету коэффициентіне көбейтіледі, ол беткейлердің тіктігіне арнайы белгіленген коэффициенті болып табылады, ал алынған мәліметтер бойынша телімдегі толымдылықтардың қосындылары анықталады (11 кесте).
197. Сынақ алаңдарын салу ерекшеліктері. Қандай да болмасын сынақ алаңдары (тікбұрышты және таспалы) ұзын жағы таксациялық телімді шатқалды жағалай көбірек қашықтықта қиып өтетіндей есеппен жасалады (перпендикуляр бойымен көлденеңге қарай). Үлкен телімдерде сынақ алаңдары ені 20 м кем емес болып саналады және сынақ алаңдары үшін анықталған стандарт бойынша қажетті ағаш саны болады.
Осындай сынақ алаңдары ұзындығы 100 м кем емес бірдей екі секцияға бөлінеді де 20 градусқа дейінгі тік жерде орналасады, ал ұзындығы 50 м кем емес болса 20 градус жоғары жерде болады. Секцияның ұзын жағы шатқалды жағалай бағытталады. Сынақ алаңының ішіндегі таксациялық көрсеткіштердің өзгеруін айқындау үшін әр секция бойынша жеке биіктік графигі жасалады және ағаштар саналады. Көлденең қималар аудандарының қосындысы сүрекдіңнің толымдылығы мен қоры туралы мәліметтер шатқалдың физикалық ауданы үшін, сондай-ақ горизонталға қайта санау үшін анықталады.
10 градус және одан жоғары градуста орналасқан сынақ алаңдары секцияларының аудандары горизонталды жағдайға келтіріледі. Ол үшін сызықтың шатқалды бойлай өлшенген ұзындығы, горизонталды жағдайға 12 кестедегі мәліметтерге сәйкес ауыстырылады.
Көлденең қиманың ауданы, 1 га-дағы қоры мен толымдылығы горизонталды жағдайға аударылып анықталады. Түзету кестелерін қолданған кезде горизонталды жағдайға тек көлденең қималар ауданының қосындысы келтіріледі, ал 1 га-ғы қоры мен толымдылығы кестелер арқылы алқаағаштардың орташа биіктігіне және көлденең қима аудандарының қосындысына байланысты
198. Орман орналастыру жобасын сапалы жазу үшін орман өсіру жағдайларын сипаттау және орналастыру объектісіндегі орман пайдалану және орман шаруашылығын жүргізу ерекшеліктері туралы мәліметтерді жинау кезінде төмендегідей мәліметтер зерттеледі және талданады:
1) вертикалды аймақтың сипаттамасы орман өсу жағдайларының және жер бедерінен орман құрамының тәуелді болуы, теңіз деңгейінен биіктігі және беткейлердің экспозициясы;
2) ормандардың қорғаныштық қасиеті, табиғи апаттар туралы мәліметтер (селдер, қар көшкіндері, су басып қалған жерлер) және олардың пайда болу пункттері;
3) мал бағатын жерлерді тиімді пайдалану туралы мәліметтер және эрозиялық процестердің пайда болуына мал бағудың теріс ықпал ету факторлары;
4) эрозиялық процестердің қарқынды даму орындары;
5) орманды қалпына келтіру және пайдаланатын кесу тәсілдері, кеспеағашты өңдеу әдістері, сүректі сүйреу және тасу әдістері, қолданатын ағаш дайындау техникасы және жұмыс технологиясы;
6) климаттық және гидрологиялық жағдайлар, ормандылықтың өзгеруіне байланысты минералды су көздерімен тау суларының пайда болуы;
7) орман және ауыл шаруашылығының ерекшеліктері;
8) орман алқаптарына жету, сүректі көлікпен тасымалдау және сумен ағызу жағдайлары;
9) ағаш кесу, мал бағу, мал айдап өту салдарынан болатын өзгерістер, эрозиялық процестердің дамуына және топырақтың жағдайына сүрек тасымалдаудың, дайындау әдістерінің әсер етуі. Шатқалдардағы орман ортасын сақтауға және топырақ жамылғысының құрылымының бұзылуын болдырмауға бағытталған шаруашылық іс әрекеттер мәселесі мен орман екпелерін отырғызуға топырақты дайындау, орманды пайдалану жөнінде нұсқаулар беріліп, нәтижелер шығарылады.
199. Табиғи түлеуді зерттеу кезінде баға беруге және талдауларға ерекше назар аударылады:
1) орманмен қамтылмаған орманды жерлердегі және орман астарындағы табиғи түлеудің жағдайы, ағаш екпелерінің жоғарғы шекарасы мен таралуы;
2) әртүрлі кесу әдістеріндегі және түрлі орман өсіру жағдайларындағы құнды және нашар түлейтін қылқанды тұқымдылардың табиғи түлеуінің жағдайы мен динамикасы;
3) табиғи түлеуге малды айдап өтудің және бағудың әсер етуі;
4) табиғи түлеуге сүрек сүйреудің және тасымалдаудың, әртүрлі кесу тәсілдерінің, ағаш дайындауда пайдаланылатын техника мен жұмыс технологияларының әсер етуі;
5) табиғи түлеудің шатқалдардың тіктігі мен экспозициясына тәуелді болуы.
2 . Шөл және шөлейт жерлердегі орман қоры
200. Сексеуіл және тоғай ормандарындағы объектілердің аумағын орамдарға бөлу үшін тікбұрыш пішінді, сондай-ақ табиғи белгілерді шекара ретінде қолданып бөлуге болады (тұрақты жолдар, электр жүйелерінің трассалары, су құбырлары, кеуіп кеткен су жолдары, тұзды жерлер мен тақырлар, құм көшкіндері және тағы басқалары).
201. Орамдық бағаналар темірбетоннан немесе темірден жасалады, бірақ жергілікті ағаштан да 5 қосымшаға сәйкес жасауға болады.
202. Құрам формуласын анықтауда сексеуіл мен бұталарды араластыруға Егер сексеуілдің барлық жас топтарының толымдылығы 0,3 және одан жоғары болса, бұталардың толымдылығына қарамай-ақ оларды сексеуілге жатқызуға болады. Бұталар құрамында сексеуіл 2 бірлік болса, бұл телімдер бұталарға жатқызылады, ал сексеуіл жекелеген ағаштар деп көрсетіледі.
Өзінің құндылығы бойынша ақ сексеуіл бірінші орынға қойылады. Сексеуіл ормандары құрамында ақ және қара сексеуіл саны бірдей болса ақ сексеуіл бірінші орынға шығарылады.
Таза немесе аралас (ақ сексеуіл бірлігі 4 данаға дейін болғанда) жер эрозиясына төзімді, балшықты, сазды және тақыр тәрізді топырақтарда өсетін қара сексеуіл алқаағаштарында жаппай кеспеағашты кесу жүргізіледі.
Ол жерлерде қара сексеуілмен бірге ақ сексеуіл кесіледі. Құрамында ақ сексеуіл мен қара сексеуіл коэффициенті бірдей болған жағдайда немесе ақ сексеуіл көбірек болғанда, оларды кесуге тыйым салынады.
203. Сексеуіл ормандарының толымдылығы жергілікті толымдылық пен қорлардың стандартты кестелеріне сәйкес сексеуілдердің ұшар басы проекцияларының аудан қосындысы арқылы анықталады. Осыған байланысты сексеуіл бұталарының орташа диаметрінің орнына ұшар бастарының орташа диаметрі анықталады. Анықтау мына градациялар арқылы жүргізіледі:
диаметрі 3,2 м болғанда - 20 см, диаметрі одан үлкен болған жағдайда - 40 см.
204. Табиғи алқаағаш бастарының жинақталуына отырғызу (егу) схемасы сәйкес емес орман екпелері үшін, толымдылық критерийлері отырғызылатын өсімдіктердің сақталу пайыздары бойынша сақталғандардың санына байланысты
205. Осы алқаағаштардың биіктіктері мына градациялар арқылы биіктігі 2,5 метрге дейін - 0,1 м, биіктігі 2,5 метрден жоғары - 0,5 м, ал орташа қоры 1 га-ға - 1м градациясымен.
206. Сексеуіл ормандарын таксациялау кезінде таксация карточкасында қорлар тығыз м қойылады. Кестелі қор салмағын тығыз м айналдыру үшін 1,0 коэффициенті қолданылады.
207. Сексеуіл ормандарын таксациялаудың ерекшеліктері:
1) жас класының ұзақтығы 5 жыл;
2) таксация кезінде қабаты анықталмайды;
3) ақ және қара сексеуілдің түлеуі Н.А.Пашковскийдің жасаған шкаласымен бағаланады;
4) жеке ағаштар мен сексеуілде күтіп-баптау үшін кесу жұмыстары жобаланбайды.
208. Шөлді жерлердегі орман орналастыру кезінде жайылымдарды нәтижелі пайдалану мен орманның түлеуіне жайылған малдың кері әсерін азайтуға арналған шараларды жобалауға ерекше көңіл бөлінеді.
209. Шөлді және тоғайлы ормандардағы орман орналастырудың қосымша ерекшеліктері бірінші орман орналастыру кеңесімен нақтыланады.
3. Санитарлық-гигиеналық және сауықтыру функцияларын орындайтын орман қоры аумақтары
210. Аталған орман қорына мына жерлер жатқызылады: елді мекендер мен емдеу-сауықтыру мекемелерінің жасыл аймағы, қала ормандары және орман паркі.
Олар белгілі тәртіппен ауа бассейінінің тазалығын қамтамасыз ету, табиғи және антропогендік факторлардың қолайсыз әсерін азайту және халықтың демалуын және емделуін ұйымдастыру үшін қажет.
Осы ормандарды бөлу үшін қолданылатын стандарттар мен нормативтік құжаттар арқылы ауданы, орналасу жағдайы, орман қоры сипаттамасының талаптары шектеледі. Рекреациялық орман орналастыру жұмыстарының орман ортасының экологиясына әсерін азайту үшін күту және пайдалану ережелері пайдаланылады.
211. Осы аумақтағы орман қоры функционалды аймақтарға бөлінеді: еркін демалыс, серуендеу, жануарлар дүниесінің тыныштығы, тарихи, ғылыми-тарихи және тағы басқалары.
Аумақтың функционалдық бөлінуі мен рекреациялық мүмкіндігін анықтау үшін келіп кетушілер саналады.
212. Еркін демалу аймақтарында орман қорының ландшафтты таксациясын жүргізу кезінде әр телімнің ландшафт типі (көрінісін), рекреациялық, санитарлық- гигиеналық және эстетикалық құндылығы алқаағаштардың деградациясы мен төзімділігінің дәрежесі анықталады. Осымен қатар, өскіндері мен орман астары жамылғысына сипаттама беріледі.
Ландшафтты таксация көрсеткіштері таксациялық телімдердің қосымша ерекшеленуі үшін қажет. Орманды таксациялау кезінде функционалды аймақтарда демалушылар жиі баратын жерге рекреациялық маршруттар және көрінісі керемет жерлерде көру алаңшаларын, ал жалпы демалу орындарында көркейту шараларын жобалау үшін жол тармақтары мен кіші архитектуралық пішіндердің жағдайына сипаттама беріледі.
213. Демалушылардың жиі баратын жерлерінде, трасса бойындағы рекреациялық бағыттар мен демалушылардың көп жүретін жолдарындағы орман жолақтарында, бар ұсыныстар мен зерттеулерді пайдаланып, аумақтың эстетикалық қасиетін арттыруға бағытталған жобалау шараларының негізі болатын ландшафт түрінің оптималды қатынасы анықталады.
214. Демалуға арналған барлық мемлекеттік орман қоры категориясындағы орман шаруашылық шаралары санитарлық-гигиеналық, эстетикалық қасиетін және алқаағаштардың биологиялық тұрақтылығын сақтауға, орман ортасының деградациясын болдырмауға, көркем ландшафттардың және орман пайдаланулардың рекреациялық жағдайын жақсартуға арналған.
215. Көрсетілген мемлекеттік орман қоры категорияларындағы шаруашылық шаралар қорғаныш қасиеттері күшті, фитонцидтылығының деңгейі биік және газға төзімді, өнімі жоғары, сау алқаағаштарды өсіру арқылы орман ортасының біркелкі қалыптасуына бағытталған.
216. Аталған аумақтарда орман орналастыру жұмыстарының ерекшеліктері ландшафттарды қалыптастыру үшін кесу жөніндегі нұсқаулармен реттеледі және бірінші орман орналастыру кеңесімен нақтыланады.
4. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың орман қоры
217. Ерекше қорғалатын табиғи орман аумақтарына арнайы мақсатта белгіленген орман қоры жерлерінің ерекше қорғау тәртібі және шаруашылықты жүргізу тәртібі реттеулі экологиялық, ғылыми, мәдени және шаруашылық құндылығы ерекше ормандар жатқызылады.
Олардың негізгілері мыналар: мемлекеттік табиғи қорықтар (биосфералық және сепортер-қорықтарын қосқанда); мемлекеттік ұлттық табиғи парктер;
мемлекеттік табиғи резерваттар; мемлекеттік табиғи парктер; мемлекеттік қорықтағы аймақтар; ғылыми маңызы зор, сонымен бірге генетикалық резерваттары бар орман учаскелері; мемлекеттік табиғи орман ескерткіші; аса бағалы орман алқабы; жаңғақ кәсіпшілік аймағы; жемісті орман алқаағаштары бар субальпі ормандары.
218. Ерекше қорғалатын аумақтардағы ормандарда шаруашылықты жүргізу мақсаты және ережесі белгілі тәртіппен қабылданған нұсқаулар бойынша Орман орналастыру кезінде пайдалану мақсатын есепке ала отырып, ормандағы ортаның флористикалық компоненттерінің сипаттамасы беріледі биогеоценоздардың уақыты бойынша дамуын бақылау үшін сынақ алаңы салынады, өткізілген ғылыми зерттеу жұмыстарының сипаты мен бекітілген ережелердің бұзылуына талдау жүргізіледі, жануарлар дүниесі тіршілігіне керек қоректі жерлердің бонитировкасы жүргізіледі.
219. Қорғау тәртібі, ғылыми жұмыстарды ұйымдастыру және басқа да ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы ормандарды мәдени-ағарту, ғылыми, туристік және басқа да мақсатта пайдалану тәртібі Қазақстан Республикасының Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңында жазылған.
220. Орман орналастыру кезінде белгіленген орман шаруашылық шаралары табиғи кешеннің сақталуына және антропогендік әсерден немесе табиғи апаттан бүлінген жағдайда қалпына келтірілуіне бағытталған.
221. Орман орналастыру жұмыстары ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы ормандардың атқаратын міндеті мен функционалдық аймақтарға бөлінуіне байланысты. Орман орналастыру жұмыстары бірінші орман орналастыру кеңесінде нақтыланады.
222. Табиғи ескерткіштердегі орман орналастыру жұмыстарын жүргізгенде олардың қазіргі жағдайларының сипаттамасы, ескерткіштерге белгіленген тәртіптің орындалуы, оның күтілуі мен пайдаланылуы, оған қоса сақталуы және аумақтағы өсімдіктер тіршілігінің ұзақтығын қамтамасыз ету шаралары
223. Ғылыми маңызы бар орман учаскелеріне ғылыми және оқу орындары мен тәжірибелі шаруашылықтарға бағынышты орман қоры жерлерінің бөлігі жатады. Олар тұрақты сынақ алаңдары мен басқа да тәжірибе учаскелерінің көбісі орналасқан жүйелі ғылыми және эксперименталды зерттеулер объектісі болып табылады.
Бұл ормандардағы далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізу ерекшеліктері белгіленген және орындалатын эксперименталды жұмыстар мен ғылыми зерттеулердің тақырыбына байланысты бірінші орман орналастыру кеңесінде анықталады.
Тапсырыс берушінің талабына байланысты тұрақты сынақ алаңы мен басқа да зерттеу объектілерінде орман орналастыру кезінде тапсырыс берушінің әдістемесі бойынша ол жердегі болған өзгерісті қайта санау, талдау жүргізіледі.
Қажет болған жағдайда тапсырыс берушінің әдістемесі бойынша әр объектіде жаңа тұрақты сынақ алаңдары мен тәжірибе учаскелері, орман орналастыру белгілері мен, ақпарат тақталары жасалады және есепке алу құжаттары (паспорттар) толтырылады.
Өткен тексеру кезеңіндегі шаруашылық қызметінің ақпаратын талдау кезінде ғылыми-зерттеу және тәжірибелік өндіріс жұмыстарының сипаттамасы мен көлемі зерттеледі. Осы құжаттар мен бақылауларды талдау негізінде зерттеу жұмыстарының нәтижесі бағаланады.
Осы объектілерде орман орналастыру жұмыстары орман алқабының сақталуы мен тарихи ландшафтты көрінісін қалпына келтіруге бағытталады.
Орман алқабының аумағы тарихи қатынасы бойынша біркелкі ландшафтты учаскелерге бөлінеді. Оларда ландшафтты таксация, орман патологиялық зерттеулер, алқаағаштардың жағдайын зерттеп тану жүргізіледі.
224. Аса құнды орман алқабына тұқымдылар құрамы бойынша бірегей және күрделі табиғи жағдайда маңызды қорғаныштық функцияларын атқаратын алқаағаштар аумағы жатады.
Орман орналастыру белгілеген орман шаруашылық шаралары табиғи орман өсімдіктері жиынтығының сақталуына және олардың антропогендік әсерден немесе табиғи апаттан кейін тез қалпына келтірілуіне бағытталған.
Орман орналастыру жұмыстарының ерекшеліктері бірінші орман орналастыру кеңесімен реттеледі.
5. Мемлекеттік қорғаныш орман жолақтары
225. Мемлекеттік қорғаныш орман жолақтары өз алдына мемлекеттік орман қоры категорияларына бөлінеді. Басқа мемлекеттік орман қоры категориясына қосу төтенше жағдайда ғана Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімімен рұқсат етіледі.
Бұл мемлекеттік орман қоры категориясы айтарлықтай әртүрлілігімен, орман өсіру жағдайының экстрималдылығымен, ағаш-бұта өсімдіктерінің жолақты орналасуымен, ағаш пен бұталылардың түр құрамының көптігімен және олардың қысқа өміршеңдігімен сипатталады.
Мемлекеттік қорғаныш орман жолақтарын түгендеу кезінде таксациялық сипаттама көрсеткіштерінің анықталуы мен бірге алқаағаштардың орман мелиоративтік жағдайын бағалау және циклін ұзарту үшін жүйелі шараларды зерттеу қарастырылады. Жолақтар ауданы 50-100 гектар орамдарға бөлінеді.
Шекаралары ретінде табиғи межелер немесе табиғи соқпақтар алынады.
226. Мемлекеттік қорғаныш орман жолақтарындағы біркелкі емес учаскелердегі телімдер, олардың конструкциясы, типі мен отырғызу тәсілі, құрамы немесе орналасу схемасы, шығу тегі, пішіні, жасы, биіктігі мен ағаш басының жанасуына байланысты бөлінеді. Ағаш пен бұталары бар телімдердің минималды размері 0,1 гектар.
227. Алқаағаштардың қазіргі жағдайы мен орман шаруашылығының күтіп- баптау әдістерін көрсетуге арналған зерттеулер үшін сынақ алаңдары салынады.
228. Мемлекеттік қорғаныш орман жолақтарындағы орман орналастыру жұмыстарының ерекшеліктері бірінші орман орналастыру кеңесімен реттеледі.
6. Орман аңшылық шаруашылықтары
229. Орман аңшылық шаруашылықтары ұйымдастырылған орман қоры жерлеріндегі орман орналастыру жұмыстары осы Ережелер талабына сәйкес Орман орналастыру жұмыстарының қосымша ерекшеліктері бірінші орман
230. Орман аңшылық шаруашылығындағы аң аулау іс әрекеті туралы мәселе аңшылық шаруашылығын орналастыру кезінде шешіледі.
Өзі жеке жұмыс болғандықтан бөлек қаржыланады және шаруашылықтың ішіндегі аңшылық шаруашылығын орналастыру жұмыстары белгіленген арнайы нұсқауларға сәйкес жүргізіледі.
7. Жеке меншік орман қоры ормандары
231. Жеке меншік орман қорына төмендегідей ормандар жатады: Қазақстан Республикасының заңдылық актілеріне сәйкес ұзақ мерзімді пайдалануға немесе меншікке берілген жерлердегі жеке және мемлекеттік емес заңды тұлғалардың қаржысына егілген агромелиоративтік алқаағаштар, ені 10 метрден көп, ауданы 0,05 гектардан жоғары арнайы мақсаттағы плантациялық алқаағаштар.
Орман өсіру мақсатында олар жеке қожалыққа немесе Жер кодексіне сәйкес ұзақ мерзімді пайдалануға беріледі.
232. Меншікті орман қоры тек орманды жерлермен ғана көрсетілуі мүмкін.
233. Бірінші және екінші техникалық кеңестер облыс әкімшіліктерінің құрылымдық орман бөлімшелерінде аймақтық органның өкілінің қатысуымен өткізіледі.
234. Орман орналастыруға белгіленетін орманды жерлер және олардың шекаралары ішкі шаруашылықтың жер орналастыру планы бойынша анықталады да көшірме түрінде түсіріледі. Ол жер ресурстары басқармасының аудандық аймақтық органымен расталады.
Аумақты ұйымдастыру және жұмыс технологиясы бірінші орман орналастыру кеңесінде анықталады.
Үлкен орман алқаптарында орам соқпақтары кесіліп, орам діңгектері қойылуы мүмкін. Орам көлемі тапсырыс берушінің келісімі бойынша бекітіледі.
Кішігірім орман алаптарынан құрама орамдар құрылады. Олар жол немесе басқа да ерекше көзге түсетін жерлерге қойылған екі-үш орам діңгектері арқылы
235. Меншікті орман қорын таксациялауда да мемлекеттің орман қорын орналастырудағы нормалар пайдаланылады.
8. Самырсын алқаағаштары
236. Самырсын ормандарында орман орналастыру жұмыстарының мақсаты мыналар:
1) самырсын ормандарындағы су қорғау - селекциялық-тұқымдық, жаңғақ өндіру саласы мақсатындағы ормандарды анықтау және комплексті бағалау;
2) ормансыз жерлердің және орман өсіру мүмкіндіктері бар жерлерде самырсын ормандарын қайта қалпына келтіруге жарамды жерлерді анықтау;
3) самырсын ресурстарының және пайдалы қасиеттерінің пайдаланылуын, сондай-ақ ұдайы өндірілуін қамтамасыз ететін шараларды белгілеу.
237. Самырсынға барлық топ жасындағы алқаағаштар және құрамында сібір самырсыны 3 бірліктен немесе одан да көп болған алқаағаштар кіреді.
238. Туынды типті, өнімділігі жоғары самырсын ормандарының құрылуын қамтамасыз ететін барлық жас топтарындағы самырсын өскіні немесе екінші қабаты бар ормандар жеке телімдерге бөлінеді.
239. Самырсын алқаағаштарында өткен тексеру кезеңіндегі орман шаруашылығының жүргізілуі мұқият зерттеледі.
Самырсын ағаштарында орманды күту жұмыстарының жүргізілу сапасы мен олардың нәтижелері анықталады.
240. Орман орналастыру кезінде самырсын алқаағаштарының жемістенуіне баға беріледі.
Жүргізілетін іс-шаралардың әсері бақылауға алынады, сондай-ақ самырсын сүрекдіңіне байланысты жаңғақ дайындау тәсілдері қолданылады. Жыл сайын жергілікті тұрғындар мен мекемелердің самырсын жаңғағын дайындау көлемі
241. Орман орналастыру жұмыстарын ерекшеліктері бірінші орман
9. Емен алқаағаштары
242. Емен алқаағаштарына баға бергенде жоғары немесе төмен діңділерге жатқызылуына, сондай-ақ олардың қалыптасуына көп көңіл бөлінеді. Жоғары діңді алқаағаштарға тұқым арқылы өскен ағаштар жатқызылады.
243. Құрамында емен 4 бірлік не одан да көп болса, ол басым тұқым болып саналады, ал жас ағаштарда 3 бірлік не одан жоғары болады.
244. Орманды таксациялау кезінде өнімділігі жоғары бірінші класс тауарлық алқаағаштар және плюстік, жақсы діңді, ауыруы жоқ ағаш жоғары генетикалық тұқым алу үшін анықталады.
245. Таксациямен бірге алқаағаштардың орман патологиялық жағдайы да анықталады. Егер зиянкестер ошағы табылған жағдайда арнайы орман патологиялық тексеру жұмыстары белгіленеді.
246. Емен алқаағаштарын таксациялауда да сол барлық орман қорында пайдаланылатын орман орналастыру нормалары қабылданады.
10. Радиациялық және өндірістік қалдықтарға ұшыраған алқаағаштар
247. Радиациялық және өндіріс қалдықтарымен ластанған алқаағаштарды орналастыру кезіндегі орман орналастырудың негізгі міндеттері мыналар:
1) ластанған жерлерді анықтау;
2) ластанған түрін анықтау;
3) ластанған аймақтағы экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында шаруашылық іс-шараларын белгілеу.
248. Орман орналастыру жұмыстары кезінде орманды ортада зиянды қалдықтар мен негізгі зиянды улы ластауыш заттар анықталады және алқаағаштардың экологиялық жағдайын бақылау, бағалау және тексеріп отыру үшін бақылау алаңдары салынады (жерді бақылау пункттері).
249. Орман орналастыру жұмыстарының технологиясы, талаптары және тәртібі, әртүрлі өндірістік қалдықтармен және радионуклидтармен ластанған аймақтарда орман шаруашылығын жүргізу және орманды пайдалану тәртібі арнайы тапсырмамен анықталады және бірінші орман орналастыру кеңесінде нақтыланады.
11. Жеміс ағаштары және бұталар
250. Қазақстан Республикасы аумағында төмендегідей жеміс-жидек алқаағаштары өседі: алма, өрік, алмұрт, долана, шетен, мойыл және тағы басқалары. Бұталы жеміс ағаштары: бөріқарақат, қарақат, шырғанақ, таңқурай, алша, шие, итмұрын және тағы басқа бұл аймаққа тән жеміс-жидек ағаштары.
251. Жеміс-жидек алқаағаштары және бұталар екпелі (жасанды жолмен)
немесе табиғи (жабайы) болып бөлінеді. Олар жоғары қатардағы алқаағаштармен (көктерек, сирек қайың) бірге өседі, ал су жайылмаларындағылар терекпен бірге өседі.
Кейде жемісті сүрекдіңді ағаштармен (шырша, майқарағай, балқарағай) де аралас өседі. Жемісті бұталар әртүрлі құрылымы мен толымдылығына байланысты орман астарында өседі.
Жабайы өсетін сүрекдіңді алқаағаштардың ішінде сиверс алмасы басым
252. Жеміс-жидек алқаағаштары мен бұталарындағы орман орналастыру жұмыстарының негізгі мақсаттары мыналар:
1) жабайы және екпе жеміс тұқымдыларымен қамтылған жерлердің ауданын
2) бақ немесе орман екпелерін егетін орманмен қамтылмаған орманды жерлерді есепке алу;
3) жеміс-жидектің өнімділігін анықтау.
253. Жеміс-жидекті алқаағаштар мен бұталардың жалпы таксациялық көрсеткіші мен бірге әр телімге қосымша мыналар анықталады:
1) бір гектардағы ағаштар мен бұталардың өсу саны;
2) жалпы санының ішіндегі жеміс беретін түрлердің жалпы пайызы.
254. Жеміс-жидекті сүрекдіңінің құрамы қоры бойынша емес, орман астарындағы сүрекдіңнің ауданы бойынша анықталады.
255. Жеміс-жидек бұталарының толымдығы орман қолтығының бірігу деңгейі бойынша анықталады, ал құрамы солардың үлесі арқылы анықталады.
Жеміс-жидек алқаағаштары мен бұталарының құрамындағы үлесі 3 данадан немесе одан да көп болса, олар жемістілерге жатқызылады.
256. Орман орналастыру кезінде жеміс-жидек алқаағаштарының жемістенуі зерттеледі. Осы мақсатта теңіз деңгейінен түрлі биіктіктегі ағаштардың орналасуы мен түрлі толымдылығына байланысты байқау алаңдары салынады.
Сынақ алаңдарын салу кезінде әдеттегі өлшеулермен бірге ұшар басы проекциясының диаметрі мен жемістену деңгейі анықталады және діңдер даму топтары бойынша бөлінеді.
257. Жеміс-жидек алқаағаштары мен бұталарын таксациялауда жоғарыда көрсетілген ерекшеліктерімен бірге әдеттегі орман орналастыру нормалары қолданылады.
12. Топырақ-типологиялық негізіндегі орман орналастыру
258. Топырақ-типологиялық орман орналастыру шаруашылық іс шаралары толық көлемде орындалып, орманды түрлі мақсатта пайдалану ұйымдастырылған, әртүрлі кесу түрлерінің ағаш сүрегі мен сүрексіз шикізаты толық пайдаланылатын және орман күзеті мен қорғау функциялары сақталатын жоғары деңгейдегі орман шаруашылығында жүргізіледі.
Орман орналастыру топырақ-типологиялық негізінде жүргізілген жағдайда орман орналастыру жобасы толықтырылған бағдарлама бойынша жасалады. Онда орман өнімділігін арттыруға бағытталған жүйелі іс шаралары қарастырылады және орманды жерлердің өнімділігін мүмкіндігінше тиімді пайдалану қамтамасыз етіледі.
Топырақ-типологиялық негізіндегі орман орналастыру тиісті жағдайлар бар болған жағдайда учаскелік әдісімен жүргізілуі мүмкін.
259. Топырақ-типологиялық негізіндегі орман орналастырудың жұмыс көлемі мен объектісі өкілетті органдармен анықталады және орман иеленушілермен тікелей келісім бойынша орындалады.
260. Топырақ-типологиялық зерттеу құрамында қажетті дәрежедегі мамандар мен керекті материалдық базасы бар орман орналастыру ұйымдарымен орындалады.
Топырақ-типологиялық зерттеу ереже бойынша орман орналастыру алдындағы жылы дайындық жұмыстарымен қатар арнайы әдістермен жүргізіледі.
261. Топырақты зерттеудегі негізгі таксономикалық бірлік ретінде топырақтың түрлілігі алынады. Ол топырақ тануда қабылданған белгілері бойынша анықталады. Топырақ-типологиялық бірлігі ретінде орман жағдайының типі алынады.
Шаруашылық-экономикалық бірлігі ретінде топырақ әртүрлілігін механикалық, агрохимиялық көрсеткіштері, типологиялық құрылымы мен шаруашылық шаралардың бағыты бойынша біріктіретін топырақ-типологиялық топ алынады.
262. Топырақ-типологиялық зерттеу жұмыстары жүргізілгеннен кейін төмендегідей жұмыстар істелінеді:
1) орман өсу жағдайы типінің құрылу ерекшеліктерінің заңдылығы немесе жер бедеріне байланысты орман типтерінің тобы, топырағы, климаты және өсімдігі анықталады;
2) топырақ планы және орманшылық бойынша орман типінің тобына 1:
10000 масштабпен немесе топырақ-типологиялық топтары түсірілген топырақ планы, топырақ және орман типтерінің тобына жалпы орманшылық бойынша 1:
25000 масштабта, ал объекті бойынша 1:50000 масштабта план жасалады;
3) топырақтың орман өсіру қасиеті және онда әртүрлі ағаш тұқымдыларын өсіру тиімділігі анықталады;
4) топырақ-типологиялық топ ішінен басты кесу жасындағы әр түрлі сүрекдіңді түрлердің өнімділігі жоғары, мақсаттағы алқаағаштардың таксациялық параметрі (белгілері) және өсіру көрсеткіштерінің тиімділігіне байланысты сүрекдіңнің таксалық бағасы және оны өсіруге кеткен шығын анықталады;
5) топырақ-типологиялық тұқымдылар үшін олардың тиімділігін ескере отырып, негізгі сүрекдіңді тұқымдарды іріктеу іске асырылады;
6) орман тұқымдыларының оңтайлы тұқымдық құрылымы және олардың жетістігін қамтамасыз ететін жүйелі іс-шаралары анықталады.
263. Көрсетілген зерттеулер топырақ-типологиялық негізіндегі орман орналастыруды жүргізуде қолданылады.
Топырақ-типологиялық ситуациясы фотоабриске (милиметрлік қағаз бен восковкаға) түсіріледі және сол арқылы таксациялық жолдың орналасуы және таксациялық телімдердің шекарасы белгіленеді.
Шаруашылық нұсқаулар негізгі шаруашылықты жүргізуге байланысты топырақ-типологиялық топтың шегінде белгіленеді.
Бұл орман өнімділігін арттыратын тұқымдылар құрылымын жақсартуға бағытталған жүйелі шаруашылық іс-шаралардың орындалуын қамтамасыз етеді.
13. Мемлекеттік орман қоры жерлеріндегі биологиялық әртүрлілігінің жағдайын бағалау үшін орман орналастыруды жүргізу
264. Қоршаған ортаның экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өсімдіктердің биологиялық әртүрлілігін сақтау, табиғи биологиялық ресурстарын көбейту және тиімді пайдалану осы орман орналастырудың негізгі мақсаты болып
265. Телімдегі ағаш және бұта тұқымдылары биоәртүрлілігінің, ал қажет болған жағдайда, шөп өсімдіктерінің түрлік құрамының сипаттамасын дайындау және түрлік құрамы бойынша тиісті шараларды белгілеу - орман орналастырудың негізгі ерекшелігі болып есептеледі.
266. Орман орналастыру осы Ережелерге сәйкес жүргізіледі, бірақ жұмыстар бірінші орман орналастыру кеңесінде нақтыланады.
2 Бөлім. Камералдық жұмыс 8 Тарау. Орман орналастыру жобасы жөнінде негізгі қағидалар 1. Орман орналастыру жобасының сипаттамасы.
Құжаттардың құрамы мен сапасы
267. Аумақтарында далалық орман орналастыру жұмыстары жүргізілген орман иеленушілері үшін материалдарды камералдық өңдеу нәтижелері бойынша орман орналастыру жобасы құрастырылады. Онда өткен тексеру кезеңіндегі орман шаруашылығын жүргізу мен орман қорын пайдалануға баға беріледі, орман пайдалану мен орманды ұдайы өндіру бойынша орман шаруашылық шаралар жүйесі жасалады. Бұл шараларда ағаш қорлары мен басқа да құндылықтарды алумен қатар орманды зиянкестер мен аурулардан қорғау, олардың өнімділігі мен құрылымын, алдағы тексеру кезеңіндегі орман шаруашылығын жүргізу әдістерін жақсарту қарастырылады.
268. Орман орналастыру жобасының құрамы:
түсіндірме жазба (18 қосымша);
орман қорын сипаттайтын құжаттар;
орман таксациялық сипаттамалар;
орман шаруашылық ведомостар;
пландық-картографиялық материалдар;
негізгі қағидалар.
269. Негізгі қағидаларын орман орналастыру ұйымы (3 қосымша) арнайы бағдарлама бойынша жасайды. Бұл қағидалар облыс бойынша жасалған жағдайда
- органмен, ал аймақ бойынша жасалғанда өкілетті органмен бекітіледі.
Негізгі қағидалар орман орналастыру жобаларының құрамына кіреді.
Оларға түсіндірме жазбада сілтемелер жасалады. Оларды жасау үшін арнайы қаражат бөлінеді.
270. Облыстағы барлық орман иеленушілері үшін орман орналастыру жобалары жасалғаннан кейін арнайы бағдарлама бойынша жиынтық орман орналастыру жобасы құрастырылады (19 қосымша).
Жиынтық орман орналастыру жобасында орман қоры және жобаланған орман шаруашылық шараларының көлемі (орман иеленушілер және облыс бойынша) сипатталады.
Жиынтық орман орналастыру жобасына МОҚ категориялары, орман иеленушілердің шекаралары және жас топтары шегінде басым тұқымдылар бойынша боялған телімдері көрсетілген орам жүйесі түсірілген облыстың карта- схемасы қосымша беріледі.
271. Орман орналастыру жобаларына қойылатын талаптар Қазақстан Республикасы Орман кодексімен және Қазақстан Республикасының Үкіметінің N 45 (16.01.2004 ж.) бұйрығымен бекітілген мемлекеттік орман қоры аумағында орман орналастыруды жүргізу Ережелерімен белгіленеді.
Орман мекемелері бойынша орман орналастыру материалдары 13 кестеде келтірілген тізбеге сәйкес дайындалады, ал олардың мазмұны мен түптеу тәртібі 20 қосымшада келтірілген.
2. Екінші орман орналастыру кеңесін жүргізу және басты пайдалану бойынша есепті кеспеағашты бекіту
272. Орман орналастыру жобасының авторы далалық орман орналастыру материалдарын өңдегеннен кейін алдағы тексеру кезеңіне жобаланатын орман шаруашылық шараларының көлемі туралы шешім қабылдайды (21 қосымша).
273. Басып шығарылған хаттаманың жобасы 5 данада аймақтық органға жіберіледі (көрсетілген органға, облыс әкімшілігіне - орман иеленушісі оның қарамағында болған жағдайда, орман иеленушісіне, облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасына және қол қойылған бір данасы - орман орналастыру ұйымына).
Орман иеленушісі өкілетті органға тікелей бағынышты болған жағдайда хаттама 4 данадан жасалады (облыс әкімшілігінің орман шаруашылығы жөніндегі бөліміне жіберілмейді).
274. Екінші орман орналастыру кеңесі төмендегідей жағдайларда жүргізіледі:
орман мекемесі өкілетті органға тікелей бағынышты болған жағдайда (аймақтық орган облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасының өкілінің қатысуымен өткізіледі);
орман мекемесі облыс әкімшілігінің орман шаруашылығы жөніндегі бөліміне бағынышты болған жағдайда (әкімшіліктің орман шаруашылығы жөніндегі бөлімі аймақтық орган мен облыстың қоршаған ортаны қорғау басқармасы өкілдерінің қатысуымен өткізеді).
Екі жағдайда да екінші орман орналастыру кеңесі облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасы хаттамасының жобасы бойынша шығарылған қорытындысынан кейін өткізіледі.
Аймақтық орган мен облыс әкімшілігінің орман шаруашылығы жөніндегі бөлімінің немесе облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасы мамандарының арасында келіспеушіліктер пайда болған жағдайда кеңеске орман орналастыру жобасының авторы шақырылады.
Пайда болған келіспеушіліктер кеңесте жете талқыланғаннан кейін жойылады немесе жобаның авторы келіспеушілік тудырған мәселелер бойынша ерекше пікірін жазып береді, ал аймақтық орган оны қорытынды шешім шығару үшін өкілетті органға жібереді.
Аталған органдар тарапынан ешқандай ескертулер болмаған жағдайда хаттамаға кеңессіз қол қойылады.
275. Орман орналастыру ұйымы екінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған басты пайдалану кесулері бойынша есепті кеспеағаштар көлемі рәсімделіп, өкілетті органға бекіту үшін жіберіледі.
276. Екінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған басты пайдалану кесулері бойынша есепті кеспеағаштар мен орман шаруашылық шаралардың көлемі орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасын құрастырудың негізі ретінде алынады.
277. Барлық орман шаруашылық шараларында камералдық орман орналастыру жұмыстарынан кейінгі жылдың қаңтарынан басталатын тексеру кезеңіне арналған жыл сайынғы жұмыстар көлемі қарастырылады.
3. Орман орналастыру жобасын тапсыру және іске асыру тәртібі
278. Орман орналастыру жобасын дайындау кезінде орман орналастыру ұйымы жасаған барлық материалдар келісім шартта белгіленген мерзімде тапсырыс берушіге өткізіледі.
279. Орман орналастыру материалдары өкілетті органмен бекітілгенге дейін экологиялық сараптамадан өтеді.
Экологиялық сараптамадан өтетін материалдар келісілген көлемде облыстық қоршаған ортаны қорғау органына жіберіледі.
Экологиялық сараптаманың құны қолданыстағы қағидаларға сәйкес төленеді.
280. Экологиялық сараптаманың қорытындысы алынып, орман орналастыру жобасына қажетті түзетулер енгізілгеннен кейін орман орналастыру ұйымы өкілетті органға орман орналастыру жобасын белгіленген тәртіп бойынша бекіту үшін жобаланған шаралардың көлемі мен басқа да (22 қосымша) мәліметтер туралы анықтама жібереді.
281. Орман орналастыру жобасы камералдық орман орналастыру жұмыстарынан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап іске асырыла бастайды.
4. Орман орналастыру жобасы құжаттарының мазмұны мен сапасына қойылатын талаптар
282. МОҚ мен орамдардың категориялары бойынша топталған телімдердің сипаттамаларын жазу үшін мәліметтер алынатын таксациялық карточкалардың негізінде құрастырылатын және әр телімнің таксациялық және шаруашылық сипаттамасын (23 қосымша) беретін таксациялық сипаттамалар негізгі құжат Таксациялық сипаттамалар орманшылықтар бойынша түптеледі және оларды партия бастықтары тексеріп, қолдарын қояды. Қосымшада орамдардың тізбесі мен таксацияны жүргізген орындаушылардың аты-жөні келтіріледі.
Таксациялық сипаттамаларға (мазмұны мен сапасына) қойылатын талаптар төмендегідей:
1) таксациялық карточкаларға толық сәйкес болуы;
2) телімдердің таксациялық көрсеткіштерінің бір бірімен сәйкестігі;
3) қор мөлшерінің бақылаулық мөлшерден 1 га ауытқуы± 10 пайыздан аспауы;
4) белгіленетін орман шаруашылық шараларының учаскелердің нақты сипаттамаларына, МОҚ категорияларына байланысты орман шаруашылығын жүргізуге және нормативтік құжаттарға сәйкес болуы.
283. Мемлекеттік орман қорын есепке алу пішінінің мазмұны мен құрастырылу сапасына қойылатын талаптар тиісті нұсқаулықпен белгіленеді.
284. Мемлекеттік орман қорын есепке алудың N 1 пішіні (1 және 2 қосымшаларымен) орман қорын сипаттайтын барлық кестелер үшін бақылау мәліметтері болып есептеледі.
Бірінші кезекте орман қорын есепке алу мәліметтері мен аудандардың жер категориялары бойынша бөлінуіне сәйкестігі және жалпы қорлардың басым тұқымдылары бойынша бөлінуі тексеріледі.
Барлық кестелер мен ведомостардың көрсеткіштері бірдей жиынтық мәліметтері бір біріне сәйкес болады.
285. Орман қорын есепке алу формалары мен орман шаруашылық ведомостарындағы және орман орналастыру жобаларының түсіндірме жазбаларындағы қорлар бойынша мәліметтер текше метрлерде немесе мың текше метрлерде келтіріледі. Мәліметтер ондық текше метрлерде келтірілмейді.
286. Дайын құжаттардың мөрі анық, мәтіндердің және цифрлық материалдың орналасуы оқу үшін қолайлы болады.
Басты пайдалану мөлшерін есептеу, ормандарды ұдайы өндіру, орман қорын есепке алудың N 1 пішініне (қосымшалармен) және басқа да құжаттарға орман орналастыру партиясының бастығы (орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасының авторы) қол қояды.
Орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасына орман орналастыру ұйымының басшысы, бас инженері және партия бастығы қол қояды (авторы).
287. Түсіндірме жазбаның мазмұны оны құрастыру бағдарламасымен белгіленеді, ал сапасы - эксперттік бағалау арқылы анықталады. Сапасына қойылатын негізгі талаптар төмендегідей:
орман орналастыру есептері мен жобалық шешімдерінің қолданыстағы нормативтік құжаттарға, негізгі қағидалары мен орман орналастыру кеңестерінің шешімдеріне сәйкес болуы;
орман қоры динамикасының өткен тексеру кезеңіндегі шаруашылық қызметі нәтижелерінің және орман шаруашылығын жүргізу мен орман пайдаланудағы жіберілген кемшіліктердің дұрыс талдануы;
орман орналастыруды жобалаудағы ормандардың санитарлық, экологиялық жағдайын жақсартып, олардың өнімділігі мен сапасын арттыратын және орман қоры ресурстары мен жерлерді тиімді пайдалануға әсерін тигізетін басым бағыттарды анықтауда осы талдау нәтижелерінің толық пайдаланылуы;
орман орналастыру есептерінің қатесіз болуы, қабылданған жобалық шешімдердің негізделуі және цифрлық мәліметтердің бір біріне сәйкестігі;
мәтіннің қысқа, нақты және стилистикалық ережелерге сәйкес болуы.
5. Үздіксіз орман орналастыру құжаттамасының құрамы және оған
288. Орман орналастыру жобасы мен осы Ережелерде қарастырылған барлық құжаттама, толық көлемде жасалатын орман орналастырудың материалдары үздіксіз орман орналастырудың негізі болып табылады.
Орман қоры мен орман пайдалану және орман шаруашылық қызметі бойынша жинақталған мәліметтер банкі құрылады.
289. Кейін, шаруашылық шаралармен қамтылған немесе орманға жағымсыз жағдайларда болған мемлекеттік орман қоры учаскелерінде жыл сайын тексеру жүргізіледі және орман иеленушісіне жыл сайын мына құжаттар беріледі:
орман қорының жағдайы мен келесі жылдардың 1 қаңтарындағы жағдайы бойынша болған өзгерістері туралы мәліметтер;
орындалған орман шаруашылық шараларының сапасын бағалау ведомостары;
жобаланатын орман шаруашылық шаралары мен орман пайдаланудың (белгіленген пішін бойынша) тексерілген ведомостары және өзгерістер енгізілген картографиялық материалдар.
Жұмыстар үздіксіз орман орналастыруды жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар бойынша (24 қосымша) атқарылады.
290. Есепке алу - есеп беру құжаттамасын алу және орман қоры, орман пайдалану, ормандарды қорғау және күзету бойынша анықтамаларға түскен ресми сұрауларды орындау тәртібі негізгі орман орналастыруды жүргізу туралы келісім шартпен белгіленеді (орман иеленушісінің тиісті бағдарламалық құралдармен қамтамасыз етілуі мен мамандардың мәліметтер банкімен жұмыс істеуі ескеріледі).
291. Үздіксіз орман орналастыру объектілеріне мемлекеттік орман қорын есепке алу жылдары орман қорын есепке алудың N 1 пішіні бойынша (1 және 2 қосымшаларымен) тиісті құжаттама беріледі.
Орман қорын есепке алу жұмыстары негізгі орман орналастырудан 6 жыл өткеннен кейін жүргізілген жағдайда, есепке алу алдындағы соңғы 2 жылда аралап жүріп таксацияланғандардан басқа барлық алқаағаштардың таксациялық көрсеткіштері актуализацияланды.
Актуализация Қазақстан ормандарын таксациялау үшін қабылданған алқаағаштардың өсу барысының кестелері бойынша жүргізіледі. Мұндай кестелер жасалмаған жағдайда алқаағаштардың орман орналастырудан кейінгі жасы бойынша ғана актуализация жүргізіледі.
292. Тексеру кезеңінің жартысы өткеннен кейін орман қорында елеулі өзгерістер болған жағдайда, орман иеленушісінің тапсырысы бойынша басты пайдалану кеспеағашы мен аралық пайдалану және қажет болған жағдайда, ормандарды ұдайы өндіру шараларының көлемдері мен түрлері қайта есептелуі Қайта есептеу орман қоры бойынша жаңа мәліметтер базасын табиғи өсуіне актуализациялау арқылы жүргізіледі. Қайта есептеу материалдарын қарау және бекіту тәртібі кәдімгі орман орналастырудағыдай.
293. Үздіксіз орман орналастыру кезінде қабылданатын және тапсырыс берушіге өткізілетін барлық құжаттар пішіні мен мазмұны бойынша кәдімгі орман орналастыру кезінде қабылданғандарға сәйкес болады.
Құжаттардың дәлме-дәл пішіндері тапсырыс берушінің дербес компьютеріне шығарылады, сондай-ақ олардың таспаға жазылуы мен магнит таспалары арқылы тапсырылуы қамтамасыз етіледі.
Жаңартылған картографиялық материалдар (планшеттер, орман карталары немесе олардың фрагменттері) жүктелімі мен дәлдігі бойынша Орман карталарын дайындау жөніндегі техникалық нұсқауларға сәйкес болады.
294. Үздіксіз орман орналастырудың басты мақсаттары төмендегідей:
орман шаруашылығын жүргізудің тиімділігі мен орман қорын үздіксіз, тиімді және сарқылмастай пайдаланылуын қамтамасыз ету;
орман орналастыру жобаларының толық көлемде іске асырылуы. Олар негізгі орман орналастыру материалдары бойынша белгілі бір кезеңде орман қорында болатын өзгерістерді ескере отырып құрастырылады;
жоспарлау кезінде орман пайдаланудың барлық түрлерінің және орман шаруашылық шаралардың кезектілігі, ұйымдастырылуы және орналастырылуы бойынша оңтайлы шешімдер табу;
ормандардың жағдайы мен орман ресурстарын пайдалануда орман өсіру және табиғат қорғау талаптарының сақталуын бақылауға алу, анықталған кемшіліктерді жою және орман қоры динамикасы мен экологиялық жағдайдағы жағымсыз өзгерістерді болдырмау;
орман мониторингін мәліметтермен қамтамасыз ету.
295. Үздіксіз орман орналастыру кезінде қойылған мақсаттарға сәйкес төмендегідей мәселелер шешіледі:
орман қоры, орман пайдалану мен орман шаруашылық қызметі бойынша (актуализацияланған жағдайында) жинақталған мәліметтер банкін сақтау;
орман кадастры мен ормандарды мемлекеттік есепке алу және орман шаруашылығы бойынша есеп беру құжаттамасын жүргізу;
орман пайдалану мен орман шаруашылық қызметті жоспарлау (жыл сайын);
орман пайдалану мен орман шаруашылық қызметті бақылауға алу.
Орман пайдалану мен орман шаруашылық қызметті перспективалық жоспарлау мәселелері негізгі орман орналастыру кезінде (қажет болған жағдайда - негізгі орман орналастыру арасындағы кезеңде) шешіледі.
296. Үздіксіз орман орналастырудың барлық мәселелері бағдарламалық құралдары арнайы жобамен белгіленетін мәліметтер банкі арқылы шешіледі. Бұл жобаның құрамына, сондай-ақ бағдарламалар кешені мен орман қорын есепке алу, жоспарлау, бақылау мәселелері кіреді.
Осы мәселелердің тізбесі, олардың шешу тәртібі мен әдістері үздіксіз орман орналастыруды жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулармен анықталады.
6. Ұзақ мерзімді пайдалануға берілген мемлекеттік орман қоры учаскелері құжаттарының құрамы
297. Ұзақ мерзімді пайдалануға берілген учаскелері бар МОҚ жерлерінде орман орналастыру жұмыстарын жүргізу кезінде (қосымша төлемге) пайдалануға берілген әр учаске үшін түсіндірме жазба жасалуы мүмкін.
Түсіндірме жазбада учаскенің мөлшері, орналасуы және сипаттамасы беріледі. Сондай-ақ осы учаскедегі алқаағаштардың боялған және боялмаған пландары немесе планшеттері жасалуы мүмкін.
9 Тарау. Орман қорының сипаттамасы 1. Орман қоры жерлерін МОҚ категориялары бойынша бөлу
298. Орман қоры МОҚ категорияларына Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларына сәйкес бөлінеді.
Қазақстан Республикасының Орман кодексі МОҚ категорияларын нақтылайтын негізгі құжат болып табылады.
299. МОҚ категориялары далалық орман орналастыру жұмыстарының басталуына дейін немесе орман орналастыру жұмыстары кезінде анықталады.
Орман иеленушісі аумағының МОҚ категориялары бойынша бөлінуіндегі өзгерістер далалық орман орналастыру жұмыстарынан кейін заңды түрде рәсімделген болса, орман орналастыру материалдарына енгізілетін түзетулер қосымша қаржы мен қосымша келісім-шарт бойынша енгізіледі.
2. Орман қорын сипаттайтын кестелер
300. Орманшылықтардың орман қоры мен орман орналастыру объектісін сипаттайтын кестелер мен ведомостар орман қорын есепке алу пішіндерінде және бағдарламалық қамсыздандыруда (орман орналастыру мәліметтерін компьютерде өңдеу кезінде қолданылатын) келтіріледі.
301. Сүрекдіңдердің орташа таксациялық көрсеткіштерін анықтау кезінде олардың жасы, бонитеті және толымдылығы телім аудандарының қосындысы Сүрекдіңдердің орташа өсімі ағаш тұқымдылардың өсімі бойынша қолданыстағы стандарттарға сәйкес анықталады.
302. Сүрекдіңнің өнімділігі өсу тенденциясына немесе ормандардың жағдайы мен сапасының, жас құрылымының өзгеруіне, орман шаруашылық қызметінің нәтижелеріне және өткен тексеру кезеңіндегі орман пайдаланудың әдістері мен қарқындылығына байланысты. Өсімінің төмендеуі орташа таксациялық көрсеткіштер бойынша анықталады.
3. Пайдалану қоры, оның тауарлық және сортименттік құрылымы
303. Пайдалану қорын Қазақстан Республикасының Орман кодексі бойынша басты пайдалану кесулері рұқсат етілген МОҚ категорияларындағы барлық піскен және көнерген алқаағаштар құрайды.
Орман кесу ережелері бойынша ерекше қорғалатын деп белгіленген учаскелер пайдалану қорына енгізілмейді.
304. Пайдалану қоры туралы телім бойынша мәліметтерде орман орналастыру объектісінің көлік үшін қолайлы болуы ескеріледі. Учаскелердің көлік үшін қолайлылығы және аумақтың (орам, телім) көлік үшін қолайсыз учаскелерге жатқызылуы бірінші орман орналастыру кеңесінде шешіледі.
305. Пайдалану қорын құрайтын және басты пайдалану есебіне енгізілетін, сондай-ақ есептен шығарылған алқаағаштар туралы жиынтық мәліметтер орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасындағы кестелер мен екінші орман орналастыру кеңесінің хаттамасында (басты пайдалану кесулерінің мөлшері негізделген жағдайда) келтіріледі.
Тексеру кезеңіне белгіленген кеспеағаш қоры орманшылық алқаағаштарының жалпы планында көрсетіледі.
306. Пайдалану қорының тауарлық құрылымы әр тұқым үшін тауарлық кестелер бойынша анықталады (материалдар компьютерлік өңдеуден өткізілгенде). Құрамындағы тұқымдылардың түбір қоры тауарландырылады.
Сонымен қатар кәделік сүрек ірілік класы мен сорттары бойынша бөлінеді, ал отындық сүрек технологиялыққа және жағылатынға бөлінеді.
Әр басым тұқым бойынша пайдалану қорының құрамы жөнінде мәліметтер МОҚ категориялары шегінде келтіріледі.
307. Пайдалану қоры немесе кеспеағаш қоры тапсырыс берушінің талабы бойынша және келісім-шарт бойынша оның қаражатына және өзі таңдаған вариантында, мақсатты сортименттердің максималды шығымын алу қажеттілігін ескере отырып, сұрыпталады (қолданыстағы сортимент кестелері бойынша).
4. Өскін мен табиғи жаңарудың және орман екпелерінің сипаттамасы
308. Піскен және көнерген сүрекдіңдердің орман қолтығындағы табиғи жаңару барысын анықтау үшін орман қолтығындағы өскінін көз мөлшерімен есепке алу мәліметтері қолданылады. Ағашы кесілген жерлердің табиғи жолмен жаңаруын қамтамасыз ететін (басты тұқымдылардың) өскіні бар піскен алқаағаштардың аудандары табиғи жаңаруды бағалау шкаласына сәйкес
309. Орманмен қамтылмаған жерлердегі орманды қалпына келтіру процестерінің барысы көз мөлшермен таксациялау мәліметтері мен тексеру кезеңінде пайда болған балауса ағаштарды ескере отырып жүргізілген табиғи жаңаруды тексеру нәтижелері бойынша сипатталады.
Осы әдіспен орманмен қамтылмаған жерлердегі шаруашылық жағынан құнды тұқымдылардың жаңаруына әсер ететін факторлар анықталып, талданады.
310. Орман екпелерін далалық есепке алу мәліметтері мен тексеру және аралап таксациялау нәтижелері бойынша орман орналастыру объектіндегі орман екпелерінің барын, сақталуын, жағдайын көрсететін тексеру кезеңіндегі орман екпелері мен үлкен жастағылардың ведомостары құрастырылады.
Осы мәліметтер бойынша орман екпелерін өсіру өндірісінің жалпы сипаттамасы жасалады және оған баға беріледі. Сонымен қатар, осы мәліметтер бойынша орман орналастыру белгілеген орман екпелері ауданының орман иеленушісі берген есептің мәліметтеріне сәйкестігі, ауытқулардың себептері анықталады және орман екпелерін орманмен қамтылған жерге ауыстыруда қолданыстағы стандарт талаптарының орындалуы, жағдайының дұрыс бағалануы (таксация мәліметтерімен салыстырғандағы), өлу себептері талданады, сондай-ақ орман иеленушісінің өткен тексеру кезеңіндегі орман екпелерін өсіру шараларын орындауы анықталады.
311. Өскіннің жағдайы мен табиғи жаңарудың сипаттамасы және өткен тексеру кезеңіндегі орман екпелерін өсіру өндірісінің бағалануы орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында келтірілген. Осы мәліметтер бойынша жасалған қорытындылар алдағы тексеру кезеңіне белгіленетін орманды қалпына келтіру шараларын жобалауда қолданылады.
5. Жидектіктер мен дәрілік өсімдіктердің және техникалық шикізаттың сипаттамасы
312. Жұмыстар қосымша төлемге жасалады. Орманды аралап таксациялау кезіндегі шикізат ресурстарын (ағаштан басқа) тексеру нәтижелері бойынша жидек, жаңғақ, жеміс, дәрілік өсімдіктер мен техникалық шикізатын дайындауға жарамды телімдердің орамдық ведомостары құрастырылады.
313. Ормандағы шикізат ресурстарының (ағаштан басқа) биологиялық және кәсіпшілік өнімі тиісті нормативтер бойынша анықталады. Ормандағы шикізат ресурстарын (ағаштан басқа) дайындау көлемін белгілеген кезде көлікке қолайсыз жерлер есептелмейді: тік беткейлер, өнімділігі мен шикізат көлемі төмен учаскелер және аумақтың химиялық немесе радиоактивтік ластануына байланысты шикізат ресурстары пайдалануға жарамсыз болып табылатын учаскелер.
6. Гидроорманмелиоративтік қор
314. Далалық жұмыстар барысында ылғалдылығы өте жоғары немесе сазды болып табылған орман қоры жерлері орманмен қамтылған және орманмен қамтылмағандарға, сондай-ақ ормансыз жерлерге (жайылымдар, егістер, шабындықтар, саздар) бөлініп, тиісті ведомостарға енгізіледі.
Сол учаскелерге құрғату шаралары белгіленеді және бұл мәселе бірінші орман орналастыру кеңесінде шешіледі.
315. Гидроорманмелиоративтік жүйесі мен гидроорманмелиоративтік қондырғылардың жағдайына байланысты оларды сақтау шаралары белгіленеді.
Гидроорманмелиоративтік қоры мен гидроорманмелиоративтік құрылымдары туралы жиынтық мәліметтер орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасындағы тиісті тарауларындағы кестелерде келтіріледі.
7. Ормандардың санитарлық және экологиялық жағдайы
316. Аралап таксациялау мәліметтері бойынша орман зиянкестері мен орман аурулары ошақтарын, өнеркәсіп, көлік және коммуналдық қалдықтармен зақымданған орман учаскелерін сипаттайтын тиісті ведомостар құрастырылады.
Ормандардың санитарлық және экологиялық жағдайы жөнінде жиынтық мәліметтер, олардың бағалануы және тиісті ұсыныстар орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында келтіріледі.
8. Мемлекеттік орман кадастры. Ормандардың экономикалық бағалануы
317. Орман орналастыру материалдары бойынша орман иеленушілер орман кадастры кітабын жүргізеді.
Орман орналастыру жұмыстары кезінде бұл кітаптардың формалары мен тарауларының дұрыс толтырылуы тексеріліп, қажет болған жағдайда, орын алған ауытқулар көрсетіледі.
318. Экономикалық бағалау өкілетті орган бекіткен әдістеме мен нормативтер бойынша жүргізіледі.
Экономикалық бағалау нормативтері табиғи-экономикалық аймақтар мен МОҚ категориялары бойынша жасалады (мақсаты мен шаруашылық маңыздылығына байланысты).
Бұл нормативтерде ормандардың саны мен сапасы (тұқымдық құрамы, жастық пен тауарлық құрылымы, өнімділігі), ормандардың табиғи пайдалы қасиеттері, аудандардың шаруашылық игерілуі мен орман учаскелерінің көлік үшін қолайлығы ескеріледі.
319. Таксациялық телім алғашқы бағалау бірлігі болып табылады. Орман орналастыру объектіндегі орман қорының экономикалық бағалануы пайдалану түрлері бойынша келтіріледі.
320. Экономикалық бағалаудың мәліметтері жобаланатын шараларды негіздеу мен тиімділігін болжау үшін қолданылады. Орман иеленушісі оларды тексеру кезеңі бойы орман қоры жерлерін қайтып алу үшін өтемақы мөлшерін, жалға беру (алу) төлемін және орман заңдарын бұзу үшін айыппұл мөлшерін анықтауда қолданады.
10 Тарау. Өткен тексеру кезеңіндегі орман қорының динамикасы мен орман шаруашылық қызметін талдау 1. Орман қорының динамикасын талдау
321. Орман қорының динамикасы орман шаруашылық және ағаш дайындау қызметімен байланыста талданады (олардың орманға әсер ету деңгейін анықтау үшін).
Талдау нәтижелері орман қоры динамикасындағы негативтік тенденцияларды жоюға және ормандардың экологиялық және санитарлық жағдайын жақсартуға бағытталады және орман орналастыруды жобалаудағы приоритеттерді анықтаудың негізі ретінде қолданылады.
322. Талдау осы және өткен орман орналастыру мәліметтерін салыстыру әдісімен жасалады. Орман қорының ұзақ кезеңдегі динамикасы туралы мәліметтер болған жағдайда, тапсырыс берушінің талабы бойынша сол кезеңге талдау жасалуы мүмкін. Ол бірінші орман орналастыру кеңесінің хаттамасына Мыналар талданылады:
1) орман қоры аудандарының МОҚ категориялары бойынша, ал олардың шегінде - жер категориялары бойынша бөлінуі;
2) ормандардың тұқымдық құрамы мен ормандардың жастық құрылымы;
3) басым тұқымдылар бойынша орташа таксациялық көрсеткіштер;
4) ормандардың экологиялық жағдайы; орман зиянкестері мен аурулары ошақтарының динамикасы; тұқымдылар бойынша жас сүректің тамырлық қоры;
ормандардың кесілуі, өлуі және ұдайы өндірілуі араларындағы балансы (өткен тексеру кезеңіндегі).
323. Көрсетілген өзгерістер бүтін орман орналастыру объекті бойынша салыстырылады.
Объект шекараларының өзгеруі елеулі болған жағдайда - орманшылық немесе орманшылықтар тобы бойынша салыстырылады.
Орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында орман қорында болған өзгерістерге баға беріледі.
Өзгерістердің себептері үш топқа бөлінеді:
1) табиғи (табиғи апаттар, өсімі);
2) орман шаруашылық қызметтің жүргізілуі, жүргізілмеуі, өнеркәсіп қалдықтарының орманға тигізетін әсері, рекреациялық жүктелім;
3) объект ауданындағы кесу жастарының өзгеруіне байланысты өзгерістер.
Өнеркәсіп қалдықтары мен басқа да зиянды заттардың орманға әсер ету дәрежесі көрсетіледі. Орман қорын мемлекеттік есепке алу түрлері бойынша орман орналастыру мәліметтері орман иеленушісінің орман орналастыру жылының орман кадастры кітабындағы мәліметтерімен салыстырылып, үйлеспеушіліктердің себептері анықталады.
2. Орман шаруашылық қызметін талдау
324. Орман шаруашылық қызметі орман шаруашылығын жүргізудің жақсы және жаман жақтарын (өткен тексеру кезеңіндегі) анықтап, оны жақсарту шараларын белгілеу мақсатында талданылады.
Сонымен қатар, орман шаруашылық шараларын жүргізу әдісі мен технологиясы бағаланады және Негізгі қағидалар мен өткен орман орналастыру жобасынан ауытқудың себептері мен негізделуі көрсетіледі.
Орман кесу ережелерін бұзушылықтар анықталады. Орман ресурстарын пайдалану толықтығы мен үнемділігі бағаланады.
Сүректің шығыны аралап таксациялау нәтижелері бойынша анықталады.
Нақты орындалған орман шаруашылық жұмыстардың көлемдері, олардың өткен орман орналастырудағы орман орналастыру жобасына сәйкес орман қорындағы орналасуы салыстырылады. Ол үшін орман шаруашылық шаралар жүргізілген телімдердің таксациялық мәліметтері, табиғи жаңаруын, орман екпелерінің жағдайын, ормандардың экологиялық және санитарлық жағдайын тексеру нәтижелері, статистикалық есеп беру материалдары және басқа да мәліметтер қолданылады.
Осы жұмыстардың соңында (нәтижесі ретінде) жобаланған және нақты орындалған орман шаруашылық шаралардың негізделуі мен тиімділігі бойынша қорытынды шығарылады, өткен орман орналастыру жобасынан ауытқулардың себептері талданады және олардың орман қорының сапалық құрамы мен құрылымы бағаланады.
325. Жалпы қорытындыда орман орналастыру объекті бойынша шаруашылық қызметке жиынтық баға беріледі. Тиісті қорытындыларында атқарылған орман шаруашылық шаралары мен ағаш дайындау қызметінің негізгі таксациялық көрсеткіштеріне, ормандардың сапасына, өнімділігіне экологиялық және санитарлық жағдайына тигізетін әсері сипатталады.
11 Тарау. Орман орналастыруды жобалау 1. Орман қоры иеленушілері үшін жобалау
326. Орман қоры иеленушілері үшін орман шаруашылық шаралар Қазақстан Республикасының Орман кодексі талаптарына, Үкіметтің қаулылары мен шешімдеріне, басқа да директивтік құжаттар мен ережелерге сәйкес жобаланады.
Жоба орман орналастыру жобасындағы түсіндірме жазбаның өкілетті органмен бекітілген бағдарламасына сәйкес, ал орман иеленушілері үшін - олардың тапсырысы бойынша және қосымша төлемге (келісім-шарттағы бағдарлама бойынша) жасалады.
2. Ұйымдық-шаруашылық бірліктің құрылуы
327. МОҚ категориялары мен орман құрушы тұқымдылар Қазақстан Республикасының орман шаруашылығын жүргізудің негізі болып табылады.
МОҚ категориялары белгіленген тәртіп бойынша (жеке аумақтардың мақсатын ескере отырып) Қазақстан Республикасының Орман кодексіне сәйкес анықталады және Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті қаулысымен бекітіледі.
3. Тұқымдылар топтары мен мақсатты тұқымдылар
328. Басым тұқымдыларының ерекшеліктері мен өнімділігі және орман шаруашылығын жүргізу мақсаттары бойынша ағаш тұқымдылары 5 топқа топтасады:
қылқан жапырақты, қатты жапырақты, жұмсақ жапырақты, сексеуілдіктер және басқалары.
Әр топ ормандардың қорғаныш және басқа да пайдалы функцияларын тиімді атқаруын қамтамасыз ететін шаралар жүйесін іске асыру арқылы нақты бір мақсатты тұқымды өзіне сәйкес орман өсіру жағдайларында өсіруге бағытталады.
Барлық бұталы тұқымдылар бұталар тобына біріктіріледі.
329. Орман қорының тұқымдық құрамы орман шаруашылығын жүргізу мақсаттарына сәйкес келмеген жағдайда, құндылығы аз сүректерді мақсатты тұқымдылармен алмастыру шаралары қарастырылады.
330. Орманмен қамтылмаған орманды жерлер орман өсіру жағдайлары бойынша болашақта ормандандырылатын мақсатты тұқымдыларға жатқызылады.
4. Басты пайдаланудағы кесу жастарын белгілеу
331. Басты пайдаланудағы кесу жастары кесу жұмыстары жүргізілетін МОҚ категориялары үшін белгіленеді. Басты пайдаланудан шығарылған ормандар үшін пісу жастары шартты түрде белгіленеді және олар барлық орман орналастыру құжаттарында кесу жастары болып алынады.
332. Әр тұқым мен тұқымдылар тобы үшін кесу жастары олардың биологиялық ерекшеліктеріне, мақсатына және олардың табиғат қорғау, экономикалық, әлеуметтік функцияларына байланысты белгіленді.
Орман пайдаланудың біркелкі болуын қамтамасыз ету үшін кесу жастары негізделген және тұрақты болады. Басты пайдаланудың кесу жастарын өзгерту немесе нақтылау қажеттілігі өкілетті органның ұсынысы бойынша орман орналастыру жұмыстарына дайындалу кезінде іске асырылады.
Кесу жұмыстарын өзгерту қажеттілігінің негіздемесі дайындық жұмыстарын жүргізу қорытындылары жөніндегі хаттамаға енгізіледі. Кесу жастарын негіздеу ғылыми-зерттеу орман ұйымдарында жүргізіледі. Кесу жастарының өзгертілуі мен белгіленуін өкілетті орган бекітеді.
333. Алқаағаштар жас топтарына басты пайдаланудағы белгіленген кесу жастары (немесе пісу жастары) мен жас кластарының ұзақтығына байланысты бөлінеді (14 кесте).
5. Орманды көп мақсатта пайдаланудағы жобалаудың негізгі принциптері
334. Ормандарды сарқылтпай, үздіксіз және тиімді пайдалана отырып, олардың қорғаныштық қасиеттерінің артуының толықтай сақталуын қамтамасыз ету орманшылықтың негізгі принциптері болып табылады.
335. Орман қорында, оларды пайдаланудың мына түрлері жүзеге асырылуы мүмкін:
1) ағаш сүректерін дайындау;
2) ағаш сүректерін дайындау және шырындарын алу;
3) қосалқы ағаш өнімдерін дайындау (қабақтарын, бұтақтарын, түбірлерін, жапырақтарын бүршіктерін);
4) орманды қосымша пайдалану (шөп шабу, мал жаю, маралдарды бағу, аңшылық, бал ара шаруашылығы, бау бақшалық және ауыл шаруашылық өнімдерін өсіру, дәрілік өсімдіктерді жинау және оларды техникалық шикізат ретінде пайдалану, жабайы жемістерді яғни жаңғақ, саңырауқұлақ, жидек және тағы басқа азықтық өнімдерді, мүкті, орман жамылғысын және түскен жапырақтарды, қамысты жинау);
5) мемлекеттік орман қоры учаскелерін аңшылық шаруашылығына, ғылыми- зерттеу мақсатында, мәдени-сауықтыру, туристік және спорттық мақсаттарға пайдалану.
336. Орманды пайдаланудың басым түрі мемлекеттік орман қорына сәйкес:
табиғат қорғау, экологиялық және әлеуметтік болады. Ормандардың функциясы мен жергілікті жер жағдайларына байланысты пайдалану тізімі бірінші орман орналастыру жиналысының шешімімен тағайындалады.
337. Көп мақсатты орман пайдалануды жобалаудың негізгі принципі ретінде орманның барлық жарамды түрлерінің кешенді пайдаланылуы (сүректі және сүрексіз өнімдердің анықталған түрлері мен пайдалану мөлшерін қоса) алынады.
Басты пайдалану үшін кесуге тыйым салынған ормандарда аралық пайдаланудың және басқа да кесу түрлерінің мөлшері мен түрі, олардың экологиялық-санитарлық жағдайы және алқаағаштардың өсімі мен сүректердің табиғи түсуін пайдалана отырып, олардың қорғаныштық қызметтерін арттыру арқылы анықталады.
Ғылыми мекемелер орман қорларын көп мақсатта пайдаланудағы іс шараларды, орналасу аудандарының негізіне сүйене отырып, анықтайды, ал өкілетті ұйымдар оларды бекітеді.
6. Орманды басты мақсатта пайдалану
338. Басты мақсатта кесудің түрлері аумақтық ережелермен реттеледі.
Біртіндеп және таңдамалы кесулердің негізі ретінде төмендегілер есепке алынуы тиіс:
1) орман астарындағы табиғи жаңарудың жағдайы;
2) орманды ұдайы өндіру кезеңі;
3) кесу мезгілінің саны мен аралық мерзімі;
4) орман қоры аумағы бойынша кесуге белгіленген учаскелердің орналасуы;
5) кесудің қарқындылығы.
339. Есептік кеспеағаш орман мекемесі бойынша есептеледі, ал орманшылықтар бойынша пайдалану қорына пропорционалды және алқаағаштардың жас құрылымы ерекшеліктерін ескере отырып есептеледі. Кейбір жағдайларда өкілетті ұйымдардың талабына байланысты есептік кеспеағаштар әр немесе жеке орманшылықтар бойынша есептелуі мүмкін. Орманды пайдаланудың есептеліп бекітілген қоры арқылы облыс аумағы бойынша есептік кеспеағаштар
340. Басты мақсатта пайдалану кеспеағаштары орман орналастыру кезінде анықталады. Есептік кеспеағаштар кезекті орман орналастыру мерзімінен бұрын мына жағдайларда ғана нақтыланады:
1) мемлекеттік орман қоры жерлері бір категориядан екіншісіне ауыстырылған кезде;
2) белгілі бір аудандарды алып тастағанда немесе қабылдаған кезде;
3) орман иеленушілерінің қайта құрылуына немесе жойылуына байланысты орман қорында өзгерістер болған жағдайда;
4) орман қорлары табиғи апаттардың салдарынан апатқа ұшырағанда.
Сонымен қатар, есептік кеспеағаш мына жағдайларда нақтыланады: өзгеруі оның мөлшерінің 20 пайызынан көп болғанда және кезекті орман орналастыруға дейінгі мерзімі 3 жылдан асып кетпесе.
341. Есептік кеспеағаш Қазақстан Республикасының орман қоры учаскелерінде есептік кеспеағаштардың мөлшерін анықтау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар бойынша есептеледі (25 қосымша). Орман орналастыру кезіндегі қабылданған кеспеағаш тексеру кезеңінің ұзақтығына байланысты есептеліп
342. Есепті кеспеағаш МОҚ категориялары шегінде басым тұқымдылары мен кесу әдістері бойынша анықталады және жетуге қолайлылығына байланысты бөлініп есептеледі.
343. Есептік кеспеағашты анықтаған кезде, төмендегілер есепке алынбайды:
1) Қазақстан Республикасының Орман кодексіне сәйкес мемлекеттік орман қорларындағы басты мақсатта пайдалану үшін кесуге тыйым салынған МОҚ категориялары;
2) орман кесулерінің қолданыстағы Ережелеріне сәйкес басты пайдалану мөлшерінің есебінен шығарылған ерекше қорғалатын орман учаскелері;
3) орман кесулерінің қолданыстағы Ережелеріне сәйкес кесуге тыйым салынған бағалы және сирек кездесетін ағаштар.
344. Орман орналастыру мекемесі объектілеріндегі есептік кеспеағаш бойынша ұсыныстар, екінші орман орналастыру жиналысында қабылданғаннан кейін өкілетті ұйымдарға бекітуге беріледі.
345. Есепті кеспеағаш камералдық орман орналастыру жұмыстары жылынан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап жүзеге асырылады.
346. Телімдерді кесуге белгіленгенде бірінші кезекте төменде көрсетілгендер ұсынылады: зақымданған алқаағаштар (дауыл құлатқан ағаштар), жағдайына байланысты кесуді талап ететін алқаағаштар; бұрынғы кесу жылынан қалып қалған шайыр алу жасынан шығып қалған, пісіп жетілу жасынан асқан ағаштар.
347. Басты мақсатта пайдаланып, кесуге бағытталған барлық телімдер шолу планында боялып көрсетіледі және олар басты мақсатта пайдалану үшін кесу ведомосына тіркеледі. Орман пайдаланушыларға, экономикалық жағдайды ескере отырып, есептік кеспеағаш аумақтарының кесу учаскелерін таңдауға ерік беріледі. Орамдық немесе блокты кесулерді шоғырландыруға жол беріледі.
7. Орманды аралық пайдалану
348. Аралық пайдалануға төмендегілер жатады:
1) орманды күту үшін кесу;
2) таңдамалы санитарлық (тазартпалы) кесу;
3) бұталар мен өнімділігі аз орман алқаағаштарының сүрегін құнды ағаштарға алмастыру үшін кесу;
4) қорғаныш қасиеттері мен су реттегіштік және басқа да атқарушы қызметтерін жоғалтқан алқаағаштарды, балауса ағаштардағы пісіп жетілген және жеке тұрған ағаштарды кесу.
349. Орман орналастыру мәліметтерінде, орман өсіру талаптарына сай кесулерді қажет ететін, алқаағаштардың барлық аудандары анықталып көрсетіледі. Елді мекендер, жолдар мен өрт қауіпі бар кәсіпорындармен шектес алқаағаштарды күту үшін кесуді жобалағанда, өртке қарсы тұра алатын бөгет жыралар қарастырылады. Олардың ені сол жерде орналасқан объектілердің ерекшеліктеріне байланысты болады.
Жыл сайынғы күту үшін кесудің мөлшері, әрбір кесу түрлеріне байланысты таңдалған сүрекдіңдерінің ауданы мен көлемі арқылы анықталады. Кесу мөлшері күтіп-баптау кесулерін талап ететін алқаағаштар ауданын кесулердің қайталану мерзіміне бөлу арқылы, ал қоры - жылдық мөлшерін (ауданын) кесу қарқындылығы бойынша анықталады (1 га-дағы орташа кесу мөлшеріне көбейту арқылы).
Құрылуы тексеру кезеңіне жобаланатын орман екпелері мен балауса ағаштардағы жарықтандыру мөлшері есептік жолмен анықталады және орман орналастыру жобасында жеке көрсетіледі.
Күтіп-баптау кесулеріне белгіленген телімдерді іріктеу орамдардың игерілу кезектілігін, толымдылығын, ағаштардың жасы мен жағдайын ескере отырып жүргізіледі. Әр телім бойынша таңдалған қордың ауданы мен кесу түрі келтіріледі.
350. Таңдамалы санитарлық кесулер, дің зиянкестері мекендеген алқаағаштардың санитарлық жағдайын, телімдегі ағаштардың толықтай немесе бірен-саран өрттен зақымдануын және басқа да табиғи апаттарға ұшырауын зерттеу нәтижелері мен белгіленген шаруашылық шаралардың негізінде Қазақстан Республикасы ормандарындағы санитарлық кесу ережелерінің талаптарына сәйкес жобаланады.
Таңдамалы санитарлық кесулерді жүргізу мерзімі зақымданған тұқымдылардың және таңдалған сүректің жалпы көлемінің биологиялық ерекшеліктері мен оны дайындау мүмкіндігіне байланысты 1-5 жыл болуы мүмкін.
Таңдамалы санитарлық кесулердің көлемі алқаағаштардың санитарлық жағдайына байланысты жылдарға бөлініп белгіленуі мүмкін.
Жыл сайынғы таңдамалы санитарлық кесудің көлемі таңдалған ағаш сүректерінің жалпы қорын бекітілген игеру кезеңіне бөлу арқылы анықталады.
351. Санитарлық-гигиеналық және денсаулықты жақсарту қасиеті жоғары, ерекше бағалы, орман жеміс алқаағаштарын, мемлекеттік табиғи саябақтарды, ғылыми маңызы бар және табиғи ескерткіштері бар ормандарды ескі, кеуіп қалған, жел құлатқан, қатты дауылдан сынған ағаштардан тазарту жобаланады.
Басқа орманда бұл тек іске жарамды сүрегі болса немесе өртке қарсы талаптарға сай келмеген жағдайда ғана, жоспарланады.
Нақты шешімдер бірінші орман орналастыру кеңесінде қабылданады. Ескі, кеуіп қалған және шашылып жатқан ағаштардың жыл сайынғы көлемін анықтау, таңдамалы санитарлық кесуді жобалағандай жүргізіледі.
352. Іріктелініп алынған телімдердегі таңдамалы санитарлық кесуді және кеуіп қалған ағаштардан тазарту жұмыстарын жоспарлаудың жалпы көлемдері арнайы дайындалған ведомостарда көрсетіледі.
353. Мемлекеттік орман қорының басты мақсатта пайдалануға тыйым салынған учаскелерінде күтіп-баптау және таңдамалы санитарлық кесу барлық алқаағаштарда, пісіп жетілуге аз қалған, жетілген және пісіп жетілу жасынан өтіп кеткен, біртіндеп жасартуды қажет ететін, экологиялық-санитарлық қасиетін жақсартатын, қорғаныштық қасиетін сақтайтын және арттыратын ағаштарда, сонымен қоса пісіп жетілген ағаштарды техникалық қасиетін жоғалтқанға дейін және пайдалануға болатын алқаағаштардың барлығында жобаланады.
Бұндай күту үшін кесуге жобаланған телімдер, аралық пайдалану үшін кесу ведомосына, жеке тараумен жазылады. Пайдалану мөлшері және жыл сайынғы басқа да мемлекеттік орман қорының жер жағдайлары бойынша пайдалану көлемі мен жылдық көлемдері жекеленіп көрсетіледі.
354. Сүрегі құнсыз алқаағаштар мен бұталарды қайтадан жаңартып кесу жұмыстары төмендегідей учаскелерде жүргізіледі:
1) өздеріне тән емес орман өсіру жағдайларында (өнімділігі жоғары алқаағаштар өспейтін) жұмсақ жапырақты (кейде қатты жапырақты) балауса тұқымдыларда;
2) толымдылығы төмен, орта жастағы алқаағаштар мен балауса ағаштарда;
3) мақсатты пайдалануға жарамсыз алқаағаштар мен бұталарда.
Кесу және ағаш тұқымдыларын егу немесе себу арқылы жаңартуды қажет ететін құндылығы төмен алқаағаштардың ауданы қайта құру қорын құрайды.
Сондықтан кесілетін ағаштардың көлемі мен алқаағаштарды жаңарту мерзімі арқылы жыл сайынғы кесілетін мөлшері анықталады.
355. Басты мақсатта пайдалануға тыйым салынған мемлекеттік орман қоры категорияларында (мемлекеттік табиғи қорықтардан басқа), ерекше қорғалатын учаскелерде қорғаныштық, және басқа да функцияларын жоғалтқан алқаағаштардың барлығында кесу жұмыстары жүргізіледі.
Олар таңдамалы санитарлық кесу сияқты жүргізіледі. Кесілетін учаскелерді таңдау және реттеу жұмыстары нормативтік іс қағаздарына сүйене отырып, жүзеге асырылады.
356. Балауса ағаштардағы жеке тұрған жетілген, пісіп жетілу жасынан асқан және балауса ағаштар арасында өзінің тұқым беру қасиетін аяқтаған ағаштар жекелеп кесуге белгіленеді.
Орта жастағы, жетілейін деген, жетілген және пісіп жетілу жасынан асқан алқаағаштардағы ерекше айқындалатын ағаштар жекелеп кесілмейді. Олар мемлекеттік орман қорының басты мақсатта пайдалану үшін кесуге тыйым салынбаған жерлеріндегі кесулермен бірге жүргізіледі. Басқа МОҚ категорияларында олар санитарлық кесу кезінде бірге алынады.
357. Орман орналастыру аралық кесу жұмыстарын жүргізген кезде, қолданыстағы нормативтер бойынша таңдалып алынған ағаш сүректерінде тауарландыру және сортименттеу жұмыстарын жүргізеді. Ал бұл жоқ болған жағдайда, алдыңғы орман орналастырулардың кесу жұмыстарының нақты көрсеткіштері арқылы жүзеге асырылады.
8. Басқа да кесулер
358. Басқа да кесулерге төмендегілер жатады:
1) жаппай санитарлық кесулер;
2) өртке қарсы үзілімдер мен соқпақтарды шабу;
3) өртке қарсы үзілімдерді және соқпақтарды тазалау;
4) қылқанды балауса ағаштарды блоктарға бөліп кесу;
5) электр жүйелері өтетін, тас жолдарды салу мен құбырларды орнатуға байланысты жүргізілетін кесулер;
6) әр түрлі құрылыстарға және кеңселерді салуға арналған аудандарды кесу;
7) шашылған кәделік ағаштарды жинау.
359. Шабылуға жобаланған өртке қарсы үзілімдер мен әртүрлі террассалардан кесілген ағаш сүректерінің көлемі, олардың еніне, ұзындығына және бағыт бойынша басып өткен телімдердің 1 гектарындағы қорына байланысты, есептеліп шығарылады.
Ал соқпақтарды шабу кезіндегі көлемі, олардың жалпы ұзындығы мен ені және орманшылық бойынша 1 гектардағы сүректерінің орташа қоры арқылы Жаппай санитарлық кесу және басқа да кесулердегі ағаш сүректерінің көлемі, кеспеағаштарды белгілеу мәліметтері мен құрылысқа берілген жерлердің мәліметтері бойынша анықталады.
9. Алқаағаштардан шайыр және шырын алу. Түбір шайырын дайындау
360. Негізгі алқаағаштардан шайыр алу қажеттілігі, сол аудандағы өкілетті ұйымдардың келісімімен шешіледі және ол бірінші орман орналастыру жиналысында тіркеледі.
Қарағайлы ормандардан шайыр алудың шикізаттық базасы, орманды бағалаудың негізгі ережелеріне сәйкес анықталады.
361. Техникалық және экономикалық тиімділігі бар шыршалы, майқарағайлы және балқарағайлы алқаағаштарда шайыр алуға жарамды учаскелер көрсетілген тұқымдылар бойынша таңдалады. Бұндай алқаағаштарда шайыр алу әдістерімен жүргізілетін көлемі туралы шешім бірінші орман орналастыру кеңесінде қабылданады.
362. Қарағайлы алқаағаштарда шикізат алуға жарамды және төменгі бонитетті ағаштар болған жағдайда ғана шайыр алу жобаланады. Шайыр алу жобасының қажеттілігі өкілетті ұйымдармен шешіледі және бірінші орман орналастыру кеңесінде тіркеледі.
363. Шайыр алуға және тағы басқа да мақсатта пайдалану үшін түбірлерді дайындау орман екпелерін отырғызуға арналған және орман алқаағаштарына зияны тимейтін жерлерде жүзеге асырылады. Қарағайлы түбірлерден шайыр алудың қажеттілігі, олардың ресурстық аудандары бірінші орман орналастыру
10. Қосалқы ағаш ресурстарын дайындау
364. Қосалқы ағаш ресурстарына қабық, түбір, бұтақ, тамыр, жапырақ, бүршік жатады. Қосалқы ағаш сүректерінің қажеттілігі және олардың тізімі бірінші орман орналастыру кеңесінде анықталады.
365. Қосалқы ағаш ресурстарын дайындау мүмкіндігінің көлемі мен аудандары, әртүрлі кесу шараларының жобалануына сәйкес болады.
11. Ормандарды қайта қалпына келтіру, оларды дамыту және өнімділігі төмен ағаштарды жаңарту
366. Ормандарды қайта қалпына келтіру және оларды дамыту шаралары шаруашылық шараларды жүргізуге болмайтын жерлерден басқа мемлекеттік орман қорының барлық рұқсат етілген жер категорияларында жүзеге асырылады.
Жобалау жұмыстары орманды пайдаланушылардың көп жылдар бойы, орман екпелері мен табиғи жаңаруды зерттеу жұмыстары кезінде жиналған мәліметтеріне сәйкес жүргізіледі.
Жобаланылатын іс шаралардың құрамына төмендегілер кіреді:
1) орманмен қамтылмаған аумақтарға екпе ормандарын отырғызу;
2) өнімділігі төмен және бұталы ормандарды жаңарту үшін, жасанды алқаағаштарды құру;
3) орманды басты мақсатқа пайдалану үшін кесу кезінде жас өскіндерді ескере отырып, олардың табиғи жаңаруының артуына әсер ету;
4) табиғи жаңарудың келешекте орман құруына мүмкіншілігі бар аудандарды қалдыру;
5) мелиоративтік орман өсіру.
367. Ұдайы өндіру мен орман өсіруді талап ететін және шаруашылық әсер етуге қолайлы учаскелерге енетін орман екпелерінің қоры аралап көріп таксациялау мәліметтері бойынша анықталады:
1) шаруашылық құнды тұқымдылардың табиғи жолмен өсуі мүмкін емес орманмен қамтылмаған учаскелер;
2) тексеру кезеңінде жаппай кесуге жіберілген басым тұқымдылардың толымдылығы бойынша, табиғи жаңаруы мүмкін емес кеспеағаштар;
3) қалпына келтірілген және басқа да орманмен қамтылмаған жерлер (орман мелиорациясы ретінде белгіленген, құмдар, жыралар, балкалар, карьерлер);
4) өнімділігі, толымдылығы төмен алқаағаштар мен екпе ормандарды отырғызу жолымен қалпына келтірілетін бұталы өсімдіктер.
368. Орман орналастыру кезеңіндегі кеспеағаштардың жасанды жолмен қайта қалпына келтіруді қажет ететін ауданы пісіп жетілген орман астарындағы табиғи жаңаруды және есепті кеспеағаштың нақты және болашақтағы пайдаланылуын ескере отырып есептеу арқылы анықталады.
369. Орман екпелерін отырғызу шаралары белгіленген учаскелерде есептік әдістемелік картасы болмаған жағдайда, орман орналастыру жобасының түсініктеме қағазында отырғызылатын көшеттердің саны және орналасуы
370. Алқаағаштары қайта құру кезінде ағаштар толық жойылғанда - орман екпелері жаппай жобаланады, ал коридорлар мен толымдылығы төмен телімдердің ашық жерлерінде көшет отырғызған жағдайда - жартылай жобаланады.
371. Табиғи жаңаруға жәрдемдесу тексеру кезеңіндегі тұқымдылардың өскіні нашар кеспеағаштарда, орман астарындағы толымдылығы төмен пісіп жетілген, пісіп келе жатқан және көнерген ағаштарда, ағашы кесілген және басқа да орманы табиғи жолмен өсетін орманмен қамтылмаған жерлерде белгіленеді.
Табиғи жаңаруға қолдан ықпал етудің әдістері төмендегідей болады:
1) басты мақсатта пайдалану үшін жаппай кескен кезде, құнды тұқымдылар өскіні мен балауса ағаштарды сақтау мен оларды келешекте күту;
2) шаруашылықта маңызы бар өздігінен шыққан ағаштар мен балауса ағаштарды күту;
3) сақталған өскіні жеткіліксіз учаскелерде орман екпелерін отырғызу;
4) біртіндеп топырағын өңдеу;
5) табиғи жаңарып келе жатқан учаскелерді қоршау;
6) жаңа кесілген жерлердегі табиғи жаңаруға қалдырылған жас өскіндерді жабайы және үй жануарлары зақым келтірмеуі үшін қоршап қою.
372. Орманның табиғи жаңаруына арналған іс шаралар өткен жылдардағы кесілген жерлерді зерттеу жұмыстарының негізіне сүйене отырып, орманмен қамтылмаған аумақтардағы балауса ағаштардың динамикалық жағдайын талдау арқылы жүзеге асырылады.
Табиғи жаңару учаскелерін таңдау басым тұқымдылардың орман жиегінде және кесілген жерлерде жақсы дамуына байланысты болады.
373. Ормандары ұдайы өндіру немесе табиғи жаңаруға қалдыру жоспарланған учаскелерде іс шаралардың жоспарлары арнайы ведомосқа барлық іс шаралардың түрлері бойынша қорытынды шығарылып және әр отырғызу әдісі бойынша есептік технологиялық картасы көрсетіліп жазылады.
374. Орманды дамыту кезінде жыралардың, балкалардың, құмдардың және тағы басқа ормансыз жерлердің жұмыс көлемі бөлек есептеледі.
375. Ормандарды ұдайы өндіру, өсіру көлеміне байланысты уақытша және тұрақты орман тұқым учаскелерінің саны, орман тұқымбақтарының аудандары мен оларға қажетті орман тұқымдары есептеліп шығарылады.
Орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында орман тұқым шаруашылығы мен тұқымбақтарын дамыту, уақытша және тұрақты орман тұқым учаскелерін, аналық және ұластыру плантацияларын салу туралы ұсыныстар беріледі.
12. Ормандарды қорғау
376. Ормандарды өрттерден, заңсыз кесулерден, орманды пайдаланудағы ережелердің бұзылуынан және басқа да ормандарға зақым келтірулерден қорғау үшін орман орналастыру кезінде арнайы іс шаралар жобаланады.
Іс шаралар қолданыстағы ережелер, бұйрықтар мен басқа да құжаттардың негізінде және өткен тексеру кезеңіндегі шаруашылық жүргізуді талдау нәтижелерін ескере отырып жобаланады.
377. Ормандарды өрттерден қорғау. Орман орналастыру жобаларының түсіндірме жазбасында мына мәселелер қаралады:
1) орман пайдаланушылардың шекараларын табиғи өрттердің шығуына байланысты белгілеу.
Олар әр орам немесе оның бөлігі үшін Орман шаруашылығының ғылыми өндірістік орталығында жасалған және Қазақстанның ерекше өрт қауіпі бар ормандарындағы орман өрттерінің алдын алу шараларының жүйесінде келтірілген ұсынымдардағы орман қоры аумақтарын табиғи өрт қауіптілігі кластарына жатқызу шкаласы бойынша анықталады (15 кесте);
2) әр орам немесе оның бір бөлігі үшін табиғи өрт қауіпінің орташа класы, соған кірген телімдердің аудандары арқылы анықталады. Содан кейін орамдар немесе олардың бөліктері, табиғи өрт қауіптілігінің класына байланысты бір өрттік телімдерге біріктіріледі. Өртке қауіпі бар телімдердің ең кіші ауданы сүлбе картасына қарағанда анық көрінеді (шамамен карта масштабында ол 10 мм кем болмайды). Орманшылықтың өрт қауіпі кластарына бөлінуі бойынша қорытынды мәліметтер орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында келтіріледі;
3) ормандарды өрттен қорғау іс шараларына төмендегілер жатады:
орман өрттерін болдырмаудағы алдын-алу шаралары (елді мекендерде өртке қарсы дәрістер жүргізу; ормандағы өрт қауіпсіздігін сақтауды бақылау;
демалушыларды және саңырауқұлақ, жеміс-жидек жинаушыларды жұмылдыру);
орман өрттерінің таралуын тоқтату және оларды қолайлы жағдайда өшіру іс шараларын ұйымдастыру (санитарлық кесулер, кесілген орманды тазалау және қурап қалған ағаштардан тазарту, өртке қарсы жүйелерді құру, каналдар қазу, жолдарды және өртке қарсы су қоймаларын жөндеу);
өрттің шыққан жерін табу (стационарлы бақылау мачталарын жасау, әуеден және жерден бақылау, телефон және радио байланыстарымен қамтамасыз ету);
өртті өшіру құралдары мен күштерін ұйымдастыру (химиялық өрт станциясын ӨХС), өртке қарсы құралдар мен жабдықтарының пункттік орталығын салу, орманды қорғау қызметі мен әуе қызметін ұйымдастыру, тікұшақтар қонатын алаңдарды дайындау, өрт болған жағдайда, жергілікті кәсіпорындар мен тұрғындарды, өшіруге жұмылдыру);
орманды өрттен қорғауды материалдық-техникалық және қаржылай қамтамасыз ету;
4) өрт қауіпі мына жағдайларда 1 класс жоғары белгіленеді:
қылқанды ормандардағы төменгі өрттердің, жоғарғы қабаты өртіне өтіп кетуі (қалып қалған ағаштардың шашылуынан, қурап қалған ағаштарда) мүмкін болатын жерлерде;
ормандардың құрғақ жерлерінде, өрт қауіпі жоғары болатын аудандарының жекелеген учаскелерінде (ауыл шаруашылық мақсатында пайдаланатын жерлерді өртегенде, елді мекендер жақын орналасқанда, демалушылардың орманға келуінің қарқындылығы артқанда);
өндірістік кәсіпорындарға және жалпы пайдаланылатын жолдар мен темір жолдарға жақын орналасқан ормандарда;
өрт қауіпі бойынша бір бірінен күрделі айырмашылығы бар алқаағаштардың орамдағы басымдылығына байланысты орамның аумағы бірнеше өрт қауіпі класына жатқызылуы мүмкін;
құрамында биік беткейлер, жайылымдар, шабындықтар және тағы басқа шөбі қалың, орманмен қамтылмаған жерлері бар орамдар, кесу қалдықтары қалған, өртеңдері және өлген ағаштары бар алқаағаштар өрт қауіпі класына Өрт қауіпіне қарсы іс шараларды жобалау кезінде, орман орналастыру аймақтарына байланысты жасалған басты жоспарлар мен өртке қарсы құрылымдардың сүлбесі пайдаланылады.
378. Ормандарды орман заңдарының бұзылуынан қорғау.
Бұрын болған орман орналастыру кезінде орын алған орман заңдарын бұзушылықтарын талдау негізіне сүйене отырып, ағаштарды заңсыз кесудің алдын алу, орманды пайдалану ережесінің бұзылуына жол бермеу, санитарлық ережелерді бұзбау, жануарлар мен өсімдіктер әлемін қорғау, заңдылық актілері ережелерінің бұзбау туралы ұсыныстар беріледі.
379. Орманшылықтардың аудандарын мастерлік учаскелер мен айналымдарға бөлу.
Орманшылықтардың аудандарын шеберлік учаскелер мен айналымдарға бөлу, олардың аудандарының өрт қаупі кластарына бөлінуін және оларды пайдалану бағыттарын, бұрын жүргізілген талдауларды ескере отырып, жүзеге асырылады.
Орман орналастыру кезінде бөлінген аудандардың жобасы кішірейтілген түрінде сүлбелерде көрсетіледі және арнайы түсіндірме тақырыптарында жазылады. Мастерлік учаскелер мен айналым аудандары, оларды бақылау мүмкіншілігіне байланысты, шамамен бірдей болады. Оларды бөлу кезінде ағаш сүрегі көп дайындалатын және жергілікті тұрғындар жиі баратын орамдарды қорғау тиімділігіне ерекше назар аударылады.
13. Ормандарды зиянкестерден және аурулардан қорғау
380. Орман орналастыру және орман-патологиялық зерттеулердің нәтижесіне сәйкес (егер олар жүргізілсе) телімдер бойынша кездескен зиянкестер мен аурулардың шоғырлану ведомостары құрастырылады.
Орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында, орман патологиясының жалпы бағасы беріледі және орман қорғау іс шаралары жоспарланады.
1) алдын алу шараларына төмендегілер жатады:
орман санитарлық талаптарын (кеспеағаштарды, сүректердің қалдықтарын қоса жинау) орындау;
қоймалардағы ағаш сүректерін сақтау;
ұяларды орнату;
құмырсқа илеулерін қоршап қою;
екпе ормандар мен мал жаятын жерлерді қоршап қою;
жас ағаштардың ұшар бастарын жануарлар жеп қоймау үшін, қоршап қою (темір және пластмасс спиральдарды орнату және тағы басқалары);
жануарларды үркіту үшін, алқаағаштарды репелленттермен өңдеу;
2) зиянкестерді жою шараларына төмендегілер жатады:
зиянкестердің жаңадан енген ағаштарын таңдау;
зиянкестерге қоңызтұтқы ағаштарды орнату;
уытты және қоңызтұтқы белбеулерді орнықтыру;
желегі бірікпеген екпе ормандарды, алқаағаштарды, плантацияларды, тұқымбақтарды химиялық және биологиялық қорғау әдістерімен өңдеу;
тосқауыл каналдар қазу, жемістерді құртатын саңырауқұлақтарды, жұмыртқа салғыштарды, өрмекші торларын, қуыршақтар мен жәндік құрттарын жинау және оларды жойып жіберу;
зиянкестерді жою шаралары жер үсті және авиациялық болып бөлінеді;
3) шаруашылық-ұйымдастыру шараларына мыналар жатады:
зиянкестер мен аурулардың дамуын болжау, шығу ошақтарын қадағалау, сонымен қатар орман-патологиялық зерттеулер мен топырақ қыртыстарын қазу жұмыстарын жүргізу;
орман қорғаудың техникалық насихаттарын жасау;
орман қорғауды материалдық-техникалық жағынан қамтамасыздандыру.
Зиянды қалдықтарды бөліп шығаратын өндіріс кәсіпорындарының маңындағы алқаағаштарды зақымдану дәрежесі бойынша аймақтарға бөлу және өлген ағаштардың қорын есептеп шығару.
Ормандардың патологиялық жағдайларын сипаттайтын схемада зақымданған аумақтар көрсетіледі. Өндіріс кәсіпорындарының қалдықтарына төзімді алқаағаштарды отырғызу туралы ұсыныстар беріледі.
14. Орманды қосалқы пайдалану
381. Ормандарда шөп шабу, мал жаю, егіншілікпен айналысу, ақ қайың шырынын дайындау негізгі қосалқы пайдалану түрлері болып табылады.
Шабындықтар, жайылымдар және жыртылған жерлер (орманды қорғау мақсатында және жұмысшылардың осы жерлерді қосалқы пайдалануын қамтамасыз ету мақсатында). Олар қысқа мерзімді пайдалануға беру түріне байланысты былай бөлінеді:
1) орманды қорғау мен орман иеленушісі жұмысшыларының қызметтік жер үлестері;
2) өздерінің шаруашылық мақсаттарына қосалқы пайдалану;
3) қысқа мерзімді пайдалану үшін беру.
Орман орналастыру жобасын дайындау кезінде, ауыл шаруашылығына жарамды жерлердің құнарлылығын арттыруға арналған іс шаралар белгіленеді.
Шабындықтардың өнімділігін арттыру үшін техникалық жоспарды жасау қажет болған жағдайда, сол жөнінде ұсыныстар беріледі.
Ормандарға кері әсерін тигізбеген жағдайда, орамдардың барлық немесе бір бөлігінде мал жаюға рұқсат беріледі.
382. Бал ара шаруашылығын дамытудың болашағын негіздеу кезінде таксация мәліметтері бойынша омарталардың қолайлы орындары анықталады және гүлдеу мерзімдерін, нормативтік және жергілікті мәліметтерді ескере отырып, бал өндірудің өнімділігі есептеледі. Орман орналастырудың есептері бойынша бал ара шаруашылығын дамыту, омарталар мен ара ұяларын тиімді орналастыру және тауарлық баллды өндіру жөнінде ұсынымдар жасалады.
383. Ақ қайың азықтық шырындарын дайындау мүмкіндігі арнайы әдістемелік нұсқаулар бойынша анықталады. Құрамында үш немесе одан көп, пісіп жетілген, кесуге белгіленген ақ қайың ағаштары болса, олар есепке алынады. Ағаштардан шырын алу кесілуге 5 жыл қалған кезде ғана рұқсат етіледі және олар өңдеуге жағдай болған кезде жобаланады.
384. Жабайы өскен жеміс-жидек пен жаңғақты дайындау. Орманды таксациялау кезінде учаскелердегі жеміс-жидектің және жаңғақтың әр түрінің биологиялық өнімі әр аймақтарға арналған кесте арқылы анықталады. Көп жылдық орташа шаруашылық өнімділік әр түрге белгілі бір мөлшерде (биологиялықтан) қолданылады. Осыған байланысты, экономикалық жағдайын және учаскелердің қолайлығын ескере отырып, жеміс-жидек және жаңғақты жинау мүмкінділігінің көлемі ұсынылады. Сонымен қатар, жабайы жемісті және жаңғақ беретін ағаштар мен бұталардың өнім беруін арттыру туралы іс шаралар
385. Саңырауқұлақ, жидек, дәрілік және техникалық шикізаттарды дайындау таксациялау мен өнімділігін зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып жобаланады. Дайындауға қолайлы учаскелер орташа биологиялық, көп жылдық және шаруашылық өнімділігі мен олардың көлемі арнайы бекітілген нормативтер
386. Учаскелердегі азықтық, дәрілік техникалық және сүрексіз шикізаттың саны, орманшылықтың және орман пайдаланудың барлық қорытындысы келтірілген ведомосына енгізіледі. Орман орналастыру кезінде кездескен шикізат көздерінің шаруашылық өнімділігі төменде келтірілген әдістемелердің нормативтері бойынша есептеледі (жидектілерге, шөптесін және дәрілік өсімдіктер үшін - ауданында кездескен өсімдіктердің барлығы жүз пайыз деп алынады; жаңғақтылар, жабайы жемістілер, жидекті ағаш тұқымдылар және бұталылар үшін - толымдылығы бойынша, 1 гектардағы түбір саны - шикізат дайындалатын тұқымның құрамындағы үлесі бойынша). Қосалқы пайдаланудағы тұқымдылар бойынша дайындалатын шикізаттардың жалпы көлемі туралы мәліметтер орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасында жазылады.
387. Балық шаруашылығы, аңшылық, саңырауқұлақтан тауарлық өнімдерді өндіру бойынша ұсынымдар тиісті жағдайда және орман орналастыруға тапсырыс болған жағдайда ғана (қосымша төлемге) жасалады.
15. Жануарлар әлемін қорғау
388. Аңшылық жұмыстарын, орман орналастырумен қатар жүргізгенде (бұрын аңшылық орналастыру жұмыстарын жүргізген мәліметтері бар болған жағдайда), бұл тарау жасалмайды. Бірақ орман орналастыру жобасында аңшылық орналастыру құжаттарына сілтеме жасалады. Орман орналастыру кезінде, аңшылық құру құжаттары (іс қағаздары) болмаған жағдайда, орман пайдаланушылардың шекара аумағын мекендеп жүрген жануарлардың кездесу саны келтіріледі. Сонымен қатар, жануарлар мен құстардың санын көбейтуде ұя салуға қолайлы және жарамды жерлердің қоректік, қорғаныштық қасиеттерін арттыру, қысқы қолдан қоректендіру учаскелерін жақсарту, жыртқыштардың санын қысқарту, адамның әсерінен болатын қауіптерді азайту мақсатында биотехникалық шаралар жасалады.
389. Биотехникалық шаралардың негізгі түрлері:
1) кейбір қоюланып кеткен балауса ағаштарды күту үшін кесу шараларын алып тастау;
2) жабайы кекіліктер шоғырланған жерлерде, басты мақсатта пайдалану кесулеріне тыйым салу;
3) кекіліктер шоғырланған жерлерге, екпе ормандарды отырғызу жұмыстарын тоқтату;
4) жабайы орман құстарының жұмыртқа басуына байланысты, барлық шаруашылық іс шараларды тоқтату;
5) жас ағаштары бар жерлерге мал жаюға тыйым салу;
6) құстардың жұмыртқа басу кезеңіне байланысты шабындықтарды реттеу;
7) күту үшін кесу жұмыстарын жүргізген кезде, тығылатын жерлерді (тығыз өскен орман асты тұқымдыларын және жас өскіндерді) жеміс-жидек ағаштарын және бұта өсімдіктерін қалдыру немесе олардың құрамына екпе ормандарды енгізу;
8) биотехникалық құрылыстарды салу, жасанды қоректендірулерді, суаттарды, қоректендіру алаңдарын, көлеңкелеу шатырларын жасау.
390. Ауланатын жануарларды қорғаудың негізгі іс шараларының түрлері
1) заңсыз аң аулаушылықтарымен күресу;
2) жаппай насихаттау жұмыстарын жүргізу (плакаттар ілу, аншлагтар қою, баспаларға мақалалар жариялау, радио және телеарналардан хабарлау, мектептерде оқушыларға түсіндіріп айту);
3) қаңғып жүрген иттерді, мысықтарды және қасқырларды ату;
4) құстардың жұмыртқа басуына, тұяқты жануарлардың төлдеуіне, індері бар жерлерге, шаруашылық іс шараларына тыйым салынған аумақтарға бақылау жасау.
16. Жұмысшы кадрлар және оларды басқару
391. Өндіріс орнын басқару, ұйымдастыру мәселелері жан-жақты қаралады және барлық штат жұмысшыларының оптималдық құрамына байланысты (орманшылықтарды және орман күзетін басқарып отырған жұмыскерлерді қоса)
білімділік деңгейлеріне талдау жасау ұсынылады. Өндіріс орнын жұмысшы кадрлармен қамтамасыздандыру мен маусымдық жұмыстарға кадрларды тартуға талдау жасалады және ұсыныстар қарастырылады.
17. Жоспарланатын орман шаруашылық іс шараларының экологиялық және экономикалық негізделуі
392. Жобаланатын орман шаруашылық шаралар нарық жағдайында орман шаруашылық өндірісінің негізгі тауары ретінде орман орналастыру белгілеген басты және аралық пайдаланудың жыл сайынғы нормалық мөлшерінде өсірілген сүректі алумен негізделеді. Сонымен қоса, сүрексіз өнімдер де (шайыр, орманды қосалқы пайдалану және тағы басқа) орман орналастыру жоспарында қарастырылған жылдық көлемнің артуына байланысты тауар болып саналады.
Ормандардың табиғи ортаны құрау, су қорғау және басқа да пайдалы қасиеттерінің экологиялық, әлеуметтік және экономикалық маңызы бар.
Қойылған талаптардың бәріне сәйкестігі бойынша олардың құндық бағасы Есептік кеспеағаштар мен іс шаралардың орман құрамының бір қалыпқа келуіне әсерін тигізу тиімділіктің негізгі көрсеткіші болып табылады. Бұл мақсатта орман орналастыру жұмыстарының соңына таман сүрекдіңді, бұталы және басқа да тұқымдылардың көрсеткіштерінің болжамалы өзгеруі көрсетіледі.
Экономикалық қалыптасудың көлемі мен жобаланған орман шаруашылық іс шаралардың тиімділігі, іс жүзіндегі құнды нормативтік төлқұжаттарға сәйкестендіріліп орындалады.
393. Алдағы тексеру кезеңіне жобаланған орман шаруашылық шаралардың (жыл сайынғы) көлемін орман орналастыру жылындағы және оның алдындағы орман орналастыру белгілеген көлемдермен салыстыру көрсеткіштері келтіріледі.
Сондай-ақ, орманмен қамтылған жерлердің 1 гектарындағы пайдалану қарқынын 1 га-дағы орташа өскінмен салыстыру нәтижелері келтіріледі. Жобаланған орман шаруашылық шаралардың тым кіші немесе тым үлкен көлемі (орманмен қамтылған жерлердің 1 гектарындағы орташа өскінмен салыстырғанда) талданады.
Ормандарды ұдайы өндіру көлемдері ормандануды талап ететін орманмен қамтылмаған жерлермен (аудандармен) салыстырылады.
Орманмен қамтылмаған жерлердің ормандарды ұдайы өндіру шараларымен толық қамтылмауының себептері келтіріледі.
394. Жер жағдайларының және басым тұқымдылардың орман орналастыру кезіндегі негізгі таксациялық көрсеткіштерінің өзгеруі төмендегідей болуы орман иеленушісінің жалпы ауданы бойынша;
орманмен қамтылған жерлердің ауданы бойынша;
орманмен қамтылмаған жерлердің ауданы бойынша;
алқаағаштардың жалпы қоры бойынша;
орманмен қамтылмаған жерлердің 1 гектардағы орташа қоры және жекелеген тұқымдылар мен бұталардың түрлері бойынша;
жалпы ауданның 1 гектарындағы орташа қоры бойынша;
1 гектардағы орманмен қамтылған жерлердің орташа жылдық өсімі бойынша;
1 гектардағы шөп шабудың өнімділігі бойынша.
Барлық көрсеткіштер бойынша, ұсынылатын өзгертулердің нақты талдануы көрсетіледі. Орман орналастыру кезеңінде жобаланған шаруашылық іс шаралары, тиімділігінің жалпы қорытындысы беріледі.
395. Жобаланатын шаруашылық іс шараларға қойылатын экологиялық талаптар.
Орман шаруашылық іс шараларын жобалау кезінде, олардың санитарлық және экологиялық жағдайын жақсартуға, алқаағаштардың өнімділігін арттыруға, орманда өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөлінеді.
Қоршаған ортаға кері әсерін тигізетін жерлерде санитарлық-гигиеналық, ландшафтты-эстетикалық, су реттегіш және басқа да жағымды жақтарын арттыру мақсатында орман шаруашылық және басқа да іс шараларын белгілеу керек.
Бірінші кезекте, орманның экологиялық жүйесіне кері әсер ететін зиянды қалдықтарды бөліп шығаратын өндірістік кәсіпорындардың жанындағы ормандарды күту және олардың деградацияға ұшырауына жол бермеу бойынша ұсынымдар беріледі.
12 Тарау. Орман орналастыру жобаларының ормандарды мақсатты пайдаланудағы аймақтық жағдайларға байланысты ерекшеліктері 1. Таулы ормандардағы шаруашылық іс шаралардың ерекшеліктері
396. Таулы ормандардағы, орман орналастыру жобаларының қосымша ерекшеліктеріне төмендегілер жатады:
1) Республикадағы орман қоры аудандарын беткей тіктігіне байланысты бөлудің көрсеткіштері 16 кестеде келтірілген;
2) орман шаруашылық іс шаралар таулы орман беткейлерінің тіктігі мен басқа да ерекшеліктері ескеріле отырып қарастырылған ережелер мен ұсыныстарға сәйкестендіріліп жобаланылады;
3) орман шаруашылық іс шараларын жобалау орамдарға көліктердің бару мүмкіндігіне байланысты болады. Барлық орамдар көлік бара алатын немесе бара алмайтын болып жіктеледі.
Көліктердің баруына қолайлыларына жолы бар, жылдың қай мезгілінде де трактор мен автокөлік өтуіне жарамды орамдар жатады.
Орамдарды көліктердің бару мүмкіндігіне байланысты жіктеу 1-ші орман орналастыру кеңесінде дайындық жұмыстардың қорытындысын белгілеу кезінде
4) орман қорының сипаттамасы мен жобаланатын орман шаруашылық шаралар туралы мәліметтер горизонталды кескінге келтірілген аудандары бойынша көрсетілген;
5) ормандар таулы ормандарға Орман қоры жерлерін таулы ормандарға жатқызу жөніндегі техникалық нұсқауларға жатқызылады (17 қосымша).
2. Шөлді ормандарда, орман шаруашылық іс шараларын жобалаудың ерекшеліктері
397. Шөлді ормандарда, орман шаруашылық іс шараларын жобалау кезінде жайылымдардың тиімді пайдаланылуы ескерілуі керек.
Құмды тоқтату және топырақ эрозиясын болдырмайтын ағаш-бұта, шөптесін өсімдіктердің мал жаю салдарынан зақымдануынан қорғайтын іс шаралар жобаланады. Көшетін құмдарды тоқтатуға байланысты іс шаралар да
3. Мәдени-сауықтыру мақсатындағы және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда жобаланылатын іс шаралардың ерекшеліктері
398. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мәдени-сауықтыру мақсатында пайдаланылатын ормандардағы іс шаралар Қазақстан Республикасының Ерекше қорғалатын аумақтары туралы Заңы мен орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасындағы арнайы бағдарламаға және өкілетті орган бекіткен жұмыс ережелеріне сәйкес белгіленеді.
399. Мәдени-сауықтыру ормандарында шаруашылық іс шараларын жобалаған кезде, орман қорының көлемі мен шекарасының негізделуі, атқаратын қызметі бойынша бөлінуі, демалушылардың жаппай келуі аумақтың рекреациялық жүктеліміне сәйкес анықталады.
Ормандардың тұқымдық құрылымы бойынша, оларды қорғау және аумақтарды сәулеттендіру шаруашылық іс шаралар жүйесі жасалады.
Санитарлық-гигиеналық және эстетикалық қасиеттеріне байланысты, демалушыларға жасалған жағдайлардың орман орналастыру кезеңінің соңында жобаланған шаруашылық іс шараларының тиімділігі анықталады.
400. Демалу мақсатында пайдаланылатын мемлекеттік орман қорының барлық жерлерінде олардың эстетикалық қасиеттерін арттыру мен ормандардың құлдырауын болдырмау және пайдалану кезінде жағымды өсімдіктерін қалыптастыру іс шаралары жүргізіледі.
Жасыл аймақтарда әлемдік жануарлар мен биотехникалық іс шараларына жұмылдыру мақсатында, жағымды жанға-жай рекреациялық бағыттар
401. Ғылыми маңызы бар ормандар үшін, орман орналастырудың түсініктеме жазбасында өткен тексеру кезеңіндегі шаруашылық қызметін талдаумен қатар ғылыми зерттеулерден алынған нәтижелеріне, олардың тиімділігін бағалай отырып, толық талдау жүргізіледі. Зерттеулерден алынған нәтижелерді орман шаруашылығына ендіру туралы ұсыныстар беріледі.
Жобаланатын іс шараларда ормандардың мақсаты, ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік өндіріс жұмыстарының тақырыбы ескеріледі. Бұл тақырып орман иеленушісінің ғылыми бөлімшесімен атқарылатын жұмыстардың нәтижелері бойынша құрастырылады. Бірақ бұл тек өкілетті органның рұқсатымен жасалады.
Шаруашылық жұмыстарды жобалаған кезде, орман шаруашылығы бойынша қолданыстағы құжаттардан ауытқуға болады (егер бұл зерттеулердің әдістемесінде келтірілген болса). Бірақ бұл өкілетті ұйымның арнайы рұқсаты болғанда ғана жүзеге асырылады.
Оқу мақсатында пайдаланатын ормандарда жүргізілетін іс шараларда оқу орындары жүргізетін студенттердің тәжірибелік жұмыстары ескеріледі.
402. Мәдени-сауықтыру мақсатында пайдаланылатын ормандарда орман шаруашылығын жүргізуді ұйымдастыру белгіленген тәртіп бойынша бекітілген техникалық нұсқаулармен немесе жұмыс ережелерімен реттеледі.
4. Аңшылық шаруашылығына бекітілген орман қорларындағы шаруашылық іс шараларын жобалаудың ерекшеліктері
403. Аңшылық шаруашылығына бекітілген орман қорларында ауланатын жануарларды қорғау және қайта қалпына келтіру шаралары бойынша ішкі шаруашылықта бар мәліметтердің негізінде жасалған ұсыныстар беріледі (аңшылық шаруашылығын орналастыру болмаған жағдайда орман пайдаланудың мәліметтері алынады).
Орман орналастыру жобаларында 1000 гектар жердегі кездескен жануарлар санының тізімі көрсетіледі. Аңшылық шаруашылығын ұйымдастыру немесе таксациялау кезеңіндегі мәліметтерге сүйене отырып, орман қоры бойынша жануарлардың шаруашылыққа тигізетін кері әсері жөнінде қорытынды шығарылады. Жануарлардың мекен етуіне қолайлы жағдай жасау үшін, шаруашылық іс шаралар жобаланады.
404. Шаруашылық іс шараларын жобалау кезінде мыналар қарастырылады:
1) құрлар топтасқан жерлерді, су жағалауларындағы жолақты ормандарды, құндыздар мекендеген жерлерді, қорықтарды ерекше қорғалатын учаскелері категориясына жатқызу;
2) құр мен шілдердің топталған жерлеріне орман екпелерін отырғызудан бас тарту;
3) көктемгі және күзгі кезеңде жануарлардың төлдеу жерлерінде істелінетін шараларды шектеу;
4) улы химикаттар мен тыңайтқыштардың қолданылуын шектеу.
Орман шаруашылық қызметі мен орман пайдалану аңшылық және орман шаруашылықтарына зиян келтірмей, олардың тиімділігін қамтамасыз етеді.
405. Қазақстан Республикасындағы аңшылық шаруашылығының ішкі шаруашылығы арнайы тапсырыс бойынша (солардың қаржыларына)
қолданыстағы әдістемелік нұсқауларға сәйкес орналастырылады.
5. Мемлекеттік қорғаныштық орман жолақтарында шаруашылық шараларды жобалау ерекшеліктері
406. Мемлекеттік қорғаныштық орман жолақтарының жағдайы орман қорларының басқа категорияларынан бөлек, таксациялау сипаттамаларының ерекшеліктеріне байланысты талданады.
Орман шаруашылық шаралар өскен жерлеріне сәйкес жобаланады және алқаағаштардың биологиялық төзімділігі мен өміршеңдігін арттырады. Арнайы ұсыныстар бойынша, алқаағаштардың тіршілік жасының қайталану кезеңіне сәйкес күтіп-баптау кесулері белгіленеді. Қажеттілігі жоқ ағаш пен бұталардың өскіндерімен күресу және қанағаттанарлықсыз, құндылығы төмен қорғаныштық орман жолақтарын қайта құру шараларын белгілеу. Алқаағаштары қурай бастаған және құлдырау жасына жеткен жерлерге, табиғи жаңаруы мүмкін болатын немесе орман екпелерін отырғызу жоспарланатын жерлерге, әсіресе негізгі басым тұқымды ауыстыру қажет болған жағдайда, кесулер белгіленеді. Қорғаныштық орман жолақтарын қалпына келтіру үшін бірінші кезекте сүрек және бұта тұқымдылары (құрғақшылық пен ыстыққа, аязға, тұзды жерлерге және зиянкестер мен ауруларға қарсы тұра алатындарын) жобаланады.
6. Самырсын алқаағаштарында орман шаруашылық шараларын жобалау
407. Самырсын алқаағаштарындағы, орман орналастырудың алдына қойылған мәселелердің негізгілері төменде көрсетілген:
1) самырсын ағаштары кесілген және өлген жерлерде, олардың қайта жаңаруын қамтамасыз ету;
2) самырсын алқаағаштарында басқа тұқымдардың алмасуына жол бермеу және құрамында самырсын ағаштары бар аумақтарда күтіп-баптау кесулерінің тиімділігін арттыру;
3) самырсындардың тұқым беруін арттыру;
4) самырсын ағаштарын, аралық кесу кезінде тиімді пайдалану;
5) самырсын ағаштарының жағымды қасиеттерінің барлығын, сарқылтпай- үздіксіз және кешенді пайдалану;
6) жаңғақ беретін ағаштардың барлығын кешенді пайдалану және төмен өнімді алқаағаштарды қайта жаңарту;
7) бірінші кезекте жалпақ жапырақты орман астарынан самырсын өскіндерін босату мақсатында, оларды қалпына келтіру қорын анықтау.
Сонымен қатар, самырсындардың бар көлемдерін сақтау және оларды арттыру жолдары бойынша басқа да шаруашылық іс шаралары қарастырылады.
408. Орман шаруашылық шаралары, ғылыми-зерттеу институттарымен жасалған және өкілетті ұйымдармен бекітілген ережелеріне сәйкес жобаланады немесе олар жоқ болған жағдайда, барлық мәселелер бірінші орман орналастыру жиналысында шешіледі.
7. Емен ағаштарындағы шаруашылық іс шараларын жобалау ерекшеліктері
409. Емен алқаағаштарындағы орман орналастыру жобасының негізгі мәселелері болып мыналар табылады:
1) емен ағаштарының өнімділігі мен төзімділігін арттыру;
2) тамыр атпалары арқылы шыққан емен ағаштарын, тұқымдық ағаштармен алмастыру;
3) еменнің тұқымдық жолмен жаңаруын, оларды қалпына келтіруді максималды пайдалану;
4) аралас, күрделі құрамды алқаағаштарды қалыптастыру;
5) емендердің кері әсерлерге және ауруларға төзімді түрлерін пайдалану.
410. Орман екпелері селекциялық негізде жобаланады.
Селекциялық базаға сәйкес, жоғарғы өнімді плюсті ағаштар бар болған жағдайда, орман тұқым плантациясын және орман тұқым учаскелерін салу Алқаағаштардың құрамында емен болған жағдайда, орманды күту үшін кесуді жобалау олардағы қосалқы ағаштардың шығуына жол бермеуіне бағытталады.
13 Тарау. Өндіріске орман орналастыру жобаларын ендіруге авторлық қадағалау 1. Авторлық қадағалаудың мақсаттары
411. Орман орналастыру ұйымына жасаған орман орналастыру жобаларының орман иеленушілерімен орындалуын авторлық қадағалау - жобаланған орман шаруашылық шаралар көлемінің орындалуын және ағымдағы өзгерістерді орман орналастырудың материалдарына, орман есеп құжаттарына енгізу сапасын тексеру мақсатында жүргізіледі.
412. Авторлық қадағалауды жүргізу бағдарламасына сәйкес (26 қосымша)
2. Авторлық қадағалауды ұйымдастыру
413. Авторлық қадағалау орман орналастыру жұмыстары 4-6 жыл бұрын жүргізілген орман жерлерінде жасалады.
414. Авторлық қадағалауды орман орналастыру жобасын жасаған орман орналастыру ұйымы орман иеленушінің өкілдерінің қатысуымен жүргізеді.
415. Авторлық қадағалау жүргізілетін объектісін өкілетті орган анықтайды.
416. Авторлық қадағалаудың жетекшісі болып орман орналастыру жобасының авторы немесе сол жобаны дайындаған мамандардың бірі тағайындалады. Жеке жағдайларда басқа да мамандар қатыстырылады.
417. Орман иеленушілері авторлық қадағалауды жүргізетін мамандарға қажетті техникалық, есеп беру және планды-картографиялық құжаттамамен танысуға мүмкіндік береді, кесу жұмыстары және орман шаруашылық шаралар жүргізілген жерлерді көрсетеді, сондай-ақ оларды көлікпен, кеңсемен, тұрғын үймен қамтамасыз етеді.
418. Авторлық қадағалау бойынша далалық жұмыстар төменде келтірілген бағдарламаға сәйкес құрастырылған есеп берумен аяқталады. Берілген есепте орман шаруашылығын жүргізуде жинақталған тәжірибе мен кемшіліктер, жобаланған және нақты атқарылған шаралардың орман орналастыру жобасына сәйкестігі, жіберілген кемшіліктер және оларды жою бойынша ұсынымдар Онда сондай-ақ орман орналастыру жобасындағы кемшіліктер көрсетілуі және тиісті өзгерістер енгізілуі мүмкін.
419. Далалық жұмыстар аяқталғаннан кейін 1 айдың ішінде орман иеленушісіне, облыс әкімшілігіне (орман иеленуші оның қарамағында болған жағдайда), аймақтық және өкілетті органдарға авторлық қадағалау нәтижелері бойынша есеп беріледі.
420. Авторлық қадағалаудың нәтижелері 1 айдың ішінде аймақтық органның өкілінің қатысуымен әкімшілікте (орман иеленушісі оның қарамағында болған жағдайда) немесе аймақтық органда (орман иеленушісі тікелей өкілетті органға қарасты болған жағдайда) орман орналастыру ұйымы өкілдерінің қатысуымен қаралады.
Авторлық қадағалау нәтижелері бойынша кемшіліктер тым көп болған жағдайда облыстағы барлық орман иеленушілерінің өкілдері қатыстырылады.
3. Авторлық қадағалаудың міндеттері
421. Авторлық қадағалау кезінде төмендегідей мәселелер талданады:
орман иеленушілердің өз жұмысында орман шаруашылық қызметін жоспарлау мен оны іске асыру кезінде және орман ресурстарын тиімді пайдалану мен ұдайы өндіруде орман орналастыру жобасындағы ұсынымдарды қолдану толықтығы мен сапасы;
нақты орындалған жұмыс көлемдері мен оларды жүргізу технологиясының, орналасуы мен орман шаруашылық шаралардың орман орналастыру жобасына сәйкес болуы;
орман орналастыру, орман қоры мен орман кадастрын есепке алу материалдарына ағымдағы өзгерістерді енгізу толықтығы (27 қосымша);
орындалған шаруашылық шаралардың орман орналастыру белгілегендерден ауытқу дәрежесі мен себептері;
орман орналастыру жобалаған шаралардың орман шаруашылығын жүргізу бағыттары мен экономикалық жағдайларына сәйкестігі.
422. Авторлық қадағалаудың нәтижелері бойынша орман орналастыру ұйымы:
орман шаруашылық шараларын жүргізу технологиясы мен сапасын жақсарту жөнінде ұсынымдар береді;
орман иеленушісінің орман шаруашылық жұмыстарын атқару кезінде жіберілген кемшіліктері елеулі және қаңға қайшы болған жағдайда ол туралы жоғары тұрған ұйымға хабарлайды.
14 Тарау. Орман карталарын құрастыру 1. Орман карталарын құрастыру
423. Жүргізілген орман орналастыру материалдары бойынша жасалатын планшеттердің, алқаағаш пландарының карта-схемалардың (бұдан әрі - орман карталары) түрі, масштабы, мөлшерлері 17 кестедегі мәліметтерге сәйкес болады.
424. Орман орналастыру планшеті геодезиялық немесе топографиялық негізде құрастырылатын негізгі планды-картографиялық құжат болып табылады.
Алқаағаштардың пландары мен схемалық карталары планшеттердің (пландардың) кішірейтілген фотокөшірмелерін құрастыру әдісімен жасалады.
Бірақ басқа да ресми қабылданған әдістер қолданылуы мүмкін, мысалы дәлдігі мен сапасын қамтамасыз ететін автоматтандырылған әдістер.
425. Планшеттер мен орамдардың және таксациялық телімдердің аудандары сызылып, фотокескіндермен немесе кескіндермен (абрис) салыстырылып тексерілгеннен кейін есептеліп шығарылады.
Планшеттер және тік сызықты соқпақтармен шектелген орамдардың аудандары екі мәрте геометриялық әдіспен есептеліп шығарылады.
Планшет бөліктері және қисық сызықтармен шектелген бүтін орамдардың аудандары 4 мәрте планиметрмен өлшеу арқылы анықталады. Орамдар мен планшеттердің нақты ауданы ретінде жасалған өлшемдердің орташа арифметикалық мөлшері алынады (ауытқуы 1 пайыз). Есептеліп шығарылған орман аудандарының планшет ауданынан ауытқуы 1 пайыздан аспайды.
Түзетілген және бүтін га дейін жинақталған орам аудандары нақты болып есептеледі.
Таксациялық телімдердің аудандары, оларды екі мәрте планиметрмен өлшеу және үтірден кейін бір белгі дәлдігімен есептеп шығару арқылы анықталады. Екі өлшемдердің орташасы нақты ауданы болып табылады. Тік бұрышты және кіші телімдердің ауданы палеткамен анықталады. Сызықты планшет жүктелімі элементтерінің аудандары (жолдар, соқпақтар) олардың ені мен ұзындығы бойынша анықталады.
Телім аудандарының қосындысы мен орман аудандарының сәйкессіздігі 2 пайыздан аспайды. Телімдердің ауданы 10 га асқан жағдайда ол сан бүтін га дейін жинақталады, ал 10 га-дан кем болса - жинақталмайды (орман орналастырудың барлық разрядтарында).
Планшеттер мен орамдардың және телімдердің аудандарын есептеп шығару ерекшеліктері қосымшада келтірілген (28 қосымша).
Аудандардың дұрыс есептеліп шығарылуын, оларды планшеттер мен орамдардың, таксациялық телімдер мен басқа да элементтердің жалпы санының 10 пайызынан кем емес көлемінде қабылдайтын маман тексереді.
Орамдар мен телімдердің есептелген және тексерілген аудандары таксациялық карточкаларға енгізіледі. Пландар мен планшеттерге тек телім нөмірлері түсіріледі.
426. Барлық пландық-картографиялық материалдардың түпнұсқаларына орман орналастыру жұмыстары мен орамдарды таксациялауға қатысқан орындаушылар, түпнұсқаларды құрастырушылар және орман орналастыру партияларының бастықтары қол қояды.
427. Орман карталарын жасау әдістері, олардың мазмұнына, жүктеліміне, дәлдігіне, сапасына, қолданылатын шартты белгілер жүйесіне қойылатын талаптарға, Орман карталарын жасау жөніндегі техникалық нұсқауларға сәйкес болады (29 қосымша).
2. Цифрлы орман карталарын құрастыру
428. Белгіленген масштабты цифрлық орман карталары орман орналастыру кезінде орман картографиясының автоматтандырылған жүйесі арқылы құрастырылады және жеке телімдердегі өзгерістер туралы графикалық мәліметті жаңартып отыруға мүмкіндік беретін картографиялық мәліметтер банкін құру мен жүргізудің негізі болып табылады. Мәлімет жинау картографиялық негізді автоматтандырылған әдіспен құрастыру, картографиялық және орман орналастыру жүктелімін планшетке түсіру, сондай-ақ аэрофотосуреттерді өңдеумен қатар жүргізіледі.
Телімдердің толық таксациялық сипаттамасы картографиялық және телімдер бойынша таксациялық мәліметтер базасын біріктіру арқылы алынуы мүмкін. Картографиялық мәліметтер банкіндегі көрсеткіштер бойынша жаңартылған орман картасы немесе оның қағаздағы фрагменті немесе дисплейдегі кескіні шығарылады.
Орман орналастыру ұйымы орман орналастыру кезінде картографиялық мәліметтер банкін келісім-шарт бойынша жасайды. Цифрлық орман карталары мен картографиялық мәліметтер банкін жасау үшін өнеркәсіпте пайдаланылатын орман картографиясының автоматтандырылған жүйесі қолданылады.
1 кесте
Орман орналастыру жұмыстарының разрядтары Орман орналастыру Планшеттер мас- Орташа таксациялық телімнің максималды Таксациялық телімнің минималды разряды штабы ауданы, га 1 (бірінші)
1 : 10000 2 (екінші)
11-20 1 : 25000 11-30 3 (үшінші)
1: 25000 31 және жоғары (зерттеу)
1: 50000 2 кесте
Орман орналастыру жұмыстарының қайталану мерзімі N Орман иеленушілері Орман орналастыру жұмыстарының қайталану мерзімі Мемлекеттік орман және жануарлар дүниесін қорғау мекемелері 10-15 Мемлекеттік табиғи қорықтар 20-25 Мемлекеттік ұлттық табиғи парктер және мемлекеттік табиғи орман ре- зерваттары Басқа орман иелері Келісім бойынша, бірақ 25 жылдан көп емес 3 кесте Орман орналастыру жұмыстарын тексеру тәртібі Кім тексереді Далалық кезеңдегі тексеру саны Орман орналастыру ұйымының басшылығы 2 орман орналастыру партиясынан кем емес (бір партиядан 1-2 маман)
Орман орналастыру партиясының бастығы Барлық орман орналастыру мамандарын бір маусымда 2 реттен кем емес Орман иеленушілері бағынатын өкілетті орган Өз шешімдері бойынша, бірақ облыстағы әр объектіде 1 маманнан кем емес Объект аумағында жұмыс істейтін барлық мамандарды, бір маусымда 1 реттен кем емес 4 кесте Алқаағаштардың тауарлық кластары Тауарлық класы Кәделік сүректің шығымы және кәделік ағаштардың тиісті саны %% қылқан жапырақты алқаағаштар, бал қарағайдан басқасы жапырақты алқаағаштар және бал қарағай қоры бойынша кәделік діңнің саны бойынша 81 және жоғары 91 және жоғары 71 және жоға- ры 61-80 71-90 51-70 66-90 60-қа дейін 70-ке дейін 31-50 41-65 30-ға дейін 40-қа дейін 5 кесте Таксациялық көрсеткіштерді анықтау дәлдігінің нормативтері Таксациялық көрсеткіштер Таксациялық көрсеткіштерді анықтауда рұқ- сат етілетін ауытқулар "+", "-"
Өл- шем бірлігі 1 га-ғы қор а) басты мақсатта пайдалануға кесуге белгіленген алқаағаштарда б) барлық қалған алқаағаштарда 1 га-ғы қима ауданның жиынтығы Орташа биіктігі:
а) биіктігі 2,5 м дейінгі сексеуілдер, алқаағаштар бұталар м б) биіктігі 2,6-дан 5 м дейінгі сексеуілдер, алқаағаштар және бұта- лар в) биіктігі 15 м дейінгі алқаағаштар 15 м жоғары Орташа диаметрі:
а) сексеуілдің түбір аузындағы диаметрі 20 см дейін кезінде см 22 см және жоғары сексеуіл желегінің диаметрі 3,2 м дейін 3,4 м және жоғары б) бұталар 1,3 м биіктігінде в) алқаағаштарда 1,3 м биіктікте орташа диаметрі 20 см дейін Құрамының коэффициенті бірл Толымдылығы Орташа жасы:
жыл сексеуілдер бұталар 1-2 жылдық жас класы 5 жылдық жас класында алқаағаштар 40 жасқа дейін 45-тен 100-ге дейін 110 жыл және одан жоғары ауытқу жоқ Бонитет класы Орман өсу жағдайының типі, орман типтерінің тобы
- 4 - 1 га-ғы өскін саны дана Барлық таксациялық көрсеткіштер үшін жүйелі қателер мен екі есе ауытқуларға рұқсат етілетін шаманың шегі 6 кесте Шеңберлі қайта есептеу алаңшаларының радиустары Толым- Шеңберлі қайта санау алаңдарының алқаағаштың орташа диаметріндегі, см, радиусы, м, дылығы Алқаағаштың орташа диаметрінде, см 32 және жоғары 10-ға дейін Көлденең шеңберлі алаңының радиусы, м 0,3-0,4 0,5-0,6 0,7-0,8 0,9-1,0 Әр түрлі радиустағы шеңбер алаңының ауданы туралы мәліметтер төменде берілген.
Радиусы, м
Ауданы, м 2 7 кесте
Әртүрлі сүрекдің категорияларындағы реласкопиялық алаңдардың саны Телімнің ауда- Сүрекдіңнің категориясы То- лым- ны, га ды- лы- ғы ден жо- ғары Бір қабатты сүрекдіңдер, құрамы бойынша таза және толымдылығы бойынша бірыңғай Әртүрлі жастағы сүрекдіңдер құрамы және толымдылығы бойынша араласуы бір қалыпты емес, тіктілігі 20 жоғары беткейдегі сүрекдіңдер 8 кесте Таксациялық көрсеткіштерді анықтау дәлдігі Таксациялық көрсеткіштерді анықтау дәл- дігі аралап таксаци- іздестіру және зерттеу ялау кезінде жұмыстары кезінде а) алқаағаштардың орташа биіктігі 5 м дейін 6-дан 15 м дейін 16 м және одан жоғары б) сексеуілдің орташа биіктігінде 2,5 м дейін 2,6 м және одан жоғары в) бұталар а) алқаағаштардың орташа диаметрінде 20 см дейін 22 см және одан жоғары б) сексеуілдің орташа диаметрінде желектің диаметрі:
желектің ауданы м 2 в) бұталар (1,3 биіктігінде)
1 га өсіп тұрған орманның қоры:
а) алқаағаштар м 3 б) сексеуілдер Қураған ағаштың, шырпының және селдір ағаштың қоры:
а) сүрек тұқымдылар
Алқаағаштардың, сексеуілдердің және бұталардың толымдылығы бірлік 1 га қосымша ауданының жиынтығы Алқаағаштың, сексеуілдің, бұталардың, өскіннің және орман аста- рындағы өскіннің құрамының коэффициенті Орман элементінің жасы:
а) орман екпелері (отырғызылған жылдан)
б) қылқанды алқаағаштардың жасы 40 жасқа дейін 50-ден 100-ге дейін 110 жас және жоғары в) жапырақ тұқымды алқаағаштар, жасы:
40-тан жоғары г) сексеуілдіктер д) бұталар:
1-2 жылдық жас класы 5-жылдық жас класы Кәделік сүрек шығымының % Өскін үшін:
а) биіктігі - 0,2 м дейін 0,5 м жоғары б) жасы в) 1 га-ғы саны мың 1 га-ғы түбір саны 9 кесте Жинақталған және жинақталмаған орман екпелерінің жерсінуін бағалау Баға Жинақталмаған орман екпелеріне баға беру Жинақталмаған ор- ман екпелеріне ба- ға беру Аймаққа (облысқа) белгіленген нормативті жерсінуі 100 % дейін 0,8-1,0 Жақ- сы нормативті жерсінуіне дейін 46% бастап 0,5-0,7 Қа- на- ғат- та- нар- лық 0,4 балауса аға- штар қатарында Жерсінуі 26%-дан 45% дейін, нормативтен ауытқулармен құрылған орман екпелері (егу орындары- ның саны 10 % және одан да көп төмендетілуі, егілетін ағаш тұқымының егілетін жердің жағдайла- рына сәйкес болмауы)
0,3-0,4 жоғары жас топтарында лық- сыз гені 25% және одан төмен 0,3 және одан тө- мен - балауса ағаш қатарында 0,2 және одан тө- мен - жоғары жас топтарында 10 кесте Телімде салынатын есепке алу алаңшаларының телім ауданы мен алқаағаш толымдылығына байланысты саны Учаскенің Мына толымдылықтағы алаңшалардың саны көлемі, га 11 кесте Жер бедерінің тіктік бұрышына белгіленген түзету коэффициенттері Еңістік бұрышы, градус Түзету коэффициенті 12 кесте Сызық ұзындығын шатқал тіктігіне байланысты горизонталдыға ауыстыру Еңіс ара қашықтық бұрышы, гра- дустар Мысал: өлшенген сызықтың ұзындығы 146 м, еңіс бұрышы 20 0 100 м сызықтың түзетуі құрайды 6,0 м
-"- -"- 40 м -"- 2,4 м
-"- -"- 6 м -"- 0,36 м 146,0 м 8,76 м Осыдан горизонталды табаны 146,0 м -8,8= 137,2 м болады 13 кесте Орман мекемелері бойынша жасалған орман орналастыру материалдарының тізбесі
1. Өкілетті органның қарамағындағы мекемелер бойынша Материалдар тапсырылады, саны Материал түрі Жа- са- өкі- ай- ор- орман ман лет- мақ- ман- ла- тын нал- ті тық шы- ие- ле- асты- ны, ру ган- қа ну- ші- ұйы- ға сіне мына Орман орналастыру жобасы:
1 Том
Түсіндірме жазба а) орман мекемелері элек- бойынша трон- әр б) орманшылықтар дық үшін вари- ант 2 Том 1 Кітап Орман мекемелері мен орманшылықтар Мемлекеттік орман қоры учаске- жиынтығы лерінің сипат- тамасы 2 Кітап Орман ме- Алдағы кемелері тексеру мен кезеңіне орманшы- арналған лықтар орман ша- руашылық шаралар 3 Том Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің таксациялық сипаттамалары 4 Том Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің сипаттамасы және орманшылық бой- ынша жобаланатын орман шаруашылық шаралар Планшеттер 1 (түп нұс- қасы)
Орманшылықтар бойынша алқаағаштардың пландары:
а) тұқымдылар бойынша б) шаруашылық шаралар бойынша в) мастерлік учаскелер бойынша мас- тер- лік учас- кесі г) айналымдар бойынша боялған лым Алқаағаштардың боялмаған пландары Орман мекемелерінің картасхемалары:
а) тұқымдылар бойынша боялған б) аумақты өртке қарсы орналастырылу бойынша және элект- рон- в) боялмаған
2. Коммуналдық меншігіндегі орман мекемелері бойынша об- лыс иеле- әкім- нуші- шілі- гіне лас-ты- эле- ктр- б) орманшылықтарға онд.
ва- ри-
Орман
Мемлекеттік орман қоры учаскеле- рінің мекемелері мен ор- маншы- Алдағы тексеру мекеме- кезеңіне арналған орман шаруашы- лық шаралар лері мен Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің таксациялық си- паттамалары Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің сипаттамасы мен орманшылық бойынша жобаланатын орман шаруашылық (түп- нұс
-қа ж/е)
электр.
Орман мекемелерінің карта-схемасы:
1 ж/ә эл. вар.
б) тұқымдылар бойынша боялған (аумақтың өртке қарсы орналастырылуымен қоса)
кә-
Облыс (регион) бойынша орман шаруашылығын ұйымда- стыру мен жүргізудің негізгі қағидалары сіп- тронд.
вар- әр ор- меке- месіне 3 дана иант орын- ның шеші- қа 1 мі бойы- нша Облыс бойынша жиынтық орман орналастыру жобасы:
1) түсіндірме жазба 1 элек ронд.
вариа- нт
2) облыс ормандарының тұқымдылар бойынша боялған картасы 1 эле- кронд.
3) МОҚ категориялары бойынша боялған облыс орманда- рының карта-схемасы Ескерту: 1. Орман орналастыру жобасы томдарының толық мазмұны мен олардың жинақталу тәртібі 22 қосымшасында келтірілген
2. Қосымша материалдар келісім-шарт бойынша қосымша төлемге жасалуы мүмкін.
3. Қажетті саны орман иеленушісіне өкілетті органмен келісе отырып электрондық түрде берілуі мүмкін.
14 кесте
Алқаағаштардың жас топтарына бөлінуі Кесу, Жас Жас тобы пісу кла- (алымы - жас класы, бөлімі - жасы, жыл жасы, сының балауса ағаштар орта пісіп піскен-дері көнер- ұзақ- жастағылар келе гендері тығы, жат- 1 жас 2 жас жиыны олардан қан- класы есепке дар енгі- зілген 9 одан жоғ 41-80 81-200 161-200 201-240 241-320 321од.жоғ 8 од.жоғ 81-160 121-160 201-280 281од.жоғ 7 од.жоғ 81-120 161-240 241од.жоғ 10-11 12од.жоғ 21-40 41-160 161-180 181-220 221од.жоғ 11од.жоғ 41-140 101-140 141-160 201од.жоғ 10од.жоғ 41-120 121-140 141-180 181од.жоғ 9од.жоғ 41-100 81-100 101-120 161од.жоғ 141од.жоғ 6 од.жоғ 41-60 121од.жоғ 21-60 61-70 91од.жоғ 21-50 41-50 51-60 81од.жоғ 8 од жоғ 31-40 71од.жоғ 7од.жоғ 21-30 61од. жоғ 51од.жоғ 9 од.жоғ 11-25 21-25 26-30 41од.жоғ 8 од. жоғ 16-20 26-35 36од.жоғ 11-15 31од.жоғ 10 од.жоғ 13-14 15-18 19од.жоғ 8од.жоғ 11-14 15 од.жоғ 11од.жоғ.
10од.жоғ.
9 од.жоғ.
8од.жоғ.
7 од.жоғ.
15 кесте
Орман қоры аумағын табиғи өрт қауіпі кластарына бөлу шкаласы Өрт Орман типтерінің топтары және алқаағаштар мен басқа да ормансыз аумақтар- дың категориялары Ең көп болатын өрттердің түрі, жағдайы және қайталануы мүм- қау- кін кезеңі пі- нің дә- ре- жесі ра- лу Қылқанды жас ағаштар, құрғақ және ылғалды қарағайлықтары кесілген жерлер, шөпті самырсын қарағайлы және шыршалы ормандар, қылқан жапырақты екпе ормандар Өте ға- Өртке қауіпті кезеңде, жер үсті өрт болуы мүмкін, ал толымды- лығы жоғары болғанда жоғары қабатты өрт болып кету қаупі бар.
Жо-
Ылғалды қарағайлы ормандармен негізгі балауса ағаштардың басым көпшілігі, жапырақтылар, (негізінен құрғақ), оңтүстік беткейлік тұқымдылар, өскіні қалың самырсын Өртке қауіпі кезеңінде төмен өрт өрттер көп болған жағдайда жоғары қабат өрттері болуы Ор- ша Ылғалды, өте ылғалды және дымқыл жерде өскен, жаппай кесілген қылқанды- лар, құрғақ шыршалы ормандар, ылғалды қарағай ормандары, май қарағайлы және шыршалы таулы және дала ормандар. Самырсын ормандары және жайы- лым ормандарының ылғалды жерлері, қайыңды және көк теректі ормандардың ылғалды кесілген жерлері.
Жаздың өртке қауіпті кезеңінде төменгі немесе жоғарғы өрттер болуы мүмкін. Ал таулы аудан- да өрт көктемде және күзде бо- лады.
Ормандардың топтық түрлері; қарағайлы, ылғалды тоғайлы, бал қарағайлы ылғалды, ылғалды шыршалы, май қарағайлы-мүкті- шөптесіндер, бұталы- үшқат- ты және көк теректі, алмалы, ақ қайыңды және көк теректі ылғалды және т. б. ор- мандар.
Бұларда негізгі өрттің шығуы төмендегідей болады: ылғалды және жалпақ жапырақты орман- дардың ша- дан тө- кесілген жерлерінде, көктемгі және күзгі маусымдарында өрт шығуы мүмкін. Ал жаз кезінде өте ылғалды қарағай орман түр- лерінде болады.
Тө-
Өте құрғақшылық ұзақ болған кезде, өрттің шығуы мүмкін.
Қылқан жапырақты тұқымдылардың субальпілік орман түрлері; ашық жерлерде- гі самырсын, ылғалды және өте ылғалды ақ қайыңды, өте ылғалды теректі орман- дар, барлық тал түрлері; және т. б. ормандар 16 кесте Республикадағы орман қоры аудандарын беткей тіктіктері бойынша бөлу Шығыс Қазақстан облысы- Алматы, Жамбыл және Шымкент об- Қазақстанның Сарыарқа ормандары (Солтүстік Қазақстан, ның таулы ормандары лыстарының таулы ормандары Ақмола, Қарағанды және Павлодар облыстары)
Жатықтығы 10 -дейін
Көлбеулігі 11-20 0
Тіктілігі 21-30 0
Тіктілігі: оң жақ беткейлері 21-30 0 солтүстік беткейлері 21-35 0 өте тік 31 және одан жоғары Өте тік 31 және одан жо- Өте тік:
оңтүстік беткейлері 31 және одан жоғары Солтүстік беткейлері 36 және одан жоғары 17 кесте Пландық-картографиялық құжаттардың түрі, масштабы, разряды Планды- Орман орналастыру разрядтары бой- Мөлшері, см ынша масштабы картографиялық материал- дардың түрі 3 (тек- серу)
1:10000 1:25000
Жалпы мөлшері 60х60 1:50000 Ішкі рамасы 50х50 Мөлшері 30х30 4 бөлікке бөлінуі мүмкін Алқаағаштардың пландары Максималды мөлшері А-1 форматты 4 парақ Мөлшері үлкендеу болған Карта-схемалар 1:100000 - 1:300000 жағдайда 2 және одан көп бөліктерге бөлінеді Кла- пандардың мөлшері 19х28 Максималды мөлшері 2 парақ (А-1 форматты).
Осы мөлшерге сәйкес масштаб таңдалады Облыс ормандарының кар- та-схемасы 1:200000 - 1:500000 Максималды мөлшері А-1 форматты 4 парақтан ас- пайды
7. Далалық орман орналастыру жұмыстарына жалпы баға беру:
Осы акт орманшылықтар бойынша қабылдау-өткізу актісі мен орман мекемелері мен орманшылықтар мамандары жүргізген тексеру актісінің негізінде құрастырылған Жұмысты мекеме төрағасы немесе оның орынбасары қабылдады /қолы/ Жұмысты орман орналастыру партиясының бастығы өткізді Қазақстан Республикасы орман қорында орман орналастыру жұмыстарын жүргізу ережелерінің 1 қосымшасы Қабылдау-өткізу актісі "_____" ____________________ 20 жыл Бұл акт _____________ облысы ____________ мекемесі директоры (бас орманшысы) _________ орман орналастыру партиясы _____________ ______________ дан "____" __________ 20____ж. дейін атқарған далалық орман орналастыру жұмыстарын қабылдағаны, ал партия бастығы сол жұмыстарды өткізгені жөнінде құрастырылған Жұмыс атаулары Өлшем Істел- соның ішінде бір- орманшылықтар лігі бар- лығы І . Ормантаксациялық жұмыстар Таксация жасалғаны, барлығы га соның ішінде разрядтар бойынша:
1 разряд 2 разряд 3 разряд (зерттелген)
Орман орналастыру таксациясының әдістері:
нақты таксациялау актуализациялау Нақты таксация жасау әдісі мен аэрофотосуреттерді дешифровкалау Орманды таксациялау кезінде салынғаны және өлшенгені:
а) жолақты санаулар б) шеңберлі алаңдар в) үлгілі ағаш Бақылау алаңын салу:
а) орманды күтіп баптау үшін б) жаттығу үшін в)
г)
Есепке алу алаңдарын салу:
а) жидектерге б) дәрілік шикі заттарға в) техникалық шикі заттарға Орман екпелерін тексеру Орманның табиғи түлеуінің тексерілгені соның ішінде: алаңдарда орман астарында орманмен қамтылмаған орманды жерлер Жүргізілген топырақ- типологиялық зерттеулер Басқа да зерттеу жұмыстары:
(түрі бойынша көрсет)
а)
б)
ІІ. Геодезиялық түсіру жұмыстары 1 қосымшасының сыртқы беті Алынған және қалпына келтірілген а) шеңбер шекарасы км б) планшет жиектері в) ішкі жағдайлары Шабылған:
жолақ шекарасы б) орман соқпағы в) нысана Тазартылған:
а) шекаралы жолақ б) орам соқпағы Өлшенген:
а) шекаралық жолақтары б) орман соқпақтары в) нысаналар г) басқа да жүру жолақтары Қойылған діңгектер а) шекаралы б) орамдық в) сілтегіш г) нысаналық Орман орналастырумен жүргізілген басқа да жұмыстар
3. Техникалық қауіпсіздігі мен өндіріс санитариясының және өрт қауіпсіздігінің жағдайы (нұсқау беру мерзімдері) мен техника және өрт қауіпсіздігі ережелерінің бұзылуы
4. Тексеру толықтығы: тексеру күні, бағасы. Табылған кемшіліктерді түзету.
Бағасы _____________________
5. Аумақтағы ұйымдастыру жұмысының сапасы
6. Ізденіс жұмыстарының орындалуының сапасы (N ________ карточкасы)
Бағасы ___________________
7. Тексеру кезеңіндегі іс шараларының қорытындысын толтыру (телімдер ескертумен)
Бағасы __________________
8. Өскінді дұрыс сипаттау (телімдер ескертумен) ___________________ Бағасы _________________
9. Қосымша мәліметтерді толтыру макетін дұрыс шифрлау. (N телімдер ескертуімен) ______________________________________________________
10. Телімдерді дұрыс кескіндеу және шифрлау көшірмесін түсіру сапасы
11. Істелінген жұмыстың жалпы әсері. Белгіленген кемшіліктерді жою бойынша ұсыныстар Бағасы ___________________________________________ Тексеруді жүргізген __________________________ Актімен оқып танысты _________________________ Жалпы бағалау (11 пункт) барлық пункттерді бағалау пайызы бойынша анықталады. Екінші пункт бойынша бағалау 60 пайыз болып алынады, ал қалған пункттер бес пайыздан есептеледі.
2 қосымшасы
АКТ далалық орман орналастыру жұмыстарының сапасын тексеру ____________________ "____"_______________ 20 ж.
(қала, ауыл)
Мен ___________________________, ____________________________ қатысумен дәрежесі, тегі, аты, әкесінің аты дәрежесі, тегі, аты, әкесінің аты ______ облысында ________ орман мекемесінде _________ орманшылығында _____ маманымен істелінген далалық орман орналастыру жұмыстарына тексеру жүргіздім.
Жоспар және оның орындалуы Жұмыс түрлері Наряд Істе- Істелу тапсырмасы лінді б/ша Кесулерді ұйымдастыру және орам соқпақтарын, нысаналарын тазарту, км Ормандық соқпақтарды, нысаналарды өлшеу Орам діңгектерін қоюды ұйымдастыру (столбаларын)
Көзбен көріп таксациялау Бақылау алаңдарын салу, дана:
үйрену үшін күтіп баптау үшін Табиғи қайта жаңаруды зерттеу, м :
орман астарынан орманмен қамтылмаған жерлер Орман екпелерін зерттеу, га Алқаағаштардың және алаңшалардың санитарлық жағдайын зерттеу Толымдылықты бақылау алаңын салу, дана Салыстырмалы ауытқуды анықтау кестесі Көрсеткіштер Салыс- тыр- малы ауытқу Құрам коэффициенті бір Диаметрі:
20 дейін
Жасы жасы 20 жоғары 40 дейін 45-100 Алқаағаштар қоры 100 жоғары негізгі кесулерге биіктігі қалған алқаағаштарда 15 дейін 15 жоғары Көлденең кесу ауданының сомасы Клас тауарлығы бір.
Класс бонитеті кл.
Өскін мың т/га
Жұмыс сапасын бағалау Қанағатта- Қанағат- Жақсы нарлықсыз танар- Ауытқу кестеде көрсетілгеннен өте жоғары ...........% телімнен 32 және жоға- 16 - 31 15 және жоғары Ауытқуының жоғарлауы...% телімдер 6 және жоғары 4 - 5 3 және төмен 3-10 пункттеріндегі жұмыстардың сапасы тексерушімен еркін тексеріледі 21 және жоға- 11 - 20 10 және одан тө- 2 қосымшасының сыртқы беті Таксациялық элементті тура табу (орманды жерлерде 20 телімнен кем емес, дала ормандарында 15-тен кем емес)
Алымы - таксациялық мәліметтер;
Нұс- бөлімі - ақырғы мәліметтер қау Ал- би- диа- бо- то- қор м 3 өскін қа- А ік- мет- уар- ни- руа- ағаш ті- рі Д те- ти- жағ- гі пі дайы Н іс- жер түрі лары Тексерілген телімдер (N N ор., тел..), ауытқулар берілген мөлшерден аспайды:
Ауытқулары рұқсат етілген мөлшерден асқан телімдер:
аут +
Ауытқу саны, мөлшерден ауытқу % ___________________________________ екі есе және одан жоғары, % ___________________________________ Бағасы _________________________ 3 қосымшасы Белгілі бір облыста орман шаруашылығын жүргізу және ұйымдастыру жөніндегі қағидалардың бағдарламасы
1. Негізгі қағидалар
1. Облыстағы орман шаруашылығын ұйымдастыру мен жүргізу бойынша Негізгі қағидалар (бұдан әрі - Негізгі қағидалар) облыс аумағындағы объектілерде далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізуден 1-2 жыл бұрын құрастырылады (орман орналастыру ұйымымен).
Заңды іс қағаздары өкілетті және аймақтық органмен белгіленген тәртіп бойынша бекітілгеннен кейін орман шаруашылық жұмыстарын жүргізуде және орман орналастыруда (облыс бойынша) міндетті түрде қолданылады.
2. Орман шаруашылығына қатысты құжаттар саны төмендегідей белгіленген:
белгілі бір аумақта орналасқан әр орман иеленушісі үшін - 3 дана;
облыстық әкімшілікке қатысты орман шаруашылығы бөлімшелеріне - 3 дана;
аймақтық органға - 3 дана;
өкілетті органға - 3 дана;
орманшылықтарға - 1 дана;
Басқа ұйымдар үшін арнайы негізгі қағидалар тапсырыс пен қосымша төлем ақыға беріледі.
1 тарау. Орман қорының сипаттамасы
1. Облыс аумағындағы орман иеленушілері
3. Өкілетті органға қарасты орман пайдаланушылардың орналасуы мен аудандары. Облыс аумағындағы орман иеленушілер тізімі.
Облыс аумағының ормандылығы және оның өзгеруі туралы болжамдар мен орман иеленушілердің орталық жайлары көрсетілген облыстың карта-схемасы қосымша тіркеледі.
2. Мемлекеттік орман қоры (МОҚ) категориялары
4. Орман қорының қысқаша сипаттамасы. МОҚ категориялары бойынша орман қоры жерін бөлу. МОҚ категориялары бойынша бөлудің халық шаруашылық функциялары мен нормативтері.
Орман қорының жалпы ауданын жер түрлері, орманмен қамтылған жердің және басым тұқымдылар қорының аудандары бойынша бөлу. Орман құрайтын тұқымдылар бойынша орташа таксациялық көрсеткіштер.
5. Облыс аумағындағы ерекше күзетілетін табиғи аумақтардың тізімі, олардың атқаратын қызметі мен жағдайы.
2 тарау. Орман шаруашылығының табиғи және экономикалық даму жағдайлары
3. Табиғи және орман өсірушілік аудандастыру
6. Табиғи және орман өсіру аудандарының жалпы сипаттамасы.
Орман иеленушілерді осы аудандар бойынша бөлу (облыстағы табиғи және орман өсіру провинциялары мен аудандардың карта-схемасы келтіріледі).
4. Климаттық және топырақ-гидрологиялық жағдайлар
7. Оның қысқаша сипаттамасы мен орман алқабының өсуіне және жағдайына тигізетін әсері.
8. Атмосфера, топырақ және су көздерінің ластану себептері. Облыс аумағындағы жасыл желектердің (орман, тоғай) тигізетін әсері.
5. Ауыл шаруашылығы мен өндірістің сипаттамасы
9. Халық шаруашылығының негізгі салалары және олардың ормандарға тигізетін әсері. Облыс ормандарының облыс пен аудандардың экономикалық жағдайына тигізетін әсері (сүрек пен шабындық және жайылым жерлерімен қамтамасыз ету.
6. Орман қорын игеру
10. Өткен орман орналастырудың қысқаша сипаттамасы (орман орналастыру жұмыстарын жүргізу уақыты, технологиясы мен әдістері) ғылыми және жобалау ұйымдары дайындаған техникалық құжаттардың бары - (орман шаруашылығы бойынша). Орман қорының жағдайын жақсартуға бағытталған арнайы тексерулер мен ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу қажеттілігі.
7. Орман типтерінің топтары
11. Алдағы орман орналастыруда қолдануға ұсынылатын ормандардың басым тұқымдылары бойынша тип топтарының схемалары.
12. Орман астары мен ағашы кесілген аудандардағы табиғи жаңарудың заңдылықтары. Тұқымдылардың ауысуы.
3 тарау. Орман шаруашылығын жүргізуді ұйымдастыру 8. Шаруашылық бірліктерінің құрылуы
13. Оның мақсаты, принциптері, және ұсынымдары. Негізгі орман құрушы тұқымдылар, орман қорының тұқымдық құрылымы. Тұрақты шаруашылық учаскелерін құру перспективасы. Телімдер бойынша орман таксациялық мәліметтер банкін құру мүмкіндігі мен қажеттілігі. Орман шаруашылығына қатысты табиғи-қорықтық қордың алдағы дамуы.
9. Ормандардың кесу жастары
14. Алдағы тексеру кезеңіне орман құраушы тұқымдылар бойынша ұсынылған кесу жастары.
Қажет болған жағдайда олардың өзгеруі орман орналастыру немесе ғылыми ұйымдармен негізделеді және өкілетті органмен бекітіледі.
10. Ағаш шабу тәсілдері
15. Облыс ормандарында қолданылатын басты мақсатқа пайдаланудағы кесу ережелеріне талдау жүргізу. МОҚ категориялары мен басты пайдалану есебінен шығарылған учаскелердің тізімі. Басты пайдалануда жобаланатын кесу әдістері және оларды талдау (басым тұқымдылары бойынша кесу әдістері кесте ретінде келтіріледі). Кеспеағаштарды кесу қалдықтарынан тазарту және оларды жою әдістері.
16. Кеспеағашты белгілеген кезде өскінді сақтап қалу принциптері және табиғи жаңару процестерінің байланысы (кесу әдістері бойынша).
11. Орманға күтім жасау. Санитарлық кесулер
17. Әртүрлі мақсаттағы ормандарда негізгі орман құрушы тұқымдылар шегіндегі күтіп-баптау кесулерін жүргізу ерекшеліктері. Күтіп-баптау кесулері бойынша қолданыстағы нұсқаулар және олардың облыс алқаағаштары үшін қолданылуы. Табиғи алқаағаштар мен орман екпелеріндегі күтіп-баптау кесулерін жүргізу технологиясы (негізгі орман құрушы тұқымдылар мен кесу түрлері бойынша көрсеткіштер кесте ретінде келтіріледі).
Химиялық әдістерді қолдану мүмкіндігі.
Жабайы жемісті алқаағаштар мен бақтарда күтіп-баптау шараларын жүргізу бойынша ұсынымдар.
18. Санитарлық кесулер. Әртүрлі алқаағаштарда іріктеп және жаппай кесулерді белгілеу принциптері, оларды жүргізу технологиясы. (Қазақстан Республикасы ормандарын қорғаудағы санитарлық ережелерге сілтеме келтіріледі). Ормандарды қоқыстан тазарту мүмкіншілігі мен қажеттілігі.
12. Орманды қорғау
19. Орман аурулары мен зиянкестер ошағының динамикасы. Орман зиянкестерінің биологиясы жөніндегі мәліметтер және оларға қарсы шаралар.
Орман потологиясының мониторингі. Орман қорғау қызметін ұйымдастыру.
13. Орманды ұдайы өндіру. Плантациялық орман өсіру. Қорғаныш орман екпелерін өсіру
20. Орман екпелерін өсірудің қысқаша сипаттамасы. Ұдайы өндіру аудандарының көлемі. Орман екпелерінің типтері, агротехникасы және оларды жасау тәсілдері. Минералдық тыңайтқыштарды қолдану. Орман екпелерін орманмен қамтылған жерлерге ауыстыру.
21. Табиғи жаңаруға жәрдемдесу. Қорғаныштық орман ағаштарын отырғызу. Арнайы мақсаттағы плантацияларды жасау технологиясы. Экзоттар мен реинтродуценттердің ұсынылатын тізімі.
14. Бұталарды қайта құру
22. Алқаағаштарды қайта құру жұмыстарының тәжірибесі мен нәтижелерін талдау. Бұталар қорын қайта құру принципі мен тәсілдері. Қайта құру тәсілдері мен әдістері.
15. Тұқым шаруашылығы. Сүрек тұқымдыларын селекциялау мәселесі
23. Плюсті ағаштар, плюсті алқаағаштар, тұрақты орман тұқым учаскелері, орман тұқым плантациялары, аналық плантациялар мен генетикалық резерваттары және негізгі орман құрушы тұқымдылардың өнімділігі туралы мәліметтер. Орман қоры жерлерінде ғылым объектілерінің бары: плюсті ағаш клондарының архивтері, плюсті ағаштардың сынақ екпелері, тәжірибелік тұқым плантациялары, гибрид пен сорттардың коллекциялық учаскелері, географиялық және экологиялық екпелері мен ведомстволық сорт сынау учаскелері, орман орналастыру кезінде селекциялық тұқым өсіру объектілерін есепке алу мүмкіндігі және оларды бір мезгілде түгендеу қажеттілігі. Алқаағаштарды селекциялық бағалау шкаласы. Селекциялық негіздегі тұқым базасын құру перспективасы.
Орман генетикалық резерваттарын бөліп шығару.
24. Бүршік жеміс және тұқымды жинау, өңдеу және сақтау.
16. Тікпе ағаш көшеттерін өсіру
25. Базистік орман тұқымбақтарының нақты болуы жөніндегі мағлұматтар.
Декоративті және тұқымдық түрлердің көшеттерін өсіру бойынша арнайы кәсіпорындар мен базистік тұқымбақтарын құру мүмкіндіктері. Тұқымбақта екпе материалдарын (топырақ өңдеу, қар тоқтату, тыңайтқыштарды қолдану, топырақты микоризациялау, егу алдында тұқымдарды егуге дайындау, микроэлементтерді қолдану, тұқымдарды себу, суару, көлеңкелеу, арам шөптермен күресу, өскіндерді тыңайту және т.б.), әртүрлі ағаш түрін, декоративті, жемісті тұқымдылар мен бұталарды өсіру технологиясы. Сеппелерді өсіру.
Аналық плантацияларды құру. Жабық тамыр жүйесі бар өскіндерді пленкалы жамылғысы бар жылы жайларда өсіру.
17. Гидроорманмелиорациясы
26. Гидроорманмелиоративтік қорды құру принциптері. Суармалы жерлердің бар болуы. Орманмелиоративтік жұмыстарын дамыту негізі және жаңа жерлерді кешенді мелиоративтік игеру перспективасы.
18. Орманды қорғау
27. Орманды өрттерден қорғау жағдайы. Ормандардың табиғи өртенуі.
Орман өртерінің көлемі және саны. Ормандарды өрттен әуеден және жер бетінен қорғау. Өртке қарсы химиялық станцияларды құру бойынша ұсыныстар.
Жобаланатын өртке қарсы шараларды негіздеу. Орман өрттерін сөндіру және аймақты өртке қарсы ұйымдастыру үшін қолданылатын химиялық құралдар мен жаңа техниканың жалпы көрінісі.
19. МОҚ бөлімшелерін орман және аңшылық шаруашылығы мүддесі үшін қолдану. Жануарлар әлемін қорғау
28. Аң аулаудың негізгі объектілері, олардың саны (орман иелерінің мәліметтері бойынша). Аң ауланатын жерлердің 1 мың. га ауданындағы тығыздығын есептеу, аңшылық фаунасының санын есептеу әдістері.
29. Аңшылық жерлерді бағалау үшін қабылданған шкала.
30. Спорттық және шетелдік туризм бойынша аң аулау шаруашылықтарына берілетін ұсынымдар. Жабайы аңдар мен құстарды қорғау туралы шаралар. Күзет қызметкерлерінің есептік нормативтері және оларды материалдық-техникалық тұрғыда жабдықтау.
20. Қосалқы ауыл шаруашылығы. Жанама орман пайдалану. Екінші дәрежедегі ағаш ресурстарын дайындау
31. Жабайы жемістер мен дәрілік және техникалық шикізаттарды дайындау көлемі мен қосалқы ауыл шаруашылығы өндірісінің өнім көлемі. Жайылым, шабындық, жыртылатын жерлерді жақсарту үшін жобаланатын шаралар. Егін түсімі мен ресурстарын есепке алу әдістемесі (шөп дайындау, бұтақты өнім, топырақты-витаминді ұн, шайыр алу, қайың шырынын алу, ара шаруашылығы, саңырауқұлақ дайындау, өңдеу). 2-ші дәрежедегі орман ресурстарын дайындау (қабықтар, бұталар, түбірлер, тамырлар, жапырақтар, бүршіктер).
21. МОҚ учаскелерін ғылыми зерттеу, мәдени сауықтыру, спорттық және туристтік мақсаттарға пайдалану
32. Орман қоры жерлерін жоғарыда аталған мақсат бойынша пайдалануға талдау келтіріледі.
22. Орман шаруашылық жұмыстарын механикаландыру
33. Негізгі орман шаруашылық жұмыстарын механикаландырудың қазіргі деңгейі мен болашағы. Жаңа машиналар мен механизмдердің қысқаша техникалық сипаттамасы.
23. Орман шаруашылығын басқаруды ұйымдастыру
34. Жеке мекемелерді қайта құрудың қажеттілігі мен мақсаты.
Жасөспірімдерді еңбекке қатыстыру үлгілері және мектеп орманшылықтары.
24. Жобаланатын шаралардан күтілетін өнімділік
35. Орман шаруашылығы өнімділігін жақсартуға бағытталған шаралар тізімі. Ағаш түсімін көтеру және экономикалық тиімділігін жақсарту. Орман қорының тиімді тұқымдық және жастық құрылымы.
25. Орман шаруашылығы бойынша жобаланған жұмыстардың экологиялық негіздері
36. Орман пайдаланудың экологиялық көрсеткіштері. Жобаланатын шаралардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалау мүмкіндігі туралы қорытынды.
26. Орман орналастырудың анықтамалық нормативтік негізі
37. Орман таксациясын аудандастыру. Қорларды өңдеуге арналған кестелер тізімі, пайдалану қоры тауарландыру, ағымдағы өсім таксациясы, табиғи жаңаруды бағалау. Орман орналастыру жұмыстарын жүргізуде және тиісті шараларды жобалауда қолданылатын негізгі және міндетті анықтамалық нормативтік құжаттардың тізімі.
27. Ғылыми зерттеу тәжірибелік жұмыстар
38. Орман шаруашылығы саласы бойынша сұрақтарға жауап беретін тәжірибелік және ғылыми-зерттеу жұмыстарының тізімі.
28. Қосымшалар
39. Қосымшаларда негізгі нормативтік құжаттар, шарттар мен ережелер және әдебиеттер тізімі көрсетіледі.
4 қосымшасы
Орман орналастыру кеңестері жүргізу мақсаты мен тәртібі 1. Орман орналастыру кеңестерін жүргізу мақсаты
1. Техникалық және орман орналастыру кеңестері, орман орналастыру жұмыстарын жақсы ұйымдастыру мен олардың орындалу ерекшеліктерін талқылау үшін өткізіледі. Бірінші техникалық кеңес дайындық жұмыстары кезінде, бірінші орман орналастыру кеңесі далалық жұмыстың басталуына 1-2 ай қалғанда, екінші техникалық кеңес - объектіде далалық жұмыстар біткеннен кейін, екінші орман орналастыру кеңесі - орман шаруашылық көлемі анықталып, орман орналастыру протоколының жобасын дайындағаннан кейін өткізіледі.
2. Қажет болған жағдайда далалық орман орналастыру жұмыстары басталмай немесе жұмыс кезінде аралық техникалық кеңес өткізілуі мүмкін.
3. Техникалық кеңесті орналастыратын объектінің басшысы орман орналастыру партиясының бастығымен келісіп өткізеді. Техникалық кеңеске орман орналастыру партиясының бастығы мен мамандары, орман иесінің мамандары қатысады.
4. Техникалық кеңесте баяндаманы орман иесінің директоры (орынбасары)
және орман орналастыру партиясының бастығы оқиды.
2. Орман орналастыру кеңестерінде шешілетін мәселелер
5. Бірінші техникалық кеңесте:
1) дайындық жұмыстың бағдарламасында қарастырылған мәселелер бойынша шешімдер қабылданып, ұсыныстар талқыланады;
2) объектідегі далалық орман орналастыру жұмысының ерекшеліктері
3) орман орналастыру жұмысының негізгі түрлерінің көлемі мен мазмұны
4) бірінші техникалық кеңестің шешімдері орман орналастыруды жүргізуге наряд-тапсырманы және бірінші орман орналастыру кеңесі протоколының жобасын дайындауға негіз болып табылады.
6. Екінші техникалық кеңесте төмендегідей мәселелер қаралады:
1) орындалған далалық орман орналастыру жұмыстарын өткізу актісі бекітіліп, сапасы анықталады;
2) өткен орман орналастыру материалдарына ағымдағы өзгерістерді енгізу сапасы анықталып, Орман орналастыру, орман қорын есепке алу және Орман кадастры (материалдарына өзгерістерді енгізу жөніндегі нұсқауларға сәйкес акті жасалады (16 қосымша);
3) алдағы тексеру кезеңіне жобаланған (орман шаруашылық жұмыстар, өндірістік және тұрғын ғимараттардың, өрт-химиялық станциялардың құрылысы, көлік-құрал тағы басқаларын алу) шаралар келісіледі;
4) мастерлік учаскелер мен айналымдардың шекаралары бекітіледі;
5) ең соңғы акт - орындалған жұмыстардың пайызы бекітіледі;
6) далалық жұмыстар барысында туған басқа мәселелер шешіледі.
7. Бірінші және екінші орман орналастыру кеңесін аймақтық орган немесе облыс әкімшілігінің орман бөлімі, орман орналастыру ұйымымен келісе отырып, күнін белгілейді.
Кеңеске, аумақтық органның басшылары мен мамандары, облыс әкімшілігінің орман бөлімінің (егер орман иесі солардың қарамағында болса)
басшылары мен мамандары, орман орналастыру мен орман иелерінің мамандары қатысады. Қажет болған жағдайда жер ресурстарын басқарудың облыстық және аудандық аумақтық органының өкілдері, облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасының, ғылыми мекемелердің өкілдері шақырылады.
Орман иеленушісі қарайтын өкілетті органның басшысы кеңестің төрағасы, ал орман орналастыру ұйымының өкілі хатшысы болып тағайындалады.
Екінші орман орналастыру кеңесінде негізгі баяндаманы орман орналастыру жобасын дайындаушы жасайды.
Орман орналастыру кеңесі хаттамасының жобасымен кеңеске қатысатындар алдын-ала танысуы керек.
8. Бірінші орман орналастыру кеңесінде далалық орман орналастыру жұмыстарының ерекшеліктері талқыланады:
1) объект аумағын МОҚ категорияларына, таулы, жазық бөліктерге және таулы ормандар үшін жетуі оңай, қиын болып бөлінуі нақтыланады;
2) көрші жер пайдаланушылармен шекаралардың заңды рәсімделуінің жағдайы талданады;
3) орамдардың шекаралық соқпақтарының жағдайы, орам діңгектерінің, кеспеағаштағы, орман екпелеріндегі орман шаруашылық діңгектерінің және тексеру кезеңінде орман шаруашылық шаралармен қамтылған басқа учаскелердің жағдайы анықталады;
4) аумақты ұйымдастыру жобасы нақтыланады;
5) орман шаруашылық шараларын белгілеу мен орманды таксациялау ерекшеліктері алқаағаштың халық шаруашылығындағы орнын ескере отырып,
6) жекелеген ағаш және бұта түрлерінің шаруашылық бағасы анықталады;
7) даму мүмкіндігі бар, қосымша орман пайдаланудың түрлері анықталады;
8) ұзақ мерзімді орман пайдалануға берілген орман қоры учаскелерінің мәліметтері келтіріледі;
9) орман орналастыру объектіндегі экологиялық жағдай мен табиғи ортаны ластайтын негізгі көздер зерттеледі;
10) нормативтік-анықтама құжаттардың тізімі анықталады;
11) өткен орман орналастырудың сынақ алаңдары мен ғылыми-зерттеу жұмыстарының сақталуы, жаңа сынақ алаңдарын салу қажеттілігі анықталады;
12) объектілердің аэрофотосуреттермен қамтамасыз етілуі анықталады;
13) өткен орман орналастыру планшеттерінің жағдайы, олардың жаңа орман картасын жасауға жарамдылығы анықталады;
14) орман орналастыру жұмыстарының ерекшеліктері тұралы техникалық мәселелер шешіледі және орман орналастыру объектісіндегі жұмыстардың түрлері мен көлемдері бойынша жасалған наряд-тапсырманың жобасы талданады;
15) орман орналастыру партиясын жұмыс күшімен, көлікпен, азық-түлікпен, үймен қамтамасыз ету мүмкіндігі анықталады;
тапсырыс беруші жұмыскерлерінің орман орналастыру жұмыстарына қатысу тәртібі анықталады.
Бірінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған шешімдер хаттамада тіркеліп орман орналастыру өндірісінің негізгі құжаты болып табылады.
9. Екінші орман орналастыру кеңесінде:
1) алдағы тексеру кезеңіне белгіленетін орман шаруашылық шаралардың көлемі (орман орналастыру ұйымы жасаған және хаттама жобасында көрсетілген)
талқыланып, бекітіледі;
2) хаттаманың жобасы орман иесі бағынатын жоғарғы органға жіберіледі.
Ол екі апта мерзімінде орман иесі мен орман орналастыру мамандары және облыстық қоршаған ортаны қорғау басқармасы өкілдерінің қатысуымен жіберілген материалдарды талқылайды;
3) екінші орман орналастыру кеңесінің хаттама жобасында орман иесінің өткен тексеру кезеңіндегі орман шараларын жүргізу сапасы туралы, басты пайдаланудың есебі, орман шаруашылық шараның көлемі, ормандарды өрттен қорғау, орман зиянкестерімен, аурулармен күресу жұмыстарының көлемі
4) екінші орман орналастыру кеңесінде жобаланған орман шаруашылық шаралар мен есептік кеспеағаштың көлемдері туралы келіспеушілік болса, талқыланып шешіледі, болмаса - хаттаманың авторы өз пікірін жазып, соңғы шешім қабылдау үшін (басқа материалдармен бірге) өкілетті органға жібереді;
5) егер хаттаманы алдын-ала талдау кезінде орманды пайдалану нормасының есебінде 10 пайызы қате болмаса, онда тапсырыс беруші мен орман орналастыру ұжымы арасындағы келісім бойынша екінші орман орналастыру кеңесі шақырылмайды және бұл жағдайда екінші орман орналастырудың хаттамасы рәсімделіп, орман орналастыру ұйымына жіберіледі;
6) орман орналастыру объектісіндегі есептік кеспеағаш екінші орман орналастыру кеңесінде талқыланып қаралған соң өкілетті органмен бекітіледі.
Оны бекіту тәртібін, берілетін материалдың құрамы мен пішінін өкілетті орган белгілейді;
7) егер белгілі бір себептерге байланысты өкілетті орган, екінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған есептік кеспеағаштың көлемін өзгертетін болса, онда орман орналастыру ұйымы өкілетті органмен келісе отырып, орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасына тиісті өзгертулер енгізеді.
5 қосымшасы
Орман орналастыру және орман шаруашылық белгілері. Түрлері, көлемі және жалпы техникалық талаптар Осы техникалық талаптармен орман орналастыру және орман шаруашылық белгілердің типі, мөлшері, жазбаларының үлгілері, орнату орны анықталады.
1. Орман орналастыру және орман шаруашылық белгілердің түрлері
1. Өзінің негізгі бөлінуі бойынша белгілер түрлері төмендегідей:
орам діңгектері, (орам сілтеуіш, бақылау алаңының, орман шаруашылық, шекаралық);
қазық қағып, алаңның ортасын бекітуге арналған (өлшеп есептеу таксациясы және орманның қайта табиғи жаңаруы мен орман екпелерін зерттеу кезінде) (1 сурет).
2. Белгілер әртүрлі болады: ағаш, темірбетонды, темір немесе пластмассалы, тас пирамидалар, қазықтар, ағаштардағы белгілер.
3. Шекаралық шаруашылық, нысаналы сілтеуіш, және сынау алаңдарының орталарын бекітуге арналған діңгектер.
4. Шаруашылық діңгектерді орман мекемелері қояды.
5. Орам діңгектерін және орамды білдіретін діңгектерді орман орналастыру кезінде немесе қайта орман орналастыру кезінде орман мекемелері қояды.
6. Бақылау алаңындағы діңгектерді орман орналастыруда немесе зерттеу кезінде орман мекемелері және тағы басқа ұйымдар бақылау алаңдарын салғанда қояды.
7. Орман орналастыру кезеңдерінің арасында орам діңгектері немесе басқа да діңгектер жарамсыз болып қалған кезде мүмкіндігінше ауыстырылады.
2. Жалпы техникалық талаптар
8. Ағаш діңгектер және қазықтар өсіп тұрған немесе бұрын дайындалған ағаштардан жасалынады. Діңгек қабығы сүрекке дейін аршылып, бұталары шабылып, тазаланылады. Діңгектердің жазу жазылатын беті тегіс біркелкі тазаланылады және 2,5 см терең кесілмейді.
9. Жазу әдемі, қара майлы бояумен, трафарет арқылы жазылады.
10. Барлық діңгектердің үлкен көлемді жағы жерге көміледі және жерге мықты етіп қағылады.
11. Орман орналастыру белгілері мәселесін орналастыру объектісінде діңгектерді қоюға жауаптылар бірінші техникалық кеңесте дайындық жұмыстарына дейін шешеді.
3. Орман орналастыру белгілері
12. Орам діңгектері және орамдық сілтеуіш діңгектер:
1) орам діңгектері және оларды алмастыратын темір (пластмасс) тақталар мен тас пирамидалар орам соқпақтарының арасына қойылады. Шоқ ормандарда орман орналастыруда кішігірім орман учаскелері жиынтық орамдарға біріктіріледі;
2) соқпақтарынан өтуге болатын орам діңгектері соқпақ ортасынан төмен қойылады (солтүстік батыс жағына). Ол барлық жағынан жақсы көрінетіндей орнатылады;
3) орам және орам сілтегіш діңгектер ағаштан немесе темір бетоннан жасалады;
4) темір бетонды орам және нұсқаушы діңгектер 300 маркалы бетоннан аб жасалады (1 сурет). Діңгектердің жоғары жағы төрт қырлы, жалпы пішіні төрт бұрышты болады, діңгектердің жазу жазатын бетінің жоғарғы жағы мен төменгі жағы қара майлы бояумен 1 см сызықпен сызылады. Діңгектің сан жазылған бетін орамға қиғаш орнатылады. Соқпақтардың тік бұрышты қиылысындағы діңгек қабырғасы орам соқпақтарына бағытталып қойылады;
5) темір немесе пластмассадан істелген тақталар тік бұрышты, суретте көрсетілгендей болады;
16| 2 | | 3 | 4 |
| 20 | | 40 | 3 сурет Тақташалар ақ түсті болады. Орам нөмірі қара майлы бояумен трафаретпен түсіріледі. Трафареттің көлденең өлшемі 2-суретте көрсетілген;
6) тақташалар орам соқпақтарының қиылысына жақын жерлердегі ағаштарда (2,5 м биіктікте) орам соқпағына қаратып ілінеді. Тақтайшалар біреуден немесе екеуден орман соқпағының әртүрлілігіне байланысты болады.
Ағашы жоқ жерлерде тақтайшалар темір қазықтармен бекітіледі (биіктігі жер бетінен 1,5 м, жерге кірген бөлігі 0,7 м, қалыңдығы 2 см кем емес болуы керек);
7) орамдық ағаш және орамдық сілтегіш діңгектер 1-ші суретте көрсетілгендей жасалады.
Діңгектің жоғары жағы шабылған пирамидаға ұқсас, төбесі 4 х 4 см болады.
Жазу жазылатын қабырғаларының қыры 2 см аспайды, ал төменгі жағы қиғаш су тұрмайтындай болып жасалады. Діңгектің диаметрі 24 см асқан жағдайда оның басы диаметрінің 1/3 бөлігін құрайды. Сексеуіл ағашынан діңгек дайындағанда оның диаметрі 12 см төмен болмайды. Орам нөмірі жоғарыдан төмен жазылады.
Діңгектерді тумбалар салу арқылы көмеді (диаметрі 1,5 см, биіктігі 50 см, діңгек биіктігі тумбада 50 см, жер астындағы бөлігі 50 см);
8) діңгектердің жазу жазатын беті соқпақтардың қиылысу нүктелерімен бірдей болады. Жазу жазатын бетіне орам нөмірі жазылады. Нөмір жазылған беті орам диагоналіне қарай қаратылады. Орам соқпақтарының қабырғасы тік бұрышты болса, діңгектің жазу жазатын бетінің қырлары соқпаққа қарап орналасады;
9) қала және орман бақтарында жасыл аймақтағы, халықаралық және республикалық темір жол немесе автомашина жолдарындағы діңгектер қызыл- күлгін түске боялады, жазу жазатын беті мен жоғарғы жағы ақ түсті болады;
10) таулы немесе баруға қиын аудандарда орам діңгектерін тасты пирамидалар мен үйінділер алмастырады. Пирамидалар үлкен тастармен қаланады, жоғарғы тастарға орам нөмірі орам сандарын жазатын трафаретпен қара майлы бояумен жазылады (4 сурет);
(4 сурет)
11) орам діңгектері (1 сурет) орам соқпақтары мен әртүрлі жер пайдаланулардың қиылысқан жеріне қойылады (негізінен жүретін жолдар, трассалар, ормандағы соқпақ жолдар, өзен, бұлақ, орам шекараларындағы діңгектер);
Трасса, орманның соқпақ жолдары мен өзендердің (орамдық сілтегіш діңгектер қойылатын) тізбесі бірінші техникалық кеңесте анықталады;
12) қорғаныш орман жолақтары, мемлекеттік және республикалық мәні бар темір және автомобиль жолдары, су объектілері, өзен, көл, су қоймасы шетіндегі жолақтары бар ормандарда діңгектердің негізгі бетінен төмен қосымша бет Қосымша жазу бетіне трафаретпен "Қ. Ж." (қорғаныс жолағы) немесе "Т.
Ж." (тыйым салынған орман жолақтары) жазылады.
13. Шаруашылық шекара діңгектері:
1) шаруашылық діңгектер шекараларды салғанда қойылады (діңгектер о немесе қорғандар). Бұрылыс бұрышы 180 -қа жақын (180 2 ) жерлерде шаруашылық шекара діңгектері қойылмайды;
2) шаруашылық шекара діңгегі 1 сурет бойынша жасалады. Діңгектің жоғарғы жағы конус тәрізді істелінеді. Діңгекте екі жазу жазатын беті шабылып дайындалады. Жоғарғы жазу бетіне "М. О." 14 (мемлекеттік орман), ал төменгі жазу беті орманға қаратып шабылады және соған орам нөмірі жазылады.
14. Нысаналы діңгектер және нысаналарды сілтегіш діңгектер:
1) нысаналы діңгектер нысаналар мен соқпақтардың қиылысу нүктесінде, жер пайдалану шекараларында қойылады;
2) нысаналы діңгектер 1 сурет бойынша дайындалады. Діңгектің жоғарғы жағы екі қырлы, ені 1 см болып жасалады. Нысаналы діңгекте бір ғана жазу беті болады, ол нысана бойымен орамға қарай бағытталады. Діңгек төбесі нысана сызығына қаратып қойылады. Нысаналы діңгектің жазу жазылатын беті нысана бағыты бойынша екі жағынан да шабылады. Әр жазу бетіне нысана нөмірі рим сандарымен жазылады.
15. Барлық түрдегі бақылау алаңдарының діңгектері орман орналастыруда және орман шаруашылық жұмыстары кезінде 1-суретте көрсетілгендей орнатылады.
Діңгектерде төмендегідей жазулар үлгісі көрсетіледі:
БА-3-45 - бақылау алаңы, алаң нөмірі, орам нөмірі;
76-85 - салған жылы, өлшенген жылы;
2 - 0,25 - секция нөмірі, ауданы, га.
16. Пикеттік қазықтар:
1) пикеттік қазық жүру сызығын өлшеген кезде қойылады;
2) диаметрі 3-5 см пикеттік қазықтардың жер бетіндегі биіктігі 50 см болады (1 сурет);
3) пикеттік қазықтарда өлшеу басталғаннан бастап қашықтық бүтін жүздік метрмен (рим сандарымен) белгіленеді. Кертік өлшеу бағытына қарсы жағында Өлшеу ұзындығы, м 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 1800 Көрсеткіштер І ІІ ІІІ ІV V VІ VІІ VІІІ ІX X XVІІІ
4) елді мекендердің жасыл аймақтары мен емдеу-сауықтыру мекемелерінде, ерекше күзетілетін орман аумақтарында, қала ормандары мен орманды парктерінде пикеттік қазықтардың орнына ағаштарға белгі жасауға болады.
Белгілер, қашықтығы өлшеу сызығынан 5-м аспайтын жердегі ағаштардың оң жағында жасалады. Өлшеу қашықтығы ағаштың сыртқы жағына қара майлы бояумен 1,5 м биіктікте жазылады.
17. Сынау алаңдарындағы қазықтар.
Өлшеп-есептеп таксациялау кезінде сынақ алаңдарының орталары мөлшері пикеттіктердікіндей қазықтармен бекітіледі. Қазықтардағы белгілерге араб цифрымен телімнің нөмірі жазылады.
4. Орман шаруашылық діңгектер
18. Орман шаруашылық діңгектер басты санитарлық кесулер мен сөл ағызуға, күтіп-баптау кесулері мен орман екпелеріне, қайта құрылатын орман екпелеріне, тұрақты және уақытша орман тұқым учаскелеріне, орман тұқым плантацияларына, уақытша тұқымбақтары мен қызметтік жер үлестеріне бөлінген аудандарды көрсетеді:
1) діңгектер нысаналы діңгек пішінді болады, ал айырмашылығы - мөлшері мен жазуларының мазмұнында (1 сурет).
2) орман шаруашылық діңгектердің жазулары төмендегідей:
Іс-шаралары
Жазылу шифрлары
Белгілері
Негізгі мақсатта пайдалану Жаппай кесулер 125-3 Орам нөмірі - телім нөмірі ЖК- 0,1 Іс-шаралар - жылы 2 - 6,3 Мөлдек, ауданы, га Біртіндеп кесулер Сол сияқты, іс-шаралардан кейін қабылдау нөмірі көрсетіледі БК-1-92 2-5,1 Ерікті таңдамалы кесулер Сол сияқты, жаппай кесуден кейін ЕТК-99 2-2,5 Ұзақ мерзімді біртіндеп кесулер 17-14 Сол сияқты, біртіндеп кесуден кейін ҰМК-1-01 4-7,0 Аралық пайдалану Таңдамалы санитарлық кесулер Күтіп-баптау ТСК-03 Іс-шара - жылы 2-11,5 Кесулері:
жарықтандыру
Сол сияқты
Жар-01 1-6,4
Тазарту
Таз-01 1-5,8
Сирету
Сир-01 2-6,7
Өтпелі кесу
Өтп. к-03 2-5,7
Басқада кесу түрлері
Санитарлық жаппай кесулер СЖК-02 3-9,5 Ауданы, га Химиялық күту ХИМ-01 Хим.күту - жылы Орманды ұдайы өсіру іс-шаралары Орман екпелері 199-4 ОЕК-01 Орам екпелері(тұқымы) - жылы Әуеден себу ӘУС-01 Алқаағаштарды қайта құру Сол сияқты, бірақ тұқымдылары көрсетілмейді АҚҚК-02 Басқа да іс-шаралары Тұрақты орман тұқым учаскесі ҰОТУ-01 Аталуы - учаскенің салыну жылы Уақытша орман тұқым учаскесі УОТУ-01 Аталуы - салыну жылы Орман тұқым плантациялары ОП-99 Аталуы - жылы Талдар плантациясы ТП-98 Жаңа жылдық шыршалар плантациясы ЖЖШП-97 Уақытша тұқымбағы УП-02 Қызметтік жер үлесі ҚБ-92 Орманнан шайыр алу 98-01 Шайыр алудың басталуы - шайыр алудың бітуі
3) жоғарыда көрсетілген діңгектер алаңшалар қиылысына қойылады.
Діңгектердің жазылу беті учаскелерге қаратылады, ал діңгек басы учаске ортасында болады.
Орман шаруашылық діңгектерінің жазу үлгілері 5-9 суреттерінде көрсетілген.
4) іс-шаралары қайталанып істелген жағдайда негізгі жазылу бетінен 10 см дей астына қарай қайта шабылып жасалады.
Сурет 1 2 сурет
Орам діңгектердің трафареті 5 Сурет Басты пайдалану кесулері кезіндегі діңгек жазуларының үлгілері 6 Сурет Орманнан шайыр алу кезіндегі діңгек жазуларының үлгілері 7 Сурет Күтіп-баптау кесулері кезіндегі діңгек жазуларының үлгісі 8 Сурет Орман шаруашылық іс-шаралары діңгектерінің жазу үлгісі 9 Сурет Картографиялық шрифт үлгісі 6 қосымшасы Ұжымдық жаттығуларды өткізудің техникалық нұсқаулары
1. Ұжымдық жаттығулардың міндеттері
1. Орман мекемесі мен орман орналастыру мамандарының көз мөлшерін жаттықтыру және таксациялық көрсеткіштері мен сүрекдіңнің сипаттамасын, орманның қайта жаңаруын, орман екпелерінің өсуін, алқаағаштардың сипаттамасын таксациялық карточкаға түсіру.
2. Мамандарға орман шаруашылық шараларды белгілеу мен бағалауды дұрыс жүргізу бойынша нұсқау беру.
3. Орман таксациялық өлшемдерін жасау, дөңгелек реласкопиялық және есептеу алаңдарын салу, өлшеу мәліметтерін және көз мөлшермен анықталған көрсеткіштерді тексеру үшін пайдалану, телімдердің жалпы таксациялық сипаттамасын құрастыру бойынша нұсқау беру, құрал-жабдықтармен жұмыс істей білу жұмысты осы Ережелердің 6 қосымшасына сәйкес тексеруге мүмкіндік береді.
4. Анықтау құжаттары мен нормаларын танып білу (кестелер және орман таксациясы кезінде қолданылатын басқа да құжаттар, оларды пайдалану ерекшеліктері).
5. Орманның өсу жағдайларын, олардың (құрамына байланысты) өз ара- қатынасын, алқаағаштардың класы мен бонитетін, басқа да таксациялық көрсеткіштерді танып білу.
6. Алқаағаштардың энтомо-фитозиянкестерімен зақымдану белгілерін, қауіпті зиянкестер ошақтарының пайда болуын, ағаштардың зақымдануы туралы сигнал беру тәртібін танып білу.
7. Далалық техникалық құжаттаманың өңдеу талаптарына сәйкес рәсімделуінің біркелкілілігін қамтамасыз ету.
8. Орман мекемесі аумағына орман орналастыру белгілерін орнатуды көрсету.
9. Нұсқаулық құжаттар мен орман орналастырумен бірге жүргізілетін арнайы тексерулердің техникалық тәсілдерін танып білу.
10. Орман орналастырудың орманды таксациялау кезінде ескерілетін ерекшеліктерін танып білу.
2. Топты жаттығуды өткізу ережелері
11. Бірінші бақылау алаңының жетекшісі жаттығудың реті мен мақсатын түсіндіреді, техникалық таксациясын және карточкаға жазылуын, аспаптарды қолдана өлшей білуін қадағалайды.
12. Бірінші бес байқау алаңында үйренушілер таксацияны көз мөлшерімен жасайды. Сонымен қатар өлшеу аспаптары да қолданылады.
13. Ал негізгі бақылау алаңында көз мөлшерімен таксация жасағанда аспаптар қолданылмайды және топ жетекшісіне толтырылған карточка өткізіледі.
Топ жетекшісі оны бақылау алаңының дұрыс өлшемдерімен салыстырады да, жіберген қателерді қорытындылап, әр орындаушының карточка толтыруын тексереді. Орман шаруашылық іс-шараларын дұрыс белгілеуге көп көңіл бөлінеді.
14. Телімдерді таксациялау кезінде таксациялық көрсеткіштер орман таксациялық аспаптар арқылы анықталады, ал нәтижелері іріктемелі-өлшемелі қайта санау таксациясының бақылау мәліметтерімен салыстырылады.
Орман орналастыру объектісінде аэрофотосуреттер болмаған жағдайда миллиметрлік қағазда жаттығу жолдарының кескіні жасалады.
15. Жаттығу жетекшісі таксация жүргізу кезінде орындаушыларға аэрофотосуреттердегі орам соқпақтарын, жүріс жолдарын (сызықтарын), негізгі бағдар белгілерін, телім шекараларын тануды үйретеді. Телім кескіндерін дұрыс жасау мен жіберілген қателерді талдау әдістері де үйретіледі.
Жаттығу кезінде таксациялық жүрістердің телімдерде тиімді жүргізілуіне және таксациялау пункттерін дұрыс таңдауға ерекше көңіл аударылады.
16. Басты пайдаланудың жаппай кесулерден басқа кесулер белгіленетін әр жастағы алқаағаш аудандары үлкен орман орналастыру объектілерінде орындаушылардың назары әртүрлі орман құрушы тұқымдылардың ерекшеліктеріне (ерекше белгілеріне) аударылады.
17. Орманды ұдайы өндіру жұмыстары көп мөлшерде жүргізілген жерлерде орманның табиғи жаңаруын бақылауға (әсіресе табиғи жаңарған аудандарды орманмен қамтылған жерлерге ауыстыру кезінде) ерекше көңіл аударылады.
Сондай-ақ, орман екпелерінің жағдайын бағалау (әсіресе оларды қанағаттанарлықсыз немесе өлген екпелердің қатарына жатқызу және орманмен қамтылған жерлерге ауыстыру) әдістері бойынша жаттығулар жүргізіледі.
18. Топты жаттығуларда жұмыстарды қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып жүргізу мәселелері, орман өрттерін болдырмау, еңбек қорғау мен санитарлық мәселелер бойынша жаттығулар жүргізіледі.
3. Топты жаттығулардың нәтижелерін рәсімдеу
19. Топты жаттығулардың нәтижелері бойынша әр орындаушыға салыстырмалы ведомос құрастырылады. Онда ауытқулары сынақ алаңдары мен қайта есептеуде жіберілетін мөлшерден көп болған телімдердің көз мөлшерімен жасалған және бақылау таксациясының мәліметтері келтіріледі.
Орташа биіктік пен диаметр коэффициентін анықтауда жіберілетін ауытқулардың мөлшері тек басым тұқымдылар үшін анықталады.
Жаттығу нәтижелері көзмөлшермен таксациялаудың таңдамалы түрде өлшеп қайта есептеу таксациясымен қамтылған сынау алаңдары мен телімдерден алынған тиісті мәліметтерден ауытқу мөлшері бойынша бағаланады.
Жіберілетін ауытқулардың анықтамалық кестесі мен орындаушының жаттығу жұмыстарын бағалау үшін қажетті мәліметтер салыстыру ведомосында келтірілген. Орындаушының көзмөлшері дәлдігін бағалау үшін таксацияланған сынақ алаңдары мен телімдердің жалпы саны 20 кем болмайды.
20. Топты жаттығулардағы нәтижелері қанағаттанарлықсыз болған мамандар жаңадан салынған (басқа мамандармен) сынақ алаңдарында немесе таксациялық жүрістерде қосымша жаттығу өткізеді. Сынау алаңдарының санын жаттығулардың жетекшісі белгілейді. Қосымша жаттығулардан кейін жетекші сол мамандарды таксациялық жұмыстарға жіберу туралы шешім қабылдайды.
21. Топты жаттығу материалдары (сынау алаңдары мен көз мөлшермен таксациялау карточкалары, салыстыру ведомостары) далалық кезеңде партия бастығында сақталады.
22. Орман таксациялық жұмыстарға қатыстырылатын орта техникалық білімді мамандар топты жаттығуларды жоғары білімді мамандармен бірге жүргізеді.
23. Жаттығу нәтижелері бойынша акті құрастырылады. Ол акті кейін кәсіпорынға тапсырылады.
2. Тексеру кезеңінде істелінген шаруашылық іс-шаралардың талдану толықтылығы (NN телімдер қателерімен)
Бағасы ______________________________________________________
3. Өскіндерді дұрыс сипаттау (Н, жасы, құрамы - қателері бар телімдердің құрамы)
Бағасы
4. Орман шаруашылық іс-шараларының дұрыстығы (қателері бар телімдер)
Жалпы бағасы
Жіберілген ауытқулардың анықтамалық кестесі ауыт- Көрсеткіштері өлшем өл- қуды жі- қуды бе- жібе- руі Құрам коэффици- ент- Басты пайдаланудағы кесуге белгіленген алқаағаштар қоры тері жас қалған алқа- ағаштар Биіктігі:
мың. да- на/га 15 м дейін 15 м артық Бонитеті класы Диаметрі: 20 дейін см.
20 см жоғары
Жаттығу жұмыстарының сапасын бағалау:
танарлық
Көрсетілген ауытқулар кестедегіден % жоғары ______ 32 тең жоғары 16-31 15 тен төмен % телімдерде екі есе және одан асатын ауытқулар 6-дан жоғары 3 тен төмен 1-4 пункттері бойынша нәтижелер төмендегідей бағаланады:
бірінші пункт бойынша - 60 пайыз, 2 және 3 пункттері бойынша - 10 пайыз және 4 пункт бойынша 20 пайыз.
6 қосымшасына
Облысы ___________________________________ Орман мекемесі ___________________________ Орманшылық _______________________________ ТЕКСЕРУ ВЕДОМОСЫ жаттығудағы көзмөлшерлі таксация Әкесінің аты, аты, тегі ___________________________________________ қызметі____________________________________________________________ Жаттығу жүргізу кезі______________күн_________ ________20____ж Орындаушының қолы ______________________________ Таксацияның жалпы бағасы _______________________ Көзмөлшерлі таксациялауға рұқсат ету туралы қорытынды Жаттығулар жетекшісі ______________________________________________ (қолы)
Әкесінің аты, аты, тегі Күні "____" ____________________ 6 қосымшасының сыртқы беті
1. Таксациялық элементтерді анықтау дәлдігі (орамды жерлерден
- 20 телімнен кем емес, дала ормандарында - 15 кем емес)
орам алымы - таксация көрсеткіші; бөлімі қорытынды көрсеткіштері (ауытқулар абсолюттік өлшемдерде)
лім ал- жа-
Н, м
Д, қоры, м 3 өс- кін, ағ- тет типі мың, аш кла-сы құ- шара мы (жер тү- рі)
1. Ауытқулары рұқсат етілген мөлшерден аспайтын таксацияланған телімдер (телімдер тізімі орам бойынша келтіріледі)
а) бақылау алаңында: ________________________________________ б) таксациялық жүріс бойынша: _______________________________
2. Ауытқулары мөлшерден асқан телімдер - бақылау алаңында (алымы - таксацияның нақты мәліметтері, бөлімі - бақылау мәліметтері)
ауыт.
3. Ауытқулары мөлшерінен асатын телімдер - таксациялық жүріс бойынша ауыт .
Рұқсат етілген мөлшерден асқан ауытқулар саны, % __________________ екі-есе және жоғары,% __________________ Бағасы __________________________________ 7 қосымшасы Фотосуреттерді жұмысқа дайындау, фотоабрис пен абристерді түсіру бойынша техникалық нұсқаулық
1. Фотоабристерді құрастыру
1. Фотоабристерді құрастыруда алдымен түрлі түсті бояумен топографиялық объектілер көрсетіледі. Олар орман карталарының топографиялық элементтері болып табылады: өзен, бұлақ, жол, соқпақ, құрғату жүйесі және басқа да объектілер. Олар аэрофотосуреттерде стереоскоп арқылы көрінеді. Жолдар қызыл бояумен, ал гидрографиялық жүйе көгілдір бояумен боялады.
Фотоабристің барлық элементтері аэрофотосуреттің жұмыс алаңында орналасады.
2. Кейін аэрофотосуреттерге шекаралар мен орам соқпақтары түсіріледі. Ол үшін (қайталап орман орналастыру кезінде) өткен орман орналастырудың планшеттері (көшірмелері), алқаағаш пландары, карта-схемалары қолданылады.
Бастапқы орман орналастыруда топографиялық карталар мен планшеттердің жаңадан құрастырылған геодезиялық және топографиялық негіздері қолданылады.
Аэрофотосуреттерде көрінетін соқпақтар мен шекаралар жіңішке сызықтармен түсіріледі: түрлі-түсті аэрофотосуреттерде - ақ бояумен, ал ақ-қара суреттерде - қара бояумен. Көрінбейтін әртүрлі сызықтар мен шабылмаған орам соқпақтарының орналасуы аэрофотосуреттердің масштабы мен негізгі бағдарлары бойынша анықталып жіңішке сызықтармен аэрофотосуреттерге түсіріледі.
Фотоабристің соңғы дайындық жұмысы аэрофотосуреттерге соқпақтар мен жолдарды, өзендерді түсіргеннен кейін жүргізіледі.
Бастапқы орман орналастыруда орам жүйесі аэрофотосуреттерге карандашпен түсіріледі. Ол үшін орам жүйесінің жобасы мен топокарталар қолданылады. (кейін олар нақтырақ анықталады).
Аэрофотосуреттерге орам жүйесін түсірген кезде орамдардың нөмірлері орам жүйесінің жобасына сәйкес қойылады. Орам екі немесе одан да көп аэрофотосуреттерде орналасқан жағдайда нөмірі аэрофотосуреттердегі жұмыс алаңдарының барлық бөліктерінде қойылады.
3. Аэрофотосуреттерге объект шекаралары мен орам соқпақтары түсірілгеннен кейін МОҚ категорияларының шекаралары шартты белгілер арқылы түсіріледі. Шекаралар негізгі бағдар мен орам жүйесі арқылы, аэрофотосуреттердің масштабын ескере отырып, түсіріледі.
4. Орамдардың ауданын таксациялық телімдерге бөлу фотоабристерді құрастырудың негізгі кезеңі болып табылады. Бұл бөлу аэрофотосуреттердегі таксациялық телім шекараларының шифрын ашып (стереоскоп арқылы) оқу әдісімен жүргізіледі. Қайталап орман орналастыру кезінде телім шекараларының негізі ретінде өткен орман орналастыру белгілеген шекаралар алынады.
Аэрофотосуреттердің шифрын ашып оқу кезінде оларға фотосуреттері бойынша түзетулер енгізіледі.
Телім шекаралары таксациялық жұмыстарды жүргізу кезінде нақтырақ анықталады. Орман екпелері мен кеспеағаштың, ағашы кесілген жерлер мен өртеңдердің шекаралары мұқият анықталады.
5. Орам соқпақтары мен таксациялық нысаналарды өлшеп кесу кезінде олардың нақты орналасуы (аэрофотосуреттердегі) негізгі бағдарлар мен сүлбе нүктелері бойынша анықталады.
Сүлбе нүктелері ретінде құрылыс пен жеке тұрған ағаштар, өзен мен жолдардың бұрылыстары, ормансыз учаскелер сүлбелерінің бұрыштары алынады.
Барлық нақты анықталған бағдарламалармен сүлбе нүктелері аэрофотосуреттерге 0,2 мм дәлдігімен түсіріледі (түйреледі). Бағдарлар түйрелген жерлер аэрофотосуреттің сырт жағынан дөңгелектеп белгіленеді.
Дөңгелектің қасында өлшенетін сызықтың бағдарға немесе сүлбе нүктесіне бағытталатыны туралы белгі қойылады.
6. Таксацияға дайындалған фотоабристе (жұмыс алаңымен шектелгеннен басқа) мыналар көрсетіледі:
1) орман карталарының топографиялық элементтері: өзен, бұлақ, жол, көл тағы басқалары;
2) объект шекаралары (көршілес жер пайдаланушылармен), жер пайдаланушылардың атаулары;
3) соқпақ немесе орамдардың табиғи шекаралары, өлшеу мәліметтері бойынша түсірілген пикеттері бар таксациялық нысаналар;
4) МОҚ категорияларының шекаралары (бет жағында);
5) таксациялық телімдердің шифры ашылған шекаралары;
6) жұмыс алаңдары шегінде орам нөмірлері (бет және сырт жағында);
7) нақты белгіленген бағдарлар мен сүлбе нүктелері (бет және сырт жағында);
8) адрес мөртабаны (сырт жағында).
7. Таксация жүргізілгеннен кейін аэрофотосуреттің бет жағына тушь немесе гуашпен төмендегідей элементтер түсіріледі:
1) сызықтарды өлшеу арқылы нақты анықталған пикетаж (жұп пикеттерінің нөмірлерімен);
2) өлшеудің бағыты (сызықтардың өлшемдері көрсетіледі);
3) таксациялық пункттердің нөмірлері;
4) таксациялық телімдердің анықталған шекаралары мен нөмірлері;
5) картаның топографиялық негізінің анықталған және көтерілген элементтері;
6) тура анықталған тесіктер бағыты және сүлбе нүктелері;
7) анықталған сүлбе нүктелерін орам соқпақтарына байланыстыру.
8. Таксациялық жұмыстардан кейін аэрофотосуреттердің сырт беттеріне мыналар түсіріледі:
1) анықталған бағдарлар мен сүлбе нүктелері белгіленген тесіктер;
2) орам соқпақтарының байлану мәліметтері;
3) орам соқпақтары мен нысаналардың жол, өзен, бұлақ және басқа да бағдарлармен қиылысқан жерлеріндегі байлану мәліметтері.
2. Абристерді қағазда құрастыру
9. Орман орналастыру барысында аэрофотосуреттер жоқ болған жағдайда абристер қағазда құрастырылады. Бұл жағдайда өткен орман орналастыру кезіндегі пикетаж журнал мен планшеттерден алынып, масштабты калькаға немесе миллиметрлік қағазға түсіріледі.
10. Абрис магнитты меридианы бойынша бағдарланады және мәліметтер фотоабрис мәліметтеріне сәйкес келеді, сондай-ақ, анықталған нүктелермен
11. Орманға шығар алдында өткен орман орналастыруда анықталған таксациялық телім шекаралары планшеттен көшіріледі. Фотожоба мен топокарта бар болған жағдайда (планшет масштабында) абриске жолдар, бұлақтар, өзендер, көлдер, каналдар, саздар және тағы басқа топографиялық элементтер көшіріледі.
12. Телімдер арасындағы белгіленген шекаралар, өткен орман орналастыруда АФС-сіз жүргізілген жағдайда, телім бедері бойынша телімдердің шектелу сызығы бойынша белгіленеді. Телім шекаралары нысаналар арасындағы ашық жерлердің ортасымен жүргізіледі.
8 қосымшасы
Толымдылық өлшегіштерімен жұмыс істеу және оларды тексеру әдістері
1. Толымдылық өлшегіштері (бұрышты шаблондар, акад. Анучин призмасы) 1 га-дағы сүрек діңдерінің көлденең қиылмаларының аудандарын анықтауға арналған.
Аудандар толымдылық өлшегіштерімен есепке алынатын діңдерді санау арқылы анықталады. Бұл жағдайда діңдердің диаметрі өлшенбейді.
2. Көлденең қималарының аудандарын (өскіні қалың емес сүрекдіңдерде)
толымдылық өлшегішпен анықтау нәтижелерінің дәлдігі өте жоғары болады.
Бұрышты шаблондар әртүрлі болады: жақтауының ені 20; 14; 1; 10; 7,05 мм, ал рейканың ұзындығы бірінші екеуі үшін - 100 см, қалғандарына - 50 см.
Ені 20 және 14,1 мм, ал ұзындығы 100 см бұрышты шаблондар орташа диаметрі 20 см және одан көп сүрекдіңдерде қолданылады.
Ені 20 мм бұрышты шаблонды қолданған жағдайда, қайта есептеу нәтижелері нақты болып есептеледі, ал шаблонның ені 14,1 мм болса - алынған нәтиже көрсеткіштері екі есе азайтылады. Ені 14,1 мм шаблондардың нәтижелері дәлірек болады. Ені 10 және 7,05 мм, ал ұзындығы 50 см бұрышты шаблондар ерекше жағдайларда ғана қолданылады (диаметрі 20 см сүрекдіңдердің көлденең қиылмаларының аудандарын (қосындысын) анықтау үшін). Ені 10 мм шаблонды қолданған жағдайда алынған нәтиже нақты болып есептеледі, ал ені 7,05 мм болса екі есе азайтылады.
3. Бұрышты шаблондармен жұмыс істеген кезде орындаушы алаңның ортасында тұрып құралды көзіне тақап шаблонның жырығынан нысананы ағашқа бағыттайды. Діңнің диаметрі шаблонның жырығын толық жапқан жағдайда ғана ағаш есепке алынады. Діңнің диаметрі шаблонның жырығын жаппаса, ағаш есепке алынбайды (1 А сурет).
Күмәнді жағдайларда (діңнің диаметрі шаблонның жырығына тура келсе)
ағашқа дейінгі қашықтық пен діңнің диаметрі қайта өлшенеді. Дің диаметрінің (мөлшерінің) жартысы ағашқа дейінгі қашықтықтан кем болған жағдайда, ағаш есепке алынбайды. Мысалы: дің диаметрінің жартысы 10 см (диаметрі - 20 см), ал ағашқа дейінгі қашықтық 10,5 м болса, ол ағаш есепке алынбайды. Диаметрдің жартысы мен ағашқа дейінгі қашықтық бірдей болған жағдайда да ағаш есепке алынбайды.
4. Академик Анучинның призмасымен жұмыс істеген кезде орындаушы призма алаңның ортасында болатындай орналасады. Призма ағаш діңіне 1,3 м биіктікте бағыттаған кезде, тік және көлденең бағыттарда жылжытып, көріністің бағытқа перпендикулярлы орналастырылады. Әр ағашты жеке нысаналаған дұрыс. Ол үшін призма көз деңгейіне көтеріліп ағашқа бағытталады да төмен түсіріледі. Осы әдіспен есепке алынған және алынбаған діңдердің шатыспауы қамтамасыз етіледі және орындаушының көру қабілеті сақталады.
Дің көрінісінің жылжу (көлденең бағытта) мөлшері бойынша ағаштар есепке алынған мен есепке алынбағандарға бөлінеді. Призмамен жылжытылған дің бөлігі оның диаметрінен аспаған жағдайда ағаш есепке алынады, ал асқанда - есепке алынбайды (1 Б сурет). Көріністің жылжуы дің диаметрімен бірдей болған жағдайда алаңның ортасынан ағашқа дейінгі қашықтық пен діңнің диаметрі өлшенеді (3 пункіттегідей).
Күмән тудыратын ағаштардың екеуін бір ағаш ретінде алуға болмайды, себебі ол 15 пайыздық ауытқуға әкеліп соғады.
5. Толымдылық өлшегіштер (шаблон мен призмалар) арнайы құрал- жабдықтарсыз тексеріледі. Ол үшін мөлшері 40 х 40 см (20 м қашықтықтағы) ақ қағаз 2 см ашылған шаблонның тілігіне тура келтіріледі.
6. Шаблонның тілігі 14,1 мм рейканың ұзындығы 1 м, ал қашықтық 20 м болған жағдайда қағаздың ені 28,2 см болып есептеледі.
7. Кеспеағаштарды тұрақты радиусты шеңберлі алаңдармен таксациялау кезінде олар өлшеуіш жіппен алыстан өлшейтін рейка мен академик Анучиннің призмасы арқылы шектеледі. Осы құралдар еңбек өнімділігін 1,5-2 есе арттырады.
Шеңберлі алаңдарды өлшеуіш жіппен шектеу (шекараларын белгілеу) құралдары (2-сурет) 11,28 м (шеңберлі алаңдардың ауданы 400 м ) және 13,82 м (алаңның ауданы 600 м ), созылмайтын материалдан жасалған (телефон кабелі) жіптен және екі тіректен (біреуі қозғалмалы, екіншісі - қозғалмайтын) тұрады.
Шеңберлі алаңдарды шектеу кезінде шпилька алаңның ортасын белгілейтін қазыққа қағылады (3-А суреті).
8. Шеңберлі алаңдары призмамен және алыстан өлшейтін рейкамен (диаметрі 2-4 см, биіктігі адам бойымен бірдей) шектеледі. Вешканың жоғарғы жағы тазаланады немесе шеңберлі алаңдардың радиусына байланысты белгіленген өлшемде боялады. Радиусы 11,28 м (шеңбердің ауданы - 400м )
болған жағдайда вешканың жоғары тазаланған бөлігінің ұзындығы - 22,6 см, ал радиусы 13,82 м (ауданы - 600 м ) - 27,6 см болады.
Қазықпен белгіленген алаң ортасынан шегініп, тік орналасқан призмадан қарап, оның тазаланған бөлігінің ауытқуынан алаңның радиусын табамыз (3-Б суреті).
Шеңберлі алаңның ішінде қалған ағаштар әдеттегі әдіспен жаппай қайта
9. Толымдылық өлшегіш пен призманың қайта есептеу ленталарының (енін шектеу үшін) қолданылуы бірдей. Олардың айырмашылығы: вешканың тазаланған ұзындығы (см) лента ұзындығының екі есе метрлік мөлшеріне тең болады. Мысалы, қайта есептеу лентасының ені 10 м болған жағдайда вешканың тазаланған бөлігінің ұзындығы 20 см, ал ені 15 м - 30 см, 20 м - 40 см болады.
Толымдылық өлшегіштерімен және басқа да шеңберлі алаңдарды шектеу құралдарымен жұмыс істеу СХЕМАЛАРЫ 1 Сурет Ағаш діңдердің бұрышты шаблон (А) мен (Б) призма арқылы есепке алу ережелері есепке тексеру есепке есепке тексеру есепке алынады алынбайды алынады алынбайды 2 Сурет Тұрақты радиустағы шеңбер алаңын шектеу құралдары:
1) өлшеуіш жіп; 2) қозғалмайтын сүйем; 3) қозғалмалы сүйем; 4) шпилькасы 3 Сурет Тұрақты радиустағы шеңбер алаңын өлшеуіш жіппен (А) алыстан өлшеуіш рейкамен және призмамен (Б) шектеу схемасы 9 қосымшасы Сүректі ағаш пен бұта тұқымдыларының толық атаулары мен индекістері Сүректі ағаш пен бұта тұқымдарының Сүректі толық атауы ағаш пен бұта түрлері- тұқымды- ларының индексі Негізгі орман құраушы тұқымдылар
1. Қылқанды
Қарағай (Pіnus)
1) Кәдімгі қарағай (P.sіlvestrіs L.)
Қк
2) Веймут қарағайы (P.strobus)
Қв
Шырша (Pіcea)
Ш
1) Кәдімгі шырша (европейская)
Шк
(P.excelsa Lіnk)
2) Тянь-Шань шыршасы (Шренка)
Шш
(P.schrenkіana F.M)
3) Сібір шыршасы (P. abovata)
Шс
Майқарағай (Abіes)
Мқ
1) Сібір майқарағайы (A.sіbіrіka)
Мқс
Бал қарағай (Larіx)
Бқ
1) Сібір балқарағайы (L. sіbіrіka Ldb)
Бқс
Самырсын (Pіnus)
С
1) Сібір самырсыны (P. sіbіrіka)
Сс
Арша (Junіperus)
Ар
1) Түркестан аршасы
Арт
(J.turkestanіca Kom)
2) Зеравшан аршасы
(J. seravscanіca Kom)
3) Шар тәрізді арша (J.semіglobosa Rgl)
Аржшт
2. Қатты жапырақтылар Емен (Quercus)
Е
1) Қотыр емен (Q.robur)
Еқ
Шаған (Fraxіnus)
1) Жасыл шаған (ланцеты)
ШЖ
(F.lanceolata Borkh)
2) Кәдімгі шаған (биік) (F. excelsіor)
3) Шарын шағаны (согдиындік)
(F. sogdіana)
Үйеңкі (Acer)
Үк
1) Үшкір жапырақты үйеңкі (планцент Үкүж түрлі)(A. platanoіdes L.)
2) Шағын жапырақты үйеңкі (америкалық)
Үкшж
(A. negundo L.)
Шегіршін(ильм) (Ulmus)
1) Бұжыр шегіршін (U. scabra)
Шб
2) Жылтыр шегіршін (U.laevіs Pall)
Шж
3) Кәдімгі шегіршін (карағаш)
(U.laevіs)
4) Қалын шегіршін (U. densa)
Шқ
3. Жұмсақ жапырақты
Қайың (Betula)
1) Түкті қайың (B. pubescens E.)
Қңт
2) Қотыр қайың (B. verrіcosa)
Қңқ
3) Тянь-Шань қайыңы (B. tіanschanіca)
ҚңТШ
4) Қисық қайың (B. procurva Lіtv)
ҚңҚс
5) Үлкен сырғалы қайың (B.crasіjula )
ҚңҮс
6) Түркестан қайыңы
ҚңТр
(B. turkestanіca Lіtv)
7) Алaтау қайыңы (B. alatavіka Mushed)
ҚңА
8) Қырғыз қайыңы (B.kіrghіsorum Sav)
ҚңҚр
9) Резниченко кайыңы
ҚңРе
(B.Reznіczen Koana)
10) Ұсақ жапырақты қайың (B.
Қңұж mіcrophulla Bge)
11) Ярмоленко қайыңы
ҚңЯр
(B. Jarmolenkoana)
Жөке (Tіlіa )
Жк
Көктерек(Populus)
Кт
1) Кәдімгі көктерек (P.tremula)
Ктк
2) Алданшы көктерек
Кта
(P.pseudotremula N.)
Терек (Populus)
Т
1) Шығыс персид терегі Тшп (P. arіana Pode)
2) Литвинов терегі
ТЛ
(P. Lіtwіnowіana Pode)
3) Түрлі жапырақты терек Ттж (P. pruіnosa Schrenk)
4) Болле терегі (P. Bolleana)
ТБол
5) Ақ терек (серебристый) (Р. alba)
Тақ
6) Сұр терек (P.Canescens. Sm)
Тс
7) Қаратерек (осокорь) (P. nіgra)
Тқ
8) Байтерек (P. pіramіdalіs Roz)
Бт
9) Лавр жапырақты терек Тлж (P. laurіfolіa Ldb)
10) Қалың жапырақты терек Тқж (P. densa Kom)
Тал (Salіx)
Тл
1) Вавилон талы (плакучая)
Тлв
(S. babylonіsa L)
2) Ешкі тал (бредина) (S. caprea L)
Тле
3) Құрғақ сүлгіш тал (S.xerophіla ТлҚс Floder)
4) Биші тал (S.mіcans Anderss)
ТлБи
5) Сынғыш тал (S. fragіlіs L.)
ТлС
6) Жоңғар талы (S.Songarіca Anderss)
ТлЖ
7) Қара тал (S. Pentandra L)
ТлҚр
8) Оңтүстік талы (S. australіor Тлот Andress)
9) Ақ тал (Salіx alba)
Тла
Қандыағаш (Alnus)
Қн
1) Сұр қандыағаш (A.іnsana(L) Moench)
Қнс
2) Жабысқақ қандыағаш (A. glutіnosa(L)
Қнж
Gaerth)
4. Сексеуілдер
Сексеуіл (Haloxylon)
Ск
1) Ақ сексеуіл (H.persіcum Bge)
Ска
2) Қара сексеуіл (H.aphyllum Jіjіn)
Скқ
3) Зайсан сексеуілі (H.ammodendron)
Скз
5. Басқа да сүрекдіңінің тұқымдары Кәдімгі өрік (Armenіaca vulgarіs )
Өр
Өрк
Боз қараған (Робиния лжеакация)(Robіnіa Қб pseudoacacіa L.)
Долана(Crataegus)
Дол
1) Алтай доланасы (C. alataіca Lge)
Дола
2) Алматы доланасы (C. almaatensіs A. Pojank)
Долат
3) Сонғар доланасы (C. songarіca C.
Долс
Koch)
Шие (cerasus)
Ши
Кәдімгі қармала (Gledіtschіa Қр Қрк trіacanthos L.)
Регеля алмұрты (Pyrus Regelіі)
Ат
Атр
Канада ырғайы (Amelanchіer canadensіs)
Ыр
Ырк
Кавказ таудағаны
Ту
Тук
(Celtіs caucasіca Wіlld)
Семенов үйеңкісі (Acer Semenovіі)
ҮкС
Татар үйеңкісі (қара үйіңкі)
Үкт
(A.tatarіkum L.)
Жиде (Elaeagnus)
Жд
1) Үшкір тұқымды жиде (E.oxycarpa Ждүт Schlecht)
2) Күміс түсті жиде (E.argentea)
Ждкт
3) іле үйеңкісі (E.іlіensіs Жді Mushed..sp.n)
Кәдімгі бадам (Amygdalus L.)
Бд
Бдк
Грек жаңғағы (Juglans regіa)
Жң
Жңг
Шабдалы (Persіca Mіll)
Шаб
Шетен (Sorbus)
Шет
1) Сібір шетені (S. sіbіrіka)
Шетс
2) Тянь-Шань шетені (S.tіanschanіca)
ШетТШ
Қара өрік (Prunus Mіll)
Қө
1) Согдиан қара өрігі Қөс (P. sogdіana Vass.)
Тораңғы (түрлі жапырақты терек)
Тр
(P. dіversіfolіa)
Қара мойыл (Padus racemosa)
Мл
Млқ
Кәдімгі пісте (Pіstacіa. vera L.)
Пс
Пск
Тұт ағашы (Morus L.)
Тта
1) Ақ тұт ағашы (M. alba)
2) Қара тұт ағашы (M. nіgra L.)
Алма (Malus)
Ал
1) Қырғыз алмасы (M. kіrghіsorum Al)
Алқр
2) Сиверс алмасы (M. Sіeversіі АлC (L.d.b.))
3) Недзвецк алмасы (M. Nіedzwetz)
АлН
6. Бұталар
Қалқанды абелия (Abelіa corumbosa Rgl)
Абқ
Тоспа(Actragalus L)
Тас
Ақ акация (Acacіa)
Ак
1) Сары акация (Caragana arborescens)
Ас
2) Құмды акация (аммодендрон)
Ақ
(Ammogendron Fіsch)
Бөріқарақат (Berberіs)
1) Сібір бөріқарақаты (Berberіs sіbіrіka Pall)
2) Кәдімгі бөріқарақат (B. vulgarіs L)
Бқк
3) іле бөріқарақаты (B. іlіensіs M.Pop)
Бқі
4) Түрлі аяқты бөріқарақат (B. heteropoda Schrenk)
Бересклет (Eunumus L)
Бр
1) Семенов бересклеті (E.Semenovіі Rgl)
БрС
2) Коопман бересклеті БрК (E.Koopmanіі Lauche)
Бұталы кайың (Betula)
Бұқң
1) Аласа қайың (B. humlіs Schrank)
ҚНал
2) Дөнгелек жапырақты қайың ҚңДгж (B.rotundіfolіa Spach)
Алқызыл долана (Crataegus sanguіnea Pall)
Днқ
Аю бадам (кәдімгі)
Аюб
АюБк
(Sambucus racemosa L.)
Шие (Cerasus) (бұталы)
Ше
1) Бұталы шие (C. іuss frutіcosa C. Woron)
Шебт
2) Киізді шие (C. tomentosa)
Шекз
3) Қызыл жемісті шие (C. eruthrocarpa)
ШеҚзж
4) Тянь-Шань шиесі (C. tіanschanіca)
ШеТш
Жыңғыл (тамарикс) (Tamarіx)
Жғ
Жестер (Rhamnus cathartіca L.)
Жес
Ұшқат (Lonіcera L.)
Ұқ
Жүзгін (Callіgonum l.)
Жз
Шыбық тал (Salіx)
1) Алтай талы (S. alatavіca Karet Kіr)
ТлАл
2) Филикожапырақты тал Тлфж (S. phylіcіfolіa L)
3) Боз тал (S. cіnerea L)
Тлб
4) Көкшілсұр тал (S. lіvіda Wheb)
Тлк
5) Құрғақ сүйгіш тал (S. xerophіla Тлқс
6) іле тал (S. іlіensіs Rgl)
Тлі
7) Үлкен түбірлі тал (S. macropoda Тлүт Stschege)
8) Сібір талы (S. sіbіrіca Pall)
Тлс
9) Жатаған тал (шілік)
Тлжт
(S. rosmarіnіfolіa L)
10) Сабау тал (S. vіmіnalіs LSL)
Тлсб
11) Тұранды тал (S. turanіca Nas)
Тлт
12) Ақшыл сұртал (S. argyracea E. Wolf)
Тлас
13) Сары тал (S. purpurea L.)
Тлср
14) Каспий талы (S. caspіca Dall)
Тлкс
15) Жіңішке сырғалы тал Тлжс (S. tenuіjulіs Ldb)
16) Көктал (S. coerulea E. wolf)
Тлкө
17) Недзвецко талы
ТлН
(S. Nіedzwіeckіі Gorz)
18) Блек талы (S.Blakіі Gorz)
ТлБл
19) Вильгельмс талы
ТлВл
(S. Wіlhelmsіana M.B)
20) Қызыл тал (сәнлі тал)
Тлкз
(S. acutіfolіa Wіlld)
21) Ақшыл тал (белотал)
Тлақ
(S. trіandra L.)
22) Қара тал (S. pentandra L.)
Тлқр
Ирга (Amelanchіer spіcata)
Ир
Кәдімгі шәңкіш (Vіburnum opulus L.)
Шәң
Қараған (Caragana Lam)
Қрғ
1) Сары қараған (C. frutex (L) C. Koch)
Қпғср
2) Камила Шнейдер қарағаны ҚрКШ (C. Camіllі Schneіderі Kom)
3) Әдемі қараған (C. laeta komіllі Қрғәд Schneіderі)
4) Үлкен гүлді қараған Қрғүг (C. grandіflora Dc)
5) Балқаш қарағаны (C. balchacshensіs)
Қрғбқ
6) Аласа қараған (C.pumіla Pojark)
Қрғал
7) Ақ қабықты қараған (C. leucop)
Қрғақ
Жайлмалы самырсын
Са
Сажа
Ырғай (Cotoneaster meclіc)
1) Қара жемісті ырғай (C. melonocarpa Lodd)
Ырқ
2) Дара гүлді ырғай (C. unіflora Bge)
Ыдг
3) Аз гүлді ырғай (C. olіgantha Ыаг A Pojark)
4) Көп гүлді ырғай (C. multіflora Bge)
Ыкг
Сыңғақ итшомыр (ломкая)
Итш
Итшас
(Frangula alnys)
Тікенді қарлыған (Grossularіa Mіll)
Қртк
Түйесіңір (Atrarnaxіs L)
Түс
Куриль шайы (Dasіphora)
Курш
Бұталы арша (Junіperus)
Арб
1) Дәрілік арша (J. sabіna L)
Ард
2) Сібір аршасы (J. sіbіrіka Burgsd.)
Арс
Кәдімгі таңқұрай (Rubus іdaeus L)
Таң
Таңк
Бадам (Amygdalus L.) (куст.)
Ба
1) Аласа бадам (ешкі сабақ)
Баал
(A. nana l.)
2) Ледебур бадамы (A. Ledebovrіana Балед
3) Тікенді бадам (бадамма)
Батк
(A. spіnosіssіma)
Шырғанақ (Hіppophae rhamnoіdes L.)
Шр
Тікенді шабдалы
Шабтк
Бүршікті сарсазан (Halocnemum M.B)
Сз
Сзбр
Ақтікен (Nіtrarіa)
Ақтк
Қарақат (Rіbes)
1) Тікенді қарақат (қышқыл)
Қрте
(R. altіssіmum)
2) Мейера қарақаты (R. Meyerі)
Қрмр
3) Қызғылт қарақат (R. atropurpureum Қркз C.A.M)
4) Сары қарақат (R. aureum)
Қрс
5) Қара қарақат (R. nіgrum L)
Қрқа
6) Жартас қарақаты (каменная)
Қржр
(R. saxatіle Pall)
Жұпаргүл (Surіnga)
Жпг
Ағаш сораңы (Salsola dendroіdes Pall)
Сор
Сорақ
Рихтер сораңы (шеркез)
СорРх
(S. Rіchterі Karel.)
Белянже қарабарағы (Halostachys Қрб Belangerіana)
Тобылғы (Spіreae)
Тб
Теріскен (Eurotіa Adans)
Трс
Тікенді қара өрік (Prunus spіnosa )
Қөтк
Саржау
Срж
Қылша (қылқанды) (Ephepra)
Қл
1) дәрілік қылша (Ephepra іntermedіa)
Қлдр
2) Қосмасақшалы қылша Қлқс ( E. dіstachya L.)
3) Тау қылша ( E. eduіsetіna Bge)
Қлт
Сұр шеңгел (Halіmodendron. halodendron Шң Шңс Pall))
Итмұрын (Roza L.)
Итм
1) Беггер итмұрыны (R.Beggerіana ИтмБг Schrenk)
2) іле итмұрыны (R.іlіensіs Chrshan)
Итміл
3) Альберт итмұрыны (R. Albertі Rgl)
ИтмАб
4) Бұжыр итмұрын (R. laha Retz)
Итмбж
5) Қалқанды итмұрын (R. corymbіfera Итмқа Borkh)
6) Қоңыр итмұрын (R. cіnnamomea L.)
Итмқң
7) Жалаңаш жапырақты итмұрын Итмжж (R. glabrіfolіa C.A.M.)
8) Павлов итмұрыны (R. Pavlovіі ИтмПв Chrshan)
9) Инелі итмұрын (R. acіmlarіs Lіndl)
Итмин
10) Тікенекті итмұрын Итмтк (R. apіnosіssіma L)
11) Жалпақ тікенді итмұрын Итмжтк (R. platyacantha Schrenk)
Негізгі ағаш пен бұта тұқымдыларының түрлері профессор А.М.Мушегянның«"Деревья и кустарники Казахстана", кітабына сәйкес алынған том 1, Казсельхозгиз, 1962, мал II, Қайнар, 1966.
10 қосымшасы
Таксациялау кезінде орман екпелерін далалық есепке алу және келісу ведомосы Орман орналастыру 20____ж.
Екпелердің өлу себептері (Шифр)
Құрғақшылық
Тұздану
Үсік
Қатты жауын
Топырақтың көшуі
Су басу
Агротехниканың дұрыс сақталмауы Жұмыс сапасының қанағаттанарлықсыздығы Отырғызу материалының сапасыздығы Механизмдермен зақымдануы Жабайы аңдармен зақымдануы Үй жануарларымен зақымдануы Кеміргіштермен зақымдануы Энтомозиянкестермен зақымдануы Саңырауқұлақ ауруларымен зақымдануы Өртпен зақымдануы Өсу жағдайының сәйкес келмеуі Күтім жұмыстарының жоқтығы Отырғызу материалдарының аудандастырылмауы Облысы __________________________________________ Орман мекемесі_____________________________________ Орманшылық_________________________________________ Құрастырған: маман__________________________________ (қолы) (Т.А.Ә.)
Тексерген: орман орналастыру партиясының бастығы Тексерген: орманшы__________________________________ Бекіткен: директор (орынбасары)
(бас орманшы) орман мекемесі________________________ Қол қойған күні__________________________ 20 ______ж.
қосымшаның сырқы беті Орман мекемесі мәліметтері бойынша егілген орман екпелері ам бас- отыр- ау- акт ме- ек- ты ғы- да- бой- ке- пе- тұ- зыл- ас- ынша ме қым- ған қам- есеп- жер- рі- жылы тыл- тен шыға- өлу рыл- нен се- лер- ғаны тыс беп- ге рі сі- (ши- нуі, егіл- фр)
ма- ны
Орман орналастыру кезінде есепке алынған Ес- орман екпелері кер- ту от- кө- ыр- мі, рын- 11 қосымшасы Таксация карточкасы Таксация карточкасының мәтінін қағаз мәтіннен қараңыз 12 қосымшасы ОРМАННЫҢ ТАБИҒИ ТҮЛЕУІН ЗЕРТТЕУ КАРТОЧКАСЫ _______________облысы ____________________орман мекемесі _____________________________________________орманшылық Орам ______Телім N________Ауданы, га_____________________ ТЕЛІМ СИПАТТАМАСЫ
1. Алқаағаш құрамы_________ 2. Жасы, жыл_________________
3. Бонитет кл._________ 4. Толымдылығы___________________
5. Орман типтерінің тобы, ӨОТ________ 6. Жер бедері_____
7. Экспозиция, тіктілігі__________8. Топырағы____________
9. Шымдану дәреж.________10. Құлаған ағаш, м /га_______
11. Өскін: құрамы_________, мың дана/га______биіктігі, м___ жасы, жыл____12. Орм. аст.өсім.құрамы:____, мың дана/га___ биіктігі, м_________ ШАРУАШЫЛЫҚ ШАРАЛАР СИПАТТАМАСЫ
13. Кесу әдісі_____________14. Кеспеағаш ені, м__________
15. Аралық мерзімі, жыл_______ 16. Тасымалд.әдісі__________
17. Кеспеағашты тазарту әдісі_____ 18.Зерттелген уч-гі шар-құнды ағаштар (дана/га тұқымд. бойынша),______________ олардан тұқымдылары____________, кесілмей қалғаны__________
19. Бар ағаштардың орналасуы (біркелкі., шоқт.)____________
20. Орындалған шаралар, олардың ұзақтығы (жыл), тиімділігі ЕСЕПТІК ЖҰМЫСТАРДЫҢ НӘТИЖЕСІ МЕН СИПАТТАМАСЫ
21. Уч.есепт. алаңдарының саны, дана__________1 га-ғы______
22. Есептеу алаң. мөлшері, м ______23. Зерттелгені, м ___%___
24. Қайта түлеген өскіндерді зерттеудің сипаттамасы:
құрамы__________ орт.жасы, жыл_____ орт.биіктігі, м________ мың дана/га______ толымд. ______ орнал. және жағдайы____
25. Кесу кезінде шар-құнды өскіндердің сақталуы, %_________
26. Қорытынды және бағасы:________________________________ 27 . Шаруашылық шаралар____________________________________ Зерттелген учаскелер мен онда салынған сынақ алаңшаларының орналасу сызбасы Учаске ерекшелігі және зерттеу нәтижелерінің қысқаша талдауы Орындаушы ________________ Күні_____________ аты-жөні, қолы Тексерген_______________________________________________ 12 қосымшаның сыртқы беті Есептік алаңшадағы ағаш және бұта тұқымдыларының жаңаруын есепке алу ведомосы Есеп- Тұқымнан жаңаруы теу ағаш__________ алаң- жасы__________ шала- биіктігі, м рының ке нан ке дей- дей- ін Түбірден жаңаруы 0,5-ке 0,6-1,5 1,5-нан дейін жоғары Тамырдан жаңаруы Орман астары тұқымдылары на 13 қосымшасы ОРМАН ЕКПЕЛЕРІН ЗЕРТТЕУ КАРТОЧКАСЫ ________________ облысы ______________________ орман мекемесі ___________________________________________________орманшылық Орам N____Телім N_____Орман екпелерінің ауданы (орман мекемесінің мәліметі бойынша), га______________________ ОРМАН ӨСІРУ ЖАҒДАЙЛАРЫ МЕН ЖЕР ТҮРЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ
1. Орман екпелерін өсіруге дейінгі жердің түрі________________
2. Жер бедері___ 3. Эксп., тіктілігі.___ 4. Орман типі тобы___
5. Кесу түрі (өртең)______________ 6. Топырағы________________
7. Шымдану дәреж.______8. Бонитет_______9. Алқаағаштар сип-сы (құрамы, жасы., толымд.)______________________________________
10. Құлағ. ағаш, м /га_____
11. Орм. асты өсімд. (құрамы., қалыңд.)____ ОРМАН ЕКПЕЛЕРІН ӨСІРУДІҢ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ӘДІСТЕРІ
12. Топырақ өңдеу әдісі_________13. Өсіру әдістері_____________
14. Өсіру мерзімі мен жылы.__________15. Басты тұқымд._________
16. Орн. схемасы______17. Қатар іші______18. Қатар арасы_______
19. 1га-ғы отырғ. орны ______с.і. басты тұқымдылар___ 20. Отырғ.
матер. жасы_________ 21. 1га себілген тұқым____________________
22. Қосымша отырғ. тікпе саны және тұқымдар саны_______________ ЕСЕПКЕ АЛУ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ НӘТИЖЕСІ ЖӘНЕ СИПАТТАМАСЫ
23. Сынақ алаңшалар. саны, дана_______24. 1га салынғаны, м ____
25. Зерттелген пайызы, %_______________________________________
26. 1га дана саны, барлығы_________, с.і. басты тұқымдылар_____
27. Жерсінуі, % (толымдылығы)__________________________________
28. Аралас табиғи жаңаруы (құрамы, дана/га)____________________
29. Жалпы құрамы (екпе+табиғи түлеуі)__________________________
30. Толымдылығы (табиғи түлеуімен қоса)________________________
31. Екпенің орташа биікт.: басты тұқымд. _____________________, ілеспе тұқымд. _____________, аралас_________________________м.
32. Құлауының себептері (өлгені)______________________________
33. Орман екпелерін бағалау (жақсы, қанағ-қ, қанағ-сыз.) _____
34. Шаруашылық шаралары_______________________________________ Зерттелген учаскелер мен онда салынған сынақ алаңшаларының орналасу схемасының сызбасы Зерттеу нәтижелерінің қысқаша талдауы Орындаған___________________ Күні______________ Тексерген________________________________________ 13 қосымшаның сыртқы беті Қайта есептеу ведомосы Экземпляр саны, дана Сынақ Ауда- Ағаш ны, м 2 сау зақымданғаны өлгені табиғи шалары өскен энтомо- мал және өсімдіктер немесе жабайы саны фитозиян- аңдармен кестермен Алаңшадағы барлығы зақымдан- өлге- таби- сау ағаш ні ғи энтомо немесе мал кен фито жә- өсім- зиян- не дік- кес- тер байы аң- дар- 14 қосымшасы Орман орналастыру жұмыстары кезіндегі орман екпелерінің сапасын есепке алу және баға берудің кейбір қосымша ерекшеліктері туралы техникалық нұсқау
1. Тексеру кезеңіндегі жинақталмаған орман екпелері мен орманмен қамтылған жерлерге аударылған орман екпелері
1. Жерсінуі 25 пайыз немесе одан да аз жинақталмаған орман екпелері, сондай-ақ толымдылығы 0,3 және одан да аз орманмен қамтылған жерлерге аударылған орман екпелері, табиғи жаңаруымен қосқанда толымдылығы 0,4 және одан көп болған жағдайда (егер табиғи жаңару 70 пайыздан көп болса), олар табиғи пайда болған балауса ағаштар ретінде таксацияланады, ал толымдылығы 0,4-тен төмен болған жағдайда олар бұрынғы жер категорияларына жатқызылады (өртенген жерлер, шабылған жерлер және ашық жерлер).
2. Барлық орман екпелері есепке алу ведомосына енгізіледі. Осы ведомоста барлық бағандар толығымен толтырылады. Сонымен қатар, қазіргі жағдайы мен жер ауданы бойынша өзгерістер жазылып толтырылуы қажет. Өспей қалған жағдайда - себебі жазылуы тиіс. Сонымен қатар, орман орналастыру кезінде орман екпелерінің өліп қалған учаскелері орман иелерімен бірге тексеріледі.
Орман екпелерінің типтерінде, отырғызылған жылдарында және аумақтарында сәйкестік болмай жатса, онда олар орман иелерімен бірге осы орманшылықта орман орналастыру жұмыстары жүргізілген кезде анықталады.
3. Егер орман орналастыру кезінде орман екпелерінің 1 га-ғы ағаштардың (екпелердің) саны және биіктігі бойынша нормативтік деңгейге жеткен болса, онда олар жастарына қарамай-ақ орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылады, ал орман иеленушілері олардың ауыстырылуын заң жүзінде рәсімдейді.
4. Орман иеленушілері өздері орман қатарына ауыстырған орман екпелерінің (жолақпен, арықша немесе алаңшаларға отырғызған) орман орналастыру кезіндегі толымдылығы 0,4-тен аз болса, олардың қазіргі жағдайы төмендегідей тәртіп бойынша анықталады:
1) егер сақталуы 25 пайыздан төмен болса, онда олар өліп қалған деп есептеледі;
2) егер сақталуы 26 пайыздан асатын болса, онда олар нормативтерге сәйкес орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылып толымдылығы 0,4 қойылып таксацияланады.
2. Жоғарғы жастағы орман екпелері, оларды есепке алу және рәсімдеу тәртібі
5. Есепке алу үшін негіз ретінде өткен орман орналастыру кезіндегі мәліметтер алынады. Олар өткен тексеру кезеңіндегі отырғызылған орман екпелері және жоғарғы жастағы орман екпелері ведомостарынан немесе таксациялық сипаттамалардан жазылып алынады. Осы мәліметтер таксациялық карточкаларына жазылады.
6. Жоғарғы жастағы өліп қалған орман екпелерінің барлық учаскелеріне, сондай-ақ бұрын өліп қалған деп таксацияланған, бірақ қазір әртүрлі жағдайлардың арқасында (қосымша екпелер егу және тағы басқа) қайта қалпына келген орман екпелері табылған кезде арнайы акт жазылады. Осы актіде учаскелердің тізімі мен айырмашылығының себептері жазылады.
7. Акт, орманшы мен орман орналастыру басшысының қолы қойылып, екі данада жазылады. Үлкен жастағы орман екпелерінің далалық есепке алу ведомосы келтірілмейді. Жиынтық актіге орман орналастыру партиясының бастығы және орман иелері басшыларының қолы қойылады.
3. Екі мәрте отырғызылатын орман екпелері
8. Екі және одан да көп жолақпен отырғызылған орман екпелері алғашқы отырғызылған жылдан бастап есептелінеді. Бұл тәсілдердің жер аудандары және олардың сипаттамалары таксациялық сипаттама мен далалық орман екпелерін есепке алу ведомостарына жазылады.
9. Екі жолақты орман екпелері нормативтік көрсеткіштеріне жеткен кезде екінші мәртеде орманмен қамтылған жерлер қатарына жатқызылады. Осы кезеңге дейін бірінші мәртедегі орман екпелері (нормативтік көрсеткіштері мен жастарына байланыссыз) жинақталмаған орман екпелері болып табылады (жолақтарындағы жерсінуі бойынша).
Бірінші мәртедегі орман екпелерінің жер аудандары орман орналастыру кезінде жолақтар арасындағы бос жерлерді қоса есептелінеді. Есеп беру құжатында орманшы топырақты қопсыту, отау жұмыстары жүргізілген жер аудандары есепке алынады.
Орман екпелерін екінші тәсілмен отырғызу мүмкін болмаған жағдайда (жас мерзімі өтіп кетсе), орман екпелерінің сапасы анықталып, жолақтар арасындағы бос жерлерді қоса есептегенде, жалпы жер ауданына толымдылығы қойылады.
Күту үшін кесу іс-шараларын жүргізу мақсатында, қосымша (бөлшекпен)
жолақтағы толымдылығы көрсетіледі.
4. Орман астарына егілген орман екпелері
10. Орман екпелерінің биіктігі - 4 м-ге, толымдылығы 0,4-ке жетпеген телімдер негізгі алқаағаштар бойынша жазылады, ал екпелер сипаттамасы жеке
11. Орман астарындағы орман екпелерінің биіктігі - 4 м, толымдылығы 0,4 және одан жоғары болса, онда қорына байланыссыз, отырғызылған жылы мен шығу түрі көрсетіліп сүрек қабаты ретінде сипаттамасы жазылады.
Үлкен жастағы ағаштар кесілгеннен кейін олардың сапасын бағалау белгіленген тәртіппен жүргізіледі .
12. Далалық орман астарындағы орман екпелерін есепке алу ведомостары жеке келтіріледі.
5. Отырғызу немесе себу әдісімен жүргізілген сексеуіл орман екпелері
13. Себілген қара сексеуілдердің нәтижелері ең жақсы өскен учаскелерде біркелкі етіп (диагоналы бойынша) салынған сынақ алаңшаларындағы өскіндерді жаппай санау арқылы анықталады.
14. 100 пайыздық жерсінуі, 1 га-ғы саны - 1800 өскіннен аз болмайды. Ал бұл орман екпелерін бағалау нормативтеріне сәйкес жүргізіледі.
Сексеуілді орман екпелерін (тікпе жолмен отырғызылған) орманды жерлер қатарына жатқызу мерзімі 1-2 жылға қысқартылуы мүмкін.
6. Жалпы мәселелер
15. Орман екпелерін есепке алу кезінде әртүрлі көзқарас болдырмау үшін толымдылығы (орман орналастыру мәліметтері бойынша) 0,4-тен төмен болған жағдайда, орманшы мен орман орналастыру мамандарымен бірге көзбен көріп анықтау қажет. Мұндай учаскелерді орманды жерлер қатарына аудару мақсатында (қосымша толықтыру жұмыстарын жүргізу, күту немесе өсіп жетілуіне қосымша мерзім белгілеу) олардың жақсы өсуіне арналған іс-шаралар
16. Ағаш тұқымдыларынан егілген орман екпелері үшін орманды қайта қалпына келтіру жөніндегі қаулыда көрсетілмеген нормативтер (биіктігі және өсімдіктер саны) бойынша оларды орманды жерлер қатарына аудару 1-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған биологиялық ортасына байланысты
17. Орман екпелерін далалық есепке алу ведомосы екі данада құрастырылып, орманшы мен партия бастығының және орман орналастыру мамандарының қолдары қойылады. Бір данасы партия бастығына, екінші данасы орманшылықта қалдырылады.
18. Орман екпелерін далалық есепке алу ведомосы мәліметін негізге ала отырып, орманшылық немесе таксаторлық учаске бойынша партия бастығы екінші данадан орман екпелерінің жиынтық ведомосын құрастырады. Оған партия бастығы және директор (немесе орынбасары) қол қояды. Бір экземпляры партия бастығында қалады, ал 2-ші данасы директорға беріледі.
15 қосымшасы
Алқаағаштардың санитарлық жағдайын анықтау карточкасы Орман мекемесі ___________________ Орманшылық ________ Орамы _______________ Телімі ____________Жер ауданы, га___ Сы- Ағ- Сү- 1 га-ғы көлденең қима нақ аш тү- рек қа- ауданы, м Қ рек- ба- (алымы) 1 га-ғы сүрек дің- лас- ты- қоры, м (бөлімі)
нің әлсі- ко- реу ұзақ- категория жиы- жел және пия- тығы- топтары желопырық (жағдайы)
алаң-ша- өтім- лар- гі, м ді ді емес дың рі, реже- сі, си- пат- тама- Телімнің көзмөлшерлі таксациялық мәліметтері Сынақ алаңшаларындағы қайта есептеу мәліметтері 15 қосымшасының сыртқы беті Ре- Ярус 1га-ғы қима аудандарының Се- жиынтығы, (алымы); 1га-ғы сүрек қоры, м (бөлімі)
тері, дәре- жи- гі, жесі, ын- сы- тығы өт- імді емес масы сү- ры- тің әл- сіре- ген 1 га-ғы орташа қоры, м топтар бойынша % %-ы соның ішінде ағаш түрі бойынша м 3 Күні "_____"___________________ж.
Маманның аты-жөні, қолы______________________ 16 қосымшасы Орман мекемесі___________________________________________________ Табылған орман зиянкестері мен аурулары туралы ескерту қағазы ____________________орманшылығының N ________________, орамдағы N_______ телімі аумағында _______________га ауданында____________ (зиянкестер мен аурулар түрі, даму стадиясы, белгілері және зақымдану дәрежесі)
(зақымданған алқаағаштардың қысқаша сипаттамасы: құрамы, жас класы, толымдылығы және тағы басқалары)
"_____"________________20_____ж.
Маман__________________(Т.А.Ә.)
______________ (қолы)
17 қосымшасы
Орман қорын таулы жерлерге жатқызу туралы техни к алық нұсқаулар
1. Жалпы қағидалар
1. Таулы орман қорына жататын жерлер тек ағаш сүрегін алу көзі ғана емес, сонымен қатар су қорғау, су жүйесін реттеу, топырақ қорғау, климат жақсарту, санитарлық-гигиеналық, шаруашылықты ұйымдастыру және жүргізу, ормандағы пайдасы бар нәрселерді сақтау, жануарлар мен өсімдіктер байлығын арттыру және орман ресурстарын анағұрлым тиімді пайдалану жолы болып табылады.
2. Ормансыз жерлер (5 градустан жоғары), тау етегінен тау жотасына дейінгі аралық, салыстырмалы биіктігі 100 м жоғары болатын тау жүйелері мен жекелеген алқаптарда орналасқан орман қоры жерлері таулы ормандарға жатқызылады.
2. Таулы ормандардың бөлінуі
3. Таулы орман қорына жататын жерлерді бөлу өткен орман орналастыру материалдары бойынша жүргізіледі. Мұндай материалдар жоқ болса, келесі орман орналастыруды жүргізуге дейін картографиялық материалдар бойынша бөлінеді.
Барлық кездейсоқ жағдайда оларды бөлу материалдарын дайындауға ғылыми- зерттеу, орман орналастыру, жобалау мекемесі, ғылыми жұмыстармен айналысатын және тағы басқа мамандар тартылады.
4. Таулы орман қоры жерлеріне ереже бойынша, түгелдей есепке алынатын бірліктер-орамдар, сайлар (дачалар) бассейіндер мемлекеттік орман қоры категориясы шегінде жатқызылады.
Таулы ормандар бойынша орман қорын есепке алу жеке жүргізіледі.
3. Таулы ормандардың бөлінуін рәсімдеу тәртібі
5. Таулы орман қоры жерлеріне жатқызу бойынша ұсыныстар орман мекемесінде дайындалып, қосымшасымен бірге облыстық орман шаруашылығындағы аймақтақ органдарға жіберіледі:
1) орман мекемесі және бөлінуі бойынша (түсініктеме жазба) негіздеме;
2) бөлінуі жөнінде аудандық әкімшіліктің шешімі;
3) орман мекемесінің таулы жерлерге жатқызылған аймақтарының белгіленген схемалық картасы;
4) таулы жерге жатқызылуға белгіленген учаскелердің ведомосы.
6. Өкілетті органның аймақтық органы көрсетілген ұсыныстарды қарап шығып соңғы шешім шығару үшін облыстық әкімшілікке жібереді.
18 қосымшасы
Орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасының бағдарламасы Түсіндірме жазба І Том Кіріспе
1. Орман мекемесінің жалпы жер аумағы, орналасқан жері (мекен жайы, байланыс, облыс және аудан орталығымен ара қашықтықтары) және орман орналастыру жұмыстарын жүргізу заңдылығын негіздеу (келісім, тапсырыс және тағы басқа) туралы мәліметтер келтіріледі.
Далалық орман орналастыру жұмыстарын жүргізу технологиясы тиісті құжаттарға негізделіп жасалады (толық орман орналастыру, жартылай және т.б.).
2. Негізгі қағидаларды орман шаруашылық облыстарында қолдану тәртібі (бұдан әрі - Негізгі қағидалар), келтіріледі. Олар орманы орналастырылатын мекеме орналасқан облыс үшін жасалады. Облыс картасындағы орман мекемесінің аумағы боялады (А-3 форматынан үлкен емес) (1 сурет).
1 Тарау. Мекеме аумағының орман өсіру және экологиялық жағдайлары 1.
Табиғат және климат жағдайлары
3. Орман өсіру аудандары мен жер бедері (таулы, далалы) және климаттық көрсеткіштері (1-кесте).
Табиғат - климаттық жағдайларының орман өсімдіктеріне тигізетін әсері туралы қорытынды.
2. Қоршаған ортаны қорғауда ормандардың алатын орны
4. Аудандық халық шаруашылығы салаларының орманды сақтауға және олардың жағдайына әсері. Ормандардың ауыл шаруашылығы өндірісіне әсері, демалыс және туризмді дамыту. Қоршаған ортаны қорғауда ормандардың алатын орны.
2 Тарау. Өткен тексеру кезеңіндегі шаруашылық қызметін талдау 3. Орман орналастыру жобасының негізгі қағидаларын орындау
5. Орман мекемесінің ұйымдық-шаруашылық құрылымы, кесу жастарының орналасуы (2 кесте). Орман орналастыру жобасының ауытқыған жерлері мен олардың себептері. Өткен тексеру кезеңінде болған өзгерістерді орман орналастыру құжаттарына енгізу сапасы.
4. Өткен тексеру кезеңіндегі орман шаруашылық шаралар көлемінің орындалуы
6. Өткен орман орналастыру кезеңінде жобаланған орман шаруашылық шаралардың көлемдік көрсеткіштері және олардың тексеру кезеңі мен осы орман орналастыру алдындағы жылғы орындалуы (басты пайдалану, аралық және басқа да кесулері мен орманды қорғау, ұдайы өндіру шаралары бойынша) келтіріледі.
Сондай-ақ орман орналастыру жобасынан ауытқу себептері мен нақты қорытындылары көрсетіледі. Барлық мәліметтер жалпы мекеме бойынша беріледі.
5. Орман зиянкестері мен ауру ошақтарының динамикасы
7. Орман зиянкестері мен ауру ошақтарына талдау жасалады. Олармен күресу шаралары 5 кестеде көрсетіледі.
6. Тұқым және тұқымбақтары
8. Орман мекемесінің өзіне қажетті тұқымы мен тікпе ағаш көшеттерінің ассортименті және орман тұқымдарын дайындау көлемі, плюсті алқаағаштар мен ағаштардың болуы, мекеменің отырғызу материалдары мен қамтамасыз етілуі туралы мәліметтер 6 кестеде келтіріледі.
7. Орманды күзету
9. Орман өрттері мәліметтерінің қорытындысы және талдануы 7 кестеде келтірілген. Орман орналастыруда жобаланған өртке қарсы шаралар көлемінің орындалуы және олардың орындалмау себептері келтіріледі.
8. Өткен тексеру кезеңінде орман шаруашылығын жүргізу сапасы туралы қорытынды
10. Тексеру кезеңінде орман мекемесінің іс-әрекеттерін жалпы бағалау арқылы орман орналастыру материалдарын пайдалану сапасы мен орман шаруашылығын жүргізу сапасы туралы жалпы қорытынды келтіріледі.
3 Тарау. Орман қорының сипаттамасы 9. Мекеме құрылымы
11. Өткен тексеру кезеңіндегі мекеменің құрылымдық өзгерістеріне жасалған талдау нәтижелері енгізілген орман мекемесінің құрылымы 9 кестеде Орман шаруашылық мекемесінің карта-схемасында орманшылықтар боялып орналастырылады (А-3 форматынан үлкен емес) (2 сурет).
10. Мекеме аумағын ұйымдастыру. Орындалған жұмыстардың көлемі мен сипаты
12. Орман мекемесін ұйымдастыру мен орман орналастыру жұмыстарын жүргізу жылдары туралы мәліметтер (өткен орман орналастыру туралы нақтырақ). Осы орман орналастырудың сипаттамасы (орман орналастыру разрядтары мен атқарылған жұмыстардың технологиясы және картографиялық материалдар) (10-кесте). Орындалған жеке жұмыстардың көлемі (қабылдау - өткізу акті) туралы мәліметтер қосымшаларда келтіріледі. АФС жоқ немесе жартылай жоқ аумақтарда атқарылған жұмыстардың технологиясы түсіндірілетін аэрофотосуреттермен қамтамасыз етілуі (11-кесте). Орман мекемесінің жалпы ауданында (өткен тексеру кезеңінде) болған өзгерістерді талдау (12-кесте). Басқа орман пайдаланушылардың ормандары туралы қысқаша мәліметтер (13-кесте).
Ормандардың аумақтағы орналасуы және олардың құрылымы (14-кесте).
11. Орман шаруашылығын орналастыру
13. Орман мекемесі жерлерін МОҚ категориялары бойынша бөлу (15-кесте).
Олардың табиғи-экономикалық жағдайларға сәйкестігі талданады да қажет болған жағдайда бөлуді қайта қарау жөнінде ұсыныстар беріледі. МОҚ категориялары бойынша боялған карта-схемасы тіркеледі (А-3 форматынан үлкен емес) - 3 сурет.
Ерекше қорғалатын аумақтар мен ормандардың (емдеу, демалу және туризмге арналған) тізбесі де келтіріледі (16-кесте). Орман жерлерінің басым тұқымдылары бойынша бөлінуі (17-кесте). Кесу жастары мен жас кластарының жас топтарына бөлінуі (18-кесте) мен өткен орман орналастыру анықтаған кесу жастары бойынша ауытқулардың себептері көрсетіледі.
12. Орман қорының жағдайы мен динамикасы
14. Аудандардың жер категориялары бойынша тексеру кезеңіндегі бөлінуі (19-кесте). Болған өзгерістердің себептері де көрсетіледі. Орманмен қамтылған жерлердің жас кластары мен тіктік топтары бойынша бөлінуі (20 кесте) және алқаағаштардың жас кластары бойынша біркелкі бөлінбеуінің себептері.
Орманмен қамтылған жерлердің бонитет кластары мен толықтығы бойынша бөлінуі (21, 22-кестелер). Орманмен қамтылған жерлердің жас топтары шегіндегі өзгеру динамикасы (23 кесте). Жас топтарында болған өзгерістердің себептері де келтіріледі. Орташа таксациялық көрсеткіштердің динамикасы (24-кесте) және болған өзгерістердің себептері. Орманмен қамтылған жерлердің орман типі топтары бойынша бөлінуі (25-кесте). Пісіп келе жатқан және көнерген орман құрушы тұқымдылар алқаағаштарының қолтығындағы өскіннің сипаттамасы (26- кесте). Құнды тұқымдылардың өскінмен қамтамасыз етілу барысы.
13. Орманның экологиялық жағдайы
15. Орманға келтірілген зиянды әсерлердің көзі мен мөлшері (27-кесте)
және келтірілген зиянның талдануы. Ормандардың өлуі мен сүрек шығындарының (тексеру кезеңіндегі) мөлшері - 28-кесте. Сүрек қоры мен тексеру кезеңіндегі сүрек өскінінің ара қатысы (29-кесте). Ормандардың экологиялық жағдайы бойынша жалпы қорытынды.
4 Тарау. Тексеру кезеңіне белгіленген орман шаруашылық шаралар 14.
Пайдалану қоры
16. Басты пайдалану мөлшері есебінен шығарылған және енгізілген алқаағаштардың аудандары мен қорлары (30-кесте). Пайдалану қорының тауарлық құрылымы (31-кесте) тауарландыру негізі ретінде алынған тауарлық кестелер. Кәделік сүректің шығуындағы ауытқулардың себептерін талдау.
15. Басты пайдаланудың мөлшері мен кесу әдістері
17. Тексеру кезеңіне белгіленетін басты пайдаланудағы кесу әдістері (кесу әдістері кестесі келтіріледі), олардың негізделуі, Орман кодексіне немесе Негізгі қағидаларға жасалатын сілтемелер. Кеспеағаштарды кесу, қалдықтарынан тазарту. Басты пайдаланудың алдағы тексеру кезеңіне белгіленетін жыл сайынғы мөлшерінің есебі (32-кесте). Қабылдауға ұсынылатын есепті кеспеағашты талдау.
Ерікті таңдамалы кесулер бойынша орман пайдаланудың жыл сайынғы мөлшерінің есебі (33 кесте). Алдағы тексеру кезеңіне белгіленген басты пайдалану кесулерінің жыл сайынғы мөлшері мен оның салыстырмалы сипаттамасы (34 кесте). Болған және қабылданған есепті кеспеағаш көлемдерінің өзгеруін талдау. Басты пайдаланудың жыл сайынғы мөлшерінің орманшылықтар бойынша бөлінуі (35-кесте).
16. Орман таксылары
18. Орман мекемесінің аумағын сүректі тұтыну пунктерінен кеспеағаштардың алшақ орналасу аймақтары бойынша жобаға сәйкес бөлу (36- кесте). Сүректі тұтыну пунктерінен кеспеағаштардың қашықтығы бойынша боялған (А-3 форматынан үлкен емес) карта-схемасы (4-сурет).
17. Басқа кесулер
19. Орман мекемесі мен орманшылықтар бойынша басқа кесулердің анықталған және жобаланған көлемі; белгіленген көлемді толық қамтымау себептерін талдау (37-кесте).
18. Аралық пайдалану кесулері
20. Күтіп-баптау кесулері Күтіп-баптау жасындағы және күтіп-баптау кесуіне белгіленген алқаағаштарды толымдылықтары бойынша бөлу (38-кесте) және күту кесуін қажет ететін алқаағаштарды толық қамтымау себептерін талдау.
Орман орналастыру ұсынып, кеңесте қабылданған күтіп-баптау кесулерінің көлемі мен өтімді және кәделік сүректің шығуы (39-кесте), сүректің шығу пайызының ауытқуына түсіндірмелер.
Күту кесулеріне салыстырмалы сипаттама, олардың орманшылықтар бойынша орналасуы (40-кесте) және 1-4 пункттері бойынша ауытқуын талдау.
Күту кесуін орындау технологиясы мен тәсілдерінің сипаттамасы.
21. Таңдамалы санитарлық кесулер Таңдамалы санитарлық кесулерге белгіленген алқаағаштардың сипаттамасы. Таңдамалы санитарлық кесулердің мөлшері (41-кесте) және 1-2 пункттері бойынша ауытқуларға түсіндірмелер.
22. Құндылығы төмен алқаағаштар мен су қорғау және басқа да функциялары жойылып бара жатқан алқаағаштарды қайта құрумен байланысты кесулер. Қайта құруға белгіленген алқаағаштардың қысқаша сипаттамасы және оларды орындау технологиясы. Қайта құрудың жылдық мөлшері және оның орманшылықтар бойынша бөлінуі (42-кесте), 1-2 пункттер бойынша ауытқуларға түсіндірмелер.
19. Барлық орманды кесу түрлері бойынша пайдаланудың жыл сайынғы мөлшері
23. Кесулердің барлық түрлері бойынша орманды пайдаланудың жобаланған жылдық мөлшері. Жобаланған кесу көлемдерінің салыстырмалы сипаттамасы, олардың орманшылықтар бойынша (43-кесте) бөлінуі және 1-6 пункттері бойынша ауытқуларды талдау.
20. Орманды ұдайы өндіру және тұқым шаруашылығы
24. Орман мекемесі құрған және орманды орналастыруда есепке алынған екпе ормандар туралы мәліметтер (44-кесте) және болған ауытқу себептерін талдау. Сақталған екпе ормандарының жағдайы (45-кесте) және олардың өлуі мен қанағаттанарлықсыз жағдайының себептерін талдау. Табиғи жаңаруға жәрдемдесу бойынша жұмыс көлемдері мен олардың тиімділігін талдау (46- кесте). Тексеру кезеңінде орманды ұдайы өндіру шараларының көлемдері (47- сурет) және орманды қалпына келтіру шараларымен аумақтың толық қамтылмауының себептерін талдау. Жобаланған екпе орман типтеріне сипаттама, негізгі ережелерге немесе басқа құжаттарға сілтемелер. Екпе орман өндірісінің жылдық көлемдері, табиғи жаңаруға жәрдемдесу мен қайта құрулар (48-кесте)
және 5, 7, 9 бағандар бойынша жұмыс көлемдеріндегі ауытқу себептерін талдау.
Орманшылықтар бойынша орманның қалпына келу көлемдерін бөлу (49-кесте).
25. Екпе орман өндірісі мен басқа мақсаттарға тікпе көшеттердің жылдық қажеттілігі (50-кесте). Тұқым өсіру мен тұқымбағы шаруашылығын дамыту бойынша ұсыныстар. Селекция негізінде орман екпелерін құру жұмыстарын тұқыммен және тікпе көшеттерімен қамтамасыз ету мүмкіндіктері.
21. Орманды күзету
26. Орман мекемесі аумағын табиғи өрт қауіптілігі кластары бойынша бөлу (51-кесте). Орман қорғауды ұйымдастыру бойынша ұсыныстар. Орман мекемесі аумағының өртке қарсы жабдықталуы және өртке қарсы құралдармен қамтамасыз етілуі (52-кесте). Аумақтың өрт қауіптілігі кластары бойынша жабдықталу нысандары көрсетілген карта-сүлбесі (А-3 форматтан үлкен емес) беріледі (5- сурет). Айналымдардың оңтайлы аумағын және санын есептеу (53-кесте) кезінде қолданылған құжаттардың қазіргі айналым санымен байланыстылығы көрсетіледі. Орман мекемесі аумағының мастерлік учаскелер мен айналымдарға бөлінуі (54-кесте). Олардың саны қазіргі санымен салыстырлып, айырмашылығы негізделеді. Орман мекемесінің карта-сүлбесі көрсетіледі (А-3 форматтан үлкен емес), мастерлік учаскелер мен айналымдар боялады (6-сурет). Белгіленген өртке қарсы шаралардың орындалу технологиясының қысқаша сипаттамасы.
22. Орманды қорғау
27. Мекеме ормандарының санитарлық жағдайы. Орманды зиянкестер мен аурулардың және өнеркәсіп қалдықтарының әсерінен зақымдануын бақылау бойынша ұсынылған шаралар. Орманды қорғау бойынша шаралардың көлемі (55-
23. Ормандарды мәдени-сауықтыру мақсатында пайдалану
28. Мәдени-сауықтыру мақсатында қолданылатын ормандардың сипаттамасы. Емдеу, демалыс, туризм және тағы басқа аймақтарды ұйымдастыруға арналған ормандарды бөлу туралы ұсыныстар. Рекреациялық аумақты жақсарту шараларының көлемі (56-кесте).
24. Жанама пайдалану
29. Орманды жанама пайдалану көлемдері (57-кесте) мен оларды қолдану бойынша ұсыныстар және қосалқы пайдалану түрлеріне қысқаша талдау.
Шабындық алқаптардың сипаттамасы және оларды жақсарту бойынша белгіленген шаралар, көлемдерді орманшылықтар бойынша бөлу (58-кесте) және 2 орман орналастыру кеңесінде көлемдерді қабылдамаған жағдайда себебін көрсету. Қосалқы ауыл шаруашылық және орман пайдалану өнімдері өндірісінің көлемі (59-кесте) және қажетті түсініктемелер. Мал жаюды реттейтін шаралар.
Қосалқы ауыл шаруашылықты дамыту бойынша ұсыныстар, пайдаланылмаған орман алқаптары арқылы ауыл шаруашылық алқаптарын кеңейту мүмкіндіктері және ұжымдың бақ шаруашылығы, бақша және тағы басқалары ретінде жалға беру мүмкіндіктері.
25. Жануарлар дүниесін қорғау
30. Орман мекемесі аумағындағы жануарлар дүниесі туралы қысқаша мәліметтер. Биотехникалық шаралар көлемі (60-кесте). Орман мекемесі аумағында аңшылық шаруашылығы мен аң аулауды ұйымдастыру бойынша ұсыныстар.
26. Басқару және жұмысшы кадрлар
31. Орман мекемесі мен орманшылық жұмыскерлерінің штаты (61-кесте).
Штат бірліктерінде ауытқулар болса, түсініктемелер беріледі. Орман шаруашылығының жұмыстарына жұмысшы кадрдың қажеттілігі, қамтамасыз етілуі, уақытша орман шаруашылық жұмыстарына олардың қатыстырылуы.
27. Орман шаруашылығы құрылыстарының көлемі, жобаланған орман шаруашылық жұмыстарын орындау үшін көлік пен техниканы және механизмдерді сатып алу
32. Осы Бағдарламаның 21 параграфында көрсетілгендерден басқа, орман шаруашылық іс-әрекеттері, орындауға қажет жабдықтар мен құрылыс көлемі (62- кесте) көрсетіледі.
28. Орманды жерлердің өнімділігін арттырудағы экономикалық және экологиялық іс шаралардың тиімділігі
33. Орманды пайдаланудың экологиялық көрсеткіштері 63 кестеде келтірілген. Ормандандыруға жататын аудандардағы жұмыс көлемі туралы қорытынды. Тексеру кезеңінде күтілетін өзгерістер, орман категориялары мен басым тұқымдылар жөнінде қысқаша түсіндірме (64 кесте). Жобаланған іс шаралардың экономикалық тиімділігі жалпылама корытындыланады.
Негізгі таксациялық көрсеткіштердің тексеру кезеңінің соңындағы өзгерістері (65 кесте) және олардың себептері.
1-кесте
Климат көрсеткіштері
Көрсеткіштердің атаулары бірліктері Ауа температурасы:
градус орташа жылдық абсолютті максималды абсолютті минималды Жылдық жауын-шашын мөлшері мм Вегетациялық кезеңнің ұзақтығы күн Көктемгі соңғы үсіктер күні Күзгі алғашқы үсіктер Өзеннің қатуының орташа күні Өзеннің тасуының орташа күні Қар жамылғысы:
қалыңдығы пайда болу уақыты ормандағы қардың еруі Топырақтың тоңу тереңдігі Жыл мерзімдері бойынша басым жел румб бағыттары: қыс көктем жаз күз м/сек.
бағыттарының орташа жылдамдығы:
қыс
Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 2-Кесте Басты пайдалану кесулерінің жастары Негізгі Жас кластарының Басты орман қорларының категориялары ағаш түрі ұзақтығы, жыл (алымы - кесу жастары; бөлімі - жаз класы)
МОҚ категориялары кесу жастары бірдей бойынша 3-5 бағандарына жинақталады 3-Кесте Орман орналастыру материалдарына ағымдағы өзгерістерді енгізу сапасы Жылдық өзгерістер Тексе- Жылдық өзгерістерді Ба- енгізілетін рілген енгізу толымдылығы ғасы құжаттар телім- (алымы -өзгерістер дердің енгізілген күндер, жалпы бөлімі - тексерілген күндер санының %-ы нұсқаудан қате- ауытқыма- зілме- ғандар гендер шамалы ауытқы- Таксациялық сипаттамалар Кітаптар:
орман қорын есепке алу басты пайдалану күту кесулері санитарлық кесулер орман екпелерін Бағалары: қанағаттанарлықсыз - өзгерістер енгізілмеген немесе қателерімен енгізілген телімдердің 10 пайызынан артығына қателер жіберілген қанағаттанарлық - басқа барлық жағдайлар 4-Кесте Тексеру кезеңіндегі орман шаруашылық шаралар көлемінің орындалуы Шаралардың Орман орналастырумен жобаланған түрлері, қоры, мың м 3 ауда- басым ағаш өсіп оның ішінде түрлері кәделік тұр- Басты пайдалану кесулері
1) жаппай кеспеағаштың:
қарағай қайың
Барлығы:
2) ерікті таңдап:
3) біртіндеп:
4) жалпы:
Жалпы:
5) жоба ведомосына сәйкессіз орындалғаны х
6) кесу жасына жетпеген немесе кесуді қажет етпеген алқаағаштарда орындалғаны Басқа кесулер
1) орман соқпағын шабу
2) жаппай санитарлық кесулер
3) қурап кеткен ағаштардан тазарту Аралық пайдалану кесулері:
1) ормандық күту кесулері, барлығы соның ішінде:
жас шыбықтарды күту сирету өтпелі кесулер Орындалу сапасы:
жақсы ағаштар кесілген Х таңдау қарқындылығы бұзылған толымдылығы төмендетілген телім жартылай қамтылған орман орналастыруда жобаланбаған телімдерде орындалғаны
2) санитарлық таңдап кесу
3) жеке ағаштарды кесу
4) қайта құру кесулері Орман қорғау шаралары т. б.
Орманды ұдайы өндіру шаралары
1) құрылған орман екпелері оның ішінде:
орман қолтығында орман орналастыруда жобаланбаған телімдерде құрылған орман орналастыруда жобаланған типтерге сәйкес болмауы
2) табиғи жаңаруға әсер ету
3) табиғи өсуі
Орман мекемесінің орындағаны Тексеру кезеңінде орындалу %-ы оның ішінде орна- қо- ластыру алдын- дағы ім- де-
1) жаппай кеспеағаш- тың:
2) ерікті таңдап:
5) жоба ведомосына сәйкессіз орындалғаны
6) кесу жасына жетпеген немесе кесуді қажет етпеген алқаағаш- тарда орындалғаны
2)жаппай санитарлық кесулер
3) қурап кеткен ағаштардан тазарту
1) орманды күту кесулері, барлығы жас шыбықтарды күту таңдау қарқын- дылығы бұзылған толымдылығы төмендетіл- орман орналасты- руда жобаланба- ған телім- дерде орын- далғаны
2) сани- тарлық таңдап
3) жеке ағаштарды кесу
1)құрылған орман екпелері орман орна- ластыруда жобаланба- дерде құрылған ласты- руда жобаланған типтерге сәйкес болмауы
2) табиғи жаңаруға әсер ету
3) табиғи өсуі
Кестенің барлық тараулары бойынша орман мекемесі орындаған орман шаруашылық шаралардың толық талдануы келтіріледі.
5 Кесте
Орман зиянкестері мен ауру ошақтарының динамикасы Аумағы, га Тексеру кезеңіндегі динамикасы зиянкес- өткен жойыл-ғаны өш- тері мен кені орналастыру аурула- кезеңінің пайда жылында басында болғаны қалғаны күресу шаралары қажет ететіні 6-Кесте Жұмыс істеп тұрған орман тұқымбақтары мен орман орналастыру жылының алдындағы жылында 1 га-дан шыққан өскін мен тікпе көшеттердің саны мың дана Тұқым- Ағаш- бағының орналасқан жері өнім беретіні Өсірілген көшеттер, барлығы 1 га-дан шығатын нормалы шығымы 1 га-дан нақты шығымы жылдық 7-Кесте Орман өрттері туралы мәліметтер Жалпы тексеру кезеңі бойынша Өрт болған аумақ оның ішінде орманды аумақ Өрт саны - барлығы оның ішінде: жоғарғы өрт төменгі өрт Өрттің болу себептері:
отты дұрыс қолданбау жағдай анықталғаны анықталмағаны Өрттің орташа аумағы Өсіп тұрған ағаштың өртенген мың м 3 және зақымданған қоры Орман орналастыру жылының мың теңге алдындағы жылы ормандарды өрттен қорғау үшін жұмсалған қаражат 8-Кесте Қолданыстағы өртке қарсы құрылғылар және жобаланған шаралардың Шаралар Өткен Нақты Орын- Қазіргі далу орналас- дал- тыру жоба- ланғаны 9-Кесте Орман мекемесінің әкімшілік құрылымы Орманшылықтар Әкімшілік ауданы мекемесі мен орманшылық ұзақ мерзімді кеңесінің орналасқан пайдалану жері 10-Кесте Осы орман орналастыру жұмыстарының сипаттамасы Барлығы Оның ішінде орманшылықтар бойынша мың.га мен қамтылған аудан, жалпы оның ішінде, разряд бойынша:
3 (тексеру)
Орамдар саны, барлығы орамның орташа аумағы Телімдер саны, телімнің орташа аумағы саны, барлығы масштабта План бөлікте- рінің саны, масштабты мекемесінің 1:________ сұлбасы 11-Кесте Аэрофотосуреттермен жабдықталуы Орманшы- АФС Ұшу Масш- табы сапасы АФС-пен Жалпы жабдық- аудан.
талуы 12-Кесте
Өткен тексеру кезеңінде орман мекемесінің жалпы аумағында болған өзгерістерді талдау Жерді Аумақтың өзгеруі Ұзақ мерзімге қабылдауға, қабыл- пайдалануға өткізуге даған берілгені мекемесі арналған негіз сінің құрамынан (бұйрықтардың, өткізген құрамына берілген қаулылардың пай- нөмірі, датасы)
далану- данған шының атауы Кестенің соңында тексеру кезеңінің басында және соңында орман мекемесінің жалпы ауданы көрсетіледі, орман орналастыру жылында орман мемлекеттік есепке алынып, жер балансы деректерімен салыстырылады. Өзгерістер болса, оларға талдау жасалынады.
13-Кесте
Орман мекемесінің жерлері бар әкімшілік аудандардың орман орналастыру жылындағы ормандылығы Ауданы, мың га Әкім- Жер Аудан Мемлекеттік органдар шілік балан- шека- қарамағындағы орман аудан расын- қорының жерлері (алымы - дерек- жалпы аумағы, бөлімі - орманды аумақ)
бойын- аудан- лердің аңшылық тізімі шаруашы- лығының 14-Кесте Орман мекемесі ормандарының құрылымы Атаулары Орманшылық- Орамдар тардың атауы Жалпы аумағы, барлығы оның ішінде: таулы аумақ, жазық аумақ, барлығы далалы жердегі шоқ ормандар шөл ормандар өзен аңғарындағы ормандар тоғайлар Орман саябақтары (олардың атаулары)
Басқа жер пайдаланушылар аумағындағы шоқ ормандар 15-Кесте Орман мекемесі ауданының мемлекеттік орман қоры категориялары бойынша бөлінуі Мемлекеттік орман Оның Ауданы Орман мекеме- Бөліну- қорының категориялары дің негізі орман- шылықтар ауданының 2-інші бағанда мемлекеттік орман қоры категорияларының атаулары толық беріледі, ал жақшада мәтін мен кестеде пайдалану үшін оның қысқартылған атаулары көрсетіледі.
16-Кесте
Емдеу, демалу және туризм аймақтарын ұйымдастыруға арналған ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен ормандардың тізімі Нысандардың атаулары мен Орналасқан олардың бөліну негізі жері (орман- (қаулылардың, шешімдердің, шылықтар, бұйрықтардың N мен датасы)
орамдар, 17-Кесте
Орманды жерлерді жер түрлері бойынша басым тұқымдылар мен МОҚ категориялары шегінде бөлу Басым Орманды жерлерді жер түрлері бойынша бөлу тұқым- орманмен арнайы желегі дылар қамтылған мақсаттағы түйіс- жерлер планта- пеген бақ- циялар тары екпе- өнер- азықтық лері кәсіптік басқа энергети- мақсат- калық тар мақсаттар орманмен қамтылмаған аумақтар жерлері ағашы өртеңдер, бос сирек кесілген қурап кеткендер қамтыл- маған барлық аумақтар Бұл кестеге қорын есепке алудың N 1 пішінінің 1 қосымшасына сәйкес кезектілікпен барлық ағаш-бұта түрлері жазылады. Басқа ағаш пен бұта түрлерінің әрқайсысы жеке жолда көрсетіледі.
18-Кесте
Кесу жастары және жас кластарын жас топтары бойынша бөлу Белгіленген Жас топтары тұқымдылар кесу жастары, (алымы-жас кластары, бөлімі-жасы, жыл)
алдыңғы осы балауса кластары- ағаштар тыруда ұзақтығы класс Жас топтары бойынша бөлінуі (алымы-жас кластары, бөлімі-жасы, жыл)
пісе піскені және жастағы бастағаны көнергені қосылғаны 19-Кесте Тексеру кезеңіндегі жер түрлері аудандарының динамикасы Жер түрлері Есепке алу Ауытқулар га, + %%, + Орман мекемесі бойынша құрылады және ауытқуларға талдау жасалынады.
20-Кесте
Орманмен қамтылған жерлер мен қорларды жас кластары мен тіктік топтары бойынша бөлу Ауданы, га; қоры, м 3 Гра- Жас кластары алымы - ауданы;
сым дус- бөлімі - қоры таша пен бері- лген одан тік- тік тобы Орман мекемесі бойынша толық құрастырылады. Тіктік топтары бойынша ауданы туралы деректер беріледі, ал ағаш түрлері бойынша алымында ағаш түрінің жалпы ауданы, бөлімінде қоры көрсетіледі.
Орман мекемесінде таулы ормандар болса бөлу тіктік топтары бойынша жүргізіледі, ал болмаған жағдайда кестенің 2 бағаны келтірілмейді және мәліметтер ағаш түрлері бойынша көрсетіледі. Орман қорын есептеудің N1 пішініндегі 1 қосымшасында аталып кеткен негізгі орман құрушы ағаш түрлері арқылы ылдилық топтары бойынша бөлінеді.
Басқа ағаш пен бұта түрлері бойынша мәліметтер аудандары мен қорлары жиынтық түрде тіктік топтары бойынша бөлініп келтіріледі.
Таулы аймақтардың тіктік топтары бойынша бөлінуінің көрсеткіштері 17 кестеде келтірілген.
21-Кесте
Орманмен қамтылған жерлердің бонитет кластары бойынша бөлінуі Бонитет кластары Бар- Орташа б а бонитеті 1 б 1 а 5 а 5 б Орман мекемесі бойынша толық құрастырылады.
22-Кесте
Орманмен қамтылған жерлердің толымдылығы бойынша бөлінуі тұқым-дылар толым- 23-Кесте Орманмен қамтылған жерлер мен қорлардың жас топтары шегінде тексеру кезеңіндегі өзгеруінің динамикасы Ауданы, га; қоры, мың м 3 Тексеру кезеңіндегі өзгерулер топ- динамикасы ауданы бойынша жылдар өзгерулер F Негізі орман құрушы тұқымдылар мен сексеуіл бойынша жеке мәліметтер орман мекемесі бойынша құрастырылады. Басқа ағаш-бұта түрлері бойынша мәліметтер жас топтары арқылы келтіріледі.
Орман мекемесі бойынша жалпы мәліметтер жинағы көрсетіледі.
24-Кесте
Тексеру кезеңіндегі орташа таксациялық көрсеткіштердің динамикасы Орташа таксациялық көрсеткіштер бонитет толымды- жерлердің 1-га- ындағы сындағы қор, м 3 орташа өсім, м 3 Орман құрушы ағаш тұқымдылары бойынша қорытынды мәліметтер орман мекемесі бойынша толық құрастырылады.
Басқа ағаш пен бұта түрлерінің әрқайсысы бір қатарға Орман мекемесі бойынша жалпы мәліметтер келтірілмейді.
25-Кесте
Орманды алқаптарды орман типтерінің топтары бойынша бөлу және олардың сипаттамасы Ин- Орман типтерінің сипаттамасы тип- декс алқа пы- аға- дері, тип тын- ласу мы, кін- ере- дер кше- лік- Мәліметтер орман мекемесі бойынша келтіріледі.
Негізгі Ережелер болған жағдайда оларға сілтеме келтіріледі, бұл жағдайда кестеден 6-11 бағандар шығарылып тасталады.
26-Кесте
Негізі орман құрушы ағаш тұқымдыларының пісе бастаған және піскен орман астарындағы өскіндерінің сипаттамасы Пісе Өскіндері бар типте- бастаған аума- бағалы піскен ғынан дан- түрін- түрінде, (индекс)
көнерген де, орманның Табиғи жолмен өсудің болашағы өскінмен ауданнан қамтамасыз етілген, 5, 7, 9, 11 бағандардың пайызы пісе бастаған, піскен және көнерген алқаағаштардың жинынтық ауданы арқылы есептеледі.
27-Кесте
Орманға зиянды әсер ету көздері, олардың, сипаты мен мөлшері Әсер ету Әсер еткен Аумағы, көздері мен нәтижелері мың га факторлары, (орманшылық, зақымдалу орамдар номері)
Орман мекемесі бойынша толтырылады Зиянды әсердегі жалпы аудан сипаты бойынша:
қурап кету:
толығымен жартылай өсудің баяулануы және тағы ағаштардың басқалары әлсіреуі 28-Кесте Тексеру кезеңіндегі орманның жойылуы мен сүректің шығыны Жойылу себептері Жойылған алқа ағаш сүрегінің Өрттен (осы орман орналастыруда есепке алынған өртеңдер)
Зиянкестер мен аурулардан Желден және дауылдан Өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық кәсіпорындар мен құрылыстардың әсерінен Су басудан Басқа себептерден Жалпы жойылған ормандар олардың ішінде:
қылқандылар жұмсақ жапырақтылар қатты жапырақтылар Орман мекемесі бойынша толтырылады.
29-Кесте
Тексеру кезеңінде жойылған және кесіп алынған сүрекпен сүрек өскінінің ара қатынасы Қоры, мың м 3 Сүрек тұқымдыларын Ағаш түрлері Жал- қордан алу түрлері пы қыл- жұмсақ қатты сек- қанды жапырақ- жапы- сеул- тылар рақ- Кесілген, барлығы:
бойынша аралық пайдалану бойынша басқа да кесулер Қолайсыз әсерлерден жойылған (өрттен, суланудан және т.б.
факторлардан)
және техникалық қасиетін жоғалту- ына байланысты алуға белгіленбеген сүрек Жаппай және таңдап санитарлық кесуге белгіленген өлі орман қоры Осы орман орналастыруда жаппай және таңдамалы белгіленген есепке алынған өлі орманның қоры және орманды өтімді қураған ағаштан тазарту Кесілген және жойылған сүректің Сүрек тұқымдыла- рының тексеру кезеңіндегі жалпы орташа өсімі Сүрек тұқымды- ларының жалпы орташа өсімнен алынған және жойылған сүрек пайызы Мәтіндер мен кестелерде осы жерде және бұдан әрі орташа өсім (5 графа) деп орман қорының орташа өзгеруі айтылады.
30-Кесте
Басты пайдалану мөлшерінің есебінен шығарылған және есепке енгізілген алқаағаштардың ауданы мен қорлары Орманмен Орманмен қамтылған жерлерді жас топтары бойынша бөлу орта жастағылар, га жерлер, баста- ғандар, алынғандары Басты өсім, піскен және пісіп есебінен шығару негізі Ведомос толтырудың бірізділігі:
Орман қорын есепке алудың қорытынды мәліметтері.
Басты пайдалану мөлшері есебінен шығарылған алқаағаштардың аумақтары мен қорлары (мәліметтер басты орман қорларының категориялары бойынша келтіріледі).
Есепке алынған алқаағаштардың қорлары мен аудандары (жалпы орман қорларының мәліметтері келтірілген).
31-Кесте
Пайдалану қорының тауарлық құрылымы Пайдалану қорының тауарлық құрылымы алымы - қор; бөлімі - пайызбен түбірдегі кәделік сүрек ірі ұсақ Пайдалану қорының тауарлық кәделік сүректің шығымы, % құрылымы алымы - техноло- жанар өтімді қалдық- соңғы 5 гиялық отын жылдағы қу, + нақтысы жобалаған Орман мекемесі бойынша есепке енгізілген әрбір ағаш түрі бойынша жинақ мәліметтер құрастырылады. Қор екі ондық белгілермен көрсетіледі.
32-Кесте
Алдағы тексеру кезеңіне белгіленген басты пайдаланудың жыл сайынғы мөлшерін есептеу Орман- Орманмен қамтылған жерлерді жас 1 га пайда- қамты- лану піскен және лған қорын- лау- жаста- се са ғылар, жалпы, га қор, дің аш- ған- дар, ген, тұрған га Х даны, ағаштың кіргі- өсімі Кесу Жыл сайын шығарылған есептік Орман орн.
кеспеағаштар алымы - аумағы, га;
жобаланған бөлімі - қоры, мың м 3 кеспеағаштар бі- ин- нақ- құрыл- кел- рін- інші тег- кі ші жас- рал- алу қор, тағы ды жал- ағаш, Ескерту: Басым ағаш тұқымдылары мен кесу түрлері туралы мәліметтер басты орман қорының категориялары шегінде және орман мекемесі бойынша келтіріледі.
Қор бойынша мәліметтер екі ондық белгілерімен, ауданы бойынша - бүтін гектармен үтірсіз көрсетіледі.
2-8 бағандарында есепке енгізілген тұқымдылары бойынша деректер келтіріледі.
Алғашқы 10 жыл мен тексеру кезеңінің келесі 5 жылына кеспеағаш әртүрлі көлемде белгіленген жағдайда, 10-17 бағандарында осы кезеңдер бойынша мәліметтер келтіріледі.
33-Кесте
Басты мақсатта пайдаланудағы ерікті таңдамалы кесудің жылдық мөлшері Есептік Пайдалану қорының аудандарын көрсет- толымдылықтары бойынша бөлу кіштер соның ішінде толымдылықтары бойынша 1,0-0,9 Мемлекеттік орман қорының категориясы ___________________ Есепке алынған ғай алқаағаш- тардың бары Алқаағаш- тардың дылығына байланысты (кесу ережелеріне сәйкес)
таңдалатын қордың 1 мәрте кесуге жататын ағаштар қоры Кесу жұмыс- тарының қайталану кезеңі Жыл сайынғы есепті кеспеағаш Пайдалану қорының аудандарын толымдылықтары бойынша бөлу 0,5-0,3 Барлық есепке алынған тұқымдылардың мемлекеттік орман қоры шегінде көрсетілетіндері.
34-Кесте
Тексеру кезеңіне қабылданған басты пайдалану кесулерінің жылдық мөлшері мен оның салыстырмалы сипаттамасы Басым ағаш Басты пайдалану кесулерінің жыл сайынғы мөлшері орман орналастыру 2-ші орман ұсынған орналастыру кеңесінде қабылданған қор кәде- Пайдалану Бұрынғы Алқа ағаштың қорын орман ор- жылда нақты қолданы- наластыруда есептік өсімінің лудың кеспеағаш, жалпы жылдық жыл саны өтімді қор мөлшері, (есепке енгізілгені)
Бұл деректер кесу түрлері мен басым тұқымдылары бойынша жинақ мәліметтерді қосу арқылы (мемлекеттік орман қоры категориялары шегінде), ал сексеуілдер әрбір кесу түрлері мен категориялары бойынша құрастырылады.
Орман мекемесі бойынша қорытындылар ұқсас ретпен шығарылады.
10-бағанда жаппай және біртіндеп кесу түрлері бойынша ғана мәліметтер келтіріледі.
14-бағанның мәліметтері басты пайдалану мөлшері есебіне енгізілген алқаағаштар бойынша келтіріледі.
35-Кесте
Басты пайдалану кесулерінің жыл сайынғы мөлшерін орманшылықтар Жалпы орман Қарағай Аумағы Қоры: өсіп тұрған құраған іс ағаш 36-Кесте Орман мекемесі ауданын кеспеағаштардың жалпы пайдаланудағы жолдардан қашықтығы бойынша бөлу Жалпы пайдалану Орамдар тізімі Орманмен қамтылған жолдарынан жерлердің аумағы орамдардың алшақтығы, км ________________ орманшылық 10,1-25 25,1-40 40,1-60 60,1-80 80,1-100 100-ден жоғары Осылай барлық орманшылықтар мен орман мекемесі бойынша Ауданы мен пайыздары бүтін бірлікпен беріледі.
37-Кесте
Орман мекемесі мен орманшылықтар бойынша басқа кесулердің жобаланған жыл сайынғы мөлшері Көрсет- Басқа кесулердің жыл сайынғы жап- орам- өрт- құры- т.
пай б.
соқ- қар- пақ- тра- тар- үзі- сса- лім- дер- шабу су- лер блок- Ағаш түрі анықталған көлемі:
Қара- түбір осылай
Жиыны: ауданы түбір қоры Жыл сайынғы мөлшері (алымы - орман орналастырумен белгіленген, бөлімі - екінші орман орналастыру кеңесімен қабылданған қоры:
түбір- дегі жылы, шығымы- ның, % т.б.
Барлығы: ауданы қоры: түбірдегі өтімді кәделік Басқа кесу түрлерінің кеңесінде қабылданған жыл сайынғы мөлшерін ______________________________ орманшылығы қоры: өсіп тұрған өтімді кәделік ағаш шылық лықтар- Орман орналастыру белгілеген барлық көлемдерді екінші орман орналастыру кеңесінде қабылдаған кезде мәтінде тиісті сілтемелер жасалып, 2-ші пункттегі барлық мәліметтер бөлімсіз келтіріледі.
38-Кесте
Толымдылық топтары бойынша кесуге белгіленген және күтіп-баптау үшін кесу жасындағы алқаағаштарды бөлу Толымдылық бойынша бөлу (алымы - кесулерінің түрі күту кесу жасында; бөлімі - күту кесуі тағайындалған)
0,3-0,5 0,6-0,7
Орман мекемесі бойынша қорытынды мәліметтер күту кесуінің түрлері арқылы жасалынады. Күтіп-баптау кесуі толық жүргізілмеудің себептері талданады.
39-Кесте
Орманды күтіп-баптау кесуінің жыл сайынғы мөлшері (сүйреу жолдарын шапқанда алынған сүректі есептегенде)
Күтіп-
Күту кесуінің мөлшері баптау (алымы - о/о белгілеген;
кесуле- бөлімі - ІІ о/о мәжілісі қабылдаған жалпы көлем қай- талану мер- кесі- өтімді- зімі, летін раған шығу % 1 га-дан кесілетін жылдық көлем алыну % Орман мекемесі бойынша мәліметтер күту кесуінің түрлері шегінде қорытындыланады.
Орман орналастыру ұсынған және 2 орман орналастыру кеңесінде қабылданған мөлшерлердің бөлімі алынып тасталады.
12-15 бағандарында 2 орман орналастыру кеңесі қабылдаған мәліметтер келтіріледі және оларға талдау жасалынады.
40-Кесте
Күтіп-баптау кесулері мөлшерінің салыстырмалы сипаттамасы және жыл сайынғы көлемдердің орманшылықтар бойынша бөлінуі Күту кесуінің түрлері жарық- тандыру зарту рету пелі Осы орман орналастыруда жобаланған жыл сайынғы мөлшер: ауданы қор: таңдап алынатын 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған жыл сайынғы мөлшер:
қор: таңдап алынған
Өткен орман мөлшері: ауданы Орташа есеппен 2 жылда нақты орындалғаны:
қабылданған күту кесулерінің жыл сайынғы мөлшерін орманшылықтар бойынша бөлу ________________________________ орманшылықтар Қарағай: ауданы осылай барлық тұқымдылар бойынша орманшылықтардың мәліметтері көрсетіледі 1-4 пункттері бойынша ауытқуларға талдау жасалынады.
41-Кесте
Таңдамалы санитарлық кесулердің жыл сайынғы мөлшері мен 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған көлемдердің орманшылықтар бойынша бөлінуі Басым тұқым- Ау- Қоры жаңа ескі Бас- қу- көр- сет- кіш- рай штар Тұқымдылар бойынша алынған көлем:
таңдап алынған жалпы қор таңдап алынатын Тұқымдылар бойынша жыл сайынғы кесу мөлшері (алымы - орман орналастыруда белгіленген;
бөлімі - 2 орман орналастыру кесу мерзімі, сүректің шығу % осылай барлық тұқымдылар қоры: таңдап кеңесінде қабылданған жыл сайынғы мөлшерді орманшылықтар қоры: таңдап алынған Осылай барлық орманшылықтар бойынша орман мекемесі мәліметтерін қоспай толтырылады Орман орналастыруда белгіленген барлық көлемдерді 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылдау кезінде мәтінде тиісті сілтемелер жасалады да 2 пункттегі барлық мәліметтер бөлімсіз келтіріледі.
42-Кесте
Алқаағаштарды қайта құрудың жыл сайынғы мөлшері, балауса ағаштарда жеке ағаштарды кесу және олардың көлемін орманшылықтар бойынша бөлу Қайта құру тәсілдері уса дор- да же- су Тұқымдылар бойынша алынған көлемі алынатын дегі қор таңдал- бойынша жыл (алымы - о/о-да жобаланған;
бөлімі - 2 о/о қабылданған)
шығы- мының % таң- далған жыл сайынғы мөлшерді _____________________________ орманшылықтар мерзімі, ның % таңдалған Осылай барлық орманшылықтар бойынша орман мекемесінің мәліметтері қосылмай толтырылады Орман орналастыруда белгіленген барлық көлемдерді 2-ші орман орналастру кеңесінде қабылданған кезде мәтінде тиісті сілтемелер жасалады да бөлімсіз келтіріледі.
43-Кесте
Барлық кесу түрлері бойынша орман пайдаланудың жобаланған жыл сайынғы мөлшерінің салыстырмалы сипаттамасы және орманшылықтар Ауданы, га; қоры мың м 3 Орманды пайдалану түрлері алымы - аудан; бөлімі - қор басты басқа кесулер жаппай қураған кесу- сани- ағаш- тардан тазарту Осы орман орналастыру.
қара- мен жоба.
ланған тағы басқа- басқа- Алдыңғы орман Жыл сайын нақты кесіл.
гені (орташа есеппен соңғы 5 жылда)
Орманды қара алқаптың 1 га-ының орташа жылдық өсімі (орман мекемесі бұтақтарсыз)
нақты 1-га-ынан жыл сайын алынатын сүрек, м 3 бала- натын бұтақсыз)
Орманды пайдалану түрлері алымы - аудан; бөлімі - қор аралық пайдалану кесулері қайта кесуі санитарлық құру ағаштар- кесулер кесулері дағы жеке ағаштарды Көрсеткіштер барлық пункттер бойынша талданады.
44-Кесте
Орман мекемесі құрған және орман орналастырумен есепке алынған орман екпелері туралы мәліметтер Орман екпелері туралы мәліметтер (алымы - орман мекемесі құрған; бөлімі - қулар орман орналастырумен есепке алынған сақталған орман екпелері кеме есе- бінен месі легі түй- рып тыру- тас- талған анық- де тал- өсі- лерге ауыс- ріл- тырыл- (есеп- ған)
Жалпы орман мекемесі бойынша Тексеру кезеңіндегі орман екпелері Сонымен қатар, орман астарында өсірілген екпелер Тексеру кезеңіндегі орман екпелерінен жиыны Жоғары жастағы орман екпелері Жоғары жастағы жалпы орман екпелерінің жиыны Орман мекемесі бойынша барлық орман екпелері Барлық орман екпелері Мәтінде (кестеден кейін) болған ауытқуларға толық түсіндірме беріледі.
45-Кесте
Орман орналастыру деректері бойынша сақталған екпелердің жағдайы Сақталған орман екпелерінің жағдайы алымы
- орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылғаны;
бөлімі - желегі түйіспегені жақсы қанағаттанарлық қанағаттанарлықсыз Сонымен қатар, орман астарында құрылғаны Тексеру кезеңіндегі жалпы орман екпелерінің жиыны Сонымен қатар, орман астарында құрылған орман екпелері Мәтінде кестеден кейін (аудандар мен белгілі бір учаскелер келтіріліп) екпе ормандардың қанағаттанарлықсыз жағдайы мен орман екпелерінің жойылуына толық талдау жасалынады.
46-Кесте
Табиғи жаңаруға жәрдемдесу бойынша жұмыстардың тиімділігін талдау Табиғи жаңаруға жәрдемдесу түрлері өскін- топы- дерді рақты сақтау мине- ралдау Орман шаруашылығын құруда белгіленген, га Орман мекемесімен орындалған, га Орындау % Қалпына келгені, барлығы га/% оның ішінде бағалы
- шарауашылық ағаш түрлері, га Қалпына келмегені, 47-Кесте Тексеру кезеңінде орманды ұдайы өндіру шараларының көлемдері Шаралардың түрлері мен көлемі алымы - о/о-да ұсынылған;
бөлімі - кеңесте орманды қалпына келтіру бойынша биғи өсу ңа- руға жәр- дем- десу Орманмен қамтылған жерлер барлығы (сирек ормансыз)
соның ішінде: өртеңдер, өлген алқаағаштар ағашы кесілген жерлер бос жерлер Тексеру кезеңіндегі кеспе-ағаштар Реконструкцияланған учаскелер Толымдылығы төмен алқа Орман мекемесі бойынша Шаралардың түрлері мен көлемі алымы - о/о-да ұсынылған; бөлімі - кеңесте қабылданған шаруашылық әсерсіз қалдырылған топырақты кіші шаруашылық зерттеу алаңдар жұмыстар күрделі қолайсыз учаскелер Орман мекемесі бойынша құрастырылады.
Сирек ормандар осы ведомосқа енгізілмейді.
Орман мекемесінде таулы ормандар болса кестеге қосымша графа (екіншіден кейін) енгізіліп, барлық жер түрлері бойынша мәліметтер 5 градустық градациялар тіктігі арқылы топтар бойынша (0-5, 6-10, 11-15, 16-20, 21-25, 26-30, 31 және одан жоғары) құрылады.
48-Кесте
Орман екпелерін өндіру, табиғи жаңаруы мен қайта құрудың және жәрдем берудің жыл сайынғы мөлшері Жер түрі Соңғы лерін жылда орн.
ұсынылған тә- есеппен иге- Жыл игеру сілі, екпе сай- ЕТК ынғы зімі құрудың лем лемі
1) өртең-
ЕТК-1 дер мен өлген алқа- ЕТК-2
2) ағашы
3) бос жерлер
Б
ЕТК-4
ЕТК-6
Барлық жер түрлері бойынша - ЕТК-ға бөлінеді кезеңін- дегі кес- пеағаштар Толымды- лығы төмен (ЕТК-ға бөлініп)
Табиғи жаңару мен қайта құруға жәрдем беру бойынша көлемдерді жобалағанда, олар жалпы орман мекемесі бойынша көрсеткіштері қатарынан төмен көрсетіледі.
Кестенің соңында алдағы орман орналастырудың тексеру кезеңіндегі орманмен қамтылмаған жерлердің игерілуіне талдау жасалынады. Жәрдем беру мен қайта құру тәсілдеріне, ЕТК-ға қысқаша сипаттама беріледі немесе сол облысқа Негізгі ережелер жасалынса, оған сілтемелер жасалады.
49-Кесте 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған орманды қалпына келтіру шараларын орманшылықтар бойынша бөлу Орман екпелерін құру өртеңдер мен өлген алқаағаштар
2) кесілген ормандар
4) тексеру кезеңіндегі
5) қайта құрылатын аудандар
6) толымдылығы төмен алқа ағаштардың қолтығындағы Табиғи жаңаруға жәрдем беру, барлығы өскіндерді сақтау арқылы Табиғи өсу 50-Кесте Тікпе көшеттер мен тұқымдылардың орман екпелерін (қайта құруды есептегенде) құру үшін жылсайынғы қажеттілігі Жұмыс Жыл сайынғы қажетті тұқым
-дағы лемі, пеле- ғызу данға бағы- ын ғын- дары- жетті 1 га- жет- генде себу саны, ғалы бөлі- мі- нор- қым, түр- кг лері- сы, ынан көшет көшет- жыл- (_%), дық)
сеп- шығу масы, 51-Кесте Орман мекемесі ауданын табиғи өрт қауіпсіздігінің кластары бойынша бөлу Табиғи өрт Орташа класы қауіпсіздігінің кластары 52-Кесте Орман мекемесін өртке қарсы орналастыру жұмыстарының түрлері мен көлемдері және қажетті өртке қарсы жабдықтардың тізбесі кеңесінде қабылданған, белгіленген шаралар мен қажетті жабдықтардың жылы- қосымша көлемі нда бар месі- орта- кең- сесі 53-Кесте Орман айналымдарының оңтайлы ауданы мен санын МОҚ категориялары мен орманшылықтар шегінде есептеу Мемле- кеттік катего- йынша риялары Жасыл Мемлекеттік аймақтар категорияла- рының ауданы Айналымның Айналымдар- дың норма- тивтік саны, дана Осылай мемлекеттік орман қоры категориялары Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде орманды өсіру, қорғау және қалпына келтіру нормалары мен нормативтерін жетекшілікке алу керек (ҚР Үкіметінің 2004 жылғы 19 қаңтардағы N 53 қаулысы).
54-Кесте
Орман мекемесі аумағын орманшылық шегінде техникалық учаскелер мен айналымдарға бөлу Техникалық учаскелерінің нөмірі Айналымдар нөмірі Айналымға кіретін орамдардың нөмірі 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған деректер енгізіледі. Есептік және қазіргі уақыттағы мәліметтер қабылдап отырғандардың санымен салыстырыла отырып, негізделеді.
55-Кесте
Орман қорғау шараларының жыл сайынғы көлемдері және оларды орманшылықтар бойынша бөлу Шара- лардың көлемді орманшылықтар румен кеңе- лан- сінде 56-Кесте Рекреациялық мақсаттағы аумақты жақсарту бойынша шаралардың жыл сайынғы көлемдері және олардың орманшылықтар бойынша бөлінуі Ормен 57-Кесте Орманды қосалқы пайдаланудың жыл сайынғы көлемдері мен олардың орманшылықтар бойынша бөлінуі Орманшылық Жеке Ұзақ Пайдаланылмаған кате- қажет- жер қалдығы гория- тілік зімге ұсыныстар дала- нуға беріл- 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған көлемдер 58-Кесте Шабындық жерлердің сипаттамасы мен оларды жақсарту үшін жүргізілетін Шабындық жерлер суарма жақ- таза бұта- төм- сар- (өс- шікті кен)
Шабындық алқаптардың
Жақсартуды ететіндер, түпкілікті жақсарту беткі қабатын құрғату жақсартыла- тын көлем, беткі қабатын 1 га-дың өнімділігі:
ц жақ-сартқан- нан кейін жақсарт- қаннан кейін Жақсартылған _______________________орманшылық көлемдерді орманшылық- тар бойынша жақсартылған беткі қабаты Осылай барлық құрғақ батпақты ыны бұ- за талар 59 кесте Жанама ауыл шаруашылығы өндірісі мен орман пайдаланудың жыл сайынғы өнімінің көлемі Өнім түрлері Өлшем бірлігі Көлемі Бау-бақша:
Екпе сорттардың жемісі Екпе сорттардың жаңғағы Бұталы тұқымдылардың жидегі Өсімдік өсіру:
Көкөніс
Картоп
Дәнді-дақыл
Табиғи шабындылық
Бақшалық
Жабайы өсетін өнімдерді дайындау:
Жеміс
Жидек
Жаңғақтың барлық түрі Дәрілік өсімдіктер шикізаты:
Техникалық шикізат
Қайың шырыны
Саңырауқұлақ
Жеміс жидекті өңдеу
Мал шаруашылығы:
Сүт
Қымыз
Ет
Жүн
Ара шаруашылығы:
Тауарлық бал
Балауыз
Аң аулау өнімі:
Жабайы аң еті
Аң терісі, жүні
Балық аулау 2-ші орман орналастыру кеңесінде келісілген көрсеткіштер еңгізіледі.
60 кесте
Биотехникалық шаралардың жыл сайынғы көлемі және олардың Іс шаралар 2-ші орман орналастыру кеңесімен қабылданған көлемдері оман 2-ші тырумен жобалан- кеңесі- 61 кесте Орман мекемесі мен орманшылықтардағы мамандар саны Қызмет атауы Адам саны бары кеңеспен орналастыруымен Өзгерістерді еңгізу қажеттілігіне түсініктеме еңгізіледі 62 кесте Құрылыс көлемі, көлік және орман шаруашылық өндірісінің механизмдері мен техникасын алу Құрылыс және Кө- Жоба- Орналасқан жері алымдар типі, мар- жайда касы 63 кесте Орманды пайдаланудың экологиялық көрсеткіштері Тұқымдылар тобы Одан жұм- қан сақ сеу- ілдер Барлық кесу сайынғы қолдану (өтімді қор)
мақсатқа пайдалану:
мың, м 3 кезінде
(2-ші орман кеңесімен қабылданған), сонымен қатар
1) жаппай өскінін сақтап қалу біртіндеп іріктеп - ерікті кесу жылындағы осы орман белгілеген пен орман кеспеағаштың пайыздық ара қатысы
2) аралық
3) басқа да мың,м 3 пайдалану,
4) Орманмен жерлердің 1 гектарынан топтарының шегіндегі қарқындылығы
5) 1 га-дағы өсімнің ұдайы өндіруге жатады сонымен қатар:
және біртіндеп кесулердің (соңғы кесу)
2) орманды қамтылмаған (сирек орман- дардан басқа)
алқапты ұдайы өндіру
(тексеру кезеңі үшін көлем), барлығы:
1) орман екпелермен
2) өскіндерді жаңаруына жағдай жасау
4) табиғи түлеу
Берілген 2-ші және 3-ші пункт- теріндегі міліметтер арасындағы ауытқулар, себептерімен:
64 кесте
Жер аудандары мен басым тұқымдылары бойынша тексеру кезеңінде күтілетін өзгерістер Жер түрлері мен басым Өзгерістер соңына Орманды жерлер, барлығы
1) Орманмен қамтылған жерлер жиынтығы соның ішінде:
балқарағай көктерек осылай барлық негізгі орман құрушы тұқымдылар Басқа да сүрек тұқымдылары мен бұталар әрқайсысы жеке сызықпен көрсетілген
2) Арнайы мақсатта пайдаланылатын плантациялар
3) Жинақталмаған орман
4) Орман тұқымбақтары
5) Орманмен қамтылған орман жерлері, жиыны соның ішінде: ағашы кесілген жерлер алаңқай жерлер сирек ормандар Ормансыз жерлер, барлығы соның ішінде: жыртылған осылай барлық ормансыз жер түрлері бойынша Орман мекемесі бойынша, 65 кесте Тексеру кезеңі соңындағы негізгі таксациялық көрсеткіштердің өзгеруі өзгерістер аяғына жылына Алқаағаштардың жалпы қоры 1 га орманмен қамтылған жердің орташа қоры, барлығы соның ішінде:
қарағай қайың және тағы басқалары басқа сүрек тұқымдылары мен бұталар әрқайсысы жеке бір сызықта көрсетіледі жердің 1 га орташа өсімі, барлығы с.і.
және тағы басқалары басқа сүректі тұқымдылары мен бұталар әрқайсысы жеке бір сызықта көрсетіледі Шабындық жерлердің 1 га өнімділігі орман қорында орман орналастыру жұмыстарын жүргізу ережелерінің 19 қосымша Облыс бойынша орман орналастыру жобасы жөніндегі құрама бағдарлама Кіріспе Облыс аумағында орналасқан барлық объектілерде кезекті орман орналастыру біткеннен кейін қосымша төлем ақыға құрама орман орналастыру жобасы жазылады.
Құрама орман орналастыру жобасы, орман қоры мен жобалауға қатысты орман шаруашылығы шараларының көлемін сипаттайтын, қорытынды кесте мәліметтерінен және облыстағы барлық орман мекемелері бойынша орман орналастыру жобаларындағы келтірілген мәліметтерден тұрады.
Облыс аумағындағы ерекше күзетілетін табиғи объектілер болса, олар арнайы жолға жазылады.
Орман иеленушілерінің орман қорларында орман орналастыру кезеңіне дейінгі өзгерістер жобада ескертілмейді және бір жылға дейін құрама орман орналастыру жобасы құрастырылғанша ескерілмейді.
Орман орналастыру жобасының құжаттар тізімі:
Материалдарды қарамағына беру Даярланған құжаттардың атаулары Са- өкілетті орган- аймақтық ор- облыс орман орналастыру ұй- ганға ымына лігі- міне 1 (лазерлік дискіде)
Облыс ормандарының картасы
1) басым тұқымдылардың жас топтары бой- ынша боялған
2) МОҚ категориялары бойынша боялған Ескерту: 1. Түсіндірме жазбаға 1 және 2 қосымшасы бар N 1 форма бойынша орман қорын есепке алу облыс бойынша келтіріледі.
Олар соңғы орман орналастыру мәліметтері бойынша барлық орман иеленушілерінің орман қорын есепке алу мәліметтерінің қосындысы бойынша жасалады.
2. Схемалық карта 6 бетке сиятындай А 1 (62 х 84 см)
форматында құрастырылады. Карта-схемада барлық орман иеленушілерінің, орманшылықтардың (аймақтық бөлімшелердің) және, мүмкін болса, орамдық тармақтар және орамдардың нөмірлері белгіленуі керек.
Картографиялық жүктілігі ҚҚА (қызметтік қолдануға арналған) талаптарына сай болады.
Жиынтық орман орналастыру жобасындағы түсіндірме жазбаның мазмұны Облыстық орман мекемелерінде орман орналастыру жұмыстарын жүргізу жылдары туралы мәліметтер. Орман орналастыру жобасының бағдарламасы, негізгі қағидалардың болуы және басқа да қосымша сұрақтар.
1 Тарау. Облыс бойынша орман экономикасы жағдайының қысқаша
1. Облыстағы орман шаруашылығын басқару және ұйымдастыру құрылымы Облыстағы және аудандағы орман алқаптары, орман иегерлері (министрлік, ведомствалар, мекемелер).
Облыстың орман мекемелері мен әкімшілік аудандары көрсетілген облыстық карта - схемасы.
Әкімшілік - шаруашылық құрылым Саны иегер- соның мастерлік учаскелер айналымдары тылған басы Соңғы орман орналастыру жылындағы жағдайы бойынша аумағында орман қоры жерлері бар әкімшілік аудандардың ормандылығы Ауданы мың, га балансы қарамағындағы орман қоры дылық мәлі- жерлері алымы - жалпы өңірі даны меттері ауданы; бөлімі - орманмен қамтылған жерлер ауданның жиын-
2. Табиғи жағдайлар
Таулы және жазық ормандар. Орман шаруашылығы және орман өсіруді аудандастыру. Климаттың, топырақтың, жер бедерінің, гидрография және гидрология жағдайларының қысқаша сипаттамасы. Облыстық орман өсіруді аудандастыру схемалық картаға енгізіліп, 3 кестеде көрсетіледі.
Облыстағы орман қоры жерлерін орман өсіру бойынша аудандастыру Орман өсіру провинциясы Орман өсіру ауданы Орман өсіру аудан тармағы Орман шаруашылық ауданы Орман иегері
3. Экономикалық жағдайлар Халық шаруашылығы салалары және олардың облыс экономикасына ықпалын тигізу. Өзіндік табыс көздеріне ағаш сүрегімен халық шаруашылығы салаларының мұқтаждарын қанағаттандыру. Дайындалатын ағаш сүрегінің көлемі және оны қажеттіліктермен салыстыру.
2 тарау. Орман қорының қазіргі кезеңдегі жағдайы 4. Орман шаруашылығын жүргізудің негізгі қағидалары Орман қорындағы жерлердің әртүрлі МОҚ категорияларына жатқызылу негізі, оларды қайта қарау қажеттілігі. Белгіленген ұйымдық-шаруашылық бірліктер, олардың орман шаруашылығын жүргізуінің қазіргі жағдайына сәйкес келуі. Облыс аймағында әртүрлі ерекше күзетілетін табиғи аумақтардың бар болуы.
Орман қоры жерлерінің ауданын МОҚ категориялары бойынша бөлу Орман иелері МОҚ категориялары Жиын- Ескерту: облыс жерлерінің аумағында ерекше күзетілетін табиғи аумақтар (ЕКТА) болған жағдайда, олар туралы мәліметтер жиынтығынан кейін қосындысы көрсетіледі.
Табиғаттың ғажайып әсем объектілерінің (табиғат, археология, мәдениет және басқа да ескерткіштері және т.б. ерекше күзетілетін табиғи аумақтар)
ЕКТА объектілерінің атаулары Орналасуы Атап көрсетілудің негізі Орман қоры аймағындағы ауданы, га
5. Орман қоры бойынша негізгі көрсеткіштер Орманды жерлердің түрлері, орман құраушы тұқымдық алқаағаштардың жас құрылымы, бонитет класына бөлінуі, толымдылығы, орман типінің топтары туралы мәліметтер, сүрекдіңге төленетін базалық төлемақы туралы мағлұматтары МОҚ категориясы шегінде орман қорын орманды жердің түрлері бойынша Орманды жерлердің түрлері Жалпы ауданы МОҚ шегінде орманды жерлердің басым тұқымдылар бойынша бөлінуі Орманмен қамтылған жерлер Арнайы қызмет жүктелген плантациялар Желегі жетілмеген тұқым өндірістік тағамдық бағы энергетикалық мақсат үшін Орманмен қамтылмаған жерлер Орманды жерлердің бар- ағашы кесілген өртеңдер өлген алқааға- сирек аға- ормансыз жерлердің алаңқай Орманмен қамтылған жерлерді орман иеленушілері тұрғысынан басым тұқымдылар бойынша бөлу Облыс бойынша және тағы басқа %%-да Басқа да сүректі тұқымдылар мен бұталардың әр қайсысы бойынша жиынтық мәліметтер көрсетіледі.
Орманды жерлер мен қорларды басым тұқымдылар шегінде жас класына Басымды Жас класы Жиынтығы алымы - ауданы, га; бөлімі - қоры, мың. м 3 Орманмен қамтылған жерлерді басым тұқымдылары шегінде бонитет класы Орташа бонитеті Орманмен қамтылған жерлерді басым тұқымдылар шегінде толымдылығы Толымдылық Жиын-тық Алқаағаштарды басым тұқымдылар шегінде орман типінің топтары Басым тұқымдылар Орман типтері тобы Орман типтері тобының индексі Тұқымдық ауданынан %
6. Өткен тексеру кезеңінде орман қорында болған өзгерістер Жер түрлерінде, басым тұқымдыларда, жас класында, орташа таксациялық көрсеткіштерде тексеру кезеңінде болған өзгерістер туралы мәліметтер мен талдаулар келтіріледі.
Орманды жерлердің негізгі түрлері бойынша аудандардың өзгеру Өткен орман орналастыру мәліметтері Қазіргі орман орналастыру мәліметтері Тексеру кезеңінде болған өзгерістер Басым тұқымдылар ауданының өзгеру динамикасы Өткен орман орналастыру мәлімет- Қазіргі орман орналастыру мәлімет- Тексеру кезеңінде болған өзгері- стер (Ғ)
Жас класы бойынша басым тұқымдылар ауданының өзгеру динамикасы үлкен Өзге- рістер, Орташа таксациялық көрсеткіштердің динамикасы о/о жылы жасы, жыл бони- пісіп жетілген жерге, Өзгерістер ( )
Орташа өсім
Піскен және пісіп жетілген алқа ағаштарының ауданы, га жалпы м 3 1 га орманмен қамтылған жерге, м 3 3 тарау. Орман шаруашылығы мен орман пайдаланудың қазіргі және перспективалық деңгейі 7. Орманды басты пайдалану Басты пайдаланудың жобаланған кесу жасы және оларды өткен тексеру кезеңіндегімен салыстыру.
Қолданыстағы есепті кеспеағаш, орман орналастыру жылындағы кесулердің нақты көлемі, алдағы тексеру кезеңіне белгіленген пайдалану мөлшері.
Кесетін қор және оның тауарлық құрылымы ұсынылатын кесу әдістері. Осы орман орналастыру белгілеген есепті кеспеағашты орман орналастыру жылындағы кеспеағашпен салыстыру. Кестеде көрсетілген мәліметтер бойынша талдау және ауытқулар.
Басты пайдаланудың белгіленген кесу жастары және оларды қолданыста болғандармен салыстыру (алымы - белгіленгені, бөлімі - қолданыста болғаны)
Жас класының ұзақтылығы, жыл Егін және топырақ қорғау кесу жасы, жыл жас класы Кесу жастары бірдей топталған МОҚ категориялары туралы мәліметтер 18 кесте Өткен орман орналастыру белгілеген есепті кеспеағаш пен орман орналастыру жылындағыны сүректің нақты босатылуын салыстыру (алымы - өтімді қор мың, м , бөлімі - соның ішінде кәделік ағашы мың, м )
Тұ-
Есепті кеспеағаш әді- өткен орман орналастырумен сі Тексеру кезеңіндегі нақты орташа кесілген ағаш Өткен орман орналастырумен бекітілген есепті кеспеағашты пайдалану % Мәліметтер - қылқанды, жұмсақ жапырақты, қатты жапырақты, сексеуіл, бұта тұқымдыларының топтары бойынша келтіріледі.
Басында мәліметтер бүтін облыс бойынша, (тұқымдылар топтары мен кесу әдістері тұрғысынан), ал төменде (жиынтықтан кейін) әр орман мекемесі бойынша мәліметтер келтіріледі.
19 кесте
Басты пайдалану есебінен шығарылған және есепке енгізілген алқаағаштардың қоры мен ауданы Орманмен қамтылған жерлерді жас тобына бөлу бал- орта жастағы піскен және көнерген ауса соны- сонымен қатар пісіп кеткен қан, қатар дан, алын- Басында облыс бойынша жиынтық мәліметтер көрсетіліп, содан кейін есептеп шығарылған түрлері бойынша мәліметтер және ең соңында басты пайдалану өлшемінің есебіне енгізілген кәделік аудандар мен қорлар бойынша мәліметтер жиынтығы көрсетіледі.
20 кесте
Пайдалану қорының өтімді және кәделік ағаш сүрегінің шығуы, %% Алдағы орман орналастыру мәліметте- Соңғы жылдарда нақтылы Қазіргі орман орналастырумен Жобалан- рі бойынша жетістіктер ның нақты жетістіктен ауытқуы (+, -)
өті- діден мді ді- шыққан шық- 21 кесте Алдағы тексеру кезеңіне берілген басты пайдаланудағы кесу мөлшері МОҚ Қабылданған кеспеағаш Өтімді ағаш ка- (алымы-ауданы, га бөлімі-қоры, мың м 3 сүрегі, мың м 3 го- рия- тілер уіл дылары- Өтімді ағаш сүрегі, мың м 3 Кәделік ағаш сүрегі, мың м 3 сүрек- сеуіл дыла- Басында мәліметтер бүтіндей облыс бойынша, ал кейін - орман иеленушілері бойынша келтіріледі.
22 кесте
Басты мақсатта пайдаланудың қабылданған өлшемінің салыстырмалы Салыстырылатын Сүрек қоры Сонымен қатар көрсеткіштер сонымен қа- Қазіргі о/о-мен белгіленген (2- о/о-ру кеңесімен қабылданған) кеспеағаш Өткен орман орналастырумен белгіленген кеспеағаш Орман орналастыру жылында істеп тұрған кеспе ағаш Орман орналастыру жылының алдындағы жылғы орманның нақты босатылғаны Орман мекемесі бойынша жалпы есепке енгізілген алқаағаштардың орташа өсімінің сол сияқты сексеуілдер мен бұталар бойынша өтімдіден өтімдіден кәделік % Басқа да кесу түрлерінің орындалған және жобаланатын көлемдері туралы мәліметтер мен толық кесілмеуі себебінің қысқаша талдануы келтіріледі.
23 кесте
Орман мекемесі ішіндегі басқа кесу түрлері Қол жеткізген орташа жылдық дең- Табылған қор Кесуге тағай- гейі түбірлі қор мың м 3 лі Кесу мерзімі, жас Жылдық өлшем қор, мың, м 3 түбірлі Басқа кесулер бойынша мәліметтер (жаппай-санитарлық кесу, орам соқпақтарын шабу, өтімді қоқыстан тазарту) келтіріледі.
Мәліметтер орман иеленушілері бойынша және жалпы облыс бойынша (жиынтық) келтіріледі.
9. Аралық пайдаланудағы кесу
1) Орманды күтудегі кесу. Күту үшін кесу жасындағы алқаағаштар мөлшерінің салыстырмалы сипаттамасы. Оны жүргізу технологиясы.
24 кесте
Облыс бойынша орманды күту үшін кесудің жыл сайынғы мөлшері Ауданы, га; қор, мың м 3 Күту үшін кесу түрі Күту Олардың Белгіленген күту үшін кесу жүргі- қайталанатын мерзімі, жас зілуін жасын- ететін алқаа- ғаштар өтімді % кесу % Мәліметтер орман иеленушілері бойынша және бүтіндей облыс бойынша (жиынтық) есептеу арқылы беріледі.
25 кесте
Күту үшін кесудің салыстырмалы сипаттамасы Күту үшін кесу Басым тұқымды- Орташа жылдық көлемі өткен орман орналастырумен жобаланған қазіргі орман орналастырумен жобаланған кесілетін қор соңғы 2 жыл ішінде нақты орындалған жобаланған көлемімен орташа жылдықты салыстыру 26 кесте Күту үшін кесуді жүргізгенде өтімді және кәделік ағаштың жобаланған шығымы, пайызда Күту үшін кесу түрлері тазартпалы сиретпелі өтпелі ді %
2) Іріктеп санитарлық кесу, су қорғау қызметін жоғалта бастаған алқаағаштар мен құндылығы аз алқаағаштарды қайта құруға байланысты кесу, жас ағаштар (балауса) құрамындағы жеке ағаштарды кесу.
Санитарлық және басқа да кесу түрлері бойынша табылған және жобаланған көлемдердің мәліметтері беріледі. Оларға қысқаша талдау келтіріледі.
27 кесте
Жыл сайынғы іріктеп санитарлық кесу, жекелеген ағаштарды кесу және қайта құрумен байланысты кесулердің мөлшері Орман мекемесі Орман орналастырумен табылған қор Кесуге белгіленген түбірлі қор Жүргізу мерзімі, жас Кестеде орман иеленушілері мен тұқымдылар бойынша мәліметтер төмендегідей ретпен беріледі:
Іріктеп санитарлық кесу;
Қайта жаңарту үшін кесу;
Жекелеген ағаштарды кесу.
10. Кесудің барлық түрі бойынша пайдаланудың жылдық мөлшері Кесудің барлық түрі бойынша пайдаланудың жылдық мөлшері жөнінде мәліметтер келтіріліп, олардың салыстырмалы сипаттамасы және жобаланған көлемдердің қысқаша талдауы беріледі.
28 кесте
Алдағы тексеру кезеңі үшін 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған кесудің барлық түрлері бойынша пайдаланудың жылдық өлшемі Пайдаланудың жылдық мөлшері Орманмен қамтылған жердің 1 га-дағы пайдалану өлшемі 29 кесте Орман пайдаланудың жобаланған көлемдерінің салыстырмалы сипаттамасы Өтімді қор, мың м 3 Салыстырмалы көрсеткіштер Ке- орманды жерлердің 1 га-ан сүрек аға- сүректің жалпы босатылуынан пайдалану түрлері зіргі соң- шының жылдық босатылуы, м 3 бойынша босатылуының пайызы ішін- сты- лыс- ру- боса- кі- луы тіл- ну ше- Бұдан бұрын көрсетілген барлық түрлері бойынша кесулердің мәліметтері 1- ші схемаға жазылады.
Мәліметтер бүтіндей облыс бойынша келтіріледі.
11. Орманды ұдайы өндіру шаралары. Алқаағаштарды қайта құру. Орман тұқымбағы. Орман тұқым шаруашылығы Орман екпелері қоры. Алдыңғы жылдарда істелінген және алдағы тексеру кезеңіне жобаланған орман өсіру бойынша шаралардың көлемі. Егілген орман екпелерінің көлемі туралы мәліметтер және оларды жағдайы мен басты тұқымдыларға бөлу. Орман екпелерінің өлуінің басты себептері. Қол жеткізген және жобадағы қайта құрудың көлемі, тұқымбақтары мен орман тұқым шаруашылығы туралы мәліметтер, орман тұқымбағы мен орман тұқым шаруашылығын жетілдіру бойынша ұсыныстар келтіріледі. Қол жеткізген және жобадағы көлемдерге талдау жасалады, көлемдер арасындағы ауытқулардың себебі анықталады.
Орман иеленушілерімен құрылған және оларды өндіру кезеңінде аман қалған орман екпелерінің көлемі мен қазіргі жағдайы туралы мәліметтер Орманмен қамтылған жерлерге аударылған орман екпелері жағдай бойынша орналастыру қанағат- қанағатта- өлген (есептен шығарылмаған)
Жетілмеген орман екпелері жағдайы бойынша орналастыру өліп қалған (есептен шығарылмаған)
Облыс бойынша жиынтық мәліметтер төмендегідей ретпен келтіріледі:
Өткен тексеру кезеңінде құрылған орман екпелері.
Сонымен қатар, орман астарында құрылған орман екпелері.
Тексеру кезеңіндегі орман екпелерінің жиынтығы.
Үлкен жастағы орман екпелері:
Үлкен жастағы орман екпелерінің жиынтығы.
Облыс бойынша көрсеткіштер жоғарыда көрсетілгендей келтіріледі.
Тексеру кезеңінде құрылған орман екпелерінің қанағаттанарлықсыз жағдайы мен өлуінің басты себептері Өлуі мен қанағатта- Қанағаттанарлықсыз Өлген (есептен шығарылмаған)
жағдайы жағдайының себептері Тексеру кезеңіне белгіленген орманды ұдайы өндіру бойынша шаралар Жерлер Шаралар көлемі мен түрі, алымы - орман орналастырумен ұсыныл- ған; бөлімі - кеңесумен қабылданған орманды қайта ұдайы ұлғайту шаралары табиғи түлеуіне жағдай жасау табиғи түлеу Орманмен қамтылмаған жерлер, барлы- ғы (сирек ормандарсыз)
сонымен қатар өртеңдер, өлген алқааға- Тексеру кезеңіндегі кеспеағаш Қайта құрылған учаскелер Толымдылығы төмен алқаағаштар Орман мекемесі бойынша, барлығы Шаралар көлемі мен түрі, алымы - орман орналастырумен ұсынылған; бөлімі - кеңесумен қабылданған іс шарасыз қалтырылған топырақты зерттеуге қалды- кіші ауданды және күрделі пішінді шаруашылық әсер етуге қолайсыз рылды Мәліметтер облыс бойынша содан кейін орман иеленушілері бойынша Тексеру кезеңінде орман екпелерін өндірудің 2-ші орман орналастыру кеңесімен бекітілген орташа жылдық көлемі Орман екпелерін өндіру әдісі (ЕТК)
Тексеру кезеңіне (немесе бесжылдық)
Басында бірыңғай облыс бойынша басым тұқымдылар туралы, ал содан кейін әр орман иеленушісі бойынша (басым тұқымдылар мен ЕТК-ға бөлмей)
көрсеткіштер (жиынтық) келтіріледі.
Орман екпелерін (қайта құруды қосқанда), бөлімдер мен плантацияларды құру үшін тікпе көшеттері мен тұқымның қажеттілігі (қайта құруды қосқанда)
басты тұқымдылар
Қң
Орман екпелерінің ауданы, га Тікпе көшеттердің қажетті саны, мың дана Тұқымбақтар мен плантацияларға және бөлімшелерге қажетті аудандар, га Тұқым қажеттілігі Плантациялар мен орман тұқымбағының көшеттер бөлімдерін құру Облыс бойынша жалпы келтіріледі.
12. Орманды күзету
Өткен тексеру кезеңіндегі, орманды күзету қорытындысы облыс аумағын табиғи өрт қауіпі кластарына бөлу, облыс орман қорының құрамын жобалау көлемі, мастерлік учаскелер мен орман айналымдарына бөліну жобалары 35 кесте Өткен тексеру кезеңінде болған орман өрттері туралы мәліметтер Өрт саны, дана Орман өртімен қамтылған аудан, га Өрттің орташа ауданы, га Зақым- сонымен қатар орманмен қамтылған жерлер штың ғар- мен- қоры, 36 кесте Ауданды табиғи өрт қауіпі кластары бойынша бөлу Жалпы ауданы, сонымен қатар табиғи өрт қауіпі кластары бойын- Табиғи өрт қауіпінің орташа кла- 37 кесте Өртке қарсы орналастыру шараларының жобаланатын көлемі Өртке Тек- Сонымен қатар орман мекемелері бойынша қарсы орн- серу шара- кезе- ңіне бол- Шаралар кестесінде төмендегідей бөлімдер топтастырылған:
1. ескерту шаралары
2. шектеу шаралары
3. күзету - бақылау шаралары және байланысты ұйымдастыру
4. байланыс құралдары
5. жол құрылысы
6. өндіріс құрылысы
7. орман күзетшілерін ұстау.
38 кесте
Орманшылықтарға, мастерлік учаскелерге және орман айналымдарына бөлу жобасы Орман иеле- Жалпы ауда- Мастерлік учаскелері жобаланады шілері о-ру жылы бар орташа ауда- болған Орман айналымдары орман о-ру жылы бар болған саны, дана орташа ауданы, га
13. Орман қорғау
Ормандардың санитарлық жағдайы. Санитарлық қадағалау үшін ұсынылған шаралар (орманды зиянкестермен бүлінуін, ауруларын, орманды ортаға өндіріс қалдықтарын тасталынып залалын тигізуі). Орман қорғау шараларының көлемі.
39 кесте
Орман қорғау бойынша жобаланатын шаралар Сонымен қатар орман орындалған кезеңіне жоба- иелері бойынша тексеру кезеңі бойынша
14. Ормандарды мәдени-сауықтыру мақсатында пайдалану Мәдени-сауықтыру мақсатында пайдаланылатын ормандардың сипаттамасы. Туризм, демалыс, сауығу аймақтарын ұйымдастыру үшін жер бөлу туралы ұсыныстар. Рекреациялық мақсаттағы аумақтарды көркейту шараларының көлемі.
40 кесте
Рекреациялық мақсаттағы аумақтарды көркейту шараларының көлемі Тексеру кезеңіне жобаланған (әр жылдық көлемдер)
Сонымен қатар орман мекемелер бойынша Шаралар түрі
5. Орманды жанама пайдалану Орманды жанама пайдалану көлемі. Ауыл шаруашылығы өндірісін дамыту жөнінде ұсыныстар. Жобаланған көлемдердің қысқаша талдауы.
41 кесте
Жерлердің орман шаруашылығы мүддесіне қажеттілігі Орман мекемелері Жер түрлерінің қажеттілігі егіндік шабындық жайылым 42 кесте Орманды қосалқы пайдалану және ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру Пай- Соның ішінде орман мекемелері бойынша жоспар- салқы лануы (жылдық далану көлем)
ресур- дын- ста-
16. Жануарлар дүниесін қорғау Облыс аймағындағы аңшылық жануарлар дүниесінің бары туралы қысқаша мәлімет. Биотехникалық іс шараларына белгіленген көлемі. Облыс аймағындағы аңшылық шаруашылығын ұйымдастыру туралы ұсыныстар. Аң аулаудың болашақтағы дамуы.
43 кесте
Жобаланатын биотехникалық шаралар Шара жоспарлануы көлемі)
17. Құрылыс және сатып алу көлемдері 44 кесте Орман шаруашылығы өндірісінің құрылыстарының көлемі және көлік, механизмдер мен техника алу көлемдері Құрылыс Көлем Жоба типі, марка Соның ішінде орман мекемелері бойынша сатып алу орталық мекен- жай
18. Басқару және жұмысшы кадрлары Мамандар штаты. Орман шаруашылық жұмыстарына жұмысшы кадрларын жұмылдыру.
Орман мекемелерінің мамандар штаты 45 кесте Қызмет атаулары Тексеру кезеңіне жоспарланған адамдар саны
19. Белгіленген іс шаралар тиімділігі мен орманды жерлердің өнімділігін арттырудың экологиялық көрсеткіштері Орманды пайдаланудың экологиялық көрсеткіштері. Тексеру кезеңіндегі өзгеруі мүмкін аудандардың жарамды жерлері мен басым тұқымдылардың негізгі таксациялық көрсеткіштері. Орман шаруашылық іс шараларының тиімділігі.
Жобаланған орман шаруашылық іс-шаралары тиімділігінің жалпы қорытындысы.
46 кесте
Облыс бойынша орманды пайдаланудың экологиялық көрсеткіштері Тұқымдар тобы қат- уіл- Пайдалану мөлшері (өтімді қор)
1) орман орналастыру жылындағы кеспеағаш
2) осы орман орналастыру кезіндегі бекітілген кеспеағаш (2-ші орман орналастыру кеңесімен қабылданған)
соның ішінде жаппай кеспеағашты шабу сонымен бірге өскіндері сақталғаны біртіндеп кесу іріктеп ерікті кесу
3) орман орналастыру жылындағы %-ы бойынша
4) аралық пайдалану
5) басқа кесулер
6) жалпы орташа жылдық пайдалану мөлшері
7) 1 га орманмен қамтылған жерлерді пайдалану қарқындылығы
8) 1 га орташа өсімінің %-ы бойынша Орманды ұдайы өсіруге жататындар, барлығы
1) тексеру кезеңіндегі жаппай кеспеағаштың және біртіндеп кесудің қорытынды әдісінің ауданы
2) орманмен қамтылмаған жерлердің ауданы (сирек орманнан басқа)
Қалпына келтіру жоспарланатыны, барлығы
1) орман екпелерімен
- " -
2) өскінді сақтаумен
3) табиғи қайта түлеуіне жағдай жасау
4) табиғи қайта түлеуімен Қалпына келтіруді қажет ететін және қалпына келтіруге белгіленген көлемдердің айырмашылығы, барлығы соның ішінде себебі бойынша:
47 кесте
Облыс бойынша тексеру кезеңіндегі күтілетін жер категориялары мен басым тұқымдылары аудандарының өзгерістері Жер түрлері және басым тұқымдылар Өзгері- стер Орман орналастыру жы- тексеру кезеңінің лындағы соңында
1) орманмен қамтылған жерлер, барлығы соның ішінде: қарағай және тағы да басқа орман құрушы тұқымдылар бойынша Басқа да сүрек тұқымдылары мен бұталары әрқайсысы бір жо- лақпен көрсетіледі
2) желегі қосылмаған орман екпелері
3) орман тұқымбақтары
4) орманмен қамтылмаған жерлер, барлығы соның ішінде: сирек орман өртең және өлген алқаағаштар соңын ішінде: егіндік және тағы да басқа ормансыз жерлердің түрлері Орман мекемесі бойынша барлығы 48 кесте Облыс бойынша тексеру кезеңінің соңында күтілетін негізгі таксациялық көрсеткіштердің өзгерісі Тексеру кезеңінің Орман иелерінің жалпы ауданы, барлығы мың, га
1) орманмен қамтылған
2) орманмен қамтылмаған жерлер 1-га дағы орманмен қамтылған жарамды жерлердің орташа қоры, барлығы басқа да сүрек тұқымдылары және бұталар әрқайсысы бір жолақпен көрсетіледі Жалпы ауданның 1 га-ғы орташа қоры Орманмен қамтылған жерлердің 1 га-ғы орташа өсімі Шабындық жерлердің 1 га-ғы өнімділігі 20 қосымша Мазмұны және орман орналастыру жобасының томдарын түптеу тәртібі 1 том Түсіндірме жазба - бірнеше кітаптарға түптеу жіберілмейді.
1. Қол қойылған титул беті.
2. Мазмұны
3. Мағынасы бойынша "Бағдарламаға" сәйкес түсіндірме жазба.
4. Қосымшалар:
1) бірінші техникалық кеңестің хаттамасы;
2) бірінші орман орналастыру кеңесінің хаттамасы;
3) екінші техникалық кеңестің хаттамасы;
4) екінші орман орналастыру кеңесінің хаттамасы;
5) орман шаруашылығы саласында өкілетті органдардың көрсетілген хаттамалар бойынша шығарған қорытындылары (бар болған жағдайда);
6) орман орналастыру мәліметтеріне енгізілген ағымды өзгерістерінің дұрыстығын тексеру актісі;
7) далалық орман орналастыру жұмыстарын тапсырыс берушіге өткізу актісі;
8) орман мекемесіне қатысты басқа да деректі құжаттар (үкімдер, бұйрықтар, қағидалар, шешімдер, биліктер және басқа да нұсқау құжаттары);
9) далалық және камералдық жұмыстарын орындаушылар тізімі;
10) қолданылған әдебиеттер тізімі;
11) орман орналастыру жобасының томдар мазмұны мен құрамы;
12) орман мекемесі бойынша орман қорын есепке алу.
N 1-пішін- а) аудандық аймақтық жер ресурстарын басқару органдарымен куәландырылған;
б) мемлекеттік орман қоры категорияларының шегінде толық көлемінде N 1 пішінге N 1 қосымша N 2 пішінге N 1 қосымша.
Орманшылықтарға арналған даналарда көрсетілген формалар тіркелмейді.
Ескертулер:
1. Орман орналастыру жобасының 1-томының қосымшасына кірген құжаттардың бәрі куәландырылады:
Қолы, фамилиясы түсінікті жазылуы керек.
2. Түсіндірме жазбаның соңғы бетінде: Тексерген: қолы, дұрыс фамилиясы, күні қойылады.
2 том 1 кітап. Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің сипаттамасы Түптеледі:
1. Орман орналастыру партия бастығының қолы қойылған титул беті
3. Шартты белгілер
4. Орманшылықтар бойынша орман қорын есепке алу
1) N 1 пішін;
2) N 1 пішінге N 1 қосымша
5. Орманшылықтар шегіндегі орамдар бойынша және жалпы мекеме бойынша қорытынды ведомостар:
1) жер түрлері бойынша аудандарды бөлу;
2) сүректің жалпы қорын бөлу.
6. Орманмен қамтылған жерлер мен қорларды жас және бонитет кластарына байланысты орманшылықтар мен орман мекемелері бойынша бөлу.
7. Орманмен қамтылған жерлер мен қорларды жас кластары мен тіктік топтары бойынша орман мекемелері шегінде бөлу.
8. Орман мекемесіндегі басым көпшілік тұқымдылардың алқаағаштардың тип топтары мен жас топтарының шегінде толымдылығы бойынша бөлінуі.
9. Орман мекемесіндегі орманмен қамтылмаған жерлер мен жинақталмаған орман екпелерінің басым көпшілік тұқымдылары мен жер категориялары шегінде орманның тип топтары, тіктік топтары және бонитет класы бойынша бөлінуі.
10. Орманшылықтар және орман мекемесі бойынша МОҚ учаскелері мен орташа таксациялық көрсеткіштерінің жалпы сипаттамасы.
2 кітап. Алдағы тексеру кезеңіне арналған орман шаруашылық іс шаралары
1. Жұмыс басшысының қолы қойылған титул беті
4. Орманшылықтар бойынша орман шаруашылық іс шаралар және жалпы орман мекемесіндегі орманшылардың жинақ құжаттары:
1) тексеру кезеңіндегі отырызылған орман екпелерінің ведомосы;
2) үлкен жастағы орман екпелерінің ведомосы;
3) орман екпелерінің жиынтық ведомосы;
4) орман екпелері жағдайларының ведомосы;
5) орман екпелерінің өлуінің және қанағаттанарлықсыз жағдайларының ведомосы;
6) басты мақсатта пайдалану үшін кесуге белгіленген учаскелердің ведомосы (көлемі үлкен болған жағдайда бөлек кітапқа мұқабалануы мүмкін);
7) аралық пайдалану мақсатындағы кесулердің ведомосы (күтіп-баптау мақсатындағы кесулер, іріктеп санитарлық кесу, қайта жаңартуға байланысты кесу, балауса ағаштардағы жекеленген ірі ағаштарды кесу) және басқа да кесулер (жаппай санитарлы кесу, тазарту және соқпақтар салу және басқа да, іске жарамды қалдықтарды жинау);
8) ормандағы орманмен қамтылмаған жерлерде орман екпелерін және басқа да ұдайы өсіруге бағытталған іс шараларды жоспарлау ведомосы;
9) топырақты дайындау тәсілдері және орманмен қамтылмаған жерлерде орман екпелерін өндіру;
10) орманмен қамтылмаған жерлерде ұдайы өсіруге бағытталған іс шаралардың жиыны;
11) алқаағаштарды қайта құру мақсатында жобаланатын орман екпелері
12) орманмен қамтылмаған жерлердің қалпына келтіруге белгіленбеген іс шараларының ведомосы;
13) орманшылықтарды мастерлік учаскелер мен орман айналымдарына бөлу жобасы.
3 том Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің таксациялық сипаты
1. Орман орналастыру партиясы бастығының қолы қойылған титул беті
4. Таксациялық сипаттау (орманшылық шегінде орамдарды бір немесе бірнеше кітаптарға номірлерінің өсу реті бойынша түптеледі).
4 том Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің сипаттамасы және орманшылық бойынша жоспарланған орман шаруашылық іс шаралары Әр орманшылық үшін бөлек кітапқа түптелінеді:
1. Орман орналастыру партия бастығының қолы қойылған титул беті
4. Орманшылықтар бойынша орман қорын есепке алу:
1) N 1-пішін;
2) N 2-пішінге N 1 қосымша.
5. Орамдар бойынша қорытынды ведомосы:
1) аудандарды жер түрлері бойынша бөлу;
6. Орманмен қамтылған жерлер мен қорларды жас класы және бонитет кластары бойынша бөлу.
7. Мемлекеттік орман қоры учаскелерінің жалпы сипаттамасы және орташа таксациялық көрсеткіштері.
8. Орманшылық бойынша тексеру кезеңіне арналған орман шаруашылық іс шаралары:
1) тексеру кезеңінде отырғызылған екпе ормандарының ведомосы;
2) үлкен жастағы екпе ормандардың ведомосы;
3) екпе ормандардың жиынтық ведомосы;
4) екпе ормандардың жағдайларының ведомосы;
5) екпе ормандардың өлуінің және қанағаттанарлықсыз жағдайларының
6) басты мақсатта пайдалану үшін кесу белгіленген учаскелердің ведомосы (көлемі үлкен болған жағдайда бөлек кітапқа мұқабалануы мүмкін);
7) аралық пайдалану мақсатындағы кесулердің ведомосы (күтіп-баптау мақсатындағы кесулер, іріктеп санитарлық кесу, қайта жаңартуға байланысты кесу, балаусалардың ішіндегі жекеленген ірі ағаштарды кесу) және басқа да кесулер (жаппай санитарлық кесу, тазарту және соқпақтар салу және басқа да, іске жарамды қалдықтарды жинау);
8) ормандағы орманмен қамтылмаған жерлерде екпе ормандарын және басқа да ұдайы өсіруге бағытталған іс шараларды жоспарлау ведомосы;
9) топырақты дайындау тәсілдері және орманмен қамтылмаған жерлерде екпе ормандарын өндіру;
10) орманмен қамтылмаған жерлерде орманды ұдайы өсіруге бағытталған іс
11) қалпына келтіру шаралары белгіленбеген орманмен қамтылмаған орман жерлерінің ведомосы;
12) орманшылықтарды мастерлік учаскелер мен орман айналымдарына бөлу Кітапханаға және кәсіпорын архивіне өткізуге жататын құжаттар тізімі Кітапханаға жататын
1. 1 том - орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасы (қосымшалармен қоса) басылған және бір кітап болып түптелген түрде (жаңа орман орналастыруға дейін сақталып, Мемархивке тапсырылады).
2. Орман мекемесінің карта-схемасы - басым көпшілік тұқымдылар бойынша боялған;
- өртке қарсы орналастыру.
3. 2 том - 1 және 2 кітаптар - толық көлемде.
4. Тұқымдылар бойынша боялған, орманшылықтардың алқаағаш пландары.
Архивке өткізуге жататын (сақтау мерзімі - келесі орман орналастыруға дейін)
1. МОҚ учаскелерінің таксациялық сипаттамасы - 3 том.
2. Бір папкаға жинақталған алдынала дайындық жұмыстарының құжаттары (орам торының жобасы, жер мәселелері бойынша әртүрлі құжаттар, көшірмелер, шешімдер, үкімдер, бұйрықтар және тағы басқа ), бір папкаға.
3. Қолдан жасалған немесе компьютермен құралған, боялмаған алқаағаштардың түпнұсқа планы.
4. Пленкаларда сызылған планшет түпнұсқалары.
5. Орман мекемесіндегі карта-схема түпнұсқалары (боялмаған).
21 қосымша
Орман орналастырудың орналастыру жобасына берілген ұсыныстары бойынша екінші орман орналастыру кеңесінің хаттамасы облыс _____________________________________________________ бойынша Орман иесінің толық аталуы ______________________қ. "_____"______________ж.
Қатысқандар:
Аты жөні қызметі
РМҚК "Қазақ орман орналастыру кәсіпорыны" (______ жылғы далалық орман орналастыру жұмыстарының нәтижесі бойынша), орман орналастыру жобасы үшін орман шаруашылық шаралары ____________ орман мекемесі орман орналастыру жобасына белгілеген орман шаруашылық шаралар.
Қаулы қабылданды :
_________ ж. тексеру кезеңіне мына негізгі орман шаруашылық шаралары бекітілсін.
1. Жалпы ауданы
Орман мекемесінің жалпы ауданы Ауытқуы өткен орман орналастыру мәліметтері бойынша Осы кезеңдегі орман орналастыру мәліметтері бойынша соның ішінде ұзақ мерзімде орманды пайдалануда Орман мекемесінің жалпы ауданында өзгерістер болған жағдайда арнайы қабылданған қаулылар, шешімдер мен бұйрықтардың тізімі келтіріледі (күні, N).
2. Орман мекемесі ауданын орманшылықтар бойынша бөлу лықтардың атау- лықтардың кеңсесі орналасқан соның ішінде ұзақ мерзімде орманды пай- далануда Орманшылық аудандарында өзгеріс болған жағдайда (өткен орман орналастыру мәліметтерімен салыстырғанда) өзгеріс себептерінің негізделуі.
3. Орман мекемесінің жерлерін МОҚ категориялары шегінде жер түрлері Орманды жерлерді жер түрлеріне бөлу көп- орманмен қамтылған арнайы тағайындалған көлемді егістік жинақ- Орман тұқымбағы шілік тұқым- талмаған жи- ын- тық азық және өзге мақсатта Жәй энерге- тикалық мақсатта Кесу жасы, Орман мен қамтылмаған жерлер орманды жерлердің бар- ағаш кесілген жер- өліп қалған алқааға- алаңқай жер- сирек ор-
1. Барлық МОҚ категориялары мен әр орман мекемесі бойынша тұқымбақ жөніндегі мәліметтер тек жиынтықтарға енгізіледі.
2. N 1-ші орман қорын есепке алу пішіннің 1 қосымшасына сәйкес бұта мен сүрек тұқымдылары кестеге бірінен соң бірі жазылады. Басқа ағаш тұқымдылары мен бұталар осылай жеке көрсетіледі.
4. Басты мақсатта пайдаланудағы кесудің жыл сайынғы мөлшері
1) Басты мақсатқа пайдаланудағы мөлшердің есебінен шығарылған және есепке енгізілген алқаағаштың қоры мен ауданы.
Орманмен қамтылған жерлер, барлы- Орманмен қамтылған жерлерді жас топтарына бөлу ғы, га балауса аға- толысқан аға- штар, га барлы- сонымен қатар есепке Орманмен қамтылған жерлерді жас топта- Жалпы орташа өсім, Басты мақсатта пайдаланудағы өлшемнің есебінен шығары- рына бөлу мың. М 3 луына негіз пісіп жетілген және көнерген Сонымен қатар толысқан мың м Мәліметтер төмендегідей ретпен келтіріледі:
орман қорын есепке алудың жиынтық мәліметтері;
басты пайдалану мөлшерінің есебінен шығарылған алқаағаштардың аудандары мен қорлары (мәліметтер МОҚ категориялары бойынша, ал олардың шегінде - шығару түрлері бойынша келтіріледі);
есепке алынған алқаағаштардың аудандары мен қорлары (мәліметтер МОҚ категориялары бойынша келтіріледі);
2) Алдағы тексеру кезеңінде орманды басты мақсатта пайдаланудың, жыл сайынғы мөлшерінің есебі Орманмен қатылған жердің жас топтарға бөлінуі 1га м 3 Кесілу толыс- тағы- лар, тар, штар, со- түбірлік массаның ғы, іші- нде өсімі, Қо- нер- ры, зіл- Жыл сайын есептелінген кеспеағаш алымы - Орман орналас- ауданы, га бөлімі - қоры, мың м 3 тырумен ұсынылған кеспе ағаш екінші ауданы, қалыпты рінші тылы жинау кәделік, Мәліметтер МОҚ категорияларының шегінде кесу әдісі мен басым тұқымдылар бойынша келтіріледі.
Қоры бойынша мәліметтер екі ондық белгімен, ауданы бойынша бүтін гектар арқылы үтірсіз келтіріледі.
2-8 бағандарында есепке қосылған тұқымдылар туралы мәліметтері
3) Басты мақсатқа пайдаланудағы іріктеп ерікті кесудің жыл сайынғы есеп Есеп Пайдалану қорының аудандары мен қорларын толымдылықтары бойынша бөлу сонымен қатар толымдылығы бойынша МОҚ категориясы ___________________________________________ қан ал- қаағаш- болуы алқаағ- аштар- дылы- ғына байла- нысты ғаштар- дың то- лымды- лығына уының әдісі ша)
белгі- ленген кесудің қайта- кезеңі, кеспе- Осылай МОҚ категориялары шегіндегі есепке алынған барлық тұқымдылар бойынша.
4) Тексеру кезеңіне қабылданған басты мақсатта пайдаланудағы кесудің жыл сайынғы мөлшері және оның салыстырмалы сипаттамасы Ауданы, га, қор, мың м 3 Басты мақсатта пайдаланудағы кесудің жылдық өлшемі Орман орналастырумен ұсынылған 2 орман орналастыру кеңесінде қабылданған Қор пайдалану қорын пайдалану жылда- алдыңғы орман орналастырумен қабылданған, кеспе ағаш, өтімді
---ж. қолданыстағы есеп кеспеағашының өтімді қо-
--ж. орманды нақ- ты жіберу, өтімді орташа өсімнің Басым тұқымдылар мен кесу әдісі бойынша МОҚ категориясы шегінде құрастырылады, тек сүрек тұқымдылары мен сексеуілдің (әр кесу әдісі бойынша)
жиынтықтары қосылады. Орман мекемесі бойынша жиынтық мәліметтер осы тәртіппен келтіріледі.
Біртіндеп және жаппай кесу әдістері бойынша мәліметтер тек 10 бағанында Басты пайдалану мөлшеріне енгізілген алқаағаш туралы мәліметтер 14 бағанында келтіріледі.
5. Пайдалану қорының тауарлық құрылымы алымы - қор; бөлімі - пайызда іс сүрегі тех- жағу- қал- мыр ноло- дінің дық- ірі- ұса- гия- арнал- Кәделік сүректің өтімдіден шығу %% нақты соңғы 5 жыл аралығында орман орналастырумен жобаланады Жалпы орман мекемесі бойынша және есепке енгізілген әр тұқым бойынша шығарылған жиынтық мәліметтер арқылы құрастырылады.
Қор екі ондық белгілермен көрсетіледі.
Берілген бөлімнің соңында барлық кестелерге талдау жасалады (4-тен 7-ге дейін) және алынған кеспеағаштың есебі мен өтімді және кәделік ағаштың шығу пайызының негізделуі келтіріледі.
5. Орман мекемесі және орманшылықтар бойынша басқа кесулердің жыл сайынғы жобаланатын мөлшері Басқа кесудің жыл сайынғы мөлшері трас- ары қыс- та нау бу Тұқымдылар бойынша анықталған көлем аудан, тамыр қоры және ары қарай, барлық тұқым- дылар бойынша Жиынтық: аудан, тамыр қоры Жыл сайынғы мөлшері (алымы орман орналастырумен белгі- ленген, бөлімі - екінші орман орналастыру кеңесінде қабыл- данған)
ауданы қоры: тамырлы өтімді кәделік ағаш, сүрек- ті кесу мерзімі, жыл сүрек шығу пайызы % өтім- ді өтімдіден кәделік ағаш осылай барлық тұқым- Жиынтық: аудан қор: тамырлы өтімді кәделік ағаш Кесте мәліметтерінің толық талдауы және қабылданған немесе қабылданбаған көлемдердің негізделуі келтіріледі.
6. Аралық пайдалану үшін кесудің жобаланатын мөлшері
1) Күтіп-баптау кесулерінің жыл сайынғы мөлшері. Күту үшін кесу жасындағы және толымдылық топтарына бөлінген кесуге белгіленген алқаағаштардың бөлінуі.
Толымдылығы бойынша бөлу алымы-күтіп-баптау кесуінің жасындағы бөлімі - күтіп-баптау кесу- іне белгіленген Орман мекемесі бойынша жиынтықтардың есебі күту үшін кесу түрлеріне бөлініп жүргізіледі. Алқаағаштарды күту үшін кесудің толық жүргізілмеу себептерінің талдауы келтіріледі.
Орманды күту үшін кесудің жыл сайынғы мөлшері (жолақтарды кесу кезіндегі алынатын сүректі есептегенде)
Күту үшін кесудің мөлшері алымы - орман орналастырумен белгіленген бөлімі - 2 орман орналасты- ру кеңесінде қабылданған қайталану мерзімі, жыл қ о р Күту үшін кесудің мөлшері Шығу %% 1 га дан кесіле- тін қор алымы - орман орналастырумен белгіленген бөлімі - 2 орман орналастыру кеңесінде кәделік сү- жылдық өлшем рек іріктеп алу % Орман мекемесі бойынша жиынтықтардың есебі күту үшін кесу түрлеріне бөлініп жүргізіледі.
Күтіп-баптау үшін кесу мөлшерінің салыстырмалы сипаттамасы Осы орман орналастырумен жобаланған жыл сайынғы мөлшері:
қор: таңдалатын
Өткен орман орналастырумен жобаланған жыл сайынғы мөлшері ауданы Нақты орындалғандар (соңғы 2 жыл бойынша орташа):
Жалпы орман мекемесі бойынша бүкіл тұқымдылар жиынтығы арқылы
2) Іріктеп санитарлық кесудің жыл сайынғы мөлшері Ауданы, га; қор мың м 3 рап тұқымдылар бойынша анықталған мөлшер таңдалатын жалпы қор және т.б. тұқымдылар бойынша Барлығы ауданы Тұқымдылар бойынша кесудің жыл сайынғы мөлшері (алымы - орман орналастыру- мен белгіленген, бөлімі - 2 орман орналастыру кеңесінде қабылданған)
қор:
пайдаланатын кесу мерзімі, жыл өтімдіден кәделік және тағы басқа тұқымдылар бойынша қор: таңдалынатын Жалпы орман мекемесі бойынша келтіріледі және ұсынылатын көлемдердің негізделуі беріледі.
3) Алқаағашты қайта құрудың және балауса ағаш ішіндегі жеке өсіп түрған ағашты кесудің жыл сайынғы мөлшері Жаңарту әдісі Балауса ішіндегі лақ- жеке тап ағашты пайдаланатын тамырлы қор барлығы: ауданы Тұқымдылар бойынша жыл сайынғы мөлшері (алымы - орман орналастыру- мен жобаланған; бөлімі - 2 орман орналастыру кеңесінде қабылданған)
қор: тамырлы таңдамалы сүректің шығу, % Жалпы орман мекемесі бойынша келтіріледі және ұсынылатын көлемдердің
7. Барлық кесу түрлері бойынша орман пайдаланудың жобаланған жыл сайынғы мөлшерінің салыстырмалы сипаттамасы Орман пайдалану түрлері алымы - аудан, бөлімі - қор жаппай санитарлық ке- өтімді қоқысты жи- лануда Осы орман орналастырумен жобаланған және т.
2 орман орналастыру кенесінде қабылданған Өткен орман орналастыру мен анықталған басқа ке- аралық пайдалануды кесу сулер күту үшін іріктеп санитарлық қайта жаңарту балауса ағаш ішіндегі жеке өсіп түрған үшін кесу ағашты кесу Кестеде көрсетілген көрсеткіштерді талдау барлық пункттер бойынша
8. Орманды ұдайы өндіру шаралары
1) Орман мекемесімен құрылған және орман орналастырумен есептелген орман екпелері бойынша мәліметтер.
Орман екпелері бойынша мәліметтер алымы - орман мекемесімен құрылған бөлімі - орман орналастырумен есеп- Ауыт- ке алынған қуы Сақталып қалған орман екпелері мекеме мен қам- жерлерге ауысты- рылған қалған (есептеп шығаруға жататын)
Жалпы орман мекемесі бойынша барлығы Сонымен қатар, орман астарында егілген орман екпелері Тексеру кезеңіндегі орман екпелерінің жиынтығы Үлкен жастағы орман екпелері Үлкен жастағы орман екпелері барлығы Мекеме бойынша орман екпелерінің барлығы Орман екпелері, барлығы Мәтінде кестеден кейін орын алған ауытқуларға түсініктеме беріледі.
2) Орман орналастыру мәліметтері бойынша сақталып қалған орман екпелерінің жағдайы.
Сақталып қалған орман екпелерінің жағдайы алымы - орман мен қамтылған жерлерге аударылуы, бөлімі - жинақталмағандар Үлкен жастағы орман екпелерінің жиынтығы Орман мекемесі бойынша орман екпелерінің жиынтығы Орман екпелерінің барлығы Кестеден соң мәтінде орман екпелерінің қанағаттанарлық болу және өлу себептерінің талдауы беріледі (нақты учаскелер мен аудандары келтіріледі).
18 Кесте
3) Тексеру кезеңіне берілген орманды ұдайы ұлғайту іс-шараларының көлемі Іс-шаралардың түрлері мен көлемі алымы - орман орналастырумен ұсынылған бөлімі - орман орналастыру кеңесінде қабылданған Орманды ұдайы үлғайту іс шаралары орманның табиғи түлеуіне жәр- табиғи өсіп демдесу өнуі Орманмен қамтылмаған (сирек орманнан бас- қа) барлығы сонымен қатар өртеңдер, өлген Тексеру кезеңіндегі кеспеағаштар Қайта құрылатын учаскелер Орман мекемесі бойынша барлығы:
Іс-шаралардың түрлері мен көлемі алымы - орман орналастырумен ұсынылған бөлімі - орман орналастыру кеңесінде қабылданған іс шарасыз қалдырылған топырағын зерттеуге қал- аз аумақты және күрделі конфигурациялы іс-шараларды жүргізу үшін қиын дыру Жалпы орман мекемесі бойынша құрастырылады.
Сирек ормандар осы ведомосқа кірмейді.
Егер орман мекемесінде таулы ормандар болса, онда кестеге қосымша баған енгізіледі (екіншіден кейін) және барлық жер түрлері бойынша мәліметтер еңістік топтары бойынша 5 градустық градациямен (ауытқумен) келтіріледі.
(0-5, 6-10, 11-15, 16-20, 21-25, 26-30, 31 және одан жоғары)
19 Кесте
4) Орман екпелерін өсірудің орманның табиғи түлеуіне жәрдемдесудің және қайта құрудың жыл сайынғы мөлшері Орман екпелерін өсірудің жылдық өлшемі (орташа соңғы 5 жыл ішінде)
орман орнала- сумен ұсыныл- дасы рудің әдісі, Орманмен қам- тылма- ған жерлер
1) өртеңдер қ және өлген
2) ағашы кесілген
3) алаңқай жерлер
Жи-
Жер категориялары бойынша барлығы - ЕТК-ға бөлінеді кезеңінде- гі кес- бойынша барлығы (ЕТК-ға бөлініп)
Табиғи түлеуге жәрдемдесудің және жаңартудың көлемдерін жобалау кезінде, олар Орман мекемесі бойынша барлығы деген жолдан төмен көрсетіледі.
Кестенің соңында алдағы тексеру кезеңіне орманмен қамтылған жерлерді игерудің талдануы беріледі. ЕТК-ң қысқаша сипаттамасы, жағдай жасаудың, жаңартудың әдістері келтіріледі, немесе негізгі қағидаларға сілтемелер жасалады, егер ол осы облысқа арнайы жазылған болса.
9. Орман мекемесінің аумағын өртке қарсы ұйымдастыру
1) Орман мекемесінің аумағын табиғи өрт қауіпі кластарына бөлу 20 Кесте Табиғи өрт қаупі кластары 21 Кесте
2) Орман мекемесін өртке қарсы ұйымдастыру жұмыстарының көлемдері мен түрлері және қажетті өртке қарсы жабдықтардың тізімі.
Іс- орман орналастыру кеңесінде қабылданған іс-шаралардың және алынатын жабдықтардың қосым- ша көлемі мекемесі бойынша месінің жы- лын- кеңсесі 22 Кесте
3) Мемлекеттік орман қоры категориялары мен орманшылықтар аумағында орман айналымдарының саны мен ауданын оптималды есептеу МОҚ категория- аймақ ларының ауданы Орман айналымдарының нормативті ауданы Орман айналымдарының нормативті саны, дана Осылай МОҚ-ң барлық категориялары бойынша Мемлекеттік орман қоры учаскелерін күзету және қорғау ормандарды ұдайы өндіру және орман өсіру нормативтері мен нормаларына (Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 ж. 19 қаңтардағы N 53 қаулысы) сәйкес жүргізіледі.
Осы кездегі бар айналымдардың санын салыстыру жүргізіледі және алдағы тексеру кезеңіндегі айналымдар санына сипаттама беріледі.
4) Мекеме аумағын орманшылықтар шегінде мастерлік учаскелер мен айналымдарға бөлу 23 Кесте Мастерлік учаскелердің N Орман айналымдарының N Орман айналымдарына кіретін орамдардың N орман орналастыру кеңесімен қабылданған мәліметтер енгізіледі.
10. Орманды қорғау іс-шараларының жыл сайынғы көлемі және оларды орманшылықтарға бөлу 24 Кесте 2 ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған көлемдерді орманшылықтарға бөлу
11. Мекеме аумағын рекреациялық мақсатта көркейту іс-шараларының жылдық көлемі және оларды орманшылықтарға бөлу 25 Кесте орман орналастыру кеңесінде қабылданған көлемдерді орманшылықтарға бөлу
12. Орманды жанама пайдаланудың жылдық көлемі және оларды 26 Кесте Пайдаланусыз қалған мерзімге лануға пайдалану туралы ұсыныстар
13. Шабындық жерлердің сипаттамасы және оларды жақсарту іс-шаралары 27 Кесте су басқан кет- Осы кезде бар шабындық жерлер, барлығы Жақсартуға жататын, барлығы соның ішінде түбірлі беткейлі Жақсартудың көлемі, барлығы 1 га-дағы өнімділігі содан: түбірлі жақсарту беткейлі жақсарту батпақтар
14. Орманды жанама пайдаланудың және қосалқы ауыл шаруашылық өнімдерін өндірудің мүмкін болатын көлемінің жыл сайынғы көлемі 28 Кесте Өнім түрі бау-бақша
1) мәдени сортты жемістер
2) мәдени сортты жаңғақтар
3) бұталы тұқымдастардың жемістері өсімдіктану
1) көкөніс
2) картоп
3) дәнді дақылдар шабындықтардағы шөп бақша өсімдіктері жабайы өсетін өсімдіктер өнімін дайындау
1) жемістер
2) жидектер
3) жаңғақтың барлық түрлері
4) дәрі өсімдіктерінің шикізаты
5) техникалық шикізат
6) қайың шырыны
7) саңырауқұлақтар
1) Сүт
2) Қымыз
3) Ет
4) Жүн
1) Тауарлық бал
2) Балауыз
Аң аулау өнімдері:
1) Жабайы аң еті
2) Аң терісі
15. Биотехникалық іс-шаралардың жыл сайынғы көлемі және оларды Іс-шаралар орман орналастыру кеңісінде қабылданған көлемдерді орман орналастыру кеңесі- мен қабылданған
16. Орман мекемесіндегі және орманшылықтардағы мамандардың штаттары 30 Кесте орман орналастырумен ұсынылған кеңеспен қабылданған Өзгертулерді енгізу қажеттілігінің негіздері келтіріледі.
17. Орман шаруашылық өндіріске қажетті техника мен механизмдерді, көліктерді алу, орман шаруашылық маңызы бар құрылыстардың көлемі 31 Кесте Жоба типі, маркасы Құрылыстар мен алатын заттардың түрлері орталық кеңес
18. Орман мекемесінің өткен тексеру кезеңіндегі шаруашылық іс- әрекеттерінің жалпы қорытындысы
1) Өткен тексеру кезеңінде орман мекемесінің орындаған орман шаруашылық іс-шараларының көлемі Іс-шаралар көлемі Мекемемен Басты мақсаттағы кесу, соның ішінде: жаппай кеспеағаштық ерікті-іріктеп Іріктеп санитарлы кесу Орман екпелерін өсіру Соның ішінде сақталып қалғаны X Кестенің соңында орындалған іс-шаралардың сапалығын және орындалмау (асыра орындау) себептерінің талдауы келтіріледі.
2) Орманды өрттен күзетудің, заңсыз кесулердің және тағы басқа орман тәртібін бұзудан қорғаудың сапалылығын және өртке қарсы шаралар жобасының орындалуы.
3) Орманды қорғау іс-шараларының орындалуының, орман аурулары мен зиянкестерінің бар болуы және солармен күрес жүргізудің тиімділігі.
4) Орман орналастыру құжаттарына өзгертулерді енгізу сапасы.
5) Бағаланған тексеру кезеңіндегі мекеменің шаруашылық іс-әрекеттерінің жалпы қорытындысы.
Қазақастан Республикасы 22 қосымшасы өкілетті органның атауы ________________________20_____ж.
N ____ бұйрығымен іске енгізілген _____________________________________20_____жылғы орман орналастыру ұйымының атауы далалық орман орналастыру жұмыстарының нәтижелері бойынша ______________________________ орман иеленушісінің, облыстың, толық атауы жасалған орман орналастыру жобасын іске асыру туралы АНЫҚТАМА Орман орналастыру жобасы бойынша __________________облысы, _____________________ орман мекемесі, РМҚК "Қазақ орман орналастыру кәсіпорыны" 200______ жылы орындаған далалық орман орналастыру жұмыстарының қорытындысы бойынша 200_____ ж. 01 қаңтарынан 200____ж. 02 қаңтарына дейін мына көрсеткіштерді іске енгізу:
1. Өткен тексеру кезеңінде орман иеленушісімен орындаған шаруашылық қызмет жөніндегі қорытынды, ___________________________ баға - қанағаттанарлықсыз, _________________________________________________________ деп тану және мынаны ескеру:
1) тексеру кезеңде орындалған орман шаруашылық шаралардың көлемі сінен Басты мақсатқа пайдаланудағы кесу, барлығы жаппай кеспеағашты Аралық пайдаланудағы кесу Басқада кесулер Құрылған орман Кестенің соңында орындалған шаралардың сапасы және орындалмау (аса орындалу) себептерінің талдануы беріледі
2) орманды өрттен қорғаудың сапасы, өздігінен кесу және т.б. орман заң бұзушылық, өртке қарсы шаралар жобасының орындалуы
3) орман қорғау шараларының орындалуы, орман зиянкестері және ауруларының болуы, оларға қарсы қүрестің тиімділігі
4) өткен орман орналастырудағы өзгертулерді енгізу сапасы
5) тексеру кезеңіндегі шаруашылық қызмет жөніндегі жалпы қорытынды
2. Аудандарды орманшылықтар бойынша бөлу Орманшылық атауы Әкімшілік аудан Аудан, га с. і. ұзақ мерзімді пайдалануда кеңселерінің орналасқан жерлері
3. Орманды жерлерді басым тұқымдылар мен МОҚ категориялары шегінде жер түрлері бойынша бөлу орманмен қамтылма- арнайы мақсатты егістік жинақталмаған орман ек- пелері с. і. орман ек- өндірістік және энергетикалық мақ- азықтық және басқа да сат үшін орманмен қамтылмаған өртеңдер, өлген алқа- сирек орман
4. МОҚ категорияларының шегіндегі кесу әдістері бойынша басты мақсатқа пайдаланудағы кесудің жыл сайынғы мөлшері Ауданы га; қоры, мың м 3 Қ о р ы Шығу пайызы
5. Басқа кесулердің (түрлері бойынша) МОҚ категориялары шегіндегі жыл Табылған қоры (алымы) кесуге жатады (бөлімі)
Шабу
Жылдық өлшемі шығу пайызы бірлі қор- делік
6. Күтіп-баптау кесулерінің МОҚ категориялары шегіндегі (түрлері бойынша) жыл сайынғы мөлшері Күту үшін кесуге қажет ететін алқа ағаш аудандары Күтіп-баптау мақсатындағы кесудің жыл сайынғы өлшемі лері, басым шабыла- шабы- тыннан латын
7. МОҚ категориялары шегіндегі іріктеп санитарлық кесудің жыл сайынғы Жаңадан жұқтырған және өлгелі тұрған ағаштардың табылған қо- Жыл сайынғы кесу мөлшері ры (қураған ескі ағашсыз)
шығымы %% дісі
8. Орман екпелері туралы мәліметтер
1) Орман иеленушісімен құрылған және орман орналастырумен есепке алынған, орман екпелері туралы мәліметтер Ауытқу (алымы - орман мекемесімен отырғызылған, бөлімі - орман орналастырумен есепке алынған)
дас май сімен аумағы- нан тыс жерде отырғы- зылған тыры- шығары- латын)
Орман екпелерінің барлық жиынтығы
2) Орман екпелерінің жағдайы Сақталып қалған орман екпелерінің жағдайы (алымы - орманмен қамтылған жерлерге ауыстырыл- ған, бөлімі - жинақталмаған)
Өліп
9. Орманның табиғи түлеуіне жәрдемдесу және қайта құру. Орман екпелерін өндірудің жыл сайынғы мөлшері Орман екпелері қорының Соңғы 5 жылдағы егілген орман екпелерінің Тұқым Өсі- Жыл- игеру кезеңі, жыл жыл сайынғы орташа көлемі Жұ- мыс көле-
10. Тексеру кезеңіндегі өртке қарсы іс-шаралары Іс шаралардың түрлері
11. Орман қорғау шаралары Жылдық көлемі
12. Тексеру кезеңіндегі рекреациялық мақсаттағы ормандарды көркейту іс Шаралардың жобаланатын түрлері
13. Қосымша орман пайдалану және қосалқы ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру мүмкін болуының жыл сайынғы көлемі Бау-бақша
1) егілген сорттардың жемісі
2) егілген жаңғақтың жемісі
3) бұта тұқымдылардың жемісі Өсімдіктану:
3) дәнді және бұршақ дақылдары Табиғи шабындықтардың шөбі Бақша өсімдіктері Жабайы өсетін өсімдіктердің өнімдерін дайындау
1) жеміс
2) жидек
4) дәрі-дәрмектік шикізат
7) саңырауқұлақ
Жеміс пен жидекті өңдеу
1) сүт
2) қымыз
3) ет
4) жүн
Ара шараушылығы:
1) тауарлы бал
2) ара балауызы
1) жабайы аңдардың еті
2) аң терісі, терілер
14. Биотехникалық іс шаралардың жыл сайынғы көлемі 2 орман орналастыру кеңесімен қабылданған көлемдердің орманшылықтарға бө- түрле- лінуі 2 орман орналасты- қабылдан-
15. Орман мекемесі және орманшылықтағы мамандар штаты кеңеспен қабылданғаны
16. Орман шаруашылық өндірісіндегі техника мен механизмдер, құрылыс көлемдері және көлік алу Жоба түрі, маркасы Құрылыс түрлері және алған мүліктер орталық мекен жай Анықтаманы құрастырушы _____________________________________ қызметі, мекеме Ф.А.Т. қолы күні 23 қосымшасы Таксациялық сипаттама Орман иесі: ________________ Орманшылық: __________________ Орам _______________________ МОҚ категориясы ______________ Құрамы, өскін, орман астары, топырағы, жер бедері, Сүрек қабатының би- Орман эле- Орман жа- Телім нөмірі телім ерекшелігі іктігі, м менті сы, жыл Биіктігі, Диаметрі, Жас кластары, жас топ- Жас топта- Бони- Орман түрі. Орман өсімдіктерінің өсу ортасының Өсіп тұрған Тауар класы Телімдегі қоры, м 3 орман қоры м 3 қура- жеке тұрған ағаш қалдықтар гек- с.і.
тарда лімде орман шаруашылығы жұмыстары біткеннен соң оларға өзгерістер енгізіу үшін тапсырмалары Ескерту: Орамда екі немесе одан көп МОҚ категориялары болған жағдайда телімдер біртіндеп әр категория шегінде жазылады және жеке категория мен жалпы орам бойынша қорытынды шығарылады.
орман қорында орналастыру жұмыстарын жүргізу ережелерінің 24 қосымшасы Үздіксіз орман орналастыруды жүргізу бойынша әдістемелік нұсқаулар
1. Үздіксіз орман орналастырудың өзі - тексеру кезеңі ішінде апатқа және тағы басқа қолайсыз әсерлерге ұшыраған, шаруашылық шараларын жүргізуге тағайындалған орман қорындағы телімдердің бөліктеріне жыл сайын тексеру жүргізу жұмыстары мен қарапайым орман орналастырудың тұтасуынан тұрады.
Жыл сайынғы (ағымдағы) түгендеу жұмыстары жаңа базалық орман орналастыруға дейін жүргізіледі.
2. Осы әдістеме орман қорын есепке алу және үздіксіз орман орналастыру жұмыстарын жүргізу технологиясы мен ұйымдастырудың мақсатын, жүргізу барысындағы кіріс-шығыс құжаттарының жүйесін айқындайды, өңдеу мен керекті мәліметтерді алу процесін сипаттайды.
Үздіксіз орман орналастыру барысында алынған мәліметтер орман мекемесіндегі орман пайдалануды, орман қоры мен орман шаруашылық бағыты бойынша ақпараттық базасын құруды, мәліметтер банкін жіктеуді қамтамасыз етеді.
3. Тексеру кезеңіндегі жыл сайын жаңартылатын мәліметтер базасының ақпараттары, алқаағаштар көрсеткіштерінің актуализациясы, орман түгендеу көрсеткіштері, түсіру - геодезиялық және карта құрастыру жұмыстары кезекті базалық орман орналастырудың ақпараттық негізі болып табылады және орман шаруашылығындағы мәліметтер қорының толық жаңаруын қамтамасыз етеді.
Содан кейін кезекті үздіксіз орман орналастыру циклы басталады. Бұл жағдайда орман шаруашылығы мен орманды пайдалану қарқындылығына байланысты тексеру кезеңінің ұзақтығы тапсырыс берушінің анықтауымен 20-25 жылға созылуы мүмкін.
4. Үздіксіз орман орналастыруға көшу мен оның тиімділігін арттыруға қажетті жағдайлар:
1) оны жүргізуге қатысатын кәсіпорындар мен ұйымдардың құқықтары мен міндеттерінің анық көрсетілуі;
2) орман шаруашылықтары және орман орналастыру ұйымдарында орман қоры мен орман шаруашылығы саласындағы автоматтандырылған мәліметтер банкін жасау және оны игеру үшін техникалық, бағдарламалық құралдардың, дайындықтан өткен мамандардың болуы;
3) шаруашылық жұмыстарын жүргізуге белгіленген телімдердің үлесі жалпы телімдер санының 3 пайызынан кем болмауы;
4) кезекті базалық орман орналастыруға дейінгі орман мекемелерінің шекараларының сақталуы, олардың аумағының орманшылықтарға, орам торларына бөлінуі, шекараларының тұрақты сақталуы, ірі ұйымдастырушылық және аумақтық құрылымдардың жүргізілмеуі.
5. Үздіксіз орман орналастыруға көшу белгілі уақыт жағдайларына байланысты негізгі орман орналастырудан кейін (бірақ аралығы 5 жылдан аспай)
орман мекемесінің сұрауымен және өкілетті органдардың шешімімен өткен жылдар ішіндегі ағымдағы өзгерістерді толық көлемде орман орналастыру мәліметтеріне енгізе отырып, орман орналастыру ақпараттарын магнитті таспаларда сақтаған жағдайда ғана жүзеге асуы мүмкін.
Бұл жағдайда тиісті бағдарламалық құралдар арқылы орман қоры бойынша актуализацияланған мәліметтер қоры жасалады, түзетулер енгізіледі, сипаттамасы күдік тудыратын немесе дұрыс емес телімдер аралап көру әдісімен тексеріледі, сонымен қатар, қажет болған жағдайда, белгіленген тәртіппен ормандардың МОҚ категорияларына бөлінуі қайта қарастырылып, рәсімделеді. Ал күрделі өзгерістер болған жағдайда бұрынғы толтырылған ұйымдық-шаруашылық жоспарға түзетулер енгізіледі негізгі және аралық пайдаланудың есебін қайта береді.
Көрсетілген жұмыстар орындалғаннан кейін орман иеленушісінің мәліметтері бойынша Орман қорының мәліметтер банкі құрылады.
6. Орман иеленушісіне тұрақты түрде қолдануы үшін, базалық орман орналастыру кезінде пайдаланылған әуе-ғарыштық фотосуреттер беріледі. Бұл құжаттармен жұмыс істеуге орманшылардың, тағы басқа да мамандардың рұқсаты болады. Сонымен қатар, олар құжаттарды пайдалануға алу, сақтау және жұмыс жасау ережелерін бұзбаулары шарт.
7. Үздіксіз орман орналастырудың циклы (жыл сайынғы ағымдағы орман түгендеу) орман иеленушісінің орман қоры бойынша төмендегідей ортақ жинақталған мәліметтер базасы құрастырылғаннан кейін басталады:
1) орман қорының;
2) картографиялық;
3) техника-экономикалық көрсеткіштердің және жобалық жоспар нормативтері;
4) орманды пайдалану;
5) орманды ұдайы өсіру;
6) орманды күзету және қорғау;
7) жол тораптары және гидрография;
8) нормативті-анықтамалық ақпараттар;
9) орман қорындағы ағымдағы өзгерістер.
Аталған мәліметтер базасы бірінші ағымдағы орман түгендеу жұмыстарына дайындық басталмас бұрын арнайы бағдарламалық құралдармен жасалады.
Бірінші орман түгендеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін оның нәтижелері бойынша барлық мәліметтер қоры жаңартылады, бірақ орман қорының бастапқы мәліметтері мен картографиялық мәліметтер архивтеледі, магниттік таспаларда сақталады.
8. Мәліметтер қорына төмендегідей ақпараттық толықтырулар енгізіледі:
1) орман қорының таксациялық сипаттамасы көлеміндегі телім бойынша ақпараттар, орам бойынша жалпы көрсеткіштердің мәліметтері, мемлекеттік және орман кадастры есептерінің мәліметтері. Бұл база көрсеткіштерінің құрамы орман орналастыру ақпараттарын өңдеу жүйелерінің көрсеткіштеріне сәйкес келеді (ОАӨЖ);
2) мазмұны бойынша әртүрлі масштабтағы картографиялық мәліметтер базасы және орман орналастыру планшеттері, алқаағаштар жоспары, кеспеағаштардың орамдар бойынша альбомы, екпе ормандардың сызбалары, ұзақ мерзімді орман пайдалану учаскелерін белгілеу жоспары, басқа да жұмыстар көлеміндегі сандық және таңбалық ақпараттар;
3) техника-экономикалық көрсеткіштері мен жоспарлы-жобалық нормативтердің мәліметтер базасы, орман мекемесі мен орманшылықтағы құжаттар, шаруашылық бойынша есептік кеспеағаш, орман дайындау жұмыстары бойынша аралық пайдалану мен ағаш дайындау көлемі, өндіріс қарқындылығы, орман шаруашылық әрекетінің негізгі жобалық және жоспарлық көрсеткіштері жөніндегі ақпараттар;
4) орман пайдаланудың мәліметтер базасы, негізгі және аралық пайдалану үшін кесу, күту үшін кесу, санитарлық кесу тағы басқа кесулер белгіленген кеспеағаштар мен олардың сортименттік құрылымы, материалдық қаржылай бағасы жөніндегі мәліметтер, шайыр алу учаскелері, ағаш кесу билетін есепке алу мен оны жазып тарату, жоспарланатын шаралар, орман заңдарын бұзушылықты куәландыратын құжаттар, орманды қосымша пайдалану, тағы сол сияқты шаралар жөніндегі мәліметтер;
5) ормандарды ұдайы өсірудегі мәліметтер базасына табиғи жаңартуларға жағдай жасалатын және орман қорының мәліметтер базасында жоқ екпе ормандары құрылған учаскелердің қосымша сипаттамалары, орман екпелерінің жобасы, оларды түгендеу мен техникалық қабылдау құжаттары, орманның табиғи жолмен қалпына келуіне жәрдемдесу шаралары жүргізілген жерлер, ағашы кесілген жерлерді зерттеу мәліметтері, екпе ормандарды есептен шығару акті, құндылығы шамалы алқаағаштарды қайта қалпына келтіру арқылы жасалған екпе ормандар жөніндегі мәліметтер. Соған қосымша барлық орман орналастыру кезінде есепке алынған немесе түгендеу жылына дейін пайда болған, және ормандарды ұдайы өндіру шараларының қорына енгізілетін ормансыз жерлер жөніндегі мәліметтер енгізіледі;
6) орманды күзету және қорғау жөніндегі мәліметтер базасы орман өрттерін есепке алу кітабы, ағымдағы түгендеу барысында анықталған орман заңдарын бұзушылықтарды есепке алу кітабы, қолайсыз санитарлық жағдайлар туралы мәліметтер, орман зиянкестері мен аурулары ошақтарының кітабы, алқаағашты бағалау мәліметтері;
7) жол тораптары мен гидрография жөніндегі мәліметтер базасы, аумақтағы өзендер, барлық мақсаттағы жолдар, жол-техникалық және гидротехникалық құрылыстар, олардың сипаттамасы (сапасы, категориясы және жағдайы), жол тораптары құрылыстарының даму бағытының жағдайы туралы мәліметтер;
8) нормативтік-анықтамалық ақпараттар базасына сөздіктер, классификаторлар, цифрлық анықтамалықтар, тиісті базаларға енгізілетін мәліметтерді, есептік, логикалық әдістермен бақылау үшін және үздіксіз орман орналастыру құжаттарын алу үшін қажет нормативтік және реттеуші құжаттар.
Нормативтік-анықтамалық мәліметтер базасы, орман орналастыру мәліметтерін өңдеу жүйесінде қолданылатын анықтамалар, басты және аралық пайдалану кесулері мен ормандарды ұдайы өндіру және сөл ағызу жөніндегі заңдастырылған ережелер мен нұсқаулықтар, жеке қағидалар. Нормативтік- анықтамалық мәліметтердің анықталған құрамы мен оны құру ережелері үздіксіз орман орналастыру мәселелерін шешетін техно-жұмыс жобаларында келтірілген;
9) ағымдағы өзгерістер жөніндегі мәліметтер базасы қандай да бір әсерге ұшыраған телімдердің барлық өзгерістері жөніндегі мәліметтерді қамтиды. Бұнда барлық жыл бойындағы өзгерістер жөнінде мәліметтер жинақталады да табиғи жағдайда зерттеу қорытындысынан кейін, көрсеткіштері барлық басқа базаларға беріледі. Ал ағымдағы өзгерістердің толық мазмұны стримерде архивтеледі.
Орман қорындағы учаскелердің шекараларына өзгерістер әкелетін және жаңа телімдердің пайда болуына әкеліп соғатын шаруашылық және тағы басқа әсерлер арнайы бағдарламалық құралдар арқылы сандық пішін құрайтын және картографиялық мәліметтер базасына енгізілетін графикалық құжаттармен қоса жүреді (абристер, көшірмелер және геомәліметтер).
Орман қорындағы өзгерістер жөніндегі мәліметтер әр ағымдық орман түгендеу жұмыстарынан кейін жиналып тексеру кезеңінің аяқталуына байланысты болашақта орман шаруашылық әрекеттерінің әсерін сараптау мақсатында қолдану үшін және нормативтерді құрастыру үшін архивтеледі;
10) мәліметтер базасын қалыптастыруға қажет ақпараттар базалық орман орналастыру мәліметтері мен орман мекемелерінің есеп беру және жоспарлық құжаттарынан, ағымдағы орман түгендеу барысында толтырылған бағалау карточкаларынан алынады;
11) циклға байланысты базалық орман орналастыру 5 жылдан кейін орман қорының мәліметтер базасы табиғи өсімге актуализацияланады.
Актуализациялауға жарықтандыру, тазарту жасындағы балауса ағаштар мен пісіп жетілген ағаштардан басқа орман шаруашылық және басқа да өзгерістерге ұшырамаған алқаағаштар жатады.
Актуализация арнайы әдістемемен сыналған модель бойынша, солардың негізінде құрастырылған бағдарлама арқылы, және алқаағаштардың бағалау көрсеткіштерінің өзгеруі арқылы жасалады.
Мәліметтер қорын жаңартқаннан соң, әр ағымдағы орман орналастыру мәліметтері бойынша табиғи өсімге актуализацияланғаннан кейін үздіксіз орман орналастырудың міндеті жүзеге асырылады;
12) Үздіксіз орман орналастыру мамандандырылған орман орналастыру партиясының күшімен жүзеге асырылады. Мамандар Орман қорының мәліметтер банкін қолдану және үйрену барысында мыналарды орындайды:
нормативтік анықтау мәліметтері базасын енгізу;
ағымдағы түгендеу мәліметтерін енгізу және қадағалау;
орман қорының телімдік орман бағалау мәліметтерін жүргізу;
арнайы және жинақталған ақпараттардың мәліметтер базасын актуализациялау;
орман шаруашылығы шараларының ағымдағы міндетін жоспарлау үшін жұмыс ақпаратын дайындау;
кеспеағаш қоры жөніндегі графикалық кескіндерді қоса мәліметтер дайындау және өңдеу;
сұрыптау мен бірге кеспеағашты материалдық-қаржылай бағалау;
сұраныстар бойынша анықтамалар беру;
орман шаруашылық шараларының жылдық жоспарларын жасау;
орман шаруашылығы және орман пайдалануды бақылау жөніндегі жинақ ақпараттарды өңдеу, тарату;
орман қорын есепке алу құжаттарын толтыру;
орман қорының жағдайын сараптау және бағалау;
орман мониторингі жөніндегі мәліметтерді дайындау;
стандартты емес сұраныстарға арналған анықтамаларды дайындау және картографиялық мәліметтер базасын жаңарту;
пайдаланушының сұрауымен оған қажетті объектілердің шекарасы көрсетілген әуе-ғарыштық суреттерді автоматты түрде өңдеу және оларды картографиялық мәліметтер базасына тіркеу.
9. Өздеріне берілген техникалық құралдар арқылы орманшылар мыналарды қамтамасыз етулері керек:
1) мемлекеттік орман қорындағы жерлердің жағдайы мен оларды пайдалануды салалық есепке алу және орман кадастры кітабын жүргізу;
2) ағаш кесуді есепке алу;
3) кеспеағаштарды материалдық-қаржылай бағалау;
4) орманды қалпына келтіру жұмыстарын жоспарлау және есепке алу;
5) орман күзетуді және қорғауды жоспарлау мен есепке алу;
6) орман өрттері мен олардың салдарын есепке алу;
7) орман пайдалануды есепке алу;
8) жерлерді қабылдау мен тапсыруды есепке алу;
9) сүрексіз қорларды есепке алу;
10) орман шаруашылығы шаралары бойынша санақ-есеп беру құжаттарын магнитті таспаларда, көшірмелер түрінде дайындау.
2. Үздіксіз орман орналастырудың мақсаты мен міндеті
10. Үздіксіз орман орналастырудың мақсаты:
1) орман мекемелерінде орман қорларын тиімді пайдалануды ұйымдастыру және орман шаруашылығын тиімді жүргізуді қамтамасыз ету;
2) тексеру кезеңінде орманды пайдалану мен орман шаруашылық шаралары салдарынан орманға және қоршаған ортаға әсер ететін орман қорындағы өзгерістерді есепке ала отырып құрастырылған ұйымдық-шаруашылық жоспарын толық жүзеге асыру;
3) барлық пайдалану түрлері бойынша сүрекдің қорларын толық көлемде анықтау және айқындау, сонымен қатар орман мекемелеріндегі, оның жекелеген бөліктеріндегі, соның ішінде ұзақ мерзімге пайдалануға берілген жерлердегі сүрексіз орман қорын пайдалану қарқындылығын есепке ала отырып, сүрекдің қорларын, олардың пайдалануға жарамдылығы мен тиімділігін анықтау;
4) орман қорын пайдаланудың барлық түрлерін, орман шаруашылық шараларын жүргізу орындарын белгілеу, алқаағаштардың өсімі мен дамуына, олардың экологиялық жағдайына кері әсер ететін факторларды жою және қолайлы шешімдерін табу;
5) орманшылықтар мен орман учаскесінен бастап орман мекемелерінің барлық өндіріс звенолары арасында немесе басқа да қызығушылық білдіріп отырған мекемелер арасындағы жарлық және есеп беру құжаттарының (алмасуын) қағазсыз формасына ауысу арқылы тиімді басқаруды қамтамасыз ету;
6) жалға берілген орман қорларында шұғыл шараларды қолдана отырып, орманды дайындаудағы және басқа да орман қорындағы керексіз тенденцияларының қалыптасуын болдырмау мақсатында орман жағдайына тұрақты бақылау ұйымдастыру;
7) базалық орман орналастыру мәліметтерінің нақтылығын арттыру, кезекті орман орналастыру және орман қоры мен орман кадастрын есепке алу бойынша құжаттау жұмыстарына жұмсалатын еңбек шығынын азайту;
8) орман қорындағы әртүрлі орман пайдалану үшін орман қорының жерлерін бөлудегі геодезиялық және картографиялық белгілену сапасын арттыру, оларды қабылдау және орман пайдалануға тапсыру;
9) орман мекемесінің аумағында іске асырылған жағдайда ормандардың аймақтық және локальді мониторингі жөніндегі ақпараттармен қамтамасыз ету.
11. Үздіксіз орман орналастыру барысында қойылған мақсатқа сәйкес төмендегідей тапсырмалар кешені шешіледі:
1) орман шаруашылығы мен орман қоры бойынша мәліметтер банкін және ағымды орман түгендеуді сақтау:
ағымдағы жылға орман қорының жағдайы, атқарылған шаралар, олардың салдары, орманның босатылуы және оның барлық пайдалану түрлері бойынша дайындалуы, орман қорларына кіретін ұзақ мерзімді пайдалануға берілген орман учаскелеріндегі өзгерістер, орман учаскелерінің (телімдердің) жағдайлары жөніндегі мәліметтерді жинау;
орманға шаруашылық әсерін тигізетін учаскелерді анықтау;
кезекті басты және аралықтағы пайдалану жылындағы кеспеағаш қорын бағалау;
орман пайдалану мен басқа да орманға тигізетін әсерлер жөніндегі мәліметтердің дұрыстығын бақылау;
мәліметтер базасын ағымды жаңарту;
ОҚ мәліметтер базасын алқаағаштың табиғи өсіміне байланысты
2) орман шаруашылық шаралары мен орман пайдалануды жоспарлау:
кеспеағаш қорын басты және аралық пайдалану кесуіне дайындау;
келесі кеспеағаштардың орналасу жоспарын айқындау;
кеспеағаштарды материалдық-қаржылай бағалау;
кеспеағаштардың геомәліметтерімен бірге графикалық жоспарын беру;
ағаш кесу билеттерін беру және есепке алу;
күту үшін кесу, санитарлық кесу, екпе ағаштарды қайта жаңарту және басқа да кесулерді белгілеу;
ормандардың ұдайы өсіруге жататын ауданының құрылымы мен көлемін айқындау;
орман екпелері жұмыстарын іске асыру мен орманмен қамтылмаған жерлердегі табиғи жаңаруға қолайлы жағдай жасау шараларының жылдық жоспарын жасау;
орманды кесу және орманшаруашылық шаралар жоспарына түзету енгізу;
табиғи жаңару жағдайы орманмен қамтылған жерлерге ауыстыруға сәйкес келетін немесе ауыстыруға нормативтік мерзімі жеткен орман екпелерінің учаскелерін іріктеу;
3) орман пайдалану мен орман шаруашылық шараларының жүргізілуін бақылау:
атқарылған жұмыстарды есепке алу, белгіленген жоспарлардан, орманшылық ережелері мен шектеулерден ауытқуларды тіркеу және бағалау шұғыл шараларды қажет ететін анықталған ауытқулардың белгі беру анықтамасын толтыру;
басты орман пайдалану кесулерін куәландыру;
атқарылған орман шаруашылық шараларының сапасын бағалау мен жұмыс нәтижелерін сараптау;
4) орманды күзету мен қорғауды ұйымдастыру:
өндірістік қалдықтар әсер ететін аймақтардағы ормандардың орман патологиялық мониторингі;
қарауға алынған бақылау учаскелерінің санитарлық жағдайын тексеру;
орман қорғау бойынша есеп беру мен ұсыныстар пішіндерін беру;
5) орман кадастры, орман шаруашылығы бойынша есепке алу және есеп беру, ормандарды мемлекеттік есепке алу құжаттарын жүргізу, ақпараттық қызмет көрсету:
орман кадастрлық кітабын жүргізу және орманды мемлекеттік есепке алу пішіндерін немесе оның үзіндісін беру;
орман шаруашылығы бойынша мемлекеттік статистикалық есеп беру пішінін құрастыру;
орман шаруашылық саласының әртүрлі ерекшелігі бойынша орман пайдалану, орман қоры мен оның жекелеген бөліктерінің жағдайы жөнінде анықтамалық ақпарат беру;
орман қоры мен орман шаруашылық шараларының картографиялық және графикалық орындалуы бойынша мәлімет беру;
6) орман пайдалану мен орман шаруашылық шараларын жоспарлау:
тексеру кезеңіне орман кесу мен орман шаруашылық шараларының жоспарын жасау (анықтау);
алқаағаштардан шайыр алу жобасын кесу жоспарымен ұштастыра отырып құрастыру (қалыптастыру);
орман шаруашылық жұмыстарын жүргізу және оны орналастырудың жылдық жоспарын құрастыру;
қайта қалпына келтіру учаскелерін орманмен қамтылған жерге, ал жұмсақ жапырақты алқаағаштарды күтіп-баптау кесулері арқылы қылқанды шаруашылыққа ауыстыру жобасына түзету енгізу;
7) орман қорының жалға берілген учаскелерінде басты пайдалану үшін кесудің және орман шаруашылығын жүргізудің жобасын жасау.
12. Барлық мәселелер кешені жыл сайынғы орман түгендеудің нәтижесі бойынша шешіледі.
Болашаққа жоспарлау мәселелері актуализацияланған мәліметтер базасының ақпараттары арқылы шешіледі.
Пайдаланушылырға орман қоры мен мемлекеттік есепке алудың жаңартылған пішіндерін немесе оның үзіндісін және орман қорының, орман пайдаланудың, орман шаруашылық саласының жағдайы жөніндегі анықтама беру алдын ала анықталған мерзімдерде жүргізіледі.
Керекті ақпараттарды шұғыл тапсыруды қажет ететін мәселелер бір жылдың ішінде немесе белгіленген уақытта пайдаланушының талабы бойынша шешіледі.
Үздіксіз орман орналастыру барысында жалға беру қағазы орман қорын жалға алу сұраныстарына байланысты белгілі бір шарттардың көмегімен жалға алушының есебінен құрастырылады.
3. Үздіксіз орман орналастыруға ауысу барысындағы базалық орман орналастыруды жүргізу ерекшеліктері
13. Орман орналастыру нұсқауларында көрсетілген барлық жұмыстарды жүргізу және орман қорының нақты ақпараттық мәліметтер базасын құру - орман орналастырудың негізгі мақсаты болып табылады. Бұнымен базалық орман орналастырудың далалық және камералдық жұмыстарының ерекшеліктері
14. Дайындық жұмыстарын жүргізу ерекшеліктері:
1) базалық орман орналастыруға дайындық жұмыстары барысында қарастырылған орман орналастыру ережелеріне қосымша мыналар атқарылады:
алдағы тексеру кезеңінің тиісті кесу аймағын анықтау;
таксациялау әдісі бойынша (дешифрлер, көзбен көру, таңдамалы және өлшемелі есептеу) орман қорының орман орналастыру объектілерін алдын ала бөліп дешифрланған бақылау учаскесін немесе сызықтық жүрісті салу;
таксациялау көрсеткіштерінің табиғи өсімге модельдік актуализациялануын айқындау, қайта жаңарту үшін кесу, басты пайдалану үшін кесу жасына жетпеген әртүрлі жастағы алқаағаштарда сүрекдің қорының нормативтерін таңдау;
2) алдағы тексеру кезеңінде басты, күтіп-баптау және басқа да кесулер жүргізілетін аймақтарды анықтау (кесу түрлерінің араласуы, орман алқаптарының тасымалдауға қолайлығы және тасымалдау жолының құрылымын ескере отырып жүргізіледі).
Аймақтар орман алқаптарының жоспарлы-картографиялық және таксация мәліметтерін, ағаш тасымалдау және басқа да жол құрылысының жоспарын зерттеу негізінде анықталады.
Жұмыстың нәтижесі бойынша алдағы күту үшін кесу, тағы басқа да кесулер жүргізілетін орамдар тізімі жасалады;
3) таксация әдісі бойынша орман қорының бөлінуі әртүрлі алқаағаштарды таксациялау дәлдігі бойынша, орман орналастыру нұсқауларының нормативтеріне сәйкес жүргізіледі;
4) таксациялық - дешифрлік бақылау учаскесі (немесе сызықтық жүріс)
аэрофотосуреттерін дұрыс дешифрлеу үшін машықтану, әдіс-тәсілдерді үйрену мақсатында жасалынады. Бұдан көлемдеріне байланысты 4 тен 6 ға дейін орамдар таңдалып алынады, олардағы алқаағаш және жер категориялары әртүрлі болады.
Бақылау учаскелеріне қарасты сызықтық жүріс үстіндегі барлық телімдер таңдамалы өлшемелі-санау әдісімен таксацияланады.
Шекарасы анық көрінбейтін телімдер керек болған жағдайда көзбен көріп Сызықтық жүрістің ұзындығы алқаағаштардың орналасуына байланысты 5 км. мөлшерінде белгіленеді;
5) алқаағаштардың актуализациясын, сүрекдің қорын таңдау нормативін анықтау үшін ғылыми-зерттеу институттарының ұсыныстары, орман орналастыру аумағындағы сақталған бақылау алаңшалары мен алдыңғы таксацияның мәліметтері пайдаланылады.
Әрбір орман құраушы тұқымға құрамы және толымдылығы көбірек қамтылатын 2-4 бақылау алаңшалары салынады;
6) орманды дешифрлік таксациялауға қажетті нормативтік анықтамалар болмаған жағдайда ағаш тұқымдарының дешифрлеу белгілері кестесі және сүрекдің желектерінің аэрофотосуреттері арқылы олардың таксациялық көрсеткіштерін анықтау кестелері жасалынады.
Ағаш тұқымдыларын аэрофотосуреттерде дешифрлеу кестесі әртүрлі категориялардағы алқаағаштардың суреттік көрінісі мен алдын-ала көзбен бағалау арқылы алынған мәліметтерін талдау негізінде жасалады. Бағалау - дешифрлік модель кестесі алқаағаштың дешифрлік көрсеткіштерін стандартты бағдарламалар көмегімен компьютерде сараптау негізінде жасалады;
7) аэрофотосуреттерді жұмысқа дайындау және орамдар аумағын таксациялық телімдерге бөлу қолданыстағы орман орналастыру нұсқауларында көрсетілген талаптарға сәйкес іске асырылады.
Орман мекемелерінің орман қорын таксациялық телімдерге бөлу барысында мүмкіндігінше телімдердің бұрынғы анықталған шекаралары сақталады. Тексеру кезеңінде пайда болған жаңа телім шекаралары (ағашы кесілген жерлер, орман екпелері) аэрофотосуреттер мен орман орналастыру планшеттеріндегі шекараларына мүмкіндігінше сәйкес болады. Олардың шекараларын бір бірімен сәйкестендіру мүмкін болмаған жағдайда, шекаралар дешифрлеу мәліметі бойынша табиғи жағдайда көзбен көріп тексеру арқылы белгіленеді де орманшымен келісу ведомосы жасалады. Бұл жағдайда есепке алу кітабына тиісті
15. Далалық жұмыстарды жүргізу ерекшеліктері:
1) далалық жұмыстарды жүргізу барысында Орман қорының мәліметтер банкі нақты болуы үшін орамдардың таксациялық телімдерге бөлінуі (тұрақты шаруашылық учаскелер) сапалы және орман орналастыру жұмыстарының нормативтік дәлдігі орман орналастыру нұсқауларына сәйкес болады;
2) орманды таксациялау жұмыстарымен бірге шаруашылық және апаттық өзгерістерге ұшыраған телімдердің жоспарлық-картографиялық мәліметтерде дұрыс көрсетілуі тексеріледі және дұрыс көрсетілмеген шекарасы орманшымен келісіледі.
Кеспеағаш, телім, орман екпелері аудандарының планшеттерде көрсетілуі дұрыс болмаған жағдайда, орман орналастыру маманының бақылауымен қайта есептеу жұмыстары жүргізіледі, орман шаруашылығын есепке алу кітабына қажетті түзету енгізіліп, келісім акт толтырылады.
Егер учаскелердің ауданы орман орналастырудың разряды бойынша ең төменгі рұқсат етілген ауданына тең немесе үлкен болса, онда олар жекеленген телімдерге бөлінеді.
Жаңадан пайда болған телімдер бойынша орамдағы телімдердің реттік сандары белгіленеді. Телімдерді толық қайта реттік нөмірлеу кезекті базалық орман орналастыру кезеңінде жүзеге асырылады;
3) кесілетін ағаш қоры аз учаскелерді таксациялау кезінде негізгі орман құраушы тұқым бойынша кесу жасына жетпеген алқаағаштарға немесе техникалық сапасын жоғалтпастан бұрын жұмсақ жапырақты ағаш тұқымдарына (қайыңдар, көктеректер) кесу шараларын белгілеу арқылы қосымша сүрекдің қорлары анықталады;
4) сүрекдіңдердің қосымша қоры дайындалатын телімдер күтіп-баптау кесу жұмыстары белгіленбеген төмендегідей алқаағаштар категориясынан жиналады:
қылқан жапырақты ағаштарға зиян келтірмей кесіп алу мүмкіндігі бар негізгі кесу жасына жеткен бір қабаттағы, орта және пісіп жетілу жасындағы, аралас ағаштар (көктерек, қайың);
қор бойынша негізгі емес пісіп жетілген тұқымдары бар әртүрлі жастағы қылқан жапырақты (басым көпшілігі - шыршалы) алқаағаштар;
қылқан жапырақты ағаш өскіндері жеткілікті және өміршеңдігі жоғары, жасы 30 дан асқан, 2 қабаттағы орман астарымен қамтылған, құнарлығы жоғарғы топырақта өскен жапырақты және жапырақты-қылқанды алқаағаштар. Осындай алқаағаштарда бір немесе екі мәртелі кесу, қайта жаңарту кесуі белгіленеді (толымдылығына байланысты). Бұл жағдайда техникалық пісіп жетілу жасындағы жуандыққа жеткен сүрекдіңдер ғана кесіледі;
жағдайы нашар, өсуі баяу орта жастағы және пісіп келе жатқан, толымдылығы 0,3 - 0,5 тұқымдылар (кесуге тыйым салынған ерекше қорғалатын учаскелерге жатқызылғандардан басқа). Оларды кесу жасына дейін қалдыру топырақ құнарлығының толық пайдаланылмауына әкеліп соғады. Бұндай алқаағаштарда жаппай қайта құру кесулері белгіленеді.
Кейін олар астарындағы шаруашылық жағынан құнды тұқымдылардың өскіні арқылы қалпына келтіріледі (немесе орман екпелерін өндіру арқылы);
5) қосымша сүрекдің қоры бар телімдерге кірмейтіндері:
толымдылығы 0,5-0,6 немесе топтап алғанда сирету жұмыстарын жүргізген жағдайда жел құлатуы мүмкін (көп жағдайда дымқыл, әлсіз топырақты жерлер)
алқаағаштар;
өзінің жағдайы бойынша жаппай санитарлық кесу жұмыстарын қажет ететін орман астарында шаруашылық бағалы өскіндері жоқ пісіп жетілмеген орташа толымдылықты жұмсақ жапырақты алқаағаштар.
16. Камералдық жұмыстарды жүргізу ерекшеліктері:
1) камералдық кезеңде далалық орман таксациялау және зерттеу ақпараттары өңделеді, жаңа орман орналастыру нұсқауларына сәйкес орман орналастыру жобасы жасалады;
2) базалық орман орналастыру материалдары бойынша арнайы бағдарламалық құралдардың көмегімен барлық орман орналастыруды жобалау тапсырмаларын шешуде маңызды болып есептелетін орман мекемесінің Орман қорының мәліметтер банкі жаңартылады. Камералдық жұмыстардың соңында жасалынған Орман қорының мәліметтер банкі ұйымдастыру-шаруашылық жоспарының барлық материалдарымен бірге орман мекемелеріне пайдалануға тапсырылады;
3) басты және аралықтағы пайдалану есебінен басқа қорларды қосымша пайдалану тәртібі бойынша жыл сайынғы ағаш дайындау есебі де жүргізіледі (осы ереженің 15-4 пунктінен қараңыз). Қосымша қорлар кездесетін телімдерге кесу түрі бойынша басым тұқымдылар есебінен ведомос жасалады. Қосымша қорды таңдаумен қоса кесу түрлері бойынша бір жолғы кесудің жалпы қосынды қоры пісіп жетілген ағаш қорының құралу кезеңіне бөлінеді. Бұл кезең сол жұмыс жүргізілетін аудандағы ағаштың өсу заңдылықтары мен алдағы 10-15 жылға болжанатын орман қорының жас құрылымының өзгеру динамикасын зерттеу арқылы анықталады;
4) сүрекдің дайындауға қажетті қосымша ағаш қорлары бар телімдер пайдалану қорының орналасу планында көрсетіледі. Пайдалану қорының алқаағаштарынан өзгеше болуы үшін бұл телімдердің іші (45 градус) қара тушпен тік жіңішке сызықтармен сызылады. Олар пайдалану қолайлылығы мен шаруашылық маңызы бойынша бөлінбейді;
5) жобаланатын іс шаралардың аумақтық таралу ведомосы орман орналастыру жұмысынан кейін алғашқы екі жылдың ішінде жасалады;
6) орман мекемесінде Орман қорының мәліметтер банкін жүргізетін дайындықтан өткен мамандар (орманшы) мен техникалық құралдар болған жағдайда, таксациялық сипаттаманың кітаптары орман иеленушісіне тек бір дана дайындалып беріледі, ал орманшылықтарға магнитті көшірмелер түрінде беріледі.
Орман қорының мәліметтер банкін жүргізу және пайдалану арнайы нұсқаулар бойынша жүзеге асырылады. Дайындықтан өткен Орман қорының мәліметтер банкін пайдаланатын мамандардың құрастырған нұсқаулары және басқа да құжаттар орман орналастыру ұйымына тапсырылады.
4. Ағымдағы орман түгендеу
17. Жыл сайынғы ағымдағы орман түгендеу жұмыстары төмендегідей:
1) ағымдағы орман түгендеу жұмысы барысында орман орналастыру бөлімшелері жыл бойына мынандай шараларды атқарады:
орман иеленушісінің есепке алу мәліметтері бойынша кезекті базалық орман орналастырудан кейінгі 01.01. жылының жағдайы бойынша ағымдағы өзгерістерінің мәліметтер базасын қалыптастыру;
табиғи жағдайда көзбен көріп бағалауға телімдерді таңдау;
Орман қорының мәліметтер базасын жаңалау;
таңдалынып алынған телімдерді бағалау;
тексеру кезеңінің кезекті жылына арналған орман шаруашылық, орман пайдалану шаралары мен көлем жоспарын құрастыру (ағымдағы жоспарлау);
орман кадастрлық кітабын толтыру;
бұрынғы орындалған жұмыстардың сапасы мен тиімділігі, орман қорындағы өзгерістер және орман шикізат қорының жағдайы сараптамасының есеп беру құжатын құрастыру;
таксациялық көрсеткіштерді актуализациялау үшін өсу моделін нақтылау мақсатында қосымша мәліметтер жинау, бақылау алаңшаларын салу;
2) ағымдағы орман түгендеуге дайындық жұмыстары үздіксіз орман орналастыру объектісі бекітіліп берілген орындаушылардың тікелей қатысуымен жүргізіледі, олар мынандай шараларды атқарады:
орман орналастыру материалдарындағы ағымдағы өзгерістердің енгізілу сапасын және есепке алу құжаттарын тексеру;
табиғи жағдайда таксациялау жұмыстарына арналған құжаттарды дайындау;
3) орман орналастыру материалдары мен есеп құжаттарына ағымдағы өзгерістерінің енгізілу сапасын анықтау үшін өзгеріс түрлері бойынша жалпы телімдер санының аз дегенде 5%-на тексеру жүргізіледі. Тексеру нәтижелері бойынша тиісті акт толтырылады.
Кеспеағаштардың, орман екпелерінің шекаралары орман бағалау телімдерінің сүлбесіне сәйкес болуына ерекше көңіл бөлінеді. Бұл үшін орман орналастыру планшеттері, аэрофотосуреттер (базалық орман орналастыру абристері), ғарыштан түсірілген суреттер (егер оларды алу мүмкін жағдайда), сонымен бірге картографиялық мәліметтер базасы пайдаланылады. Сәйкес келмеген жағдайлардың барлығы есепке алынып, табиғи жағдайда тексеріледі.
Егерде өзгерістердің түсірілмеуі немесе қате түсірілуі көрсеткіш бойынша барлық тексерілген учаскелердің 10 пайызынан асса, онда қанағаттанарлықсыз деген баға беріледі, басқа жағдайларда қанағаттанарлық болып бағаланады.
Ағымдағы өзгерістердің түсірілуіне қанағаттанарлықсыз деген баға бергенде дайындық жұмыстары тоқтатылып орман иеленушісіне хабарланады және ерекше бақылауға ала отырып, өзгерістерді енгізу мерзімі белгіленеді.
Ағымдағы өзгерістердің енгізілуін, есепке тіркеу қағазының толтырылуын, табылған қателердің түзелуін тексергеннен кейін арнайы бағдарламалық құралдар арқылы бірінші ағымдағы түгендеу жылы объекті өзгерістерінің көмекші мәліметтер базасы құрастырылады;
4) табиғи жағдайда көріп шығатын телімдерді таңдап алу әр орманшылық бойынша орамдардың қағазға түсірілген тізімін Орман қорының мәліметтер банкін алу арқылы жүзеге асырылады.
Телімдерді теріп алу әртүрлі іс-шаралардың әсерінен болған өзгерістер мен бағалау сипаттамасына сәйкес жүргізіледі;
5) жыл сайын мыналар таксацияланады:
мекеме аумағына жаңа қосылған аудандар;
ағымдағы түгендеу жылында жер түрлері аттарының өзгеруіне байланысты орманды және ормансыз жер учаскелері;
күтіп-баптау кесуі, басты пайдалану кесуі жаппай жүргізілмеген, тағы басқа кесулер жүргізілген алқаағаштар;
апатты әсерлерге ұшыраған, зиянкестер мен аурулар ошақтары бар және антропогенді әсерлерге ұшыраған алқаағаштар;
ағаштары жаңадан кесілген және алдағы 2 жылда орман екпелерін отырғызу белгіленген жерлер;
орманмен қамтылған жерлерге аудару жасындағы орман екпелері, сонымен бірге олардың аудару жасынан асқандары (бірінші ағымдағы орман түгендеу барысында базалық орман орналастырудан екі және одан да көп жылдардан кейін барлық орман екпелері табиғи жағдайда таксацияланады);
шайыр алудан кейінгі қайта жаңарту шаралары аяқталған алқаағаштар;
тапсырыс берушінің көзқарасы бойынша орман орналастыру сипаттамасы табиғи жағдайға сәйкес емес телімдер;
6) бес жылда бір рет мыналар бағаланады (таксацияланады):
жинақталған орман екпелері, қайта жаңартудан кейінгі 25 жасқа дейінгі базалық орман орналастыру мәліметтері бойынша толымдылығы кесу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік беретін соңғы 5 жылдың ішінде күтіп-баптау кесуі жүргізілмеген және оларды атқаруға ешқандай шаруашылық шешімдер тағайындалмаған, жарықтандыру және тазарту кесу жасындағы алқаағаштар;
шайыр алу жұмыстары жүргізіліп жатқан алқаағаштар;
орман орналастыру бойынша табиғи түлеу, сонымен қатар табиғи түлеуге жәрдемдесу шаралары белгіленген орман учаскелері;
7) 10 жылда бір рет мыналар бағаланады:
сирету және өтпелі кесу жасындағы 10 жылдың ішінде кесу жұмыстары жүргізілмеген, толымдылығы 0,7 және одан жоғары, таксациялық сипаттамасы бойынша кесу жұмыстарын жүргізуге болатын алқаағаштар;
қайта жаңарту шаралары белгіленбеген төменгі бағалы балауса және орта жастағы алқаағаштар;
8) мәліметтер банкінен сұраныс бойынша алынған телімдер тізімі орманшымен, керек болған жағдайда тапсырыс берушінің басқа да мамандарымен келісіледі. Оларға қосымша орманшының ұсынысымен немесе өсімге актуализациялау мәліметі бойынша белгілі бір іс-шараларды жүргізуді қажет ететін телімдер қосылуы мүмкін. Осылармен бір мезгілде бағаланатын телімдердің жұмыстық орналасу сүлбесі сызылады, оларды қарап шығу бағыты салынады, орам абристері (орман орналастыру планшеттерінен ксерокөшірмелер немесе олардың картографиялық мәліметтер базасындағы графикалық көшірмелері) актуализацияланған таксация карточкалары дайындалады, қажетті нормативтік-анықтамалық ақпараттары таңдалады немесе жаңартылады;
9) далалық жұмыстар басталар алдында бұрын базалық орман орналастыру жұмыстарына қатыспаған мамандар орман орналастырудың нұсқауларына сәйкес ұжымдық таксациялық жаттығудан өтеді. Қалған мамандар жұмыс басшысы белгілеген көлемі бойынша жаттығудан ерікті түрде өтеді.
Ағымдағы орман түгендеу жұмыстарына байланысты жаттығу барысында шаруашылық шаралардың дұрыс тағайындалуына, орман екпелеріне, өртеңдер мен ағашы кесілген жерлердегі табиғи түлеу жағдайларын бағалауына ерекше мән беріледі. Мамандардың дәлдік пен нақтылық талаптарына сай нормативтерді қолдану мүмкіншіліктері тексеріледі;
10) дайындық жұмыстары мен келесі далалық жұмыстары кезінде Орман қорының мәліметтер банкінің мәліметтер базасына кіретін барлық ақпараттар толық жиналады;
11) кесу жоспарын құрастыру мен жоспарлау талаптарына сәйкес жол тораптарының мәліметтер базасын қалыптастыру үшін кезекті орман түгендеу барысында барлық жол тораптарының сипаттамасы есепке алынады. Жолдардың барлық жағдайлары толық сипатталады.
18. Ағымдағы орман түгендеудегі орман бағалау жұмыстары:
жұмыс басталмас бұрын жаттығудан өткен жұмысты атқаруға жіберілген маман - орман орналастырушыға мыналар тапсырылады:
өткен жылдардағы ағымдағы өзгерістер актуализацияланған карточкалар барлық орман бағалау өзгерістері түсірілген, кеспеағаштардың, орман екпелерінің шекаралары белгіленген орам абристері (планшеттердің көшірмелері, картографиялық мәліметтер базасынан алынған материалдар) бағалау жүрістерінің жан-жақты бағыттар сүлбесі;
өлшеп-санап бағалау жолымен анықтауға арналған телімдер сүлбеде қара қарындашпен сирек үзік сызықпен белгіленеді. Орам абрисінде осындай телім ауданы шегінде бағалау дәлдігін қамтамасыз ететін шеңберлі есептеу алаңшаларының орталары белгіленеді;
1) телімдерді көзбен көріп бағалау (олардың телімдер бойынша мәліметтер базасына сәйкес жинағынан және олардың орналасу сүлбесімен) орман орналастыру нұсқауларының талаптарына сәйкес өлшемелі-есепке алу, көзбен өлшеу әдістерімен бойынша жүргізіледі.
Ағымдағы түгендеу жылына дейін немесе сол жылы бөлінген бірақ кесілмеген, бөлім мәліметтері орман орналастыру мәліметтерінен (жалпы қоры бойынша 15 пайыз, ондағы қылқандылардың үлесі бойынша 20 пайыздан астам, сонымен бірге тауарлық класы бойынша бір класс) өзгеше келетін немесе қате табылған кеспеағаштар өлшеп-санау әдісімен таксацияланады.
Бірінші немесе кезекті басты пайдалану кесуінің таңдамалы немесе біртіндеп кесу түрлері жүргізілген, сонымен бірге сирету және өтпелі кесулер тағайындалған алқаағаштар көзбен өлшеніп бағаланады.
Келесі жылдың кесу жоспарына актуализацияның нәтижесіне сәйкес сирету мен өтпелі кесу жұмыстары белгіленген немесе сондай кесулер жүргізілуі керек жағдайда алқаағаштар қоры бойынша 15 пайыз дәлдікпен өлшеп-санау әдісін қолдана отырып, таксация жүргізіледі.
Жарықтандыру мен тазарту, кесу және осы кесулерді керек ететін немесе кесулер жүргізілген балауса ағаштарды күтіп баптау үшін кесу жұмыстарын белгілеуде күдік пайда болған жағдайда (толымдылығы мен құрамына байланысты) олар өлшеп-санау әдісімен бағаланады (таксацияланады).
Орман екпелері (жинақталмаған және орманмен қамтылған жерлерге ауыстырылған), және кесу кезінде сақталынып қалған қанағаттанарлық және жақсы жағдайдағы өскіндер, көзбен өлшеніп бағаланады. Ағымдағы түгендеу барысында бұндай учаскелерге орман орналастыру нұсқауларының талаптарына сәйкес зерттеулер жүргізіледі;
2) ОҚ жаңа қабылданған учаскелері мен жер категориясы ауысқан телімдерге жаңа бағалау карточкалары толтырылады.
Бағалау нәтижелерінің барлығы мәліметтер банкінен алынған актуализациялық сипаттары жазылған карточкаларға түсіріледі. Орындалған шаралардың сапасы жөніндегі керекті қосымша мәлімет макеттері толтырылады;
3) ағымдағы түгендеу барысында орман орналастырушылардың күшімен (қосымша ақы төлене отырып) кезекті екі жылға жаппай кесу тағайындалған кеспеағаш қорын бағалау, сонымен бірге біртіндеп кесу, сирету және өтпелі кесуге арналған кеспеағаштар таңдамалы өлшеп-санау тәсілімен бағаланады, материалдық-қаржылай бағасы шығарылады, бірақ кесуге таңдалынып алынған сүрекдіңдер таңбаланбайды. Бұл жағдайда барлық таңдауға жататын ағаш тұқымдары және техникалық жарамдылық категориялары бойынша жіктеле отырып, жеке-жеке тұрақты радиусты шеңберлі есептеу алаңшаларда есепке алынады;
4) Атқарылған іс-шараларды қабылдау және келісу базалық орман орналастырудағыдай іске асырылады.
Ай сайынғы далалық жұмысты қабылдау кезінде орман орналастырушы маман орманшымен барлық белгіленген шаруашылық шаралар жөнінде келіседі.
Келісім ведомосы қабылдау актісінің ажыратылмайтын бөлігі болып есептелінеді.
Келісілмеген жағдайда орман орналастыру партиясының бастығы мен тапсырыс берушінің жетекшілері хабардар етіліп, өзара келісімге келеді. Талас тудыратын мәселелер әдетте, бақылау геодезиялық және орман бағалау өлшемдерін қолдана отырып, қайта тексеріп шығу арқылы немесе мәліметтер сараптамасы мен аэрофотосуреттер материалдары негізінде далалық жұмыстар аяқталмас бұрын
19. Ағымдағы орман түгендеу барысындағы орман шаруашылық шараларының орындалу сапасын бағалау мыналарды қамтиды:
1) үздіксіз орман орналастыру объектісіндегі ағымдағы орман түгендеу шараларын орындау кезінде шаруашылық бағыттарды іске асыру және оның нәтижелерін бақылау мақсатында, сонымен бірге орман шаруашылық шаралардың әсері тиген нақты өзгерістер негізіндегі актуализацияланған мәліметтер базасын ақпараттық қамтамасыз ету үшін мекемені есепке алу мәліметтері бойынша белгілі бір учаскенің сипаттама сәйкестігі тексеріледі.
Табиғи жағдайда ауытқулар табылған болса (жердің түрлерінде нақты учаскенің бағалау сипаттамаларында, шаруашылық шараларының орындалу сапасын бағалауда), олар тиісті қосымша мәлімет макеттерінде көрсетіледі.
Орман шаруашылық шараларының орындалу сапасын бағалауға арналған критерий шкалалары 8.1 қосымшада келтірілген;
2) қосымша мәлімет макеттерінде телім туралы мәліметтер (шаруашылық шаралар түрі, орындалған жылы, ауданы, басым тұқымы, бір гектардағы кесу көлемі, іс-шараның негізсіз және негізді болуы, оны атқару сапасы, қанағаттанарлықсыз атқарылу себептері) белгіленген шифрлармен көрсетіледі;
3) орман орналастыру маманының тексеруі барысындағы атқарылған іс шаралардың орындылығы немесе орман мекемесі комиссияларының олардың орындалуына берген бағасының дұрыстығы күдік туған телімдер аралап көріп тексеріп шығуды талап етеді;
4) іс-шаралардың орындалу сапасы бағасының нәтижесі бойынша әрбір орманшылықтарда ведомос толтырылады. Онда учаскелердің орналасқан жері, оның ауданы, сипаттамасы, орман мекемесі мен орман орналастыру мәліметтерінің нормативтік талаптарға сай келмеу себебі көрсетіледі. Ведомос үш данада дайындалады, орман орналастырушы және орманшының қолымен расталады, бір данасы орман мекемесіне тапсырылады.
20. Ағымдағы орман түгендеу кезіндегі камералдық жұмыстар:
1) далалық жұмыстардан кейін:
орман шаруашылық сипатындағы картографиялық ақпараттарды жұмыс абрисінен планшеттерге көшіру немесе оны картографиялық мәліметтер базасына шекаралары өзгерген телімдер мен орамдар ауданын қайта есептеу;
ағымдағы орман түгендеу материалдары бойынша мәліметтер банкіндегі телімдік және басқа да ақпараттарды жаңалау;
2) бағалау карточкасындағы және ағымдағы өзгерістер карточкаларындағы мәліметтер логикалық бақылаудан өткеннен кейін телім бойынша ағымдағы өзгерістер базасының Орман қоры мәліметтер банкіне енгізіледі, ал телім мен орам шекараларының өзгерістері картографиялық мәліметтер базасына немесе орман орналастыру планшеттеріне тікелей түсіріледі. Сонымен бірге таксация карточкасындағы тиісті мәліметтер орман пайдалану және орманды қалпына келтіру жөніндегі мәліметтер базасына енгізіледі;
3) ағымдағы орман түгендеу жұмыстарының камералдық кезеңінде Орман қоры мәліметтер банкінің жаңартылған ақпараттарын пайдалана отырып, мыналар орындалады:
орман шаруашылық шаралары атқарылатын телімдер тізімі беріледі және ол орманшымен келісіледі, сонымен бірге жұмыстардың көлемі, келесі жылдардағы орналасу сүлбесі беріледі;
базалық орман орналастырудан кейінгі шаруашылық іс шаралардың орындалу сапасына сараптама жасалады және ол жөнінде тапсырыс беруші жетекшілеріне мағлұмат беріледі;
сүрекдіңді пайдалану түрі бойынша кеспеағаш қоры кесуге дайындалады;
келесі жылдың ағымдағы түгендеу жұмыстарына дайындық жүргізіледі;
4) үздіксіз орман орналастыру жұмыстарының бастапқы кезеңдерінде»"
Орман қоры" мәліметтер банкі пайдалануға жәрдем жасайтын техникалық құралдардың қайда орналасқанына қарамастан төмендегідей орман шаруашылық шараларын жүргізу жоспарының ұсыныстары беріледі:
Орман қоры мәліметтер банкінің жаңартылған мәліметтер базасының негізінде, тиісті бағдарламалық құралдарды және базалық орман орналастырудың жобалық ведомостарын пайдалана отырып, төмендегідей орман шаруашылық шаралары жүргізілетін телімдер іріктеледі:
басты пайдалану кесулері;
шайыр алуға белгілеу және одан шығару;
жаппай санитарлық кесулер;
төмен бағалы балауса ағаштарды қайта жаңартуға байланысты кесулер;
күтіп баптау кесулері;
орман екпелерін өсіру;
табиғи түлеуге жәрдемдесу;
орманшының көмегімен келесі орман пайдалану және орман шаруашылық шаралары атқарылатын учаскелер анықталады:
таңдамалы санитарлық кесулер;
жекелеген ағаштарды кесу;
жинақталмаған орман екпелері бар және табиғи түлеген учаскелері орманмен қамтылған жерлер категориясына ауыстыру;
шабындық жерлерін жақсарту шаралары;
орам соқпақтары мен өртке қарсы жолақты кесу;
гидротораптар және әртүрлі трассалар құрылыстарына байланысты тазартулар;
орман шаруашылық және ағаш тасымалданатын жолдар құрылысын салу және жөндеу;
қосалқы орман материалдарын дайындау:
орманды қосымша пайдалану;
5) осының нәтижесінде жұмыс файлдарына құрастырылған телім мәліметтерінің жиынтықтары келесі жылдағы орман шаруашылық және орман пайдаланудың тиімді жылдық жоспарын құрастыруға негіз болады.
Жоспар орман шаруашылық шаралары мен орман пайдаланудың барлық түріне арнайы әдістермен ағымдағы жоспарлаудың бағдарламалық құралдар кешені арқылы белгіленген пішінімен құрастырылады.
Таксатор-маман, партия бастығы жоспар құрастыруға тікелей қатысады.
Олар қол қоймаса жоспар бекітілмейді;
6) тапсырыс беруші мамандар Орман қоры мәліметтер банкін пайдалануды толық меңгерген жағдайда ағымдағы жоспарлау жұмыстарын өз бетінше жүргізеді, ал орман орналастырушылар шаруашылық жүргізуге арналған телімдердің дұрыс іріктелгеніне бақылау жасап қана отырады.
21. Мәліметтерді өңдеу және тапсырмаларды шешудегі әдістер мен құралдар:
1) үздіксіз орман орналастыруды ақпараттармен қамтамасыз ету үш жағдайда ұйымдастырылады:
жоғарғы деңгейде аумақтық бөлімдерге арналған ақпараттық жүйелер ұйымдастырылуы мүмкін. Олар орман қоры жөніндегі жинақталған ақпараттардан, атқарылған іс шаралардың жоспарлық және есеп беру мәліметтерінен, даму болжамдарынан тұрады. Бұлардың жақын эквиваленттері - орман орналастыру кәсіпорнындағы орман орналастыру мамандарының, картографтың, партия бастықтарының автоматтандырылған жұмыс орындарын қоса есептегенде ақпараттық жүйе болып табылады.
Орман мекемесінде орман шаруашылық бөлімінің мамандарымен құрастырылған екінші деңгейдегі ақпараттық жүйесі Орман қоры мәліметтер банкі ұйымдастырылады. Ол орман иеленушісінің барлық орманшылықтарындағы телімдік мәліметтер базасын құрайды.
Үшінші дәрежедегі жүйе орманшылықтың ақпараттық жүйесі базалық дербес электрондық есептеу машинасында орманшының автоматтандырылған жұмыс орны негізінде ұйымдастырылады. Онда орман қоры шегіндегі телімдік, картографиялық, орман пайдалану, орманды ұдайы өсіру, ағымдағы өзгерістер, жобалы-жоспарлық нормативтер негізіндегі локальді мәліметтер базасы қалыптастырылады. Картографиялық мәліметтер бойынша орманшының экрандағы телімдер тобы, телімдер, орамдардың графикалық көріністерімен дұрыс жұмыс істей алуы мен керекті мәліметтерді қағазға басып шығара алуы қамтамасыз етіледі;
2) Бірінші және екінші деңгейдегі жүйелерді ақпараттық қамтамасыз етудің негізгі анықтауыш элементі ретінде тиімді бағдарламалық құралдарды қолдана отырып дербес электрондық есептеу машинасына сәйкес мәліметтер базасында актуализацияланған телімдік ақпараттар алынады.
Үздіксіз орман орналастыруға қажет алғашқы мәлімет болып бағдарламалық кешендер бойынша электрондық құралдарда өңделген құжаттар саналады;
3) орман иеленуші мамандардың автоматтандырылған жұмыс орны мына тапсырмаларды шешуге мүмкіндік береді:
ормандарды мемлекеттік есепке алу және кадастр кітабын жүргізу;
күту үшін кесудің мақсаттық бағдарламасын басқару;
орманды ұдайы өсіру жұмыстарын жоспарлау және есепке алу;
орманды күзету және қорғау жұмыстарын жоспарлау мен есепке алу;
орман өрттерін есепке алу;
сүрексіз қорларды есепке алу;
орман шаруашылық қызметі туралы статистикалық есеп белгіленген пішінде дискеттерде және қағазда (қатты көшірмелерінде) беріледі;
4) орманшының автоматтандырылған жұмыс орны төмендегіні қамтамасыз ете алады:
орманды мемлекеттік есепке алу және кадастрлық кітабын жүргізу;
ағаш түбірінен босатуды есепке алу;
кеспеағаштарды материалдық-қаржылай бағалау және т.б.;
орман пайдаланушыларды есепке алу;
жерлерді қабылдап алу мен тапсыруды есепке алу;
орман шаруашылығын жоспарлау мәселелерін шешу;
5) орман орналастырушы мамандардың автоматтандырылған жұмыс орны мынаны қамтамасыз етеді:
базалық орман орналастыру және орман түгендеу мәліметтерін енгізу, бақылау;
телімдер мен ағымдағы өзгерістердің мәліметтер базасын толтыру;
нормативтік-анықтауыш ақпараттар базасын құру және енгізу;
телімдік ақпараттарды актуализациялау және енгізу;
жинақталған мәліметтер базасын құру;
орман орналастыру жобасының және орман шаруашылық жоспарының мәселелерін шешу;
6) картографтың автоматтандырылған жұмыс орны мына шараларды қамтамасыз етеді:
картографиялық мәліметтер базасын қалыптастыру және жаңалау;
орман карталарын жаңарту;
жаңарған орман карталарын және олардың үзінділерін беру;
7) Орман қорын мәліметтер базасы орман шаруашылық өндірісінің негізгі буыны - орманшылықтардан және аумақтық бөлімшелерден басталады.
Жүйе компоненттері арасындағы ақпарат алмасу стандартты алмасу файлдары арқылы жүзеге асырылады:
ормандағы телімдік мәліметтер файлы;
нормативтік-анықтамалық мәліметтер файлы;
картографиялық мәліметтердің алмасу файлы;
орманды мемлекеттік есепке алу мәліметтерінің файлы;
орман мекемесінің статистикалық есеп беру файлы;
Бірінші кезекте ақпарат алмасудың негізгі тәсілі - мәліметтерді электрондық тасымалдауыштарда тасымалдау болып табылады.
22. Үздіксіз орман орналастыру кезінде орман орналастыру кәсіпорны мен орман иеленушінің өзара қатынасы:
1) үздіксіз орман орналастыру жұмысы орман орналастыру кәсіпорны мен орман иеленушінің тікелей қатысуымен атқарылады және олардың өзара байланысы орман орналастыру нұсқауларының талаптарына сай нақты көрсетіледі;
2) орман иеленуші мыналарды атқарады:
үздіксіз орман орналастыру жұмысын орындауға келісім шарт жасалғаннан кейін оны ұйымдастыруға және ақпараттық қамтамасыз етуге жауапты қызметкерлерді тағайындау;
орман орналастыру кәсіпорнымен бірге Орман қорының мәліметтер банкімен жұмыс істеуге мамандар мен орманшыларды даярлау;
мәліметтер банкіндегі ақпараттар жұмыс жоспарын жасауға қолданылады, орман шаруашылығын ұйымдастыру, басқару және жүргізуде орман орналастыру ұйымымен біріге отырып жыл сайын орман шаруашылығы жөніндегі жұмыстар көлемін, олардың орман қорындағы таралуын анықтау;
орман орналастыру ұйымының белгілеген мерзімі ішінде Орман қорының мәліметтер банкін жаңалау мақсатында ағымдағы өзгерістер туралы нақты ақпараттар беру;
үздіксіз орман орналастыру жұмыстарын қаржыландыруды бақылау және қабылдауды қамтамасыз ету;
атқарылған орман шаруашылық шараларының сапасын бақылаудың нәтижелерін уақтылы қарап, жетіспеушіліктерді қалпына келтіру;
егер орман орналастыру жөнінде келіспеушіліктер болса, онда ол жөнінде орман орналастыру мекемесі мен одан жоғарғы орман шаруашылығын басқаратын органдарды хабардар ету;
3) орман иеленушінің құқықтары:
Орман орналастырумен құралған Орман қорының мәліметтер банкінен ақпарат пен оған көмекші бағдарламалық құралдар алу;
орман орналастыруды жүргізу барысындағы картографиялық мәліметтер базасының ақпараттық есептеу орталығынан жаңарған жоспарлық- картографиялық материалдар алу;
Орман қорының мәліметтер банкінің көмегімен шешілетін тапсырмалар орталығын құру және кеңейту, банкке сұраныс беру, жаңа тапсырмаларды шешу мақсатында бағдарламалық құралдарды құрастыру үшін кез келген ұйымдармен келісім шартқа отыру;
базалық орман орналастыруды мерзімінен бұрын жүргізу үшін тапсырыс беруді негіздеу және ұсыну;
тиісті актілерді толтыру арқылы ағымдағы түгендеу және базалық орман орналастыру кезіндегі орман мен кеспеағаш қорының сапасын бағалау;
4) орман орналастыру ұйымы мыналарды қамтамасыз етеді:
Орман қорының мәліметтер банкіндегі мәліметтерді енгізу, өңдеу, сақтау және пайдалану;
нормативтік ақпараттарды жинақтау және оларды тиімді пайдалану;
тексеру кезеңі ішінде планшет түпнұсқаларын, бағалаудың бастапқы құжаттарын, ағымдағы өзгерістер карточкасын, зерттеу құжаттарын сақтау;
базалық орман орналастыру мен ағымдағы түгендеу жұмыстары кезіндегі бағалау дәлдігін қамтамасыз ету, қателерді шұғыл түрде түзету;
орман мекемесіне мамандар контингенттерін Орман қорын мәліметтер банкін пайдаланушы дайындауға қатысу оларға ақыл-кеңестік, тәжірибелік көмек көрсету;
үздіксіз орман орналастыру технологиясын жетілдіру;
5) орман орналастыру ұйымдарының құқықтары:
ағымдағы өзгеріс карточкаларын орман иеленушінің дұрыс толтыруына және оны Орман қорының мәліметтер банкіне енгізуіне бақылау жасау;
атқарылған іс-шаралардың сапасы мен тиімділігін дербес бағалау, аудару актілері бойынша орманмен қамтылатын жерлерге аударуға қарсылық білдіру, атқарылған шаралар және ағаш кесу орнының куәландырылуына байланысты алқаағаштарды құндылығы жоғары шаруашылықтарға ауыстыру;
қаржыландырудың жоқтығы мен орман иеленушінің керекті ақпараттарды уақтылы жеткізбеуіне байланысты үздіксіз орман орналастыру жұмыстарын уақытша және біржола тоқтату;
6) орман орналастырушы мен орман иеленушінің өзара қатынасының ерекшеліктері нақты бір объектідегі орман орналастыру жұмысын жүргізу келісім шартында талқыланады.
Орман иеленушімен орындалған орман шаруашылық шараларының сапасын бағалау критерийлері
1. Кеспеағаштарды белгілеу және таксациялау:
1) кесу ережелері бұзылған кеспеағаштарды белгілеу кесу тәсілі бойынша - рұқсат етілмейді кесу бағыты бойынша - жіберілмейді кеспеағаштың ені мен максималды ауданы бойынша - жіберілмейді
2) жаппай санау мәліметтерінің іске жарамды - тексеру ағаштар қоры және жекелеген тұқымдардың мәліметтерімен қоры бойынша ауытқулар салыстырғанда 10 %-дан көп емес
3) көлденең қиылым аудандарының қосындысы бойынша шеңберлік алаңшалары мен бағалау мәліметтерінің ауытқулары тұтасымен бөлімшелер үшін - тексеру мәліметтерімен салыстырғанда 5 %-дан көп емес жекелеген тұқымдар бойынша - тексеру
4) бөлімшелердің пайдалану ауданын - тексеру анықтаудағы қателер мәліметтерімен 3 %-дан көп емес
5) табиғи жағдайда белгіленген кеспе ағаштар шекарасының айқын еместігі және діңгектердің, ондағы жазулардың болмауы - рұқсат етілмейді
6) орта жастағы, пісіп жетілуге жақындаған және шайыр алуға негізсіз қылқанды алқаағаштарды бөлу - рұқсат етілмейді
2. Кесудің барлық түрі бойынша кеспеағаш жұмыстары:
1) сұлама ағаштар - рұқсат етілмейді
2) түбір биіктігі кесу диаметрінен 1/3 көп және диаметрі 30 см ден аз болғанда 10 см жоғары - рұқсат етілмейді
3) тасталынып кеткен тамырсыз түбірлер - түбірдің жалпы (орман кесу билеттерінде тиісті жазба саны бойынша болғанда) 10%-дан көп емес
4) біртіндеп кесуден қалдырылған - қалдырылған зақымданған ағаштар ағаштардың 5 %-нан көп емес
5) орман кесу билетінде көрсетілгендей - кеспеағаш кеспеағашты қалдықтардан тазартпау ауданының 30%-нан көп емес
6) ағашы кесілген жерлер тазаланбаған - рұқсат етілмейді
7) кеспеағаштан тыс жердегі ағаштарды кесу - рұқсат етілмейді
8) кеспеағаш айналасындағы 50 м - жолақтағы жолақтағы, тасымалдау жолындағы ағаштардың ағаштардың зақымдануы 5 %-нан көп емес
9) кесу процесі кезінде орам бағандарының, кеспеағаш бағандарының және басқа орман орналастыру мен орманшылық белгілерінің жойылуы - рұқсат етілмейді
10) өскіндері жойылған - рұқсат етілмейді
11) рұқсат етілмеген кезеңдегі кеспеағашта немесе жоғарғы қоймада химиялық және басқа да тәсілдермен қорғалмай қалдырылған қылқанды сүрекдіңдер - рұқсат етілмейді
12) көктемгі-жазғы дайындау кезінде қылқан жапырақты ағаштардың, емен, шағандардың сүрекдіңдерін уақытында қорғамау және - кескеннен кейін тасымалдамау 10 күннен көп емес
3. Басты пайдалану кесулері:
1) ағаш кесу технологиясының сақталмауы - қыста 30 %-дан салдарынан өскіндердің жойылуы көп емес жазда 40 %-дан көп емес
2) біртіндеп және таңдамалы кесулер - бағалау дәлдігі кезінде кесу пайызының белгіленгеннен мөлшерден аз аз немесе көп болуы жіберу шегіндегі ( 15 %)
3) кесуді іске асырғаннан кейін - жалпы кеспеағаш кеспеағаштарда кесілмеген және қорының кәделік ағаштардың қалдырылуы 3 %-нан көп емес
4) кесу жұмыстары тағайындалмаған - осындай ағаштарды кесу немесе зақымдау ағаштардың жалпы санының 5 %-нан көп емес
5) пісіп жетілуге жақындаған ағаштарды кесу - рұқсат етілмейді 6 )шайыр алуға тағайындалған ағаштарды шайыр алу мерзімі бітуге дейін кесу - рұқсат етілмейді
7) таңбаланбаған ағаштарды кесу - рұқсат етілмейді
8) таңдамалы кесу кезіндегі жапырақты ағаштарды қосқанда кесуге белгіленген ағаштар, жіңішке және отындық қылқанды ағаштар - рұқсат етілмейді
4. Санитарлық кесулер:
1) орман шаруашылығын басқарудағы жоғарғы - рұқсат етілмейді органдардың рұқсатысыз санитарлық кесуді алдын-ала зерттеу жүргізбестен кесу
2) кесуге дұрыс тағайындалмаған - кесуге дұрыс (дің сандары немесе көлденең қиылым тағайындалғандардың аудандарының қосындысы бойынша) жалпы қосындысының ағаштардың кездесуі 20 %-нан көп емес
5. Орманды күтіп-баптау үшін кесулер:
1) күтіп-баптауды қажет етпейтін алқаағаштардың кесілуі - рұқсат етілмейді
2) орман орналастыру тағайындаған учаскелерде күтіп-баптау кесуін жүргізбеу - рұқсат етілмейді
3) кесулер кеш жүргізілген, соның нәтижесінде алқаағаш төмен бағалы шаруашылық бөліміне ауыстырылған - рұқсат етілмейді
4) кесулер алқаағаштың құрамына, жағдайына және сапасына әсер етпейді - рұқсат етілмейді
5) кесу түрі алқаағаштың жасына сәйкес емес - рұқсат етілмейді
6) кесуге дұрыс тағайындалмаған - дұрыс (дің сандары немесе көлденең қиылым белгіленгендер аудандарының қосындысы бойынша) дің қосындысының ағаштардың кездесуі 15 %-нан көп емес
7) тек ағаш тартатын жолдар бойын топтап немесе телімнің бір бөлігін кесу - рұқсат етілмейді
8) қалдырылған қатардағы ағаштарды - қалдырылған селекциялық іріктеусіз қатарларды кесу қатпарлардың жолымен өте тығыздалып кеткен орман жалпы санының екпелерін кесу 15 %-нан көп емес
6. Орманды ұдайы өсіру мақсатындағы шаралар:
1) егілетін тұқымның өсетін жер жағдайына сәйкес келмеуі - рұқсат етілмейді
2) орман орналастыру жобасында қарастырылған орман екпелерінің агротехникасын сақтамау - рұқсат етілмейді
3) екпе ағаштар, бағалы ағаш тұқымының табиғи жаңаруымен қамтамасыз етілген жерлеріне егілген - рұқсат етілмейді
4) күтіп баптау жұмыстары жүргізілмеген - учаске ауданының немесе жүргізетін ауданды толық 25 %-нан көп емес қамтымаған, қатарлар күтілмеген және т.б.
5) механикалық күтуде қатар аралықтарының - алаңшалардың алаңшалардың қосымша оталмауы жалпы саны немесе қатарлар ұзындығының 25 %-нан көп емес
6) күтіп-баптау шараларын жүргізбеу салдарынан екпелер өлді немесе қанағаттанарлықсыз жағдайға ұшырады - жіберілмейді
7) күтім кезінде көшеттердің зақымдануы - көшеттердің жалпы санының
7. Табиғи жаңаруға жәрдемдесу:
1) табиғи түлеуді қанағаттанарлықсыз жағдайға алып келетін жәрдемдесудің жобаланған тәсілдерден ауытқуы - жіберілмейді
2) тұқым шашу көздері табиғи түлеуге жәрдемдесетін учаскелерден қашықтығы асуы көп 100 метр - жіберілмейді
3) жәрдемдесу нәтижесінде бағалы ағаш тұқымдарының табиғи түлеуінің жеткіліксіз - қылқандылар болуы гектарына 4 мың данадан аз жапырақтылар 5 мыңнан аз
8. Алқаағаштарды қайта жаңарту:
1) қайта жаңартудың толық циклының аяқталу - жобада бекітілген мерзімінің сақталмауы мерзімнен 2 жылдан артық емес
2) екпелерді өлу мен қанағаттанарлықсыз жағдайға әкеп соғатын қайта жаңартудың жобалық тәсілдерінен негізсіз ауытқуы - жіберілмейді
3) екпелерді өлу мен қанағаттанарлықсыз - жіберілмейді жағдайға әкеліп соғатын қайта жаңартудың жобаланған тәсілдерінен негізсіз ауытқуы
4) орман қатарының екпелердің өсуіне кедергі жасауы - жіберілмейді
5) қайта жаңартылатын төмен толымдылықты ағаштардың толық кесілмеуі - жіберілмейді
6) уақытында күтімнің болмауы, екпелер өсімінің төмендеуі - жіберілмейді
9. Шайыр алу:
1) ағаштарды шайыр алуға мерзімінен - шайыр алынатын бұрын тағайындау ағаштардың 5%-нан көп емес
2) белгіленген шайыр алу уақытының - шайыр алынатын қысқартылуы (жекеленген ағаштарды немесе ағаштардың жалпы учаскені мерзімінен бұрын алып 5 %-нан көп емес тастау)
3) карралардың артық салынуы, олардың - шайыр алынатын кеңейтілуі, жаңартпаларды тереңдету ағаштардың
4) ережелерде қарастырылмаған шайыр алу - шайыр алынатын әдістері мен технологияларын пайдалану ағаштардың
5) шайыр бөлінуін жылдамдататын заттарды - шайыр алынатын белгіленбеген мерзімде, жіберілмейтін ағаштардың концентрацияда немесе ережелерде 5 %-нан көп емес қарастырылмаған уақытта қолдану
6) карра аралық кеңістігінің тарылуы - ағаштар 5 %-дан
7) жаңартпалар санының сақталмауы - ағаштар 5 %-дан
8) жаңартпалар бұрышының сақталмауы - ағаштар 5 % дан
9) карралармен діңнің толық көлемде - ағаштар 5 % дан қамтылмауы көп емес
10) науашалардың нашар тазалануы - ағаштар 5 % дан
10. Өртке қарсы шаралар:
1) өртке қарсы жолақтардың ені жоспардағыдан кіші - жіберілмейді
2) өртке қарсы жолақтармен көлік жолдары - жіберілмейді минералдандырылған жолақтармен жиектелмеген
3) қылқанды балауса ағаштар мен екпелер шеттері жыртылмаған - жіберілмейді
4) минералдандырылған жолақтарда қураған шөп қалдықтары кездеседі - жіберілмейді Ескерту: жіберілген қателер санының қосындылары 10%-ға дейін болса, жұмыс қанағаттанарлық - деп алынады, 10%-дан артық болса қанағаттанарлықсыз деп бағаланады.
Ағымдағы орман түгендеу барысындағы орман орналастыру ұйымының мәліметтері бойынша орман шаруашылық шараларының орындалу сапасын бағалау ВЕДОМОСЫ Орман мекемесі_________________ Орманшылық_________________ Орам Те- Жер түрі (алқаағаштар үшін құрамы, толымдылығы, 1 гек- Базалық орман орналасты- ру кезіндегі тағайындалған Ауытқу түрлерін көрсете отырып, іс шаралардың ат- тардағы және жалпы қоры)
шаруашылық шаралар
Нақты атқа- рылған іс-ша- ралар (түрі, қарылу сапасын бағалау жылы)
Табиғи жағдайда зерттеу кезіндегі бағалау көрсеткіштері құрамы биік- жуан- 1 гектардағы атқарылуы қажет (шаруашылық шаралар)
тігі, дығы, ережелерінің 25 қосымшасы Қазақстан Республикасының мемлекеттік орман қоры учаскесіндегі есепті кеспеағаштың мөлшерін анықтау жөнінде әдістемелік нұсқаулар
1. МОҚ учаскелеріндегі есептегі кеспеағаш - тексеру кезеңіне орман орналастыру барысында әр мемлекеттік орман мекемесіне, басты мақсатта пайдалану үшін кесу бойынша жыл сайынғы сүрек дайындау нормасы белгіленеді.
2. Есептелінген кеспеағаш орманды 30-40 жыл көлемінде үздіксіз және сарқылмай пайдалануды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ су қоймаларын жетілдіру және қорғау, орман құрылымын жақсарту функцияларын атқарады және елімізді орман материалымен және ағаштармен қамтамасыз етеді.
3. МОҚ категориясында басты мақсатта пайдалануға кесу бойынша кеспеағашты есептеу Қазақстан Республикасының Орман кодексіне сәйкес Басты мақсатта пайдалану үшін кесуге рұқсат етілген МОҚ ағаштарында есептегі кеспеағашты анықтау кезінде мемлекеттік орман қоры учаскелеріндегі орманды кесу ережелеріне сәйкес ерекше қорғалатын орман учаскелері мен құнды және сирек тұқымды бұталар мен алқаағаштар есепке алынбайды.
4. Көлік жолдарынан қашықтығына және басқа да себептерге байланысты 10 және оданда көп жыл ішінде игеруге белгіленбеген жету қиын таулы және шөлейт ормандарда кеспеағаштарды есептеу жүргізілмейді, ал жыл сайынғы сүрек пайдаланудың мөлшері кеспеағашты бірқалыпты пайдалану деңгейінде
5. Есептегі кеспеағаш басты пайдалану үшін кесуге рұқсат берілген әр орман мекемесі үшін МОҚ категориясындағы басым тұқымдылар бойынша Есептегі кеспеағаштың жыл сайынғы көлемі (мөлшері) тек басым тұқымдылар бойынша есептеледі (құрамын есепке алмайды).
МОҚ учаскелеріндегі орман ресурстарын ұзақ мерзімді пайдалануға берген жағдайда, сүрек дайындау үшін кеспеағашты есептеу осындай (жоғарыдағыдай)
жолмен жүргізіледі.
6. Орман орналастыру материалдары есептегі кеспеағаштарды анықтайтын дерек көзі болып табылады. Егер олардың дайындалғанына 5 жылдан көп уақыт өтсе - МОҚ есепке алу материалдары қолданылады.
7. Сүректерді пайдалану көлемін анықтау негізінде кеспеағаштарды біркелкі қолдану бірінші және екінші өсімтал, интеграл деп бөлінеді.
Түрлі апаттардан кейінгі зақымданған алқаағаш саны көп қамтылған орман мекемелерінде орманды пайдаланудың жыл сайынғы көлемі тексеру кезеңінің алғашқы жылдары алқаағаштардың жағдайына байланысты бекітіледі.
8. Кеспеағаштардың барлық түрі, біркелкі қолданудағы кеспеағаштарды қоспағанда - сүрек тұқымдыларына 10 жылдық мерзім, ал сексеуілге - бес жылдық мерзім белгіленеді. Есептелген кеспеағаштардың бірі белсенділер негізінде қабылданады.
15 жылдық тексеру кезеңінде қабылданған кеспеағаш алдағы 10 жылдық мерзімге сүрек тұқымдылары пісіп жетілген алқаағашымен қамтамасыз етіледі, ал сексеуілдер 5 жылға. Пісіп жетілген алқаағаш жетіспеген жағдайда келесі бес жылда сүрек тұқымдылары және 10 жылдықта сексеуіл, пісіп келе жатқан сүрек тұқымдыларымен және орташа жастағы сексеуілмен қамтамасыз етіледі. Он жылдан кейін олар толық пісіп-жетіледі. Егер кеспеағаштар толық дерлік қамтылмаса, піскен алқаағаштардың аздығына байланысты, онда нақты таңдау қолданылады, яғни, қолда бар піскен алқаағаштарына алғашқы 5 жылға - сексеуіл, ал 10 жылға сүрек тұқымдыларын таңдап алады. Келер жылдары, алқаағаштың жетілмеген түрі көп болса, піскен алқаағаштары кезеңіне өтетін кеспеағаштар Келер бес жылдыққа сүрек тұқымдылары және екі бес жылдыққа сексеуіл үшін қосымша кеспеағаш есебін төменгі класс ағаштарын алып қосып, шығарады.
Қылқан тұқымдылары үшін 50%, жұмсақ және қатты жапырақты тұқымдылар үшін 100%, сексеуілдер үшін екі мәрте кластан класқа қосымша есеп жүргізіледі.
Пісіп жетілген алқаағаштардың артық мөлшері осы пісіп жетілмеген, бірақ 10 жыл көлемінде пісіп жетілгендердің қатарына қосылатын алқа ағаштардың артық мөлшерінен құралады. Сексеуіл дәл солай.
9. Кеспеағаштардың есебі орманды басқару үшін, ережеге сай, тексеру кезеңі аяқталғанға дейін сақталады. Ол орман қорындағы өзгерістерге байланысты қайта қаралуы мүмкін (аймақтың өзгеруі, МОҚ категориясы, кесу жасы, түрлі апат жағдайлары мен өрт, ауру немесе зиянкестердің орманға тигізген залалы, орман шикізат ресурстарының қысқаруы).
10. Облыс бойынша есептегі кеспеағаш орман мекемелері бойынша есептегі кеспеағаштарды қосу жолымен анықталады, ал Қазақстан Республикасы бойынша
- облыс бойынша МОҚ категориясындағы тұқымдылар шегінде есептегі кеспеағаштарды қосу жолымен анықталады.
2. Осы әдістемелік нұсқауларда қолданылатын жалпы түсініктер
11. Нұсқауда төмендегідей жалпы түсініктер мен анықтаулар қолданылады:
1) кесу жасы - сүректің жасы, пісіп келе жатқаннан пісіп жетілген кезеңге өтеді және басты мақсатта кесуге белгіленуі мүмкін;
2) кесу түрлері:
ұзақ-біртіндеп кесу-сүректің әртүрлі жасына қолданылады, екінші кезең 30- 40 жылдан кейін жүргізіледі;
ерікті-іріктеп кесу - басты мақсатта кесу, алдымен кеміс, көнерген, пісіп жетілген ағаштардың сүрекдіңдерін уақытында пайдалану үшін және орманның қорғаныштық қасиетін сақтау үшін жүргізіледі;
біртіндеп кесу-басты мақсатта кесу-піскен сүректерді бірнеше әдіспен бір немесе екі класс жасында кесу;
жолақты біртіндеп кесу-әр 5 жылдықта 2-3 рет ені 15-20 м аралықта ағаштар жаппай шабылады;
жаппай кеспеағаш кесу-басты мақсатта кеспеағаштағы барлық ағаш бір әдіспен кесіледі;
3) сүрекдің - алқаағаштардың негізгі құрамы болатын ағаштар жиынтығы;
4) МОҚ категориясы орманды ерекше қорғаныштық, су қорғау, санитарлық- гигиеналық, рекреациялық, ғылыми немесе басқа да арнайы бағытта пайдалану және орман шаруашылығын жүргізу үшін ерекше тәртіппен белгіленетін МОҚ бөлігі;
5) жас класы-жылы араб цифрларымен белгіленеді 1, 2, 3, 4 және тағы да сол сияқты;
6) жас топтары:
балауса ағаштар - кесу жасы 5 және одан жоғары кезде, 1-ші және 2-ші жас класындағы алқаағаштар (кесу жасы 4 және одан төмен болғанда балауса ағаштарға тек 1-ші жас класы жатады);
орта жастағы алқаағаштар - балауса ағаштар мен пісіп келе жатқан жас кластары ортасындағы алқаағаштар;
пісіп келе жатқан алқаағаштар - кесу жасына жетіп қалған, бір жас класындағы алқаағаштар;
пісіп жетілген алқаағаштар - жас класы басты кесуге сәйкес келетін көнерген алқаағаштар - пісіп жетілген жас класынан кейінгі кластағы
7) есептегі кеспеағаш - басты мақсатқа пайдалану үшін жыл сайынғы кесу мөлшері.
3. Есептік кеспеағаштарды есептеу
12. Кеспеағаштарды жаппай кесуде кеспеағаш ауданы төмендегі формуламен анықталады:
1) бірқалыпты қолдану (S бірқалыпты)
S бірқалыпты= F: А
2) алғашқы жасы (S жасы)
S жасы = (Fпкж+Fпж және к.):2К
3) екінші жасы (S жасы)
S жасы = (Fорт.+Fпкж+Fпж және к.):3К Басым тұқымдыларда кеспеағаштың екінші жасын анықтау кезінде орта жас топтарында үш жас класына дейін болған жағдайда, есепке тек үлкен бір жас класы алынады, ал төрт және одан көп жас кластары болғанда - екі жоғары класс.
4) интегралды (S инт.):
орта жастағы топтар, яғни 20 жылдық жас класында:
- төрт жас класы:
Sинт.=[0,2(Fб.+ F орт.+F орт.)+0,6F орт.+F орт.+1,4Fпкж.+1,8Fпж.
және кн.)] х 0,01
- үш жас класы:
Sинт.=[0,2(Fб.+ F орт.)+0,6F орт.+F орт.+1,4Fпкж.+1,8Fпж. және кн.)] х
- екі жас класы:
Sинт.=(0,2Fб. + 0,6F орт.+F орт.+1,4Fпкж.+1,8Fпж. және кн.) х 0,01
- бір жас класы:
Sинт.=(0,2Fб. + 0,6F орт.+ 1,4Fпкж.+1,8Fпж. және кн.) х 0,01
- орта жастағы топтар, яғни 10 жылдық жас класында:
Sинт.=[0,4(F орт.+F орт.) + 1,2F орт.+2,0F орт.+2,8Fпкж.+ 3,6Fпж. және кн.] х 0,01
- үш жас класы
Sинт.=(0,4F орт.+1,2F орт. + 2,0F орт.+ 2,8Fпкж.+3,6F.пж. және кн.) х Sинт.=(0,4Fб.+1,2F орт.+2,0F орт.+2,8Fпкж.+3,6Fпж. және кн..) х 0,01
- бір жас класы
Sинт.=(0,4Fб.+1,2F орт. + 2,8Fпкж.+ 3,6Fпж. және кн.) х 0,01
- орта жастағы топтар 5 жылдық жас класында (сексеуіл):
Sинт.=(0,8Fб.+2,4F орт. + 4,0F орт.+ 5,6Fпкж.+7,2Fпж. және кн.) х 0,01 Формула мәні:
S - кеспеағаш ауданы;
F - басым тұқымдылардың орманмен қамтылған жерлерінің ауданы;
Fпж және кн. - көнерген және пісіп жетілген алқаағаш ауданы;
Fпкж. - пісіп келе жатқан алқаағаштардың ауданы;
Fорт. - есепке алынған 2-ші жастағы кеспеағаштағы орта жастағы алқаағаш ауданы;
Fб. - балауса ағаш ауданы;
F орт. - орта жастағы бірінші класс ауданы;
F орт. - орта жастағы екінші класс ауданы;
F орт. - орта жастағы үшінші класс ауданы;
F орт. - орта жастағы төртінші класс ауданы;
А - кесу жасы;
К - жас класының жалғасуы.
5) бұталарда 1-ші жас, интегралдық және 2-ші жастағы кеспеағаш есептелінбейді.
13. Біркелкі пайдаланатын есептегі кеспеағашты есептеу кезінде орманмен қамтылған жерлердің ауданы жас класының соңғы мағынасына қарай бөлінеді.
14. Қолдануға енгізілген бір гектардағы піскен алқаағаштағы сүрек артық орташа мөлшердегі кеспеағаштарды көбейтумен анықталады.
15. Өрттен, желден немесе энтомозиянкестерімен зақымданған алқаағаштар көп болса есептегі кеспеағаштар жағдайы бойынша анықталады және қабылданады.
16. Кесу ережелеріне сәйкес басты мақсаттағы кесулерді талап ететін учаскелердің нақты мәліметтер жиынтығы сексеуіл үшін - 5 жылға, ал жұмсақ және қатты жапырақтылар мен қылқандылар үшін - 10 жылға анықталады.
17. Орман кесуде әртүрлі кесу әдісі қолданғанда есептелген кеспеағаш кесудің әртүрлі әдісімен саналады.
18. Біртіндеп кесу барысында есептегі кеспеағаш ауданы да дәл осылай, яғни жаппай кеспеағашты кесу әдісіндегідей саналады. Одан кейін есептегі кеспеағаш қоры кесудің бір түрін қолдану арқылы есептегі кеспеағаш ауданы бойынша бір гектар жерден алынған орташа көлемін көбейту арқылы анықталады.
Жолақты біртіндеп және ұзақ - біртіндеп кесуде бірінші, интегралды, екінші жастағы кеспеағаштар саналмайды. Кесудің бұл әдістеріне басты мақсаттағы кесу ведомосына енгізілген, кесуді қажет ететін нақты мәліметтер бойынша алынған учаскелер, республика жағдайына қолайлы кеспеағаштар қолданылады.
19. Кеспеағаштарды еркін-таңдап кесу - кесуді қайталау кезеңінде кесуге қойылған қордан бөлек анықталады. Қор кесу ережелеріне сай сүректердің алынған пайызына қарай анықталады (1 қосымша).
Есепті кеспеағаштарды еркін - таңдап кесу қоры бойынша бір қалыпты қолданыстағы есептелген кеспеағаштардан аспайды.
4. Есептегі кеспеағашты негіздеу
20. Жалпы белгілеулер мен алқаағаштардың жас құрылымын ескере отырып, қазіргі нұсқаудың екінші пунктіне сай талаптарға жауап берерліктей есептегі кеспеағаштың есептелген бір түрін қабылдау ұсынылады.
Жекеленген жағдайда есептелгендер арасынан аралық маңызы бар кеспеағаш қабылдануы мүмкін.
21. Кеспеағашқа негіздеме беруде мына ерекшеліктері ескеріледі:
1) бірқалыпты пайдалану кеспеағашы алқаағаштар (басым тұқымдылар) жас кластары бойынша біркелкі бөлінген жағдайда және пайдалануға белгіленбеген ормандарда ұсынылады;
2) пісіп жетілген және көнерген сүректері басым алқаағаштарда интегралды және екінші жастағы кеспеағаш ұсынылады.
Интегралды және 2-ші кесу жасындағы кеспеағаштардың көлемінің айырмасы аз болған жағдайда бірінші интегралды ұсынылады;
3) пісіп жетілген сүрек қоры сарқылған алқаағаштарда бірінші кесу жасындағы кеспеағаштар ұсынылады;
4) ұсынылған есептеу кеспеағашы жағдайы бойынша кеспеағаштан кіші
5) Орман мекемесі бойынша қабылдауға ұсынылған жыл сайынғы есепті кеспеағаш және ұзақ мерзімді пайдалануға берілген МОҚ учаскелерінің қосындысы (МОҚ категорияларының шегінде) орман пайдалану есебіне енгізілген барлық алқаағаштардың жалпы жыл сайынғы орташа өскінінен аспайды.
Қоры сарқылған алқаағаштарға ұсынылған есептегі кеспеағаш қылқан жапырақты, жұмсақ жапырақты және қатты жапырақты алқаағаштарды 10 жылға, сексеуілдіктерді - 5 жылға пісіп жетілген сүрек қорымен қамтамасыз етеді. Егер есептелген кеспеағаштардың ешқайсысы осы талаптарға сай келмесе, онда есептегі кеспеағаш пісіп жетілген және көнерген алқаағаштардың қоры мен ауданын 10 немесе 5 жылға бөлу жолымен анықталады.
22. Шайыр алу аймағында қарағай алқаағашы бойынша есепті кеспеағаш шайыр алу өндірісін тиімді пайдалануды ескере отырып белгіленеді.
5. Есепті кеспеағаштарын анықтау материалдарын қарастыру және дайындау тәртібі
23. Кеспеағаштарды анықтаудағы материалдар бекітілген пішінге сай орман орналастырумен әр орман мекеме бойынша құрастырылады.
24. Әрбір орман мекемесі бойынша орман орналастыру қабылдауға ұсынған есептегі кеспеағаштар 2-ші орман орналастыру кеңесінде қаралады және соңынан облыс орман шаруашылығының өкілетті органдарымен бекітіледі.
Облыстағы орман шаруашылығы органдарымен оны бекіту үшін облыстағы орман мекемелері бойынша басты мақсатта кесудің жыл сайынғы мөлшерінің ведомосы жасалады.
Бекітілген басты пайдаланудың жыл сайынғы мөлшері пайдаланушылар арасында кеспеағаш қорын бөлуге негіз болып табылады.
Басты пайдалану мөлшерінің есебінен шығарылған және есепке енгізілген алқаағаш аудандары мен қорлары Орманмен қамтылған жерлер, барлығы Орманмен қамтылған жерлерді жас топтары бойынша бөлу бастаған- оның ішінде есепке алынғанда- дар, га Орманмен қамтылған жерлерді жас топтары бойынша Басты пайдалану мөлшері есебінен шығару піскен және пісіп кеткендер оның ішінде көнергені Ведомосты толтыру реті:
1. Орман қорын есепке алудың жиынтық мәліметтері.
2. Басты пайдалану мөлшерінің есебінен шығарылған алқаағаштардың аудандары мен қорлары (мәліметтер МОҚ категориялары мен есепке сәйкес келтіріледі).
3. Есепке алынған алқаағаштардың аудандары мен қорлары (мәліметтер МОҚ категорияларына сәйкес келтіріледі).
Басты пайдаланудың алдағы тексеру кезеңіне жасалған жыл сайынғы мөлшерінің есебі 1 га пайдалану қорындағы орташа қор, м өсіп тұрған ағаштың орташа өсімі Жыл сайын шығарылған есептік кеспеағаштар алымы - аумағы, га; бөлімі - қоры, мың м 3 Орман орн-у жобаланған кеспеағаштар құрылған қор, мың м инте- жалпы қор, кәделікағаш, мың м 3 келкі гралды Ескерту:
1. Мәліметтер МОҚ категориялары мен орман мекемесі шегінде кесу әдістері мен басым тұқымдылары бойынша келтіріледі.
2. Қор бойынша мәліметтер екі ондық белгілермен, ал ауданы бойынша - бүтін гектармен (үтірсіз) келтіріледі.
3. 2-8 бағандарында есепке енгізілген тұқымдылар бойынша мәліметтер
4. Есепті кеспеағаш тексеру кезеңінің алғашқы 10 жылы мен кейінгі 5 жылына (әртүрлі көлемде белгіленген жағдайда) 10-17 бағандарында осы тұқымдылар бойынша мәліметтер келтіріледі.
Басты мақсатта пайдаланудағы ерікті таңдамалы кесудің жылдық мөлшері Есептік көрсеткіштер Пайдалану қорының аудандарын толымды- лықтары бойынша бөлу соның ішінде толымды- лықтары бойынша Мемлекеттік орман қорының категориясы _________________ Есепке алынған піскен және көнерген алқаағаштардың бары 186,3 Алқаағаштардың толымдылығына байланысты (кесу ережелеріне сәйкес)
таңдалатын қордың орташа пайызы 1 мәрте кесуге жататын ағаштар қоры Кесу жұмыстарының қайталану кезеңі-10 жыл Жыл сайынғы есепті кеспеағаш 10=32 11,6:
10=1,
Алқаағаштардың толымдылығына байланысты (кесу ережелеріне сәйкес)
3 жолда келтірілген қордың мағынасы кесу ережелерімен белгіленген қайталану кезеңіне бөлінеді. Кесуге белгіленген алқаағаштардың жағдайына байланысты ол кезең әртүрлі болуы мүмкін.
Тексеру кезеңінде қабылданған басты пайдалану кесулерінің жыл сайынғы мөлшері мен оның салыстырмалы сипаттамасы Басты пайдалану кесулерінің жыл сайынғы мөлшері орман орналастыру ұсынған 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған мағы Бұрынғы орман орналасты- руда қабылданған кеспеа- ______ жылда нақты кесілген ағаш мөлше- Алқа ағаштың орташа өсімінің жалпы жылдық мөлшері, (есеп- Пайдалану қо- рын қолданылу- дың жыл саны ғаш, өтімді қор _____ жылдағы есептік кеспеа- рі, өтімді қор ке енгізілгені)
Бұл сипаттама МОҚ категориялары шегінде кесу әдістері мен басым тұқымдылары бойынша және сүрек тұқымдылары мен сексеулдің әр кесу түрінің жиынтығы мен жалпы МОҚ категориялары бойынша құрастырылады.
Бұталар бойынша барлық мәліметтер "сонымен қатар" бағанында Мекеме бойынша жиынтық мәліметтер осы тәртіппен келтіріледі.
10 бағанда жаппай және біртіндеп кесу әдістері бойынша мәліметтер 14 бағанда басты пайдалану мөлшерінің есебіне енгізілген алқаағаштар Өкілетті органның бұйрығымен бекітілген Басты мақсатта пайдаланудың жыл сайынғы мөлшерінің Ведомосы МОҚ категориясы Қабылданған есептегі кеспеағаш (алымы - ауданы, бөлімі - өтім- ді қор, мың м )
әдіс- с. і. тұқымдылар бойынша мыр- сын ша, Дала және топырақ қорғау БК Категория бойынша жиынтығы ЖК Орман иелері бойынша барлы- ЖБК соның ішінде кесу әдістері бой- ЕУК ҰБК Оның ішінде іскер сүректер қоры Одан басқа бұталар (бұта, жыңғыл және басқ.
алымында - аудан, га; бөлімі - өтімді қор мың м 3 с.і. кәделік сүректің қоры, мың м 3 Ескерту: 1. Әр орман иеленушісі және облыс бойынша МОҚ барлық категориялары және кесу әдістері бойынша
2. Кесу әдістерінің шартты белгілері:
ЖК - жаппай кесу
БК - біртіндеп кесу
ЖБК - жолақты біртіндеп кесу ҰБК - ұзартып біртіндеп кесу ЕТК - ерікті таңдамалы кесу орман қорында орман орналастыру ережелерінің 26 қосымшасы Авторлық қадағалауды жүргізу бағдарламасы
1. Авторлық қадағалауды жүргізуде төмендегідей материалдар қолданылады:
1) Орман орналастыру жобасының түсіндірме жазбасы, таксациялық сипаттамалар, жоба ведомостары мен планшеттер;
2) Орман орналастыру жобасы жұмыс істей бастаған уақыттан авторлық қадағалауға дейінгі мерзімдегі орман иеленушілердің шаруашылық-өндірістік қызметі туралы жылдық есептері;
3) белгіленген тәртіп бойынша рәсімделген жерлерді қабылдау немесе өткізу актілері. Осы мәселелер бойынша өкілетті органдардың шешімдері;
4) Жерлерді ұзақ мерзімді пайдалануға беру кезінде - құзырлы органдардың шешімдерін және жақтардың құқықтары мен міндеттерін анықтайтын келісім шарт;
5) Ормандарды МОҚ категорияларының бірінен екіншісіне ауыстыру кезінде - құзырлы органдардың шешімі;
6) Басты пайдалану кесулерін жүргізген кезде - кеспеағаштарды белгілеу материалдары мен ағашы кесілетін жерлерді куәландыру актілері;
7) Орман екпелерін есепке алу кітаптары;
8) Орман қорын есепке алу формалары;
9) Орман кадастры кітаптары;
10) Орман екпелерін түгендеу материалдары;
11) Орман екпелерін техникалық қабылдау актілері;
12) Орман екпелерін орманмен қамтылған жерлерге ауыстыру актілері;
13) Орманмен қамтылмаған жерлерді орманмен қамтылған жерлерге ауыстыру актілері;
14) Алқаағаштарды бір шаруашылықтан екіншісіне ауыстыру актілері (жүргізілген күтіп-баптау кесулері нәтижесінде телімдердің тұқымдық құрылымы өзгерген жағдайда);
15) Өрт, желсұлама және басқа да табиғи апаттардан пайда болған орман қорындағы өзгерістер жөніндегі актілер;
16) Орман шығымының кітабы;
17) Орман шаруашылық шаралардың орындалуын тексеру актілері;
18) Орман өрттерін есепке алу кітаптары;
19) Орман заңдарының бұзылуын есепке алу кітаптары;
20) Өрт қауіпсіздігі ережелерінің бұзылуын (хаттамаларын) есепке алу кітаптары;
21) Өрт-химиялық станциясының паспорты.
2. 1 пунктте көрсетілген материалдарды талдау негізінде жобаланған шаралар мен нақты орындалған көлемдері салыстырылады және шаралар жүргізілген телімдердің жоба ведомостарымен сәйкестігі анықталады.
3. Талданатын кезеңдегі орман шаруашылық қызметімен қамтылған телімдердің (шаралардың әр түрі бойынша) 5 пайызынан кем емесі аралап тексеруді талап етеді (5 телімнен кем емес).
Осы кезеңде егілген (отырғызылған) орман екпелерінің тексерілетін көлемі олардың ауданының 10 пайызынан кем болмайды. Жерсінуі 25 пайызға жуық орман екпелері қайта есептеу әдісімен тексеріледі.
Аралап тексеру орман шаруашылық шаралармен қамтылған екі орманшылықта жүргізіледі (егер олардың жалпы саны үштен аспаса), ал жалпы саны одан көп болған жағдайда үш орманшылық тексеріледі.
Аралап тексеру үшін телімдер статистикалық әдіспен таңдалады (әр бесінші, оныншысы...).
4. Учаскелерді көз мөлшерімен бағалау арқылы осы шаралардың орындалу сапасы анықталады:
1) таксацияның сапасы мен орман орналастыру белгілеген шаруашылық нұсқаулардың негізделуі;
2) учаскелерді іріктеп қарап шығу мен шаралардың орындалуын көз мөлшермен бағалау негізінде учаскелердің салыстырмалы ведомосы құрастырылады (18 кесте). Ведомосқа орманшы немесе орман иеленушісінің басқа өкілі қол қояды. Салыстырмалы ведомосқа учаскелер рет ретімен шаралардың түрі бойынша енгізіледі (орманшылықтар шегінде). Кейін сол ведомостардан есеп беруге қажетті мәліметтер алынады;
3) шаруашылық қызметі туралы толық мәлімет алу үшін және келіспеушілік пайда болған жағдайда, учаскелер қосымша өлшеу - қайта есептеу әдістерімен тексеріледі. Тексерілетін көлем атқарылған шаралардың сапасын дұрыс бағалауға мүмкіндік беретіндей болуы керек. Мұндай тексерулердің көлемі елеулі болған жағдайда қосымша қаражат талап етіледі.
5. Атқарылған жұмыстардың сапасы мен орындау технологиясы бойынша және учаскелердің орналасуында жіберілген ауытқулар жан жақты талданып, себептері анықталады және оларды жою жөнінде ұсыныстар келтіріледі.
Ауытқулар орман иеленушісіне байланыссыз себептермен пайда болған жағдайда, олардың себептері жөнінде негізделген қорытынды шығарылып оларды жою жөнінде ұсыныстар беріледі.
6. Авторлық қадағалау, орман орналастыру жобасындағы орман шаруашылығын жүргізу мен орман орналастыру белгілеген шараларды орындау қағидаларының негізделуі жеткіліксіз деп тапқан жағдайда, оларды түзету бойынша ұсыныстар енгізеді.
7. Авторлық қадағалау нәтижесінде бағдарламаның тиісті тараулары мен кестелеріндегі мәселелердің қаралуы туралы есеп беріледі. Бұл есептің кіріспесінде орман иеленушісінің мекен-жайы, орман орналастыру жобасы бекітілген және жұмыс істей бастаған жылы, авторлық қадағалауды жүргізген мамандар құрамы, қадағалауды жүргізу кезеңі, орындалған жұмыстардың көлемі көрсетіледі (1 кесте).
8. МОҚ-ларында самырсын және емен ормандары бар орман мекемелерінде олардың жағдайын талдауға, орман шаруашылығын жүргізу сапасына, орманды сауықтыру, өнімділігін арттыру бойынша орман орналастыру берген ұсыныстарына, кешенді шаруашылықты жүргізуге, самырсын мен еменді сақтау және қалпына келтіру, сондай-ақ олардың сүрегін тиімді пайдалануға ерекше көңіл бөлінеді.
2. Орман шаруашылығын жүргізудің негізгі қағидалары
9. Орман иеленушілердің орман орналастыру жобасының негізгі қағидаларындағы орман шаруашылығын жүргізу (МОҚ категориялары мен басты пайдалану кесулерінің белгіленген жастары шегінде) мәселелерін орындауы талданады.
10. Орман шаруашылығын жүргізудегі орман орналастыру жобасынан ауытқулардың себептері анықталып, оларды болдырмау жөнінде ұсыныстар Орман иеленушісінің орындалған шараларды есепке алуы туралы мәлімет келтіріледі: ағаш кесу билеттерінде және шығынды есепке алу кітабында телім нөмірлерінің жазылуы, МОҚ категориялары басым тұқымдылары бойынша есептің жүргізілуі. Осыны реттеу жөнінде ұсыныстар беріледі.
3. Басты пайдалану кесулері
11. 2 кестеде бар есептік кеспеағашты екінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған есептік кеспеағашпен (әрбір кесу тұқым үшін кесу түрлері бойынша)
салыстыру жүргізіледі.
12. Егер қаралып отырған кезеңде есептік кеспеағаш өзгертілсе, оны өзгерту негізі көрсетіледі (бұйрықтың нөмірі мен күні). Кестеде қаралып отырған кезеңдегі қолданылған есептік кеспеағаштың орташа жылдық мөлшері көрсетіледі.
13. Қолданылған есептік кеспеағаш пен екінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған кеспеағаштың айырмашылығының себептері, есептік кеспеағаштан артық немесе кем кесу себептері анықталып, кәделік ағаштың шығуының жобаланған пайызы, нақты шығуымен салыстырылады.
14. Кеспеағаштарды дайындау материалдарын талдау негізінде 3 кесте жасалады. Онда орман орналастыру жобасында кесуге жобаланбаған алқаағаштардан кесілген сүректің көлемі мен кесілген ауданының басты кесу ведомосына сәйкес болуы көрсетіледі. Басқа да бұзушылық түрлері көрсетіледі.
1 га орташа пайдалану қоры бойынша, өскіндерді сақтап кесу ауданы бойынша жобаланған ведомос мәліметтері мен нақты кесілгендердің айырмашылығының себептері көрсетіліп салыстырылады.
Кесу орындарын қарап шығу нәтижесі, орман иесінің есептік мәліметтерімен салыстырылады. Жіберілген кемшіліктер көрсетіліп, оларды жою туралы ұсыныстар беріледі.
15. Кеспеағаш қорын таксациялау мен дайындауды тексерудің нәтижелері 4 кестеде көрсетіледі. Тексеру, кесуге белгіленген ағаштарды шеңбер тәріздес алаңшаларында санау арқылы жүргізіледі. Дайындаудың сапасы мен толықтығы және кесу орындарының куәландыру тәртібі анықталып, жіберілген кемшіліктерді түзеу бойынша ұсыныстар енгізіледі. Тексеру мәліметтерінен ауытқу пайызы
16. Орман иеленушісі ағаш дайындау кезінде жүргізетін басты пайдалану кесулерінің механикаландыру дәрежесі.
17. Есепте кесу жоспарлары мен олардың сақталуы туралы ақпарат беріледі.
4. Аралық пайдалану кесулері
18. Күтіп-баптау кесулері:
1) орман орналастыру жобасының күшінде болу мерзімінде орындалған күтіп-баптау кесулерінің көлемі екінші орман орналастыру кеңесімен белгіленген жыл сайынғы көлеммен салыстырылады (5 кесте).
2) жобаланған кесу көлемдерінің орындалуы, таңдау қарқындарының сақталуы, өтімді және кәделік сүректің жоспар бойынша және нақты шығуы, ауытқу себептері, күту кесулерінде алынған сүректердің пайдаланылуы
3) кесу орындарының жоба ведомостарына сәйкестігі, алқаағаштың күту кесулерімен қамтылу пайызы анықталады.
Күту кесулерінің орындалу сапасының бағасы (6 кесте) және күту кесулерін қажет етпейтін алқаағаштарда жүргізілген кесулердің көлемі мен қанағаттанарлықсыз бағасының себептері талданып көрсетіледі (7 кесте).
4) жүргізілген күту кесулерінің әдістері мен (соның ішінде орамдық)
учаскелерді өз бетімен кесуге белгілеудің себептері және оның орман өсіру тиімділігіне әсері талданады.
5. Басқа да кесулер
22. Жаппай және таңдамалы санитарлық кесулердің, орам соқпақтары мен өртке қарсы үзілімдерді тазарту бойынша орындалған жұмыстардың көлемі, екінші орман орналастыру кеңесінде қабылданған көлемдермен салыстырылады (8 кесте). Орын алған ауытқулардың себептері талданады (9 кесте). Орман орналастыру белгілемеген учаскелерде санитарлық кесулерді жүргізу қажеттілігі және орындалу сапасы қаралады.
6. Орман қорғау шаралары
23. Орман қорғау шараларының орындалуы, тиімділігі талданады, объект ормандарының санитарлық жағдайын жақсарту туралы ұсыныстар беріледі.
7. Орманды ұдайы өндіру шаралары. Алқаағаштарды қайта құру
24. Талданып отырған кезеңдегі орманды қалпына келтіру (10 кесте)
жұмыстарының орындалған көлемі және олардың орташа жылдық орындалуы (11 кесте) орман орналастырудың жобасымен салыстырылады.
Ауытқу себептері анықталады. Егер жұмыс көлемі асыра орындалса, осы орындалған көлемді тексеру кезеңінің соңына дейін сақтаудың тиімділігі немесе тиімсіздігі негізделеді.
25. Орман екпелерін егу технологиясының жоба ведомостарына (12 кесте)
жобаланған орман екпелерінің түрлеріне және отырғызу әдісіне, күту санына, толықтыру пайызына сәйкестігі анықталады.
26. Орман орналастыру жобасының мерзімінде егілген орман екпелерінің жағдайы талданады (13 кесте). Орман иеленушісінің мәліметі мен учаскелерді аралап көріп тексеру нәтижесінде олардың өлу себептері мен қанағаттанарлықсыз жағдайы анықталады (14 кесте). Екпелерге кері әсер ететін себептерді жою
27. Орман орналастыру табиғи жаңаруға қалдырған учаскелердің жаңару нәтижесі бағаланады. Орман орналастыру жобасымен жобаланған және орындалған көлемдер (қайта құру көлемі, оны жүргізу әдістерінің сақталуы, қайта құру ретінде егілген орман екпелерінің жағдайы бағаланады) салыстырылып, орман орналастырудың ұсыныстарынан ауытқу себептері анықталады.
8. Тұқымбақтар мен орман тұқым учаскелерін жасау шараларының
28. Орман орналастыру жобасы ұсыныстарының (тұрақты және уақытша орман тұқым учаскелерін ұйымдастыру, тұқым жинау кезінде оларды қолдану дәрежесі, селекциялық тұқым шаруашылықтары мәселелері және тұқым мен отырғызу материалдарына деген өз қажеттілігінің қанағаттану дәрежесі, тұқым сапасы, тұқымбақтағы жұмыстың технологиясы мен көлемдері) орындалуы
9. Өртке қарсы шаралар
29. Жобаланған өртке қарсы шара көлемдерінің (орман иеленушісінің есептік мәліметтері) жұмыс түрі бойынша орындалуы талданады (15 кесте);
орман өртімен күресу шаралары: орман заңдарын бұзушылық пен орман өрті есебінің жағдайы; орман өрті ауданын анықтау дәлдігі: орман өртіне кінәлі адамдарды анықтау дәрежесі және істердің соттардан өтуін бақылау; орман өртінің шығуы мен таралу себептеріне қызметтік тексеру жүргізу; орман өрт қызметінің жұмысы; бақылау пункттерінің бар болуы; радиобайланыс құралдардың бар болуы мен жұмысы; орман өртінің нәтижесінде болған өзгерістердің таксациялық сипаттамасы; планшеттерге және есеп құжаттарына енгізу; орман өртін тіркеу құжатының толтырылуы.
10. Жанама пайдалану Сүрек емес ресурстарды қолдану және өндіру
30. Қосымша пайдалану шаралары бойынша орындалған шаралардың көлемі мен сапасы қаралады. Оның ішіне шабындықтар мен жайылымдардың өнімділігін арттыруға бағытталған шаралар мен оларды пайдалану көлемі де кіреді және ауыл шаруашылық өндірісінің көлемі мен түрлері талданады.
11. Орман шаруашылық объектілерін салу көлемі, техника мен механизмдер және көлік құралдарын алу
31. Тексеру кезеңіне жобаланған тұрғын және өндіріс ғимараттарын салу көлемі талданады (16 кесте), олардың орындалмау себептері анықталады.
12. Басқаруды ұйымдастыру және басқа мәселелер
32. Орманшылықтарды, мастерлік учаскелер мен айналымдарды ұйымдастыру, орман мекемесі аппаратының және орманшылықтардың мамандармен толықтырылуы туралы орман орналастырудың ұсыныстарының орындалуы талданады.
Орман қорында болған ағымдағы өзгерістерді орман орналастыру материалдарына дер кезінде енгізу мен оның толықтығы (17 кесте) және есеп құжаттарын (орман екпелерінің, күту кесулерінің тағы басқа кітаптарына) жүргізу сапасы анықталады.
13. Авторлық қадағалаумен анықталған орман шаруашылығын жүргізудегі кемшіліктерді жою бойынша ұсыныстар мен қорытындылар
33. Қорытындыда (орман иесі жіберген) орман орналастыру жобасынан негізгі ауытқулардың (соның ішінде негізсіз) тізімі келтіріледі. Орындалған жұмыстардың сапасы туралы жалпы қорытынды жасалады, орман орналастырудың кемшілігі көрсетіледі және орман орналастыру жобасына қажетті түзетулерді енгізу туралы ұсыныстар келтіріледі.
Авторлық қадағалаудағы аралап тексеру көлемі Орман шаруашылық көлемі Орманшылықтар саны Авторлық қадағалау иелену- кезіндегі аралап шісінің тексеру көлемі с. і.
тексе- жылдан автор- жылға қада- нен, дейінгі ғалау па- кезеңдегі йызы атқарған зінде жұ- мыста- көлемі, Орманды күтіп-баптау кесулері, барлығы таңдамалы санитарлық қайта құруға байланысты кесулер жекелеген ағаштарды кесу Басқа да кесулер:
жаппай санитарлық кесулер соқпақтар мен өртке қарсы үзілімдерді шабу, тазарту ормандарды қураған (құлаған) ағаштардан тазарту басқа мақсаттарға кесу Орманды ұдайы өндіру:
орман екпелерін қайта құру табиғи жаңаруға жәрдемдесу барлығы, с.і.:
өскіннің сақталуымен
Орман екпелерін орманмен қамтылған жерлерге ауыстыру т б.
басқа да көрсеткіштері бойынша осылай Басты пайдаланудағы кесулер көлемін орындау 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған есепті Қолданыстағы есепті кеспеағаш (қаралатын кезеңдегінің орташасы)
кәделік пайызы
(өтімдісі)
Нақты кесілгені
Қоры бойынша қолданыстағы кеспеағашты пай- Өтімді сүректі босатудың орташа жылдық далану пайызы жоспары, мың м 3 (орташа жылдық)
(өтім- дісі)
Ағаш кесу ережелері мен сүректі түбірден босату ережелерін бұзу Өтімдінің қоры Авторлық қадағалау кезіндегі аралап тексеру мәлі- Жалпы көлемнен Заң бұзушылық түрі меттері бойынша Талданатын кезеңдегі нақты кесу ауданы:
Анықталған заң бұзушылықтар:
1) ведомостарға сәйкес емес кесу-
2) кесу жұмыстары жүргізілген ал- қаағаштар:
пісіп келе жатқан орта жастағылар
3) өскіні сақталмаған
4) кесу әдістері сақталмаған
5) кеспеағашты сапасыз тазалау
6) кесілген сүректің жоғалуы:- кеспеағаштарда жоғары қоймаларда, тасымалдау
7) шала кесілгендер
8) сүректі үнемсіз кесу Басты пайдалану бойынша кеспеағашты белгілеу мен таксациялаудың сапасын тексеру нәтижелері Нөмірі Кесу әдісі Тұқымы, га Тексерілген аудан, га телім Тексеру нәтижелері (алымы м - белгілеу мәліметтері, бөлімі - тексеру нәти- Ағаштарды кесуге іріктеу дұрыстығы, м 3 желері)
отындық артық белгіленген аға- жетіспейтін аға- Аралық пайдалану кесулерінің көлемін орындау Кесуді Кесулердің көлемі (алымы - 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған, бөлімі - нақты орындалғаны)
талда- 1 га-дан м 3
Орташа жылдық жоспар жобадан га/ пайызы жобадан м / Күтіп баптау кесулерінің орман орналастыру жобасына сәйкестігі және олардың орындалу сапасы Тексеру нәтижелері, га жалпы- қана- орнал- ғатта- кесуді қажет кесуді астыру еткендер лықсыз етпе- леген леме- учаск- елерде ғаны, орындал- Күтіп-баптау кесулері жүргізілген барлық ауданға тексеру нәтижелерін ауыстыру, га Алқа- кесуді қажет еткендер лемеген далғаны, лерде пайы- зы Аралық пайдалану кесулерінің қанағаттанарлықсыз орындалуының Қана- Қанағаттанарлықсыз орындалудың себептері ірік- сапа- күтім қажет лермен етілмеген толық (на- қыны шар)
ағашқа кері әсерін тигіз- Басқа да кесулердің орташа жылдық көлемдерінің орындалуы Өтімді қор 2 орман орналастыру кеңесімен қа- Талданатын кезеңде Жобадағы көлемнен пайызы былданған жыл сайынғы көлем Нақты орындалға- ны (орташа жыл- орындалғаны, барлығы Ша- ра га мың м 3 таңда- га мың м ауданы бойын- ша қор бойын- латын қор бойынша 1 га-дан Басқа да кесулері орындарының орман орналастыру жобасымен сәйкестігі және олардың сапасы Аралап тексерудің нәтиже- Талданатын кезеңіндегі басқа да кесулер жүргізіл- лері, га/ пайыз ген аудан га/пайызы
1. Орман орналастыру белгілеген учаскелер
2. Орман орналастыру белгілемеген учаске- лер, барлығы с. і. негізсіз кесілгені (жақсы, сау ағаштар кесуге белгіленген)
Барлығы га/ пайызы
Ормандарды ұдайы өндіру жұмыстарының жалпы көлемі Ормандарды ұдайы өндіру жұмыстарының көлемі (алымы - 2-ші орман орналастыру кеңесінде қабылданған, бөлімі - талдау кезеңіндегі нақты орындалғаны)
талдау кезеңіндегі барлығы жаңа- жаңаруы руына (орманмен рылғаны)
Орман екпелерін өсіру жұмыстарының орташа жылдық орындалуы Жоба бойынша орташа жыл- Өсіру дық көлемі, га Есептер бойынша нақты Орташа жыл- дық жоспар жобаның іске асырылуы кезеңін- дегі барлығы жобадан Орман екпелері өсірілген учаскелердің орман орналастыру жобасына сәйкестігі (тексеру мәліметтері бойынша)
с. і. (тексеру мәліметтерін ескере отырып)
с. і.: га орман орналастыру белгілемеген учаске- жұмыс істеу стыру екпеле- ңіндегі өсіріл- өсірі- бел- луі гіле- келер- рілуі негіз- не- дел- гіз- меген Орман екпелерінің жағдайы Орман екпелерінің жағдайы, га/ пайызы орман орналастыру жобасының жұмыс істеу кезеңінде мекеменің есеп беру мә- авторлық қадағалау кезіндегі тексеру мә- ліметтері бойынша өсірілгендері ліметтері бойынша қым ге- сыз- дары жалпы ауданға ауыстырылғандағысы (тексеру мәліметтерін ескере отырып)
жақсы- лықтары лықсыз- Талданатын кезеңдегі орман екпелерінің өлуі мен қанағаттанарлықсыз жағдайының себептері Себептері Өртке қарсы шаралардың орындалуы Тексеру кезеңіне жобаланғаны Нақты орындалғаны Орындау пайызы Құрылыс пен сатып алынатын заттар Құрылыс объектілері мен сатып алынатын 2-ші орман орналастыру кеңесімен тексеру кезе- заттардың атаулары ңіне қабылданғаны Орындау Ағымды өзгерістердің орман орналастыру материалдарына енгізілуінің сапасын бағалау Алымы - жағдайлар саны бөлімі - тексерілген көрсет- Құжаттар Тексерілген учас- келердің жалпы са- кіштер санынан пайызы ны, дана өзгерістер нұсқа- уларға сәйкес ен- өзгерістер нұсқауларды бұзу- шылықпен немесе қателермен гізілген енгізілген Таксациялық сипаттамалар Орман қорын есепке алу түрлері, орман кадастры кітаптары, орындалған орман шаруашылық шарала- рын есепке алу кітаптары "Қанағаттанарлықсыз" деген баға өзгертулер енгізілмеген немесе қателер- мен, нұсқаулардан ауытқуларымен (тексерілген, учаскелердің 10 пайызы жо- ғары) енгізілгенде қойылады Басқа жағдайларда "қанағаттанарлық" деген баға қойылады Алымы - жағдайлар саны бөлімі - тексеріл- ген көрсеткіштер санынан пайызы өзгерістер енгізілмеген Орман қорын есепке алу түрлері, орман кадастры кітаптары, орындал- ған орман шаруашылық шараларын есепке алу кітаптары Аралап тексерілген учаскелердің салыстыру ведомасы Орам- шараның луға сапасын тиісті бағалау шаруа- такса- тілігі.
циялық
Учас- кенің
Басты пайдалану
Күтіп-баптау кесулері мен санитарлық кесулер Орманды қалпына келтіру шаралары т.б.
Орындаушы:
Орман иеленушісінің өкілі:
ережелерінің 27 қосымшасы Орман кадастры мен орман қорын есепке алу және орман орналастыру материалдарындағы ағымдағы өзгерістерді енгізу жөніндегі нұсқаулық
1. Орман ресурстарын ұтымды пайдалану және орман шаруашылығын жоғары сапада дұрыс жүргізе білу мақсатында барлық орман мекемелері мен ұйымдар табиғи апаттардан болатын (өрт, су басып кету және тағы басқа) және шаруашылық іс-шаралар нәтижесінде болатын орман қоры жерлеріндегі барлық өзгерістерді міндетті түрде тіркеледі.
2. Орман қорын есепке алу мен орман орналастыру материалдарындағы өзгерістер орман кадастры кітабына енгізіледі және бұл өзгерістер жөніндегі құжаттар әр жылдың 1 қаңтарындағы жағдайы бойынша жүйелендіріледі.
2. Ағымдағы өзгерістерді енгізу негіздері
3. Орман қорында болған өзгерістерді орман орналастыру материалдары мен орман қорын есепке алу және орман кадастры кітаптарына енгізуге құқық беретін, құжаттар:
1) мемлекеттік орман қоры жерлерінен басқа ведомстваларға жер беру кезінде - сәйкестендірілген шешім және берілетін учаске сызылған сызбасы мен оның актісі, нақты шекарасы мен геодезиялық мәліметтер белгіленген сызбасы;
2) ұзақ мерзімді пайдалануға жерді беру кезінде - жер беру актісі келісім- шарт, учаскенің сызбасы, қолданушының міндеті мен құқығы анықтайтын құжаттар;
3) басқа жер пайдаланушыдан жерді қабылдаған кезде - қабылдау актісі және шешімі, геодезиялық мәліметі бар сызбасы және учаскенің сипаттамасы;
4) табиғи апаттар кезінде (жел, өрт және тағы басқа) - көзбен көріп зерттелген учаске актісі (съемка көмегімен);
5) орман екпелерін орманды жерлер қатарына аудару кезінде - оларды аударғаны жөнінде акті;
6) орман екпелерін отырғызу кезінде материалдарды түгендеу және орындаған жұмыстар актісі;
7) табиғи жаңаруына қосымша жүргізілген шаралар арқасында орманды жерлердің көбеюі кезінде - зерттеген учаскелер актісі;
8) табиғи жаңару салдарынан орманды жерлердің көбеюі кезінде - зерттелген учаскелердің актісі;
9) басты мақсатқа пайдалану үшін кесу кезінде (жаппай, біртіндеп, таңдап, ұзақ мерзімді - таңдап) - кесуге белгіленген кеспеағаш пен кесілетін жерді куәландыратын акті;
10) зерттеу және орман орналастыру нәтижесі бойынша қорлар мен жер көлемдерін бекіту кезінде - орман орналастыру материалдары;
11) орман орналастыруда жіберілген қателіктер табылған кезде - учаскені зерттеу актісі;
12) бір шаруашылықтан екіншіге күту үшін кесу жұмыстары жүргізілген орман учаскелерін аудару кезінде - өзгерістері көрсетілген кесілген жерді
13) қажетінше, қызығушылық танытатын ұйымның қатысуымен орман жетекшісі бекіткен актісі құрастырылады.
4. Орман мекемесінде таулы жер бедерлерін есепке алу көлденең бағытта
3. Орман кадастры мен кітабы орман қорын есепке алу және орман орналастыру материалдарына ағымдағы өзгерістерді енгізу тәртібі
5. Ағымдағы өзгерістер (орман қорында болған) орман кадастры кітабы мен орман қорын есепке алу пішініне, таксациялық сипаттамаға және планшеттерге
6. Планшеттерге өзгерістер тиісті шартты белгілермен осы Ережелердің 5 параграфына сәйкес енгізіледі:
1) орман мекемесінің жер құрамынан шығарылған учаскелер, тиісті геодезиялық мәліметтеріне сәйкес толығымен қара түспен сызылады және сүлбесінің ортасына жер ауданы көрсетіледі;
2) ұзақ мерзімге берілген учаскелер, қара түсті үзік сызықтармен сызылады және сызбасында берілген мерзімі және жер ауданы көрсетіледі;
3) мекеме құрамына қабылданған учаскелер қара түсті үзік сызықпен сызылады және оның жер ауданы көрсетіледі;
4) табиғи апаттан зақымданған алқаағашты учаскелер толығымен қызғылт сары түспен сызылып, жер ауданы, жылы және табиғи апат түрі көрсетіледі;
5) кесу жасына келген кеспеағаш учаскелері, жаппай кесу белгісі қойылып белгіленеді;
6) орманды жерлер қатарына жатқызылған орман екпелері учаскелері көк түспен сызылып, сүлбенің іші көлденең сызықтармен басты тұқым түсті бояумен сызылады. Сызбада басты тұқымы, орман екпелерін отырғызған жылы және жер ауданы көрсетіледі;
7) ормансыз жерлерге отырғызған (себу немесе тігу әдісімен)
жинақталмаған орман екпелерінің учаскелері жай қарындашпен көлденең сызықтармен сызылады. Сызбада тұқымдас индексі, жер ауданы және егілген жылы көрсетіледі;
8) орман астарына отырғызылған орман екпелері жай қарындашпен 45 градус бұрышта сызықтармен сызылады. Сызбада жер ауданы, тұқымдас индексі және отырғызылған жылы көрсетіледі.
Орман қорын есепке алу және олардың жер ауданы N 1 пішінде жинақталмаған орман екпелері - 5 бағанда көрсетіледі;
9) алқаағаштарды (бұталар) қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген учаскелер жай қарындашпен тік бағытта сызылады және жер ауданы мен қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген жылы көрсетіледі;
10) жаппай кесілген жер учаскелері, жас өскіні жоқ немесе сақталмаған жерлер қызыл түспен жаппай сызықтармен белгіленіп, нақты жер ауданы мен кесілген жылы көрсетіледі;
11) жаппай кесілген жерлер, жас өскіндері сақталған болса, (табиғи қайта жаңаруына қалдырылған) қызыл түспен сызылып, 45 градус бұрышта жіңішке сызықтармен сызылады және нақты жер ауданы мен кесілген жылы көрсетіледі;
12) табиғи жолмен жаңаратын (орманды жерлер қатарына жатқызылған), соның ішінде табиғи жаңаруына қосымша іс-шаралар жүргізілген учаскелер, жаппай сызықтармен сызылып, 45 градус бұрышта жіңішке сызықтармен сызылады. Жер ауданы, басты тұқымы және жаңару түрі көрсетіледі (Т»- табиғи,»
ТҚ»- табиғи қосымша іс-шаралар арқылы,»ТҚӨ»- табиғи қосымша іс-шаралар арқылы жас өскіндері сақталынған);
13) жаппай санитарлық кесуге және басты мақсатқа пайдалану үшін жаппай кесуге белгі соғылған кеспеағашты учаскелер, қызыл түсті үзік сызықпен түсіріледі және кесу жылы, жер ауданы мен кесу түрі көрсетіледі (ЖК, ЖСК);
14) жаппай санитарлық кесу жүргізілген учаскелер қызыл түспен белгіленеді және нақты жер ауданы, кесу жолы, кесу индексі көрсетіледі (ЖСК);
15) біртіндеп кесу жүргізілген учаскелер, қызыл түспен жіңішке үзік сызықтармен сызылып, осы түспен көлденең сызықтармен сызылады. Мұнда да жер ауданы, кесу жылы, кесу түрі және кесу индексі қойылады - (БК);
16) ерікті-таңдап кесу жүргізілген учаскелер, қызыл түсті жіңішке үзік сызықтарымен сызылады және осы түспен тік сызықтармен (90 градуста) жіңішке сызықтармен сызылады және мұнда да жер ауданы, кесу жылы, кесу индекстері қойылады - ЕТК;
17) ұзартып-біртіндеп кесу жүргізілген учаскелер, қызыл түспен жіңішке үзік сызықтарымен сызылады және осы түспен 45 градус бұрышта жіңішке сызықтармен сызылады. Жер ауданы, кесу жылы, кесу индексі қойылады - (ҮБК);
18) күту үшін кесу жүргізілген (кесудің барлық түрлері) учаскелер, көк түспен жаппай толық сызылады. Мұнда да жер ауданы, кесу жылы, кесу түрлері көрсетіледі (Жар - жарықтандыру, Тзу - тазарту, Сир - сирету, Өт.к - өтпелі кесу);
19) таңдамалы санитарлық кесу жүргізілген учаскелер, көк түспен пунктирлі сызықпен сызылады. Мұнда да жер ауданы, кесу жылы, кесу индекстері - (ТСК) қойылады.
7. Таксациялық сипаттамаларға өзгертулерді енгізу тәртібі:
1) басқа мекемелерге тұрақты пайдалануға жерлерді беру кезінде, құжаттардың қысқаша мазмұны, айы-күні, нөмірі және учаскенің жер ауданы
2) жерді ұзақ мерзімге пайдалануға беру кезінде, учаскенің жер ауданы, нөмірі, айы-күні, құжат жөнінде қысқаша мазмұны және мерзімі жазылады;
3) басқа жер пайдаланушыдан жерді қабылдау кезінде, жерді қабылдау негізіне құжаттардың қысқаша мазмұны, айы-күні, нөмірі және учаскенің қысқаша сипаттамасы енгізіледі;
4) табиғи апаттарға ұшырау, нәтижесінде зақымданған учаскелердің жер ауданы, табиғи апат түрі және болған жылы, зақымдануы және өлген ағаштардың
5) орман екпелері отырғызылған учаскелер үшін, табиғи жолмен жаңарған және орманды жерлер қатарына жатқызылған учаскелер үшін, осы учаскелердің сипаттамаларын негізге ала отырып, жаңадан таксациялық сипаттамалар келтіріледі (жер ауданы, құрамы, толымдылығы, жасы және қоры).
Құрамы - құрамындағы тұқымдылар діңдері сандарының ара қатынасы бойынша анықталады;
Толымдылығы - желек жиынтығы дәрежесі бойынша анықталады;
Жасы - жаңару жасы бойынша немесе орман екпелерін (себу) отырғызу жылы бойынша анықталады;
Қоры - 1 га-ғы орманды жерлер қатарына жатқызылған балауса ағаштар және орман екпелері үшін, былай анықталады:
қылқан жапырақтылар үшін - 2 жас класындағы қылқан жапырақты алқаағаштың 1 га-ғы орташа өсімінен 40 пайыз мөлшерде (ауыстырылатын екпелердің жасына көбейтіледі);
жапырақтылар үшін - 2 жас класындағы жапырақты алқаағаштардың 1 га-ғы орташа өсімінен 60 пайыз мөлшерде;
балауса ағаштар үшін - табиғи өсіп-өну жасы 10 жасқа дейінгілері көз мөлшермен анықталады.
Ағаш тұқымдылары үшін 1га-ғы қоры - 5 м - аз болмайды, ал сексеуілдерде - 0,1 м .
Таксациялық сипаттамада жобаланатын іс шаралар бағанында, іс шаралар атауы және жүргізілетін жылы мен жер ауданы көрсетіледі;
6) ормансыз жерлерге отырғызылған жинақталмаған орман екпелері учаскелерінде - олардың нақты жер ауданы, отырғызылған жылы және технологиялық схемасы көрсетіледі;
7) орман астарына отырғызылған орман екпелері учаскесінде - отырғызылған жылы, жер ауданы және технологиялық схемасы көрсетіледі;
8) қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген орман екпелері учаскесінде де - жер ауданы, отырғызылған жылы және қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген жердің технологиялық схемасы көрсетіледі.
Орманды жерлер қатарына жатқызылатын учаскелер, басты тұқымдылардын бар болуына байланысты сол шаруашылықта қалдырылады немесе басқа шаруашылыққа жатқызылады;
9) жаппай санитарлық кесу (ағашы кесілген жер) немесе басты мақсатқа пайдалану үшін жаппай кесілген учаскелер үшін, нақты жер ауданы, кесілген жылы, кесу түрлері және таксациялық көрсеткіштеріне сәйкес тұқымдылар бойынша кесілген ағаш сүрегінің көлемі мен өскіндердің сақталу жағдайы Есептен шығарылған қор таксациялық көрсеткіштердегі 1 га-ғы орташа қорға сәйкес келуі керек. Сонымен қатар, жалпы кеспеағаш бойынша анықталған және материалдық-ақшалай мәліметтері бойынша нақты қоры көрсетіледі;
10) біртіндеп және ұзақ-біртіндеп кесу жүргізілген учаскелерде жер ауданы, тұқымы бойынша кесілген қоры, кесілген жылы және кесілгеннен кейінгі өскіндердің сипаттамасы көрсетіледі;
11) ерікті-таңдамалы кесу жүргізілген учаскелерде жер ауданы, тұқым бойынша кесілген қоры, кесілген жылы және өскіндерінің жағдайы көрсетіледі;
12) жаппай санитарлық кесу немесе басты мақсатқа пайдалану үшін кеспеағашты белгілегенде, олардың жер ауданы, кесу жылы, кесу түрі және тұқымы бойынша кесуге белгіленген ағаштардың көлемі көрсетіледі;
13) таңдамалы санитарлық кесу және күту үшін кесу жүргізілген учаскелерде - жер ауданы, кесу түрлері, тұқым бойынша кесілетін қоры, ал өскіндері үшін - құрамы және кесілгеннен кейінгі толымдылығы көрсетіледі;
14) бір шаруашылықтан екінші шаруашылыққа берілген кезде, күту үшін кесу жүргізілген орман учаскелерінде - тиісті бағандағы телімнің таксациялық сипаттамасы сызылып тасталады да қызыл түспен кесілген жерді куәландыратын актідегі жаңа көрсеткіші жазылады;
15) алқаағаштар бір жас класынан екінші жас класына ауыстырылған кезде, орман орналастыру кезінде жіберілген қателер болса, тиісті бағандағы телімнің бұрынғы жасы мен жас класы сызылып тасталынып, үстіне қызыл түспен нақты мәліметі жазылады. Қоры зерттеу кезінде бекітілген көлемде қойылады;
16) өзгерістер енгізілетін учаскелер нөмірі (телімі) қызыл түспен (қарындашпен, сиямен) шеңберленеді.
8. Орман қорын есепке алу пішініне және орман кадастры кітабына өзгерістер қара түспен (қарындашпен, сиямен) енгізіледі:
1) жерді қабылдау немесе шығару кезінде орман кадастры кітабы мен N 1 пішінге, N 1 пішіннің 1 қосымшасына сәйкес графаға таксациялық көрсеткіштер енгізіледі;
2) орман екпелері, сонымен қатар табиғи жаңарған учаскелерді орманды жерлер қатарына жатқызар кезде N 1 пішінге, N 1 пішіннің 1 қосымшасына сәйкес графаға осы учаскелердің нақтыланған таксациялық көрсеткіштері енгізіледі;
3) жаппай кесу кезінде мыналар белгіленеді:
алымында - таксациялық сипаттамасына сәйкес телімдегі 1 га-ғы орташа қоры бойынша кесілетін қоры және кесілетін жердің жер ауданы, ал бөлімінде - материалдық-ақшалай бағаланған мәліметі бойынша кеспеағаштың қоры
4) біртіндеп және ұзақ-біртіндеп кесу жүргізген кезде, тек кесілетін қоры ғана көрсетіледі.
Бұдан басқа, жеке парақта бірінші тәсілмен кесу жүргізілген жердің ауданы есепке алынады. Соңғы кесу тәсілі кезінде, таксациялық сипаттамаларда көрсетілген учаскенің ауданы мен қоры есептен шығарылады;
5) ерікті - таңдап кесу жүргізген кезде, тек кесіліп алынған қоры ғана есептен шығарылады;
6) шаруашылық жағынан бағалы тұқымдыларды өсіру жолымен ағаштарда қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген учаскелерде екпелер қатар түзегенше бұрынғы шаруашылығында қалдырылады, бірақ учаскедегі қоры кесілген сүрекдіңнің санына азаяды;
7) өлген орман екпелері орман қорларын есепке алу N 1 пішіндегі тиісті бағаннан шығарылып, белгіленген тәртіпте рәсімделіп, орман екпелерін түгендеу актісі бойынша есептен шығарылады.
9. N 1 пішіннің 1-қосымшасында басым тұқымдылар бойынша жер ауданының өзгеруін есепке алу жұмыстары күту үшін кесу жүргізілген кезде ғана Орман қорларында болған өзгерістер енгізілген барлық құжаттар әр жұмыс түрлері бойынша жүйелендіріліп, сақтауға жіберіледі.
4. Ағымдағы өзгерістерді енгізу сапасын бағалау Алымы-учаскелер саны, бөлімі - тек- Өзгерістер енгізілген материалдар атауы Алы- мы- серілген учаскелер санының %-ы ріс- терді зу келер баға- лау бөлімі нұсқау- өзге- лардан ларға шама- лы ауытқу- лармен рістер
-/100
Орман қорын есепке алу пішіні, орман кадастры кітабы және орман ша- руашылығы іс-шараларының орындалуын есепке алу кітабы Ескерту: "Қанағаттанарлықсыз" бағасы, тексерілген учаскелер санының 10 пайызында нұсқаулардан аздап ауытқулармен және қателермен енгізілген болса немесе өзгерістер енгізілмеген жағдайда қойылады. Ал қалған жағдайларда "қанағаттанарлық" бағасы қойылады.
5. Орман орналастыру материалдарына орманмен қорын есепке алу материалдарына және орман кадастрына ағымды өзгерістерді енгізу тәртібі Есепке алу құжаттарына ен- Ағымдағы өзгерістерді есепке алу құжаттарына енгізу гізілетін шаралар тізбегі планшеттерге р /р таксациялық сипаттамаларға енгізілетін өзгерістер тол- үлгісі Басқа орман иеленушілеріне тұрақты пайдалануға беріл- ген жер учаскелері Учаскенің сүлбесі бүтін қара түсті сызықпен сызылады. Учаскенің ортасында ауданы көрсе- тіледі (га).
3,6 га
Учаскенің нөмірлері қызыл түспен шеңберленеді. Ауданы, нөмірі, датасы, қысқаша мазмұ- ны жазылады.
Ұзақ мерзімді пайдалануға берілген жер учаскелері Учаскенің сүлбесі жіңішке үзік сызықтармен қара қарындашпен сызылады. Учаскенің орта- сында ауданы (га) және кезеңі (жыл) көрсетіле- ді.
Учаскелердің нөмірлері қызыл нөмірі, датасы, құжаттың қысқа- ша мазмұны және мерзімі көрсе- тіледі.
Басқа орман иеленушілері- нен алынған учаскелер Учаскенің сүлбесі бүтін қара түсті сызықшала- рымен сызылады. Учаскенің ортасында ауда- ны көрсетіледі (га).
Ауданы, нөмірі, датасы және қы- сқаша мазмұны жазылады. Учас- кенің қысқаша сипаттамасы бе- ріледі, датасы мен мазмұны жа- зылады.
Табиғи апаттардан зақым- данған- өртең Учаскелердің сүлбесі қызыл-сары түсті бүтін сызықпен сызылады. Табиғи апаттың ауданы, жылы және түрі көрсетіледі (өртеңдер - 2000 ж., 17,5 га)
дықтан өсуін тоқтатқан алқа- ағаштар учаскелері түспен шеңберленеді. Табиғи апаттың ауданы, түрі, жылы, за- қымдану түрі, өлген ағаш қоры ж Орманмен қамтылған жер- лерге ауыстырылған орман екпелері учаскелері түспен шеңберленеді. Учаскені куәләндыру негізінде жаңа так- сациялық сипаттама жазылады Учаскенің сүлбесі жасыл түсті бүтін сызықпен сызылады. Орман екпелерінің ауданы, себіл- ген (отырғызылған) жылы және басты тұқымы көрсетіледі. Учаске басым тұқымы түстес көл- денең сызықтарымен жаппай сызылады.
7,3 га
-2001
Учаскелердің сүлбелері қара қарындашпен көлденең сызықтармен сызылады. Тұқымның ауданы, индексі және себу (отырғызу) жылы түспен сызылады. Олардың ауданы, жылы, технологиялық схемасы жазылады.
Орманмен қамтылмаған жерлерде өсірілген жинақ- талмаған орман екпелері учаскелері (егілген немесе отырғызылған).
9,6 га
Орман астарында өсірілген орман екпелерінің учаскеле- Учаскелердің сүлбелері қара қарындашпен қи- ғаштап сызылады. Олардың ауданы, тұқым ин- дексі және егу (отырғызу) жылы көрсетіледі.
түспен сызылады. Олардың жы- лы, ауданы және технологиялық схемасы көрсетіледі.
8,5 га
Алқаағаштары (бұталары)
қайта құрылған учаскелер Учаскелердің сүлбелері қара қарындашпен тік сызықтармен сызылады. Олардың жылы, ауда- ны және тұқым индексі көрсетіледі.
Ш- лы, ауданы, технологиялық схе- масы (жүргізілген қайта құру- дың) көрсетіледі.
8,7 га
Ағашы жаппай кесілген, өс- кіні сақталмаған немесе жоқ Учаскелердің сүлбелері қызыл түсті бүтін сызықпен сызылады. Кесулердің нақты ауда- ны және жылы көрсетіледі.
түспен сызылады. Кесілген сү- ректің тұқымдылар бойынша кө- лемі, ауданы және кесу жылы Учаскелердің сүлбелері қызыл түсті 45 бұры- шпен сызылады. Кесудің нақты ауданы мен жылы көрсетіледі.
Ағашы жаппай кесілген, құнды тұқымдылардың өскі- ні сақталған (табиғи өсу)
учаскелері.
лемі, ауданы және кесу жылы, сақталған өскіннің сипаттамасы 6,8 га Учаскелердің сүлбелері жаңарған басты тұқымның түсімен (45 бұрышпен) сызылады.
Жаңару түрі, басты тұқым, ауданы көрсетіледі.
ТЖЖ түспен сызылады. Нақты ауда- ны, жаңа таксациялық сипатта- масы, жаңару түрі көрсетіледі Табиғи жолмен ормандан- ған (орманмен қамтыл- ған жерлерге ауыстырыл- ған), с. і. табиғи жаңаруға жәрдемдесу жолымен ор- манданғандар.
Басты пайдалану кеспеаға- шы мен жаппай кесуге белгі- ленген учаскелер Учаскенің сүлбесі қызыл түсті үзік сызықтар- мен сызылады. Қарастырылған кесу жылы, ауданы және кесу түрі көрсетіледі ЕТК- түспен жазылады. Кесу түрі жы- лы, кесілетін сүректің көлемі тұқымдылар бойынша көрсеті- леді Жаппай санитарлық кесу- лерден шыққан учаскелер Учаскелердің сүлбесі қызыл түсті жіңішке үзік сызықтармен сызылады. Ауданы (нақты), кесу жылы мен индексі көрсетіледі ЖЖК- түспен сызылады. Кесу жылы, ауданы, кесілген қор, алқааға- штардың өлу себептері көрсеті- леді.
Біртіндеп кесілген учаске- лер.
Ж-2-
Учаскелердің сүлбелері қызыл түсті жіңішке үзік сызықтармен сызылады және қызыл көл- денең жіңішке сызықтармен боялады. Кесудің ауданы, жылы, кесудің қабылдануы, индексі ауданы, кесілген тұқымдылар бойынша қоры, кесу жұмыста- рынан кейінгі өскіннің сипаттамасы.
9,9 га
Ерікті-іріктеп кесілген учас- 2001ж сызықтармен сызылады және қызыл түсті жі- ңішке тік сызықтармен боялады. Ауданы, кесу жылы, индексі көрсетіледі.
ауданы, тұқымдылар бойынша кесілетін қор, өскіннің жағдайы 7,8 га Ұзақ-біртіндеп кесілген сызықтармен сызылады және 45 -ке қиғашта- лып қызыл жіңішке үзік сызықтармен боялады БҰҚ- кесілетін қор, өскіннің сипатта- масы көрсетіледі.
Учаскелердің сүлбесі көк түсті сызықтармен 9,7 га Күтіп-баптау кесулері жүргі- зілген учаскелер (барлық ке- су түрлері)
сызылады. Кесу жылы, ауданы, кесу түрі көр- сетіледі (жарық., тазарту, сирету)
Жарк- түрі, ауданы, тұқымдылар бой- ынша кесілетін қоры, ал балауса ағаштар үшін - кесуден кейінгі құрамы мен толымдылығы Таңдамалы санитарлық кесу- лер жүргізілген учаскелер Телімдердің сүлбесі қызыл түсті үзік сызық- тармен сызылады. Кесу жылы, ауданы, ТСК, индексі көрсетіледі ТСК- 2000ж түрі - ТСК, ауданы, тұқымды- лар бойынша таңдалатын қор, кесуден кейінгі құрамы мен то- лымдылығы.
Ескерту: Учаскенің сүлбесі өте кіші болған жағдайда, сол учаскелер жөніндегі мәліметтер көрші учаскенің сүлбесінде көрсетіледі. Мәліметтердің бағыты стрелкамен көрсетіледі.
ережелерінің 28 қосымшасы Планшеттердің, орамдардың және телімдердің ауданын есептеу және байланыстыру Ерекшеліктері 1. Планшеттердің жалпы ауданын есептеу
1. Планшеттің пішініне байланысты оның жалпы ауданы әртүрлі тәсілдермен есептеледі.
1) Геометриялық әдіс. Бұл әдіс тік сызықтармен шектелген планшеттерді есептеу үшін қолданылады.
Планшет үш бұрышты бөлшектерге бөлінеді. Масштабты сызғыш пен өлшеуіштің көмегімен үш бұрыштың төменгі және жоғары нүктелері анықталады.
Содан кейін келесі формуламен ауданы есептеледі:
a x h
S= ---------
Үшбұрыштардың ауданын есептеу қате болмас үшін бақылау екі мәрте атқарылады. Планшеттің жалпы, ауданы ретінде айырмашылығы 1 пайыздан аспайды екі өлшемінің орташа мәні алынады.
2) А.Н.Савич әдісі. Қисық сызықты немесе қисық шекарамен шектелген планшеттің ауданын есептеу үшін қолданылады. Ол үшін планшет нақты координаттық торға бөлінеді.
Әр планшеттің жұмыс ауданын қамтитын тор төрт мәрте есептелінеді: екі рет тордың еркін бөлігі және екі рет қажетті бөлігі. Планиметрмен өлшеу барысындағы қорытындының әртүрлігі 2-3 бөлгіштен аспайды. Ал, асып кеткен жағдайда қосымша өлшеу жүргізіледі.
Планшеттің қажетті және еркін бөлігінің қосындысы барлық есептелген торлардың теориялық ауданымен тең болады.
Түзетулер тордың еркін және қажетті бөлігіне пропорционалды бөлінеді.
Планшеттің бөлігі координатты торларға толығымен сызылмаған жағдайда, қажетті бөлігі төрт мәрте тексеріледі. Ол үшін бір кареталы планиметр мен төрт рет есептеледі. 7 см М 1:10000 және 6 см М 1:25000 дейінгі көлемдегі ауданның қажетті бөлігі екі мәрте палеткамен өлшенеді. Тұтас клетка болғанда ғана байланыстыруға болады.
Планшеттің қажетті және еркін бөлігі, теориялық ауданы 1 пайыздан аспаған жағдайда планшеттің ауданы нақты деп қабылданады.
3) Біріктірілген әдіс. Аты айтып тұрғандай бұл әдіс геометриялық, сондай- ақ А.Н.Савич әдісін қолдану арқылы сандық есептеуді қысқарту мақсатымен
2. Орам ауданын есептеу
2. Планшет ауданын есептегендей орам ауданы да оның пішініне және ауданына байланысты түрлі әдістермен есептелінеді.
Тік сызықты жолақпен шектелген орам ауданы 2 рет геометриялық әдіспен немесе төрт рет бір кареталы планиметрмен есептелінеді. Қисық сызықты жолақпен шектелген орам төрт мәрте планиметр немесе А.Н.Савич әдісімен есептелінеді.
Орам ауданы мен планшеттің нақты ауданын есептеудегі қорытынды айырмашылығы 1 пайыздан аспайды.
Гектарға дейін дөңгелектелген және түзету енгізілген орамның ауданы нақты аудан деп қабылданады.
3. Телім ауданын есептеу
3. Орам ішіндегі телім ауданы планиметр немесе палеткамен анықталады.
Палеткамен - 7 см масштаб көлеміндегі планшет ауданының дөңгеленген пішіні немесе тікбұрышты телімдер есептеледі.
Сызықтық сипаты бар жолдар, орам соқпақтары және тағы басқа) ішкі жағдайлар элементтерінің ауданы планшеттерде анықталған ендеріне және ұзындықтарына байланысты немесе соқпақтардың нақты өлшенген мәліметтері бойынша есептеледі.
Орманның нақты ауданын телім ауданының қорытындысымен салыстырылғанда айырма 2 пайыздан артық болмайды.
Телімдер ауданын байланыстырғанда 10 га-ға дейін болған жағдайда, 0,1 га дәлдікпен, ал ауданы 10 га-дан жоғары болса, 1,0 га дәлдікпен ықшамдалады.
Ауданды есептеу барысында барлық жазулар (ескертулер) әр планшет үшін жеке ведомосқа жазылады.
Шоқ ормандардың телім ауданын есептеуді екі орындаушы орындағаны жөн.
4. Аудандарды қабылдау
4. Партия бастығы немесе арнайы маман таксациялық сипаттаманы жазу барысында аудандарды есептеудің дұрыстығын тексереді. Ауданның кем дегенде 10% жеке-жеке тексеріледі, ал қалған бөлігі көз мөлшермен тексеріледі.
Телім және орам аудандарының есептелген және тексерілген түрі нақты аудан деп қабылданады.
5. Аудандарды есептеу және бланктерді толтыру үлгісі А.Н.Савич әдісі бойынша орам және планшет ауданын есептеу Фигу- Тео- Есептелген аудан, га Қабыл- риа- қажетті еркін есеп дар N
1. Пайдалы ауданы бар бүтін торларды есептеу 4,7,9,10 100X4=
2. Толық емес торлардағы планшет бөліктерін есептеп шығару (торлар планшет рамаларымен шектелген)
- 4850
- 1850
- 2062
- 5372
3. Есептелінген толық торларды есептеу
- 245
- 1256
- 5241
- 928 100,3
- 585
- 3682
- 980
- 8625 100,2
- 1255
- 3180
- 2555
- 1762
- 1381
- 2203
- 7516
- 1780
- 5219
- 7311 планиметрмен бір ғана әдіспен квартал ауданын есептей алмаған жағдайда М 1:25000 мөлшердегі квартал ауданын есеп- керту:
теуде осы әдіс қолданылады.
232,5 268,2 500,7
Түзетулер
Қабылданған аудан, га 232,2 267,8 Планшеттің жалпы ауданы: 232,2 + 400 + 27,2 = 659,4 га Орам мен планшет ауданын геометриялық әдіспен есептеу Тү- зету І өлшем ІІ өлшем һ а * һ
1. Планшет ауданын геометриялық әдіспен есептеу N 1 59,16 32,52 961,9 59,17 32,50 961,5 961,7 N 2 28,46 841,8 59,15 28,44 841,1 1803,7 1802,6 1803,1 +16,9 сын- дысы Объектілердің жалпы аудандарын байланыстырған кезде қабылданған аудан (1820 га) партия бастығымен бекітіледі.
Планшет ауданын геометриялық есептеу айырмашылығы 1 % аспайды (1803,1га).
Планшет ауданының геометриялық әдіспен есептелген түрін қабылдаған кезде телім пішіндері аудандарының қосындысы (1803,1 га) математикалық заңдылыққа сай жинақталады (1803,1 га).
Жекелеген телім пішіндерінің үйлесімсіздігі қарастырылмайды.
Жиынтығы:
Үйлеспеушілік 1%
-16,9
Объектілердің үйлесімділігінен кейінгі қабылданған аудан __| Фи- Ауданды есептеу, га Орта- гура- аудан,
2. Орам ауданын геометриялық әдіспен есептеу.
орам 5 14,20 14,22
+ 50,3
+ 50,5 101,0 100,9 101,1 орам 6 15,12 15,14 + 60,9 118,5 118,3 118,7 орам 7 14,62 14,58 + 53,9 + 53,6 105,2 105,4 105,1 (а - үшбұрыштың табаны)
(һ - үшбұрыш биіктігі)
324,7
Объектілердің үйлесімділігінен кейінгі қабылданған аудан ____|
3. Орам аудандарын планиметрмен есептеу Орам 81
- 2642
- 8752
- 3840 2799 104,2 7708 104,4 104,1 Орам 82
- 3855 2874
- 4430
- 7561
- 4048
Орам 83
- 3537
- 4150
- 5780
- 6174 102,6 102,4 102,7 102,5 Орам 84
- 4118
- 3840
- 5718
- 6880 101,7 101,9 101,6 Орам 85
- 9905
- 4530
- 8790
- 5760 505,1
Үйлеспеушілік 1 %
Объектілердің үйлесімділігінен кейінгі қабылданған ауданы _____| Орам және планшет ауданын геометриялық әдіспен есептеу
4. Объектінің жалпы ауданын планшет бойынша келістіру N 1 Планшет 659,4 N 2 Планшет N 3 Планшет N 4 Планшет 3291,9
-30,1
Объекті үйлесімділігінен кейінгі қабылданған аудан _______| N 81 Орам Телімдердің аудандарын есептеп шығару Телім N Есептер Есептелген аудан Түзету Қабылданған аудан Орман қорының қорғаныш категориясы темір және автокөлік жолдарының бойындағы қорғаныш орман жолақтары
-1238
-14,2
-0,3жол
-10,2
-12,6
-0,2жол
Жолдар
Соқпақ
Арық тығы:
Ескерту
Орман қорының қорғаныш сақтау категориясы - далалық шоқ қайың
-10,9
-0,2соқ
-14,8
-0,3соқ 104,7
Үйлеспеушілік Ғ 2%
Планшет үйлесімділігінен кейінгі қабылданған аудан _____________| ережелерінің 29 қосымшасы Орман карталарын дайындау жөніндегі техникалық басшылық
1. Жоспарлы-картографиялық материалдар әрбір орман орналастыру объектісіне дайындалады және орман орналастыру жобасының бөлігі болып
2. Орман карталары мағынасы мен қызметі және масштабы бойынша белгілеулерге байланысты бөлінеді. Олардың көлемі 1-ші кестеде көрсетілген.
Орман картасының түрлері орман құру разрядтарына қарай орман картасының масштабы ІІІ (зерттел- ген)
600х600 мм
Орманшылықтар-
А-1 форматтағы
(600х840 мм)
дағы орман алқаағаштарының планы:
1:100000 4-беттен көп емес, үл- кен форматты ол бөлік- терге бөлінеді а) басым тұқымдылар бойынша - боялған; жобаланатын іс шаралар бойынша шолу, дәрілік, техникалық шикізаттардың, жидектіктер- дің орналасуы техучаскеге б) мастерлік учаскелер толық план в) орман айналымдары толық план айналымға Орман иелігіндегі барлық белгілердің карта-схемасы масштабы А-1 форматтағы (600х840мм) екі бетке сия- тындай етіп таңдалады Орман орналастыру жобасының 1-томы үшін карта схема масштабы А-3 форматына (300х420 мм) сиятындай етіп таңдалады Ескерту: 1. Орман алқаағаштарының жоспарын құруда тек орналастырылған аймақ алынады.
2. Егер бір-бірінен алшақ орналасқан орман алқаптарынан тұратын болса, онда олар план жинақты болуы үшін жақындатылып көрсетіледі. Мұндай жағдайда бос орынға орманшылықтың орналасуының схемасы сызылады.
3. Карта дайындау барысында қойылған норма нақтылығы +1 мм аспауы тиіс.
3. Орман карталарының бәрі төмендегі формат бойынша кесіліп, соңынан кесу сызықтары бойынша желімдегіш лентамен біріктіріледі:
1) планшет - төрт бөлікке - 300х300 мм бөлінеді;
2) орман алқаағаштары мен (орман айналымдары планынан басқасы) карта схемалардың барлық түрі (облыстың карта-схемасынан басқасы) - 190х280 мм форматты;
3) орман айналымының планы 190х280 мм немесе 140х190 мм;
4) облыс карта-схема - форматы 260х360 мм.
4. Орман картасының тиражы дайындалатын орман орналастыру материалдарының тізбесіне сәйкес дайындалады.
5. Дайындалған орман карталарының көшірмелер төмендегідей талаптарға сай болады:
1) барлық көшірмелерінде баспадағы нұсқалар мазмұны сақталады;
2) нүктелер мен сызықтар нақты көрсетіледі;
учаскелер мен шекараларды бояғанда олардың түсі анық түсуі тиіс;
3) орман картасының бояу түрлері нұсқаудағы түріне сәйкес болады;
4) картаның беткі және сыртқы жағында ешқандай дақ, сызық болмайды;
5) картаның бұрыштары бүктелмейді және жыртылмайды.
6. Координаттық тордың түпнұсқадана көшірімге топографиялық жолмен көшірілуі негізгі техникалық әдіс болып табылады.
Баспадағы орман картасының түпнұсқасында (орман орналастыру планшетін есепке алмағанда) координаттық тор көрсетілмейді. Сондай-ақ планшет түпнұсқасында километрлік тор тушпен сызылмайды, планшеттің ішкі және сыртқы жақтауы аралығындағы тор көрсетіледі.
7. Барлық карталарды сақтау үшін арнайы қатты қағаздан папка дайындалады, форматтан 2-3 см үлкенірек.
8. Картографияда қабылданған арнайы нұсқау талаптарына сай карта дайындау ісінде шартты белгілер мен техникалық үлгілерге назар аударылады (11.1-11.16 қосымшалар).
9. Өндіріске геоақпараттар жүйесін енгізу барысында орман картографиясы бойынша орман картасы осы тараудағы құжаттарға сәйкес құрастырылады.
2. Орман орналастыру планшеттерін дайындау
10. Орман орналастыру планшеттерінің түпнұсқасы, технологиялық схемасы оның картографиялық немесе геодезиялық негізіне байланысты
1) орман орналастыру қайталанған кезде, геодезиялық негіз ретінде өткен орман орналастыру топокарталары мен планшеттерінің түпнұсқасы қолданылады.
Бұл жағдайда жаңа планшеттер телімнің сүлбесінде және планшеттің басқа топографиялық элементтерінде болған өзгерістерді (тексеру кезеңі барысында болған) енгізе отырып, тікелей көшіру жолымен жасалады.
Егер өткен орман орналастырудың планшеттері басқа негізде (сызу қағазында) сақталған болса, олар тексеріледі де топографиялық жүктелімдердің барлық элементтері тиісті масштабтағы топокарталарға түсіріледі.
2) бірінші орман орналастыру кезінде планшеттер нақтыланған фотосхемалары мен шарушылық арасындағы жер орналастыру пландарын және дешифровка жасалған аэрофотосуреттерді пайдалана отырып, топокарталар негізінде жасалады.
Планшетке орам соқпақтарын және орман қоры жерлерінің шекарасын түсіруде 1 және 2 разрядты орман орналастыруда жіберілетін ауытқу 1 мм-ден, ал 3 разрядты (зерттеу) орман орналастыруда 2 мм артық болмайды.
Үлкен көлемдегі айналымның аэрофотосурет негізінде жасалған монтажы бойынша дайындалған калькадан телімдерді көшіруге болмайды.
11. Құрастырылған планшет түпнұсқасы төмендегідей талаптарға сай жасалады (11.4 қосымша):
1) телім шекаралары анық көрінетіндей жасалады. Телім нөмірлері бос жерге жазылып жақсы оқылатындай көрнекті болады. Ұсақ телімдер үшін көрсеткіш-сызықшалар қолданылады.
Абристен планшетке (топокартаға) телім сүлбесін түсіргенде орташа ауытқу 1,0 мм аспайды.
2) планшет түпнұсқасы белгіленген белгілерге сай нақты сызылады. Онда облыс, аудан орман иеленушісі, орманшылық, планшет нөмірі және ауданы, масштабы, орман орналастыру жылы, орындаушының аты-жөні, қолтаңбасы және оны құрастырушылардың аты-жөні жазылады. Бұл мәліметтердің бәрі планшет рамкасынан тыс белгіленген жерлерде орналасады.
Әр айналымда оның нөмірі мен ауданы, таксациялық телім нөмірі
3) құрамдық түпнұсқалардың планшет жақтаулары (олармен әрі қарай жұмыс істеу үшін) өткізудің алдында шектес планшеттердің шекараларын сәйкестендіру арқылы тексеріледі.
4) планшет түпнұсқасын құру жұмыстарына барлық кезеңде, тіпті аяқталғаннан кейін де бақылау жүргізіледі.
Тексеру барысында мыналар тексеріледі:
орманның жағдайы мен топографиялық сүлбенің орналасуы;
планшет жақтауының сүлбемен үйлесімділігі жөнінде мәлімет;
объекті белгілерінің сәйкестігі;
географиялық атаулардың транскрипциясы;
телім нөмірлерінің жазылуы;
орамдар мен планшеттердің нөмірлері мен аудандары, бұрылыс бұрыштарының нөмірлері, шекаралары мен сызықтардың ұзындығы;
5) ауытқуларға қойылатын шектеулер төмендегідей:
топокарталар геодезиялық негіз ретінде алынатын жағдайда, олардың жақтары мен жақтау диагональдары теоретикалық мөлшерден ауытқуы 0,5 мм, ал олардың фотокөшірмелерінің ауытқуы 1,0 мм аспайды. Километрлік тор квадраттарының жақтары бойынша ауытқулар 0,2 -0,3 мм аспайды.
Топокарталар 2 ден артық бүктелмейді;
6) бір орманшылық планшеттерінің бәрінде бірдей координаттық тор болады;
7) ішкі жағдайлар планшеттердегі жұмыс алаңдарынан шықпайды;
8) орман планшетінің баспалық түпнұсқасының жүктелімі төмендегідей болады:
жұмыс ауданында - орам соқпақтары мен шекаралары (табиғи белгілері бойынша), таксациялық нысаналар, таксациялық телімдердің шекаралары, кейбір жер түрлерінің шартты белгілері, тұрақты сынақ алаңдары, тұқымбақтар, орман тұқым учаскелері, көлік жолдары жолақтарының шекаралары, жалпы пайдаланудағы орман жолдары, тұрақты соқпақтар, жылғалар, өзендер, суландыру арықтары мен каналдары (ағыс бағыты көрсетіледі), көлдер, орамдардың ауданы мен нөмірі, таксациялық телімдердің нөмірлері, өзендер мен көлдердің атаулары, әкімшілік аудандардың шекаралары, МОҚ категориялары, орман мекемелерінің, орманшылықтардың кеңселері, кордондар, қыстаулар және тағы басқа құрылыстар көрсетіледі, ал таулы аудандар үшін - су айрықтарының жолақтары;
сыртқы шекаралары мен планшет жақтауында - бұрылыс бұрыштарының нүкте нөмірлері, румбтар мен жолақтардың ұзындығы, көрші жер пайдаланушылардың атаулары, көрші планшеттердің нөмірлері, жер пайдаланушылардың қиылысқан шекаралары белгіленеді.
Таулы ормандарды орналастыру кезінде (кейбір жағдайда) белгіленген тәртіппен өкілетті орган беретін арнайы рұқсат бойынша планшеттерде горизонтальдар көрсетілуі мүмкін. Горизонтальдар көрсетілген планшеттерді пайдалану тәртібі құпиялық туралы арнайы құжаттармен анықталады;
9) Планшеттердің жақтауын безендіру оларды көбейту (шығарушының түпнұсқасы мен жақтауын безендіру бөлек орындалған кезде) немесе алдын-ала сызуға дайындалған планшеттердің баспа түпнұсқасының сызбасы бойынша Планшетті безендіру оны көбейту барысында бірге атқарылады. Осындай жағдайда орманшылық планшеті үшін стандартты жақтау дайындалады.
3. Орманшылық пландарын дайындау
12. Орманшылық бойынша алқаағаштар планын құрастыру үшін негізгі картографиялық материал ретінде орман орналастыру мәліметтері енгізілген топокарталар алынады.
Орманшылық бойынша алқаағаштар планы компьютерде, орман орналастыру ұйымы өнеркәсіпте пайдалануға қабылданған геоақпараттық негізде
13. Алқаағаштар планының құрастырылған түрі мағынасына сай элементтермен толықтырылады және форматкаларға кесілетін жерлерін білдіретін крест тәрізді белгілер қойылады. Алқаағаштар планында орман алқаптарынан кейін темір және тас жолдар, гидрографиялық тордың негізгі элементтері белгіленеді. Елді мекендер мен орманшылық кеңселері, орман кордондары шартты белгілермен белгіленеді.
14. Тексерілген орманшылық жобасының баспалық түпнұсқасы форматкаларға бөлініп қажет деп табылған мөлшерде көбейтіледі.
15. Орманшылық алқаағаштары пландарының көшірмесі қажетті мөлшерде төмендегідей боялады:
1) топ жастарына сай басым тұқымдылары, МОҚ категориялары мен әкімшілік шекаралары бойынша төменде келтірілген тұқымдылар түсімен боялады. Су қоймалары мен саздар да боялады.
Қосымша мәлімет ретінде орман карталары мен шартты белгілерді бояуға арналған түстер шкаласы келтіріледі. Пландар компьютерлік технологияларды қолдана отырып боялады.
Сүрек тұқымдылары шаруашылық мәніне сай және өзіндік биологиялық белгілеріне байланысты топталады және бір түспен боялады. Бояу түрі орман картасына сай түстерімен сәйкес келеді. Телім түсі аудан жобаларының бәрінде біркелкі түспен қамтылады;
2) жобаланатын орман шаруашылық шаралары бойынша түрлі түсті бояулармен төмендегідей шараларға жобаланған телімдер боялады:
кесу түрлері бойынша - орманды күту үшін кесу, жаппай және таңдамалы санитарлық кесу және қоқыстан тазалау;
орман екпелерін отырғызуға тағайындалған ормансыз жерлер;
қосымша отырғызу және оларды күту, табиғи түлеуге жәрдемдесу;
жаңартуға тағайындалған құндылығы аз алқаағаштар;
тазалау немесе жақсарту үшін басқа да шараларды жүргізу жобаланған шабындықтар.
Сонымен қатар шабуға немесе тазалауға жататын соқпақтар шартты
3) жеміс, дәрілік және техникалық шикізаттарды орналастыру бойынша.
Олардағы шөптер бұталар мен дәрілік техникалық маңызы бар бұталары мен ағаштары бар телімдер түрлі-түсті бояумен боялады;
4) мастерлік учаскелер мен орман айналымдарының алқаағаштар планы орманшылықтың боялған алқаағаштар планын бөлу арқылы жасалады.
Мастерлік учаскелердің планы арнайы картушпен және шартты белгілермен безендіріледі.
Орман айналымдары алқаағаштарының пландары картушпен безендіріледі.
Айтылған пландарға арналған шартты белгілер папканың ішкі жағында орналастырылады.
Сондай-ақ, папкаға құжаттардың атаулары көрсетілген, айналымдардың ведомстволық және аймақтық меншіктігі және пландарды жасаған кәсіпорынның атаулары жазылған қағаз салынады.
4. Карта-схемаларды құрастыру
16. Карта-схемаларды құрастырудың негізгі ретінде алқаағаштардың орманшылықтар бойынша карта-схемалары компьютерде, орман орналастыру ұйымы үшін өнеркәсіпте пайдалануға қабылдаған геоақпараттық жүйе алынады.
17. Карта-схеманың баспа түпнұсқасы тиісті мөлшердегі форматкаларға белгіленеді. Карта-схемаларға телім жөніндегі мәлімет, топографиялық жүктелім (орамдық тор, МОҚ категорияларының шекаралары, ағашы кесілген жерлердің іріленген учаскелері, өртеңдер, сирек ормандар, ормансыз жерлер (саздар, сортаңдар, құмдар т.б.) енгізіледі.
Шартты белгілер кестесі және картуш типографиялық, фотографиялық әдіспен немесе тушпен белгіленеді. Карта-схемадағы топографиялық жүктелім элементтерінің барлығы және жазбалар осы қосымшада келтірілген шартты белгілерге сай жасалады.
18. Карта-схеманың баспалық түпнұсқасына төмендегідей міндеттер жүктеледі:
1) облыс аумағының ауданы, орман жерлерінің шекарасы;
2) МОҚ жерлері және орманшылық шекарасы;
3) орамдық соқпақ, өртке қарсы үзілімдер оның ішінде автокөлік үшін;
4) ұзақ мерзімге пайдалануға берілген аудандардың шекарасы;
5) орам нөмірлері;
6) орманшылық, орман иеленушісінің кеңселері;
7) көл, арық, өзен, өртке қарсы және өзгеде жолдар;
8) сүректерді өңдеу өндіріс орындары;
9) ашық картада көрсетілген жалпы қолданыстағы жеткізу, хабарлау әдісі;
10) облыс және аудан басқармалары, көл, өзен, елді мекен орындарының атауы;
11) әкімшілік аудандары мен орманшылықтардың нөмірі.
19. Карта-схемадағы бос орынға картуш, шартты белгілер кестесі, орман орналастыру ұйымдарының атауы, карта схемасын құрастырушы мен орман орналастыру партия бастығының аты-жөні жазылады.
20. Карта-схема көшірмесінің қажетті данасы боялады:
1) жас топтарына қарай тұқымдылар өзіне тән түспен боялады.
Жинақталған орман екпелері боялғаннан кейін басты тұқымның түсіне сәйкес түспен қалың сызық түсіріледі. Жинақталмаған орман екпелері боялмайды.
Оларға басты тұқыммен түстес түспен қалың сызық түсіріледі.
Көл, өзен (қос сызықпен белгіленген), саз, әкімшілік шекаралар, жер пайдаланушылар шекаралары да боялады.
Карта-схеманың картушына оның тақырыптық атауы енгізіледі:
2) өртке қарсы шаралар төменде келтірілгендей табиғи өрт қауіпсіздігі класы бойынша қажетті түспен боялады: қылқанды балауса ағаштар қара тушпен қоршалып, қызыл түспен боялады. Бояу өрт телімдері бойынша жүргізіледі. Өрт телімдерінің төменгі ауданы карта-схеманың масштабында төменде келтірілген.
Орман орналастыру жұмыстарының разряды 3 (зерттеу)
Өрт телімінің төменгі ауданы, мм 2 Өрт телімінің нөмірі карта-схемада көрсетілмейді.
Карта-схемасында өртке қарсы жоспарланған және шартты белгілер, сондай- ақ өзге де өрт қауіпін тудыратын объектілер, өрт қауіпсіздігі белгілері, минералдандырылған қорғаныш жолақтары, жолдар, өртке қарсы және орам соқпақтары белгіленеді. Осы аумақта қызмет етуге лайықты автокөлік немесе трактор жүре алатындай жағдай жасалады. Яғни, өртке қарсы жабдықталған пункттер, орман авиациялық қорғау базалары, механикаландырылған топтар, ормандағы өрт бақылау пункттері, жер және авиациялық орман қорғау аудандары, телефон, радиостанция, қабылдау пункті, тікұшақ қонатын жерлер, шылым шегуге арналған демалыс орны, туристік маршруттар, көлік орны, өртке қарсы жабдықталған жерлер және авиациялық патрульды маршруттар да көрсетіледі.
Объектілер мен өртке қарсы жоспарланған шаралар шартты белгілер арқылы қызыл тушпен белгіленеді.
Өртке қарсы шаралар карта-схемада боялған макеттерден өрт телімдері ведомосына сай, табиғи өрт қауіпсіздігі класы бойынша боялады. Жобаланатын өртке қарсы шаралар да сонда көрсетіледі.
21. Орман орналастыру жобасының 1 томына (түсіндірме жазба) безендіру үшін кіші масштабты карта-схема орман иеленушісінің карта-схемасын қажетті мөлшерге (масштаб 1:100000 - 1:300000) кішірейту арқылы құрастырылады.
Карта-схеманың кішірейтілген масштабы А-3 (300х 420) форматынан Орман орналастыру қайталанғанда, тексеру кезеңіндегі болған өзгерістер енгізілген өткен орман орналастырудың карта-схемасын пайдалануға болады.
Сызылған және дайындалған карта-схеманың түпнұсқасынан тематикалық мағынасына сәйкес түрлі түсті бояумен боялатын көшірме дайындалады:
1) орманшылықтардың орналасуы, аумағы бояудың әртүрлі түсімен (қалауынша), шекаралары жасыл түсті қалың сызықпен боялады;
2) мастерлік учаскелер мен орман айналымдарының орналасуы:
мастерлік учаскелер нөмірленеді, ал олардың шекаралары қалың қызыл сызықпен жүргізіледі;
орман айналымдары нөмірленеді, ал шекаралары қалың қара-көк сызықпен түсіріледі;
3) МОҚ категорияларының аумағы боялады және олардың арасындағы шекаралар әр МОҚ категориялары үшін қабылданған шартты белгілермен
4) кеспеағаштардың сүректерді тасымалдау пункттерінен қашықтығы бойынша берілген түстерге сәйкес боялады;
5) өрт қауіптілігі кластары бойынша карта-схема берілген түстерге сәйкес боялады.
Өрт телімдері карта-схемада көрсету көлемінің мүмкіндігінше үлкейтіледі.
Шартты белгілермен қауіптілігін туғызатын көздер және өртке қарсы құрылғылардың негізгі элементтері көрсетіледі (карта-схемада көрсетілетін).
Ұсақ масштабты карта-схемалардың барлық түрлерінің бос жерлерінде шартты белгілер көрсетіледі.
22. Облыс бойынша ормандардың карта-схемасын құрастыру:
1) облыс бойынша карта сызу қағазының А-1 форматының 6 парағына сиятындай масштабта дайындалады (600х840);
2) карта-схеманы құрастыру үшін топографиялық негіз ретінде, облыстың әкімшілік карталарының және орман мекемелері карта-схемасының 1:300000 - 1:
1000000 масштабты топографиялық карталары пайдаланылады;
3) облыстың картасына орманды жерлерді түсіру үшін нақты мәліметтер ретінде орман орналастыру кезінде дайындалған, орман мекемесінің карта- схемасы пайдаланылады;
4) дайындалған және шығарылған карта-схеманың түпнұсқасы мұқият тексеріледі және көбейтіледі, содан кейін карта-схеманың көшірмесі басым тұқымдылардың жас топтары және МОҚ категориялары бойынша боялады.
Орман карталарын бояуға арналған түстер шкаласы қағаз мәтініне қараңыз MapInfow2. pen(Тчк.0,8) файл сызығының жинағы Орман карталарын безендіруге арналған шартты белгілер Объект атаулары Сызық Маштабтағы кескіндер (мм)
1:10 000 1:25 000 және < ӘКІМШІЛІК ЖӘНЕ ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ БӨЛІНУІНІҢ ШЕКАРАЛАСЫ 9 бет 5-o қағаз мәтініне 1 қа- қараңыз Облыстық 8 бет 4 қа- Әкімшілік аудандар 3 қа- 15 бет h Орманшылықтар (аумақтық 24 бет бөлімдер, филиалдар)
Мастерлік учаскелер 1 бет p 2 қа- Айналымдар m 11 бет пайдалануға берілген (көлемдер) аудандар Ауыл округтерінің 10 бет Басқа ауыл шаруашылық құрылымдарының жер Қала жерлері және 6 бет елді мекендер МОҚ КАТЕГОРИЯЛАРЫНЫҢ ШЕКАРАЛАРЫ Мемлекеттік табиғи қорықтар Мемлекеттік ұлттық табиғи парктер 30 бет 16 бет табиғи резерваттары парктер Мемлекеттік қорықтық 31 бет 29 бет Ғылыми маңызды орман телімдері, соның ішінде орман генетикалық резерват- Мемлекеттік орман табиғи ескерткіштер 20 бет Аса маңызды орман алқаптары Жаңғақ кәсіпшілік аумақтар 21 бет Сызық- Маштабтағы кескіндер (мм)
Кескіндерді қағаз мәтіннен қараңыз Орман жемістік алқа ағаштары 4 қатар Субальпалық ормандар 22 бет 1 қатар Мемлекеттік орман қорғаныс жолақтарын Қала ормандары және орман бақтары 3 қатар Эрозияға қарсы ормандар 12 бет 2 қатар Елді мекендердің жасыл аймақтары және емдік- сауықтыру мекемелері Өзен, көл, су қоймасы, каналдар және т.б. су объектілері жағасындағы тиым салынған орман алқаптары Халықаралық және 25 бет Республиқалық маңызы бар темір жол және жалпы қолданатын автомобиль жолдары жағалауындағы қорғаныш орман алқаптары Егін және топырақ- қорғаныс ормандары Республикалық маңызы бар темір жол және жалпы жолдарын белгілеу, магистралды су құбырлары және басқада линиялық жабдықтарды қорғаныш алқа ағаштар Ерекше қорғалатын жерлер ОРАМ СОҚПАҚТАРЫ, ВИЗИРЛЕР ЖӘНЕ БАСҚА ДА ШЕКАРАЛЫҚ СЫЗЫҚТАР Орам шекаралары, 3 бет белгіленген табиғи аймақтары 2 бет Орам соқпақтары Орам соқпақтардың 17 бет меморативтік арықтары Таксациялық, визирлар Жабдықтармен белгілен- ген таксациялық телімдердің Дешифриленген және көз малшермен белгілен- ген таксациялық телім- дердің шекаралары Вольердер Кеңізді темір жолдары 19 бет Қатты төсенішті автомобиль жолдары.
0-е
Қатты төсеніші жоқ жақ- сартылған автомобиль жолдары.
Жалпы қолданыстағы қара жолдар.
2 қатар 0-е
Орман шаруашылық 3 қатар 0-е Соқпақтар.
4 қатар 0-е
ӨРТКЕ ҚАРСЫ ОРНАЛАСТЫРУ НЫСАНАЛАРЫ Өрт жолындағы үзілімдер Минералдандырылған 28 бет алқаптар.
Өртке қарсы кедергілер (жапырақты тұқымдылардан)
27 бет
Өртті қадағалау les_proekt(9)
пункттері
Қоймалар
Өртке қарсы құрал жабдықтар базасы (қоймалар)
Өрт-химия стансасы:
1 түрі 2 түрі
Мотопункттер
Мәліметтерді қабылдайтын пункттер (қызыл түспен дөңгелете айналдырылған қара түсті сан).
Рациялар.
Тікұшаққа арналған қону алаңдары:
les_proekt(9)les_proekt тұрақты.
уақытша.
Авиабазалар les_Nomer(20)
Өртке қарсы құрылған ерікті дружиналардың, өрт сөндіруші бригадалар- дың орналасуы.
Алау жағатын орындар.
Жаңбырдан паналайтын
Беседкалар
Демалатын орындар
Автокөлік тұрақтары
Өртке қарсы аншлагтар Витриналар, көрмелер Телефондар Өрт пайда болған жерлер les_proekt (10) 0-е Қолданыстағы ӨХС-тың 18 бет (өртхимиялық станциялар)
1 қатар; 15-с жұмыс істеу аймағы:
қолданыстағы 1 қатар; 0-е жобадағы Орманды жер бетінен күзету аймағы 1 қатар; 0-g Орманды әуеден корғау аймағы 1 қатар; 7-I Өрт су қоймалары (9-сиымдылығы м )
7-I Arial (9)
ГИДРОГРАФИЯ
Жағалау сызықтары және кемежайлар 2 қатар; 0-Һ (14); (10)
Өзендер, салалар және каналдар Көпірлер Су ағысы 3 қатар; 0-Һ Ауданы бар каналдар Шекаралар 0-Һ, фон 3-j Құрғап келе жатқан өзендер және жылғалар Көлдер, тоғандар дамбылар 13 бет Жағалау сызықтарын өзгер- тіп тұратын (тұрақсыз 2 қатар 0-Һ және белгіленбеген)
шекарасы кұрғап келе жатқан фон 3-j өзендер және тоғандар Құдықтар (А-ауыз су.
Т-тұзды су)
(9) (9) 3-j
Бастаулар, бұлақтар 0-Һ шекарасы фон 1-j Құмды шаймалар Құм: 7 бет 1 қатар 10-d РЕЛЬЕФ Жоталардың су айрығы 14 бет жолдары Сайлардың тальвегилері 2 бет 15-b (құрғақ)
Жыра мен жарлардың жиектері Тас үйінділері (тасты шашылымдары)
ЕЛДІ МЕКЕНДЕР ЖӘНЕ ЖАЙЛАР Елді мекендер:
мемлекет астанасы, республика қарамағындағы қалалар орталықтары басқа елді мекендер, жайлар Құлаған жайлар (14) (9)
Қыстаулар, аңшы үйлері, барактар ЭЛЕКТР ЖӘНЕ БАЙЛАНЫС ЖЕЛІЛЕРІ МЕН ӨНДІРІС ҚҰРЫЛЫСТАРЫ Мемлекеттік орман табиғи резерваттарының кеңселері Орман кордондары Орман мекемелерінің кеңселері Ормашылық кеңселері Ағаш аралайтын орындар Бүршік кептіргіштер Шайыр шығару құралдары мен басқа да сүректі құр- (14) (10)
ғақтай өңдеу құрылымдары Төменгі қоймалар Фермалар Байланыс желілері Электр желілері БАСҚА ОБЪЕКТІЛЕР МЕН ЖЕРЛЕР Санау алаңдары (тұрақты)
Ағаш тұқымы учаскесі
(тұрақты, уақытша)
Тұқымдық учаскелер,
Ағаш және бұта
Бақтар
Жүзімдіктер
Тақырлар
Егіндіктер
Шабындықтар
Жайылымдар
Орман тұқымбақтары және сүрек школдары (12) (8)
Түс: 8-g
Қызметтік жер үлестері Омарталар Бұталар Өртеңдер және өлген Желопырық пен жел сұлама Кесілген ағаштар алқабы Саздар (14) (8)
Фон: Түс: 2-k
Сорлар
(14) (9).
Түс: 8-k;
Галечниктер
(19) (14)
фон: 7 бет
Түс: 10-d
Құмдар 7 бет 1 қатар 10-d Самырсын төсемесі Қамыс СИРЕК ОРМАН МЕН ОРМАН ЕКПЕЛЕРІН КӨРСЕТЕТІН ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР Тұқымы Шартты белгі Планшет- Планда, карта-схемада Сирек орман Сирек САМЫРСЫН les_
1. Жинақ- proekt
(14)(9)
орман ек-
2. Жинақ-
3. Орман астарының
4. Қайта өсірілген
ҚАРАҒАЙ
БАЛҚАРАҒАЙ
ШЫРША
МАЙҚАРАҒАЙ
ЕМЕН
ШАҒАН
ҚАЙЫҢ
ҮЙЕҢКІ
ҚАРАҒАШ
КӨКТЕРЕК
ТЕРЕК
АҚ ТАЛ
ТОРАНҒЫЛ
АҚ ҚАРАҒАН
ЖИДЕ
АҚ СЕКСЕУІЛ
ӨРІК
АЛМА АҒАШЫ
ҚАРА СЕКСЕУІЛ
ОРМАН ОРНАЛАСТЫРУ ПЛАНШЕТТЕРІНЕ АЛҚААҒАШТАРДЫҢ ПЛАНДАРЫ МЕН КАРТА-СХЕМАЛАРЫНА ЖАЗУЛАР МЕН ШАРТТЫ НӨМІРЛЕРДІ ТҮСІРУ Жазылатын объектілер Жазбалардың орналасуы туралы түсініктемелер Ұсақ көлдер, өзендер және жылғалар Ірі өзендер, көлдер Өлшеулер мен нүктелердің N N Орам аудандары Орам нөмірлері Әкімшілік аудандар, облыстық және басқа да көршілес жер пайдаланушылардың атаулары Жазбаларды бағыттау ережелері Әкімшілік аудандардың нөмірлері Орманшылық нөмірлері Мастерлік учаскелердің Айналым нөмірлері Мемлекеттік орман және жануарлар дүниесін қорғау мекемелерінің нөмірлері Мем. ұлттық парктердің Мем. Табиғи қорықтардың Мем. табиғи резерваттардың ШРИФТ ЖАЗБАЛАРЫНЫҢ ҮЛГІЛЕРІ Объект атауы Шрифттердің қолданылатын мөлшері планшеттерде план- кар- та схе- мада шрифт әріп- шриф- шрифттің үлгі- шри- шрифт- ттің фт- Б- мөл- тің мөл- бас Ж- шері жолды Республика ж/е Time Көкшетау облыс орталықтары New Қалың Қаскелен Roman Аудан орталықтары (K)
және облыс
Басқа да елді
Ж-жол-
Новоалек- мекендер
Кур- сеевка сив
Теміржол стансалары, кемежайлар, Ж Арыс Су объектіле- Каспий рі:
теңізі
1) теңіздер, ірі
Ертіс көлдер
Есіл
2) кеме жүретін өзендер
3) өзендер, жылғалар, көлдер Аралдар, Возрож- түбектер:
дение
1) ірі аралы
2) кіші
Заячий түбегі
Дала, шөл,
Қызылқұм сорлар, шөлі саздар, жыралар Жоталар, таулар, Талас асулар жотасы Алатау Көршілес аумақ- Қостанай тардың атаулары:
облысы
1) республика-
Еңбек- лар, облыстар қалың шіқазақ
2)аудандар
3) орман иелену-
Қазалы шілер
4) орманшылық- тар, ауыл шаруашылық Степное құрылымдар, басқа да пайдаланушылар, шылығы планшеттер Телім нөмірлері Шекаралық бұрылыс нүктелерінің нөмірлері ПЛАНШЕТ Орман мекемесі__________ Орманшылық____________________ Ормандардың планшет бойынша бөлінуінің ЦИФРЛЫҚ СХЕМАСЫ Планшет Планшет құрамына енетін орамдардың нөмірлері КАРТА-СХЕМА БОЙЫНША МЕМЛЕКЕТТІК ОРМАН ҚОРЫНЫҢ КАТЕГОРИЯЛЫҚ ТҮС БОЯУЛАРЫ Мемлекеттік орман қорының Шкала категориялары бояулары түс Мемлекеттік табиғи қорықтардың 8-b ормандары
1) Мемлекеттік ұлттық табиғи 9-p парктердің ормандары
2) Мемлекеттік орман табиғи резерваттарының ормандары Мемлекеттік табиғи парктердің 9-c Мемлекеттік қорық аймақтарының 9-d Мемлекеттік табиғи орман 9-m ескерткіштері Аса құнды орман алқаптары 9-n
1) Жанғақ кәсіпшілік аймағы 9-a
2) Ғылыми маңызы бар орман учаскелері, соның ішінде генетикалық орман резерваты Жемісті орман алқаағаштары 9-o Субальпі ормандары 9-j Мемлекеттік орман қорғау 9-i жолақтары Қала орманы және орман парктері 7-k Елді мекендердің жасыл аймақтары 9-h және емдеу сауықтыру мекемелері 9-l Өзен, көл, су қоймасы, каналдар 8-h және т.б. су объектілері жаға- сындағы тыйым салынған орман Халықаралық және республикалық 14-n маңызы бар темір жол және жалпы пайдаланудағы автомобиль жолдары жағалауындағы қорғаныш орман 15-n маңызы бар темір жол және Жалпы пайдаланудағы автомобиль жолда- ры, магистралды су құбырлары бойындағы қорғаныш алқаағаштар Егін және топырақ қорғайтын 5-f Жалпы қолданыстағы жолдардың кеспеағаштар дайындау орнынан қашықтығының түс бояулары Жалпы қолданыстағы жолдардың Бояу түсі кеспе ағаш қашықтығы бояу түсі 10 км дейін 5-b 10,1 ден 25 км дейін 25,1 ден 40 км дейін 7-g 40,1 ден 60 км дейін 6-j 60,1 ден 80 км дейін 6-n 80,1 ден 100 км дейін 6-m 100 км астам 7-d Табиғи өрт қауіпсіздігі кластарының (сыныптары) түс бояулары Табиғи өрт қауіпсіздігінің кластары р/р Бірінші класс Екінші класс Үшінші класс 8-f Төртінші класс 9-g Бесінші класс 7-i ОРМАН КАРТАЛАРЫН БОЯУҒА АРНАЛҒАН ТҮС ШКАЛАСЫ Бояу объектілер Бояу үлгілері Екпе ағаш жобалары Техникалық, тағамдық шифр мен басым тұқымды- және дәрілік шикізат лардың карта-схемалары пландарын бояу үшін Сүрек тұқымы Шөптер және бұта- лы тұқымдар ҚАРАҒАЙ, БӨРІ ҚЫЗАМЫҚ 15-d АРША ҚАРАҚАТ ШЫРҒАНАҚ ҚАЛАҚАЙ 15-o МАЙҚАРА- ТЕРН БҮРШІКГҮЛ 15-l ҒАЙ БАЛҚАРА- ШЫБЫҚ ТАЛ САМАЛДЫҚ 15-b ҒАЙ, АҚҚАРАҒАН САМЫРСЫҢ ТӨСЕЛМЕЛІ АРША ГРЕК ҚЫЗҒЫЛТ 11-b АЛМААҒАШ ЖАҢҒАҒЫ СЕМІЗОТ СОҒДЫ ҚАРАӨРІГІ БҮЛДІРГЕН 15-a МОЙЫЛ ШАЙҚУРАЙ 11-l ҮЙЕНКІ, ИТМҰРЫН ТАҢҚУРАЙ, ӨЛМЕС ШӨП ТҰҚЫМДАС- ТАРЫ ҚАЙЫН АЛМА АҒАШ МИЯ 15-j КӨКТЕРЕК, ЭФЕДРА ТҮЙМЕШЕ- 15-h ТЕРЕК, ТЕН ТОРАҢҒЫЛ ҚАДАҒАШ, ШЕТЕН, ӨРІК ӨГЕЙШӨП 11-h АҚТАЛ ПІСТЕ МЫҢЖАПЫ- 11-o РАҚ АҚ ДОЛАНА ЧАБРЕЦ, 15-f СЕКСЕУІЛ ЖҰПАРГҮЛ МАРАЛ 11-a ТҮБІРІ ТАҒЫ СОЛ АНДЫЗ 15-p СИЯҚТЫ СҮРЕК ТҰҚЫМДЫ- ЛАРЫ Ескерту: Техникалық, тағамдық және дәрілік шикізат пландарын бояғанда телімде мынадай белгі койылады. {Іеs_рroеkt (14) немесе (9)} БАСЫМ ТҰҚЫМДЫЛАРЫ БОЙЫНША ОРМАН КАРТАЛАРЫН ЖАС ТОПТАРЫ ШЕГІНДЕ БОЯУҒА АРНАЛҒАН ТҮСТЕР ШКАЛАСЫ Тұқымдар Піскен Пісіп Орта жанасуы пісуі- жатқан тоқта- (3 тон)
(2 тон)
(1 тон)
(4 тон)
ҚАРАҒАЙ, АРША d15 d14 d13 d12 R=255* R=255 R=247 G=103 G=157 G=190 G=211 B=0 B=67 B=126 B=174 o15 o14 o13 o12 R=138 R=176 R=212 R=233 G=0 G=72 G=155 G=196 B=103 B=152 B=198 B=226 L15 L14 L13 L12 R=71 R=110 R=161 R=186 G=33 G=88 G=152 G=183 B=121 B=173 B=208 B=207 БАЛҚАРАҒАЙ, b15 b14 b13 b12 R=142 R=175 R=208 R=240 G=32 G=89 G=138 G=184 B=118 B=154 САМЫРСЫН, b11 b10 b9 b8 G=82 G=127 G=175 G=208 B=60 B=95 B=155 a15 a14 a13 a12 R=66 R=134 R=168 R=200 G=159 G=185 G=217 B=65 B=132 B=168 B=200 L11 L10 L9 L8 R=25 R=69 R=191 G=24 G=80 G=201 B=82 B=133 B=180 B=210 ҮИЕҢКІ, ҚАРАҒАШ n15 n14 n13 n12 ТҰҚЫМДАСТАРЫ R=183 R=245 R=253 G=93 G=177 B=18 B=108 B=149 B=179 j15 j14 j13 j12 R=1 R=74 R=159 G=253 B=253 КӨКТЕРЕК, ТЕРЕК, h15 h14 h13 h12 R=0 R=80 R=190 G=180 G=255 B=80 B=138 B=190 ҚАНДЫАҒАШ, ӨРІК h11 h10 h9 h8 R=40 R=86 R=127 R=166 G=73 G=150 G=221 B=98 o11 o10 o9 o8 R=232 G=84 G=219 B=232 B=255 f15 f14 f13 f12 G=245 B=120 B=160 a11 a10 a9 a8 R=107 R=158 R=220 G=107 G=158 G=220 B=107 B=158 B=220 e15 e14 e13 e12 R=119 R=165 R=210 G=69 G=105 G=153 G=200 B=13 B=52 B=78 B=12 ТАҒЫ БАСҚА СҮРЕК p15 p14 p13 p12 ТҰҚЫМДЫЛАР R=87 R=125 R=164 R=213 G=45 G=83 G=123 G=173 B=71 B=109 B=148 *) Түс құрамының R - қызыл G - жасыл B - көк ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҚ ШАРАЛАРЫ БОЙЫНША БОЯУҒА АРНАЛҒАН БОЯУ ТҮСТЕРІНІҢ ШКАЛАСЫ БАСТЫ ПАЙДАЛАНУ ОРМАНДЫ ҰДАЙЫ ӨНДІРУ ШАРАЛАРЫ КЕСУЛЕРІ Кейін 8-о 14-h B=74 тін- жерлер- деп ге ор- 12-o 13-h ның та- жерлерде ор- манның табиғи жәрдемдесу демде- су(ағаш алдында соңын- да)
Кейінгі 13-о 12-h
R=201
B=201 біртіндеп - 14-о жар- 1-h R=227 1,2 мәрте лай B=227 15-о орман екпелерін толықтыру 7-с (Штрих 7-с 3 бет 6 қатар)
12-с
КҮТІП-БАПТАУ КЕСУЛЕРІ күтіп баптау (Штрих 12-с 3 бет 6 қатар)
жарықтан- 1-с
САНИТАРЛЫҚ КЕСУЛЕР 3-с кейін орман екпелерін отырғызу (Фон 7-d; Штрих 14-h 4 бет 3 қатар)
кейін табиғи жаңаруына G=112 B=64 (Фон 7-d; Штрих 13-h 3 бет 5 қатар)
9-с кейінгі табиғи өсуі G=64 (Фон 7-d; Штрих 14-h 4 бет 8 қатар)
орам соқпақтарын кесу орам соқпақтарын (Фон 5-d)
G=176
B=96 қураған ағаштардан 2-f B=176 шабындық жерлерді 4-g R=205 B=128 *) Түс құрамының саны; Мұнда: R-қызыл G-жасыл B-көк Өкілетті органға қарасты орман мекемелері үшін Өкілетті орган (оның толық атауы)
орман орналастыру ұйымы (16 кәдімгі жазба)
ОРМАН ОРНАЛАСТЫРУ ЖОБАСЫ ОРМАН МЕКЕМЕСІНІҢ ТОЛЫҚ АТАУЫ _______________________ОБЛЫСЫ (16 жартылай қалың, бас әріптер)
өкілетті органның толық атауы І ТОМ ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБА (басқа томдар үшін том нөмірі мен оның мазмұны өзгереді)
Орман орналастыру ұйымының директоры Директордың орынбасары - бас инженер Жобаның авторы (сыртқы бетінде бұл қолдар қойылмайды)
Алматы - 20___
(далалық жұмыстар жылы)
Коммуналдық орман мекемелері үшін _______________облысы әкімшілігі Өкілетті органның қарамағындағы ________________облысы АЛҚААҒАШТАРДЫҢ (ЖИДЕКТІКТЕР, ДӘРІЛІК ЖӘНЕ ТЕХНИКАЛЫҚ ШИКІЗАТ)
(ЖОБАЛАНАТЫН ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҚ ШАРАЛАРЫ)
(16 кәдімгі, бас әріптер)
ПЛАНЫ
(30 жартылай қалың, бас әріптер)
_______________________ОРМАНШЫЛЫҒЫ ________________________МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ Өкілетті органның толық атауы 2002 жылғы орман орналастыру (далалық жұмыстар жылы)
Масштабы 1:100 000
Жалпы ауданы 15 000 га 1 бөлігі, ауданы 1 700 га 5 техникалық учаске 15 айналым Комуналдық меншігіндегі ______________________ОРМАНШЫЛЫҒЫ ________________МЕМЛЕКЕТТІК ОРМАН ЖӘНЕ ЖАНУАРЛАР ДҮНИЕСІН ҚОРҒАУ МЕКЕМЕСІ _________________облысы әкімшілігі 3 СХЕМА 1:50 000 - 1:2 000 масштабты топографикалық карта парақтарының номенклатурасы Карта масштабтары Карта Парақ Рамка өлшемі парағындығы Ені Ұзындығы парақтар 1:100 000 1:50 000 N-44-13-A N-44-13-Б-г 7'30"
N-44-13-В-а-1 2'30"
3'45"
1:5 000
N-44-13-(176)
1'15"
1'52",5 1:2 000 9x256=2304 N-44-13-(236-д)
37",5
N-44-13
Схеманың жалғасын қағаз мәтіннен қараңыз 1:100 000 масштабты картаның парағы 1: 50 000, 1:25 000, 1:5 000 және 1: 2 000 масштабты карта парақтарының негізі болып табылады

На русском языке:
Комитет лесного и охотничьего хозяйства Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы Приказ Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики комитеті Казахстан (ҚР Президентінің 2013.01.16 ж. N 466 Республики Казахстан от 5 декабря 2005 года № 268.
Жарлығымен оның функциялары мен өкілеттіктері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне беріле отырып, қайта ұйымдастырылды)
Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 5 января 2006 года № 4011. Утратил силу приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 2 июля 2011 года № 14-1/380 Об утверждении Правил проведения лесоустройства в государственном лесном фонде Республики Казахстан
1. Утвердить прилагаемые Правила проведения лесоустройства в государственном лесном фонде Республики Казахстан.
2. Управлению по лесу и особо охраняемым природным территориям в установленном порядке направить настоящий приказ на государственную регистрацию в Министерство юстиции Республики Казахстан.
3. Настоящий приказ вводится в действие со дня официального опубликования.
Председатель
Утверждены приказом Председателя Комитета Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 декабря 2005 года N 268 Правила проведения лесоустройства в государственном лесном фонде РАЗДЕЛ I. Полевые работы
Глава 1. Общие положения
1. Цели и задачи лесоустройства
1. Правила проведения лесоустройства в государственном лесном фонде Республики Казахстан (далее - Правила) разработаны с учетом требований Лесного кодекса Республики Казахстан, Правил ведения лесоустройства на территории государственного лесного фонда, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 16 января 2004 года N 45, других нормативных документов, действующих в области лесного хозяйства республики.
Целью лесоустройства является разработка системы мероприятий, направленных на обеспечение рационального ведения лесного хозяйства и пользования лесными ресурсами, эффективного воспроизводства, охраны и защиты лесов, осуществления единой научно-технической политики в лесном хозяйстве.
2. Основными задачами лесоустройства являются:
1) получение достоверной и разносторонней информации о лесных ресурсах, состоянии лесов и их динамике;
2) создание и систематическое обновление информационной базы данных по лесному фонду и лесным ресурсам, обеспечивающей ведение государственного лесного кадастра, государственного учета лесного фонда, осуществление лесного мониторинга, составление документации (за дополнительную плату) на участки лесного фонда, передаваемые в долгосрочное лесопользование;
3) осуществление внутрихозяйственной организации земель;
4) составление лесных карт и документов по инвентаризации и учету земель лесного фонда;
5) определение научно-обоснованных размеров и пространственного размещения различных видов пользования лесными ресурсами, мероприятий по воспроизводству, охране и защите лесов, а также иным видам лесохозяйственной деятельности;
6) контроль за реализацией государственными организациями, которым участки государственного лесного фонда предоставлены на праве постоянного землепользования (далее - лесовладельцы), разработок лесоустройства;
7) контроль за лесопользованием, качеством выполненных лесохозяйственных мероприятий;
8) другие задачи, определенные Лесным кодексом Республики Казахстан.
2. Использование материалов лесоустройства
3. По материалам лесоустройства для лесовладельцев лесоустроительной организацией составляется лесоустроительный проект, который после его утверждения уполномоченным органом в области лесного хозяйства (далее - уполномоченный орган) является основным организационно-хозяйственным документом, предназначенным для ведения лесовладельцами лесных пользований, текущего и перспективного планирования и прогнозирования, решения других лесохозяйственных вопросов.
4. На основе материалов лесоустройства:
1) ведется мониторинг лесов, государственный лесной кадастр, государственный учет лесного фонда по единой системе, устанавливаемой уполномоченным органом;
2) производится обоснование и выделение категорий государственного лесного фонда (далее - категории ГЛФ) и выделение особо защитных участков, имеющих ограниченный режим лесопользования;
3) устанавливается ежегодный размер отпуска леса по рубкам главного пользования в пределах категорий ГЛФ;
4) определяется ежегодный объем проведения рубок промежуточного пользования и прочих рубок, исходя из выявленной при лесоустройстве лесоводственной потребности в таких рубках и экономических условий ведения лесного хозяйства;
5) производится передача участков лесного фонда в долгосрочное
6) производится обоснование необходимости проведения лесовладельцами других видов лесохозяйственных мероприятий;
7) осуществляются специальные инженерные изыскания и целевые обследования с последующим составлением технических проектов и смет на создание объектов лесохозяйственной деятельности, мелиорации, дорожного строительства, рекреационного благоустройства и другие.
5. На базе лесоустроительных проектов, разработанных для всех лесовладельцев области, составляется сводный лесоустроительный проект в целом по области, составляется карта лесов области, создается информационная база лесного мониторинга.
3. Объект лесоустройства, циклы лесоустроительных работ
6. Объектом лесоустройства являются земли лесного фонда, находящиеся в постоянном землепользовании как юридических, так и физических лиц, осуществляющих ведение лесного хозяйства.
Допускается проведение лесоустройства на части территории лесовладельца, но не менее территории одного лесничества или мастерского участка. На остальной части территории лесовладельца, не намечаемой к вовлечению в хозяйственное использование в ближайшие 15-20 лет, при необходимости может проводиться ее обследование менее затратными и трудоемкими дистанционными методами с использованием материалов космических и других съемок.
7. Полный цикл лесоустроительных работ в объекте, подлежащем лесоустройству, продолжается 3 года и состоит из трех периодов - подготовительного, полевого и камерального. При переходе на непрерывное лесоустройство, лесоустроительные работы продолжаются ежегодно в сокращенном варианте в течение всего ревизионного периода.
4. Содержание лесоустроительных работ
8. При лесоустройстве осуществляется:
1) определение в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан, границ государственного лесного фонда и внутрихозяйственной организации государственных лесовладений;
2) выполнение топографо-геодезических работ и специальное картографирование государственного лесного фонда;
3) инвентаризация лесного фонда с определением породного и возрастного составов лесов, их состояния, а также определение качественных и количественных характеристик лесных ресурсов;
4) выявление объектов природно-заповедного фонда, реликтовой лесной растительности и особо защитных участков;
5) выявление участков государственного лесного фонда для проведения рубок главного пользования, рубок промежуточного пользования, прочих рубок, мероприятий по воспроизводству лесов и лесоразведению, мелиорации, охране и защите лесов и других лесохозяйственных мероприятий, а также определение порядка и способов их проведения;
6) обоснование отнесения лесов к категориям государственного лесного фонда, подготовка предложений по переводу государственного лесного фонда из одной категории в другую, переводу нелесных угодий в лесные, а также обоснование и отнесение участков государственного лесного фонда к видам угодий;
7) определение расчетных лесосек, размеров рубок промежуточного пользования, возрастов рубок главного пользования на участках государственного лесного фонда;
8) определение объемов мероприятий по воспроизводству лесов и лесоразведению, лесному семеноводству, охране и защите лесов, других лесохозяйственных мероприятий на участках государственного лесного фонда;
9) определение размеров побочных лесных пользований и заготовки второстепенных древесных ресурсов, пользования участками государственного лесного фонда для нужд охотничьего хозяйства, для культурно-оздоровительных, рекреационных, туристских и спортивных целей;
10) лесобиологические обследования;
11) авторский надзор за осуществлением лесоустроительных проектов;
12) разработка основных положений ведения лесного хозяйства и составление сводных лесоустроительных проектов по областям;
13) иные лесоустроительные действия.
9. В состав лесоустроительных работ могут включаться:
1) составление планов рубок леса и подсочки насаждений (на договорных условиях за счет средств заказчика);
2) отвод и материально-денежная оценка лесосек (за счет средств заказчика);
3) разработка лесоустроительных проектов на участки лесного фонда, переданные в долгосрочное лесопользование (за счет средств лесопользователя).
5. Методы и виды лесоустройства
10. Основными методами лесоустройства являются метод классов возраста и участковый метод.
11. Метод классов возраста заключается в образовании совокупностей однородных по составу и производительности насаждений и не покрытых лесом угодий, территориально хотя и разобщенных, но объединяемых едиными - способом рубки леса, хозяйственным распоряжением и лесотаксационной характеристикой.
Все лесоустроительные расчеты при этом методе осуществляются на основе итогов распределения площадей и запасов насаждений в разрезе пород и категорий ГЛФ по классам возраста.
Первичной учетной единицей при лесоустройстве по методу классов возраста является таксационный выдел, а первичной расчетной единицей - преобладающая порода.
12. Участковый метод лесоустройства заключается в образовании постоянных хозяйственных участков, представляющих собой один или совокупность выделов, которые хотя и могут отличаться по таксационной характеристике насаждений, но территориально объединенных общностью типа лесорастительных условий, целью воспроизводства лесов и соответствующей направленностью комплекса проектируемых лесохозяйственных мероприятий:
1) участковый метод лесоустройства применяется там, где имеется необходимость и практическая возможность индивидуального подхода к осуществлению лесохозяйственных и иных мероприятий по каждому образованному постоянному лесохозяйственному участку;
2) лесоустройство по участковому методу проводится по специально разработанным и утвержденным уполномоченным органом методикам;
3) размеры пользования лесом, ухода за лесом, воспроизводства лесов и других мероприятий при участковом методе лесоустройства определяются путем суммирования их объемов, назначенных при таксации леса по каждому постоянному хозяйственному участку, который является расчетной хозяйственной единицей;
4) первичной учетной единицей при участковом методе лесоустройства также является таксационный выдел.
13. В лесном фонде может проводиться первичное, периодическое (повторное) и непрерывное (с предшествующим ему базовым) лесоустройство:
1) первичное лесоустройство осуществляется на впервые устраиваемых землях лесного фонда. Отличительными его особенностями являются полная организация территории и выполнение всех видов лесотаксационных работ;
2) периодическое (повторное) лесоустройство осуществляется в ранее устроенных объектах по истечении сроков ревизионного периода. При его проведении осуществляется частичная корректировка внутрихозяйственной организации территории объекта, а таксация леса осуществляется с максимально возможным сохранением контуров выделов, установленных предыдущим лесоустройством, с учетом изменений, произошедших в результате хозяйственной деятельности.
В объектах, не затронутых хозяйственной деятельностью, лесные массивы таксируются в основном методом камерального измерительного дешифрирования аэрофотоснимков с использованием материалов предыдущего лесоустройства и актуализацией таксационных показателей насаждений на естественный прирост за прошедший ревизионный период;
3) непрерывное лесоустройство осуществляется в порядке перехода обычного лесоустройства, принимаемого за базовое, к последующим ежегодным инвентаризациям части выделов, вовлекаемых в хозяйственную деятельность и подвергшихся стихийным или иным неблагоприятным воздействиям. На базе этого решаются текущие задачи организации лесохозяйственного производства и лесопользования в соответствии с рекомендациями, изложенными в лесоустроительном проекте, и с учетом изменений, происшедших за год в лесном фонде, оцениваются результаты хозяйственной деятельности, выдается информация о состоянии лесных ресурсов. Инвентаризация проводится ежегодно до нового лесоустройства;
4) в результате проведения непрерывного лесоустройства лесовладельцу выдаются ежегодно следующие материалы:
учет лесного фонда (форма N 1 с приложением 1 к форме N 1);
таксационные описания на выдела с изменившейся таксационной характеристикой;
ведомости поквартальных итогов на квартала с происшедшими изменениями;
сведения о качестве ведения лесного хозяйства и лесопользования;
скорректированные ведомости проектируемых лесохозяйственных мероприятий, согласованные с заказчиком.
Через каждые 5 лет выдаются материалы:
данные единовременного государственного учета лесного фонда (в установленный срок);
таксационные описания с внесенными в них происшедшими изменениями;
мероприятий;
обновленные планы лесонасаждений по лесничествам (в одном экземпляре)
в объеме полных листов или фрагментарно на изменившуюся часть территории лесного учреждения;
5) базовым является первичное или очередное лесоустройство, при котором на персональных электронно-вычислительных машинах создается повыдельный банк данных. Это является необходимым условием перехода к непрерывному лесоустройству. При очередном базовом лесоустройстве банк данных полностью обновляется.
6. Разряды лесоустроительных работ
14. Разряд лесоустройства определяет степень дробности лесоустроительных работ. Устанавливается три разряда лесоустройства - первый, второй и третий (обследование). Разряды лесоустройства по отдельным объектам или их частям устанавливаются уполномоченным органом. Разряды лесоустройства устанавливаются:
1) первый разряд - при лесоустройстве равнинных территорий, представленных землями лесного фонда, кроме пустынных (саксаульников);
2) второй разряд - при лесоустройстве горных территорий;
3) третий разряд (обследование) - при устройстве лесов пустынных территорий (саксаульников).
15. Допускается проведение лесоустройства по разным разрядам в одном объекте и даже в пределах одного квартала в зависимости от интенсивности ведения лесного хозяйства, лесоэксплуатации и хозяйственной ценности лесов (например в объектах, представленных пустынными территориями - третий разряд (обследование) в саксаульниках, первый разряд в тугайных лесах; в горных объектах - лесные угодья - первый разряд, нелесные угодья - второй разряд).
16. Устройство лесного фонда в зависимости от разрядов лесоустройства проводится с соблюдением требований, приведенных в таблице 1.
Эти требования, прежде всего, учитываются при образовании первичных учетных единиц лесного фонда - таксационных выделов.
В зависимости от особенностей отдельных участков и условий произрастания лесов в устраиваемом объекте, в отдельных случаях могут допускаться отклонения от средних размеров таксационных выделов, приведенных в таблице 1. Необоснованное дробление относительно однородных участков леса для обеспечения средних размеров выделов не допускается.
Образование таксационных выделов с площадью установленного минимума (таблица 1) для отдельных видов угодий допускается в случаях таксации памятников природы, географических культур, лесосеменных маточных плантаций и других особо ценных древостоев.
17. При втором разряде лесоустройства спелый лес среди молодняка, молодняк среди спелого леса, а также нелесные угодья (кроме сенокосов и пашен)
выделяются при их площади не менее 0,5 га, а при третьем разряде лесоустройства (обследовании) не менее 5 га.
18. При лесоустройстве без аэрофотоснимков могут прокладываться таксационные визиры и другие ходовые линии в количестве, обеспечивающем привязку пунктов таксации к надежно опознанным ориентирам. Планово- картографической основой служат планшеты прежнего лесоустройства, топокарты соответствующего масштаба, а также фотопланы.
7. Сроки повторяемости лесоустроительных работ
19. Повторяемость лесоустройства определяется длительностью ревизионного периода, который зависит от вида лесоустройства, характера произрастающих насаждений, степени интенсивности ведения лесного хозяйства и лесоэксплуатации государственными учреждениями лесного хозяйства в области охраны, защиты, пользования лесным фондом, воспроизводства лесов и лесоразведения (далее - лесное учреждение), осуществляемыми с периодичностью согласно таблице 2.
20. Продолжительность ревизионного периода может быть увеличена или уменьшена на срок, определяемый уполномоченным органом.
21. При значительных изменениях в лесном фонде, происшедших вследствие интенсивной хозяйственной деятельности или стихийных бедствий, до истечения ревизионного периода уполномоченным органом может быть назначено внеочередное лесоустройство.
Глава 2. Организация лесоустроительных работ
1. Организации, выполняющие лесоустроительные работы Порядок их финансирования
22. Устройство земель лесного фонда, независимо от того, в ведении каких государственных органов они находятся, производится специализированной лесоустроительной организацией по единой в Республике Казахстан системе.
23. Специализированная лесоустроительная организация осуществляет лесоустроительные работы по договорам, заключаемым с уполномоченным органом или лесовладельцами, находящимися в ведении других государственных органов.
24. Заключению договоров на лесоустроительные работы предшествует проведение подготовительных работ с определением технологии их проведения с учетом особенностей и интенсивности лесохозяйственного производства в подлежащих лесоустройству объектах.
25. Лесоустроительная организация по согласованию с заказчиком может применять на территории объекта, подлежащего лесоустройству, различные методы таксации, обеспечивающие нормативную достоверность и точность характеристик участков лесного фонда.
2. Взаимоотношения лесоустроительной организации с лесовладельцами и их вышестоящими органами
26. Взаимоотношения лесоустроительной организации с лесовладельцами и их уполномоченными органами определяются договорами на проведение лесоустроительных работ и решениями лесоустроительных совещаний.
27. В соответствии с заключенными договорами и решениями лесоустроительных совещаний уполномоченный орган, в подчинении которого находятся государственные учреждения лесного хозяйства (далее - лесовладельцы), решает следующие вопросы:
1) решение и юридическое оформление в установленном законами Республики Казахстан порядке деления лесов на категории ГЛФ;
2) уточнение границ земель лесовладельцев и лесничеств;
3) заблаговременное извещение администрации лесовладельцев о предстоящих лесоустроительных работах;
4) указание администрации лесовладельцев о проведении необходимых мероприятий по разрубке и расчистке границ, старых квартальных просек, замене квартальных, указательных и гранично-хозяйственных столбов.
28. Лесовладельцы в порядке подготовки к лесоустройству:
1) предоставляют во временное пользование лесоустроительной организации материалы по лесохозяйственной деятельности и сведения об изменениях, происшедших в лесном фонде за прошедший ревизионный период;
2) проверяют и согласовывают с районным (областным) комитетом по управлению земельными ресурсами по имеющимся материалам и в натуре границы, и разрешают все спорные вопросы со смежными землепользователями;
3) составляют перечень правительственных решений о приемке-передаче земель, произведенных после предыдущего лесоустройства, а также сведения о переводе лесных угодий в нелесные или наоборот;
4) составляют перечень правительственных решений, а также решений уполномоченного органа об отнесении лесов к категориям ГЛФ. При необходимости лесовладелец подготавливает материалы о пересмотре отнесения земель лесного фонда к категориям ГЛФ, своевременно организовывает их согласование, оформление и направляет эти материалы для рассмотрения в установленном порядке в уполномоченный орган с целью принятия по ним решения до начала полевых лесоустроительных работ;
5) уточняют существующее деление территории на лесничества, мастерские участки и лесные обходы, а в необходимых случаях своевременно оформляют в установленном порядке изменения их состава и границ;
6) составляют перечень участков лесного фонда, переданных в долгосрочное лесопользование, проверяют границы этих участков по документам и планово-картографическим материалам, подготавливают документы, закрепляющие право на пользование ими;
7) собирают сведения об обследовательских, лесоинвентаризационных, геодезических, топографических и проектно-изыскательских работах, выполненных после предыдущего лесоустройства на территории лесовладельца;
8) проверяют состояние учетной и планово-картографической документации, обеспечивают полное внесение в эти материалы всех изменений, происшедших в лесном фонде за прошедший ревизионный период;
9) производят расчистку заросших или ранее не разрубленных квартальных просек и границ, замену пришедших в негодность квартальных и других видов столбов;
10) подготавливают сведения о санитарном состоянии лесов и динамике очагов вредителей и болезней леса;
11) по всем перечисленным вопросам до начала подготовительных работ составляют краткую пояснительную записку, по одному экземпляру которой направляют в территориальный орган уполномоченного органа (далее - территориальный орган) или в областной исполнительный орган и лесоустроительную организацию.
29. Во время проведения подготовительных лесоустроительных работ лесовладелец:
1) дает указания руководителям структурных подразделений о допуске лесоустроителей к производству работ, об их обязанностях и обязанностях лесной охраны при выполнении лесоустроительных работ в натуре и участии в них;
2) выделяет помещения для размещения лесоустроителей и их имущества, предоставляет транспорт;
3) выписывает лесоустроительным партиям лесорубочные билеты на рубку деревьев при лесоустроительных работах (взятие моделей и другие цели), обеспечивает сбор и реализацию древесины от этих рубок;
4) оказывает содействие лесоустроителям в проведении подготовительных работ.
30. Руководство и соответствующие специалисты лесовладельцев участвуют в проведении подготовительных работ, коллективной тренировке и непосредственно при выполнении полевых лесоустроительных работ, уделяя при этом особое внимание на оценку результатов качества выполненных лесохозяйственных мероприятий, особенно качество учета и сохранности лесных культур, качество и достоверность данных по внесению текущих изменений в лесоустроительные документы, обоснованности назначения лесохозяйственных мероприятий на предстоящий ревизионный период, методам и технологии намечаемых лесохозяйственных работ на предстоящий ревизионный период.
Специалисты лесовладельцев осуществляют постоянный контроль за качеством лесоустроительных работ, ежемесячно проводят их приемку с составлением соответствующих актов.
3. Порядок, сроки сдачи и приемки полевых лесоустроительных работ, порядок проведения контроля их качества
31. Сдача полевых лесоустроительных работ производится по каждому лесничеству с оформлением их актом согласно приложению 1. Окончательная сдача работ по объекту производится в 5 дневный срок после их завершения в лесничествах на основании актов сдачи работ по лесничествам, а при необходимости с дополнительной проверкой их специалистами лесовладельца.
В актах указываются объемы выполненных работ по элементам и оценка их качества по двухбалльной системе (удовлетворительно, неудовлетворительно).
Акты подписываются лицами, ответственными за выполнение и приемку полевых лесоустроительных работ и являются основанием для ежемесячных и окончательных финансовых расчетов. На основании этих актов ежемесячно составляется соответствующий финансовый документ, который оформляется подписями в соответствии с указаниями уполномоченного органа.
32. После возвращения специалистов лесоустроительной организации с мест проведения полевых лесоустроительных работ, комиссией лесоустроительной организации на основании выборочной проверки полевой технической документации определяется их качество и дается заключение об их пригодности для дальнейшей камеральной обработки.
33. Сроки проведения полевых лесоустроительных работ устанавливаются на первом лесоустроительном совещании.
34. Контроль за полевыми лесоустроительными работами осуществляется в целях обеспечения выполнения требований настоящих Правил, решений лесоустpоительных совещаний, а также договора на проведение лесоустройства.
Контролю, в основном, подлежат вопросы по организации территории, точности лесотаксационных и лесообследовательских работ, правильности назначения лесохозяйственных мероприятий.
Контроль качества полевых лесоустроительных работ производится в присутствии начальника лесоустроительной партии, ответственного за их выполнение и исполнителя:
1) количество проверок качества полевых лесоустроительных работ определяется показателями, приведенными в таблице 3.
Допущенные ошибки по результатам проверок оформляются актом согласно приложению 2 и подлежат исправлению;
2) результаты проверок, выполненных начальником лесоустроительной партии и руководством лесоустроительной организации оформляются актом установленной формы. Результаты проверок, выполненных другими проверяющими, могут оформляться актами произвольной формы;
3) проверке подвергаются не менее 20 лесных выделов при устройстве по первому разряду и не менее 15 лесных выделов при устройстве по второму и третьему разрядам. При этом количество покрытых лесом выделов составляет не менее 80 процентов от количества проверенных лесных выделов.
Глава 3. Подготовительные работы к лесоустройству
1. Задачи и содержание подготовительных работ
35. Подготовительные работы проводятся в год, предшествующий полевым лесоустроительным работам, в целях решения организационно-технических вопросов, сбора необходимых сведений и подготовки нормативной базы по объекту лесоустройства.
В виде исключения допускается проведение подготовительных работ в год производства полевых работ (до их начала) только с разрешения уполномоченного органа.
36. В содержание подготовительных работ входит:
1) уточнение существующих границ устраиваемого объекта и подготовка при необходимости предложений по их изменению;
2) согласование с заказчиком вопросов по использованию материалов аэрофотосъемки;
3) сбор геодезических, планово-картографических и таксационных материалов прежнего лесоустройства, оценка полноты, состояния и возможности их использования. Выявление наличия материалов по другим видам изыскательских и проектных работ, которые могут быть использованы для организации территории объекта и лесоустроительного проектирования;
4) согласование разрядов лесоустройства и методов таксации;
5) составление проекта квартальной сети или его корректировка при повторном лесоустройстве;
6) определение состояния квартальных просек, граничных линий и визиров, сохранности квартальных, квартально-указательных и граничных столбов.
Уточнение сроков и порядка выполнения лесовладельцем работ по прорубке, расчистке квартальных просек и граничных линий, замене квартальных и граничных столбов;
7) подбор лесотаксационных таблиц, их анализ на пригодность, определение необходимости разработки новых или недостающих таблиц;
8) сбор сведений на участки лесного фонда, переданные или заявленные для передачи их в долгосрочное лесопользование;
9) подборка объектов для проведения совместной коллективной лесотаксационной тренировки специалистов лесоустройства и лесовладельца;
10) составление проекта наряд - задания на лесоустройство;
11) решение других вопросов.
37. В год проведения подготовительных работ по соответствующей программе (приложение 3) составляются Основные положения организации и ведения лесного хозяйства по области или региону за счет специально выделяемых на их разработку денежных средств.
38. После окончания подготовительных работ проводится первое техническое совещание. В дальнейшем, в процессе проведения полевых и камеральных лесоустроительных работ проводятся первое лесоустроительное, второе техническое и второе лесоустроительное совещания. Порядок и цели проведения совещаний освещены в приложении 4.
2. Применение при лесоустройстве аэро- и космических съемок
39. Материалы среднемасштабной аэрофотосъемки являются технической основой лесоустроительных работ. В качестве технической основы также могут использоваться крупномасштабные снимки и снимки, получаемые с космических аппаратов.
40. Аэрофотосъемку выполняют специализированные авиаотряды по договорам с лесоустроительной организацией за счет специально выделяемых средств.
41. Аэрофотосъемка для всех разрядов лесоустройства выполняется в масштабе 1:10000 - 1:25000. Масштаб аэрофотосъемки согласовывается с уполномоченным органом.
Если масштаб выполненной (приобретаемой) аэрофотосъемки мельче указанного, то при условии высокого качества аэронегативов изготавливаются аэрофотоснимки, увеличенные до нормативного масштаба, обеспечивающего нужное разрешение.
42. Аэрофотосъемка проводится в год проведения подготовительных работ или, в исключительных случаях, в год проведения лесоустройства. Допускается использование материалов аэрофотосъемки трехлетней давности. Использовать аэрофотоснимки давностью более 3 лет допускается только с разрешения
43. Технические условия выполнения аэрофотосъемки, требования к фотограмметрическому и фотографическому качеству материалов аэрофотосъемки, порядок приемки и оценки качества аэрофотосъемочных материалов соответствуют действующим положениям по аэрофотосъемке.
44. До выезда на полевые работы лесоустроительные партии обеспечиваются следующими аэрофотосъемочными материалами:
1) аэрофотоснимками контактной или увеличенной печати;
2) репродукциями накидного монтажа.
45. Непосредственно на полевых работах используются, в основном, позитивные отпечатки аэрофотоснимков. Лесотаксационное дешифрирование может выполняться непосредственно на аэронегативах при наличии стереоизмерительных приборов, работа на которых осуществляется "на просвет".
46. Аэрофотоснимки используются для:
1) составления фотоабрисов, опознавания границ, просек, ходовых линий, контуров таксационных выделов и топографической ситуации и уверенного ориентирования в лесу при выполнении лесоустроительных работ;
2) контурного и лесотаксационного дешифрирования;
3) составления лесоустроительных планшетов и других лесных карт.
47. Репродукции накидного монтажа используются для предварительного опознавания границ объекта лесоустройства и определения обеспеченности его аэрофотоснимками, общего обзора устраиваемого объекта, составления (корректировки) проекта квартальной сети, а также для распределения аэрофотоснимков между исполнителями.
48. Применение космических фотоснимков допускается в объектах, ранее устроенных с использованием среднемасштабных аэрофотоснимков, в которых новая аэрофотосъемка по различным причинам не может быть проведена и отсутствует возможность приобретения материалов аэрофотосъемки на стороне.
В данном случае могут применяться космические, как черно-белые, так и спектрозональные и многозональные фотоснимки масштаба 1:250000 - 1:270000 и крупнее, увеличенные до максимально возможного масштаба.
3. Подготовка объекта к лесоустройству
49. При подготовительных работах определяется целесообразность сохранения или изменения границ объекта лесоустройства, осуществляется анализ его внутрихозяйственной организации.
При выявлении ошибок в границах со смежными землепользователями, лесоустройство ставит вопрос об их устранении перед лесовладельцем и заинтересованными сторонами.
50. Лесовладельцы представляют лесоустройству юридически оформленные документы на принятые (или исключенные) за прошедший ревизионный период участки с указанием их местоположения, номеров и дат документов, с приложением необходимых выкопировок и геоданных, на основании которых произведена их приемка или передача.
Сверяются площади земель объекта лесоустройства с данными учета лесного фонда и земельным балансом района на год проведения подготовительных работ. При наличии расхождений выясняются причины и дается указание лесовладельцу на их устранение.
51. Уточняется разделение территории объекта на категории ГЛФ.
Проверяется соответствие разделения его на горную и равнинную части. При необходимости обосновываются и подготавливаются предложения по их изменению.
52. Уточняются площади и перечень кварталов или их частей, переданных в долгосрочное лесопользование.
53. При невыполнении лесовладельцами работ по замене квартальных столбов, расчистке границ и квартальных просек, отсутствии оформленных документов на приемку и передачу земель, объект лесоустройства может быть, по представлению лесоустроительной организации и согласованию с уполномоченным органом, исключен из намеченных к проведению полевых лесоустроительных работ.
4. Составление проекта квартальной сети
54. При повторном лесоустройстве квартальная сеть в объекте остается неизменной.
Нумерация кварталов производится отдельно по каждому лесничеству (в пределах лесничеств с севера-запада на юго-восток). Проект квартальной сети составляется в масштабе схемы объекта на основе планово-картографических материалов прежнего лесоустройства и с учетом территориальных изменений в объекте, происшедших за прошедший ревизионный период.
При составлении нового проекта квартальной сети (по неустроенной до настоящего времени территории) в качестве квартальных просек (границ) могут быть использованы магистральные пути транспорта, постоянно действующие дороги, противопожарные разрывы, трассы линий электропередач и газопроводов, реки и другие ясно выраженные ориентиры.
55. Изменение квартальной сети и нумерации кварталов, установленных прежним лесоустройством, может производиться в случаях:
1) значительных изменений территории отдельных лесничеств или объекта лесоустройства в целом;
2) разукрупнения всех кварталов.
56. Если в состав лесничества приняты участки леса, образующие новые кварталы, или отдельные кварталы исключены, изменения в старую нумерацию кварталов вносятся таким образом, чтобы она была сохранена для основной части лесничества. При этом допускается укрупнение или разукрупнение отдельных кварталов и присвоение вновь образованным кварталам очередных порядковых номеров независимо от их местонахождения.
57. При лесоустройстве без применении аэро- и космических снимков таксационные визиры, при необходимости их прокладки, наносятся на проект квартальной сети параллельно квартальным просекам, в направлении максимального пересечения ими наибольшего количества выделов.
Взамен визиров могут быть использованы любые опознаваемые в натуре и на аэрофотоснимках дороги, тропы, трассы линий связи, электропередач и другие ориентиры, если их расположение и протяженность позволяют обеспечить проведение таксации леса в соответствии с требованиями настоящих Правил.
58. На схему проекта квартальной сети наносятся границы планшетов, административных районов, категорий ГЛФ, участков, переданных в долгосрочное лесопользование, старые и новые номера кварталов (в случае изменения нумерации), а также другие обозначения, необходимые для выполнения полевых работ.
59. Составленный проект квартальной сети после рассмотрения его на первом техническом совещании подписывается лесовладельцем.
В дальнейшем проект квартальной сети утверждается первым лесоустроительным совещанием.
5. Подбор и обоснование таксационных и других нормативно справочных материалов
60. При таксации лесов и проектировании лесохозяйственных мероприятий применяются Нормативы для таксации лесов Казахстана и Сортиментные и товарные таблицы для лесов Казахстана.
61. Подбор лесотаксационных нормативных документов проводится при составлении Основных положений. Если Основные положения по области не составляются, подбор нормативных документов для объекта, подлежащего лесоустройству, производится индивидуально в период проведения подготовительных работ к лесоустройству.
62. Лесотаксационные нормативные документы в исключительных случаях могут уточняться с учетом конкретных лесорастительных условий устраиваемого объекта и отдельных его территорий. Уточнение и изменение лесотаксационных нормативных документов утверждается первым лесоустроительным совещанием.
6. Подготовка объектов для коллективной тренировки
63. Перед началом полевых лесоустроительных работ проводится коллективная тренировка специалистов лесоустроительной организации с целью приобретения навыков по определению всех таксационных показателей на выделе с необходимой точностью, опыта в идентичности назначения лесохозяйственных мероприятий и установления единообразия в способах и приемах инвентаризации лесов. Для коллективной тренировки подбираются наиболее распространенные в объекте лесоустройства насаждения, достаточно представляющие их разнообразие по породному составу, строению, возрастной и товарной структуре, производительности, типам лесорастительных условий, происхождению.
64. Для проведения коллективной тренировки закладываются:
1) не менее 3 тренировочных пробных площадей на каждую основную лесообразующую породу (исключая интродуцентные). Общее количество проб - не менее 10;
2) 2-3 пробных площади на рубки ухода в хвойных насаждениях;
3) таксационный ход, охватывающий не менее 15 выделов с разнообразием насаждений и других лесных угодий. В выделах, представленных насаждениями, производится сплошной подеревный перечет.
В горных условиях тренировочный таксационный ход закладывается по профилю склона от подножия до водораздела, с охватом наиболее типичных насаждений и угодий.
65. В объектах лесоустройства, где часть лесного фонда или его отдельные участки предусмотрено таксировать дешифровочным методом, закладываются и подготавливаются таксационно-дешифровочные пробные площади. Общее количество таксационно-дешифровочных пробных площадей определяется из расчета не менее 10 штук на каждую основную лесообразующую породу.
66. Объекты для коллективной тренировки подбираются по имеющимся материалам предыдущего лесоустройства и аэрофотоснимкам с последующим уточнением их в натуре. Тренировочные пробные площади, таксационный ход и каждый протаксированный на нем выдел опознаются и наносятся на аэрофотоснимки.
67. На всех тренировочных пробных площадях и в выделах на тренировочном таксационном ходе, кроме таксационных показателей, определяемых измерительно-перечислительными методами, дается характеристика подроста, естественного возобновления, санитарного состояния древостоя, определяется наличие недревесных ресурсов леса.
68. В объектах, где предусматривается таксация дешифровочным методом, подбор и закладка пробных площадей производится по специальной методике для дальнейшего использования их при дешифрировании аэрофотоснимков в камеральный период и тренировки специалистов. Закладывается не менее 5 пробных площадей на каждую основную лесообразующую породу и не менее 15 покрытых лесом выделов на тренировочном таксационном ходе.
7. Материалы, составляемые по результатам подготовительных работ
69. По результатам подготовительных работ составляются: отчет, проект наряд-задания и смета на проведение полевых лесоустроительных работ.
70. Отчет о подготовительных работах содержит сведения об объемах и видах выполненных работ, особенностях объекта лесоустройства, влияющих на организацию полевых лесоустроительных работ, изученности территории, обеспеченности аэрофотоснимками и нормативно-справочными материалами, объемах предстоящих полевых работ, их особенностях, обеспеченности рабочей силой, средствами связи, помещениями и транспортом.
К отчету о результатах выполненных подготовительных работах прилагаются следующие материалы:
1) схема границ со смежными землепользователями с номерами точек и геоданными;
2) акты с данными о площадях, принятыми или исключенными из состава земель лесовладельца;
3) согласованные с лесовладельцем проекты квартальной сети с нанесенными номерами кварталов, границами административных районов, лесничеств, категорий ГЛФ, населенными пунктами, кордонами, участками, переданными в долгосрочное лесопользование;
4) документация учета лесного фонда по установленным формам;
5) список рекомендуемых для использования нормативно- справочных материалов для таксации леса, а также недостающих нормативных документов или требующих их проверки;
6) проект наряд-задания на проведение полевых лесоустроительных работ;
7) опись собранных материалов.
71. Проект наряд-задания на проведение полевых лесоустроительных работ составляется на основе материалов подготовительных работ и решения первого технического совещания и содержит:
1) наименование объекта лесоустройства, его общую площадь, распределение территории по разрядам лесоустройства;
2) площади частей объекта, устраиваемых с применением и без применения материалов аэрофотосъемки, их местоположение;
3) объемы натурных работ по организации территории и таксации лесного фонда объекта лесоустройства;
4) методы и виды таксации лесов с указанием площади тех частей объекта, где они будут применены;
5) объемы предстоящих исследовательских и обследовательских работ с детализацией их по видам: количество тренировочных пробных площадей, исследование эффективности лесохозяйственных мероприятий, обследование естественного возобновления и лесных культур;
6) потребность в кадрах инженерно-технических работников и рабочих.
Глава 4. Организация территории и подготовка к лесотаксационным работам
1. Топографо-геодезические работы
72. Юридическое оформление и восстановление границ лесного фонда выполняется государственными дочерними предприятиями государственного научно-производственного центра по землеустройству.
При проведении повторного лесоустройства производится сверка границ объекта с данными землеустройства и подготовленная лесоустройством схема границ объекта заверяется районным территориальным органом по управлению земельными ресурсами.
Границы вновь принятых в состав лесного фонда участков, представленных отдельными колками среди земель других землепользователей, устанавливаются по аэрофотоснимкам и материалам внутрихозяйственного землеустройства и согласовываются с районными территориальными органами по управлению
73. При проведении первичного лесоустройства границы планшетных рамок, по согласованию с территориальным органом или лесным отделом областного акимата, могут устанавливаться как по естественным рубежам (дорогам, рекам, хребтам, линиям электропередач и другим), так и прямоугольной формы. В последнем случае планшетные рамки устанавливаются на местности инструментально с точностью 1:500.
74. При повторном лесоустройстве, если не предусматривается разукрупнение квартальной сети и изменение масштаба планшетов, планшетные рамки сохраняются прежние. В случаях их изменения прямоугольные планшетные рамки совмещаются с квартальными просеками (без инструментального восстановления) или с ясно выраженными естественными ориентирами с таким расчетом, чтобы внутренняя ситуация не выходила за границу рамки планшета.
2. Прорубка, промер квартальной сети и визиров, оформление территории лесоустроительными знаками
75. При первичном лесоустройстве:
1) прорубка новых квартальных просек, оформление территории лесоустроительными знаками выполняется лесоустроительной организацией в соответствии с утвержденным проектом квартальной сети;
2) границы и квартальные просеки прорубаются на ширину 0,5 м, визиры - на 0,3 м. Крупные деревья, находящиеся на линии вешения, диаметром 20 см и более не срубаются. Они обходятся способом параллельного вешения по перпендикулярам к заданному направлению, а срубленные деревья не мешают промеру. Высота пней - не превышает 1/3 диаметра деревьев, в молодняках и кустарниках высота пней - не более 15 см. При прорубке новых просек и визиров на близстоящих к прорубаемой линии деревьях наносятся трехсторонние затески;
3) промер прямолинейных просек и других ходовых линий, используемых в качестве таксационных ходов, осуществляется в пределах одного квартала.
Сквозной (непрерывный) промер линий, проходящих через несколько кварталов, запрещается;
4) промер производится стальной лентой или мерным тросом в одном направлении с постановкой пикетных кольев через 200 м при всех разрядах лесоустройства. При третьем разряде (обследовании) лесоустройства допускается измерять расстояние теодолитным дальномером с закреплением точек стояния теодолита кольями. При наличии аэрофотоснимков и возможности четкого опознавания на них прорубаемых линий, промер линий и установка пикетных кольев может не производиться;
5) при промере линий углы наклона учитываются с 6градусови более. В этом случае установка пикетных кольев и учет длины линий производятся с внесением поправки на наклон местности. На фотоабрисе или абрисе длины линий указываются в горизонтальном проложении;
6) формы и размеры пикетов, порядок обозначения на них расстояний регламентируются требованиями Знаки натурные лесоустроительные и лесохозяйственные. Типы, размеры и общие технические требования приведены в приложении 5;
7) при промере проезжих просек и дорог пикетные колья относятся по перпендикуляру от осевой линии промера в сторону. Данные промеров и привязок ходовых линий записывают в пикетажный журнал;
8) точность промера устанавливается 1:500 - при первом и втором разрядах лесоустройства и 1:300 - при третьем разряде лесоустройства (обследовании);
9) в местах пересечения между собой квартальных просек, выхода их на границы лесного фонда, пересечения их с дорогами, границами защитных, запретных полос устанавливаются столбы определенных форм и размеров.
Формы, размеры, правила установки и оформления лесоустроительных знаков, материалы для их изготовления определены требованиями, изложенными в
10) при установке квартальных и указательных столбов на просеках, пересекающих проезжие дороги, в целях их сохранности от повреждений транспортом, допускается отнесение их в сторону на расстояние, обеспечивающее их видимость при движении транспорта с любой стороны.
Лесовладельцы выделяют лесоустроительной партии рабочих для осуществления этих видов работ.
76. Лесовладельцы обеспечивают сохранность лесоустроительных знаков, установленных лесоустройством, в течение всего ревизионного периода.
77. При повторном лесоустройстве:
1) независимо от разряда лесоустройства все работы по прорубке, прочистке границ и квартальных просек и замене пришедших в негодность или утраченных квартальных и указательных столбов выполняются силами лесовладельца в год проведения подготовительных работ или, в крайнем случае, в год лесоустройства, до начала его проведения в натуре;
2) при полной утрате мест прохождения квартальных просек и визиров, мест установки квартальных и указательных столбов, специалисты лесоустроительной партии, в год проведения лесоустройства, по договоренности с заказчиком, могут оказывать лесовладельцам помощь в определении их местонахождения, а также маркировке квартальных и указательных столбов.
3. Коллективная тренировка
78. Коллективная тренировка проводится перед началом полевых лесоустроительных работ в целях проверки готовности специалистов лесоустройства к проведению таксации леса в условиях конкретного объекта или группы объектов с близкими лесорастительными условиями и структурой лесного фонда, оценки квалификационного уровня каждого исполнителя и решения вопроса о допуске его к производству таксации леса, общего технического инструктажа исполнителей по особенностям проведения полевых работ.
79. В коллективной тренировке принимают участие все руководители и специалисты лесоустроительного подразделения, выполняющего полевые лесоустроительные работы, руководители и специалисты лесных учреждений, ответственные за контроль и приемку лесоустроительных работ.
80. В зависимости от величины, расположения и степени сходства объектов лесоустройства, коллективная тренировка проводится составом одной или нескольких лесоустроительных партий, под руководством главного инженера лесоустроительной организации или лица, ответственного за разработку лесоустроительного проекта по объекту.
81. Содержание, порядок и техника проведения коллективной тренировки и оформление ее результатов определяются Техническими указаниями по проведению коллективной тренировки (приложение 6).
82. Тренировочная таксация признается удовлетворительной, если:
1) отклонения в определении каждого таксационного показателя находятся в допустимых пределах, не менее чем в 68 процентах случаев от общего их количества;
2) двойные отклонения не превышают 5 процентов.
83. Специалисты, показавшие неудовлетворительные результаты, проходят дополнительную тренировку на вновь заложенных другими специалистами пробных площадях, а при необходимости и на таксационном ходе, количество и протяженность которых определяет руководитель тренировки. После проведения дополнительной тренировки принимается окончательное решение о допуске специалистов к таксации или переводе их на другие виды работ.
4. Подготовка аэрофотоснимков, изготовление фотоабрисов и абрисов
84. Фотоабрис, изготовленный на аэрофотоснимке, или абрис, вычерченный на миллиметровой или прозрачной (полупрозрачной) бумаге, является первичным документом, обеспечивающим достоверное определение контуров и площадей выделов при производстве полевых лесоустроительных работ и является основой для составления планшетов и лесных карт в камеральный период.
85. Работа на аэрофотоснимке проводится в пределах рабочей площади, которая ограничивается линиями поперечных и продольных перекрытий со смежными аэрофотоснимками. В качестве границ рабочих площадей могут использоваться видимые на снимке квартальные просеки, дороги и другие линии, а также линии, проведенные между четко выраженными опознанными знаками, если они находятся вблизи средних линий поперечных или продольных перекрытий. Границы рабочих площадей смежных аэрофотоснимков полностью совмещаются.
При равнинном рельефе устраиваемого объекта допускается использование аэрофотоснимков через один.
86. Масштаб аэрофотоснимков проверяется при помощи твердо опознанных точек на топокарте и соответственно на фотоснимке путем промера в натуре расстояния между этими точками.
87. Подготовленный для таксации фотоабрис содержит на лицевой стороне:
1) границы рабочей площади (сплошные тонкие линии цветной тушью);
2) границы кварталов по просекам или естественным разграничительным линиям (удлиненным пунктиром), таксационные визиры с результатами промера;
3) номера кварталов, расположенных в пределах рабочей площади, номера смежных кварталов и аэрофотоснимков;
4) границы таксационных выделов и их номера;
5) ручьи, реки, дороги, тропы и мелиоративные каналы, нанесенные цветной тушью;
6) границы территории объекта со смежными землепользователями и их названиями;
7) границы категорий ГЛФ.
88. На оборотной стороне аэрофотоснимка карандашом показываются просеки, наколы твердо опознанных точек, данные привязок ходовых линий к границам, просекам, линиям внутренней ситуации и твердо опознанным точкам, наименование лесовладельца и лесничества, дата изготовления фотоабриса, подписи исполнителей.
89. На каждом аэрофотоснимке в пределах отграниченной рабочей площади специалист до выхода в лес производит стереоскопическое дешифрирование таксационных выделов с установлением их границы. При повторном лесоустройстве максимально обеспечивается преемственность границ выделов.
Запрещается приступать к натурной таксации без предварительного контурного дешифрирования аэрофотоснимков.
На фотоабрис наносятся контуры лесосек, отведенных в рубку после проведения аэрофотосъемки, с отметкой на оборотной стороне года вырубки леса для каждой лесосеки, контуры участков лесных культур, в том числе и получивших фотоизображения, а также реконструированных молодняков, с указанием их площади и года производства, контуры памятников природы, других особо охраняемых участков и объектов, включая внемасштабные по размерам. Указанные участки и сведения о них наносятся за период, прошедший с момента прошлого лесоустройства.
Проверка и уточнение границ таксационных выделов, предварительно отдешифрированных камеральным путем и нанесенных на абрис, производится в лесу при таксации.
90. При отсутствии аэрофотоснимков абрис составляется в масштабе планшета на кальке или миллиметровой бумаге. Абрис ориентируется стрелкой по магнитному меридиану и содержит те же данные, что и фотоабрис, за исключением проколов твердо опознанных точек. На абрис до выхода в лес переносятся с планшета предыдущего лесоустройства границы таксационных выделов, которые уточняются при таксации.
91. Порядок подготовки и оформления фотоабрисов и абрисов для проведения таксации леса определяется Техническими указаниями по подготовке к работе аэрофотоснимков, оформлению фотоабрисов и абрисов (приложение 7).
Глава 5. Лесотаксационные работы
1. Разделение лесного массива на таксационные выделы
92. При таксации леса территория каждого квартала разделяется на первичные лесохозяйственные учетные единицы - таксационные выделы.
Таксационный выдел - участок лесного квартала, однородный по таксационной характеристике, почвенно-типологическим условиям и хозяйственному значению, на всей площади которого необходимо проведение одинаковых лесохозяйственных мероприятий и отличающийся по таксационным показателям от примыкающих участков на нормативную величину.
Каждый таксационный выдел имеет определенную характеристику в таксационном описании, изображается на лесоустроительных планшетах и планах лесонасаждений.
Разделение квартала на таксационные выделы производится, в первую очередь, по их различию в видах угодий, учитываемых в документации государственного учета лесного фонда.
93. Все земли лесного фонда делятся на два основных вида угодий - лесные и нелесные.
94. К лесным относятся угодья, покрытые древесно-кустарниковой растительностью и угодья, не покрытые древесно-кустарниковой растительностью с сохранившимися признаками лесной среды (кроме плантаций специального назначения). Они подразделяются на:
1) покрытые лесом, в том числе лесные культуры;
2) плантации специального назначения, из них:
для промышленных и энергетических целей;
для пищевых и иных целей;
3) несомкнувшиеся лесные культуры;
4) лесные питомники;
5) не покрытые лесом - вырубки, гари и погибшие насаждения, прогалины, редины.
95. К покрытым лесом относятся угодья, занятые древесно-кустарниковой растительностью с полнотой 0,3 и выше во всех возрастных группах, кроме молодняков 1 и 2 классов возраста, которые к покрытым лесом относятся при полноте в них 0,4 и выше. К ним относятся также бывшие вырубки, гари, погибшие насаждения и другие естественно возобновившиеся участки лесных угодий, на которых количество и качество сохранившегося молодняка достигло нормативных таксационных показателей и полноты 0,4, позволивших перевести их в покрытые лесом угодья, а также участки угодий, занятых кустарниками средней густоты, на которых в силу естественно-географических условий не могут произрастать древесные породы или на которых специально организовано кустарниковое хозяйство.
Покрытыми лесом угодьями учитываются также участки лесных культур, созданных путем посадки или посева древесных пород, саксаула или кустарников, переведенные в установленном порядке в покрытые лесом угодья в результате достижения ими нормативных лесотаксационных показателей и полноты 0,4 и более.
К ним также относятся переведенные в покрытые лесом угодья видовые, декоративные, ландшафтные лесные культуры и лесные культуры, созданные путем реконструкции, находящиеся в стадии реконструкции, лесные культуры государственных лесозащитных и придорожных лесных полос и кустарники, сохранившиеся после гибели главной породы, которые были введены в созданные лесные культуры в качестве сопутствующей породы.
Участки угодий с наличием молодняка 1 и 2 классов возраста с общей полнотой 0,3 и менее относятся к тем видам не покрытых лесом лесных угодий, на которых они возникли (к вырубкам, гарям, погибшим насаждениям или прогалинам).
Кустарники любого возраста с полнотой 0,1-0,3 относятся к нелесным видам угодий.
96. Покрытые лесом угодья характеризуются следующими таксационными б показателями: классами возраста с продолжительностью 1, 2, 5, 10, 20, 40 - лет, группами возраста (молодняки 1 - 2 классы возраста; средневозрастные 3 и выше классы возраста до класса возраста, представляющего класс возраста приспевающих; приспевающие - один класс возраста, предшествующий классу возраста рубки; спелые - два класса возраста, характеризующие возраст рубки;
перестойные - классы возраста, превышающие возраст рубки). Ко всем указанным группам возраста относятся насаждения, имеющие полноту 0,3 и выше, кроме молодняков (молодняки - 0,4 и выше) и характеризующиеся средней высотой, средним диаметром, средней полнотой (от 0,3-0,4) до 1,0 условных единиц с определением - низкополнотные с полнотой 0,3-0,4 (молодняки 0,4), среднеполнотные - 0,5-0,7, высокополнотные - 0,8-1,0); средним бонитетом (от I до 5 с определением высокобонитетные - I -2, среднебонитетные - 3-4, низкобонитетные - 5-5 классы бонитета); средним классом товарности (от 1 до 4).
97. К плантациям специального назначения относятся плантации, предназначенные для:
промышленных и энергетических целей (для получения в кратчайшие сроки высокопродуктивных тополевых и других насаждений для последующего их использования в мебельной и строительной промышленности и для других целей;
для получения высококалорийной топливной древесины и других);
пищевых и иных целей (различные виды плодово-ягодных и иных плантаций).
98. К несомкнувшимся лесным культурам относятся виды угодий, на которых созданы лесные культуры посевом или посадкой с приживаемостью 26 процентов и более, таксационные показатели которых не достигли нормативных требований для перевода их в покрытые лесом угодья. К ним также относятся несомкнувшиеся лесные культуры - видовые, декоративные, ландшафтные, созданные путем реконструкции, лесные культуры государственных защитных лесных полос, придорожных лесных полос. Участки лесных культур, имеющие приживаемость 25 процентов и ниже, считаются погибшими и относятся к тем видам угодий, на которых они были созданы.
99. К лесным питомникам относятся участки лесного фонда, на которых производится выращивание посадочного материала древесных и кустарниковых пород.
Участки земель, на которых производится выращивание посадочного материала древесно-кустарниковых пород без организации их территории (без проектов), относятся к тем видам угодий, на которых они были созданы, с соответствующей отметкой в таксационном описании.
100. К не покрытым лесом относятся участки лесных угодий с недостаточным или отсутствующим возобновлением древесных или кустарниковых пород, но пригодных для лесовыращивания (кроме редин). К ним относятся:
1) вырубки - лесные площади, на которых насаждения вырублены, а новое поколение леса еще не образовалось. Вырубками они сохраняются на период до их перевода в покрытые лесом угодья в результате их естественного заращивания или создания лесных культур.
Лесосеки, на которые выписаны лесорубочные билеты и которые переданы лесопользователям по тендеру, таксируются вырубками, а их площади и запасы из расчета главного пользования исключаются;
2) гари и погибшие насаждения - лесные площади, на которых насаждения (кустарники) полностью уничтожены пожаром (гарь) или полностью усохшие на корню в результате массового повреждения их энтомо- или фитовредителями, стихийного воздействия (ветровал, бурелом, снеголом), выбросов в атмосферу вредных веществ промышленными предприятиями (погибшие насаждения), а новое поколение еще не образовалось.
Гарями или погибшими насаждениями они сохраняются на период до их перевода в покрытые лесом угодья в результате их естественного заращивания При повреждении древесной (кустарниковой) растительности частично они остаются в категории насаждений (кустарников) в случае, если полнота оставшегося сырорастущего леса (кустарника) будет не менее 0,3 (с отметкой года гари, гибели насаждения).
Значительные площади гарей и погибших насаждений могут разделяться на отдельные таксационные выделы по критериям отсутствия или наличия на них мертвого или сырорастущего леса, по величине запаса и товарности древесины, пригодной для заготовки, а также по разнице в типах лесорастительных условий, определяющих характер и успешность их лесовосстановления.
Участки с наличием деревьев или отдельных куртин в возрасте молодняка с общей сомкнутостью полога 0,3 и менее относятся к тем видам не покрытых лесом угодий, на которой они возникли;
3) прогалины - лесные площади, лишенные деревьев, но сохранившие элементы лесной растительности (без наличия или с наличием единичных деревьев с недостаточным естественным возобновлением или без него, почвенные условия на которых позволяют выращивать насаждения древесных пород без дополнительных затрат на проведение мелиоративных мероприятий);
4) редины - древостои естественного формирования, кроме молодняков первого и второго классов возраста, имеющих полноту 01-02.
Молодняки по сомкнутости полога не достигшие полноты 0,4 относятся к тем видам угодий, на которых они возникли.
Древостои с полнотой 0,2 и менее, образовавшиеся в результате антропогенного воздействия или естественных факторов (недорубов, пожаров, поражения энто-фитовредителями, вымоканий, ветровалов, и других), относятся к вырубкам, гарям или погибшим насаждениям, с отметками о наличии в них единичных жизнеспособных деревьев.
101. К нелесным относятся угодья, не предназначенные, а также не пригодные для выращивания древостоев без предварительной мелиорации или рекультивативных работ. К ним относятся:
1) пашни, залежи:
пашни (включая огороды, находящиеся за пределами приусадебных участков)- угодья, постоянно используемые под сельскохозяйственное производство;
залежи - бывшие пашни, которые более одного года не используются для посева сельскохозяйственных культур и не подготовлены под пар;
2) сенокосы - угодья, на которых производится постоянное сенокошение;
3) пастбища - угодья, предназначенные для пастьбы скота (выгоны, субальпийские и альпийские луга, скотопрогоны и другие);
4) дороги, квартальные просеки, противопожарные разрывы - дороги всех видов назначения, не исключенные из состава лесного фонда, квартальные просеки, противопожарные разрывы, тропы;
5) усадьбы, - земельные участки, занятые жилыми и нежилыми постройками, в основном связанными с ведением лесного хозяйства и функционированием особо охраняемых природных территорий (лесные поселки, кордоны лесной охраны, зимовья, служебные наделы, промышленные и административные здания и сооружения, склады, включая нижние лесные склады, и другие);
6) воды - озера, реки, ручьи, старицы, пруды, водохранилища, каналы, мелиоративные сети и другие;
7) болота - избыточно-увлажненные участки без наличия или с наличием редкой древесно-кустарниковой растительности. При наличии на таких участках древесной растительности с полнотой 0,1-0,2 в возрасте выше молодняков, они относятся к естественным рединам, а при наличии древесной и кустарниковой растительности с полнотой 0,3 и более (молодняков 0,4 и более) они относятся к покрытым лесом угодьям. Кустарники, имеющие полноту 0,1-0,2, во внимание не принимаются. К ним относятся также тростниковые заросли, произрастающие на переувлажненных и засоленных почвах, преимущественно в тугайных и пойменных территориях;
8) пески - незакрепленные сыпучие пески, речные отмели и песчаные намывы, лишенные древесно-кустарниковой растительности;
9) ледники - участки, находящиеся постоянно под ледяным (снежным)
покровом;
10) прочие угодья - к ним относятся крутые склоны, скальные обнажения, каменистые россыпи, осыпи, галечники, солонцы, солончаки, солоди, оползни, трассы линий электропередач и связи, газопроводы, водопроводы и нефтепроводы, овраги, балки, гольцы, отвалы, такыры, нарушенные земли, действующие карьеры, свалки мусора и производственных отходов и другие. К ним также относятся поляны - участки, предназначенные для отдыха трудящихся, ландшафтных и охотничьих целей. Они выделяются в категориях ГЛФ - городские леса и лесопарки; зеленые зоны населенных пунктов и лечебно- оздоровительных учреждений; особо охраняемые лесные территории.
Крутые склоны выделяются в горной местности независимо от крутизны склона, если они не могут быть отнесены к другим видам угодий (пастбищам и другим).
102. Участки, на которых проведены мелиоративные работы, относятся к тому виду угодий, в качестве которого они будут использоваться.
103. Лесные питомники, памятники природы, ландшафтные, географические и испытательные лесные культуры, архивы клонов, участки экзотических и особо ценных пород, лесосеменные плантации, коллекционно- маточные участки для проверки наследственных свойств выделяются при всех разрядах лесоустройства, при возможности нанесения их на планшет в установленном масштабе, а при очень малых размерах этих участков они наносятся на планшет условным знаком, а в карточках таксации и таксационном описании делается отметка об их наличии в тех выделах, в которых они размещаются, с указанием площади участка и его таксационной характеристики.
104. Разделение покрытых лесом угодий на таксационные выделы производится при наличии следующих различий в таксационных признаках насаждений: происхождении, строении, составе, возрасте, полноте, классе бонитета, среднем диаметре, высоте, товарности, типе леса, наличии подроста, экспозиции, крутизне склона, степени радиационного и промышленного загрязнения.
При устройстве горных территорий, зеленых зон, особо охраняемых лесных территорий могут устанавливаться дополнительные признаки разделения покрытых лесом угодий на таксационные выделы.
Основными признаками разделения покрытых лесом угодий на таксационные выделы являются:
1) по происхождению насаждения делятся на естественные (семенные и порослевые) и искусственные (лесные культуры). Отнесение естественных насаждений к категории семенных или порослевых производится по преобладанию в них деревьев соответствующего происхождения. При их равной доле на первое место выносятся семенные;
2) по строению насаждения разделяются на простые - одноярусные и сложные - многоярусные, одновозрастные и разновозрастные.
Ярусность представляет собой вертикальное расчленение древостоя на достаточно четкие, отграниченные по высотным уровням концентрации деревьев.
Ярус характеризуется совокупностью деревьев, составляющих один из вертикальных уровней древостоя.
Одноярусное насаждение - участок леса, в котором древостой составляет один ярус (полог).
Многоярусное насаждение - участок леса, в котором древостой образует несколько ярко выраженных ярусов (пологов);
3) по степени смешения пород насаждения разделяются на чистые и смешанные.
К чистым относятся насаждения, имеющие в составе не более одной единицы составляющей породы. Насаждения, имеющие в составе две и более единиц составляющих пород, относятся к смешанным;
4) по составу насаждения разделяются при разных основных элементах леса и при разнице в коэффициентах состава на 2 единицы и более.
В отдельные таксационные выделы выделяются также насаждения, имеющие в своем составе не менее 10 процентов (одной единицы состава) особо ценных древесных пород, экзотов и дикоплодовых, перечисленных в Правилах рубок леса на участках лесного фонда;
5) по возрасту насаждения разделяются, если они относятся к различным группам возраста, а в пределах групп - при различии их средних возрастов, превышающих один класс возраста.
За возраст насаждения принимается средний возраст его основного элемента леса, а для лесных культур - фактический возраст, определяемый по году их производства, включая и лесные культуры, созданные посадочным материалом с закрытой корневой системой и методами реконструкции.
Одновозрастное насаждение - участок леса, в котором древостой состоит из одного возрастного поколения, с наличием разницы в возрасте деревьев до двух классов возраста.
Разновозрастное насаждение - участок леса, в котором древостой образован деревьями разных возрастных поколений, с разницей в возрасте более 2 классов;
6) по товарности насаждения разделяются при различии основного элемента леса на один класс товарности. Товарность определяется в приспевающих, спелых и перестойных насаждениях согласно показателям, приведенным в таблице 4.
7) в отдельные выдела выделяются участки леса, пораженные болезнями и гнилями, с выходом деловой древесины менее 15 процентов;
8) по остальным таксационным показателям насаждения разделяются при разнице основного элемента леса:
по полноте на 0,2 единицы и более;
по среднему диаметру на 4 см и более;
по высоте на 20 процентов и более;
по классу бонитета на I класс;
по крутизне склонов на 5 и более градусов;
при разных экспозициях склонов;
9) в зонах радиационного и промышленного загрязнения разделение на таксационные выделы производится с учетом степени радиационного и промышленного загрязнения, возможностей использования лесных ресурсов и проведения лесохозяйственных мероприятий;
10) в отдельные выделы выделяются участки лесных культур, созданные посевом или посадкой, насаждения, имеющие под пологом леса лесные культуры или удовлетворительный жизнеспособный подрост хозяйственно-ценных пород, а также участки, имеющие сходные таксационные характеристики, но нуждающиеся в различных хозяйственных мероприятиях.
105. В горных условиях производится разделение кварталов на доступные и труднодоступные для хозяйственной деятельности. К труднодоступным относятся кварталы, в которых не планируется проведение лесохозяйственных мероприятий на проектируемый ревизионный период из-за отсутствия дорожно-транспортной сети.
2. Методы таксации и нормативы точности
106. Таксация леса осуществляется методами, обеспечивающими нормативную точность определения таксационных показателей насаждений.
Точность таксации определяется нормативами допустимых ошибок определения таксационных показателей насаждений на выделе.
107. При лесоустройстве могут применяться глазомерный, дешифровочный, глазомерно-измерительный и измерительно-перечислительный методы таксации.
Применимость этих методов при разных разрядах лесоустройства для разных объектов, подлежащих лесоустройству, определяется задаваемой точностью определения таксационных показателей насаждений, о чем делается соответствующая запись в протоколе первого лесоустроительного совещания.
Для повышения точности могут сочетаться два или три метода таксации.
108. Основой точности определения таксационных показателей являются навыки, приобретенные во время проведения коллективной тренировки и накапливаемого исполнителем производственного опыта. Нормативная точность таксации выделов обеспечивается качеством и полнотой просмотра всего выдела в натуре. При выявлении различий в таксационной характеристике, включая и различия в хозяйственных распоряжениях, в различных частях заранее отдешифрированного и оконтуренного выдела, выходящих за пределы допустимых, эти части оконтуриваются и таксируются как самостоятельные выдела. Точность определения таксационных показателей - состава, полноты, высоты, диаметра, возраста, класса товарности и запаса может подкрепляться измерительно-перечислительными измерениями.
109. Нормативы точности определения таксационных показателей характеризуются данными, приведенными в таблице 5.
При таксации леса по любому разряду лесоустройства к недопустимым ошибкам относятся отсутствие или неправильное назначение необходимого хозяйственного распоряжения (вида мероприятия), определение главной породы при создании лесных культур, назначение процента выборки древесины выше или ниже пределов, устанавливаемых соответствующими наставлениями и правилами.
Особое внимание уделяется правильному определению возраста насаждений, находящихся на грани перехода из приспевающей в спелую возрастные группы, для обоснованного их отнесения к указанным группам в зоне интенсивного лесопользования или в участках лесного фонда, передаваемых в
110. При необходимости подкрепления результатов глазомерной таксации измерительно-перечислительными данными, схема размещения круговых площадок постоянного радиуса заранее планируется на отдешифрированных аэрофотоснимках или планшетах прошлого лесоустройства. По аэрофотоснимкам определяется, в первую очередь, характер однородности (структуры) древостоя на выделе, приуроченность его к элементам рельефа. Исходя из этих данных и примерно определенной или взятой по данным прошлого лесоустройства площади выдела, определяется число и размещение площадок для измерительно- перечислительных измерений.
111. Если выдел (группа выделов) или часть территории объекта лесоустройства намечена к таксации дешифровочным методом, он выполняется с использованием стереоскопических приборов с оптическим увеличением не менее 3,5-кратного, снабженных устройствами для измерения продольных параллаксов и измерительными палетками для определения размеров видимых крон, сомкнутости верхнего полога древостоя. Дешифровочный метод производится по специальной методике.
При дешифрировании аэрофотоснимков определяются с заданной нормативной точностью контуры выделов, породный состав, класс возраста, средние высота и диаметр, группа типов леса, класс бонитета, полнота и запас насаждений, виды угодий и их состояние. Полученные характеристики записываются в карточку таксации установленной стандартной формы и сопоставляются с материалами предыдущего лесоустройства с тем, чтобы не допустить необоснованных изменений контуров выделов и проанализировать преемственность ранее установленных таксационных характеристик выделов, причины выявленных расхождений. Если расхождения, выходящие за пределы установленных нормативов, не могут быть устранены путем дополнительного стереоскопического анализа аэрофотоснимков, выдел подлежит натурной таксации.
112. При таксации леса с применением выборочного измерительно- перечислительного метода в зависимости от условий просматриваемости насаждения (наличие или отсутствие подроста или подлеска, ограничивающего визуальный обзор) закладываются реласкопические или круговые перечетные площадки постоянного радиуса, количество которых на выделе зависит от строения и полноты насаждения и величины выдела.
При количестве площадок более четырех они размещаются по выделу статистически равномерно, при четырех и меньше - в различных частях выдела, в местах, наиболее типичных для характеристики насаждения.
Статистически равномерное размещение реласкопических перечетных площадок производится по заранее составленной схеме, нанесенной на абрис или аэрофотоснимок. Основным требованием является строгое соблюдение перенесения в натуру выбранной схемы размещения площадок. Центры площадок закрепляются в натуре кольями с указанием номера площадки.
Во избежание выхода круговых площадок за пределы таксируемого выдела, перенос их центров в натуру начинается от твердо опознанной на фотоабрисе (абрисе) точки с помощью компаса, выверенного шагомера или рулетки. Не допускается произвольный снос центра площадки от намеченной точки, независимо от точности соблюдения направления и определения расстояния до нее от исходного пункта или предыдущей площадки.
На реласкопических площадках определение сумм площадей сечений производится выверенным угловым шаблоном - полнотомером, призмой или зеркальным реласкопом для каждого яруса отдельно.
Порядок работы с полнотомерами при закладке круговых реласкопических площадок и методы их проверок, а также по отграничению площадок постоянного радиуса приведен в приложении 8.
Для определения средней высоты основного элемента леса и наиболее представленных составляющих пород на выделе производится инструментальное измерение высот у 3-5 учетных деревьев, близких к средним, и, при необходимости, у них возрастным буравом отбираются образцы (керны) для определения возраста.
В разновозрастных древостоях на каждой площадке измеряются высоты у средних деревьев каждого поколения.
Данные всех измерений на реласкопических площадках записываются в карточку таксации.
Средняя высота и средний диаметр определяются как среднеарифметические значения их замеров у средних деревьев элемента леса.
При закладке круговых перечетных площадок постоянного радиуса предварительно определяется их радиус, величина которого зависит от полноты и среднего диаметра древостоя. Количество деревьев на одной площадке - не менее 15 деревьев.
Для выбора радиуса круговых перечетных площадок следует руководствоваться придержками, приведенными в таблице 6.
Перечет деревьев на площадках ведется по элементам леса, на отводимых лесосеках - с подразделением деревьев по технической годности на деловые, полуделовые и дровяные.
Данные перечетов деревьев на круговых площадках, заложенных в выделе, суммируются и их обработка производится общепринятыми для пробных площадей методами.
Количество реласкопических площадок для определения запаса на выделе с точностью 15 процентов характеризуется показателями, приведенными в таблице 7.
3. Порядок определения таксационных показателей насаждений, описания других угодий лесного фонда
113. Таксация насаждений производится по элементам леса с выделением ярусов при их выраженности, а в разновозрастных насаждениях - по поколениям.
Для каждого элемента леса определяются средние возраст, высота, диаметр и другие показатели, а в приспевающих, спелых и перестойных насаждениях - класс товарности. Определение таксационных показателей с необходимой точностью приведено в таблице 8.
114. Выделение ярусов в древостоях производится при следующих показателях:
1) полнота каждого яруса - не менее 0,3 (молодняков - 0,4);
2) разница в средних высотах ярусов - не менее 4 м при высоте верхнего яруса до 16 м (включительно), 5 м при высоте верхнего яруса от 17 до 25 м и 6 м при высоте верхнего яруса 20 м и более.
Основным считается ярус, имеющий больший запас на 1 га, а при равенстве запасов - большее хозяйственное значение.
115. Разновозрастные древостои, в которых невозможно выделить ярусы, таксируются по поколениям.
Разделение древостоев одной породы на поколения производится в случаях, когда разница в возрастах поколений достигает:
при 10 летнем классе возраста - не менее 15 лет, 20 летнем - 30 лет, 40 летнем - 60 лет.
Поколения выделяются при доле участия их в составе не менее двух единиц.
Преобладающим считается поколение, имеющее больший запас древесины.
Конкретизация признаков выделения поколений в древостоях в зависимости от регионов их произрастания может дополнительно определяться региональными правилами или техническими указаниями, утверждаемыми
116. Породный состав насаждения устанавливается по процентному соотношению запасов составляющих древесных пород (элементов леса) и оформляется формулой, в которой приводятся сокращенные обозначения древесных пород согласно приложению 9 и доля участия каждой древесной породы в составе, выражаемая в виде коэффициентов десятых чисел, каждая из которых соответствует 10 процентам доли общего запаса.
Древесные породы, запас которых составляет от 3 до 5 процентов от общего запаса насаждения (яруса), записываются в формулу состава со знаком плюс, от 1 до 2 процентов - единичные.
В молодняках первого класса возраста состав определяется по соотношению числа стволов.
117. Важнейшей задачей таксации является правильное отнесение таксируемого насаждения к хвойным, твердолиственным или мягколиственным группам основных лесообразующих пород и определение преобладающей породы древостоя (яруса).
К хвойным или твердолиственным относятся насаждения (кроме кедра, дуба) в случае, если суммарная доля участия этих пород в составе древостоя составляет пять единиц и более (3П 1Е 1Л 5Б; 3Яс 2Кл 5Ос), а в молодняках, включая насаждения искусственного происхождения, не менее четырех единиц.
Преобладающей породой в таких насаждениях является та, которая имеет наибольший коэффициент состава в группе этих пород (в первом случае - П, во втором - Яс).
118. Насаждение относится к кедровому, если доля участия кедра во всех возрастных группах составляет три единицы и более.
Насаждение относится к дубовому, если доля участия дуба во всех группах составляет четыре единицы и более, а в молодняках - три единицы и более.
119. В древостоях, имеющих в своем составе редкие и особо ценные породы (их перечень определяется действующими региональными Правилами рубок леса на участках лесного фонда), преобладающей породой считается та, доля участия которой в составе древостоя составляет три единицы и более.
120. При равенстве долей участия в составе двух или более пород, преобладающей считается та, которая по значимости больше соответствует целям ведения хозяйства или типу лесорастительных условий. Хозяйственная ценность древесных пород в устраиваемом объекте определяется первым
121. Средний возраст определяется для каждой составляющей породы. При одинаковом возрасте составляющих пород или всего насаждения, если разница в их возрасте не превышает установленную градацию точности его определения, возраст определяется единым для насаждения в целом.
В разновозрастных насаждениях, в которых поколение выделить невозможно или нецелесообразно, средний возраст устанавливается по возрасту деревьев, преобладающих в древостое.
122. Класс бонитета определяется по среднему возрасту и средней высоте основного элемента леса по шкалам, приведенным в Нормативах по таксации лесов Казахстана.
В молодняках в возрасте до 10 лет класс бонитета устанавливается по условиям местопроизрастания или примыкающему насаждению.
В случае, когда класс бонитета, определенный по средней высоте и возрасту, не соответствует установленному для этого насаждения типу леса, причины несоответствия (заболачивание, осушение, угнетение, пожары, вредители леса и другие) отмечаются в карточке таксации.
123. Группы типов леса устанавливаются по их диагностическим признакам, разработанным для региона, в котором находится устраиваемый объект. Главными диагностическими признаками являются почвенно-грунтовые условия, степень увлажнения, травянистые растения и кустарники (индикаторы этих условий), класс бонитета древостоя и другие.
124. Полнота насаждения - соотношение в десятых долях сумм площадей сечений деревьев составляющих пород на таксационном выделе (на высоте груди 1,3 м), определенных глазомерно или измерительно-перечислительным способом, к оптимальной полноте (1,0) стандартных таблиц сумм площадей сечений и запасов этих пород.
Полнота определяется отдельно для каждого яруса.
В естественных и искусственных молодняках древесных пород, саксаульниках, некоторых плодовых насаждениях и кустарниках полнота определяется по степени сомкнутости крон полога в случаях, если ее определение не предусмотрено стандартными таблицами сумм площадей сечений и запасов.
Если полнота по данным измерений превышает 1,0 в сравнении с табличным значением сумм площадей сечений, отметка об этом делается в карточке таксации и в таксационном описании.
125. Запас на 1 га сырорастущей стволовой древесины при глазомерной таксации определяется по преобладающей породе в пределах каждого яруса с учетом средней высоты и полноты яруса по апробированным для устраиваемого объекта таблицам сумм площадей сечений и запасов.
126. Отдельные и редко стоящие деревья на не покрытых лесом и нелесных угодьях, образующие древостои с полнотой 0,1-0,2, а также деревья, резко отличающиеся по возрасту и своим размерам в древостоях молодняков и средневозрастных насаждений, которые по установленным нормативам нельзя выделить в ярус, таксируются как единичные деревья. Для них определяется и заносится в карточку таксации породный состав, возраст и запас на 1 га.
127. При наличии в насаждении деревьев, поврежденных вредителями или болезнями леса, животными, атмосферными выбросами промышленных предприятий и другими факторами, а также свежего сухостоя, в карточке таксации указывается их породный состав, возраст, высота, диаметр и запас на 1 га, а в макетах дополнительных сведений указываются причины повреждений и виды вредителей и болезней поврежденных деревьев. Для старого сухостоя и валежа в карточке таксации определяется только запас на 1 га.
Минимальный запас таких деревьев на 1 га, подлежащий рубке (уборке), устанавливается первым лесоустроительным совещанием.
При таксации погибших насаждений, в которых жизнеспособная часть составляет полноту 0,1-0,2, таксационная характеристика дается отдельно для сохранившихся единичных деревьев и погибшей части древостоя.
При этом для погибшей части древостоя, сохранившего товарные качества древесины, указывается состав, возраст, средняя высота, запас ликвидной древесины на 1 га, а также средний диаметр и класс товарности для каждой составляющей породы.
128. При таксации насаждений искусственного происхождения (сомкнувшихся лесных культур) определяются те же таксационные показатели, что и для насаждений естественного происхождения, дополнительно указывается только год их создания.
129. Для несомкнувшихся лесных культур при таксации указывается вид угодий, на котором они созданы, главная и составляющие породы, состав, год создания, возраст (включая год посадки), приживаемость (сохранность), способ подготовки почвы и производства лесных культур, схема размещения посадочных мест и смешения пород и оценка их качества, причины неудовлетворительного состояния или гибели.
В полевой период составляется Ведомость полевого учета и согласования лесных культур при таксации (приложение 10), которая согласовывается лесничим и утверждается директором лесного учреждения или его заместителем.
Выдел относится к угодьям искусственного происхождения, если лесные культуры составляют не менее 3/10 единиц состава насаждения.
При разнице в высотах сомкнувшихся лесных культур и смешанного с ними естественного возобновления менее 3 метров последнее включается в общий состав.
При разнице в высотах от 3 и более метров описание лесных культур и естественной примеси производится раздельно, при этом на первое место ставится описание лесных культур.
130. При наличии лесных культур, созданных под пологом леса, насаждение таксируется по верхнему ярусу, а лесные культуры описываются отдельно после его характеристики. В ведомости полевого учета лесных культур они учитываются отдельно.
После рубки верхнего полога они относятся, в зависимости от их состояния, к лесным культурам, переведенным в покрытые лесом угодья или несомкнувшимся.
131. Лесные культуры, созданные в порядке реконструкции, если они не сомкнулись в рядах, относятся к несомкнувшимся лесным культурам. В этом случае их описание в карточке таксации выносится на первое место, а реконструируемое насаждение - на второе.
Сомкнувшиеся лесные культуры, созданные в порядке реконструкции, значительно отличающиеся по высоте от реконструируемого насаждения, также описываются раздельно. На первое место выносятся лесные культуры, на второе - реконструируемое насаждение. Выдел относится к виду покрытых лесом угодий лесным культурам.
Сомкнувшиеся лесные культуры, созданные в порядке реконструкции насаждений, относительно одинаковые по высоте с древесными породами реконструируемого насаждения, таксируются с последними в одном ярусе.
132. Дополнительные сведения, отмечаемые при таксации насаждений:
1) наличие муравейников, их количество на 1 га;
2) пригодность насаждения для выделения эталонов хозяйства, к которым относятся лучшие по продуктивности, росту и состоянию насаждения. Их таксационные показатели считаются оптимальными, если по сравнению с другими насаждениями они в наибольшей степени соответствуют лесорастительным условиям, имеют наивысшую продуктивность и в максимальной степени отвечают задачам, поставленным перед лесным хозяйством;
3) нахождение насаждения в подсочке, время нахождения, состояние заподсоченного насаждения;
4) пригодность насаждения для организации постоянных лесосеменных участков, семенных заказников и включения их в лесосеменную базу;
5) отметка об отведенных в натуре постоянных и временных лесосеменных участках, маточных и прививочных плантациях;
6) могут отмечаться другие дополнительные сведения, необходимость которых определяется первым лесоустроительным совещанием.
133. При описании подроста под пологом леса и возобновления на не покрытых лесом угодьях определяются следующие таксационные показатели:
1) породный состав по соотношению числа жизнеспособных экземпляров;
2) средний возраст;
3) средняя высота;
4) количество экземпляров (тыс. шт. на 1 га), а при групповом размещении - количество групп на 1 га и среднее количество экземпляров в группе.
134. При описании подлеска указываются основные виды кустарников по их убыванию и степень их густоты. Градация густоты устанавливается региональными нормативами. При отсутствии нормативов для оценки густоты подлеска принимаются следующие придержки: густой - более 5 тыс. кустов на 1 га, средней густоты - 2,5-5,0 тыс. кустов и редкий - до 2 тыс. кустов. Для плодово- ягодных, орехоплодных и технических кустарников указываются порода, возраст с градацией в 5 лет, средняя высота с градацией 0,5 м, количество экземпляров на 1 га, урожайность.
135. Почва и напочвенный травянистый покров при наличии апробированных схем групп типов леса не описываются, за исключением тех случаев, когда возникают сомнения в правильном определении групп типов леса.
При необходимости почва описывается с указанием механического состава, степени оподзоленности, влажности. При наличии эрозии указывается ее вид и степень развития. В горных условиях дополнительно описывается мощность почвы и процент выхода коренных горных пород на поверхность.
В карточке таксации указывается в порядке убывания до 3 видов наиболее представленных в покрове ягодников, лекарственных и других ценных трав, наличие которых позволяет организовать их промысловый сбор. Для них в карточках таксации указывается также процент проективного покрытия. Вопрос учета лекарственных и технических растений решается на первом лесоустроительном совещании при условии дополнительного финансирования этих работ.
Учет пищевых, лекарственных и технических растений в процессе таксации леса выполняется в соответствии с разработанными и утвержденными в установленном порядке методиками по выявлению и учету дикорастущих сырьевых ресурсов.
136. Положение таксационного выдела, в случае необходимости, характеризуется расположением его относительно элементов рельефа местности (пойма, водораздел, плато, ложбина, склон). В горных условиях указывается экспозиция и крутизна склонов. Разделение склонов на группы крутизны производится в соответствии с Правилами рубок леса. Форма рельефа (равнинный, слабоволнистый, холмистый, бугристо-холмистый, горный)
указывается для квартала в целом.
137. При описании плантаций специального назначения определяются:
1) для промышленных и энергетических целей (создаваемых в целях получения ускоренными темпами максимальных объемов древесины)
описываются: год их закладки и возраст, состав, высота, диаметр, полнота, запас.
В особенностях указывается цель закладки;
2) для пищевых и иных целей (сады, виноградники, ягодники и другие)
описываются: цель закладки, степень плодоношения (плодоносящие, не плодоносящие), поливная или богарная, схема смешения, год закладки, количество деревьев (кустов) на 1 га, урожайность в центнерах на 1 га (среднестатистическая) и другие особенности.
138. Для всех не покрытых лесом лесных угодий при таксации определяется класс бонитета и группа типов леса (по типу лесорастительных условий примыкающих насаждений), а для выделов, в которых намечаются мероприятия по их воспроизводству, указывается также целевая порода.
139. Для вырубок, гарей и погибших насаждений определяется год рубки леса, год пожара, ветровала, бурелома или иной причины поражения древостоя, вид пожара (верховой, низовой, подземный). Для определения возможности и способов механизации работ по воспроизводству леса и выявления объемов возможной заготовки пневого осмола на вырубках указывается количество пней на 1 га, в том числе сосновых, и их средний диаметр. Вырубка, гарь или погибшее насаждение таксируются этими видами угодий, независимо от срока их давности, если они не переведены в покрытые лесом угодья или на них не созданы лесные культуры.
При таксации невозобновившихся вырубок, гарей и погибших насаждений в особенностях отмечаются причины их образования, доступность для хозяйственного воздействия и возможность применения механизмов при работах по воспроизводству леса, а также качество очистки их от порубочных остатков, наличие недорубов и невывезенной древесины с указанием породного состава и процента выхода деловой древесины по породам.
140. При таксации редин (естественных) определяются те же таксационные показатели, что и для насаждений (кроме класса товарности). Естественные редины в фонд для воспроизводства леса не включаются и в рубку не назначаются.
141. Сенокосы и пастбища описываются с указанием их типа, состояния и качества.
По типам различаются заливные, суходольные и заболоченные сенокосы, которые могут быть естественными и улучшенными.
При описании сенокосов указывается степень их зарастания (в процентах)
древесно-кустарниковой растительностью, наличие кочек, камней и других факторов, влияющих на удобство заготовки сена и возможность механизации работ и средняя урожайность на 1 га в центнерах сухой массы.
Сенокосы и пастбища по качеству разделяются на хорошие, средние и плохие. В зависимости от характеристики травостоя описываются преобладающие виды травянистой растительности, проективное покрытие, густота.
В тех случаях, когда в результате неумеренной пастьбы скота или других причин наблюдается возникновение эрозионных процессов, об этом делается отметка в карточке таксации и намечаются необходимые хозяйственные мероприятия.
Нормативы для оценки качества сенокосов и пастбищ устанавливаются с учетом местных условий и отражаются в протоколе первого лесоустроительного совещания.
142. Для болот указывается: тип растительности (осоковое, сфагновое, тростниковое), процент покрытия, характеристика древесно-кустарниковой растительности и процент зарастания.
143. Для песков указывается их пригодность для проведения лесоразведения или закрепления.
144. Для других неиспользуемых и неудобных нелесных угодий определяются виды угодий скалы, каменистые россыпи, солончаки, крутые склоны (участки горных территорий, лишенные древесно-кустарниковой растительности, с крутизной склонов 5 и более, если они не могут быть отнесены к другим видам угодий), карьеры, отвалы - возможность их рекультивации и проведения лесомелиоративных работ.
145. При таксации производится описание всех дорог, рек, ручьев, а также других линейных сооружений, проходящих через квартал, не исключенных из площади лесного учреждения.
Для каждой дороги указывается ее назначение (лесохозяйственная, лесовозная или общего пользования), тип (железная, автомобильная, грунтовая), вид покрытия, сезонность использования (круглогодичного или сезонного действия), ширина трассы и ширина земляного полотна, протяженность и состояние дороги. Указывается также наличие и состояние мостов и других дорожных сооружений. Для рек, ручьев и других линейных сооружений указывается их ширина и протяженность.
Каждой дороге и другим линейным сооружениям в квартале, как и выделу, присваивается номер. Их нумерация продолжает нумерацию всех лесных и нелесных участков в квартале. Все они отображаются на лесных картах.
146. При лесоустройстве выявляются и описываются в особенностях все находящиеся на территории лесного фонда постройки, избы, в том числе и охотничьи, пожарно-химические станции, пожарно-наблюдательные вышки, шишкосушилки и другие объекты, которые в связи с незначительными размерами занимаемых ими земельных участков не могут быть выделены в самостоятельные выделы. На лесных картах они отмечаются условными знаками.
147. По завершению таксации в квартале производится объединение выделов со сходными таксационными характеристиками или их разъединение.
После этого производится нумерация выделов арабскими цифрами в направлении с северо-западного угла квартала к юго-восточному. В случаях, когда однородный выдел делится границей категории ГЛФ на две и более части, он разделяется на соответствующее количество выделов, каждый из которых нумеруется отдельно.
Для удобства пользования материалами допускается литерация выделов в квартале в пределах одной категории ГЛФ с продолжением ее в другой категории.
148. Особенности проведения полевых лесоустроительных работ в зависимости от региональных условий, а также при таксации насаждений ценных древесных пород и саксаульников освещены в главе 7 настоящих Правил.
4. Документы по таксации леса
149. Все данные таксации, независимо от применяемого метода, записываются в карточку таксации (приложение 11), которая наряду с фотоабрисом (абрисом) является основным полевым лесоустроительным документом.
Карточка таксации заполняется на каждый таксационный выдел, включая виды угодий, обозначаемые на планово-картографических материалах лесоустройства внемасштабными условными знаками. В карточку таксации записываются все таксационные показатели, характеризующие конкретный вид угодий или насаждений в соответствии с приведенными в настоящих Правилах требованиями.
Форма и содержание карточки таксации регламентируется отраслевым стандартом и программным обеспечением.
Карточка таксации состоит из блока макетов основных сведений о таксационном выделе и блока макетов дополнительных сведений, которые необходимы для отражения особенностей отдельных видов угодий и насаждений, оценки состояния лесов, анализа хозяйственной деятельности. Каждому макету присваивается постоянный номер (шифр).
В карточке таксации выделен блок, в котором записываются данные измерений модельных (срубленных) или учетных (растущих) деревьев на пунктах таксации или на круговых площадках.
150. Все данные макетов основных и дополнительных сведений, за исключением данных предыдущего лесоустройства о выполненных хозяйственных мероприятиях в выделах, охваченных хозяйственной деятельностью, переносятся в таксационное описание и в базу данных повыдельной лесотаксационной информации. Независимо от того, ведется на объект лесоустройства банк данных по лесному фонду и лесопользованию или нет, повыдельная лесотаксационная информация, записанная на носителе, сохраняется до очередного лесоустройства.
Порядок и особенности заполнения макетов основных и дополнительных сведений на таксационный выдел определяется комплексом программных средств, принятых в установленном порядке в промышленную эксплуатацию, и технологической инструкцией по подготовке информации в карточках таксации для обработки их на компьютерах.
Для кодирования текстовой и символьной информации в карточках таксации используются соответствующие таблицы шифров.
151. При создании по материалам лесоустройства банка данных по лесному фонду и лесоустроительной информации с последующей поддержкой его в актуализированном состоянии запись в базы данных производится в едином программном обеспечении. До ввода данных карточек таксации в компьютер они комплектуются по кварталам, а в пределах их по категориям ГЛФ с проверкой соответствия нумерации выделов на абрисах и лесоустроительных планшетах.
5. Оценка при таксации объемов, качества и эффективности выполненных лесохозяйственных мероприятий
152. Изучение качества и эффективности выполненных лесохозяйственных мероприятий при таксации леса производится в целях установления объективной оценки их результатов и обоснованного проектирования лесохозяйственных мероприятий на предстоящий ревизионный период.
До выхода в лес в карточку таксации вписывается таксационная характеристика выдела по данным прежнего лесоустройства и назначенные хозяйственные мероприятия.
Оценка качества выполненных лесохозяйственных мероприятий проводится за весь ревизионный период или, в крайнем случае, за последние 5 лет, предшествующих лесоустройству.
153. Характеристика и оценка качества выполненных лесовладельцем лесохозяйственных мероприятий, а также причины их невыполнения анализируется по следующим показателям:
1) мероприятие было запроектировано лесоустройством и:
выполнено лесным учреждением обоснованно;
не выполнено, но необходимость его выполнения была;
не выполнено и необходимости его выполнения не было (ошибка лесоустройства);
2) мероприятие лесным учреждением было выполнено, но лесоустройством не запроектировано и:
необходимости его выполнения не было;
выполнено обоснованно (ошибка лесоустройства);
выполнено обоснованно в целях ликвидации отрицательных факторов воздействия на лес.
6. Назначение лесохозяйственных и других мероприятий при таксации леса
154. Лесохозяйственные мероприятия назначаются при таксации леса во всех таксационных выделах, где проведение их необходимо по лесоводственным требованиям.
155. Основанием для назначения конкретного лесохозяйственного мероприятия в таксационном выделе является соответствие его качественных и количественных характеристик нормам и условиям, при которых необходимо проведение этого мероприятия в соответствии с действующими правилами и наставлениями.
При лесоустройстве выявляются все выдела, в которых проведение тех или иных лесохозяйственных мероприятий вызвано лесохозяйственной необходимостью. Их назначение на предстоящий ревизионный период проектируется с учетом экономических условий ведения лесного хозяйства и экологической обстановки в объекте лесоустройства и утверждается вторым
156. Лесохозяйственное мероприятие может быть назначено и в насаждениях, когда какой-либо из средних для выдела таксационных показателей не соответствует нормативам, допускающим проведение этого мероприятия. В этом случае в макете дополнительных сведений отражаются особенности, вследствие которых мероприятие назначено (например, средняя полнота древостоя - 0,7, а в куртинах - 1,0 - требуется проведение рубок ухода в куртинах).
157. В одном таксационном выделе может быть назначено несколько лесохозяйственных мероприятий с учетом фактического состояния участка или произрастающего на нем насаждения и значимости первого хозяйственного мероприятия (например, сплошная рубка 100 процентов, создание лесных культур по расчетно-технологической карте 5).
Лесохозяйственные мероприятия заносятся в карточку таксации в соответствии с установленными для данного объекта шифрами и кодами.
158. Мероприятия по уходу за молодняками и искусственному воспроизводству лесов на не покрытых лесом угодьях назначаются независимо от наличия путей транспорта, если проведение их необходимо по лесоводственной необходимости, за исключением участков, недоступных к их проведению по условиям горного рельефа.
В несомкнувшихся лесных культурах хвойных и твердолиственных пород, не переведенных в покрытые лесом угодья, где существует угроза заглушения их порослью или самосевом мягколиственных пород, может назначаться вырубка заглушающей породы и, при необходимости, дополнение лесных культур.
159. Мероприятия по воспроизводству лесов, включая естественное заращивание, назначаются во всех выделах, представленных не покрытыми лесом угодьями (кроме редин), а также в выделах, составляющих лесосечный фонд ревизионного периода, с указанием способа воспроизводства леса и культивируемой или целевой породы.
На вырубках и других не покрытых лесом угодьях, оставленных под естественное заращивание, могут назначаться мероприятия по содействию естественному возобновлению.
Естественное заращивание назначается в тех участках, где состояние возобновления еще не достигло параметров для перевода их в молодняки, но достижение их ожидается в ближайшие годы предстоящего ревизионного периода.
160. Для сенокосов, пастбищ и других сельскохозяйственных угодий намечаются мероприятия, направленные на улучшение их состояния и повышение продуктивности.
161. В целях нормального функционирования лесного учреждения назначаются мероприятия по ремонту дорог, мостов, разрубке и расчистке квартальных просек, окружных границ и другие.
162. Назначение лесохозяйственных мероприятий проектируется в соответствии с общеотраслевыми правилами, инструкциями, наставлениями и другими нормативно-техническими документами, утвержденными в установленном порядке для конкретного объекта (региона).
Глава 6. Изучение особенностей роста и состояния лесов в объекте лесоустройства
1. Закладка пробных площадей при лесоустройстве
163. При проведении лесоустроительных работ могут закладываться следующие виды пробных площадей:
1) тренировочные - для тренировки и контроля глазомера специалистов;
2) дешифровочные - изучения корреляционных зависимостей между таксационными и дешифровочными показателями насаждений и приобретения навыков специалистами - дешифровщиками;
3) на ход роста - изучения хода роста древостоев, составления эскизов таблиц хода роста насаждений, установления пригодности имеющихся таблиц для использования в данных лесорастительных условиях, изучения и обоснования возрастов спелости;
4) товарные - изучения товарной и сортиментной структуры древостоев, составления товарных и сортиментных таблиц, проверки имеющихся таблиц, изучения и уточнения товарности насаждений в устраиваемом объекте;
5) на эффективность рубок - изучения лесоводственной эффективности рубок ухода за лесом, выборочных и постепенных рубок главного пользования, определения оптимальных способов и интенсивности этих рубок для правильного их назначения и проведения;
6) на лесопатологическое обследование - изучения санитарного, лесопатологического состояния и биологической устойчивости древостоев (по специальной методике);
7) для ведения лесного мониторинга закладываются пункты наземных наблюдений по специальной методике.
164. Необходимое количество подлежащих закладке пробных площадей соответствующего целевого назначения, в зависимости от степени изученности древостоев в лесоустраиваемом объекте, определяется с учетом наличия пробных площадей, заложенных прошлым лесоустройством и их сохранности в натуре и определяется на первом лесоустроительном совещании.
165. Для изучения хода роста древостоев и эффективности рубок ухода за лесом закладываются постоянные пробные площади, на которых все измерения проводятся повторно при каждом последующем лесоустройстве для оценки произошедших изменений.
166. Пробные площади для изучения эффективности выборочных и постепенных рубок главного пользования, выборочных санитарных рубок могут быть временными или постоянными в зависимости от их целевого назначения и степени изученности состояния древостоев объекта лесоустройства.
Пробные площади для изучения товарной и сортиментной структуры древостоев являются временными, так как все измерения производятся на срубленных деревьях.
167. При подборе и закладке пробных площадей необходимо руководствоваться соответствующими техническими указаниями.
168. Все постоянные пробные площади после окончания полевых работ в объекте передаются лесовладельцу по акту. Лесовладельцы несут административную ответственность за их сохранность в течение всего ревизионного периода после их приемки по акту от лесоустроительной организации. В пределах пятидесятиметровой полосы вокруг постоянных пробных площадей (охранная зона) запрещается проведение всех видов рубок, за исключением уборки отдельных деревьев, пораженных опасными вредителями, в результате распространения которых могут возникнуть очаги массовой гибели насаждений.
Лесоустроительная организация по заданию уполномоченного органа при выделении соответствующего финансирования может формировать банк данных пробных площадей.
2. Обследование естественного возобновления и лесных культур
169. Обследование естественного возобновления и лесных культур осуществляется выборочно-перечислительными методами путем закладки круговых, прямоугольных пробных площадок или учетных рядов.
170. Обследование естественного возобновления под пологом леса и на не покрытых лесом угодьях производится с целью получения объективных данных:
1) о динамике естественного возобновления и его успешности в различных типах лесорастительных условий или в наиболее распространенных типах леса, в зависимости от видов не покрытых лесом угодий, особенностей материнского древостоя, ширины, способов рубок и сроков примыкания лесосек, технологии лесозаготовок, наличия и сохранности подроста, давности рубок;
2) о наличии подроста ценных пород под пологом древостоев, его состояния и благонадежности;
3) о влиянии на ход лесовосстановления применяемых способов рубок и очистки лесосек от захламленности, оставленных семенниках, результатов содействия естественному возобновлению, пастьбы скота, лесных пожаров и других факторов;
4) о влиянии на ход возобновления применяемой техники и технологии разработки лесосек, способов заготовки и трелевки древесины;
5) об эффективности мероприятий по сохранению подроста при разработке лесосек;
6) для обоснования проектируемых лесоустройством мероприятий по воспроизводству лесов;
7) для тренировки специалистами лесоустройства глазомерного определения количества подроста, самосева и молодняка.
171. Обследование естественного возобновления проводится также на лесных не покрытых лесом угодьях, находящихся в стадии зарастания, в спелых насаждениях, намечаемых в рубки главного пользования.
172. В лесных учреждениях, где ход естественного возобновления изучен недостаточно, обследование выполняется на 1-3 процентах участков (выделов)
возобновляющихся угодий и молодняков, а также спелых и перестойных насаждений, назначаемых в ревизионном периоде в рубки главного пользования.
При этом обследованию перечислительными методами подлежат все участки, где возникают затруднения в глазомерной оценке количества и состояния самосева и подроста.
173. Материалы обследования состояния естественного возобновления в сочетании с данными его глазомерной оценки при таксации леса используются при анализе прошлого хозяйства в лесном учреждении, а также при проектировании на предстоящий ревизионный период способов лесовосстановления лесных не покрытых лесом угодий и вырубок.
При наличии обоснованных данных по характеристике хода естественного возобновления в устраиваемом объекте объемы работ по его обследованию могут быть сокращены по решению первого лесоустроительного совещания.
174. Обследование хода естественного возобновления на не покрытых лесом угодьях и на участках с проведенными мерами содействия естественному возобновлению производится перечислительными методами с закладкой учетных площадок, размер и количество которых зависит от густоты самосева (подроста):
1) при густом (более 10 тыс. шт. на 1 га) самосеве и подросте учет производится на площадках размером 4 х 2 м каждая, суммарная площадь которых - не менее 0,5 процента обследуемого участка;
2) при самосеве и подросте средней густоты (3,1-10,0 тыс. шт. на 1 га) - на площадках размером 10 м , их суммарная площадь - 1 процент обследуемого участка;
3) при редком самосеве и подросте (до 3,0 тыс. шт. на 1 га) - на площадках размером 20 м , их суммарная площадь - 2 процента обследуемого участка.
175. Обследование хода естественного возобновления под пологом леса производится на площадках размером 20 м . Общее количество площадок на выделе в зависимости от его площади принимается равным: до 5 га - 15, от 5 до 10 га - 25 и свыше 10 - 50 площадок.
176. Учетные площадки размещаются в выделе равномерно. По углам площадок устанавливаются колья с указанием на них номеров площадок в данном ряду.
177. Перечет ведется отдельно в разрезе их происхождения и категорий крупности. Учитываются только жизнеспособные семенные экземпляры самосева (подроста) в возрасте 2 года и более. При учете порослевого возобновления вся поросль от одного пня принимается за один экземпляр, а каждый корневой отпрыск считается отдельным экземпляром. Для каждой породы в пределах пятилетних групп высот определяется возраст путем подсчета годовых колец на срезе у шейки корня минимум у 10 экземпляров подроста. Перечет семенного и порослевого подроста (возобновления) производится раздельно. Данные перечета вносятся в карточку обследования естественного возобновления согласно приложению 12.
178. Оценка естественного возобновления производится в соответствии со шкалами оценки естественного возобновления, приведенными в Правилах рубок леса на участках лесного фонда.
179. Обследование лесных культур производится с целью:
1) определения процента их сохранности и качественного состояния;
2) проектирования мероприятий по улучшению их состояния;
3) оценки эффективности применявшихся методов и технологии их создания;
4) обоснования намечаемых на предстоящий ревизионный период способов их создания;
5) тренировки глазомера специалистами лесоустройства для правильной визуальной оценки состояния лесных культур и их приживаемости в процессе таксации леса;
6) контроля за правильностью их учета и оценки состояния.
180. Необходимость обследования лесных культур, созданных в прошедшем ревизионном периоде, и объемы их обследования согласовываются на первом лесоустроительном совещании. В первую очередь подлежат обследованию лесные культуры, состояние которых вызывает сомнение в их успешности и находящихся на грани отнесения их к погибшим.
Характеристика состояния несомкнувшихся лесных культур принимается, в основном, по данным их инвентаризации, проводимой лесовладельцем с подтверждением результатов данными глазомерной оценки. При возникновении сомнений в достоверности данных инвентаризации такие участки подлежат обследованию в натуре.
При необходимости могут обследоваться также лесные культуры старших возрастов. Оценка их состояния производится по тем же критериям, что и для лесных культур ревизионного периода.
Качественное состояние лесных культур, переведенных в покрытые лесом угодья, определяется только по культивируемым древесным породам без учета древесных пород естественного происхождения, если такие имеются на участке созданных лесных культур.
181. Несомкнувшиеся лесные культуры с приживаемостью 25 процентов и менее, лесные культуры, достигшие таксационных показателей, достаточных для перевода их в покрытые лесом угодья, но с полнотой 0,3 и менее (чистые или с примесью естественного возобновления), относятся к тому виду угодий, на котором они были созданы. Неудовлетворительные лесные культуры при доле участия естественного возобновления более 75 процентов от их общего состава, таксируются как молодняки естественного происхождения.
182. Данные о лесных культурах и причины расхождений в площадях, учтенных лесоустройством, и в сравнении с данными их учета лесничествами и лесовладельцем отражаются в ведомости полевого учета лесных культур согласно приложению 10.
183. Обследование лесных культур производится путем их перечета на пробных площадях прямоугольной формы. Размер пробной площади определяется из расчета произрастания на ней не менее 100-150 посадочных мест растений главной породы. Количество пробных площадей устанавливается из расчета одной пробной площади на 3 га площади лесных культур, но не менее 3 площадок на участке. Пробные площади охватывают не менее четырех рядов главной породы и отражают полную схему смешения пород.
При обследовании лесных культур, зашелюгованных песков, посевов и посадок саксаула необходимо руководствоваться действующими техническими указаниями по проведению инвентаризации лесных культур, защитных лесных насаждений, площадей с проведенными мерами содействия естественному возобновлению леса и вводу молодняков в категорию ценных древесных
184. При обследовании лесных культур:
1) возраст принимается по главной породе с года посадки (включая лесные культуры, созданные крупномерным посадочным материалом и с закрытой корневой системой);
2) приживаемость (сохранность) учитывается по каждой породе в отдельности и в целом как средневзвешенная. Подгоночные и кустарниковые породы учитываются, но при оценке успешности лесных культур в расчет не принимаются;
3) учет ведется по числу посадочных мест при рядовых культурах и по числу посаженных экземпляров в площадках (гнездах) с отметкой количества погибших экземпляров;
4) поврежденные экземпляры подразделяются при перечете по характеру причин повреждений вредителями, болезнями, скотом, дикими животными и при расчетах учитываются в половинном размере;
5) результаты перечетов заносятся в карточки согласно приложению 13.
185. Оценка успешности сомкнувшихся и несомкнувшихся лесных культур производится по показателям, приведенным в таблице 9.
В случаях, когда лесные культуры имеют значительные повреждения скотом, дикими животными, вредителями или болезнями (не до степени прекращения роста), оценка их качества может снижаться на одну ступень (50 и более процентов растений). Некоторые дополнительные особенности оценки качества лесных культур приведены в приложении 14.
3. Оценка лесопатологического и санитарного состояния насаждений при таксации леса
186. Санитарное и лесопатологическое состояние насаждений при таксации леса определяется глазомерно, а при необходимости - измерительно- перечислительным методом с заполнением специальной карточки согласно приложению 15.
187. При глазомерной таксации насаждений определяется степень повреждения древостоев вредителями и болезнями, пожарами, стихийными воздействиями, копытными животными и грызунами, промышленными выбросами и другими факторами, выявляются очаги наиболее опасных видов вредителей и болезней.
В каждом выделе определяется запас сухостоя и валежа, степень повреждения древостоя и характер размещения поврежденных деревьев.
Устанавливаются причины повреждений, усыхания древостоя и накопления захламленности, видовой состав вредителей и болезней. Назначаются соответствующие санитарно-оздоровительные и лесозащитные мероприятия.
188. Оценка усыхающих деревьев и свежего сухостоя приводится в карточке таксации с указанием породы, высоты, товарности, запаса на 1 га, причин повреждений.
Для старого сухостоя, полностью утерявшего товарные качества, указывается только запас на 1 га.
Ветровал, бурелом и естественный валеж при проведении таксации учитываются как захламленность, с указанием только общего и ликвидного запаса.
189. При таксации леса на пораженные участки заполняется сигнальный листок согласно приложению 16:
1) с наличием шелкопряда-монашенки, сибирского, соснового и непарного шелкопрядов, сосновой совки, сосновой и пихтовой пядениц, соснового и лиственничного пилильщиков, златогузки;
2) лесных культур, пораженных майским хрущем и болезнями типа Шютте;
3) очагов распространения грибных болезней (опенка, корневой и лиственничной губки);
4) выдела, в котором исполнителю не ясны причины повреждений, или он не смог определить вид вредителя и болезни леса.
Сигнальный листок передается начальнику лесоустроительной партии или лесничему.
190. В объектах лесоустройства, где выявлены очаги массового размножения вредителей или поражения болезнями, может назначаться специальное лесопатологическое обследование. Оно планируется и финансируется отдельно и выполняется в соответствии с требованиями специальных указаний. Метод и объемы проведения обследования определяются в период подготовки объекта к проведению лесоустройства.
191. Обследование санитарного состояния древостоев производится путем закладки реласкопических площадок в каждом 10-20 выделе. По каждой преобладающей породе обследуется не менее 50 выделов.
Данные обследований заносятся в карточку обследования санитарного состояния насаждения согласно приложению 15.
Количество подлежащих закладке учетных площадок устанавливается в зависимости от площади обследуемого выдела и полноты насаждения (таблица Учетные площадки по выделу размещаются равномерно.
192. На площадках учет деревьев производится по нижеприведенным баллам категорий их состояния:
1 - без признаков ослабления;
2 - ослабленные;
3 - сильно ослабленные;
4 - усыхающие;
5 - свежий сухостой (текущего года);
6 - старый сухостой (прошлых лет).
Глава 7. Особенности проведения полевых лесоустроительных работ в зависимости от региональных условий и целевого назначения лесов
1. Лесной фонд горных территорий
193. Отнесение земель лесного фонда к горным утверждается областными акиматами в соответствии с Техническими указаниями по отнесению земель лесного фонда к горным согласно приложению 17.
194. Основными целями ведения лесного хозяйства в горных лесах являются:
1) рациональное, неистощительное пользование лесным фондом способами, обеспечивающими сохранение и усиление их защитных, водоохранных и других экологических функций;
2) быстрое и надежное возобновление леса на лесных не покрытых лесом угодьях и восстановление расстроенных насаждений в целях предотвращения развития эрозионных процессов, сохранения и увеличения площадей насаждений хвойных пород (ели, пихты, лиственницы, сосны, кедра);
3) постоянное сохранение лесной среды на горных склонах.
195. При лесоустроительных работах особо тщательно таксируются разновозрастные насаждения, изучаются происходящие процессы естественного возобновления леса и состояния лесных культур, изучется опыт ведения лесного хозяйства, особенно в отношении способов проведения рубок главного пользования, технологии лесозаготовок и применяемой техники и ее влияния на лесовосстановительные и эрозионные процессы, водный режим, выделяются особо защитные участки леса, в которых не допускается проведение рубок главного пользования.
196. Отличительными особенностями производства лесоустроительных работ в горных условиях являются:
1) квартальная сеть приурочивается к естественным рубежам, которыми могут служить хребты, реки, ручьи, сухие саи, тропы, дороги и другие, ясно выраженные ориентиры. Прямоугольная квартальная сеть может разбиваться в исключительных случаях при сглаженном горном рельефе и невозможностью установления ее по естественным рубежам из-за отсутствия ясно выраженных ориентиров. Учитывая, что квартальная сеть для всех горных лесов республики установлена при первичном лесоустройстве и остается неизменной на протяжении нескольких ревизионных периодов, ее изменение может допускаться в исключительных случаях с разрешения территориального органа;
2) квартальные и указательные столбы устанавливаются на хорошо видимых местах, где они не будут повреждаться снежными лавинами, паводковыми или ливневыми водными потоками, транспортом;
3) на обширных безлесных пространствах и горных плато, куда доставка древесины для изготовления столбов затруднена, квартальные столбы могут заменяться тумбами, выложенными из камней, или в их качестве могут использоваться отдельно стоящие крупные камни;
4) устройство горных лесов без аэрофотоснимков допускается в исключительных случаях по разрешению уполномоченного органа;
5) учитывая разрозненный характер расположения лесных массивов на горных территориях и возможности свободного опознавания контуров выделов на планшетах прошлого лесоустройства или топокартах, даже при отсутствии аэрофотоснимков нового залета допускается производство лесотаксационных работ без прорубки визиров;
6) границы таксационных выделов увязываются с основными элементами рельефа (экспозицией и крутизной склонов, высотой над уровнем моря).
Допускается таксация дешифровочным методом с дополнительным осмотром с помощью бинокля с противоположного склона гольцов, каменистых осыпей, россыпей, скалистых обнажений и других нелесных и не покрытых лесом лесных угодий, а для насаждений - уточнение их состава, полноты и контуров выделов;
7) дополнительным основанием для установления таксационных выделов, кроме обычных являются группа крутизны склона, степень развития эрозионных процессов, мощность почв, процент выхода на поверхность камней;
8) разделение склонов на группы крутизны производится в соответствии с Правилами рубок леса при этом средняя крутизна склона для каждого выдела определяется с точностью 5 градусов;
9) при таксации леса выявляются участки горномелиоративного фонда. В зависимости от их размеров и площади решается вопрос о необходимости проведения специальных изысканий и проектирования мероприятий по горной мелиорации;
10) при описании особенностей таксируемого участка дополнительно указываются:
экспозиция и крутизна склона в градусах (в первую очередь для определения способа рубки);
процент поверхности, занятой выходами горных пород (для лесных и сельскохозяйственных угодий);
наличие эрозии почв и ее интенсивность (сильная, средняя, слабая);
влияние пастьбы скота на естественное возобновление и развитие эрозии почв;
11) придержки по определению доступности горных склонов для транспортных и трелевочных средств устанавливаются на первом лесоустроительном совещании с учетом опыта эксплуатации машинно- тракторного парка в данных условиях и перспектив оснащения его техникой в предстоящем ревизионном периоде;
12) при выявлении насаждений, пораженных вредителями и болезнями, или очагов их массового распространения, отмечается степень доступности участков с учетом крутизны склонов, характера рельефа и других факторов для применения наземных и авиационных средств борьбы. Отмечаются также участки, на которых возможно устройство взлетно-посадочных площадок;
13) при крутизне склонов 20 градусов и более сумма площадей поперечных сечений и полнота насаждений определяются в натуре на физическую поверхность склона, с введением в последующем поправочного коэффициента на его горизонтальную проекцию. В карточку таксации вносится полнота, откорректированная через поправочный коэффициент.
Определенная полнотомером площадь поперечных сечений отдельно по каждой составляющей породе (в м ) умножается на поправочный коэффициент, определенный для соответствующей крутизны склона, и по полученному произведению определяется суммарная полнота на выделе (таблица 11).
197. Особенности закладки пробных площадей. Пробные площади любого назначения (прямоугольные и ленточные) закладываются с таким расчетом, чтобы длинная сторона пробы пересекала таксационный выдел на возможно большем протяжении вдоль склона (по перпендикуляру к горизонтали). В крупных выделах пробные площади закладываются в виде узких лент, шириной не менее 20 м и с наличием минимально необходимого количества деревьев, установленного стандартом на пробные площади. Такие пробные площади разделяются на равные секции длиной не менее 100 м на склонах с крутизной до 20 градусов и не менее 50 м на склонах с крутизной свыше 20 градусов. Длинная сторона секций направляется вдоль склона. Перечет деревьев и составление графиков высот производится отдельно по каждой секции с тем, чтобы выявить в пределах пробной площади возможные изменения таксационных показателей, связанные с разницей в абсолютных высотах отдельных частей выдела или неравномерностью крутизны склона. Данные о суммах площадей поперечных сечений, полнотах и запасах древесины определяются как для физической площади склона, так и в пересчете на горизонтальную.
Площади секций пробных площадей, расположенных на склонах крутизной 10 градусов и более приводятся в горизонтальное положение. В этих целях длина линий, измеренных вдоль склона, в натуральном проложении переводится в горизонтальное проложение согласно данным, приведенным в таблице 12.
Площадь поперечных сечений, полнота и запас на 1 га определяются в переводе на горизонтальное положение. При использовании корректировочных таблиц в горизонтальное положение приводится только сумма площадей поперечных сечений, а полнота и запас на 1 га определяются по таблицам в зависимости от средней высоты насаждений и суммы площадей поперечных сечений.
198. Для качественной разработки лесоустроительного проекта, при сборе материалов, характеризующих лесорастительные условия и особенности ведения лесного хозяйства и лесопользования в устраиваемом объекте, изучаются и анализируются:
1) характер вертикальной зональности, зависимость лесорастительных условий и состава лесов от особенностей рельефа, высоты над уровнем моря и экспозиции склонов;
2) защитное значение лесов, сведения о стихийных бедствиях (сели, лавины, обвалы, наводнения) с указанием исходных пунктов их образования;
3) сведения по рациональному использованию пастбищных угодий и факторы, снижающие отрицательное влияние пастьбы скота на возникновение эрозионных процессов;
4) места интенсивного развития эрозионных процессов;
5) применяемые способы рубок и лесовосстановления, методы разработки лесосек, способы трелевки и вывозки древесины, применяемая лесозаготовительная техника и технология работ;
6) климатические и гидрологические условия, изменения в дебите горных рек и минеральных источников в связи с изменением лесистости, а также возраста и породного состава лесов;
7) характерные особенности лесного и сельского хозяйства;
8) доступность лесных массивов, условия вывозки древесины сплавом и сухопутным транспортом;
9) изменения, происшедшие в результате вырубки леса, пастьбы и прогона скота, влияние различных способов заготовки, трелевки и вывозки древесины на развитие эрозионных процессов и состояние почв. Делаются выводы и даются рекомендации по способам лесопользования, подготовки почвы под лесные культуры и по другим вопросам хозяйственной деятельности, направленные на предотвращение нарушений структуры почвенного покрова и сохранение лесной среды на крутых склонах.
199. При обследовании естественного возобновления особое внимание уделяется анализу и оценке:
1) состояния естественного возобновления под пологом леса и на лесных не покрытых лесом угодьях, особенно по верхней границе распространения древесной растительности;
2) динамики и состояния естественного возобновления ценных и трудно возобновляющихся хвойных пород в различных лесорастительных условиях при разных способах рубки;
3) влияния пастьбы и прогона скота на естественное возобновление;
4) влияния различных способов рубок, трелевки и вывозки древесины, применяемой лесозаготовительной техники и технологии работ на естественное возобновление;
5) зависимости хода естественного возобновления от экспозиции и крутизны склонов.
2. Лесной фонд полупустынь и пустынь
200. В саксауловых и тугайных лесах допускается разбивка территории объекта на кварталы как прямоугольной формы, так и с использованием в качестве границ кварталов естественных ориентиров (постоянно действующих дорог, линий электропередачи, трубопроводов, сухих русел, границ солончаков и такыров, гребней барханов и других).
201. Квартальные столбы изготавливаются, в основном, из железобетона или металла, но допускается также их изготовление из местных древесных пород согласно приложению 5.
202. Смешение саксаульников и кустарников при определении формулы состава не допускается.
Независимо от густоты (полноты) кустарников, если полнота саксаула во всех группах возраста составляет 0,3 и более, такое насаждение относится к саксауловому. При наличии в составе кустарников до двух единиц саксаула, такие выделы относятся к кустарникам, а саксауловые деревья указываются как единичные.
По своей ценности на первое место ставится саксаул белый. При равных долях в составе саксаула белого и черного на первое место выносится саксаул белый.
В чистых и смешанных (до 4 единиц включительно белого саксаула)
черносаксауловых насаждениях, произрастающих на устойчивых к ветровым эрозиям глинистых, суглинистых и такыровидных почвах, проводятся сплошнолесосечные рубки с уборкой как черного, так и белого саксаула. При равных коэффициентах в составе белого и черного саксаула или при большем коэффициенте в составе саксаула белого их рубка запрещается.
203. Полнота саксаульников устанавливается через сумму площадей проекций крон в соответствии с местными стандартными таблицами полнот и запасов. В связи с этим вместо средних диаметров для кустов саксаульников определяется средний диаметр кроны с градациями: 20 см - при диаметрах до 3,2 м и 40 см - при больших диаметрах.
204. Для лесных культур, в которых схема размещения посадки (посева) не соответствует сомкнутости естественных насаждений, критерии полнот устанавливаются по проценту сохранности культивируемых растений, в зависимости от их сохранившегося количества.
205. Высоты этих насаждений определяются с градацией в 0,1 м при высоте насаждения до 2,5 м и 0,5 м при высоте - более 2,5 м, а средний запас на 1 га - с градацией 1 м .
206. При таксации саксаульников в карточках таксации проставляются запасы в плотных м .
Для перевода табличных весовых запасов в плотные м применяется коэффициент 1,0.
207. Особенности при таксации саксаульников:
1) продолжительность класса возраста 5 лет;
2) яруса при таксации не выделяются;
3) оценка возобновления для саксаула черного и белого производится по шкале, разработанной К.А. Пашковским;
4) уборка единичных деревьев и проведение рубок ухода в саксаульниках не проектируются.
208. При лесоустройстве пустынных лесов особое внимание уделяется рациональному использованию пастбищных угодий и проектированию мероприятий по снижению отрицательного влияния пастьбы скота на возобновление саксаульников максимально при сохранении древесно- кустарниковой и травянистой растительности. Намечаются мероприятия по закреплению движущихся песков.
209. Дополнительные особенности лесоустройства пустынных и тугайных лесов уточняются первым лесоустроительным совещанием.
3. Лесной фонд территорий, выполняющих преимущественно санитарно- гигиенические и оздоровительные функции
210. К лесному фонду указанного назначения относятся: зеленые зоны населенных пунктов и лечебно-оздоровительных учреждений и городские леса и лесопарки.
Они выделяются в установленном порядке для обеспечения чистоты воздушного бассейна, смягчения отрицательного влияния неблагоприятных природных и антропогенных факторов на окружающую человека среду, а также для организации отдыха и лечения населения.
При разработке предложений по их выделению применяются действующие стандарты и нормативные документы, регламентирующие их площадь, местоположение, требования к характеристике лесного фонда, режим содержания и использования, исходя из принципов обеспечения благоприятных условий рекреационного лесопользования с минимальным отрицательным его воздействием на экологические условия лесной среды.
211. Лесной фонд указанных территорий может разделяться на функциональные зоны: активного отдыха, прогулочную, фаунистического покоя (резерватов), мемориальную, научно-историческую и другие.
Функциональное зонирование и определение рекреационной емкости территории производится на основании данных ее посещаемости.
212. В зонах активного отдыха проводится ландшафтная таксация лесного фонда, в процессе которой для каждого выдела определяется тип ландшафта (пейзажа), его рекреационная, санитарно-гигиеническая и эстетическая оценка, степень устойчивости (категории состояния) и деградации насаждений. Наряду с этим дается детальная характеристика подроста и подлеска. Для насаждений всех групп возраста указываются средние высоты и диаметры для каждой Показатели ландшафтной таксации служат дополнительными признаками при выделении таксационных выделов.
В процессе таксации леса на абрисе намечаются рекреационные маршруты, в функциональных зонах с высокой посещаемостью выявляются и намечаются "видовые точки", с которых открываются живописные пейзажи ближнего и дальнего плана, намечаются места массового отдыха для последующего проектирования мероприятий по их благоустройству, дается характеристика состояния имеющейся дорожной сети и малых архитектурных форм.
213. В местах с высокой посещаемостью, в полосах леса вдоль трасс туристических маршрутов и дорог с активным движением потоков отдыхающих, с учетом имеющихся разработок и рекомендаций, определяется оптимальное соотношение типов ландшафтов, являющихся основанием для проектирования мероприятий, направленных на улучшение эстетических достоинств территорий.
214. Во всех категориях ГЛФ, предназначенных для отдыха, лесохозяйственные мероприятия обеспечивают повышение санитарно- гигиенических, эстетических свойств и сохранение биологической устойчивости насаждений, предотвращение деградации лесной среды, формирование живописных ландшафтов и создание благоприятных условий для рекреационного использования.
215. В указанных категориях ГЛФ хозяйственные мероприятия направляются, в основном, на формирование стабильной лесной среды путем выращивания высокопродуктивных, здоровых насаждений, обладающих высокими защитными свойствами, повышенной фитонцидностью и газоустойчивостью.
216. Особенности лесоустройства указанных территорий регламентируются действующими рекомендациями по рубкам формирования ландшафтов и уточняются первым лесоустроительным совещанием.
4. Лесной фонд особо охраняемых природных территорий
217. К лесам особо охраняемых природных территорий относятся земли лесного фонда специального целевого назначения с правовым режимом особой охраны и регулируемым режимом хозяйственной деятельности, имеющие особую экологическую, научную, культурную и хозяйственную ценность Основными из них являются: государственные природные заповедники (включая биосферные и заповедники - сепортеры); государственные национальные природные парки; государственные природные резерваты;
государственные природные парки; государственные заповедные зоны; участки леса, имеющие научное значение, включая лесные генетические резерваты;
государственные лесные памятники природы; особо ценные лесные массивы;
орехопромысловые зоны; лесоплодовые насаждения, субальпийские леса.
218. Цели, задачи и режим ведения хозяйства в лесах особо охраняемых природных территорий определяются соответствующими положениями, которые утверждаются в установленном порядке.
С учетом их целевого назначения при лесоустройстве дается подробное описание всех флористических компонентов лесных сообществ, закладываются постоянные пробные площади для изучения развития биогеоценозов во времени, проводится детальный анализ нарушений установленного режима, характера проведенных научно-исследовательских работ, бонитировка кормовых угодий для обитающей фауны и другие.
219. Режим охраны, организация научной деятельности и использование лесов особо охраняемых природных территорий в культурно-просветительских, научных, туристических и других целях осуществляется в порядке, предусмотренном Законом Республики Казахстан "Об особо охраняемых природных территориях".
220. Назначаемые при лесоустройстве лесохозяйственные мероприятия направляются на сохранение природных комплексов и их восстановление в случаях их нарушения антропогенными воздействиями или стихийными бедствиями.
221. Лесоустройство лесов особо охраняемых природных территорий проводится в соответствии с их целевым назначением и функциональным зонированием. Конкретизация лесоустроительных работ определяется первым
222. При лесоустройстве памятников природы дается характеристика их состояния на момент таксации, оценивается соблюдение установленного для памятников режима их содержания и использования, а также определяются мероприятия по обеспечению сохранности и долговечности растительности на их территориях.
223. К участкам, имеющим научное значение, относится часть земель лесного фонда, находящегося во владении лесных научных и учебных организаций и опытных хозяйств, где сосредоточена основная масса постоянных пробных площадей и других опытных участков, являющихся объектами систематических научных и экспериментальных исследований на длительную перспективу.
Особенности проведения полевых лесоустроительных работ в этих лесах, исходя из их назначения и выполняемой в них тематикой экспериментальных работ и научных исследований, уточняются первым лесоустроительным совещанием.
Исходя из требований заказчика, на постоянных пробных площадях и других исследовательских объектах лесоустройством по методике заказчика может производиться повторный перечет и анализ происшедших изменений. При необходимости также по методике заказчика могут закладываться новые постоянные пробные площади и опытные участки с соответствующим оформлением их лесоустроительными знаками, информационными стендами и составлением необходимых учетных документов (паспортов) на каждый объект.
При анализе информации о хозяйственной деятельности за прошедший ревизионный период детально изучается характер и объемы научно- исследовательских и опытно-производственных работ. На основе анализа этих материалов и натурных наблюдений дается оценка результативности проведенных исследований.
Лесоустройство этих объектов направляется на сохранение и, в случае необходимости, восстановление мемориального (исторического) ландшафтного облика лесных массивов. Территория лесных массивов разделяется на однородные в мемориальном отношении ландшафтные участки. В них проводится ландшафтная таксация, лесопатологическое обследование, детально изучается состояние насаждений.
224. К особо ценным лесным массивам относятся территории, занятые уникальными по породному составу насаждениями и выполняющие важные защитные функции в сложных природных условиях.
При назначении лесохозяйственных мероприятий особо тщательно анализируется сохранение лесорастительных природных комплексов и их быстрейшее восстановление в случаях нарушения их антропогенными воздействиями или стихийными бедствиями.
Особенности лесоустроительных работ уточняются первым
5. Государственные защитные лесные полосы
225. Государственные защитные лесные полосы выделяются в самостоятельную категорию ГЛФ. Поглощение их другими категориями ГЛФ допускается в исключительных случаях по решению Правительства Республики Казахстан.
Эта категория ГЛФ характеризуется значительным разнообразием и экстремальностью лесорастительных условий, полосным размещением древесно- кустарниковой растительности и многочисленностью видового состава деревьев и кустарников, их сравнительно небольшой долговечностью.
Инвентаризация государственных защитных лесных полос, наряду с определением показателей их таксационной характеристики, предусматривает оценку лесомелиоративного состояния насаждений и разработку на ее основе комплекса мероприятий по продлению их жизненного цикла (срока эксплуатации).
Полоса разбивается на кварталы площадью 50-100 га, с границами по живым урочищам или прорубленным просекам.
226. Неоднородные участки государственных защитных лесных полос разделяются на выделы по их конструкции, типу и способу посадки, составу или схеме смешения, происхождению, форме, возрасту, высоте и степени сомкнутости крон. Минимальный размер выдела, занятого деревьями и кустарниками - 0,1 га.
227. Для детального изучения современного состояния насаждений и демонстрации приемов лесоводственного ухода за ними закладываются пробные площадки (показательные участки).
228. Особенности лесоустройства государственных защитных лесных полос
6. Лесоохотничьи хозяйства
229. Лесоустройство земель лесного фонда, на которых организованы лесоохотничьи хозяйства, проводится в соответствии с требованиями настоящих Правил.
Дополнительные особенности лесоустройства уточняются первым
230. Вопросы охотничьей деятельности лесоохотничьих хозяйств, вытекающие из их целевого назначения, решаются при охотоустройстве, которое является самостоятельным видом работ, отдельно финансируется и выполняется в соответствии с действующими методическими указаниями по проведению внутрихозяйственного охотоустройства.
7. Леса частного лесного фонда
231. К частному лесному фонду относятся леса искусственного происхождения, агролесомелиоративные насаждения, плантационные насаждения специального назначения шириной десять метров и более, площадью более 0,05 гектара, созданные за счет средств физических и негосударственных юридических лиц на землях, предоставленных им в частную собственность или долгосрочное землепользование в соответствии с Земельным кодексом Республики Казахстан, с целевым назначением для лесоразведения.
232. Частный лесной фонд может быть представлен только лесными угодьями.
233. Первое и второе лесоустроительные совещания проводятся в структурных лесных подразделениях областных акиматов с присутствием представителя территориального органа.
234. Лесные участки, подлежащие лесоустройству, и их границы определяются на основе планов внутрихозяйственного землеустройства, наносятся на выкопировки, которые заверяются районными территориальными органами по управлению земельными ресурсами. Организация территории и технология работ определяются первым лесоустроительным совещанием.
В относительно крупных лесных массивах может производиться разрубка квартальных просек и установка квартальных столбов. Размеры кварталов принимаются по согласованию с заказчиком.
Из мелких участков формируются сборные кварталы, которые обозначаются в натуре двумя-тремя квартальными столбами, устанавливаемыми на проезжих дорогах или в иных наиболее приметных местах.
235. При таксации лесов частного лесного фонда используются те же таксационные нормативы, что и при лесоустройстве государственного лесного фонда.
8. Кедровые насаждения
236. Целями лесоустроительных работ в кедровых лесах (орехопромысловых зонах) являются:
1) выявление кедровников, имеющих, в основном, водоохранно-защитное, селекционно-семенное, орехопромысловое значение, их комплексная оценка;
2) выявление не покрытых лесом угодий, пригодных по лесорастительным условиям для воспроизводства кедровников;
3) разработка мероприятий, обеспечивающих использование ресурсов и полезных свойств кедровников, их воспроизводство.
237. К кедровникам относятся насаждения всех возрастных групп с долей участия в составе древостоев кедра сибирского от 3 единиц и более.
238. Древостои производных типов леса с наличием второго яруса или подроста кедра всех групп возраста в количестве, обеспечивающем формирование продуктивных кедровников (потенциальные кедровники), выделяются в отдельные выделы.
239. В кедровых насаждениях более детально изучается ведение лесного хозяйства за прошедший ревизионный период. Определяется качество лесоводственных мер ухода за кедром и их эффективность.
240. При лесоустройстве производится оценка плодоношения (урожайности) кедровых насаждений. Изучается влияние проводимых мероприятий, а также методов заготовки кедрового ореха на состояние кедровых древостоев, выявляются изменения объемов заготовки кедрового ореха по годам организациями и населением.
241. Особенности проведения лесоустроительных работ уточняются первым
9. Дубовые насаждения
242. При таксации дубовых насаждений особое внимание обращается на правильное отнесение их к высокоствольному или низкоствольному хозяйствам с учетом их происхождения. К высокоствольному относятся насаждения семенного происхождения.
243. Дуб считается преобладающей породой при участии его в составе насаждений 4 единицы и более, а в молодняках от 3 единиц и более.
244. При таксации выявляются наиболее производительные насаждения дуба первого класса товарности и отдельные "плюсовые" деревья с хорошей формой ствола без морозобоин и других пороков для получения семенного материала с высокими генетическими свойствами.
245. Одновременно с таксацией насаждений определяется их лесопатологическое состояние. При наличии очагов дубового и непарного шелкопрядов, дубовой листовертки назначается специальное лесопатологическое обследование.
246. При таксации дубовых насаждений применяются те же нормативы, что и при лесоустройстве государственного лесного фонда.
10. Насаждения, подвергшиеся радиационному и промышленному загрязнению
247. Основными задачами лесоустройства при таксации лесов, подверженных радиационному и промышленному загрязнению являются:
1) выявление объектов загрязнения;
2) определение степени загрязнения;
3) назначение хозяйственных мероприятий с целью улучшения экологической обстановки в зоне загрязнения.
248. При проведении лесоустроительных работ производится выявление источников загрязнения лесной среды и основных видов токсических веществ (загрязнителей).
Дополнительно производится закладка пробных площадей (пунктов наземных наблюдений) для регулярных наблюдений, оценки, контроля и прогноза экологического состояния насаждений.
249. Порядок, технология и требования к проведению лесоустроительных работ, ведению лесного хозяйства и лесопользования в зонах с различной степенью загрязнения радионуклидами и промышленными выбросами определяются заданием на производство работ и уточняются первым
11. Лесоплодовые насаждения и кустарники
250. Плодово-ягодные насаждения на территории Республики Казахстан представлены яблоней, абрикосом, грушей, боярышником, рябиной, черемухой и другими плодово-ягодными насаждениями. Плодовые кустарники - смородиной, облепихой, барбарисом, малиной, фисташкой, алычой, терном, шиповником, вишней и другими.
251. Плодово-ягодные насаждения и кустарники делятся на искусственно созданные (культурные) и естественные (дикорастущие). Они могут образовывать верхний полог насаждения с осиной, реже с березой, а по поймам рек - с тополем.
Плодовые кустарники могут образовывать различные по составу и полноте заросли или произрастать под пологом насаждений.
Из дикорастущих плодовых древесных насаждений наибольшую площадь занимает яблоня Сиверса.
252. Целью лесоустроительных работ в плодово-ягодных насаждениях и кустарниках является:
1) выявление площадей, занятых культурными и дикорастущими плодово- ягодными породами;
2) учет не покрытых лесом угодий, на которых возможно создание садов и плантаций;
3) определение урожайности плодов и ягод.
253. При таксации плодово-ягодных насаждений и кустарников, кроме общих таксационных показателей, в каждом выделе определяется дополнительно:
1) число растущих деревьев или кустов на одном гектаре;
2) количество плодоносящих экземпляров в процентах к общему числу.
254. Состав плодово-ягодных древостоев устанавливается не по запасу, а по площади сечений древесных стволов, участвующих в образовании полога.
255. Полнота плодово-ягодных кустарников определяется по степени сомкнутости полога, а состав - по доле участия их в общем пологе.
К плодово-ягодным относятся насаждения и кустарники при доле их участия в составе от 3 единиц и более.
256. При лесоустройстве плодово-ягодных насаждений производится изучение их плодоношения. В этих целях закладываются пробные площади в типичных древостоях на склонах различных экспозиций, на разных высотах над уровнем моря, в различных полнотах.
При закладке пробных площадей, кроме обычных измерений, необходимо определять диаметры проекций крон в двух взаимоперпендикулярных направлениях, распределять стволы по группам развития крон и определять степень плодоношения.
257. При таксации плодово-ягодных насаждений и кустарников, кроме вышеуказанных особенностей, применяются те же нормативы, что и при обычном лесоустройстве.
12. Лесоустройство на почвенно-типологической основе
258. Лесоустройство на почвенно-типологической основе проводится в объектах с высокоинтенсивным ведением лесного хозяйства, где имеются возможности осуществления в полном объеме всех необходимых лесохозяйственных мероприятий, организации эффективного многоцелевого использования лесов, полного комплексного использования древесины от всех видов рубок леса и недревесной лесной продукции, сохранения и усиления защитных и природоохранных функций лесов.
При проведении лесоустройства на почвенно-типологической основе лесоустроительный проект составляется по расширенной программе. В нем более детально разрабатывается система лесохозяйственных мероприятий, направленных на достижение максимальной продуктивности лесов, наиболее эффективного использования плодородия лесных земель.
При наличии соответствующих условий лесоустройство на почвенно- типологической основе может проводиться по участковому методу.
259. Объемы работ и объекты лесоустройства на почвенно-типологической основе определяются уполномоченным органом, а также могут выполняться по прямым договорам с заинтересованными лесовладельцами.
260. Почвенно-типологическое обследование выполняется лесоустроительной организацией, имеющей в своем составе специалистов соответствующего профиля и необходимую материальную базу.
Почвенно-типологическое обследование проводится в год, предшествующий лесоустройству, одновременно с подготовительными работами по специальной методике.
261. Основной таксономической единицей почвенного обследования является почвенная разность, выделяемая по признакам, принятым в почвоведении, а почвенно-типологической - тип лесорастительных условий или группа типов леса.
Хозяйственно-экономической единицей является почвенно-типологическая группа, объединяющая почвенные разности, родственные по механическим и агрохимическим свойствам, типологической структуре, лесорастительному эффекту и направлению хозяйственных мероприятий.
262. В результате проведенных почвенно-типологических обследований выполняются следующие разработки:
1) выявляются закономерности и особенности формирования типов лесорастительных условий или групп типов леса в зависимости от рельефа, почвы, климата и растительности;
2) составляется почвенный план и план групп типов леса по лесничествам в масштабе 1:10000 или почвенный план с нанесением почвенно-типологических групп, сводные почвенные планы и планы групп типов леса по лесничеству в масштабе 1:25000 и по объекту в целом в приемлемом масштабе;
3) определяются лесорастительные свойства почв и эффективность выращивания на них насаждений разных древесных пород;
4) определяются таксационные параметры наиболее продуктивных целевых насаждений различных древесных пород в возрасте главной рубки в пределах почвенно-типологических групп и показателей рентабельности их выращивания, исходя из прироста, таксовой стоимости древесины и затрат на ее выращивание;
5) осуществляется подбор целевых древесных пород для почвенно- типологических групп с учетом рентабельности их выращивания;
6) определяется оптимальная породная структура лесов и разрабатывается система мероприятий, обеспечивающих ее достижение.
263. Данные выполненных обследований используются при проведении лесоустройства на почвенно-типологической основе.
Почвенно-лесотипологическая ситуация наносится на фотоабрис (восковку, миллиметровую бумагу) и с учетом ее планируется размещение таксационных ходов и устанавливаются границы таксационных выделов.
Хозяйственные распоряжения назначаются исходя из целевого направления ведения хозяйства в пределах почвенно-типологических групп, что позволяет обеспечивать осуществление целенаправленной системы хозяйственных мероприятий по оптимизации породной структуры и повышению продуктивности лесов.
13. Лесоустройство по оценке состояния биоразнообразия на землях государственного лесного фонда
264. Целью такого лесоустройства является изучение и разработка мероприятий по созданию экологической безопасности в окружающей среде, по сохранению растительного биоразнообразия, приумножению и рациональному использованию природных биологических сообществ.
265. Отличительной особенностью данного лесоустройства является описание всего присутствующего на выделе биоразнообразия по видовому составу не только древесных, но и кустарниковых пород, а в необходимых случаях и травянистой растительности, и, соответственно, разработка всех мероприятий по видовому составу.
266. Лесоустройство проводится с учетом требований настоящих Правил с уточнением работ первым лесоустроительным совещанием.
Раздел 2. Камеральные работы
Глава 8. Общие положения о лесоустроительном проекте
1. Определение лесоустроительного проекта. Состав и качество разрабатываемых документов
267. Для лесовладельцев по результатам проведенных на их территориях полевых лесоустроительных работ и соответствующей камеральной обработки полевых материалов, составляется лесоустроительный проект, в котором приводится комплексная оценка ведения лесного хозяйства и пользования лесным фондом за прошедший ревизионный период, разрабатывается система лесохозяйственных мероприятий по воспроизводству лесов и лесопользованию, обеспечивающих, наряду с изъятием древесных запасов и других полезностей, охрану и защиту лесов от вредителей и болезней, повышение их продуктивности и качественное улучшение структуры и методов ведения лесного хозяйства в предстоящем ревизионном периоде.
268. Лесоустроительный проект состоит из:
пояснительной записки (приложение 18);
документов, характеризующих лесной фонд;
лесотаксационных описаний;
лесохозяйственных ведомостей;
планово-картографических материалов;
основных положений.
269. Основные положения разрабатываются лесоустроительной организацией по специальной программе (приложение 3) и утверждаются территориальным органом при их составлении по области или уполномоченным органом - при их составлении по региону и являются составной частью разрабатываемых лесоустроительных проектов, на которые в пояснительных записках делается соответствующая ссылка. Их разработка производится за счет дополнительно выделяемых на эти цели средств.
270. После завершения разработки лесоустроительных проектов по всем лесовладельцам, находящимся в области, составляется сводный лесоустроительный проект по области (приложение 19).
Сводный лесоустроительный проект содержит свод ведомостей и таблиц, характеризующих лесной фонд и объемы запроектированных лесохозяйственных мероприятий в разрезе лесовладельцев и в целом по области.
К сводному лесоустроительному проекту прилагается карта - схема лесов области с нанесенными категориями ГЛФ, границами лесовладельцев и квартальной сетью с раскраской укрупненных выделов по преобладающим породам в пределах возрастных групп.
271. Требования к разрабатываемым лесоустроительным проектам регламентируются Лесным кодексом Республики Казахстан и Правилами ведения лесоустройства на территории государственного лесного фонда, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 16 января 2004 года N Изготовляемые лесоустроительные материалы по лесным учреждениям разрабатываются в соответствии с приведенным в таблице 13 перечнем, а содержание и порядок брошюровки томов лесоустроительного проекта проводится согласно приложению 20.
2. Проведение второго лесоустроительного совещания и утверждение расчетной лесосеки по главному пользованию
272. Для принятия решения по объемам проектируемых на предстоящий ревизионный период лесохозяйственных мероприятий, после камеральной обработки полевых лесоустроительных материалов, разработчиком лесоустроительного проекта составляется проект протокола второго лесоустроительного совещания (приложение 21).
273. Отпечатанный проект протокола в 5 экземплярах направляется в территориальный орган (для указанного органа, лесному подразделению областного акима при нахождении лесовладельца в его подчинении, лесовладельцу, областному управлению охраны окружающей среды и один подписанный экземпляр - для лесоустроительной организации).
При нахождении лесовладельца в непосредственном подчинении уполномоченного органа протокол составляется в 4 экземплярах (лесному подразделению областного акимата не направляется).
274. Второе лесоустроительное совещание проводится:
при нахождении лесного учреждения в непосредственном подчинении уполномоченного органа - территориальным органом с приглашением представителя областного управления охраны окружающей среды;
при нахождении лесного учреждения в подчинении лесного подразделения областного акимата - лесным подразделением акимата с приглашением представителей территориального органа и областного управления охраны окружающей среды.
В обоих случаях совещание может проводиться только при наличии положительного заключения областного управления охраны окружающей среды на проект протокола.
При наличии значительных разногласий по объемам проектируемых мероприятий со стороны специалистов территориального органа или лесного подразделения областного акимата, или областного управления охраны окружающей среды на совещание приглашается разработчик лесоустроительного проекта. После детального обсуждения на совещании имеющихся разногласий они или снимаются, или разработчик лесоустроительного проекта пишет особое мнение по несогласованным вопросам, которое вместе с протоколом территориальным органом направляется уполномоченному органу для принятия окончательного решения.
При отсутствии замечаний со стороны указанных органов протокол подписывается без созыва совещания.
275. Принятые вторым лесоустроительным совещанием объемы расчетных лесосек по рубкам главного пользования, лесоустроительной организацией оформляются в установленном порядке и направляются в уполномоченный орган для утверждения.
276. Утвержденные вторым лесоустроительным совещанием объемы лесохозяйственных мероприятий и расчетные лесосеки по рубкам главного пользования являются основой для составления объяснительной записки к лесоустроительному проекту.
277. Все лесохозяйственные мероприятия разрабатываются с определением ежегодных объемов работ на весь ревизионный период, который начинается с 1 января года, следующего за годом окончания камеральных лесоустроительных
3. Порядок сдачи и ввода в действие лесоустроительного проекта
278. Все материалы, изготовляемые лесоустроительной организацией при разработке лесоустроительного проекта, подлежат сдаче заказчику в сроки, определенные договором.
279. Материалы лесоустроительного проекта до их утверждения уполномоченным органом проходят экологическую экспертизу.
Материалы для прохождения экологической экспертизы представляются областному органу охраны окружающей среды во взаимно согласованном объеме.
Оплата стоимости экологической экспертизы производится в соответствии с действующими положениями.
280. После получения заключения экологической экспертизы и внесения в лесоустроительный проект необходимых исправлений, лесоустроительная организация направляет в уполномоченный орган справку об объемах запроектированных мероприятий и другие сведения ( приложение 22) для утверждения лесоустроительного проекта в установленном порядке.
281. Лесоустроительный проект вводится в действие с 1 января года, следующего за годом окончания камеральных лесоустроительных работ.
4. Требования к содержанию и качеству документов лесоустроительного проекта
282. Основным документом, в котором дается детальная таксационная и хозяйственная характеристика каждого выдела, является таксационное описание (приложение 23), составляемое на основе данных, полученных при компьютерной обработке карточек таксации с последовательной записью характеристик выделов, сгруппированных по категориям ГЛФ в пределах кварталов.
Таксационные описания брошюруются в книги по лесничествам, проверяются и подписываются начальником лесоустроительной партии. В приложении приводится перечень кварталов и фамилии исполнителей, проводивших в них таксацию.
Основными требованиями к содержанию и качеству таксационных описаний являются:
1) полное соответствие карточкам таксации;
2) взаимоувязка таксационных показателей выдела;
3) отклонение запаса на 1 га от контрольной величины (по таблицам через среднюю высоту яруса и полноту) не превышает 10 процентов;
4) соответствие намечаемых лесохозяйственных мероприятий фактической характеристике участков, целям ведения лесного хозяйства для данной категории ГЛФ и нормативным документам.
283. Требования к содержанию и качеству составления форм учета лесного фонда определяются соответствующей инструкцией.
284. Контрольными данными для всех таблиц, характеризующих лесной фонд, является форма N 1 (с приложениями 1 и 2) государственного учета лесного фонда. В первую очередь проверяется соответствие данным учета лесного фонда распределению площадей по видам угодий, а также распределение общих запасов по преобладающим породам.
Итоговые данные всех таблиц и проектных ведомостей с одинаковыми показателями увязываются между собой.
285. В формах учета лесного фонда, лесохозяйственных ведомостях и пояснительной записке к лесоустроительному проекту данные по запасам приводятся в кубометрах или тысячах кубометров. Приведение данных в десятках кубометров не допускается.
286. Полученные документы, с удобным для чтения расположением текста и цифрового материала заверяются печатью. Документы по расчету размера главного пользования, воспроизводству лесов, форма N 1 (с приложениями 1 и 2)
учета лесного фонда и все остальные документы подписываются начальником лесоустроительной партии (разработчиком пояснительной записки к лесоустроительному проекту).
Пояснительная записка к лесоустроительному проекту подписывается руководителем лесоустроительной организации, его заместителем (главным инженером) и автором-разработчиком.
287. Содержание пояснительной записки к лесоустроительному проекту определяется программой по ее составлению, а качество - методом экспертной оценки. Основными требованиями к качеству являются:
соответствие лесоустроительных расчетов и проектных решений действующим нормативным документам, Основным положениям, решениям лесоустроительных совещаний;
объективность анализа динамики лесного фонда, результатов хозяйственной деятельности за истекший ревизионный период и причин, повлекших допущенные недостатки в ведении лесного хозяйства и лесопользовании;
полнота использования результатов указанного анализа при определении приоритетных направлений в лесоустроительном проектировании, способствующих улучшению санитарного и экологического состояния лесов, их продуктивности и качества, рациональному и хозяйственному использованию земель и ресурсов лесного фонда;
отсутствие ошибок в лесоустроительных расчетах, обоснованность принятых проектных решений, взаимоувязка цифровых данных;
краткость, конкретность и стилистическая грамотность текста.
5. Состав документации непрерывного лесоустройства и требования к ней
288. Основой непрерывного лесоустройства являются материалы базового лесоустройства, при котором составляется лесоустроительный проект, и, в полном объеме, документация, предусмотренная настоящими Правилами.
Одновременно создается интегрированный банк данных по лесному фонду, лесопользованию и лесохозяйственной деятельности.
289. В дальнейшем проводится ежегодная инвентаризация участков лесного фонда, вовлеченных в хозяйственные мероприятия или подвергшихся каким-либо неблагоприятным воздействиям на лес. В результате этого ежегодно лесовладельцу выдаются следующие документы:
данные о состоянии лесного фонда и происшедших изменениях по состоянию на 1 января последующих годов;
ведомости оценки качества выполненных лесохозяйственных мероприятий;
откорректированные ведомости проектируемых лесохозяйственных мероприятий и лесопользования по установленным формам с внесением изменений в картографические материалы.
Работы проводятся согласно методическим указаниям по проведению непрерывного лесоустройства (приложение 24).
290. Порядок получения учетно-отчетной документации, а также реализации запросов для различных справок по лесному фонду, лесопользованию, защите и охране лесов определяется договором на проведение базового лесоустройства, исходя из обеспеченности лесовладельцев соответствующими программными средствами, подготовленностью специалистов к работе с банком данных.
291. В годы проведения государственного периодического учета лесного фонда для объектов непрерывного лесоустройства выдается соответствующая документация по форме N 1 учета лесного фонда с приложениями 1 и 2. Если учет лесного фонда проводится спустя 6 и более лет после базового лесоустройства, актуализируются таксационные показатели всех насаждений, кроме тех, которые протаксированы в натуре за два последних перед учетом года. Актуализация производится по апробированным таблицам хода роста насаждений, принятых для таксации лесов Казахстана. По насаждениям, для которых такие таблицы не разработаны, актуализируется только возраст за период времени, прошедшего после базового лесоустройства.
292. По истечении половины ревизионного периода, в случае значительных изменений в структуре лесного фонда, по заказу лесовладельца может быть произведен перерасчет расчетной лесосеки по главному пользованию и объемов промежуточного пользования, а также, при необходимости, объемов и видов мероприятий по воспроизводству лесов. Перерасчет производится по обновленным базам данных по лесному фонду с актуализацией их на естественный рост. Порядок рассмотрения и утверждения материалов перерасчета тот же, что и при обычном лесоустройстве.
293. Все документы, получаемые при непрерывном лесоустройстве, по форме и содержанию соответствующие принятым для обычного лесоустройства, передаются заказчику. Идентичные формы документов выводятся на дисплей персонального компьютера заказчика. Обеспечивается запись и передача их на магнитных носителях, а также по каналам связи при наличии доступа к ним и соответствующего оборудования.
Обновленные картографические материалы (планшеты, лесные карты или их фрагменты) по нагрузке и точности соответствуют требованиям, установленным Техническим руководством по изготовлению лесных карт.
294. Главными целями непрерывного лесоустройства являются:
обеспечение высокой эффективности ведения лесного хозяйства и организация рационального, непрерывного и неистощительного пользования лесным фондом;
наиболее полная реализация лесоустроительных проектов, составленных по материалам базового лесоустройства с учетом прогнозируемых и непредсказуемых изменений в лесном фонде, происходящих в течение определенного периода;
нахождение оптимальных решений по очередности, организации и размещению всех видов лесных пользований, лесохозяйственных мероприятий при текущем планировании и обеспечение гибкого и оперативного управления всеми производственными звеньями;
постоянный контроль за состоянием лесов и использованием лесных ресурсов с соблюдением лесоводственных и природоохранных требований, проведение оперативных мер по устранению выявленных недостатков и предотвращению нежелательных тенденций в динамике лесного фонда, экологической обстановке;
информационное обеспечение лесного мониторинга.
295. В соответствии с поставленными целями при непрерывном лесоустройстве ежегодно решаются следующие комплексы задач:
поддержка интегрированного банка данных по лесному фонду, лесопользованию и лесохозяйственной деятельности в актуализированном состоянии по данным текущей инвентаризации;
ведение документации лесного кадастра, государственного учета лесов, учета и отчетности по лесному хозяйству с информационным обслуживанием специалистов, заинтересованных лесопользователей;
текущее (ежегодное) планирование лесопользования и лесохозяйственной текущий оперативный контроль за лесопользованием и лесохозяйственной деятельностью.
Комплекс задач по перспективному планированию лесопользования и лесохозяйственной деятельности решается при базовом лесоустройстве, а при необходимости - в период между базовыми лесоустройствами.
296. Все комплексы задач непрерывного лесоустройства решаются на основе функционирования банка данных, программные средства которого определяются специальным технорабочим проектом. В состав этого проекта включаются также комплексы прикладных программ, конкретные задачи учета лесного фонда, текущего планирования и контроля.
Подробный перечень задач, порядок, методы и средства их решения определены методическими указаниями по проведению непрерывного лесоустройства и соответствующими технорабочими проектами.
6. Состав документов на участки лесного фонда, переданные в долгосрочное лесопользование
297. При лесоустройстве лесного фонда с наличием участков, переданных в долгосрочное лесопользование, одновременно с разработкой лесоустроительного проекта за дополнительную оплату может составляться краткая пояснительная записка на каждый отдельный участок, переданный в долгосрочное лесопользование. Пояснительная записка содержит сведения о размере, размещении и характеристике участка. Кроме того, на эти участки могут составляться окрашенные и неокрашенные планы лесонасаждений или планшеты.
Глава 9. Характеристика лесного фонда
1. Разделение лесного фонда по категориям ГЛФ
298. Разделение лесного фонда по категориям ГЛФ производится на основании соответствующих постановлений Правительства Республики Основополагающим документом, уточняющим категории ГЛФ, является Лесной кодекс Республики Казахстан.
299. В пределах каждой категории ГЛФ устанавливается свой режим ведения лесного хозяйства, порядок, виды и размеры лесных пользований.
Категории ГЛФ устанавливаются до начала полевых лесоустроительных работ или, в крайнем случае, в процессе их выполнения.
Если изменения в распределении территории лесовладельца по категориям ГЛФ юридически оформлены после завершения полевого периода, переделка и исправление лесоустроительных материалов выполняются лесоустройством только при условии выделения на эти работы дополнительного финансирования по дополнительному договору.
2. Таблицы, характеризующие лесной фонд
300. Перечень таблиц и ведомостей, характеризующих лесной фонд лесничеств и объекта лесоустройства в целом, приведен в формах государственного учета лесного фонда и программном обеспечении, используемом при обработке лесоустроительной информации на компьютерах.
301. При определении средних таксационных показателей древостоев возраст, бонитет и полнота определяются как средневзвешенные по суммарной площади выделов, отнесенных к соответствующим величинам перечисленных таксационных показателей. Средние и текущие приросты древостоев рассчитываются в соответствии с действующими стандартами по приросту древесных пород.
302. По средним таксационным показателям оценивается продуктивность древостоев, тенденции ее роста или снижения вследствие изменения состояния и качества лесов, их возрастной структуры, результатов лесохозяйственной деятельности, способов и интенсивности лесопользования в прошедшем ревизионном периоде.
3. Эксплуатационный фонд, его товарная и сортиментная структура
303. Эксплуатационный фонд составляют все спелые и перестойные насаждения категорий ГЛФ, в которых проведение рубок главного пользования разрешено Лесным кодексом Республики Казахстан, за исключением особо защитных участков, выделенных в этих категориях ГЛФ в соответствии с Правилами рубок леса.
304. Повыдельные данные об эксплуатационном фонде формируются с учетом транспортной доступности территории объекта лесоустройства.
Критерии степени транспортной доступности и территории (квартал, выдел), относимые к труднодоступным, определяются на первом лесоустроительном совещании.
305. Сводные данные о насаждениях, составляющих эксплуатационный фонд и включаемых в расчет размера главного пользования, а также о насаждениях, исключенных из расчета, помещаются в таблицах пояснительной записки к лесоустроительному проекту и в протоколе 2 лесоустроительного совещания при обосновании размера рубок главного пользования в объекте лесоустройства.
Размещение лесосечного фонда, определенного на ревизионный период, показывается на обзорном плане лесонасаждений лесничества.
306. Товарная структура эксплуатационного фонда определяется по соответствующим для каждой породы товарным таблицам при компьютерной обработке материалов. Товаризируется корневой запас составляющих пород с распределением деловой древесины по классам крупности и сортам, разделением дровяной древесины на технологические и топливные дрова.
Данные о составе эксплуатационного фонда по каждой преобладающей породе приводятся в пределах категорий ГЛФ.
307. Сортиментация эксплуатационного или лесосечного фонда производится по требованию заказчика на договорных условиях за счет его средств. Она выполняется в варианте, определяемом заказчиком, с учетом сложившейся потребности в сортиментах и необходимости получения максимального выхода целевых сортиментов.
Сортиментация производится по действующим в регионе сортиментным таблицам, а обсчет стоимости сортиментов - по действующему прейскуранту цен на круглые лесоматериалы.
4. Характеристика подроста, естественного возобновления и лесных культур
308. Для определения хода естественного возобновления под пологом приспевающих, спелых и перестойных древостоев используются данные перечислительного и глазомерного учетов подроста под их пологом.
В соответствии со шкалами оценки естественного возобновления определяются площади приспевающих, спелых и перестойных насаждений с достаточным количеством благонадежного подроста главных пород, обеспечивающего заращивание вырубок естественным путем.
309. По данным глазомерной таксации и проведенных детальных обследований естественного возобновления с учетом сформировавшихся за ревизионный период молодняков в разрезе типов или групп типов леса характеризуется ход лесовосстановительных процессов на не покрытых лесом угодьях. Выявляются и анализируются факторы, способствующие или препятствующие ходу возобновления на не покрытых лесом угодьях хозяйственно ценными породами.
310. По данным полевого учета лесных культур, их обследования и натурной таксации составляются ведомости лесных культур ревизионного периода и старших возрастов, отражающие наличие, сохранность и состояние лесных культур в объекте лесоустройства. На основе анализа этих данных приводится обобщенная характеристика и оценка состояния лесокультурного производства. Определяется соответствие определенной лесоустройством площади лесных культур отчетным данным лесовладельца, причины выявленных отклонений, анализируется соблюдение требований действующего стандарта при переводе лесных культур в покрытые лесом угодья, объективность оценки их состояния в сравнении с данными таксации, устанавливаются причины их гибели и степень выполнения лесовладельцем проектировок лесоустройства по созданию лесных культур в истекшем ревизионном периоде.
311. Обобщенная характеристика состояния подроста и естественного возобновления, а также оценка качества лесокультурного производства за истекший ревизионный период приводится в пояснительной записке к лесоустроительному проекту и выводы, сделанные на основании этих данных, используются при проектировании мероприятий по воспроизводству лесов на предстоящий ревизионный период.
5. Характеристика ягодников, лекарственных растений и технического сырья
312. Работы выполняются за дополнительную оплату. На основании натурного обследования ресурсов недревесного сырья в процессе таксации леса составляется поквартальная ведомость выделов, пригодных для промыслового сбора ягод, орехов, плодов, лекарственных растений, технического сырья с указанием процента проективного покрытия каждого вида и площади в переводе на 100 процентное покрытие для плодовых древесных и кустарниковых пород и орехоносов.
313. Биологический и промысловый урожай недревесных ресурсов леса определяются по соответствующим нормативам.
При определении возможных объемов заготовки недревесных ресурсов леса исключаются труднодоступные по транспортным условиям участки, крутые склоны, участки с низкими урожаями или объемами сырья, где его заготовка нерентабельна, а также участки, на которых недревесная продукция не пригодна для использования вследствие химического или радиоактивного загрязнения территории.
6. Гидролесомелиоративный фонд
314. Выявленные в процессе полевых работ избыточно увлажненные и заболоченные угодья лесного фонда заносятся в соответствующую ведомость с подразделением их на покрытые лесом угодья, не покрытые лесом лесные угодья (с подразделением по видам угодий) и нелесные угодья - пашни, сенокосы, пастбища, болота и другие. В таких участках могут назначаться осушительные мероприятия. Вопрос о необходимости их осушения решается на первом
315. В зависимости от состояния гидролесомелиоративной сети и гидролесомелиоративных сооружений разрабатываются соответствующие мероприятия по их содержанию.
Сводные данные о гидролесомелиоративном фонде и гидролесомелиоративных сооружениях приводятся в соответствующих разделах и таблицах пояснительной записки к лесоустроительному проекту.
7. Санитарное и экологическое состояние лесов
316. На основании данных натурной таксации составляются соответствующие ведомости, характеризующие наличие очагов вредителей и болезней леса, участков леса, поврежденных промышленными, транспортными и коммунальными вредными выбросами. Обобщенные данные о санитарном и экологическом состоянии лесов, их оценка и соответствующие рекомендации приводятся в пояснительной записке к лесоустроительному проекту.
8. Государственный лесной кадастр. Экономическая оценка лесов
317. На основании материалов лесоустройства лесовладельцы ведут лесокадастровые книги. При проведении лесоустроительных работ необходимо производить контроль за правильностью заполнения ими форм и разделов этих книг и, при необходимости, указать на имеющиеся отступления от существующих нормативов.
318. Экономическая оценка лесов производится по методике и нормативам, утверждаемым уполномоченным органом.
Нормативы для экономической оценки лесов разрабатываются дифференцированно по природно-экономическим регионам, категориям ГЛФ, исходя из их основного целевого назначения и хозяйственной значимости. Они учитывают количество и качество лесов (породный состав, возрастную и товарную структуру, продуктивность), недревесной лесной продукции, полезных природных свойств лесов, а также хозяйственную освоенность районов и транспортную доступность к лесным участкам.
319. Первичной оценочной единицей является таксационный выдел.
Экономическая оценка лесного фонда по объекту лесоустройства приводится по видам пользований.
320. Данные экономической оценки используются для обоснования проектируемых мероприятий и прогнозной оценки их эффективности. В течение ревизионного периода они используются лесовладельцами для определения размера компенсации при изъятии земель лесного фонда, арендных платежей, штрафов за лесонарушения при лесопользовании. Экономическая оценка лесов является основой их кадастровой оценки.
Глава 10. Анализ динамики лесного фонда и лесохозяйственной деятельности за прошедший ревизионный период
1. Анализ динамики лесного фонда
321. Анализ динамики лесного фонда проводится во взаимосвязи с результатами лесохозяйственной и лесозаготовительной деятельности в целях установления степени ее влияния на состояние лесов. Результаты анализа служат основанием для определения приоритетов в лесоустроительном проектировании, направленных на устранение негативных тенденций в динамике лесного фонда, на улучшение экологического и санитарного состояния лесов, на рациональное использование лесов и угодий лесного фонда.
322. Анализ проводится путем сравнения данных настоящего и прошлого лесоустройств. При наличии сведений о динамике лесного фонда за более длительный период по требованию заказчика может производиться анализ за этот период, о чем делается запись в протоколе первого лесоустроительного совещания. Анализу подлежат:
1) распределение площадей лесного фонда по категориям ГЛФ, а в их пределах по видам угодий;
2) породный состав и возрастная структура лесов;
3) средние таксационные показатели по преобладающим породам;
4) экологическое состояние лесов; динамика очагов вредителей и болезней леса; корневой запас сырорастущей древесины по породам; баланс между рубкой, гибелью и воспроизводством лесов за прошедший ревизионный период.
323. Сопоставление указанных изменений производится в целом по объекту лесоустройства, а при значительных изменениях границ объекта - по лесничеству или группе лесничеств в сопоставимых границах. В тексте пояснительной записки к лесоустроительному проекту дается оценка изменений, происшедших в лесном фонде. Указываются причины изменений с разделением их на три группы:
1) естественные (стихийные бедствия, прирост и другие);
2) связанные с проведенной лесохозяйственной деятельностью или с ее отсутствием, с воздействием на леса промышленных загрязнений, рекреационных нагрузок;
3) происшедшие в результате изменений площади объекта, возрастов рубки и другие.
Указывается характер и степень влияния на леса промышленных выбросов или других вредных воздействий.
Данные лесоустройства по формам государственного учета лесного фонда сопоставляются с данными лесокадастровой книги лесовладельца на год проведения лесоустройства и выявляются причины расхождений.
2. Анализ лесохозяйственной деятельности
324. Анализ лесохозяйственной деятельности проводится с целью выявления положительных и отрицательных сторон в ведении лесного хозяйства за прошедший ревизионный период и разработки рекомендаций и мероприятий по ее совершенствованию. Оценивается качество методов и технологии проведения лесохозяйственных мероприятий, приемлемость правил и наставлений. Излагаются причины и обоснованность отступлений от Основных положений, лесоустроительного проекта предыдущего лесоустройства.
Выявляются нарушения Правил рубок леса. Оценивается полнота и рациональность использования лесных ресурсов. Оценка потерь древесины производится на основании данных натурной таксации.
Сопоставляются объемы фактически выполненных лесохозяйственных работ и их размещение в лесном фонде в соответствии с лесоустроительным проектом предыдущего лесоустройства. Для этого используются данные таксации выделов с проведенными лесохозяйственными мероприятиями, результаты обследований естественного возобновления, состояния лесных культур, экологического и санитарного состояния лесов, материалы статистической отчетности и другая имеющаяся информация. В результате делается заключение по обоснованности и эффективности запроектированных и фактически выполненных лесохозяйственных мероприятий, анализируются причины допущенных отступлений от проектировок прошлого лесоустройства, оценивается их влияние на качественный состав и структуру лесного фонда.
325. В общем заключении дается итоговая оценка хозяйственной деятельности объекта лесоустройства. В соответствующих выводах указывается характер влияния выполненных лесохозяйственных мероприятий и лесозаготовительной деятельности на изменение основных таксационных показателей, на качество, продуктивность, экологическое и санитарное состояние
Глава 11. Лесоустроительное проектирование
1. Проектирование для владельцев лесного фонда
326. Проектирование лесохозяйственных мероприятий для владельцев лесного фонда и лесопользователей производится исходя из требований Лесного кодекса Республики Казахстан, постановлений и решений правительства, других директивных документов, правил и инструкций в соответствии с программой пояснительной записки к лесоустроительному проекту, а для лесопользователей - за дополнительную оплату по их заказу по оговоренной в договоре программе.
2. Образование организационно-хозяйственных единиц
327. Основой ведения лесного хозяйства в Республике Казахстан являются категории ГЛФ и лесообразующие породы, выделение которых осуществляется при любой площади.
Категории ГЛФ с учетом целевого назначения отдельных территорий выделяются в установленном порядке в соответствии с Лесным кодексом Республики Казахстан и утверждаются соответствующим постановлением Правительства Республики Казахстан.
3. Группы пород и целевые породы
328. Исходя из различий в преобладающих породах, их продуктивности и целей ведения лесного хозяйства, древесные породы объединяются в пять групп - хвойные, твердолиственные, мягколиственные, саксаульники и прочие. Каждая группа ориентируется на выращивание определенной целевой породы в соответствующих ей лесорастительных условиях, путем осуществления системы мероприятий, обеспечивающих наиболее эффективное выполнение защитных или иных полезных функций леса, получения максимального запаса древесины требуемой товарной структуры. Кустарниковые заросли всех пород объединяются в одну группу - кустарники.
329. В случаях, когда породный состав в лесном фонде не отвечает целям ведения лесного хозяйства, предусматривается система мероприятий по замене малоценных древостоев целевыми породами.
330. Не покрытые лесом лесные угодья по типам лесорастительных условий условно относятся к той целевой породе, которой в последующем будет производиться их облесение.
4. Установление возрастов рубок главного пользования
331. Возрасты рубок главного пользования устанавливаются для тех категорий ГЛФ, в которых предусматривается их проведение. Для лесов, исключенных из расчета размера главного пользования, определяются условно возрасты спелости, которые во всех лесоустроительных документах трактуются как возрасты рубок.
332. Возрасты рубок для каждой породы или группы пород определяются исходя из их биологических особенностей, целевого назначения и выполняемых ими природоохранных, экономических и социальных функций.
Для обеспечения равномерности лесопользования на длительную перспективу возрасты рубок детально обосновываются и являются стабильными.
Необходимость уточнения или изменения действующих возрастов рубок главного пользования может осуществляться по предложениям территориальных органов в период проведения подготовительных к лесоустройству работ.
Обоснование необходимости изменения возрастов рубок отражается в протоколе об итогах проведения подготовительных работ.
Обоснование возрастов рубок производится научными лесными организациями. Установление и изменение возрастов рубок утверждает уполномоченный орган.
333. Распределение насаждений по группам возраста производится исходя из установленных возрастов рубок главного пользования (или возрастов спелости) и продолжительности классов возраста (таблица 14).
5. Основные принципы проектирования многоцелевого лесопользования
334. Главным лесоводственным принципом лесопользования является непрерывное, неистощительное и рациональное пользование лесом при полном сохранении и усилении его защитных свойств.
335. В лесном фонде могут осуществляться следующие виды лесных пользований:
1) заготовка древесины;
2) заготовка живицы, древесных соков;
3) заготовка второстепенных древесных ресурсов (коры, ветвей, пней, корней, листьев, почек);
4) побочные лесные пользования (сенокошение, пастьба скота, мараловодство, звероводство, размещение ульев и пасек, огородничество, бахчеводство и выращивание иных сельскохозяйственных культур, заготовка и сбор лекарственных растений и технического сырья, дикорастущих плодов, орехов, грибов, ягод и других пищевых продуктов, мха, лесной подстилки и опавших листьев, камыша);
5) пользование участками государственного лесного фонда для нужд охотничьего хозяйства, для научно-исследовательских целей, для культурно- оздоровительных, рекреационных, туристских и спортивных целей.
336. Приоритетный вид лесопользования определяется исходя из природоохранных, экологических и социальных функций в зависимости от соответствующих категорий ГЛФ.
В зависимости от функционального назначения лесов и местных условий, решением первого лесоустроительного совещания устанавливается перечень пользований, подлежащих проектированию при лесоустройстве.
337. Ведущим принципом проектирования многоцелевого лесопользования является комплексное использование всех видов полезностей леса, включая древесную и недревесную продукцию, с определением видов и размеров пользования.
В лесах, исключенных из расчета размера главного пользования, виды и размеры промежуточного пользования и прочих рубок определяются исходя из необходимости улучшения экологического и санитарного состояния лесов, усиления защитных функций насаждений путем максимального использования текущего прироста и естественного отпада древесины.
Мероприятия по многоцелевому пользованию лесным фондом разрабатываются научными лесными организациями на основе лесорастительного районирования и утверждаться уполномоченным органом.
6. Главное пользование лесом
338. Способы рубок главного пользования регламентируются региональными правилами.
При обосновании постепенных и выборочных рубок учитываются:
1) наличие и состояние естественного возобновления под пологом леса;
2) период воспроизводства леса;
3) число приемов и срок повторяемости рубок;
4) размещение рубок по территории лесного фонда;
5) интенсивность рубки.
339. Расчетная лесосека рассчитывается в целом по лесному учреждению, а по лесничествам она распределяется пропорционально запасам эксплуатационного фонда лесничеств с учетом особенностей возрастной структуры насаждений. В отдельных случаях, по требованию уполномоченного органа, расчетная лесосека может рассчитываться по каждому или отдельному лесничеству. Расчетная лесосека по области определяется как сумма утвержденных расчетных лесосек по лесовладельцам.
340. Расчетная лесосека по рубкам главного пользования исчисляется при лесоустройстве. Уточнение (перерасчет) расчетной лесосеки ранее срока проведения очередного лесоустройства допускается в следующих случаях:
1) при переводе земель лесного фонда из одной категории ГЛФ в другую;
2) при значительных объемах изъятия или приемки площадей;
3) при происшедших изменениях в лесном фонде, связанных с реорганизацией или ликвидацией лесовладельцев;
4) при значительных изменениях в лесном фонде, вызванных стихийными При этом уточнение (перерасчет) расчетной лесосеки производится в случае:
если указанные причины приводят к изменению ее существующих размеров более чем на 20 процентов;
если до срока проведения нового лесоустройства осталось более 3 лет.
341. Исчисление расчетных лесосек производится в соответствии с Методическими указаниями по определению размеров расчетных лесосек на участках государственного лесного фонда Республики Казахстан ( приложение
25). При лесоустройстве расчетная лесосека исчисляется на принятую продолжительность ревизионного периода.
342. Расчетная лесосека исчисляется в пределах категорий ГЛФ по преобладающим породам и способам рубок. Расчет выполняется раздельно по зонам доступности.
343. При определении расчетной лесосеки в расчет не включаются:
1) категории ГЛФ, в которых проведение рубок главного пользования согласно Лесному кодексу Республики Казахстан запрещено;
2) особо защитные участки леса, которые, согласно действующим Правилам рубок леса на участках лесного фонда, из расчета размера главного пользования исключаются;
3) ценные и редкие древесные породы, которые согласно действующим Правилам рубок леса на участках лесного фонда в рубку не назначаются.
344. Рекомендуемые лесоустроительной организацией расчетные лесосеки по объекту лесоустройства после их принятия вторым лесоустроительным совещанием представляются в уполномоченный орган для утверждения.
345. Расчетные лесосеки вводятся в действие с 1 января года, следующего за годом окончания камеральных лесоустроительных работ.
346. При подборе выделов в рубку, в первую очередь, назначаются:
поврежденные насаждения (буреломы, ветровальники), насаждения, нуждающиеся в рубке по состоянию; недорубы прошлых лет; насаждения, вышедшие из подсочки; перестойные насаждения.
347. Все выдела, назначенные в рубки главного пользования, окрашиваются на обзорных планах и заносятся в ведомость главной рубки. Лесовладельцам дается право самостоятельно производить набор участков в рубку в пределах расчетной лесосеки с учетом хозяйственной необходимости и экономических соображений. Допускается концентрация рубок поквартально или блоками.
7. Промежуточное пользование лесом
348. К рубкам промежуточного пользования лесом относятся:
1) рубки ухода за лесом;
2) выборочные санитарные рубки;
3) рубки, связанные с реконструкцией малоценных лесных насаждений, а также насаждений, теряющих защитные, водоохранные и другие функции;
4) рубки спелых единичных деревьев в молодняках.
349. Лесоустройство выявляет и отражает в своих материалах всю площадь насаждений, нуждающихся в рубках ухода по лесоводственным требованиям.
При проектировании рубок ухода на участках, примыкающих к населенным пунктам, путям транспорта и огнедействующим предприятиям, необходимо предусмотреть формирование пожароустойчивых опушек, ширина которых определяется исходя из конкретных особенностей каждого объекта.
Ежегодный размер рубок ухода определяется по площади и объему выбираемой древесины по каждому виду рубок. При этом по площади он определяется делением площади насаждений, нуждающихся в рубках ухода, на период повторяемости рубок, а по запасу - умножением площади годового размера рубок на средний вырубаемый запас с 1 га, определяемый по средней интенсивности рубок (проценту выборки древесины).
Ежегодный размер осветлений в лесных культурах и естественных молодняках, формирование которых прогнозируется в ревизионном периоде, определяется расчетным путем и в лесоустроительном проекте освещается отдельно.
Набор выделов, назначенных в рубки ухода, по видам рубок с указанием площади и выбираемого запаса в каждом выделе производится с учетом очередности освоения кварталов, полноты, возраста насаждений и их состояния.
350. Выборочные санитарные рубки проектируются в соответствии с требованиями Санитарных правил в лесах Республики Казахстан как на основании хозяйственных распоряжений, назначенных в натуре при лесоустройстве, так и данных детального обследования санитарного состояния насаждений, заселенных стволовыми вредителями, в выделах, полностью или частично поврежденных пожарами и другими стихийными воздействиями.
Период проведения выборочных санитарных рубок может приниматься на срок от 1 до 5 лет в зависимости от биологических особенностей пораженных древесных пород, общих объемов выбираемой древесины, возможностей ее заготовки и реализации. Ежегодный объем выборочных санитарных рубок определяется путем деления общего выбираемого запаса древесины на установленный период его освоения. Могут устанавливаться дифференцированные по годам объемы выборочных санитарных рубок в зависимости от санитарного состояния насаждений.
351. Уборка старого сухостоя, ветровальников, буреломников и другой захламленности проектируется в лесах, выполняющих преимущественно санитарно-гигиенические и оздоровительные функции, в особо ценных лесных массивах, лесоплодовых насаждениях, государственных национальных природных парках, лесах, имеющих научное значение, памятниках природы. В других лесах эти мероприятия проектируются при наличии условий сбыта древесины, а также, если это обусловлено противопожарными требованиями.
Конкретные решения принимаются первым лесоустроительным совещанием.
Период ликвидации старого сухостоя и захламленности, определение их ежегодных объемов производится так же, как и при проектировании выборочных санитарных рубок.
352. Набор выделов, в которых проектируются выборочные санитарные рубки и уборка сухостоя, общие объемы этих мероприятий приводятся в соответствующих ведомостях.
353. В категориях ГЛФ и в особо защитных участках, исключенных из расчета размера главного пользования, рубки ухода за лесом и выборочные санитарные рубки проектируются во всех насаждениях, включая приспевающие, спелые и перестойные, нуждающиеся в их проведении в целях их постепенного омолаживания, улучшения экологического и санитарного состояния, сохранения и усиления защитных функций, а также своевременного использования спелой древесины до потери ею технических качеств.
Выделы, в которых проектируются такие рубки, вносятся в ведомость рубок промежуточного пользования отдельным разделом. Размер пользования и ежегодный объем по ним показываются отдельно с подведением итогов по категориям ГЛФ.
354. Рубки, связанные с реконструкцией малоценных насаждений и кустарников, могут назначаться в участках:
1) молодняках мягколиственных пород (в исключительных случаях твердолиственных пород), произрастающих в несоответствующих им лесорастительных условиях, исключающих возможность выращивания высокопродуктивных насаждений;
2) молодняках и средневозрастных расстроенных низкополнотных насаждениях, которые естественным путем не могут преобразоваться в высокопродуктивные древостои с преобладанием хозяйственно ценных пород;
3) насаждениях и кустарниках, не соответствующих целевому назначению.
Площадь малоценных насаждений, нуждающихся в их реконструкции путем проведения рубок, посадки и посева древесных пород, составляет фонд реконструкции. Исходя из объемов подлежащей вырубке древесины и проектируемых сроков реконструкции насаждений, определяется ежегодный размер этих рубок.
355. Рубки в насаждениях, теряющих защитные, водоохранные и другие функции, проводятся во всех категориях ГЛФ, в которых проведение рубок главного пользования не допускается (кроме государственных природных заповедников), и в особо защитных лесных участках. Они проводятся по аналогии с выборочными санитарными рубками. Порядок их проведения и подбор участков в рубку осуществляется в соответствии с действующими нормативными документами по этому вопросу.
356. К рубке спелых единичных деревьев в молодняках относится уборка отдельно стоящих спелых и перестойных деревьев, включая семенники среди молодняков, выполнивших свои лесообсеменительные функции.
Единичные деревья, резко отличающиеся по возрасту в средневозрастных, приспевающих, спелых и перестойных насаждениях, отдельно к уборке не назначаются. Они вырубаются одновременно с проведением рубок главного пользования в категориях ГЛФ, где их проведение не запрещено. В других категориях ГЛФ они могут убираться в порядке проведения выборочных санитарных рубок, рубок ухода.
357. При проведении рубок промежуточного пользования лесоустройство может производить товаризацию и сортиментацию выбираемой древесины по действующим нормативам, а при их отсутствии по фактически достигнутым показателям, полученным при проведении рубок в прошедшем ревизионном периоде.
8. Прочие рубки
358. К прочим рубкам относятся:
1) сплошные санитарные рубки;
2) разрубка просек, противопожарных разрывов;
3) расчистка просек, противопожарных разрывов;
4) разрубка хвойных молодняков на блоки;
5) разрубка трасс под строительство дорог, трубопроводов, линий электропередачи;
6) вырубка площадок под строительство сооружений, зданий и других объектов;
7) уборка ликвидной захламленности.
359. Объемы вырубаемой древесины при проектировании разрубки противопожарных разрывов, трасс различного назначения исчисляются исходя из их ширины, протяженности и запасов древесины на 1 га в пересекаемых выделах, а при разрубке просек - по их общей протяженности, ширине и среднему запасу древесины на 1 га в целом по лесничеству.
Объемы вырубаемой древесины при сплошных санитарных рубках и других видах прочих рубок определяются по материалам отвода лесосек под сплошные санитарные рубки или при отводе земель под строительство сооружений и других объектов.
9. Подсочка и осмолоподсочка насаждений. Заготовка пневого осмола
360. Вопрос о необходимости подсочки сосновых насаждений на территории устраиваемого объекта решается уполномоченным органом и фиксируется в протоколе первого лесоустроительного совещания.
Сырьевая база для подсочки сосновых древостоев определяется в соответствии с действующими Правилами на основании данных таксации. При этом отдельно учитываются древостои, находящиеся в подсочке, и нерентабельные для подсочки.
361. При наличии технических и экономических условий для подсочки насаждений ели, пихты, лиственницы может производиться набор пригодных для подсочки участков насаждений указанных пород. Вопросы о целесообразности подсочки таких насаждений решаются уполномоченным органом, а возможные технологии и объемы ее проведения - на первом лесоустроительном совещании.
362. Осмолоподсочка сосновых насаждений проектируется при наличии потребностей в таком сырье и при наличии низкобонитетных древостоев, пригодных для этих целей. Необходимость проектирования осмолоподсочки решается уполномоченным органом и фиксируется в протоколе первого лесоустроительного совещания.
363. Заготовка пней для получения соснового пневого осмола и для других целей может проектироваться в местах, где намечается раскорчевка площадей под лесные культуры, а также в других случаях, не наносящих ущерба лесу.
Необходимость и районы выявления ресурсов пней, в том числе и для заготовки соснового пневого осмола, определяются на первом лесоустроительном совещании.
10. Заготовка второстепенных древесных ресурсов
364. К второстепенным древесным ресурсам относятся кора, ветви, пни, корни, листья, почки.
Необходимость выявления второстепенных древесных ресурсов и их перечень определяются на первом лесоустроительном совещании.
365. Площади и возможные объемы заготовки древесных ресурсов определяются исходя из объемов рубок различного назначения в соответствующих древостоях.
11. Воспроизводство лесов, лесоразведение и реконструкция малоценных насаждений
366. Мероприятия по воспроизводству лесов и лесоразведению разрабатываются для участков всех категорий ГЛФ, где это разрешено, кроме участков, недоступных для хозяйственного воздействия. Проектирование ведется в соответствии с действующими наставлениями и руководствами с учетом опыта работ, накопленного лесовладельцами, данных анализа материалов обследования лесных культур и хода естественного возобновления. В состав проектируемых мероприятий входят:
1) создание лесных культур на не покрытых лесом угодьях,
2) создание искусственных насаждений в порядке реконструкции низкопродуктивных насаждений и кустарников;
3) меры содействия естественному возобновлению, включая сохранение подроста при рубках главного пользования;
4) оставление площадей с наличием возобновления под естественное лесозаращивание;
5) мелиоративное лесоразведение.
367. По данным натурной таксации определяется лесокультурный фонд, в который включаются участки, нуждающиеся в искусственном воспроизводстве лесов и лесоразведении, доступные для хозяйственного воздействия, в том числе:
1) не покрытые лесом угодья, на которых естественное лесозаращивание хозяйственно ценными породами невозможно или затруднено;
2) лесосеки ревизионного периода, намеченные под сплошную рубку, на которых восстановление леса с достаточной полнотой целевыми породами естественным путем маловероятное;
3) рекультивированные и другие нелесные угодья, на которых лесные культуры намечены в порядке лесомелиорации (пески, овраги, балки, карьеры и другие);
4) малоценные и низкополнотные насаждения и кустарники, намеченные к реконструкции путем создания лесных культур.
368. Площадь лесосек ревизионного периода, нуждающихся в искусственном воспроизводстве лесов на них, определяется расчетным путем с учетом лесорастительных условий, хода естественного возобновления целевых пород под пологом спелого леса, а также степени фактического и возможного (на перспективу) использования расчетной лесосеки.
369. При отсутствии разработанных расчетно-технологических карт для участков, намеченных под лесные культуры, в тексте пояснительной записки к лесоустроительному проекту указывается количество посадочных мест и схема смешения для данных лесорастительных условий.
370. При реконструкции насаждений лесные культуры проектируются сплошные - при полном удалении реконструируемого древостоя, и частичные - при посадке в прорубленные коридоры или по открытым местам в низкополнотных насаждениях.
371. Содействие естественному возобновлению проектируется на лесосеках ревизионного периода с недостаточным количеством благонадежного подроста целевых пород, под пологом низкополнотных приспевающих, спелых и перестойных насаждений, а также на вырубках и иных не покрытых лесом угодьях, на которых предполагается воспроизводство леса естественным путем.
Способы содействия естественному возобновлению могут быть:
1) сохранение подроста и молодняка ценных древесных пород при проведении сплошных рубок главного пользования с последующим уходом за ними;
2) уход за подростом и самосевом хозяйственно ценных пород;
3) создание частичных лесных культур на участках с недостаточным количеством сохраненного подроста;
4) частичная обработка почвы (поранение);
5) огораживание возобновляющихся участков;
6) огораживание свежих вырубок, оставляемых под естественное лесозаращивание, при угрозе уничтожения молодых побегов домашними и (или)
дикими животными.
372. Мероприятия по естественному возобновлению леса разрабатываются на основе изучения этого процесса на вырубках прошлых лет, а также анализа динамики и состояния молодняков и не покрытых лесом угодий. При этом набор участков, намечаемых под естественное лесовозобновление производится в тех типах леса, где целевые породы успешно возобновляются от стен леса и обсеменителей на не покрытых лесом угодьях и вырубках ревизионного периода.
373. Участки, в которых проектируются мероприятия по воспроизводству лесов или оставляемые под естественное лесозаращивание, вносятся в соответствующую ведомость с подбивкой итогов по видам мероприятий и породам с указанием расчетно-технологической карты для каждого способа создаваемых лесных культур и реконструкции.
374. Отдельно учитываются объемы работ по лесоразведению на оврагах, балках, песках и других нелесных угодьях.
375. Расчет потребного количества лесных семян, необходимого количества постоянных и временных лесосеменных участков и расчет площади питомников производятся по укрупненным показателям в соответствии с проектируемыми объемами работ по воспроизводству лесов и лесоразведению. В пояснительной записке к лесоустроительному проекту даются рекомендации по развитию лесосеменного и питомнического хозяйства, по закладке постоянных и временных лесосеменных участков, маточных и прививочных плантаций и других объектов лесосеменоводческого назначения.
12. Охрана лесов
376. В пояснительной записке к лесоустроительному проекту разрабатываются мероприятия по охране лесов от пожаров, незаконных порубок деревьев и кустарников, нарушений установленного порядка лесопользования и других действий, причиняющих вред лесу. Мероприятия проектируются на основании действующих положений, правил, наставлений и других документов с учетом результатов анализа ведения хозяйства в прошедшем ревизионном
377. Охрана лесов от пожаров.
В пояснительной записке к лесоустроительному проекту освещаются следующие вопросы:
1) распределение территории лесовладельца по классам природной пожарной опасности. Они устанавливаются для каждого квартала или его части по Шкале отнесения территорий лесного фонда к классам природной пожарной опасности, разработанной Научно-производственным центром лесного хозяйства и приведенной в рекомендациях Система профилактических лесопожарных мероприятий в особо пожароопасных лесах Казахстана (таблица 15);
2) средний класс природной пожарной опасности для каждого квартала или его части определяется через площадь включенных в него выделов. Затем кварталы или их части объединяются в пожарные выделы, относящиеся к одному классу природной пожарной опасности. Минимальная площадь пожарного выдела имеет площадь в размере, обеспечивающем его четкую видимость на карте - схеме (ориентировочно в масштабе карты - схемы она составляет не менее 10 мм ). Итоговые данные распределения площади объекта по классам природной пожарной опасности в разрезе лесничеств приводятся в пояснительной записке к лесоустроительному проекту;
3) мероприятия по охране лесов от пожаров включают:
профилактические противопожарные мероприятия по предотвращению возникновения лесных пожаров (противопожарная пропаганда среди населения;
контроль за соблюдением требований пожарной безопасности в лесу; организация отдыха населения и посещения лесов туристами, сборщиками ягод, грибов и мероприятия по ограничению распространения лесных пожаров и созданию благоприятных условий для их тушения (санитарные рубки, очистка мест рубок, уборка сухостоя и валежа, создание системы противопожарных барьеров, канав, ремонт дорог и водоемов противопожарного назначения);
организация обнаружения лесных пожаров (строительство и ремонт стационарных пожарно-наблюдательных мачт, вышек, наземное и авиационное патрулирование, обеспечение телефонной и радиосвязью и другие);
организация сил и средств пожаротушения (пожарно-химические станции, пункты сосредоточения пожарного инвентаря и оборудования, резервные лесопожарные команды, авиационные службы охраны лесов, устройство посадочных площадок для вертолетов, привлечение сил и средств местных предприятий, населения и другие);
материально-техническое и финансовое обеспечение охраны лесов от пожаров;
4) пожарная опасность может устанавливаться на 1 класс выше:
для хвойных насаждений, строение которых или другие особенности могут способствовать переходу низового пожара в верховой (значительная захламленность, наличие единичных сухостойных деревьев и другие);
для отдельных участков леса на суходолах, окруженных площадями с повышенной горимостью (возможность сельхозпалов, близость населенных пунктов, активная посещаемость и другие);
для лесных участков, примыкающих к дорогам общего пользования, железным дорогам или расположенных в непосредственной близости от промышленных предприятий;
территория квартала может относиться к нескольким классам природной пожарной опасности (не более 2) в зависимости от преобладания в квартале насаждений, резко отличающихся между собой по признакам пожарной опасности;
кварталы, с преобладанием крутых склонов, пастбищ, сенокосов и других не покрытых лесом или нелесных угодий с густым травяным покровом, относятся к классу пожарной опасности, идентичному классу примыкающих к ним насаждений, захламленных вырубок, гарей, погибших насаждений.
При проектировании противопожарных мероприятий следует использовать имеющиеся генеральные планы или схемы противопожарного устройства, разработанные для территорий лесовладельцев.
378. Охрана лесов от лесонарушений.
На основании анализа лесонарушений, имевших место в прошедшем ревизионном периоде, в лесоустроительных проектах приводятся рекомендации по профилактике, своевременному выявлению и пресечению незаконных порубок леса, нарушений правил лесопользования, санитарных правил, законодательных актов об охране животного и растительного мира и других противоправных действий в лесу.
379. Разделение территории лесничеств на мастерские участки и лесные обходы:
Проект разделения территории лесничеств на мастерские участки и лесные обходы выполняется с учетом анализа существующего деления лесничеств на мастерские участки и лесные обходы, распределения их территории по классам природной пожарной опасности, функционального назначения лесов и с учетом имеющихся рекомендаций по их выделению.
Проект деления показывается на уменьшенной схеме и в тексте пояснительной записки к лесоустроительному проекту.
Мастерские участки и лесные обходы устанавливаются примерно одинаковыми по сложности их охраны. Особое требование при их выделении обеспечение эффективной охраны лесов в кварталах, наиболее интенсивно эксплуатируемых и посещаемых населением.
13. Защита лесов от вредителей и болезней
380. По данным таксации и специальных лесопатологических обследований (если они проводились) составляется повыдельная ведомость очагов вредителей и болезней леса.
В пояснительной записке к лесоустроительному проекту дается общая оценка лесопатологического состояния лесов и разрабатываются лесозащитные мероприятия, которые слагаются из профилактических, истребительных и организационно-хозяйственных мер:
1) к профилактическим мерам относятся:
выполнение санитарных требований в лесах, включая окорку древесины и очистку лесосек;
методы защиты древесины на складах;
устройство гнездовий;
огораживание муравейников;
устройство изгородей вокруг лесных культур и для прогона скота;
защита верхушек молодых деревьев от обкусывания животными (накладка металлических и пластмассовых спиралей и других приспособлений);
обработка насаждений репеллентами, отпугивающими животных;
2) к истребительным мерам относятся:
выборка деревьев, свежезаселенных вредителями;
выкладка ловчих деревьев;
накладка ловчих клеевых и токсичных поясов;
обработка насаждений, несомкнувшихся лесных культур, плантаций, питомников химическими и биологическими средствами защиты леса;
устройство ловче-заградительных канав;
сбор и уничтожение плодовых тел грибов, яйцекладок, паучьих гнезд, личинок и гусениц насекомых.
Истребительные меры группируются в наземные и авиационные;
3) к организационно-хозяйственным мерам относятся:
надзор за состоянием популяций вредителей и болезней, прогноз их развития, учет очагов, а также лесопатологические обследования и почвенные раскопки;
популяризация и техническая пропаганда лесозащиты;
материально-техническое обеспечение защиты леса.
В районах расположения промышленных предприятий с вредными выбросами определяются зоны по степени повреждения насаждений, выявляются запасы мертвых, усыхающих деревьев. Зоны повреждения показываются на схеме, характеризующей лесопатологическое состояние лесов, даются рекомендации по созданию насаждений повышенной устойчивости к выбросам.
14. Побочные лесные пользования
381. Основными видами побочных лесных пользований являются сенокошение, пастьба скота, земледелие, заготовка березового сока и другие виды.
Сенокосы, пастбища и пашни, исходя из норм обеспечения ими лесной охраны и рабочих, а также учета потребностей подсобного хозяйства в объекте, возможностей передачи этих угодий в краткосрочное лесопользование, разделяются по следующим категориям использования:
1) служебные наделы для лесной охраны и рабочих лесовладельца;
2) для собственного подсобного хозяйства;
3) для передачи в краткосрочное лесопользование.
При разработке лесоустроительного проекта намечаются меры по улучшению сельскохозяйственных угодий, а при необходимости приводятся рекомендации по разработке технических проектов на улучшение сенокосов.
Пастьба скота намечается в целых кварталах или их частях, где она не может причинить вреда лесу. Пастьба скота в части квартала может намечаться при условии огораживания участков, запрещенных для выпаса.
382. При обосновании перспектив развития пчеловодства по данным таксации определяются места концентрации медоносов и, с учетом сроков цветения, по нормативам или местным данным производится расчет медопродуктивности. На основании расчетов разрабатываются рекомендации по развитию пчеловодства, количеству пасек и пчелосемей, их рациональному размещению, а также возможные объемы производства товарного меда.
383. Возможный объем промысловой заготовки березового сока рассчитывается по соответствующей методике. В расчет включаются намечаемые в рубку спелые насаждения с участием березы в составе от 3 единиц и более.
Заготовка сока на этих участках разрешается не раньше, чем за 5 лет до рубки и проектируется при наличии условий для организации переработки и консервации сока или сбыта его в течение 3 дней.
384. Заготовка дикорастущих плодов, ягод и орехов.
Биологический урожай каждого вида плодов, ягод и орехов на выявленных при таксации участках определяется по региональным таблицам. Средняя многолетняя хозяйственная урожайность принимается для каждого вида в определенном размере от биологической. Исходя из этой величины, с учетом экономических условий и доступности участков рекомендуются возможные объемы заготовки плодов, ягод и орехов, а также мероприятия по повышению продуктивности дикоплодовых и орехоносных древостоев и кустарников.
385. Заготовка грибов, ягод, лекарственного и технического сырья рекомендуется на основе материалов таксации и данных изучения урожайности. В доступных для заготовки участках по нормативам определяются средние многолетние биологические и хозяйственные урожаи, возможные и рекомендуемые объемы заготовки.
386. Участки с наличием пищевого, лекарственного, технического и других видов недревесного сырья вносятся в соответствующую ведомость, в которой приводятся итоги по лесничествам и лесовладельцу в целом. Расчет хозяйственного урожая производится по нормативам, приведенным в действующей методике выявления дикорастущих сырьевых ресурсов при лесоустройстве (для ягодных, травянистых и лекарственных растений - на площадь, пересчитанную на 100 процентов сплошного покрытия вида растения;
для орехоплодовых, дикоплодовых, ягодных древесных пород и кустарников - по полноте, количеству кустов на 1 га, доле участия в составе в зависимости от вида заготавливаемого сырья). Сведения об общих объемах побочных пользований по видам заготовки приводятся в пояснительной записке к лесоустроительному проекту.
387. Разработка рекомендаций по рыбоводству, звероводству, товарному производству грибов и другим видам побочных пользований может производиться при наличии соответствующих условий и заданий на лесоустройство, предусмотренных договором за дополнительную плату.
15. Охрана фауны
388. При проведении охотоустроительных работ одновременно с лесоустроительными (или при наличии материалов проведенного ранее охотоустройства) данный раздел не разрабатывается, а в лесоустроительном проекте делается соответствующая ссылка на охотоустроительные документы.
При отсутствии охотоустроительных документов в лесоустроительном проекте приводятся сведения о количестве обитающей на территории объекта фауны (по данным лесовладельца) и разрабатываются биотехнические мероприятия, направленные на увеличение численности животных и птиц, улучшение кормовых, гнездопригодных и защитных свойств угодий, подкормку животных в зимнее время года, снижение численности хищников, ослабление вредного влияния деятельности человека.
389. Основными видами биотехнических мероприятий являются:
1) исключение из планов рубок ухода некоторых участков загущенных молодняков;
2) запрещение рубок главного пользования в участках с глухариными токами;
3) прекращение работ по созданию лесных культур на тетеревиных токах;
4) прекращение всякой хозяйственной деятельности на участках в период гнездования боровой дичи;
5) запрещение выпаса скота в молодняках;
6) регулирование сенокошения в период гнездования птиц;
7) при проведении рубок ухода оставление на корню ремиз-укрытий (густые заросли из подлесочных пород и подроста), оставление на корню плодово- ягодных деревьев и кустарников или введение их в состав при производстве лесных культур;
8) создание биотехнических сооружений: кормушек, солонцов, водопоев, подкормочных площадок, навесов и других приспособлений.
390. Основными мероприятиями по охране охотничьей фауны являются:
1) борьба с браконьерством;
2) агитационно-массовая работа (плакаты, вывески, аншлаги, выступления в печати, по радио, телевидению, выступления в школах и в коллективах);
3) отстрел бродячих собак, кошек и волков;
4) контроль за запрещением хозяйственной деятельности в местах массовых гнездовий птиц, токовищ, выплода молодняка копытных, нор, логовищ и убежищ.
16. Управление и рабочие кадры
391. Рассматриваются и приводятся рекомендации по организации управления производством, оптимальному составу штатных работников во всех звеньях производства, анализируется образовательный уровень работающих, включая работников управления производством, лесничеств, лесной охраны.
Анализируются и приводятся рекомендации по обеспечению производства рабочими кадрами, их взаимозаменяемость и возможность использования их круглогодично, а также возможности привлечения рабочих кадров на сезонные работы.
17. Экологическое и экономическое обоснование проектируемых
392. Экологическое и экономическое обоснование проектируемых лесохозяйственных мероприятий в условиях рыночных отношений базируется на признании основным товаром в лесохозяйственном производстве выращенной древесины на корню в размере научно-обоснованной лесоустройством ежегодной нормы главного и промежуточного пользования. Товаром является также и недревесная продукция леса (живица, побочное пользование и другие), возможные ежегодные объемы заготовки которой рассчитываются в лесоустроительном проекте. Природные средообразующие, водоохранные и многие другие невесомые полезные свойства леса имеют не менее важное экологическое, социальное и экономическое значение для жизни общества и, при наличии соответствующих нормативов, может определяться их стоимостная оценка.
Важным показателем эффективности проектируемых мероприятий и расчетной лесосеки является степень их влияния на нормализацию структуры лесов. В этих целях дается прогноз изменения к концу ревизионного периода площадей древесных и кустарниковых пород и других лесотаксационных показателей.
Экономическое обоснование объемов и расчет экономической эффективности проектируемых мероприятий может выполняться в соответствии с действующими в лесной отрасли ценами и нормативными документами.
393. Приводится сравнение объемов запроектированных на предстоящий ревизионный период (ежегодных) лесохозяйственных мероприятий с объемами, действовавшими на год лесоустройства и установленными предыдущим лесоустройством. Приводится интенсивность лесопользования с 1 га покрытых лесом угодий и ее сравнение со средним приростом на 1 га. Анализируются причины крайне малых или завышенных объемов запроектированных лесохозяйственных мероприятий в сравнении со средним приростом на 1 га покрытых лесом угодий.
Анализируются объемы мероприятий по воспроизводству лесов в сравнении с фактическим наличием лесных не покрытых лесом угодий, требующих их облесения. Учитываются причины неполного охвата лесных не покрытых лесом угодий мероприятиями по их воспроизводству.
394. Приводится анализ ожидаемых изменений площадей видов угодий и преобладающих пород за ревизионный период, приводится ожидаемое изменение основных таксационных показателей на год лесоустройства и на конец ревизионного периода по следующим показателям:
общей площади лесовладельца;
покрытых лесом угодий;
не покрытых лесом угодий;
общему запасу насаждений;
среднему запасу на 1 га покрытых лесом угодий в целом и в разрезе отдельных видов древесных пород и кустарников;
среднему запасу на 1 га общей площади;
среднему приросту на 1 га покрытых лесом угодий;
урожайности сенокосных угодий с 1 га.
По всем показателям приводится детальный анализ предполагаемых изменений. Дается общее заключение по эффективности запроектированных на ревизионный период мероприятий.
395. Экологические требования к проектируемым лесохозяйственным мероприятиям.
Особое внимание при проектировании лесохозяйственных мероприятий обращается на повышение санитарного и экологического состояния, продуктивности и качества насаждений, обеспечение пожарной безопасности в лесу.
Намечаются и разрабатываются лесохозяйственные и иные мероприятия по повышению санитарно-гигиенических, ландшафтно-эстетических, водоохранных и других полезных природных свойств леса, оказывающих положительное влияние на окружающую среду, рекомендации по повышению устойчивости насаждений, их долговечности, предотвращению деградации лесной среды, в первую очередь, в условиях больших рекреационных нагрузок в местах массового отдыха и в районах размещения промышленных предприятий с вредными выбросами, а также по снижению вредного влияния этих факторов на лесные экологические системы.
Глава 12. Особенности лесоустроительного проектирования в зависимости от региональных условий и целевого назначения лесов
1. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в горных лесах
396. Дополнительными особенностями лесоустроительного проектирования при лесоустройстве горных лесов являются:
1) показатели распределения площадей лесного фонда республики по крутизне склонов (таблица 16);
2) лесохозяйственные мероприятия проектируются с учетом крутизны и экспозиции склонов и других особенностей для горных лесов, предусмотренных соответствующими правилами, наставлениями, инструкциями и другими нормативными документами;
3) проектирование лесохозяйственных мероприятий производится с учетом транспортной доступности кварталов, то есть все кварталы распределяются на доступные и (или) труднодоступные.
К доступным относятся кварталы (или их части) с наличием дорог, пригодных для проезда автотранспорта или тракторов круглый год. К этой группе также относятся кварталы, эксплуатационное и транспортное освоение которых намечается в ближайшие 5-10 лет.
Распределение кварталов (или их частей) по транспортной доступности утверждается первым лесоустроительным совещанием по результатам их согласования при подготовительных работах;
4) все данные по характеристике лесного фонда и проектируемым лесохозяйственным мероприятиям приводятся по площадям, приведенным в горизонтальное положение;
5) отнесение лесов к горным производится в соответствии с Техническими указаниями по отнесению земель лесного фонда к горным ( приложение 17).
2. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в пустынных лесах
397. При проектировании лесохозяйственных мероприятий в пустынных лесах особое внимание обращается на рациональное использование пастбищных угодий. Проектируются мероприятия, направленные на снижение вредного влияния пастьбы скота на древесно-кустарниковую и травянистую растительность, закрепляющую пески, предотвращающую возникновение эрозионных процессов. Намечаются мероприятия по закреплению движущихся песков.
3. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в особо охраняемых природных территориях и лесах, используемых в культурно- оздоровительных целях
398. В лесах особо охраняемых природных территорий и лесах, используемых в культурно-оздоровительных целях, проектные разработки проектируются в соответствии с требованиями, изложенными в Законе Республики Казахстан "Об особо охраняемых природных территориях" по программе пояснительной записки к лесоустроительному проекту.
399. По лесам, используемым в культурно-оздоровительных целях, при разработке по ним лесоустроительных проектов освещаются вопросы обоснованности размера и границ лесного фонда, используемого в культурно- оздоровительных целях, его разделения по функциональному назначению, размещения мест массового и индивидуального отдыха посетителей, соответствия их рекреационной емкости территории. Разрабатывается дифференцированная система мероприятий формирования породного состава и пространственного размещения лесов, по их охране, защите и благоустройству территории.
Определяется эффективность намечаемых мероприятий по оказанию положительного влияния на санитарно-гигиенические и эстетические свойства лесов и условия отдыха посетителей к концу предстоящего ревизионного периода.
400. Во всех категориях ГЛФ, используемых для отдыха, мероприятия по благоустройству территории предусматривают, наряду с повышением эстетических свойств ландшафтов, предотвращение деградации лесной среды, формирование живописных пейзажей и создание благоприятных условий для их рекреационного использования. В зеленых зонах могут проектироваться благоустроенные рекреационные маршруты, привлечение декоративной фауны и биотехнические мероприятия.
401. Для лесов, имеющих научное значение, в пояснительной записке к лесоустроительному проекту, наряду с анализом хозяйственной деятельности за прошедший ревизионный период, производится детальный анализ результатов научных исследований и опытных работ с оценкой их эффективности. Даются рекомендации о внедрении их результатов в практику ведения лесного хозяйства.
Проектируемые мероприятия учитывают особенности целевого назначения этих лесов, перспективную тематику научных исследований и опытно- производственных работ, которая составляется с учетом результатов таких работ в истекшем ревизионном периоде научным подразделением лесовладельца с участием лесоустройства.
При проектировании мероприятий допускается отступление от действующих руководящих документов по лесному хозяйству, если это обусловлено программой и методикой исследований. Однако, это допускается только с разрешения уполномоченного органа.
В лесах, предназначенных для учебных целей, проектируемые мероприятия также учитывают необходимость организации практики студентов, исходя из профиля учебного заведения и учебных планов ее проведения.
402. Особенности проектирования организации ведения хозяйства и лесопользования в лесах, используемых в культурно-оздоровительных целях, определяются первым лесоустроительным совещанием.
4. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в лесном фонде, закрепленном за охотничьими хозяйствами
403. В лесном фонде, закрепленном за охотничьими хозяйствами, мероприятия по охране и воспроизводству охотничьей фауны разрабатываются в виде рекомендаций с учетом имеющихся у лесовладельца материалов внутрихозяйственного охотоустройства (если охотоустройство не проводилось, берутся данные лесовладельца).
В лесоустроительных проектах приводится перечень видов охотничьей фауны, ее общая численность и плотность заселения на 1000 га угодий. По данным охотоустройства или наблюдений при производстве таксации делаются выводы о влиянии диких животных на состояние лесного фонда и определение ущерба, наносимого ими лесному хозяйству. Проектируются мероприятия по охране и созданию благоприятных условий для обитания охотничьей фауны.
404. При проектировании лесохозяйственных мероприятий предусматривается:
1) отнесение в категорию особо защитных участков площадей вокруг глухариных токов, полос леса вдоль берегов водоемов, заселенных бобрами, особо охраняемых частей заказников;
2) отказ от производства лесных культур на тетеревиных и глухариных токах;
3) ограничение работ в местах гнездования боровой дичи и местах сосредоточения молодняка диких животных в весенне-летний период;
4) ограничение применения ядохимикатов и минеральных удобрений.
Лесохозяйственная деятельность и лесопользование обеспечивают рациональное сочетание интересов охотничьего и лесного хозяйства без нанесения последнему серьезного ущерба.
405. Внутрихозяйственное охотоустройство осуществляется по специальному заказу заинтересованных организаций за счет их средств в соответствии с действующими методическими указаниями по проведению внутрихозяйственного охотоустройства в Республике Казахстан.
5. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в государственных защитных лесных полосах
406. Состояние государственных защитных лесных полос отражается и анализируется отдельно от других категорий ГЛФ с учетом особенностей их таксационной характеристики.
Лесохозяйственные мероприятия проектируются с учетом лесорастительных условий (категорий лесопригодности почв) и направлены на повышение биологической устойчивости, долговечности и мелиоративного эффекта насаждений. Рубки ухода намечаются по возрастным периодам жизненного цикла насаждений по специальным рекомендациям. Намечаются мероприятия по борьбе с нежелательной порослью деревьев и кустарников, ремонту и реконструкции участков полосных насаждений, находящихся в неудовлетворительном состоянии и имеющих низкую лесоводственно- мелиоративную ценность. В участках усыхающих насаждений или достигших возраста распада намечаются рубки с ориентацией на последующее порослевое возобновление или посадку лесных культур, особенно при необходимости смены главных пород. Для восстановления лесных полос необходимо, в первую очередь, проектировать древесные и кустарниковые породы, отличающиеся повышенной засухо-, жаро-, морозо-, солеустойчивостью и устойчивостью к вредителям и болезням.
6. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в кедровых насаждениях
407. Основными задачами лесоустроительного проектирования в кедровых насаждениях являются:
1) обеспечение своевременного восстановления кедра на месте вырубленных или погибших кедровников;
2) предотвращение смены кедровых насаждений другими лесообразующими породами, повышение эффективности рубок ухода в насаждениях с участием в составе кедра;
3) повышение плодоношения кедра;
4) рациональное использование древесины кедра от рубок промежуточного пользования;
5) организация неистощительного многоцелевого комплексного использования всех видов ресурсов и полезных свойств кедровников;
6) комплексное использование и воспроизводство орехоносных кедровников, своевременная реконструкция низкоурожайных древостоев;
7) определение фонда для воспроизводства кедра и разработка комплекса мер, в первую очередь, по освобождению кедрового подроста из-под полога лиственных пород.
Могут разрабатываться и назначаться другие мероприятия, направленные на сохранение существующих, и увеличение площади кедровников за счет активного вмешательства в этот процесс специалистов лесного хозяйства.
408. Лесохозяйственные мероприятия проектируются в соответствии с разрабатываемыми научно-исследовательским институтом и утверждаемыми уполномоченным органом правилами или, при их отсутствии, все вопросы по проектированию лесохозяйственных мероприятий решаются на первом
7. Особенности проектирования лесохозяйственных мероприятий в дубовых насаждениях
409. Основными задачами лесоустроительного проектирования в дубовых
1) повышение устойчивости и продуктивности дубрав;
2) перевод порослевых дубовых насаждений в семенные;
3) максимальное использование семенного естественного возобновления дуба при лесовосстановлении дубрав;
4) формирование смешанных сложных насаждений;
5) использование форм и популяций дуба, наиболее устойчивых к климатическим и эдафическим факторам и заболеваниям.
410. Лесные культуры проектируются на селекционной основе. При наличии соответствующей селекционной базы высокопродуктивных плюсовых насаждений и деревьев - проектируется закладка лесосеменных плантаций и создание лесосеменных участков дуба.
Проектирование рубок ухода за лесом в насаждениях с участием дуба направлено на своевременное предотвращение заглушения его второстепенными породами.
Глава 13. Авторский надзор за внедрением в производство лесоустроительных проектов
1. Цели проведения авторского надзора
411. Авторский надзор за выполнением лесовладельцами разработанных лесоустроительной организацией лесоустроительных проектов проводится с целью проверки правильности и полноты выполнения ими объемов запроектированных лесохозяйственных мероприятий, их пространственного размещения и качества внесения текущих изменений в материалы лесоустройства и лесоучетную документацию.
412. Авторский надзор проводится в соответствии с Программой проведения авторского надзора (приложение 26).
2. Организация проведения авторского надзора
413. Авторский надзор осуществляется в лесовладениях, в которых со времени проведения лесоустройства прошло 4-6 лет.
414. Авторский надзор проводится лесоустроительной организацией, которая разрабатывала лесоустроительный проект, с участием представителей лесовладельца.
415. Объект для проведения авторского надзора определяется
416. Лесоустроительная организация назначает руководителем авторского надзора автора или одного из разработчиков лесоустроительного проекта. В отдельных случаях к работе могут привлекаться и другие специалисты.
417. Лесовладельцы предоставляют работникам, осуществляющим авторский надзор, необходимую техническую, отчетную и планово- картографическую документацию, показывают в натуре места рубок и выполненных лесохозяйственных мероприятий, обеспечивают их транспортом, а также служебными и жилыми помещениями.
418. Полевые работы по авторскому надзору завершаются составлением отчета в соответствии с нижеприведенной программой. В отчете отражаются положительный опыт и недостатки в ведении лесного хозяйства, соответствие лесоустроительному проекту запланированных и фактически выполненных объемов мероприятий и технологии их проведения, указываются недостатки, даются предложения по их устранению. В отчете отмечаются также недостатки лесоустроительного проектирования и, в случае необходимости, даются соответствующие предложения по внесению в лесоустроительный проект конкретных изменений.
419. Отчеты по результатам авторского надзора представляются лесовладельцу, акимату области (если лесовладелец находится в его подчинении), территориальному органу и уполномоченному органу в месячный срок после завершения полевых работ.
420. Результаты авторского надзора в месячный срок после его представления рассматриваются в акимате (если лесовладелец находится в его подчинении) в присутствии представителя территориального органа или в территориальном органе, если лесовладелец подчиняется непосредственно уполномоченному органу с обязательным участием представителя лесоустроительной организации. При наличии существенных замечаний при рассмотрении результатов авторского надзора могут привлекаться представители от всех лесовладельцев области.
3. Задачи, выполняемые при проведении авторского надзора
421. При проведении авторского надзора анализируются:
полнота и качество использования рекомендаций лесоустроительного проекта в работе лесовладельцев при планировании и осуществлении ими лесохозяйственной деятельности с обеспечением рационального использования лесных ресурсов и их воспроизводством;
соответствие лесоустроительным проектам фактически выполненных объемов работ, технологии их проведения, пространственного размещения и эффективности проведенных лесохозяйственных мероприятий;
полнота внесения текущих изменений в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесного кадастра (приложение 27);
установление причин и степени отклонений выполненных лесохозяйственных мероприятий от намеченных лесоустроительным проектом;
соответствие запроектированных лесоустройством мероприятий задачам и целям ведения лесного хозяйства и экономическим условиям.
422. По результатам проведения авторского надзора лесоустроительная организация:
вносит предложения об улучшении качества и технологии производства при наличии значительных неправомерных нарушений, допущенных лесовладельцем при производстве лесохозяйственных работ, уведомляет об этом вышестоящую организацию, в подчинении которой находится лесовладелец.
Глава 14. Составление лесных карт
1. Особенности составления лесных карт
423. Виды, масштабы и размеры планшетов, планов лесонасаждений, схем- карт (в дальнейшем лесные карты), составляемых по материалам лесоустройства соответствуют данным, приведенным в таблице 17.
424. Лесоустроительный планшет является основным планово- картографичесим документом, составляемым на геодезической или топографической основе. Планы лесонасаждений и схематические карты составляются способом монтажа уменьшенных фотокопий планшетов (планов)
или другими способоми их составления, включая автоматизированные, обеспечивающие заданную точность и качество.
425. Площади планшетов, кварталов и таксационных выделов вычисляются после их вычерчивания и сверки с фотоабрисами или абрисами. Площади планшетов и ограниченных прямолинейными просеками кварталов вычисляются двукратно геометрическим методом. Площади частей планшетов и целых кварталов, ограниченных кривыми или сильно изломанными линиями - планиметром при четырехкратном измерении. За истинную площадь квартала и планшета принимается среднеарифметическая величина из произведенных измерений при расхождении между ними не более 1 процента. Отклонение суммы вычисленных площадей кварталов от площади планшета не превышает 1 процент.
Исправленные и округленные до целых гектаров площади кварталов принимаются за истинные.
Площади таксационных выделов определяются путем двукратного измерения их планиметром в гектарах с точностью до одного знака после запятой.
За истинное принимается среднее значение двух измерений. Площадь прямоугольных и мелких выделов вычисляется палеткой. Площади элементов нагрузки планшета линейного характера (дороги, просеки и другие) вычисляются по их ширине, определенной в натуре, и длине, определенной на планшете.
Невязка сумм площадей выделов относительно площади квартала допускается не более 2 процентов.
Выдела площадью более 10 га при их увязке округляются до целых гектаров, выдела площадью менее 10 га - при всех разрядах лесоустройства не округляются.
Особенности вычисления и увязки площадей планшетов, кварталов и выделов приведены в приложении 28.
Правильность вычисления площадей проверяется специалистом, производящим их приемку, в объеме не менее 10 процентов от общего количества планшетов, кварталов, таксационных выделов и других элементов внутренней ситуации. Вычисленные и выверенные площади кварталов и выделов вписываются в карточки таксации. На планшеты и планы вписываются только номера выделов.
426. Все составительские и издательские оригиналы планово- картографических материалов подписываются исполнителями, участвовавшими в лесоустроительных работах при таксации кварталов планшета, составителями оригиналов и начальником лесоустроительной партии.
427. Лесные карты (содержание, нагрузка и оформление, точность, качество изготовления, система применяемых условных знаков и обозначений), создаются в соответствии с Техническим руководством по изготовлению лесных карт (приложение 29).
2. Составление цифровых лесных карт
428. Цифровые лесные карты в заданном масштабе составляются при лесоустройстве средствами автоматизированной системы лесного картографирования и являются основой для создания и ведения картографического банка данных, позволяющего обновлять графическую информацию о происходящих изменениях в отдельных выделах. Их формирование осуществляется одновременно с автоматизированным составлением картографической основы, обработкой аэрофотоснимков и перенесением картографической и лесоустроительной нагрузки на планшет, или путем ввода геодезической информации с готовой карты. Полная таксационная характеристика выделов может быть получена при совмещении картографической и повыдельной таксационной баз данных.
Из картографического банка данных информация по заданным признакам выдается в виде обновленной лесной карты или ее фрагмента на бумаге, а также в виде изображения на дисплее.
Создание при лесоустройстве картографического банка данных с последующей эксплуатацией его на технических средствах лесоустроительной организации выполняется на договорной основе.
Для создания цифровых лесных карт и картографического банка данных используются программные средства, принятые в установленном порядке в промышленную эксплуатацию.
Таблица 1
Разряды лесоустройства Разряд Масштаб Предельная площадь среднего таксационного выдела, Минимальная площадь таксационного выдела, га лесо- планше- тов устрой- ства 1:10000 1 (пер- вый)
2 (второй)
11-20 1:25000 11-30 3 (третий)
31 и более обследо- 1:50000 ва- ние)
Таблица 2
Сроки повторяемости лесоустроительных работ N Лесовладельцы Повторяемость лесоустроительных работ, лет Государственные учреждения по 10-15 охране лесов и животного мира Государственные природные 20-25 заповедники Государственные национальные природные парки и государственные лесные природные резерваты Прочие лесовладельцы По согласованию сторон, но не более 25 лет Таблица 3 Показатели контроля качества полевых лесоустроительных работ Кто проверяет Количество проверок за полевой период Руководство Не менее 2 лесоустроительных партий лесоустроительной (1-2 специалиста в каждой партии)
организации
Начальник
Всех специалистов лесоустроительной партии не менее 2 раз за сезон партии Уполномоченный По собственному решению, но не менее 1 орган, в подчинении специалиста в каждом объекте области которого находятся лесовладельцы Всех специалистов, работающих на территории объекта, не менее 1 раза за сезон Таблица 4 Классы товарности Классы Выход деловой древесины и соответствующее количество товар- деловых деревьев в процентах ности хвойные насаждения, лиственные насаждения кроме лиственницы и лиственница по запасу по кол-ву деловых деловых стволов стволов 81 и выше 91 и выше 71 и выше 61-80 71-90 51-70 66-90 до 60 до 70 31-50 41-65 до 30 до 40 Таблица 5 Нормативы точности определения таксационных показателей Таксационные Единица Допустимые показатели измерения отклонения в определении таксационных показателей "+", "-"
Запас на 1 га:
а) в насаждениях, намечаемых в рубки главного пользования б) во всех остальных Сумма площадей сечений на 1 га Средняя высота:
а) саксаульников, м насаждений и кустарников высотой до 2,5 м б) саксаульников, высотой от 2,6 до 5 м в) насаждений высотой от 6 до 15 м включительно более 15 м Средний диаметр:
а) саксаульников у шейки см корня при диаметре до 20 см 22 см и более диаметр кроны саксаульников до 3,2 м 3,4 м и более б) кустарников на высоте груди в) насаждений на высоте груди при среднем диаметре до 20 см Коэффициент состава ед.
Полнота
Средний возраст:
саксаульников год кустарников при 1-2 летнем классе возраста при 5 летнем классе возраста насаждений до 40 лет от 45 до 100 лет 110 лет и более Класс товарности не допускается Класс бонитета Тип лесорастительных условий, группа типов леса Количество подроста на 1 га шт.
Предельно допустимая величина систематической ошибки и двойного отклонения для любого таксационного показателя Таблица 6 Радиусы перечетных круговых площадок Радиусы круговых перечетных площадок, м, при среднем диаметре насаждений, см средний диаметр насаждения, см до 10 и выше Радиусы круговых поперечных площадок, м 0,3-0,4 0,5-0,6 0,7-0,8 0,9-1,0 Данные о площадях круговых площадок при различном радиусе приведены ниже:
Радиус, м
Площадь, м 2
Таблица 7
Количество закладываемых реласкопических площадок в различных категориях древостоев в зависимости от их полноты Категория древостоя Площадь выдела, га более 11 Древостои одноярусные, 0,6-0,8 чистые по составу 0,3-0,5 и однородные по полноте разновозрастные с неравномерным смешением по составу и полноте, древостои на склонах крутизной более 20 0 Таблица 8 Точность определения таксационных показателей Точность определения изме- таксационных показателей рения при при исследо- натурной вательских и таксации обследователь- ских работах а) насаждений при средней высоте до 5 м от 6 до 15 м 16 м и более б) саксаульников при средней высоте до 2,5 м 2,6 м и более в) кустарников среднем диаметре (у шейки корня)
при среднем диаметре диаметр кроны:
до 3,2 м площадь кроны м 2 (на высоте груди)
Запас сырорастущего леса на 1 га:
а) насаждений м 3
Запас единичных деревьев, сухостоя и валежа:
а) древесных пород
Полнота насаждений, единица саксаульников и кустарников Сумма площадей сечений на 1 га насаждений, саксаульников, кустарников, подроста и подлеска Возраст элемента леса:
а) лесных культур
(от года их создания)
б) насаждений хвойных пород при возрасте:
до 40 лет от 50 до 100 лет в) насаждений лиственных пород при возрасте:
свыше 40 лет г) саксаульников д) кустарников при:
1-2 летнем классе 5 летнем классе класс Процент выхода деловой древесины Для подроста:
а) высота - до 0,5 м более 0,5 м б) возраст в) количество на 1 га тыс. шт.
Количество пней на 1 га Таблица 9 Показатели оценки успешности сомкнувшихся и несомкнувшихся лесных культур Оценка Показатели оценки Показатели несомкнувшихся лесных оценки культур в процентах сомкнувшихся лесных культур при полнотах Хорошие От установленного процента 0,8-1,0 нормативной приживаемости для региона (области) до 100 Удовлетво- От 46 до нормативной 0,5-0,7 рительные приживаемости Неудовлет- От 26 до 45 процентов ворительные приживаемости, включая в стадии культуры, созданные с молодняков отклонениями от нормативов (занижено на 10 и более в старших процентов количество возрастных посадочных мест, допущено группах несоответствие культивируемой древесной породы условиям местопроизрастания, размещение саженцев не обеспечивает формирование полноценного насаждения)
Погибшие 25 и менее 0,3 и менее в стадии молодняков 0,2 и менее в старших Таблица 10 Количество учетных площадок, подлежащих закладке на выделе в зависимости от его площади и полноты насаждения Площадь участка, Количество площадок при полнотах Таблица 11 Поправочные коэффициенты на уклон рельефа Угол Поправочный наклона, коэффициент градусов Таблица 12 Горизонтальное проложение длин линий в зависимости от крутизны склонов Углы Р а с с т о я н и е, м нак- лона в гра- дусах Пример: длина измеренной линии 146 м, угол наклона 20 .
Поправка на линию в 100 м составит 6,0 м
-"- -"- 40 м -"- 2,4 м
-"- -"- 6 м -"- 0,36 м 146,0 м 8,76 м Отсюда горизонтальное проложение линии равняется 146,0 м - 8,8 м = 137,2 м.
Таблица 13
Перечень изготавливаемых лесоустроительных материалов по лесным учреждениям:
1. находящимся в ведении уполномоченного органа Вид материала Всего Материалы представляются, изго- количество экземпляров тав- уполномо- тер- лесни- ли- ченному рито- вла- честву устрои- вает- органу риа- дельцу тельной ся, льному орга- экз.
низации
Лесоустроитель-
В электр. варианте ный проект:
Том 1
Пояснительная записка а) по лесным учреждениям б) для для лесничеств каж- дого лес- ни- чест- ва Том 2 Харак- Книга 1.
терис-
Сводные тика по лесным участ- учрежде- ков ниям и в госу- разрезе дарст- венно- честв го лес- ного фонда Книга 2.
Лесохо- зяйст- венные меро- приятия на пред- стоящий ревизио- нный период Том 3 описания участков государственного лесного фонда Том 4 Характеристика участков госу- дарственного лесного фонда и проектируемые лесохозяйствен- ные мероприятия по лесничеству Планшеты 1 (ори- гиналы и электр.
вар.)
Планы лесонасаж- дений по лесни- чествам, окрашенные:
а) по породам б) по хоз.
мероприятиям в) по мастерс- ким участкам дому маст. уч.
г) по лесным об- обходам ходу дений неокраше- нные Карты-схемы 1 и в лесных учреждений:
а) окрашенные вар.
по породам б) по противо- пожарному обустройству территории в) неокрашенные
2. находящимся в коммунальной собственности Вид материала тавли- упол- терри- Аки- номо- ториа- мат владе- уст- чен- льцу рои- ному ласти ву тель- ной ну низа- ции Лесоустроите- льный проект:
в элек- тр.
риан- те чества по лес- ным уч- режде- ниям и в раз- вен- резе Лесо- хозяй- ствен- ные прия- тия на пред- стоя- щий реви- зион- ный описания участ- ков государст- венного лесно- го фонда и проектируе- мые лесохозяй- ственные меро- приятия по лесничеству гина- лы и эле- ктр.
Планы лесона- саждений по лесничествам, в) по мастерским дому участкам маст.
уч.
обходу саждений не окрашенные 1 и лесных учреж- в дений:
ктр. вар.
Основные 1 в по 3 по 1 коли- положения элек- организации и трон. вари- во по ведения лесного анте реше- хозяйства по нию области ниче- (региону)
уч- ству реж- тия дению Сводный лесо- устроительный проект по области:
1) пояснитель- ная записка
2) карта лесов области, окра- шенная по трон.
породам вари-
3) карта лесов категориям ГЛФ Примечание:
1. Полное содержание томов лесоустроительного проекта и порядок их компоновки проводится согласно приложению 22.
2. Дополнительные материалы могут изготавливаться по договору за дополнительную оплату.
3. По согласованию с уполномоченным органом необходимое количество экземпляров (вместо бумажных носителей) может передаваться лесовладельцу на электронных носителях.
Таблица 14
Распределение насаждений по группам возраста Воз- Про- Группа возраста (числитель - класс возраста, раст должи- знаменатель - возраст, лет)
руб- молодняки средне приспе- спелые пере- ки ность возрастные вающие стойные (спе- класса 1 класс возр.
итого из них лос- воз- вклю- ти), раста, возр.
ченные лет расчет 9 и ст.
41-80 81-200 161-200 201-240 241-320 321 и ст.
8 и ст.
81-160 121-160 201-280 281 и ст.
7 и ст.
81-120 161-240 241 и ст.
10-11 12 и ст.
21-40 41-160 161-180 181-220 221 и ст.
11 и ст.
41-140 101-140 141-160 201 и ст.
10 и ст.
41-120 121-140 141-180 181 и ст.
41-100 81-100 101-120 161 и ст.
141 и ст.
6 и ст.
41-60 121 и ст.
21-60 61-70 91 и ст.
21-50 41-50 51-60 81 и ст.
31-40 71 и ст.
21-30 61 и ст.
51 и ст.
11-25 21-25 26-30 41 и ст.
16-20 26-35 36 и ст.
11-15 31 и ст.
13-14 15-18 19 и ст.
11-14 15 и ст.
Таблица 15
Шкала отнесения территорий лесного фонда к классам природной пожарной опасности Класс Сте- Группы типов леса и Наиболее вероятные при- пень другие категории виды пожаров, условия род- пожар- насаждений и безлесных и периоды их территорий возможного возникновения опас- Очень Хвойные молодняки, вырубки В течение всего высо- сухих и свежих сосняков, пожароопасного сезона кая лиственничников, ельников возможны низовые и кедровников травянистых, пожары, а на участках пихтачей кустарниковых с наличием древостоя широкотравных, хвойные высокой полноты - лесные культуры верховые Сосняки сухие и скальные.
В свежих травянистых
Расстроенные, отмирающие кустарниковых типах и сильно поврежденные леса особенно древостои (сухостойники, значительна пожарная участки бурелома и опасность весной, а в ветровала, недорубы).
некоторых районах -
Захламленные гари и осенью древостои, поврежденные вредными насекомыми.
Все группы типов леса Высо- Сосняки свежие, особенно Низовые пожары возможны ая с наличием соснового в течение всего пожаро- подроста, лиственничники опасного сезона;
периодически сухие;
верховые - в период кедровники по коренным пожарных максимумов породам южных склонов;
кедровники с наличием густого подроста и травостоя; сухие лесорас- тительные условия пойменных лесов Сред- Сплошные вырубки хвойных Низовые или верховые няя пород влажных, сырых, пожары возможны в период мокрых условий местопроиз- летнего пожарного макси- растания. Сухие ельники, мума, а в горных лесах - свежие лиственничники и в периоды весеннего и ельники, сосняки влажные, осеннего максимумов пихтачи и ельники горно- долинные; кедровники остальных типов леса.
Свежие лесорастительные условия пойменных лесов.
Свежие березняки и осинники коренные и производные и их вырубки Малая Группы типов леса: мокрые Возникновение пожаров сосняки, сырые темно- (в первую очередь, хвойно-таежные леса, низовые), возможно в влажные лиственничники, группах типов леса сырые ельники пихтово- сырых, а также на мохово-травяные, ельники вырубках влажных типов моховые, ельники леса лиственных пород в кустарниковые, жимолостно- периоды весеннего и шиповниковые и осиновые, осеннего пожарных яблонники, березняки и максимумов; в период осинники влажные, влажные летнего максимума в лесорастительные условия мокрых сосняках Низкая Группы типов леса хвойных Возникновение пожара пород - субальпийские;
возможно только при кедровники по гольцам;
особо неблагоприятных березняки и березняки условиях (длительная коренные сырые и мокрые;
засуха)
осинники сырые, мокрые;
влажные тополевники;
ивняки всех типов;
ветловники; осокорники низовые Таблица 16 Показатели распределения площадей лесного фонда республики по крутизне склонов Горные леса Леса Казахского Восточно- Алматинской, мелкосопочника Казахстанской Жамбылской и (Северо-Казахстанская, Южно-Казахстанской Акмолинская, Карагандинская областей и Павлодарская области)
Пологие до 10 0
Покатые 11-20 0
Крутые 21-30 0
Крутые: южных эксп. 21-30 0 северных эксп. 21-35 0 Очень крутые Очень крутые:
Очень крутые 31 и более южных экспоз. 31 и более северных экспоз. 36 0 и более Таблица 17 Виды, масштабы и размеры планово-картографических материалов Виды планово-карто- Масштаб по разрядам лесоустройства Размеры в см графи- ческих (обсле- мате- дование)
риалов
Общий размер 60х60
Внутренняя рамка 50х50.
Допускается разрезка на 4 части с размером 30х30 Планы Максимальный размер 4 лесона- листа, формата А-1.
саждений
При большем размере плана он делится на 2 и более частей.
Размер клапанов 19х28 Карты- 1:100000 - 1:300000 Максимальный размер 2 схемы Масштаб схемы подбирается под этот размер Карта- 1:200000 - 1:500000 Максимальный размер не схема более 4 листов, формата лесов А-1 Приложение 1 к Правилам проведения лесоустройства в государственном лесном фонде ПРИЕМО-СДАТОЧНЫЙ АКТ "___" _____________ 20___ года Настоящий акт составлен в том, что директор (главный лесничий) _____________________________________________________ лесного учреждения ____________________________________ области принял, а начальник лесоустроительной партии __________________ __________________________________________________________ сдал полевые лесоустроительные работы, выполненные лесоустроительной партией в учреждении за полевой период с "__" ______________ по "___" _________ 20__ г.
Наименование
Еди-
Выпол- в т.ч. по лесничествам работ ница нено, всего I. ЛЕСОТАКСАЦИОННЫЕ РАБОТЫ Протаксировано, в том числе по разрядам:
1 разряд 2 разряд 3 разряд (обследовано)
Протаксировано методом:
натурной таксации актуализации методом сочетания и камерального дешифрирования аэрофотоснимков Заложено и обмерено при таксации леса:
а) ленточных км перечетов б) круговых площадок в) модельных деревьев Заложено площадок на учет:
а) на рубки ухода за лесом б) тренировочных в)
г)
а) ягодников б) лекарственного в) технического Обследовано лесных культур Обследовано естественного возобновления в т.ч. под пологом леса на не покрытых лесом угодьях Проведено почвенно- типологическое обследование Проведены другие обследовательские работы (указать по видам)
а)
б)
Оборотная сторона приложения 1 II. СЪЕМОЧНО-ГЕОДЕЗИЧЕСКИЕ РАБОТЫ Снято и восстановлено:
а) окружных границ б) планшетных рамок в) внутренней ситуации Прорублено:
а) граничных линий б) квартальных просек в) визиров Прочищено:
Промерено г) других ходовых линий Поставлено столбов:
шт а) граничных в) указательных г) визирных Виды других работ, выполненных при лесоустройстве:
7. Общая оценка полевых лесоустроительных работ:
Настоящий акт составлен на основании приемо-сдаточных актов по лесничествам и актов проверок, проведенных специалистами лесных учреждений и лесничеств.
Работу принял директор лесного учреждения (или его заместитель) ________________________ /подпись/ Работу сдал начальник лесо- устроительной партии ____________________________________ Приложение 2 к Правилам проведения лесоустройства в государственном лесном фонде АКТ проверки качества полевых лесоустроительных работ ___________________ "___" ___________ 20 г.
(город, поселок)
Мною ___________________ в присутствии _______________________ должность, Ф.И.О. должность, Ф.И.О.
произведена проверка полевых лесоустроительных работ, выполненных специалистом _____________________________________ в _______________ лесничестве _____________ лесного учреждения ______________________________________________________ области
1. План и его выполнение Виды работ По наряд- % выпол- заданию нено нения Организация прорубки и прочистки кварт. просек, визиров, км Промер квартальных просек, визиров, км Организация постановки столбов, шт.
Натурная таксация, га Закладка пробных площадей, шт.:
тренировочных на рубки ухода Обследование естественного возобновления, м :
под пологом леса на не покрытых лесом угодьях Обследование лесных культур, га Обследование санитарного состояния насаждений, Закладка площадок полнотомерами, шт.
Справочная таблица допустимых отклонений Пока- Допус- затель тимое откло- нение Коэффициент Диаметр:
состава
Возраст:
более 20 см 45-100 лет Запас более 100 лет назначенных в рубку главного пользования Высота:
- в остальных до 15 м свыше 15 м Сумма площад.
сечений кл.
товарности бонитета
Подрост тыс. шт./
Качество работ оценивается следующими показателями:
Показатель
Удовлет-
Хорошо ворительно
Отклонения превышают 32 и более 16-31 15 и менее указанные в таблице допуски более чем в .... % выделов Двойные и превышающие их 6 и более 3 и менее отклонения допущены в ... % выделов По пунктам 3-10 акта 21 и более 10 и менее качество работ оценивается проверяющим произвольно Оборотная сторона приложения 2
2. Точность определения таксационных элементов (не менее 20 выделов лесных угодий, в пустынных лесах - не менее 15)
N квар-
Числитель - данные таксации;
тала выдела знаменатель - контрольные данные (отклонения в абсолютных величинах)
Состав диаметр бонитет насаж- раст А та Н Д дения (вид угодий)
Проверенные выделы (N кв., в которых отклонения не превышают допустимые:
Выделы, в которых отклонения превышают допустимые:
отк. +
Приме- чание тип пол- запас, подрост, леса нота ственное приятие Проверенные выделы (N кв., в которых отклонения не превышают допустимые:
Количество отклонений, превышающих допустимые, % _______________ двойные и более, % ______________________ Оценка _____________________________
3. Состояние техники безопасности, производственной санитарии, противопожарной безопасности (сроки проведения инструктажей, случаи нарушения правил техники безопасности, санитарии, противопожарной безопасности
4. Полнота проверок: проверяющие, даты проверок, оценки. Полнота устранения выявленных недостатков ______________________________ _______________________________ Оценка _________________________
5. Качество работ по организации территории _______________________________ Оценка _________________________
6. Качество выполнения исследовательских работ (N карточек)
________________________________Оценка _________________________
7. Полнота анализа хозмероприятий, выполненных в ревизионном периоде (N выделов с замечаниями)
______________________________ Оценка _________________________
8. Правильность описания подроста (NN выделов с замечаниями)
_______________________________ Оценка _________________________
9. Правильность шифровки и полнота заполнения макетов дополнительных сведений (N выделов с замечаниями)
_______________________________ Оценка _________________________
10. Правильность оконтуривания выделов, качество дешифрирования и оформления абриса ____________________________________________ _______________________________ Оценка _________________________
11. Общее заключение о качестве выполненных работ. Предложения по ликвидации выявленных недостатков _______________________________ Оценка __________________________ Проверку произвел ___________________________ С актом ознакомлен __________________________ Общая оценка (пункт 11) определяется через проценты оценок всех пунктов, при этом оценка по пункту 2 принимается за 60 процентов, а по всем остальным пунктам (3-10) ориентировочно по 5 процентов каждый.
Приложение 3
Программа основных положений организации и ведения лесного хозяйства в области (регионе)
1. Общие положения
1. Основные положения организации и ведения лесного хозяйства в области (в дальнейшем - Основные положения) составляются лесоустроительной организацией за один - два года до проведения полевых лесоустроительных работ в объектах, находящихся на территории области. Основные положения составляются на основе требований Лесного кодекса Республики Казахстан, иных законов Республики Казахстан, правил, инструкций и других документов, относящихся к вопросам ведения лесного хозяйства, утвержденных в установленном порядке.
После их утверждения в установленном порядке уполномоченным или территориальным органом они являются обязательными к применению всеми лесовладельцами, находящимися на территории области (региона), и лесоустроительной организацией при проведении лесоустроительных работ.
2. Тираж основных положений состоит из количества экземпляров, предназначенных для:
каждого лесовладельца, находящегося на территории области (региона) - 3 экз.;
лесных подразделений областных акиматов (при нахождении лесовладельца в их ведении) - 3 экз.;
территориального органа - 3 экз.;
уполномоченного органа - 1 экз. на лазерном диске лесничеств - 1 экз.
каждому
Для других организаций, желающих приобрести основные положения, они предоставляются по их заявкам за дополнительную оплату.
Глава 1. Характеристика лесного фонда 1. Лесовладельцы на территории
3. Местонахождение и площади лесопользователей, находящихся в ведении уполномоченного органа. Перечень других лесовладельцев на территории области (сведения приводятся по административным районам). Лесистость территории области и прогноз ее изменения (прилагается схематическая карта области с размещением территории и центральных усадеб лесовладельцев).
2. Категории ГЛФ
4. Краткая характеристика лесного фонда. Распределение земель лесного фонда по категориям ГЛФ, основания по их выделению. Соответствие распределения земель лесного фонда по категориям ГЛФ, их народнохозяйственному назначению, выполняемым функциям и установленным нормативам. Распределение общей площади лесного фонда по видам угодий, площади покрытых лесом угодий и запасов по преобладающим породам. Средние таксационные показатели по основным лесообразующим породам (сведения приводятся по данным прошлого лесоустройства с учетом происшедших изменений в лесном фонде, отраженных в формах учета лесного фонда в разрезе лесовладельцев).
5. При наличии на территории области особо охраняемых природных территорий приводится их перечень, назначение и состояние.
Глава 2. Природные и экономические условия развития лесного хозяйства 3.
Природное и лесорастительное районирование
6. Краткая характеристика природных и лесорастительных районов.
Распределение лесовладельцев по этим районам (прилагается схематическая карта области с нанесенными границами природных и лесорастительных провинций, районов и других).
4. Климатические и почвенно-гидрологические условия
7. Краткая характеристика климатических и почвенно-гидрологических условий и их влияние на рост и состояние лесов.
8. Источники загрязнения атмосферы, почв и водных источников. Наличие на территории области насаждений, подверженных антропогенным воздействиям.
5. Характеристика промышленности и сельского хозяйства
9. Основные отрасли народного хозяйства, их влияние на состояние лесов.
Влияние лесов области на экономическую обстановку в области, районах (обеспечение местных потребностей древесиной, сенокосными и пастбищными угодьями).
6. Изученность лесного фонда
10. Краткая характеристика предыдущего лесоустройства (время проведения, технология и методы лесоустроительных работ). Наличие технических документов по лесному хозяйству, разработанных другими проектными и научными организациями. Необходимость проведения специальных обследований, исследовательских и научных работ, направленных на улучшение состояния лесного фонда.
7. Группы типов леса
11. Схемы групп типов леса по преобладающим древесным породам, рекомендуемые для использования предстоящим лесоустройством.
12. Закономерности хода естественного возобновления под пологом леса и на площадях, вышедших из-под леса, в увязке с группами типов леса. Тенденция к смене пород.
Глава 3. Организация ведения лесного хозяйства 8. Образование хозяйственных единиц
13. Цели, принципы и рекомендации по образованию хозяйственных единиц. Основные лесообразующие породы, целевая породная структура лесного фонда. Перспективы образования постоянных хозяйственных участков.
Возможности и необходимость создания повыдельного лесотаксационного банка данных. Перспективы развития природно-заповедного фонда на землях лесного
9. Возрасты рубки леса
14. Рекомендуемые к принятию на предстоящий ревизионный период возрасты рубки леса по лесообразующим породам. При необходимости их изменения обосновываются лесоустроительной или научной организациями и утверждаются уполномоченным органом.
10. Способы рубок
15. Анализ действующих правил рубок главного пользования применительно к лесам области. Перечень категорий ГЛФ и участков, исключаемых из расчета размера главного пользования. Проектируемые способы рубок главного пользования и их анализ (способы рубок в разрезе преобладающих пород приводятся в форме таблицы). Способы очистки лесосек от порубочных остатков и методы их ликвидации.
16. Принципы сохранения подроста при разработке лесосек и связь процессов естественного заращивания в зависимости от способов рубок.
11. Рубки ухода за лесом. Санитарные рубки
17. Цели рубок ухода, экономическое значение рубок ухода. Особенности проведения рубок ухода в лесах различного целевого назначения в пределах основных лесообразующих пород области. Действующие наставления по рубкам ухода, их преемственность для условий произрастания насаждений в области.
Технология проведения рубок ухода (в форме таблицы приводятся показатели рубок ухода по основным лесообразующим породам и видам рубок) в естественных насаждениях, лесных культурах. Допустимость применения химических методов ухода. Рекомендации по уходным мероприятиям в дикоплодовых насаждениях, садах и других.
18. Санитарные рубки. Принципы назначения выборочных и сплошных санитарных рубок в различных насаждениях (приводится ссылка на действующие Санитарные правила в лесах Республики Казахстан), технология их проведения.
Возможности и необходимость уборки захламленности.
12. Защита леса
19. Динамика очагов вредителей и болезней леса. Сведения о биологии вредителей леса и способы надзора за ними. Меры борьбы с вредителями и болезнями леса. Лесопатологический мониторинг. Организация службы защиты леса.
13. Воспроизводство лесов. Плантационное лесовыращивание. Защитное лесоразведение
20. Краткое описание истории создания лесных культур. Наличие площадей для воспроизводства лесов. Рекомендуемые типы лесных культур, агротехника и способы их создания. Уход за лесными культурами. Применение минеральных удобрений. Перевод лесных культур в покрытые лесом угодья.
21. Содействие естественному возобновлению. Защитное лесоразведение.
Технология закладки плантаций специального назначения (быстрорастущих лесных пород, облепихи, шиповника, новогодних елок и других). Список рекомендуемых экзотов и реинтродуцентов.
14. Реконструкция насаждений (кустарников)
22. Анализ опыта и результатов проводимых работ по реконструкции насаждений. Принципы формирования фонда реконструкции насаждений (кустарников). Способы и методы реконструкции.
15. Семеноводство. Вопросы селекции древесных пород
23. Сведения о плюсовых деревьях, плюсовых насаждениях (семенных заказниках), постоянных лесосеменных участках, лесосеменных плантациях, маточных плантациях, генетических резерватах, а также данные об урожайности основных лесообразующих пород (по данным лесных селекционных центров).
Наличие на землях лесного фонда объектов научного характера: архивов клонов плюсовых деревьев, коллекционных участков сортов и гибридов, опытных (модельных) семенных плантаций, испытательных культур плюсовых деревьев, географических и экологических культур, ведомственных сортоиспытательных участков. Возможности учета указанных селекционно-семеноводческих объектов при лесоустройстве и целесообразность проведения их единовременной инвентаризации. Наличие шкал селекционной оценки насаждений.
Перспективы создания семенной базы на селекционной основе. Выделение лесных генетических резерватов.
24. Сбор, обработка и хранение шишек, плодов и семян.
16. Выращивание посадочного материала
25. Сведения о наличии лесных питомников, включая базисные.
Возможности организации базисных питомников и специализированных предприятий по выращиванию посадочного материала лесных, декоративных и плодовых пород. Технология выращивания в питомниках посадочного материала (севообороты, обработка почвы, снегозадержание, применение удобрений, микоризация почвы, предпосевная подготовка семян, применение микроэлементов, посев семян, орошение, отенение, борьба с сорняками, подкормка сеянцев, прореживание посевов, защита посевов) различных видов древесных лесных, декоративных, плодовых пород и кустарников. Выращивание саженцев. Закладка маточных плантаций. Выращивание сеянцев в теплицах с пленочным покрытием, с закрытой корневой системой.
17. Гидролесомелиорация
26. Принципы формирования гидролесомелиоративного фонда. Наличие орошаемых земель. Перспективы развития лесомелиоративных работ и комплексного мелиоративного освоения новых земель.
18. Охрана леса
27. Состояние охраны лесов от пожаров. Природная горимость лесов.
Количество и площадь лесных пожаров. Рекомендации по организации воздушной и наземной охраны лесов от пожаров, созданию противопожарных химических станций. Обоснование проектируемых противопожарных мероприятий. Обзор новой техники и химических средств для противопожарной организации территории и тушения лесных пожаров.
19. Использование участков ГЛФ для нужд лесоохотничьего хозяйства.
Охрана фауны
28. Основные объекты охоты, их численность (по данным лесовладельца).
Способы учета численности охотничьей фауны, методы расчета оптимальной плотности охотничьих угодий на 1 тыс. га площади.
29. Принятые шкалы бонитировки охотничьих угодий. Методика определения запасов кормов, планирования видов и объектов биотехнических мероприятий.
30. Рекомендации по спортивной охоте, иностранному охотничьему туризму. Организация территории. Предложения по проведению межхозяйственного и (или) внутрихозяйственного охотоустройства.
Рекомендуемые меры по усилению охраны диких зверей и птиц. Нормативы для расчета численности работников охраны, ее материально-технического обеспечения.
20. Подсобное сельское хозяйство. Побочные лесные пользования. Заготовка второстепенных древесных ресурсов
31. Достигнутые объемы производства продукции подсобного сельского хозяйства, заготовки дикорастущих плодов, ягод, лекарственного и технического сырья. Наличие подсочки и химпромыслов. Намечаемые мероприятия по улучшению пастбищ и сенокосов, использованию пахотных угодий. Методика учета ресурсов и прогнозирования урожая побочных лесных пользований, пищевых и лекарственных ресурсов (заготовка сенажа, сенного листа, веточного корма, лиственно-витаминной муки, хвойной лапки, подсочка сосны, подсочка березы, пчеловодство, заготовка грибов, дикорастущих ягод, лекарственного сырья и других). Возможности заготовки второстепенных лесных ресурсов (коры, ветвей, пней, корней, листьев, почек.
21. Использование участков ГЛФ для научно-исследовательских, культурно- оздоровительных, рекреационных, туристических и спортивных целей
32. Приводится краткий анализ по наличию или возможности использования участков лесного фонда для указанных целей.
22. Механизация работ по лесному хозяйству
33. Современный уровень механизации основных лесохозяйственных операций и перспективы его повышения за счет рекомендуемых средств механизации. Краткая техническая характеристика новых машин и механизмов.
23. Организация управления лесным хозяйством
34. Необходимость и целесообразность реорганизации отдельных предприятий. Организация школьных лесничеств, другие формы привлечения к труду подростков.
24. Ожидаемая эффективность проектируемых мероприятий
35. Перечень мероприятий, направленных на повышение продуктивности лесных угодий, увеличение древесного прироста и ожидаемая экономическая эффективность от их проведения.
Рекомендуемая оптимальная породная и возрастная структура лесного
25. Экологическое обоснование проектируемых работ по лесному хозяйству
36. Экологические показатели пользования лесом. Заключение о возможности оценки влияния проектируемых мероприятий на состояние
26. Справочно-нормативная база лесоустройства
37. Лесотаксационное районирование. Перечень таблиц для корректирования запасов, таксации текущего прироста, товаризации эксплуатационного фонда, шкалы оценки естественного возобновления. Перечень справочно-нормативной документации, использованной при составлении Основных положений и обязательной для применения при проведении лесоустроительных работ и проектировании лесохозяйственных мероприятий.
27. Научно-исследовательские и опытные работы
38. Перечень имеющихся и необходимых к разработке научных исследований и опытных работ, касающихся вопросов ведения лесного хозяйства в области.
28. Приложения
39. В приложениях помещаются все директивно-нормативные документы (положения, правила и другие), касающиеся вопросов ведения лесного хозяйства в области, не вошедшие в состав содержания Основных положений, а также перечень использованной литературы.
Приложение 4
Порядок и цели проведения лесоустроительных совещаний
1. Цели проведения лесоустроительных совещаний
1. В целях лучшей организации лесоустроительных работ, всестороннего обсуждения особенностей их выполнения проводятся технические и лесоустроительные совещания. Первое техническое совещание проводится в период подготовительных работ, первое лесоустроительное совещание - за 1-2 месяца до начала полевых работ, второе техническое совещание - по окончании полевых работ в объекте, второе лесоустроительное совещание - после определения объемов лесохозяйственных мероприятий и подготовки лесоустройством проекта протокола.
2. При необходимости до начала полевых лесоустроительных работ и в процессе их производства могут созываться промежуточные технические
3. Технические совещания созываются руководителем объекта, в котором проводится лесоустройство, по согласованию с начальником лесоустроительной партии и проводятся под его председательством. Участниками технических совещаний являются начальник и специалисты лесоустроительной партии, специалисты лесовладельца и, при необходимости, представители других заинтересованных организаций.
4. Докладчиком на технических совещаниях является руководитель (его заместитель) лесовладения, содокладчиком - начальник лесоустроительной партии.
2. Вопросы, решаемые на совещаниях
5. На первом техническом совещании рассматриваются вопросы:
1) анализируются рекомендации и принимаются решения по всем вопросам, предусмотренным программой подготовительных работ;
2) выявляются и решаются особенности проведения полевых лесоустроительных работ в объекте;
3) предварительно определяются содержание и объемы по основным видам предстоящих лесоустроительных работ;
4) решения первого технического совещания являются основой для составления наряд-задания на проведение лесоустройства и подготовку проекта протокола первого лесоустроительного совещания.
6. На втором техническом совещании рассматриваются вопросы:
1) утверждается акт сдачи выполненных полевых лесоустроительных работ и определяется их качество;
2) определяется качество внесения лесовладельцем текущих изменений в материалы прошлого лесоустройства с составлением соответствующего акта согласно Указаниям по внесению текущих изменений в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесного кадастра (приложение 16);
3) согласовываются необходимые мероприятия на предстоящий ревизионный период по лесохозяйственной деятельности, дополнительному строительству производственных и жилых зданий, пожарно-химических станций, приобретению машин, станков и других механизмов;
4) утверждаются границы мастерских участков и лесных обходов;
5) оформляется окончательный акт - процентовка на выполненные работы;
6) решаются другие вопросы, возникшие в процессе проведения полевых
7. Первое и второе лесоустроительные совещания созываются и даты их проведения устанавливаются территориальным органом или лесным отделом областного акимата по согласованию с лесоустроительной организацией.
В совещании участвуют руководители и специалисты территориального органа, руководители и специалисты лесного отдела областного акимата (если лесовладелец находится в их подчинении), специалисты лесоустройства и лесовладельцев, при необходимости могут приглашаться представители областных и (или) районных территориальных органов по управлению земельными ресурсами, областного управления охраны окружающей среды, научных учреждений и других заинтересованных организаций.
Председателем на лесоустроительных совещаниях является руководитель (или его заместитель) уполномоченного органа, в ведении которого находится лесовладелец, секретарем-представитель лесоустроительной организации.
На втором лесоустроительном совещании основным докладчиком является разработчик лесоустроительного проекта.
С проектами протоколов лесоустроительных совещаний участники совещаний знакомятся заранее.
8. На первом лесоустроительном совещании решаются вопросы об особенностях проведения полевых лесоустроительных работ:
1) уточняется разделение территории объекта на категории ГЛФ, на горную и равнинную части, а также на доступную и труднодоступную части для горных лесов;
2) анализируется состояние юридического оформления границ со смежными землепользователями;
3) определяется состояние граничных и квартальных просек, наличие квартальных столбов, наличие лесохозяйственных столбов на лесосеках, лесных культурах и других участках, охваченных лесохозяйственными мероприятиями в ревизионном периоде;
4) уточняется проект организации территории;
5) определяются особенности таксации леса и назначения лесохозяйственных мероприятий с учетом народнохозяйственной значимости насаждений;
6) определяется хозяйственное значение отдельных древесных и кустарниковых пород;
7) определяются виды побочных лесных пользований, имеющие перспективу развития;
8) приводятся данные об участках лесного фонда, переданных и заявленных на передачу в долгосрочное лесопользование;
9) изучается экологическая обстановка в объекте лесоустройства, основные источники загрязнения природной среды;
10) определяется перечень нормативно-справочных документов;
11) выясняется сохранность пробных площадей, заложенных предыдущим лесоустройством, и перечень научно-исследовательских работ, необходимость закладки новых пробных площадей;
12) определяется обеспеченность объекта материалами аэрофотосъемки;
13) определяется состояние лесоустроительных планшетов прошлого лесоустройства, пригодность их для составления новых лесных карт; решаются другие технические вопросы об особенности лесоустроительных работ, а также анализируется проект наряд-задания по видам и объемам работ на объекты лесоустройства;
14) определяются возможности оказания содействия в обеспечении лесоустроительных партий рабочей силой, транспортными средствами, продовольствием, жильем;
15) определяется порядок участия в лесоустроительных работах работников заказчика.
Решения, принятые на первом лесоустроительном совещании, фиксируются в протоколе и служат основой для лесоустроительного производства.
9. На втором лесоустроительном совещании:
1) рассматриваются и утверждаются объемы лесохозяйственных мероприятий на предстоящий ревизионный период, разработанные лесоустроительной организацией и изложенные в проекте протокола;
2) проект протокола направляется в уполномоченный орган, в ведении которого находится лесовладелец и который в двухнедельный срок организует рассмотрение представленных материалов с участием специалистов лесовладельца и лесоустройства, представителей областного управления охраны окружающей среды и, при необходимости, других компетентных организаций;
3) проект протокола второго лесоустроительного совещания содержит общие выводы по качеству ведения лесовладельцем лесного хозяйства в прошедшем ревизионном периоде, расчеты размера главного пользования и объемов лесохозяйственных мероприятий, объемы работ по охране лесов от пожаров, по борьбе с лесными вредителями, болезнями и по другим мероприятиям;
4) имеющиеся разногласия по величине и обоснованию рекомендуемых к принятию расчетных лесосек, проектируемым объемам лесохозяйственных мероприятий после обсуждения их на втором лесоустроительном совещании либо снимаются, либо разработчик протокола пишет особое мнение, которое вместе с соответствующими материалами направляется уполномоченному органу для принятия окончательного решения;
5) если при предварительном анализе протокола не выявляется каких-либо ошибок в расчетах норм пользования лесом и недостатков в их обосновании, влекущих за собой изменение расчетной лесосеки и объемов других мероприятий в размере до 10 процентов от рекомендуемых лесоустройством, второе лесоустроительное совещание по договоренности между заказчиком и лесоустроительной организацией может не созываться и в данном случае протокол второго лесоустроительного совещания оформляется подписями и направляется лесоустроительной организации;
6) расчетная лесосека по объекту лесоустройства после ее рассмотрения и одобрения вторым лесоустроительным совещанием утверждается уполномоченным органом. Порядок ее утверждения, состав и форму представляемых материалов устанавливает уполномоченный орган;
7) в случае, если уполномоченный орган по каким-либо причинам изменяет величину расчетной лесосеки, согласованной на втором лесоустроительном совещании, лесоустроительная организация по согласованию с уполномоченным органом вносит в пояснительную записку к лесоустроительному проекту соответствующие изменения.
Приложение 5
Знаки натурные лесоустроительные и лесохозяйственные. Типы, размеры и общие технические требования Настоящими техническими требованиями устанавливаются типы, размеры, образцы надписей на лесоустроительных и лесохозяйственных знаках, требования к месту их постановки.
1. Типы лесоустроительных и лесохозяйственных знаков
1. По своему назначению натурные знаки делятся на следующие типы:
столбы квартальные, квартальные указательные, граничные хозяйственные, визирные, визирные указательные, на пробных площадях, лесохозяйственные;
колья пикетные и для закрепления центров площадок при измерительно- перечислительной таксации, обследовании естественного возобновления и лесных культур (рисунок 1).
2. В качестве натурных знаков могут применяться столбы деревянные и железобетонные, металлические или пластмассовые таблички, каменные пирамиды и глыбы, колья, отметки на деревьях.
3. Столбы граничные хозяйственные, визирные, визирные указательные, колья пикетные и для закрепления центров пробных площадок устанавливаются лесоустроителями при проведении лесоустройства, а также научно- исследовательскими и изыскательскими организациями при проведении соответствующих работ.
4. Столбы лесохозяйственные устанавливаются лесными учреждениями.
5. Столбы квартальные и квартальные указательные устанавливаются лесоустроителями при первичном лесоустройстве и лесными учреждениями при повторном лесоустройстве.
6. Столбы на пробных площадях устанавливаются лесоустроительными, проектными, научно-исследовательскими, лесными учреждениями и другими организациями, которые проводят закладку пробных площадей.
7. В межревизионный период лесные учреждения по мере необходимости обязаны производить замену всех видов пришедших в негодность столбов.
2. Общие технические требования
8. Деревянные столбы и колья могут быть изготовлены как из древесины растущих деревьев, так и с ранее срубленных деревьев, при их изготовлении на одном месте.
Столбы и колья должны быть полностью очищены от коры, сучья срублены заподлицо. Щеки должны иметь гладкую поверхность, глубина щеки на столбе должна составлять не менее 2,5 см.
9. Надписи на столбах должны быть аккуратными, наноситься по трафарету (рисунок 2) черной масляной краской.
10. Все столбы должны быть поставлены комлевой частью вниз и прочно вкопаны, колья крепко вбиты в землю.
11. Виды лесоустроительных знаков, подлежащих установке в устраиваемом объекте, ответственные за их постановку и сроки установки определяются на первом техническом совещании до начала подготовительных
3. Лесоустроительные знаки
12. Столбы квартальные и квартальные указательные:
1) квартальные столбы или заменяющие их металлические (пластмассовые)
таблички, каменные пирамиды или тумбы должны устанавливаться в точках пересечения квартальных просек между собой. При лесоустройстве колочных лесов мелкие разрозненные участки леса объединяются в сборные кварталы;
2) квартальные столбы на проезжих просеках должны устанавливаться в стороне от осевой линии просеки (в северо-западном углу) на хорошо просматриваемом со всех сторон месте;
3) квартальные и квартальные указательные столбы могут быть деревянные или железобетонные;
4) железобетонные квартальные и указательные столбы изготавливаются из аб бетона марки 300 по размерам, указанным на рисунке 1 . Верх столба четырехскатный, сечение столба квадратное, по верхней и нижней границам щек наносятся полосы черной масляной краской шириной 1 см. Щека с номером квартала направляется по диагонали в квартал. На прямоугольных пересечениях просек ребра скатов головки квартального столба должны устанавливаться по направлению квартальных просек;
5) металлические или пластмассовые таблички изготавливаются прямоугольной формы с размерами, указанными на рисунке 3.
Рисунок 3
Таблички должны быть белого цвета. Номера кварталов наносятся черной масляной краской по трафарету. Подлинные размеры трафаретов показаны на рисунке 2;
6) таблички укрепляются на ближайших от точек пересечения квартальных просек деревьях на высоте 2,5 м, номером в сторону пересечения просек.
Таблички могут быть одинарные или парные в зависимости от различных вариантов пересечения просек.
При отсутствии деревьев таблички привариваются к металлическому штырю (высота штыря над землей 1,5 м, подземная часть - 0,7 м с крестовиной, толщина не менее 2 см);
7) деревянные квартальные и квартальные указательные столбы изготавливаются по размерам, указанным на рисунке 1. Верх столба стесывается в виде усеченной пирамиды с верхним основанием 4х4 см, ширина ребер между щеками не должна превышать 2 см, нижний скат щеки должен быть стесан по уклону.
При изготовлении столбов диаметром более 24 см высота головки столба должна быть равна одной трети диаметра.
При изготовлении деревянного столба из саксаула допускается его минимальный диаметр - 12 см. Номер квартала наносится вертикально сверху вниз.
Столб окапывается насыпной тумбой (диаметр - 1,5 м, высота - 50 см, высота столба над тумбой - 50 см, подземная часть - 50 см с поперечной планкой);
8) количество щек на столбе должно быть равным количеству сходящихся в точке пересечения кварталов. На щеках наносятся номера кварталов. Щека с номером квартала направляется по диагонали в квартал. При прямоугольном пересечении просек ребра скатов головки столба должны устанавливаться по
9) в случае постановки деревянных столбов в городских лесах и лесопарках, в зеленых зонах, в защитных полосах вдоль железных дорог и автомобильных дорог общего пользования международного и республиканского значения они должны быть окрашены в красно-коричневый цвет, щеки и верхняя часть головки
- белилами;
10) в горных малолесных и труднодоступных районах квартальные столбы могут заменяться каменными пирамидами или глыбами. Пирамиды складываются из крупных камней. На верхнем камне пишется номер квартала черной масляной краской по трафарету для квартальных столбов (рисунок 4);
Рисунок 4
11) квартальные указательные столбы (рисунок 1) устанавливаются в точках пересечения квартальных просек с границами различных землепользований, с основными проезжими дорогами, с трассами, а также с постоянными лесными тропами, реками и речками.
На пересечении дорог с границами квартальные указательные столбы выполняют функции граничных указательных столбов.
Перечень дорог, трасс, лесных троп и рек, по которым должны устанавливаться квартальные указательные столбы, согласовывается на первом техническом совещании до начала подготовительных работ.
В кварталах, входящих в защитные лесные полосы вдоль железных дорог и автомобильных дорог общего пользования международного и республиканского значения и в запретных полосах лесов по берегам рек, озер, водохранилищ и других водных объектов, ниже основной щеки вырубается дополнительная щека.
На щеке делается надпись по трафарету "ЗЩ" (защитная) или "ЗП" (запретная полоса).
13. Столбы граничные хозяйственные:
1) граничные хозяйственные столбы устанавливаются при восстановлении границ в случаях утраты межевых знаков (столбов и курганов). На углах поворота, близких к 180 градусам (180 ±2 ), граничные хозяйственные столбы не устанавливаются;
2) граничные хозяйственные столбы устанавливаются на расстоянии не менее 1 м от геодезического центра межевого знака;
3) граничные хозяйственные столбы изготавливаются по размерам, указанным на рисунке 1. Верх столба делается в виде конуса. На столбе вырубается две щеки. Верхняя щека вырубается по направлению съемки и на ней надписывается "ГЛ" (государственный лес). Нижняя щека вырубается в сторону леса и на нее наносится номер прилегающего квартала.
14. Столбы визирные и визирные указательные:
1) визирные столбы устанавливаются в точках пересечения визиров с просеками и границами землепользований;
2) визирные столбы изготавливаются по размерам, указанным на рисунке 1.
Верх столба делается двухскатным с гребнем шириной 1 см. На визирном столбе вырезается одна щека, которая обращена в сторону квартала по направлению визира. Гребень столба должен быть направлен по линии визира. При прорубке визиров встык устанавливается один столб и вырубается две щеки.
На каждой щеке наносится номер визира римскими цифрами;
3) визирные указательные столбы устанавливаются при пересечении визиров с основными проезжими дорогами, трассами, лесными тропами, реками, речками и другими ориентирами (рисунок 1).
15. Столбы на всех видах пробных площадей, закладываемых при лесоустройстве и при производстве лесохозяйственных работ, изготавливаются и устанавливаются по форме и размерам, показанным на рисунке 1.
На столбах делаются надписи следующих образцов:
ПП-3-45 - пробная площадь, номер пробы, номер квартала;
76-85 - год закладки, год последующего измерения;
2-0,25 - номер секции, площадь в га.
16. Колья пикетные:
1) пикетные колья устанавливаются при промере ходовых линий;
2) пикетные колья изготавливаются диаметром 3-5 см, высотой надземной части 50 см. (рисунок 1);
3) на пикетных кольях отмечаются расстояния от начала промера в целых сотнях метров в виде зарубок на стороне, обратной направлению промера, римскими цифрами.
Длина промера, м 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 1800 Обозначения I II III IV V VI VII VIII IX X XVIII;
4) пикетные колья в зеленых зонах населенных пунктов и лечебно- оздоровительных учреждений, в категориях защитности особо охраняемых лесных территорий, в городских лесах и лесопарках могут быть заменены отметками на деревьях. Отметки делаются на правой стороне по ходу промера на деревьях, находящихся не более 5 м от линии промера. Расстояние промера наносится на подрумяненную поверхность ствола условными обозначениями (такими же, как и на пикетных кольях) черной масляной краской на высоте 1,5 метра.
17. Колья на пробных площадях:
кольями, размером пикетных, закрепляются центры пробных площадей при измерительно-перечислительной таксации и углы площадок при обследовании естественного возобновления и лесных культур. На колышке делается затеска, на которой карандашом арабской цифрой указывается порядковый номер площадки на данном выделе.
4. Лесохозяйственные столбы
18. Лесохозяйственные столбы обозначают площади главных, санитарных рубок, площади, отведенные под подсочку леса и рубки ухода, лесные культуры и реконструкцию насаждений, постоянные и временные лесосеменные участки, лесосеменные плантации, временные питомники, служебные наделы и другие:
1) столбы имеют форму визирных столбов и отличаются размерами и содержанием надписей (рисунок 1);
2) надписи на лесохозяйственных столбах должны иметь следующее содержание:
Мероприятия
Шифры надписей
Обозначение
Главное пользование
Сплошные рубки 125-3
Номер квартала - номер выдела СР-01 Мероприятие - год 2-6,3 Номер делянки - площадь, га Постепенные рубки То же, только после мероприятия указывается ПР-1-02 номер приема 2-5,1 Добровольно- То же, что и по сплошным выборочные рубки рубкам ДВР-03 2-5,5 Длительно- 17-14 То же, что и по постепенным постепенные ДПР-1-01 рубки 4-7,0 Промежуточное пользование Выборочные санитарные рубки Номер квартала - номер Рубки ухода:
ВСР-03
Мероприятия - год осветление 2-11,5 То же Осв-01 1-6,4 прочистка Прч-01 1-5,8 прореживание Прр-01 2-6,7 проходная рубка Прх.р.-03 2-5,7 Прочие рубки:
Санитарные рубки сплошные ССР-02 3-9,5 Площадь, га Химический уход ХИМ-01 Химуход - год Мероприятия по воспроизводству леса Лесные культуры 199-4 ЛКЕ-01 Лесные культуры (порода) - год Аэросев АЭС-01 Реконструкция насаждений То же, но порода не указывается РЕК-02 Прочие мероприятия Постоянный лесосеменной участок ПЛСУ-01 Название - год закладки участка Временный лесосеменной участок ВЛСУ-01 Лесосеменная плантация ЛСП-99 Название - год Плантация ив ПИ-98 Плантация новогодних елок ПНЕ-97 Временный питомник ВП-02 Служебный надел СН-92 Подсочка леса 98-01 Начало подсочки - конец подсочки
3) вышеупомянутые столбы устанавливаются на пересечении линий, ограничивающих площади (на углах). Щека с надписью направляется в сторону участка, гребень столба - к середине участка.
Образцы надписей на лесохозяйственных столбах показаны на рисунках 5-9;
4) в случае повторного проведения мероприятий ниже основной щеки на расстоянии 10 см вырубается дополнительная щека и наносится соответствующая надпись.
Рисунок 1 Знаки натурные лесоустроительные и лесохозяйственные. Их типы и размеры в см Рисунок 2 Трафареты для квартальных столбцов Рисунок 5 Образец надписи на столбах при рубках главного пользования Рисунок 6 Образец надписи на столбах при подсочке леса Рисунок 7 Образец надписи на столбах при рубках ухода Рисунок 8 Образец надписи на столбах лесохозяйственных мероприятий Рисунок 9 Образец картографического шрифта. Гротеск узкий Приложение 6 Технические указания по проведению коллективной тренировки
1. Задачи коллективной тренировки
1. Проверка и отработка глазомера у специалистов лесоустройства и лесных учреждений в определении таксационных показателей и характеристики древостоев, возобновления, состояния лесных культур, состояния насаждений, фиксируемых в карточке таксации.
2. Инструктаж по назначению хозяйственных распоряжений, выработке умения у специалистов квалифицированно назначать и оценивать выполненные лесохозяйственные мероприятия.
3. Инструктаж по выполнению лесотаксационных измерений, закладке круговых реласкопических и перечетных площадок, использованию данных измерений для самоконтроля и корректировки глазомерно определенных показателей, составления общей таксационной характеристики выдела. Умение работать с приборами и инструментами, осуществлять их поверку (согласно приложению 6 к настоящим Правилам).
4. Ознакомление с нормативно-справочным материалом (таблицами, наставлениями и другими документами, которые должны использоваться при таксации леса, особенностями их применения).
5. Ознакомление с типами условий местопроизрастания и типами леса, их взаимосвязью с составом, классами бонитетов и другими таксационными показателями насаждений.
6. Ознакомление с характерными повреждениями и признаками поражения насаждений и отдельных деревьев энтомо- и фитовредителями, порядком сигнализации об очагах размножения опасных вредителей и фитопатологического поражения деревьев, требующих специального лесопатологического обследования.
7. Установление единообразия в оформлении полевой технической документации в соответствии с требованиями ее обработки.
8. Показ установки и оформления территории лесного учреждения лесоустроительными знаками.
9. Ознакомление с инструктивными документами, требованиями и техническими приемами специальных обследований, осуществляемых одновременно с лесоустройством.
10. Ознакомление с особенностями лесоустройства, которые должны учитываться при таксации леса.
2. Порядок проведения коллективной тренировки
11. На первой пробной площади руководитель тренировки знакомит ее участников с целями и порядком ее проведения, с техникой таксации и ведения записей в карточках, приемами пользования измерительными приборами.
12. На первых пяти пробных площадях тренирующиеся определяют таксационные показатели как глазомерно, так и с применением измерительных приборов.
13.На остальных пробных площадях участники тренировки осуществляют глазомерную таксацию без использования измерительных приборов и сдают заполненные карточки таксации руководителю тренировки. Руководитель тренировки сообщает данные обработки пробной площади, детально анализирует ошибки и недостатки, допущенные при таксации и оформлении записей в карточке каждым исполнителем. Особое внимание уделяется правильному назначению лесохозяйственных мероприятий.
14. При таксации выделов, выходящих на таксационный ход, таксационные показатели определяются при помощи лесотаксационных приборов, а результаты сверяются с контрольными данными выборочной измерительно- перечислительной таксации.
При отсутствии на объект лесоустройства аэрофотоснимков готовится абрис тренировочного хода на миллиметровке.
15. Руководитель тренировки при выполнении таксации по таксационному ходу знакомит исполнителей с техникой опознавания на аэрофотоснимках квартальных просек, ходовых линий, опорных ориентиров, границ выделов, привязки границ выделов и ходовых линий к твердо опознанным ориентирам.
Демонстрирует правильность оформления абрисов, анализирует допущенные ошибки и недоработки.
В ходе тренировки обращается особое внимание на рациональное проложение таксационных ходов через таксационные выделы, правильный выбор пунктов таксации.
16. В объектах лесоустройства с наличием значительных площадей разновозрастных насаждений, в которых намечается проведение несплошных рубок главного пользования, обращается особое внимание исполнителей на признаки, по которым выделяются поколения различных лесообразующих пород.
17. В объектах с большими объемами работ по воспроизводству леса в обязательном порядке должна быть проведена тренировка по оценке успешности хода естественного возобновления, особенно на стадии перевода естественно возобновляющихся площадей и участков с мерами содействия естественному возобновлению в покрытые лесом угодья. Аналогичным образом должна быть проведена тренировка по оценке состояния лесных культур, особенно на грани отнесения их к неудовлетворительным или погибшим, а также на этапе перевода их в покрытые лесом угодья.
18. На коллективной тренировке одновременно показываются приемы безопасного выполнения работ, проводится дополнительный инструктаж по технике безопасности, недопущению возникновения лесных пожаров, прорабатываются вопросы охраны труда и санитарии.
3. Оформление результатов коллективной тренировки
19. По результатам коллективной тренировки на каждого исполнителя составляется сличительная ведомость (прилагается), в которую заносятся данные глазомерной и контрольной таксации только тех выделов, в которых отклонения превышают допустимые, ленточных перечетов и пробных площадей. Величины ошибок в определении коэффициента состава, средних высот и средних диаметров вычисляются для преобладающей породы. Оценка результатов тренировки производится по величинам отклонений данных глазомерной таксации от соответствующих данных пробных площадей и выделов, охваченных выборочной измерительно-перечислительной таксацией. Справочная таблица допустимых отклонений, а также показатели для оценки качества тренировочных работ исполнителя приведены в сличительной ведомости.
Общее количество протаксированных пробных площадей и выделов таксационного хода, по которым производится окончательная оценка точности глазомера исполнителя, должно быть не менее 20.
20. Специалисты, показавшие неудовлетворительные результаты на коллективной тренировке, проходят дополнительную тренировку на вновь заложенных (другими специалистами) пробных площадях, количество которых определяется руководителем тренировки, а также на дополнительно заложенных таксационных ходах, после чего руководитель тренировки принимает окончательное решение о допуске их к таксации.
21. Материалы коллективной тренировки (карточки пробных площадей и карточки глазомерной таксации, сличительные ведомости) хранятся в течение полевого периода у начальника партии.
22. Специалисты со среднетехническим образованием, которых предполагается допустить к производству лесотаксационных работ, проходят коллективную тренировку совместно со специалистами, имеющими высшее образование.
23. По результатам тренировки составляется акт, в котором освещаются результаты коллективной тренировки всех исполнителей и один экземпляр которого представляется в предприятие.
К приложению 6 к приказу Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан Область ___________________________________ Лесное учреждение _________________________ Лесничество _______________________________ СЛИЧИТЕЛЬНАЯ ВЕДОМОСТЬ тренировочной глазомерной таксации Фамилия, имя и отчество ________________________________________ Должность_______________________________________________________ Время проведения тренировки ______________ дней с ______ по ___________20____г.
Подпись исполнителя_________________________ Общая оценка результатов таксации_____________ Заключение о допуске к глазомерной таксации Руководитель тренировки ____________________________________ (подпись) Ф.И.О.
Дата
Оборотная сторона к приложению 6 к приказу Председателя Комитета Министерства сельского
1. Точность определения таксационных элементов (не менее 20 выделов лесных угодий, в пустынных лесах - не менее 15)
квартала состав
Н, м
Д, см раст,
1. Протаксированные выдела, в которых отклонения не превышают допустимые (приводится перечень выделов поквартально)
а) на пробных площадях:
б) по таксационному ходу:
1) выдела, в которых отклонения превышают допустимые - на пробных площадях (числитель - фактические данные таксации, знаме- натель - контрольные данные)
отк. +,- откл.+,-
2) выдела, в которых отклонения превышают допустимые - по таксационному ходу квар- бо- под- рост, тет ное тыс.
1. Протаксированные выдела, в которых отклонения не превышают допустимые (приводится перечень выделов поквартально)
1) выдела, в которых отклонения превышают допустимые - на пробных площадях (числитель - фактические данные таксации, знаменатель - контрольные данные)
2) выдела, в которых отклонения превышают допустимые - по таксационному ходу
2. Полнота анализа хозмероприятий, выполненных в ревизионном Оценка _______________________________________________________
3. Правильность описания подроста (Н, возр., состав - N выделов с замечаниями)
Оценка _______________________________________________________
4. Правильность назначения лесохозяйственных мероприятий (N выделов с замечаниями)
Оценка _______________________________________________________ Общая оценка _________________________________________________ Запас насаж- дений, назна- Возраст: до 40 лет ченных в руб- ку главного более 100 в остальных насаждениях шт/га Диаметр: до 20 см Качество тренировочных работ оценивается следующими показателями:
указанные в табл.
в____%___выделов
Двойные и превышающие их отклонения в _________% выделов По пунктам 1-4 результаты тренировки оцениваются:
оценка по пункту 1 принимается - 60 процентов, 2 и 3 - 10 процентов и 4
- 20 процентов.
Приложение 7
Технические указания по подготовке к работе аэрофотоснимков, оформлению фотоабрисов и абрисов
1. Составление фотоабрисов
1. Первоначальной операцией составления фотоабриса является поднятие цветной тушью (гуашью) топографических объектов, являющихся элементами топографической основы лесных карт: рек, ручьев, дорог, троп, осушительной сети и других объектов, видимых на аэрофотоснимках только при стереоскопическом их рассматривании. Дороги поднимаются красной тушью (гуашью), гидрографическая сеть - голубой.
Все элементы фотоабриса должны располагаться в пределах рабочей площади аэрофотоснимка.
2. В дальнейшем производится опознавание и нанесение на аэрофотоснимки границ и квартальных просек. Для этой цели (при повторном лесоустройстве)
используются копии планшетов прошлого лесоустройства, планы лесонасаждений, карты-схемы. При первичном лесоустройстве используются топографические карты и вновь составленные геодезические и топографические основы планшетов.
Просматривающиеся на аэрофотоснимках просеки и границы поднимаются штриховой линией: на цветных аэрофотоснимках - белой гуашью, на черно-белых
- черной тушью. Местоположение непросматривающихся различных линий, не прорубленных квартальных просек определяется по масштабу аэрофотоснимка на основании промера их в натуре, привязок к опорным ориентирам и наносятся они на аэрофотоснимки тонкими сплошными линиями. Окончательное оформление фотоабриса следует производить после производства натурных работ путем поднятия на аэрофотоснимках просек, дорог, рек и других.
При первичном лесоустройстве квартальную сеть следует наносить на аэрофотоснимки в карандаше, используя для этого проект квартальной сети и топокарты с последующим уточнением в натуре.
При нанесении квартальной сети на аэрофотоснимки производится нумерация кварталов согласно составленному проекту квартальной сети. Если квартал размещается на двух и более аэрофотоснимках, то номер проставляется на всех частях рабочих площадей аэрофотоснимков.
3. После нанесения на аэрофотоснимки границ объекта и квартальных просек, со схемы условными значками наносятся границы категорий ГЛФ.
Границы наносятся с использованием опорных ориентиров, квартальной сети и с учетом масштаба аэрофотоснимков.
4. Главным этапом работы составления фотоабриса является разделение площади кварталов на таксационные выделы. Разделение производится методом дешифрирования границ таксационных выделов на аэрофотоснимках с использованием стереоскопа.
При проведении повторного лесоустройства за основу границ выделов принимаются границы, установленные прошлым лесоустройством. При этом при дешифрировании аэрофотоснимков производится их обязательная корректировка по фотоизображениям.
Окончательное уточнение границ выделов производится при производстве натурных таксационных работ. Особенно тщательно должны уточняться контуры лесных культур, лесосек, вырубок, гарей.
5. При проведении промера квартальных просек и визиров и их прорубке точное их положение на аэрофотоснимках определяется путем привязок к твердо опознанным опорным ориентирам и контурным точкам. В качестве контурных точек могут использоваться строения, одиночно стоящие деревья, характерные изгибы рек и дорог, углы контуров безлесных участков и другие, ясно выраженные ориентиры.
Все твердо опознанные ориентиры и контурные точки накалываются на аэрофотоснимке с точностью 0,2 мм. Наколы обводятся на оборотной стороне аэрофотоснимка кружком, который обозначается литером. Около кружка делается отметка о привязке измеряемой линии к ориентиру или контурной точке.
6. Подготовленный к таксации фотоабрис, кроме отграниченной рабочей площади, должен содержать:
1) на лицевой стороне топографические элементы лесных карт: реки, ручьи, дороги, озера и другие, и их названия;
2) границы объекта лесоустройства со смежными землепользователями, названия землепользователей (по лицевой стороне);
3) просеки или естественные границы кварталов, таксационные визиры с пикетами, нанесенными по данным натурного промера, или предварительно размеченными (в карандаше) на лицевой и оборотной стороне;
4) границы категорий ГЛФ (на лицевой стороне);
5) отдешифрированные границы таксационных выделов;
6) номера кварталов в пределах рабочей площади и смежных на лицевой и оборотной сторонах;
7) твердо опознанные ориентиры и контурные точки с данными привязки к ним ходовых линий (на лицевой и оборотной сторонах);
8) адресный штамп с заполненной информацией и масштаб аэрофотоснимка (на оборотной стороне).
7. После проведения таксации на лицевой стороне аэрофотоснимка окончательно поднимаются тушью или гуашью следующие элементы:
1) пикетаж, уточненный по промерам линий и опознаванию в натуре, с номерами четных пикетов;
2) направление промера с указанием мер линий в горизонтальном проложении;
3) номера пунктов таксации;
4) уточненные границы и номера таксационных выделов;
5) опознанные и поднятые элементы топографической основы карты;
6) проколы точно опознанных ориентиров и контурных точек;
7) привязка квартальных просек к опознанным контурным точкам, находящимся в стороне от просек.
8. На оборотную сторону аэрофотоснимка после таксации должны быть нанесены:
1) проколы опознанных ориентиров и контурных точек, обведенных кружком;
2) данные привязки квартальных просек;
3) данные привязки квартальных просек и визиров в местах их пересечения с дорогами, реками, ручьями и другими ориентирами.
2. Составление абрисов на бумажной основе
9. Составление абрисов на бумажной основе производится при проведении лесоустроительных работ без аэрофотоснимков. В этом случае абрис составляется в соответствующем масштабе на кальке или миллиметровой бумаге в туши по данным пикетажного журнала или планшета прошлого лесоустройства.
10. Абрис ориентируется стрелкой по магнитному меридиану и должен содержать те же данные, что и фотоабрис, за исключением проколов твердо опознанных точек.
11. До выхода в лес с планшетов предыдущего лесоустройства переносятся границы таксационных выделов, которые уточняются при таксации. При наличии фотопланов и топокарт в масштабе планшета, на абрис с них переносятся дороги, контуры болот, ручьи, реки, озера, канавы и другие элементы топографического содержания.
12. Установление границ между выделами, когда предыдущее устройство выполнялось без аэрофотоснимков, производится по наиболее вероятному направлению линий разграничения выделов относительно ходовой линии с учетом рельефа. Границы выделов в межвизирном пространстве проводятся по их середине.
Приложение 8
Работа с полнотомерами и методы их поверок
1. Полнотомеры (угловые шаблоны, призма академика Анучина)
предназначены для определения суммы площадей поперечных сечений древесных стволов на 1 га. Определение осуществляется путем подсчета стволов, учитываемых полнотомерами, при этом исключается необходимость непосредственного измерения диаметров стволов в натуре.
2. Определение суммы площадей поперечных сечений с применением полнотомеров дает довольно точные результаты в древостоях без наличия густого подроста или подлеска, то есть в древостоях, где возможен просмотр каждого ствола без каких-либо естественных помех.
Угловые шаблоны имеют различные модификации с шириной рамки 20; 14, 1; 10; и 7,05 мм при длине рейки для первых двух 100 см, для остальных - 50 см.
Угловые шаблоны с шириной рамки 20 и 14,1 мм и длине рейки 100 см применяются в древостоях, имеющих средний диаметр 20 см и более. При пользовании рамкой 20 мм полученный при перечете результат принимается за истинный, а при пользовании рамкой 14,1 мм полученный при перечете результат уменьшается вдвое. Применение шаблона с шириной рамки 14,1 мм дает более точные результаты.
Угловые шаблоны с шириной рамки 10 и 7,05 мм при длине рейки 50 см применяются в исключительных случаях, при необходимости определения сумм площадей поперечных сечений в древостоях, имеющих средний диаметр менее 20 см. При применении шаблона с шириной рамки 10 мм, полученный результат принимается за истинный, а при 7,05 мм - уменьшается вдвое.
3. При работе с угловыми шаблонами исполнитель находится в центре площадки и, приложив к глазу свободный от насадки конец инструмента, визирует через прорезь шаблона на дерево на высоте груди. Если при визировании диаметр ствола перекрывает прорезь шаблона, то дерево учитывается. Если диаметр ствола меньше прорези шаблона, то дерево не учитывается (рисунок 1,А). В сомнительных случаях, когда древесный ствол точно вписывается в прорезь шаблона и исполнитель затрудняется в отнесении его к учитываемым или не учитываемым стволам, необходима контрольная проверка расстояния до этого дерева и измерение диаметра его ствола. Если полудиаметр ствола в сантиметрах меньше расстояния до дерева, то дерево не учитывается. Например, если полудиаметр ствола равен 10 см (при диаметре - 20), а расстояние до него 10,5 м, то этот ствол не учитывается и наоборот, если полудиаметр ствола больше расстояния до дерева, то дерево учитывается. Если полудиаметр ствола и расстояние до дерева равны, дерево также учитывается.
4. При работе с призмой академика Анучина исполнитель располагается таким образом, чтобы призма находилась над центром площадки. При визировании на ствол дерева на высоте 1,3 м призму необходимо покачивать как в вертикальном, так и в горизонтальном направлениях, добиваясь минимального сдвига изображения, что обеспечивает ее перпендикулярность к линии визирования. Визирование призмой на каждое дерево следует производить индивидуально. Для оценки каждого дерева призма поднимается на уровень глаз, визируется на дерево и опускается. Этим приемом устраняется возможная путаница учтенных и неучтенных стволов и, кроме того, не притупляется острота зрения исполнителя. По величине сдвига изображения ствола в горизонтальном направлении древесные стволы подразделяются на учитываемые и не учитываемые. Если сдвинутая призмой часть ствола не вышла за величину его диаметра, то дерево учитывается; если вышла за величину диаметра, то дерево не учитывается (рисунок 1,Б). В сомнительных случаях, когда сдвиг изображения примерно равен диаметру ствола и имеются затруднения в отнесении ствола к той или иной категории, следует провести контрольную проверку, измерив расстояние до дерева от центра площадки и его диаметр, как описано выше в пункте 3.
Нельзя принимать сомнительные деревья за половину, считая два таких дерева за одно, так как это приводит к погрешности до 15 процентов.
5. Поверка полнотомеров (шаблонов и призмы) не требует специального оборудования и может осуществляться непосредственно на местах и заключается в проверке точности вписывания листа белой бумаги размером 40х40 см в прорезь шаблона с раствором 2 см при расстоянии до него в 20 м или точности смещения этого листа призмой ровно на свою величину. При поверке полнотомера с шириной прорези шаблона 14,1 мм при той же длине рейки (1 м) и расстоянии 20 м ширина листа бумаги принимается равной 28,2 см.
6. При таксации лесосек круговыми площадками постоянного радиуса, отграничение их в натуре должно производиться не рулеткой, а мерным шнуром или с помощью дальномерной рейки в сочетании с призмой академика Анучина.
Указанные приспособления позволяют повысить производительность труда на выполнении этой операции в 1,5-2 раза. Приспособление для отграничения круговых площадок мерным шнуром (рисунок 2) состоит из самого шнура длиной 11,28 м при величине круговой площадки равной 400 м и 13,82 м - при 600 м , который рекомендуется делать из нерастяжимого материала (полевой телефонный кабель), двух упоров, один из которых закрепляется шпилькой неподвижно, а другой подвижно (рисунок 3,А). При отграничении круговой площадки шпилька вбивается в кол, обозначающий центр площадки.
7. Для отграничения круговой площадки с помощью призмы и дальномерной рейки, последнюю можно изготовить из вешки диаметром 2-4 см и высотой в рост человека. Вершинная часть вешки ошкуривается или окрашивается для контрастности на определенную величину, которая зависит от радиуса круговой площадки. При радиусе 11,28 см (площадь круга 400 м ) длина верхней ошкуренной части вешки должна быть равна 22,6 см, а при радиусе 13,82 м (площадь круга 600 м ) - 27,6 см.
Отходя от центра площадки, которая обозначена вешкой, и добиваясь при рассмотрении через вертикально расположенную призму смещения ее изображения на величину ошкуренной части, находят искомый радиус площадки (рисунок 3,Б).
Деревья, оказавшиеся внутри круговой площадки, подлежат сплошному перечету обычным порядком. Как отграничение круговой площадки, так и перечет на ней, лучше производить по четвертям круга.
8. Использование полнотомера или призмы для отграничения ширины ленточных перечетов аналогично, с той лишь разницей, что при этом длина ошкуренной части вешки в сантиметрах должна быть равна удвоенной ширине ленты в метрах. Например, при ширине ленты перечета 10 м длина ошкуренной части вешки равна 20 см, при 15 м - 30 см и при 20 м - 40 см.
СХЕМЫ работы с полнотомерами и приспособлениями для отграничения круговых площадок Рис. 1 Порядок учета древесных стволов угловым шаблоном (А) и призмой (Б) Рис. 2 Приспособление для отграничения круговых площадок постоянного радиуса Рис. 3 Схема отграничений круговой площадки постоянного радиуса Приложение 9 Древесные и кустарниковые породы, их полное название и индексы Полное название древесных Индекс рода Индекс и кустарниковых пород древесных и основных кустарниковых видов пород Основные лесообразующие породы
1. Хвойные
Сосна (Pinus)
С
1) С. обыкновенная
Со
(P.silvestris L.)
2) С. Веймутова (P.strobus)
СВ
Ель (Picea)
Е
1) Е.обыкновенная
Ео
(европейскя) (P.excelsa Link)
2) Е. Шренка
ЕШ
(тянь-шаньская)
(P.schrenkiana F.M)
3) Е. сибирская (P. abovata)
Ес
Пихта (Abies)
П
1) П. сибирская (A.sibirika)
Пс
Лиственница (Larix)
Л
1) Л.сибирская
Лс
(L. sibirika Ldb)
Кедр (Pinus)
К
1) К. сибирский (P. sibirika)
Кс
Арша (можжевельник
Ар древовидный) (Juniperus)
1) Арша (М. туркестанский)
Арт
(J. turkestanica Kom)
2) Арша (М. зеравшанский)
Арз
(J. seravscanica Kom)
3) Арша (М. полушаровидный)
Арп
(J. semiglobosa Rgl)
2. Твердолиственные
Дуб (Quercus)
1) Д. черешчатый (Q. robur)
Дч
Ясень(Fraxinus)
Я
1) Я. ланцетный (зеленый)
Яз
(F. lanceolata Borkh)
2) Я. обыкновенный (высокий)
Яо
(F. excelsior)
3) Я. чарынский
Яч
(согдианский) (F. sogdiana)
Клен (Acer)
Кл
1) К. остролистный
Кло
(платановидный)
(A. platanoides L.)
2) К. ясенелистный
Кля
(американский)
(A. negundo L.)
Ильм (вяз) (Ulmus)
Ил
1) Ил. шершавый (U. scabra)
Илш
2) Ил. гладкий (вяз гладкий)
Илг
(U. laevis Pall)
3) Ил. обыкновенный
Ило
(карагач) (U. laevis)
4) Ил. густой (вяз густой)
Илгс
(U. densa)
3. Мягколиственные
Береза (Betula)
Б
1) Б. пушистая
Бп
(B. pubescens E.)
2) Б. бородавчатая
Бб
(повислая) (B. verricosa)
3) Б. тянь-шаньская
Бт
(B. tianschanica)
4) Б. кривая
Бк
(B. procurva Litv)
5) Б. толстосережчатая Бтс (B. crasijula)
6) Б. туркестанская
Бтк
(B. turkestanica Litv)
7) Б. алатавская
Ба
(B. alatavika Mushed)
8) Б. киргизская
(B. kirghisorum Sav)
9) Б. Резниченко
БР
(B. Rezniczen Koana)
10) Б. мелколистая
Бм
(B. microphulla Bge)
11) Б. Ярмоленко
БЯ
(B. Jarmolenkoana)
Липа (Tilia)
Лп
Осина (Populus)
Ос
1) О. обыкновенная
Осо
(P. tremula)
2) О. ложная
Осл
(P. pseudotremula N.)
Тополь (Populus)
Т
1) Т. восточно-персидский Твп (P. ariana Pode)
2) Т. Литвинова
ТЛ
(P. Litwinowiana Pode)
3) Т. сизолистный
Тс
(P. pruinosa Schrenk)
4) Т. Болле (P. Bolleana)
ТБол
5) Т. белый (серебристый)
Тб
(Р. alba)
6) Т. сереющий
Тср
(P. Canescens. Sm)
7) Т. черный (осокорь)
Тч
(P. nigra)
8) Т. пирамидальный
Тп
(P. piramidalis Roz)
9) Т. лавролистый
Тл
(P. laurifolia Ldb)
10) Т. густолиственный Тг (P. densa Kom)
Ива (Salix)
Ив
1) И. вавилонская (плакучая)
Ивв
(S. babylonisa L)
2) И. козья (бредина)
Ивкз
(S. caprea L)
3) И. сухолюбивая
Ивс
(S. xerophila Floder)
4) И. дрожащая
Ивд
(S. micans Anderss)
5) И. ломкая
Ивл
(S. fragilis L.)
6) И. джунгарская
Ивдж
(S. Songarica Anderss)
7) И. пятитычинковая
Ивп
(S. Pentandra L)
8) И. южная
Ивю
(S. australior Andress)
9) Ива белая (ветла)
Ивб
(Salix alba)
Ольха (Alnus)
Ол
1) О. серая (белая)
Олс
(A.insana(L) Moench)
2) О. черная (клейкая)
Олч
(A. glutinosa(L)Gaerth)
4. Саксаульники
Саксаул (Haloxylon)
Ск
1) С. белый (H. persicum Bge)
Скб
2) С. черный
Скч
(H. aphyllum Jijin)
3) С. зайсанский
Скз
(H.ammodendron)
5. Прочие древесные породы Абрикос обыкновенный Абр Абро (Armeniaca vulgaris )
Акация белая
Аб
(Робиния лжеакация)
Robinia pseudoacacia L.)
Боярышник (Crataegus)
Боя
1) Б. алтайский
Бояа
(C. alataica Lge)
2) Б. алматинский
Бояат
(C. almaatensis A. Pojank)
3) Б. сонгарский
Бояс
(C. songarica C. Koch)
Вишня (cerasus)
Вш
Гледичия обыкновенная Гл Гло (Gleditschia triacanthos L.)
Груша Регеля (Pyrus Regelii)
Гш
ГшР
Ирга канадская
Ирк
(Amelanchier canadensis)
Каркас кавказский
Крк
Кркк
(Celtis caucasica Willd)
Клен Семенова
КлС
(Acer Semenovii)
Клен татарский (черноклен)
Клт
(A. tatarikum L.)
Лох (Elaeagnus)
Лх
1) Л. остроплодный
Лхо
(E.oxycarpa Schlecht)
2) Л. серебристый
Лхс
(E.argentea)
3) Л. илийский
Лхи
(E.iliensis Mushed..sp.n)
Миндаль обыкновенный
Мн
Мно
(Amygdalus L.)
Орех грецкий (Juglans regia)
Ор
Орг
Персик (Persica Mill)
Пер
Рябина (Sorbus)
Р
1) Р. сибирская (S. sibirika)
Рс
2) Р. тянь-шаньская
Рт
(S.tianschanica)
Слива (Prunus Mill)
Сл
1) Слива согдийская
Слс
(P. sogdiana Vass.)
Туранга (тополь разнолистный)
Тр
(P. diversifolia)
Черемуха обыкновенная (Padus racemosa)
Чр
Чро
Фисташка настоящая (Pistacia. vera L.)
Фс
Фсн
Шелковица (Morus L.)
Ш
1) Ш. белая (M. alba)
Шб
2) Ш.черная (M. nigra L.)
Шч
Яблоня (Malus)
Яб
1) Я. киргизов (M. kirghisorum Al)
Ябк
2) Я. Сиверса (M. Sieversii (L.d.b.)
ЯбС
3) Я. Недзвецкого (M. Niedzwetz)
ЯбН
6. Кустарники
Абелия щитковидная
Абщ
(Abelia corumbosa Rgl)
Астрагал (Actragalus L)
Аст
Акация (Acacia)
Ак 1 )А. желтая (карагана Аж древовидная)
(Caragana arborescens)
2) А. песчаная (аммодендрон)
Ап
(Ammogendron Fisch)
Барбарис (Berberis)
Бар
1) Б. сибирский
Барс
(Berberis sibirika Pall)
2) Б. обыкновенный
Баро
(B. vulgaris L)
3) Б. илийский
Бари
(B. iliensis M.Pop)
4) Б. разноножковый
Барр
(B. heteropoda Schrenk)
Бересклет (Eunumus L)
Бр
1) Б. Семенова
БрС
(E.Semenovii Rgl)
2) Б. Коопмана
БрК
(E. Koopmanii Lauche)
Береза кустарниковая (Betula)
Брк
1) Б. низкая
Бркн
(B. humlis Schrank)
2) Б. круглолистая
Бркк
(B. rotundifolia Spach)
Боярышник кроваво-красный Бояк (Crataegus sanguinea Pall)
Бузина кистистая
Бз
Бзк
(обыкновенная)
(Sambucus racemosa L.)
Вишня (Cerasus) (кустарник)
Вшк
1) В. кустарниковая
Вшнк
(C. iuss fruticosa C. Woron)
2) В. войлочная
Вшнв
(C. tomentosa)
3) В. красноплодная
Вшнкр
(C. eruthrocarpa)
4) В. тянь-шаньская
Вшнт
(C. tianschanica)
Гребенщик (тамарикс)
Гр
(Tamarix)
Жестер слабительный
Жес
(Rhamnus cathartica L.)
Жимолость (Lonicera L.)
Ж
Жузгун (Calligonum l.)
Жз
Ива кустарниковая (Salix)
Ивк
1) И. алатавская
Ивка
(S. alatavica Karet Kir)
2) И. филиколистая
Ивкф
(S. phylicifolia L)
3) И. пепельная
Ивкп
(S. cinerea L)
4) И. синеватосерая
Ивкс
(S. livida Wheb)
5) И. сухолюбивая
Ивксх
6) И. илийская
Ивки
(S. iliensis Rgl)
7) И. крупноножковая
Ивккр
(S. macropoda Stschege)
8) И. сибирская
Ивксб
(S. sibirica Pall)
9) И. розмаринолистая Ивкр (S. rosmarinifolia L)
10) И. прутовидная
Ивкпв
(корзиночная)
(S. viminalis LSL)
11) И. туранская
Ивкт
(S. turanica Nas)
12) И. серебристобелая (S. argyracea E. Wolf)
13) И. пурпурная
Ивкпр
(желтолозник)
(S. purpurea L.)
14) И. каспийская (коктал)
Ивккс
(S. caspica Dall)
15) И. тонкосережчатая Ивктс (каратал) (S. tenuijulis Ldb)
16) И. голубая (коктал)
Ивкг
(S. coerulea E. wolf)
17) И. Недзвецкого
ИвкН
(S. Niedzwieckii Gorz)
18) И. Блека (S.Blakii Gorz)
ИвкБ
19) И. Вильгельмса
ИвкВ
(S. Wilhelmsiana M.B)
20) И. остролистая
Иво
(шелюга, краснотал)
(S. acutifolia Willd)
21) И. трехтычинковая Ивктр (белотал) (S. triandra L.)
22) И. пятитычинковая Ивкпч (чернотал) (S. pentandra L.)
Ирга колосистая
Ир
Иркл
(Amelanchier spicata)
Калина обыкновенная
Клн
(Viburnum opulus L.)
Карагана (Caragana Lam)
Крг
1) К. чилига (дереза)
Кргч
(C. frutex (L) C. Koch)
2) К. Камилла Шнейдера КргК (C. Camilli Schneideri Kom)
3) К. красивая
Кргк
(C. laeta komilli Schneideri)
4) К. крупноцветковая Кргкр (C. grandiflora Dc)
5) К. балхашская
Кргб
(C. balchacshensis)
6) К. низкорослая
Кргн
(C.pumila Pojark)
7) К. белокорая (C. leucop)
Кргбк
Кедровый стланик
Кст
Кизильник (Cotoneaster Кз meclic)
1) К. черноплодный
Кзч
(C. melonocarpa Lodd)
2) К. одноцветковый
Кзо
(C. uniflora Bge)
3) К. малоцветковый
Кзм
(C. oligantha A Pojark)
4) К. многоцветковый
Кзмц
(C. multiflora Bge)
Крушина ольховидная
Кр
Кро
(ломкая) (Frangula alnys)
Крыжовник игольчатый
Крж
Кржи
(Grossularia Mill)
Курчавка (Atrarnaxis L)
Кур
Курильский чай (Dasiphora)
Кч
Можжевельник кустарниковый Мж (Juniperus)
1) Можжевельник казацкий Мжк (J. sabina L)
2) Можжевельник сибирский Мжс (J. sibirika Burgsd.)
Малина обыкновенная
Мл
Мло
(Rubus idaeus L)
Миндаль (Amygdalus L.)
Мнд
(куст.)
1) М. низкий (степной, Мндн бобовник) (A. nana l.)
2) М. Ледебура
МндЛ
(A. Ledebovriana Schlecht)
3) М. колючейший (бадамма)
Мндк
(A. spinosissima)
Облепиха крушиновая
Об
Обк
(Hippophae rhamnoides L.)
Персик колючий
Прс
Прск
Сарсазан шишковатый
Срс
Срсш
(Halocnemum M.B)
Селитрянка (Nitraria)
Слт
Смородина (Ribes)
См
1) С. щетинистая (кислица)
Смк
(R. altissimum)
2) С. Мейера (R. Meyeri)
СмМ
3) С. темно-пурпуровая Смтп (R. atropurpureum C.A.M)
4) С. золотая (R. aureum)
Смз
5) С. черная (R. nigrum L)
Смч
6) С. скальная (каменная)
Смс
(R. saxatile Pall)
Сирень (Suringa)
Сир
Солянка древовидная
Слн
Слнд
(Salsola dendroides Pall)
Солянка Рихтера (черкез)
Ч
(S. Richteri Karel.)
Соляноколосник Белянже Крб (Карабарак)
(Halostachys Belangeriana)
Таволга (Spireae)
Тв
Терескен (Eurotia Adans)
Трс
Терн (слива колючая)
Трн
(Prunus spinosa)
Триахантемис
Трх
Эфедра (хвойник) (Ephepra)
Эф
1) Э. средняя
Эфс
(Ephepra intermedia)
2) Э. двухколосовая
Эфд
( E. distachya L.)
3) Э. хвощевая
Эфх
(E. eduisetina Bge)
Чингиль серебристый
Чн
Чнс
(Halimodendron.
halodendron Pall))
Шиповник (роза) (Roza L.)
Шп
1) Ш. Беггера
ШпБ
(R.Beggeriana Schrenk)
2) Ш. илийский
Шпи
(R.iliensis Chrshan)
3) Ш. Альберта
ШпА
(R. Alberti Rgl)
4) Ш. рыхлый (R. laha Retz)
Шпр
5) Ш. щитконосный
Шпщ
(R. corymbifera Borkh)
6) Ш. коричный
Шпк
(R. cinnamomea L.)
7) Ш. гололистый
Шпг
(R. glabrifolia C.A.M.)
8) Ш. Павлова
ШпП
(R. Pavlovii Chrshan)
9) Ш. иглистый
Шпиг
(R. acimlaris Lindl)
10) Ш. колючейший
Шпкл
(R. apinosissima L)
11) Ш. широкошипый
Шпш
(R. platyacantha Schrenk)
Название основных видов древесных и кустарниковых пород заимствованы из книги доктора биологических наук, профессора А.М. Мушегяна "Деревья и кустарники Казахстана", том I, Казсельхозгиз, 1962, том II, Кайнар, Приложение 10 Область ___________________________________________ Лесное учреждение _________________________________ Лесничество _______________________________________ В Е Д О М О С Т Ь полевого учета и согласования лесных культур при Лесоустройство 20________ г.
Составил: специалист____________________________________________ (подпись) (Ф.И.О.)
Проверил: начальник лесоустроительной партии ___________________ Согласовано: лесничий __________________________________________ Утверждаю: директор (заместитель директора)
лесного учреждения __________________________ Дата подписания____________________________20____г.
Оборотная сторона приложения 10 Создано лесных культур вы- по данным лесного учреждения де- глав- пло- переве- не пере- ла ная произ- щадь, денных в веденных порода вод- покрытые в покрытые лесом угодья полнота прижив., % Причины Учтено по данным лесного гибели лесных учреждения лесоус- (шифр)
тройством под списано создано главная пологом по актам за границей прижив., учреж- Учтено лесных культур лесоустройством При- чины меча- не ние веден- поло- спи- ных в гом сан- пок- рытые жив., дением 25 % и ниже Причины гибели культур (Шифр)
Засуха
Засоление
Заморозки
Ливни
Оползни
Вымокание
Несоблюдение агротехники Неудовлетворительное качество работ Некачественный посадматериал Повреждение механизмами Потравы дикими животными Потравы домашним скотом Повреждения грызунами Повреждения энтомовредителями Повреждения грибными заболеваниями Повреждения пожарами Несоответствие условий местопроизрастания Отсутствие уходов Нерайонированный посадочный материал Приложение 11 Карточка таксации Приложение 12 К А Р Т О Ч К А ОБСЛЕДОВАНИЯ ЕСТЕСТВЕННОГО ВОЗОБНОВЛЕНИЯ ЛЕСА ___________________область___________________ лесное учреждение __________________________________________________ лесничество Квартал N________ Выдел N _________ Площадь, га ______________ Характеристика выдела
1. Состав насаждения ________________ 2. Возраст, лет __________
3. Класс бонитета ________________ 4. Полнота __________________
5. Группа типов леса, ТУМ ______________ 6. Рельеф _____________
7. Экспозиция, крутизна _______________ 8. Почвы _______________
9. Степень задернения ______________ 10. Захл., м /га __________
11. Подрост.: состав ___________, тыс. шт/га ________ высота, м ______ возраст, лет _______
12. Подлесок: состав ________, тыс. шт/га ________ высота, м _________ Характеристика хозяйственной деятельности
13. Способ рубки _____________14. Ширина лесосеки, м __________
15. Срок примыкания, лет________ 16. Способ трелевки ___________
17. Способ очистки лесосеки __________
18. Наличие хоз-ценн. деревьев на обсл. участке (шт/га по породам), ____________________________ из них семенников ___________________, недорубов ________________
19. Размещение имеющихся деревьев (равн., курт.)
20. Выполненные мероприятия, их давность (лет), эффективность Характеристика и результаты учетных работ
21. Кол-во учетных площадок на участке, шт. _______ на 1 га_____
22. Размер уч.площ., м _________
23. Обследовано, м _______ % _______
24. Характеристика обследованного возобновления (подроста):
состав ____________ средний возраст, лет _______ ср. высота, м _______ тыс. шт/га _________ полнота ______ размещение и состояние_______
25. Сохранность хозяйственно-ценного подроста при рубке, % _________
26. Выводы и оценка:___________________________________________
27. Хозяйственное распоряжение_________________________________ Оборотная сторона приложения 12 Перечетная ведомость возобновления древесных и кустарниковых пород на учетных площадках Семенное возобновление учет- порода_______ порода_________ порода________ ных возраст______ возраст________ возраст_______ высота, м щадок до лее Возобновление от пня Корневые отпрыски Подлесочные породы порода___________ возраст__________ ща- док Схематический чертеж обследуемого участка и расположения на нем учетных площадок Особенности участка и краткий анализ результатов обследования Специалист ___________________ Дата "_____" _____________ Ф.И.О., подпись Проверил_______________________________________________ Приложение13 К А Р Т О Ч К А ОБСЛЕДОВАНИЯ ЛЕСНЫХ КУЛЬТУР _______________ область ________________ лесное учреждение ______________________________________________ лесничество Квартал N ____ Выдел N _____ Площадь лесных культур по данным лесного учреждения, га _____________________________ Характеристика видов угодий и лесорастительных условий
1. Вид угодий до производства лесных культур___________________
2. Рельеф_____ 3. Эксп.,крут ._____ 4. Группы типов леса_______
5. Тип вырубки (гари)_______________ 6. Почвы__________________
7. Степень задернения _____ 8. Бонитет ___ 9. Хар-ка насаждения (состав, возр., полн.) ________________________________________
10. Нал. захл., м /га ________
11. Подлесок (состав., густ.) _____________ Способы и технология производства культур
12. Способ подгот.почвы___________ 13. Способ произв.____________
14. Год и сезон произв._____________ 15. Гл. порода______________
16. Схема смеш. _____ 17. Расст. в ряду ____ 18. Расст.
межд/ряд ______
19. Посад. мест на 1 га ______ в т.ч. гл. породы _____ 20. Возраст пос. материала __________ 21. Высеяно семян на 1 га, кг ________
22. Число дополн., порода и кол-во высаж. сеянцев (саженц.)_______
23. Кол-во проб. площадок, шт.____ 24. Залож. на 1 га,м ______
25. Процент обследования, % ____________________________________
26. Кол-во экз . на 1 га, всего __________, в т.ч. главной породы
27. Приживаемость, % (полнота)___________________________________
28. Примесь естеств. возобновления (состав, шт./га) _____________
29. Общий состав (культуры + ест. примесь) ______________________
30. Полнота (с учетом ест. примеси) _____________________________
31. Ср. высота культур: гл. породы _________, сопутствующих пород _____________, примеси ____________________________ м.
32. Причины отпада (гибели) _____________________________________
33. Оценка успешности лесных культур (хор., удов., неудов.)______
34. Хоз. распоряжение ___________________________________________ Оборотная сторона приложения 13 к Приложению проведения лесоустройства ПЕРЕЧЕТНАЯ ВЕДОМОСТЬ Пло- П о р о д а проб- здо- поврежденных погиб- кол-во ровых ших растений энтомо- скотом естествен- или щади ного проис- фитовре- дикими хождения дителями животными скотом или дикими живот- естест- ными венного фито- проис- вреди- телями Всего на площадке живот- Схематический чертеж обследуемого участка и расположения на нем пробных площадей Краткий анализ результатов обследования Специалист ____________________ Дата "____" ____________ Проверил _______________________________________________ Приложение 14 Некоторые дополнительные особенностях учета и оценки качества лесных культур при лесоустройстве
1. Несомкнувшиеся и переведенные в покрытые лесом угодья лесные культуры ревизионного периода
1. Несомкнувшиеся лесные культуры с приживаемостью 25 процентов и менее, а также переведенные в покрытые лесом угодья с полнотой 0,3 и менее, образующие вместе с примесью естественного возобновления насаждения с полнотой 0,4 и более (если доля естественного возобновления составляет более 70 процентов), таксируются молодняками естественного происхождения, а при их общей полноте менее 0,4 относятся к категориям угодий, на которых они ранее были созданы (прогалины, гари, вырубки).
2. Все участки лесных культур заносятся в ведомость учета с заполнением всех граф и с указанием причин имеющихся расхождений как по площади, так и по состоянию, а для погибших - с анализом причин их гибели. При этом все участки лесных культур, определенные лесоустройством погибшими с приживаемостью 20-25 процентов, в обязательном порядке совместно с лесничим или представителем лесовладельца проверяются в натуре.
Другие расхождения по площади участков, типам культур, годам их создания уточняются представителем лесоустройства с лесничим в процессе производства полевых лесоустроительных работ в данном лесничестве.
3. Выявленные в процессе проведения полевых лесоустроительных работ участки лесных культур, достигшие нормативов по высоте и количеству растений на 1 га (кроме возраста), позволяющие перевести их в покрытые лесом угодья, несмотря на недостаточный возраст, таксируются насаждениями, а лесовладельцы их перевод оформляют документально в установленном порядке.
4. Для лесных культур, переведенных лесовладельцем в покрытые лесом угодья, независимо от методов их создания (полосами, бороздами, площадками), но на момент проведения полевых лесоустроительных работ имеющих полноту менее 0,4, устанавливается следующий порядок определения их состояния:
1) если их сохранность составляет 25 и менее процентов, то они таксируются погибшими;
2) если их сохранность составляет 26 процентов и более, то они при соответствии нормативам (по количеству растений и высоте) таксируются покрытыми лесом угодьями с проставлением для них условной полноты 0,4.
2. Лесные культуры старших возрастов. Порядок их учета и оформления
5. За основу учета берутся данные предыдущего лесоустройства, которые выписываются из таксационных описаний или ведомостей лесных культур старших возрастов и лесных культур, созданных за ревизионный период. Данные заносятся в карточки таксации.
6. На все участки (выделы) лесных культур старших возрастов, которые погибли, а также при обнаружении участков лесных культур, ранее протаксированных погибшими, но которые восстановились за счет проведенного дополнения их и по другим причинам, или ошибочно протаксированных естественными насаждениями, составляется соответствующий акт, в котором приводится перечень этих участков и освещаются причины расхождений.
7. Акт составляется в двух экземплярах и подписывается представителем лесоустройства и лесничим. Ведомость полевого учета лесных культур старших возрастов не составляется. Сводный акт расхождений подписывается представителем лесовладельца и начальником лесоустроительной партии.
3. Двухприемные (полосные) лесные культуры
8. Лесные культуры, созданные двумя и более приемами (полосами), учитываются по первому году посадки (старшему поколению). Площади последующих приемов и их характеристика приводятся в таксационных описаниях и ведомостях полевого учета лесных культур.
9. Двухприемные лесные культуры переводятся в покрытые лесом угодья по второму приему (суммарно с культурами первого приема) при достижении ими нормативных показателей. При этом до этого периода лесные культуры первого приема, независимо от возраста и нормативных показателей, оцениваются как несомкнувшиеся по фактической приживаемости в полосах.
Площадь лесных культур первого приема при лесоустройстве учитывается полностью, то есть с включением межполосных пространств. В отчетной документации лесовладельца должна учитываться фактически закультивированная площадь.
При невозможности посадки лесных культур второго приема (упущены возрастные сроки), полнота проставляется в расчете на общую площадь, то есть с включением межполосных пространств, по которой и оценивается качество лесных культур. Дополнительно (дробью), с целью назначения мероприятий по рубкам ухода, указывается фактическая полнота в полосах.
4. Лесные культуры, созданные под пологом леса
10. Выделы, в которых лесные культуры древесных пород не достигли высоты 4 м и полноты 0,4, описываются по основному (старшему) насаждению, а их характеристика приводится отдельно.
11. Лесные культуры под пологом леса, достигшие 4 м и полноты 0,4 и выше, описываются как ярус, независимо от запаса, с указанием их происхождения и года создания.
После вырубки старшего поколения оценка их качества производится в
12. В ведомости полевого учета лесные культуры под пологом леса
5. Лесные культуры саксаула, созданные посевом или посадкой
13. Результаты посева саксаула черного определяются путем сплошного перечета всходов на пробных площадях, закладываемых равномерно по диагоналям участка в наиболее характерных по лесорастительным условиям местах.
14. За 100 процентов приживаемости принимается не менее 1800 сеянцев в пересчете на 1 га площади. Оценка успешности лесных культур производится в соответствии с действующими нормативами.
Сроки перевода в покрытые лесом угодья лесных культур саксаула, созданных посадкой, могут уменьшаться на 1-2 года.
6. Общие вопросы
15. В целях исключения разногласий по учету лесных культур, имеющих полноту (по данным лесоустройства) ниже 0,4, они должны осматриваться в натуре совместно представителем лесоустройства и лесовладельца. Для таких участков должны намечаться мероприятия по улучшению их состояния (проведение работ по дополнению, уходу или назначению дополнительного срока для их доращивания) с целью перевода их в покрытые лесом угодья.
16. Для лесных культур, созданных древесными породами, не указанными в наставлении по лесовосстановлению, нормативы (по количеству растений и высоте) для их перевода в покрытые лесом угодья принимаются на 1 лесоустроительном совещании в зависимости от биологических свойств этих
17. Ведомости полевого учета лесных культур составляются в двух экземплярах, подписываются специалистом лесоустройства, начальником партии и лесничим. Один экземпляр ведомости полевого учета лесных культур оставляется у начальника партии, второй передается лесничеству.
18. На основании данных ведомостей полевого учета лесных культур по таксаторским участкам или лесничествам начальником партии составляется в 2-х экземплярах сводная ведомость лесных культур в целом по лесовладельцу (в разрезе лесничеств) и подписывается начальником партии и директором (заместителем директора) лесовладельца. Один экземпляр сводной ведомости хранится у начальника партии, второй передается лесовладельцу.
Приложение 15
Карточка обследования санитарного состояния насаждения Лесное учреждение _________________ Лесничество_________________ Квартал _____________ Выдел _____________ Площадь ______________ По- Класс воз- Вы- Суммы площадей сечений, Причины, ро- раста со- м на 1 га (числитель);
степень, да та яруса, м запасы древесины, харак- ре- м на 1 га (знаменатель)
тер и лас- давность ослаб- группы ито- ветровал и бурелом копи- ления категорий го чес- древо- состояния кой стоя лик- не- вид щад- Глазомерные данные таксации выдела Данные перечета на пробных площадках Оборотная сторона приложения 15 та яру- характер и са, давность ослабления ветровал древостоя и бурелом Средний запас на 1 га, м в %% по группам состояния в том числе по породам в м 3 Дата "________"________________г.
Специалист _______________________________ Приложение 16 Лесное учреждение _________________________________________ Сигнальный листок о выявленных вредителях и болезнях леса На территории ______________________ лесничества, в квартале N ____________________ выделе N _______________ на площади __________________________________________ га в насаждении, обнаружено ____________________________________________________ (вид вредителя или болезни, стадия развития, признаки и степень повреждения)
(краткая характеристика поврежденного насаждения:
состав, класс возраста, полнота и другие)
Дата "__" _______ 20__ г. Специалист _________________ Приложение 17 Технические указания по отнесению земель лесного фонда к горным
1. Отнесение земель лесного фонда к горным, являющихся не только источником получения древесины, но и имеющих особо важное водоохранное, водорегулирующее, почвозащитное, климатоулучшающее, санитарно- гигиеническое значение, производится с целью организации и ведения в них хозяйства с режимом, обеспечивающим сохранение и усиление полезных свойств лесов, повышения богатств растительного и животного мира, а также рационального и наиболее полного использования в них ресурсов.
2. К горным относятся земли лесного фонда, расположенные в пределах горных систем и отдельных массивов, с колебаниями относительно высот местности более 100 м и средним уклоном поверхности от подножья до вершины горных хребтов или до границы безлесных пространств более 5 градусов (независимо от того, что отдельные участки склона могут иметь крутизну менее 5 градусов), а также на горных плато и плоскогорьях, независимо от величины уклона местности.
2. Выделение горных лесов
3. Отнесение земель лесного фонда к горным производится по материалам прошлого лесоустройства. При отсутствии таких материалов они впредь, до проведения очередного лесоустройства, выделяются по данным картографических материалов и натурного обследования. Во всех случаях к подготовке материалов по их выделению привлекаются научно- исследовательские, лесоустроительные, проектные учреждения, соответствующие научные работники и другие специалисты.
4. Отнесение земель лесного фонда к горным производится в пределах категорий ГЛФ целыми учетными единицами - кварталами, урочищами (дачами)
или бассейнами.
Учет лесного фонда по горным лесам ведется отдельно, как в том числе.
3. Порядок оформления выделения горных лесов
5. Предложения по отнесению земель лесного фонда к горным подготавливаются лесными учреждениями и направляются в территориальный орган с приложением:
1) обоснования (объяснительная записка) лесного учреждения по их выделению;
2) решения районных акиматов об их выделении;
3) схематической карты лесного учреждения с нанесением территорий, подлежащих к отнесению их к горным;
4) ведомости на участки, намечаемые к отнесению к горным.
6. Территориальный орган рассматривает указанные предложения и представляет материалы в областной акимат, который принимает окончательное решение.
Приложение 18
Программа пояснительной записки к лесоустроительному проекту Пояснительная записка Том 1 Введение
1. Приводятся данные об общей площади лесного учреждения, его местонахождении (почтовый адрес, связь с областным и районным центрами и расстояние до них). Юридическое обоснование проведения лесоустроительных работ (договор, заказ). Освещается технология проведения полевых лесоустроительных работ со ссылкой на соответствующие документы (полное лесоустройство, частичное).
2. Указывается порядок применения Основных положений ведения лесного хозяйства области (далее - Основные положения) при условии, что они были разработаны для области, в которой находится территория устраиваемого лесного учреждения. Помещается схематическая карта области (формата не более А3), на которой выделяется и закрашивается территория лесного учреждения (рисунок 1).
Глава 1 Лесорастительные и экологические условия территории 1. Природно- климатические условия
3. Лесорастительное районирование и рельеф (горный, равнинный).
Климатические показатели (таблица 1). Выводы о влиянии на лесную растительность природно-климатических условий.
2. Роль лесов в охране окружающей среды
4. Влияние отраслей народного хозяйства района на состояние и сохранение лесов. Влияние лесов на развитие сельскохозяйственного производства, развитие зон лечения, отдыха и туризма. Роль лесов в охране окружающей среды.
Глава 2 Анализ хозяйственной деятельности за прошедший ревизионный период 3. Выполнение основных положений лесоустроительного проекта
5. Организационно-хозяйственная структура лесного учреждения, установленные возрасты рубок (таблица 2). Имевшие место отступления от лесоустроительного проекта и их причины. Качество внесения текущих изменений в материалы лесоустройства (таблица 3 с оценкой).
4. Выполнение объемов лесохозяйственных мероприятий за прошедший ревизионный период
6. Приводятся объемные показатели лесохозяйственных мероприятий, запроектированных прошлым лесоустройством и их фактическое выполнение в целом за ревизионный период и в год, предшествующий настоящему лесоустройству, по рубкам главного пользования, прочим рубкам, рубкам промежуточного пользования, лесозащитным мероприятиям и мероприятиям по воспроизводству лесов (таблица 4) с анализом причин отступления от лесоустроительного проекта и их качества с подкреплением своих выводов конкретными примерами. Все данные приводятся в целом по лесному учреждению.
5. Динамика очагов вредителей и болезней леса
7. Приводится таблица 5 с анализом очагов вредителей и болезней леса, мерах борьбы с ними.
6. Семена и питомники
8. Приводится таблица 6 с анализом сведений об ассортименте посадочного материала, наличии плюсовых насаждений и деревьев, объемах заготовки лесных семян и обеспеченности потребностей лесного учреждения собственными семенами и посадочным материалом.
7. Охрана леса
9. Сведения о лесных пожарах (таблица 7) с соответствующими выводами и анализом. Выполнение объемов противопожарных мероприятий, запроектированных лесоустройством (таблица 8), с анализом причин их невыполнения, если такие имели место.
8. Заключение о качестве ведения лесного хозяйства в прошедшем ревизионном периоде
10. Приводится общее заключение о качестве ведения лесного хозяйства и качестве использования лесоустроительных материалов с общей оценкой лесохозяйственной деятельности лесного учреждения за ревизионный период (переносятся данные оценки, приведенной в пункте 18 протокола второго лесоустроительного совещания).
Глава 3 Характеристика лесного фонда 9. Структура лесного учреждения
11. Структура лесного учреждения (таблица 9) с анализом происшедших за ревизионный период структурных изменений. Помещается карта-схема лесного учреждения (формата не более А3) с окраской территорий лесничеств (рисунок 2).
10. Организация территории лесного учреждения. Объем и характер выполненных работ
12. Сведения об организации лесного учреждения, годах проведения лесоустроительных работ, более конкретно о предыдущем лесоустройстве.
Характеристика проведенного настоящего лесоустройства (таблица 10) с освещением вопросов о разрядах лесоустройства, технологии выполненных работ, использовании картографических материалов. Данные о выполненных поэлементных объемах работ (приемо-сдаточный акт) помещаются в приложении.
Обеспеченность аэрофотоснимками (таблица 11) с пояснением технологии выполненных работ на территориях, где АФС отсутствуют полностью или частично. Анализ происшедших изменений в общей площади лесного учреждения за прошедший ревизионный период (таблица 12) с соответствующими пояснениями. Краткие сведения о лесах других землепользователей и лесистости (таблица 13). Характер размещения лесов по территории и их структура (таблица
11. Организация лесного хозяйства
13. Распределение земель лесного учреждения по категориям ГЛФ (таблица
15) с анализом их соответствия природно-экономическим условиям, при необходимости с предложениями по их пересмотру. Помещается карта-схема (формата не более А3), окрашенная по категориям ГЛФ (рисунок 3). Перечень особо охраняемых природных территорий и лесов, резервируемых для организации зон лечения, отдыха и туризма (таблица 16) с соответствующими пояснениями. Распределение лесных угодий по преобладающим породам (таблица 17). Возрасты рубок и распределение классов возраста по возрастным группам (таблица 18) с пояснением причин имеющихся расхождений по возрастам рубок, установленным прошлым и настоящим лесоустройствами.
12. Состояние и динамика лесного фонда
14. Распределение и динамика площадей по категориям угодий за ревизионный период (таблица 19) с объяснением причин происшедших изменений. Распределение покрытых лесом угодий и запасов по классам возраста и группам крутизны (таблица 20) с анализом причин, повлекших неравномерное распределение насаждений по классам возраста. Распределение покрытых лесом угодий по классам бонитета и полнотам (таблицы 21 и 22). Динамика изменений покрытых лесом угодий и запасов в пределах групп возраста (таблица 23) с объяснением причин, происшедших изменений в возрастных группах. Динамика средних таксационных показателей (таблица 24) с объяснением причин, происшедших изменений в таксационных показателях. Распределение покрытых лесом угодий по группам типов леса (таблица 25). Характеристика подроста под пологом приспевающих, спелых и перестойных насаждений основных лесообразующих пород (таблица 26) с анализом хода обеспеченности подростом ценных пород.
13. Экологическое состояние лесов
15. Источники, размеры и характер вредных воздействий на лес (таблица
27) с анализом причиненного лесу вреда. Размеры гибели лесов и потерь древесины за ревизионный период (таблица 28) с анализом и соответствующими выводами. Соотношение между изъятием древесного запаса и приростом древесины за ревизионный период (таблица 29) с соответствующим анализом.
Общее заключение об экологическом состоянии лесов.
Глава 4 Лесохозяйственные мероприятия, намеченные на ревизионный период 14. Эксплуатационный фонд
16. Площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного пользования лесом и включенных в расчет (таблица 30). Товарная структура эксплуатационного фонда (таблица 31) с указанием товарных таблиц, на основании которых произведена товаризация, и анализом причин расхождений по выходу деловой древесины.
15. Способы рубок и размер главного пользования
17. Проектируемые на ревизионный период способы рубок главного пользования (приводится таблица способов рубок), их обоснование или ссылка на Лесной кодекс Республики Казахстан или на Основные положения. Способы очистки лесосек от порубочных остатков. Расчет ежегодного размера главного пользования лесом на предстоящий ревизионный период (таблица 32) с анализом рекомендуемых к принятию расчетных лесосек. Расчет ежегодного размера лесопользования по добровольно-выборочным рубкам (таблица 33). Ежегодный размер рубок главного пользования, принятый на предстоящий ревизионный период и его сравнительная характеристика (таблица 34), и анализ изменений объемов действовавших и принятых расчетных лесосек. Распределение ежегодного размера рубок главного пользования по лесничествам (таблица 35).
16. Лесные таксы
18. Проектируемое распределение площади лесного учреждения по зонам удаленности лесосек от пунктов потребления древесины (таблица 36).
Помещается карта-схема (формата не более А3), раскрашенная по зонам удаленности лесосек от пунктов потребления древесины (рисунок 4).
17. Прочие рубки
19. Выявленные и проектируемые объемы прочих рубок по лесному учреждению и лесничествам (таблица 37) с анализом причин неполного охвата рубками выявленного объема.
18. Рубки промежуточного пользования
20. Рубки ухода за лесом. Распределение насаждений в возрасте рубок ухода по полнотам и назначенных в рубки ухода (таблица 38) с анализом причин неполного охвата рубками ухода насаждений, нуждающихся в их проведении.
Объемы рубок ухода, рекомендованные лесоустройством и принятые совещанием, выход ликвидной и деловой древесины (таблица 39) с пояснениями причин неполного объема, принятого совещанием, и имеющихся расхождений в процентах выхода ликвидной и деловой древесины.
Сравнительная характеристика размеров рубок ухода и распределение их по лесничествам (таблица 40 с анализом расхождений по пунктам 1-4).
Характеристика методов и технологии проведения рубок ухода.
21. Выборочные санитарные рубки. Характеристика насаждений, назначенных в выборочные санитарные рубки. Размер выборочных санитарных рубок (таблица 41 с пояснениями расхождений по пунктам 1, 2).
22. Рубки, связанные с реконструкцией малоценных лесных насаждений, а также насаждений, теряющих защитные, водоохранные и другие функции. Рубка единичных деревьев в молодняках. Краткая характеристика насаждений, назначенных под реконструкцию и технология их проведения. Ежегодный размер реконструкции и распределение его по лесничествам (таблица 42) с пояснениями расхождений по пунктам 1, 2.
19. Ежегодный размер пользования лесом по всем видам рубок
23. Проектируемый ежегодный размер пользования лесом по всем видам рубок. Сравнительная характеристика запроектированных объемов рубок и распределение их по лесничествам (таблица 43 с анализом имеющихся расхождений по пунктам 1-6).
20. Воспроизводство лесов и семеноводство
24. Сведения о лесных культурах, созданных лесным учреждением и учтенных лесоустройством (таблица 44) с анализом причин имеющихся расхождений. Состояние сохранившихся лесных культур (таблица 45) с анализом причин их неудовлетворительного состояния и гибели. Объемы работ по содействию естественному возобновлению (таблица 46) с анализом их эффективности. Объемы мероприятий по воспроизводству лесов на ревизионный период (таблица 47 с анализом причин неполного охвата ими имеющихся площадей). Характеристика проектируемых типов лесных культур или ссылка на Основные положения или другие документы. Ежегодные объемы производства лесных культур, содействия естественному возобновлению и реконструкции (таблица 48 с анализом причин имеющихся расхождений в объемах работ по графам 5, 7, 9). Распределение объемов лесовосстановительных мероприятий по воспроизводству леса по лесничествам (таблица 49).
25. Ежегодная потребность в посадочном материале для производства лесных культур и других целей (таблица 50). Рекомендации по развитию лесосеменного и питомнического хозяйства. Возможности обеспечения работ по созданию лесных культур семенами и посадочным материалом на селекционной основе.
21. Охрана леса
26. Распределение территории лесного учреждения по классам природной пожарной опасности (таблица 51). Рекомендации по организации охраны лесов.
Противопожарное обустройство территории лесного учреждения и приобретение противопожарного инвентаря (таблица 52). Помещается карта-схема (формата не более А3), окрашенная по классам природной пожарной опасности и с нанесением объектов противопожарного обустройства территории (рисунок 5).
Расчет оптимальной площади и количества лесных обходов (таблица 53) с указанием, на основании каких документов произведены расчеты и как это увязывается с существующим количеством лесных обходов. Деление территории лесного учреждения на мастерские участки и лесные обходы (таблица 54) с обоснованием различий по их количеству в сравнении с существующим.
Помещается карта-схема лесного учреждения (формата не более А3), окрашенная по мастерским участкам и лесным обходам (рисунок 6). Краткое описание технологии выполнения намеченных противопожарных мероприятий.
22. Лесозащита
27. Санитарное состояние лесов лесного учреждения. Рекомендуемые мероприятия по организации надзора за повреждением лесов вредителями, болезнями, воздействием на лесную среду промышленных выбросов. Объемы мероприятий по лесозащите (таблица 55).
23. Использование лесов в культурно-оздоровительных целях
28. Характеристика лесов, используемых в культурно-оздоровительных целях. Предложения о выделении лесов для организации зон лечения, отдыха, туризма и других целей. Объемы мероприятий по благоустройству территорий рекреационного назначения (таблица 56).
24. Побочные пользования
29. Объемы побочных лесных пользований (таблица 57) с кратким анализом видов побочных лесных пользований и предложениями по их использованию.
Характеристика сенокосных угодий и мероприятия, намечаемые по их улучшению, распределение объемов по лесничествам (таблица 58) с указанием причин в случае непринятия объемов вторым лесоустроительным совещанием.
Объемы производства продукции подсобного сельского хозяйства и побочного пользования лесом (таблица 59) с соответствующими пояснениями. Меры по урегулированию пастьбы скота. Предложения по развитию подсобного сельского хозяйства, возможностях расширения сельхозугодий за счет неиспользуемых лесных угодий и возможностей передачи их в аренду под огороды, коллективное садоводство и для других целей.
25. Охрана фауны
30. Краткие сведения о наличии на территории лесного учреждения фауны.
Объемы биотехнических мероприятий (таблица 60). Предложения об организации на территории лесного учреждения охотничьих хозяйств, охоты.
26. Управление и рабочие кадры
31. Штаты служащих лесного учреждения и лесничеств (таблица 61). При наличии расхождений в штатных единицах приводятся соответствующие пояснения. Потребность в рабочих кадрах на лесохозяйственные работы, обеспеченность, источники их привлечения на временные лесохозяйственные
27. Объемы строительства объектов лесохозяйственного назначения, приобретения транспортных средств, техники и механизмов для выполнения запроектированных лесохозяйственных мероприятий
32. Приводятся объемы строительства и приобретений, необходимые для проведения лесохозяйственной деятельности (таблица 62), кроме перечисленных в параграфе 21 настоящей Программы.
28. Экологические и экономические показатели эффективности намеченных мероприятий и повышения продуктивности лесных угодий
33. Экологические показатели пользования лесом (таблица 63) с анализом приведенных показателей. Выводы об объемах работ на площадях, подлежащих облесению. Причины неполного охвата закультивирования площадей, охваченных сплошными и заключительными приемами постепенных рубок.
Ожидаемое изменение площадей категорий угодий и преобладающих пород за ревизионный период (таблица 64) с краткими пояснениями причин происшедших изменений. Изменения основных таксационных показателей на конец ревизионного периода (таблица 65) с пояснением причин происшедших изменений, особенно отрицательных. Общее заключение об эффективности запроектированных мероприятий и, по возможности, их экономическое обоснование.
Климатические показатели Наименование показателей Ед. изм.
Температура воздуха, среднегодовая град.
абсолютная максимальная
- '' - абсолютная минимальная Количество осадков за год мм Продолжительность день вегетационного периода Последние заморозки весной дата Первые заморозки осенью Средняя дата замерзания рек Средняя дата начала паводка Снежный покров: мощность время появления время схода в лесу Глубина промерзания почвы Направление преобладающих ветров румб по сезонам года:
зима весна лето осень Средняя скорость преобладающих ветров по сезонам года:
м/сек
Относительная влажность воздуха Возрасты рубок главного пользования Преобла- Продолжи- Категории ГЛФ дающая тельность (числитель - возраст рубки;
знаменатель - класс возраста)
возраста,
Категории ГЛФ компонуются в графы 3-5 с одинаковыми возрастами рубок Качество внесения текущих изменений в материалы лесоустройства Документы, в которые Общее Полнота внесения должны вноситься число текущих изменений текущие изменения прове- (числитель - число ренных случаев, выде- знаменатель - % от лов числа проверенных)
без отступ- с лений и с ошиб- вне- незначите- ками сены льными отступле- ниями от указаний Таксационные описания Книги:
1) учета лесного
2) главного
3) рубок ухода
4) санитарных рубок
5) учета лесных
Оценки:
- изменения не внесены или вносятся с неудовлетворительно ошибками более 10 процентов от числа проверенных выделов удовлетворительно - во всех остальных случаях Выполнение объемов лесохозяйственных мероприятий за ревизионный Виды меро- Запроектировано Выполнено лесным приятий, лесоустройством учреждением выпол- преобла- нения за п запас, тыс. м 3 дающие ревизи- л к в том числе запас, тыс.
в год, породы онный о предше- щ р ствую- а д по н вид- е ь, тройству г за- й м лик- пасу вида Рубки главного пользования:
1) сплошно- лесосечные:
сосна береза и так далее Итого
2) добро- вольно- выборочные:
3) посте- пенные:
4) всего:
Всего:
5) выпол-
Х нено не в соответст- вии с ведомостями проекта
6) выпол- нено в насажде- ниях, не достигших рубки или где их проведение не требо- валось
1) разрубка
2) сплошные санитарные рубки
3) уборка ликвидной захламлен- Рубки промежуточного пользования:
1) рубки ухода за лесом, всего уход в молодняках прорежи- вание проходные рубки Качество выполнения:
убраны лучшие деревья нарушена интенсивно- сть выборки занижена полнота выдел охвачен частично выполнено в выделах, не запроек- тированных лесо- устройством
2) выборочные санитарные рубки:
3) рубка единичных деревьев
4) рекон- структивные рубки Лесозащитные мероприятия:
и т.д.
Мероприятия по воспроизводству леса:
1) созданию культур, всего из них под создано в выделах, не запроекти- рованных лесоустрой- ством несоответс- твие типам, рованным лесо-
2) содействие естествен- ному возобнов- лению
3) естест- венное заращивание По всем разделам таблицы приводится детальный анализ выполненных лесным учреждением лесохозяйственных мероприятий.
Динамика очагов вредителей и болезней леса Виды вредителей Динамика за ревизионный период и болезней леса имелось ликви- з остаток на год на начало прошедшего ревизион- никло в те- диро- настоящего ного периода чение реви- вано т у в т.ч.
ного перио- х требуются меры борьбы Сведения о существующих лесных питомниках, количестве выращенных сеянцев и выходе посадочного материала с 1 га в год, предшествующий лесоустройству Тыс. шт.
Местона-
Тип
Древе-
Выращено сеянцев - всего Норматив- Фактичес- хождение пи- сные ный выход кий выход питомника том- с 1 га проду- ника куста- цирую- рнико- щая вые я Сведения о лесных пожарах Всего за ревизионный Площадь, пройденная пожарами в том числе покрытая лесом Количество пожаров - всего в том числе: верховых низовых Причины пожаров:
1) неосторожное обращение с огнем случ.
2) прочие установленные
3) не установленные
Средняя площадь пожара Корневой запас сгоревшей и поврежденной древесины тыс. м 3 Затраты на охрану лесов от пожаров в год, предшест- вующий лесоустройству тенге Существующее противопожарное устройство и выполнение запроектированных мероприятий Ед.
Наличие на год прежнего лесо- Запроек- Факти- Имеется изм.
устройс- тировано чески выпол- на год тва прежним настоя- лесоуст- щего ройством ройства Административная структура лесного учреждения Лесничество Администра- Местонахождение тивный район контор лесничеств и в долго- лесного срочном лесополь- зовании Характеристика проведенного настоящего лесоустройства В том числе по лесничествам Площадь, тыс. га охваченная лесоустрой- ством, всего по разрядам:
3 (обсле-
Количество кварталов, в том числе средняя площадь выделов, средняя планшетов, в масштабе 1:10 000 1:25 000 частей планов, в т. ч.
1:50 000
Схема 1:_________
Обеспеченность аэрофотоснимками Лесни- Год Раз- Мас- Ка- чество АФС мер штаб че- обеспе- в % от ле- ст- ченная общей во площади Анализ происшедших изменений в общей площади лесного учреждения за прошедший ревизионный период Основание Название Изменения площади Передано для приема, землеполь- земель в принято передано передачи зователя, долго- в состав из земель (N и передавшего срочное дата приказа, постановления)
принявшего пользо- земли В конце таблицы указывается общая площадь лесного учреждения на начало и конец ревизионного периода, производится сравнение с данными государственного учета лесов и земельного баланса на год настоящего лесоустройства. При наличии изменений приводится их анализ.
Лесистость административных районов, на территории которых имеются земли лесного учреждения, по состоянию на год настоящего лесоустройства Площадь, тыс. га Адми- Общая Перечень Наличие земель % ле- нист- лесного фонда, сис- ратив- щадь владель- находящихся в ведении тос- района цев в государственных органов ти район границах (числитель - данным общая площадь;
земба- знаменатель - ланса покрытая лесом)
Комитет лесного и охотни- чьего хозяйства Структура лесов лесного учреждения В том числе по площадь, кварталов название Общая площадь, всего
1) из них: горные
2) равнинные, всего степные колки пустынные леса пойменные леса тугайные леса Лесные дачи (их название):
Колочные леса на территории других землевладельцев (их название):
Распределение общей площади лесного учреждения по категориям ГЛФ Категория ГЛФ В том % от общей числе к выделению по лесни- чествам В графе 2 приводится полное название категории ГЛФ, а в скобках ее сокращенное название для дальнейшего применения в тексте и таблицах.
Перечень особо охраняемых природных территорий и лесов, резервируемых для организации зон лечения, отдыха и туризма объектов и основание их (лесничество, выделения (N и дата квартал, выдел)
постановлений, решений, приказов)
Распределение лесных земель по видам угодий в пределах преобладающих пород и категорий ГЛФ Преобладающая Распределение лесных земель по видам угодий плантации специального назначения несомк- лесом угодья нувшиеся лесные культуры промыш- пищевых ленных и и иных энерге- целей тических Преоб- Распределение лесных земель по видам угодий ладающая не покрытые лесом угодья угодий питом- гари, про- ники гали- ди- не пок- шие ны рытых Категория ГЛФ ____________________________________________ В данную таблицу вписываются все древесные и кустарниковые породы в последовательности согласно приложению 1 к форме N 1 учета лесного фонда.
Прочие древесные породы и кустарники также показываются каждая отдельной строкой.
Таблица 18
Возрасты рубок и распределение классов возраста по возрастным группам Установленные Распределение по возрасты рубок, лет группам возраста (числитель - классы возраста;
возраст, лет)
прошлым настоящим продолжи- 1 класса 2 класса Распределение по группам возраста (числитель - классы возраста;
средне- спелые и перестойные включенные перес- в расчет тойные Таблица 19 Динамика площадей видов угодий за ревизионный период Виды угодий Учетные годы Расхождения га, + Составляется в целом по лесному учреждению и приводится анализ имеющихся расхождений.
Таблица 20
Распределение покрытых лесом угодий и запасов по классам возраста и группам крутизны Площадь, га;
Группа
Классы возраста крутизны в числитель - площадь;
градусах знаменатель - запас Средний 10 и старше возраст Составляется в целом по лесному учреждению. В разрезе групп крутизны приводятся только данные о площадях, а в итоге (итого по породе) в числителе показывается суммарная площадь породы, в знаменателе - ее запас.
Распределение по группам крутизны производится в случае наличия в лесном учреждении горных лесов. При их отсутствии графа 2 таблицы исключается и данные приводятся только по породам. Распределение по группам крутизны производится по всем основным лесообразующим породам, перечисленным в приложении 1 к форме N 1 учета лесного фонда с подбивкой итогов по группам пород в разрезе групп крутизны. По прочим древесным породам и кустарникам данные приводятся суммарно по древесным породам и кустарникам и с распределением их по группам крутизны.
Показатели распределения горных территорий по группам крутизны приведены в таблице 17 настоящих Правил.
Таблица 21
Распределение покрытых лесом угодий по классам бонитета Классы бонитета И А ний 1 Б 1 А 5 А 5 Б бони- Составляется в целом по лесному учреждению.
Таблица 22
Распределение покрытых лесом угодий по полнотам Таблица 23 Динамика изменений покрытых лесом угодий и запасов в пределах групп возраста за ревизионный период Группы Динамика изменений ладаю- за ревизионный период по площади годы из- мене- ния Составляется в целом по лесному учреждению с подбивкой итогов отдельно по основным лесообразующим породам и саксаулу.
По прочим древесным породам и кустарникам данные приводятся суммарно в пределах группы возраста.
Общий итог по лесному учреждению приводится суммарно.
Таблица 24
Динамика средних таксационных показателей за ревизионный период Пре- Годы Средние таксационные показатели обла- запас средний даю- на 1 га прирост рой- тета покрытых по- рода угодий, Составляется в целом по лесному учреждению с подбивкой итогов по основным лесообразующим породам.
Прочие древесные породы и кустарники вносятся суммарно одной строкой каждая.
Общий итог по лесному учреждению не приводится.
Таблица 25
Распределение покрытых лесом угодий по группам типов леса и их характеристика Груп- Ин- Характеристика типов леса пы декс типов поч- ло- мер- рост же- сок типы ние, сос- тав, ль- осо- дре- еф бен- вос- нос- тоя на- саж- Данные приводятся в целом по лесному учреждению.
При наличии Основных положений на них делается ссылка, и в этом случае графы 6-11 из таблицы исключаются.
Таблица 26
Характеристика подроста под пологом приспевающих, спелых и перестойных древостоев основных лесообразующих пород Имеется подрост Перспективы зарастания па естественным путем всех % от цен- обес- спе- пе- (ин- ваю- род, чено декс)
щих, рос- лых том, стой- дений В графах 5, 7, 9, 11 процент вычисляется от суммарной площади приспевающих, спелых и перестойных насаждений.
Таблица 27
Источники, характер и размеры вредных воздействий на лес Источники Результаты Территория, и факторы воздействия подвергающаяся воздействиям и характер наносимых N кварталов)
повреждений
Заполняется в целом по лесному учреждению находится под вредным воздействием:
по характеру:
усыхание:
полное частичное замедление роста ослабление Таблица 28 Гибель лесов и потери древесины за ревизионный период Причины гибели древесины погибших От пожаров (учтенные настоящим лесоустройством гари)
От вредителей и болезней От ветровалов и буреломов От воздействия промышленных, сельскохозяйственных предприятий, строительства От подтопления По другим причинам:
Всего погибших лесов из них:
хвойных мягколиственных твердолиственных Заполняется в целом по лесному учреждению.
Таблица 29
Соотношение между изъятием и потерями древесины и приростом древесины за ревизионный период Запас, тыс. м 3 Вид изъятия Древесные породы В запаса древесных мягко- твердо- сак- лист- сау- льни- ч ы Вырублено всего:
в том числе:
1) по главному пользованию
2) по промежуточному
3) по прочим рубкам
Древесина, потерянная от неблагоприятных воздействий (пожаров, вымочек и других факторов), не намеченная к изъятию из-за потери ею технических качеств Запас учтенного мертвого леса, назначенного в сплошные и выборочные санитарные рубки и к уборке ликвидной захламленности Всего изъято и потеряно древесины Общий средний прирост древесных пород за ревизионный Процент изъятия и потерь древесины от общего среднего прироста древесных Здесь и далее по тексту и в таблицах под понятием средний прирост (строка
5) подразумевается среднее изменение запаса древостоя.
Таблица 30
Площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного пользования и включенных в расчет Пок- Распределение покрытых Об- Осно- ры- лесом угодий по группам возраста тые сред- мо- иск- лод- возрастные, сом люче- ня- уго- ки, щие, в т.ч., все- дья, включен- рас- ные в го, чета раз- мера поль- зова- Последовательность заполнения ведомости:
итоговые данные учета лесного фонда;
площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного пользования (данные приводятся по категориям ГЛФ, видам исключений);
площади и запасы насаждений, включенных в расчет (данные приводятся по категориям ГЛФ).
Таблица 31
Товарная структура эксплуатационного фонда Товарная структура эксплуатационного фонда числитель - запас;
знаменатель - в процентах корневой деловая древесина крупная мелкая Выход деловой древесины, % тех- дрова топли- итого лик- факти- проек- отк- ноло- вные чески тируется лоне- гичес- кие пос- дрова ледние 5 лет Составляется в целом по лесному учреждению с подбивкой итогов отдельно по каждой породе, включенной в расчет.
Запас показывается с двумя десятичными знаками.
Таблица 32
Расчет ежегодного размера главного пользования лесом на предстоящий Распределение покрытых лесом Ср.
угодий по группам возраста покры- эксп.
тых невоз- на 1 раст- всего, га, м 3 ные, ср.
тойные, корн.
массы,
Ежегодные исчисленные Лесосека, рекомендованная лесоустройством расчетные лесосеки рубки, лет числитель - площадь, га;
знаменатель - запас, тыс. м 3 рав- пер- вто- ин- площадь, га но- вая рая тег- фак- общий лик раль- тоя- ти- вида, тыс.
кому дело- вая, бору
Примечания:
данные приводятся в пределах категорий ГЛФ и лесному учреждению в целом по способам рубок и преобладающим породам;
данные по запасу приводятся с двумя десятичными знаками, по площади - в целых гектарах, без запятой;
в гр. 2-8 приводятся данные по породам, включенным в расчет;
в случае, если расчетная лесосека устанавливается на первые 10 лет и последующие 5 лет ревизионного периода в разных объемах, в графах 10-17 должны приводиться данные по этим периодам.
Таблица 33
Расчет ежегодного размера главного пользования по добровольно- выборочным рубкам Расчетные Распределение площадей и запасов эксплуатационного фонда по полнотам полнотам 1,0-0,9 Категория ГЛФ ________________________________ Сосна Наличие спелых и перестойных включенных Средний % выборки запаса (по правилам рубок) в зависимости от полноты насаждения Запас, подлежащий вырубке за 1 прием Период повторяемости рубок - лет Ежегодная расчетная лесосека ла- в том числе по полнотам 0,5-0,3 Категория ГЛФ ________________________ Наличие спелых и перестойных насаждений, включенных в расчет Средний % выборки запаса (по правилам рубок) в зависимости от полноты на- саждения Запас, подлежащий вырубке за 1 прием Период пов- торяемости Ежегодная расчетная лесосека и так далее по всем включенным в расчет породам в пределах категорий ГЛФ.
Таблица 34
Ежегодный размер рубок главного пользования, принятый на ревизионный период и его сравнительная характеристика Ежегодный размер рубок главного пользования рекомендованный принятый 2 лесоустроительным совещанием вой ь Число Лесосека, Дейст- Общий установ- вующая ческий годичный исполь- ленная отпуск размер зования среднего эксплуа- л/у, на _____г., в _____г., прироста тационного запас в ликвиде Составляется в пределах категорий ГЛФ по способам рубок и преобладающим породам с подбивкой итогов по древесным породам, саксаулу по каждому способу рубки и в целом по категории ГЛФ. Все данные по кустарникам приводятся "кроме того".
Итоги по лесному учреждению приводятся в аналогичном порядке.
В графе 10 данные приводятся только по сплошным и постепенным способам рубок.
В графе 14 приводятся данные по насаждениям, включенным в расчет размера главного пользования.
Таблица 35
Распределение ежегодного размера рубок главного пользования по лесничествам Лесничества по лесному учреждению Площадь Запас:
ликвидный деловой
Таблица 36
Распределение площади лесного учреждения по зонам удаленности лесосек от дорог общего пользования Удаленность Площадь покрытых кварталов от лесом угодий дорог общего пользования, __________________________ лесничество 10,1-25 25,1-40 40,1-60 60,1-80 80,1-100 Итого:
И так далее по всем лесничествам и лесному учреждению.
Площадь и проценты приводятся в целых единицах.
Таблица 37
Проектируемый ежегодный размер прочих рубок по лесному учреждению и Площадь, га; запас, тыс. м 3 Ежегодный размер прочих рубок зате- сплош- ли рубка т.д.
сани- проти- трасс тарные таль- вопо- молод- жарных няков строи- на рывов блоки ство Выявленный объем по породам:
корне- и так далее всем поро- дам Ежегодный назначено ройством, знамена- тель - принято 2 роительным совещанием)
запас:
видный срок вырубки, лет % вы- хода древе- сины:
видной вой от
Распределе- ние приня- того 2 л/у ежегодного размера прочих рубок по лесничест- вам ____________________________ лесничество ву:
кор- невой
При принятии 2 лесоустроительным совещанием всех объемов, намеченных лесоустройством, в тексте делается соответствующая ссылка и в пункте 2 все данные приводятся без знаменателя.
Таблица 38
Распределение насаждений, находящихся в возрасте рубок ухода и назначенных в рубки в разрезе групп полнот Распределение по полнотам рубок (числитель - в возрасте рубок ухода;
ухода знаменатель - назначено в рубки ухода)
0,6-0,7
Подбивка итогов по лесному учреждению производится в разрезе видов рубок ухода. Приводится анализ причин неполного охвата насаждений рубками ухода.
Таблица 39
Ежегодный размер рубок ухода за лесом (с учетом древесины, получаемой при разрубке волоков)
Размер рубок ухода
(числитель - назначено лесоустройством;
знаменатель - принято 2 л/у совещанием)
общий объем срок повто- ряемости, выру- баемый % выхода Вырубаемый запас с 1 га ежегодный объем сины ликвида Подбивка итогов по лесному учреждению производится в разрезе видов рубок ухода.
При принятии 2 лесоустроительным совещанием размеров, предлагаемых лесоустройством, знаменатель убирается с соответствующим изменением значения - числитель, знаменатель. В графах 12-15 приводятся данные, принятые 2 лесоустроительным совещанием и производится их анализ.
Таблица 40
Сравнительная характеристика размеров рубок ухода и распределение ежегодного объема по лесничествам Виды рубок ухода освет- проре- чистки живания ход- размер, рованный ством:
выбираемый лесоустрои- тельным совещанием:
Фактически выполнено в среднем за последние 2 года:
ние ежегод- ного размера рубок ухода, принятого 2 совещанием, Сосна:
по всем породам с подбивкой итогов по Проводится анализ имеющихся расхождений по пунктам 1-4.
Таблица 41
Ежегодный размер выборочных санитарных рубок и распределение принятых 2 лесоустроительным совещанием объемов по лесничествам Выборочные санитарные затели свежий сухо- старый стой и сухо- отмирающие стой деревья Выявленный объем по породам:
выбирае- мый общий и так далее по всем рубок по породам:
(числитель - намечено лесоустройством, знаменатель - принято 2 л/у совещанием вырубки, лет ликвидной от ликвида мый Распределение ежегодного размера, совещанием, по _________________________ лесничество И так далее по всем лесничествам без подбивки итогов по лесному учреждению При принятии 2 лесоустроительным совещанием всех объемов, намеченных лесоустройством, в тексте делается соответствующая ссылка и в пункте 2 все Таблица 42 Ежегодный размер реконструкции насаждений, рубки единичных деревьев в молодняках и распределение их объемов по лесничествам Способы реконструкции Руб- ка еди- нич- так да- ко- ри- вьев до- ра- ми ках Выявленный объем по породам:
выбираемый корневой запас и так далее по всем породам Всего: площадь Ежегодный размер по породам: (числитель - запроектировано лесоустройством, знаменатель - принято 2 лесоустроительным совещанием)
срок выруб- ки, лет древесины:
деловой от и так далее по всем породам принятого 2 лесоуст- роительным совеща- нием, по лесничествам _________________________________ лесничество Всего по И так далее по всем лесничествам без подбивки итогов по лесному учреждению При принятии 2 лесоустроительным совещанием всех объемов, намеченных лесоустройством, делается в тексте соответствующая ссылка и в пункте 2 все Таблица 43 Сравнительная характеристика запроектированных ежегодных размеров лесопользования по всем видам рубок и распределение их по лесничествам запас, тыс. м ликвида Пока Виды лесопользования прочие рубки уборка ликвид- захлам- ленности Запроекти- ровано нас- тоящим лесо- Принято 2 л/у совеща- нием Установлено предыдущим Фактически вырублено ежегодно (в среднем за последние 5 лет)
ежегодный прирост с 1 га покрытых лесом уго- дий, м 3 (в целом по лесному уч- реждению по всем древес- ным породам без кустар- ников)
отпуск дре- весины с 1 Проек- тируе- реждению без кустарников)
числитель - площадь; знаменатель - запас рубки промежуточного пользования выбо- рекон- рочные струк- единичных тивные в молод- няках Анализ показателей производится по всем пунктам.
Таблица 44
Сведения о лесных культурах, созданных лесным учреждением и учтенных Сведения о лесных культурах Рас- числитель - создано лесным учреждением;
хож- знаменатель - учтено лесоустройством сохранившиеся выяв- соз- сано лено дано лесным устр.
пре- денные сомк- дела- в пок- нув- шиеся (под- лежат списа- нию)
Всего в целом по лесному учреждению Лесные культуры ревизионного периода Кроме того, лесные культуры, созданные под пологом леса Итого лесных культур ревизионного периода Лесные культуры старших возрастов Итого лесных культур старших возрастов Всего лесных культур по лесному учреждению Всего лесных культур В тексте после таблицы дается детальное объяснение имеющихся расхождений.
Таблица 45
Состояние сохранившихся лесных культур по данным лесоустройства Порода Состояние сохранившихся лесных культур числитель - переведенные в покрытые лесом угодья;
знаменатель - несомкнувшиеся хорошее удовлет- неудовлет- ворительное В тексте после таблицы дается полный анализ (с подкреплением площадями и конкретными участками) причин неудовлетворительного состояния и гибели лесных культур.
Таблица 46
Анализ эффективности работ по содействию естественному возобновлению Виды содействия естественному возобновлению сохра- мине- ого- рали- ражи- зация почвы Намечено лесо- устройством, га учреждением, га % выполнения Восстановилось, всего га/% хозяйственно- ценными породами, Не восстанови- лось, всего га/% Таблица 47 Объемы мероприятий по воспроизводству леса на ревизионный период Виды и объемы мероприятий числитель - рекомендовано лесоустройством;
знаменатель - принято совещанием мероприятия по оставлено без хозвоздействия воспроизводству леса ес- дос- дей- тест- малой туп- куль- ствие туры обс- ледо- хоз- ращи- слож- во- кон- зоб- фигу- вия нов- рации Не лесом, (без редин)
в том числе:
выруб- прога- лины секи перио- Рекон- струи- руемые Низко- нотные лесно- му уч- нию:
Редины в настоящую ведомость не включаются.
При наличии в лесном учреждении горных лесов в таблицу вводится дополнительная графа (после второй - крутизна склонов в "градусах") и по всем видам угодий данные приводятся по группам крутизны с градацией через 5 градусов (0-5, 6-10, 11-15, 16-20, 21-25, 26-30, 31 и более).
Таблица 48
Ежегодный размер производства лесных культур, содействия естественному возобновлению и реконструкции Виды Способ Еже- созда- годный рекомен- довано 2 л/у культур, РТК еже- сроки год- освое- в сред- ния, нем за объем послед- Не пок- угодья:
1) гари
РТК-1 и погиб-
РТК-2 шие на-
Ито-
РТК-4
РТК-6
2) вы-
3) про- галины по видам с под- разделе- нием на Лесосеки зионного периода Низкопо- лнотные лесному нию (с подраз- делениемна РТК)
При проектировании объемов по содействию естественному возобновлению и реконструкции, они показываются ниже строки«"Всего по лесному учреждению".
В конце таблицы дается анализ освоения не покрытых лесом угодий в предстоящем ревизионном периоде. Приводится краткое описание РТК, методов содействия и реконструкции или делается ссылка на Основные положения, если они были разработаны для данной области.
Таблица 49
Распределение объемов мероприятий по воспроизводству леса, принятых 2 лесоустроительным совещанием, по лесничествам Создание лесных культур на:
1) гарях и погибших
2) вырубках
3) прогалинах
4) лесосеках ревизионного периода
5) реконструируемых площадях
6) под пологом низкополнотных насаждений Содействие естественному возобновлению, всего в том числе путем сохранения подроста Естественное заращивание Таблица 50 Ежегодная потребность в посадочном материале и семенах для создания лесных культур (включая реконструкцию)
Типы
Объем
Коли-
Необходимо работ, сеянцев на 1 необходимо посадочных га с учетом иметь мест дополнения сеянцев по на 1 га, (___%), тыс.
целевым породам на всю площадь, Ежегодная потребность в семенах норма выхода необходимая норма ежегодная сеянцев высева семян потребность (__ леток) с 1 посевного в семенах, га посевного отделения кг питомника, Таблица 51 Распределение площади лесного учреждения по классам природной пожарной опасности Классы природной Таблица 52 Виды и объемы работ по противопожарному обустройству лесного учреждения и перечень необходимых приобретений противопожарного инвентаря Меро- Сущест- Дополнительный объем намечаемых вует на мероприятий и приобретаемого изме-рения оборудования, принятый 2 лесоустроительным совещанием лесничества цент- ральная усадьба Таблица 53 Расчет оптимальной площади и количества лесных обходов в пределах категорий ГЛФ и лесничеств Кате- гории ГЛФ Зеленые зоны категории ГЛФ Нормативная площадь лес- ного обхода Нормативное количество лесных обхо- дов, шт.
Руководствоваться действующими "Нормами и нормативами по охране, защите и воспроизводству лесов и лесоразведению на участках государственного лесного фонда" ( постановление Правительства Республики Казахстан от 19 января 2004 года N 53).
Таблица 54
Деление территории лесного учреждения на мастерские участки и лесные обходы в пределах лесничеств N мастерских N лесных N кварталов, участков обходов входящих в лесной обход Заносятся данные, принятые 2 лесоустроительным совещанием. Дается обоснование принятого количества на предстоящий ревизионный период в сравнении с расчетным и существующим.
Таблица 55
Ежегодные объемы мероприятий по лесозащите и распределение их по Принято принятых 2 л/у приятий совеща- совещанием объемов по лесничествам Таблица 56 Ежегодные объемы мероприятий по благоустройству территорий рекреационного назначения и распределение их по лесничествам Распределение объемов, принятых 2 Таблица 57 Ежегодные объемы побочных лесных пользований и распределение их по Необ- Остаток ходимо неиспользуемых собст- предло- венных жения по нужд зованию Приводятся объемы, принятые 2 лесоустроительным совещанием.
Таблица 58
Характеристика сенокосных угодий и мероприятия по их улучшению Сенокосные угодья заливные улуч- чис- коч- шен- кова- куст.
Наличие сенокосных
Подлежит улучшению, коренное поверх- ностное осушение объем улуч- шения, всего в т.ч. коренное поверхност- Урожайность после:
коренного ц улучшения поверхнос- тного осушения Распреде- _________________ лесничество ление ежегодных объемов чествам:
и т. д.
суходольные заболоченные заро- Таблица 59 Возможные ежегодные объемы производства продукции подсобного сельского хозяйства и побочного пользования лесом Виды продукции Садоводство:
1) плоды культурных сортов
2) орехи культурных сортов
3) ягоды кустарниковых пород Растениеводство:
1) овощи
2) картофель
3) зерновые и бобовые Сено с естественных сенокосов Бахчевые Заготовка дикорастущей продукции:
1) плоды
2) ягоды
3) орехи всех видов
4) лекарственное сырье
5) техническое сырье
6) березовый сок
7) грибы
Переработка плодов и ягод Животноводство:
1) молоко
2) кумыс
3) мясо
4) шерсть
Пчеловодство:
1) товарный мед
2) воск пчелиный
Продукция охотничьего промысла:
1) мясо диких животных
2) пушнина, шкурки
Отлов рыбы
Заносятся данные, согласованные на 2 лесоустроительном совещании.
Таблица 60
Ежегодные объемы биотехнических мероприятий и распределение их по запроек- объемов по Таблица 61 Штаты специалистов лесного учреждения и лесничеств Количество человек должностей сущест- вующее ложено Приводится обоснование необходимости внесения изменений.
Таблица 62
Объемы строительства, приобретения транспортных средств, техники и механизмов лесохозяйственного производства проекта, марка тельства и приобре- тений уса- дьбы Таблица 63 Экологические показатели пользования лесом Группы пород Кро- ме твер- мяг- то- стве- ку- ста- рни- Ежегодный размер пользования по всем видам рубок (ликвидный запас)
1) главное пользование:
лесосека, установлен- ная настоящим лесоустройством (принятая 2 л/у совещанием), всего в т.ч. сплошно- лесосечные рубки из них: с сохранением подроста постепенные рубки добровольно-выборочные лесосека, действующая на год лесоустройства установленная настоящим лесосека в % к действующей на год лесоустройства
2) промежуточное пользование
3) прочие рубки
Всего пользования по всем видам рубок
4) интенсивность пользования с 1 га покрытых лесом угодий в пределах групп пород
5) в % от среднего прироста на 1 га в пределах групп пород Подлежит воспроизвод- ству лесов за ревизионный период, всего:
1) площадь сплошно- лесосечных и заключительного приема постепенных рубок
2) площадь лесных не покрытых лесом угодий (кроме редин)
Намечается воспроизвести лесов (объемы, принятые 2 лесоустроительным совещанием на ревизио- нный период), всего:
1) лесными культурами
2) сохранением подроста
3) содействием естественному возобновлению
4) естественным заращиванием Расхождения между данными пунктов 2 и 3, всего в том числе по причинам:
Таблица 64
Ожидаемые изменения площадей угодий и преобладающих пород за Виды угодий и преобладающие Изме- на конец реви- зио- нного периода трой- Лесные угодья, всего
1) покрытые лесом угодья, итого в том числе: сосна лиственница осина и так далее по всем основным лесообразующим породам Прочие древесные породы и кустарники показываются каждая отдельной строкой
2) плантации специального назначения
3) несомкнувшиеся лесные культуры
4) лесные питомники
5) лесные не покрытые лесом угодья, итого в том числе:
вырубки гари и погибшие насаждения прогалины редины Нелесные угодья, всего
1) в том числе: пашни и т. д. по всем видам нелесных Всего по лесному учреждению Таблица 65 Ожидаемое изменение основных таксационных показателей на конец На год На конец онного в % Общая площадь лесного учреждения, всего
1) в т.ч. покрытые
2) плантации специаль- ного назначения
3) несомкнувшиеся
5) не покрытые лесом угодья, всего в том числе: вырубки гари и погибшие Общий запас насаждений Средний запас на 1 га покрытых лесом угодий, прочие девесные породы и кустарники показываются каждая одной строкой Средний прирост на 1 га покрытых лесом угодий, всего прочие древесные Урожайность на 1 га сенокосных угодий Приложение 19 Программа сводного лесоустроительного проекта по области Введение Сводный лесоустроительный проект по области составляется за дополнительную оплату после завершения очередного лесоустройства во всех объектах, находящихся на территории области.
Сводный лесоустроительный проект должен содержать итоговые данные таблиц, характеризующих лесной фонд и объемы проектируемых лесохозяйственных мероприятий путем обобщения данных, приведенных в лесоустроительных проектах по всем лесным учреждениям области. При наличии на территории области объектов особо охраняемых природных территорий данные по ним приводятся отдельной строкой (кроме того).
Изменения, происшедшие в лесном фонде лесовладельцев за период с года лесоустройства и до года составления сводного лесоустроительного проекта, не учитываются.
Документация сводного лесоустроительного проекта состоит:
Материалы представляются:
изготавли- уполно- област- ваемых экземп- оченному документов ляров органи- делению зации акимата 1 (на лазерном диске)
Карты лесов области
1) окрашенные по группам преобладающих
2) окрашенные по категориям
1. Учет лесного фонда к пояснительной записке по форме N 1 с приложениями 1 и 2 приводится в целом по области по данным последнего лесоустройства, как сумма данных форм учета лесного фонда по всем лесовладельцам.
2. Схематическая карта составляется в масштабе, обеспечивающем ее размещение на 6 листах (не более) формата А1 (62 х 84 см). На схемкарте должны обозначаться границы всех лесовладельцев, лесничеств (региональных отделений) и, желательно, с нанесенной квартальной сетью и нумерацией кварталов. Картографическая нагрузка должна отвечать требованиям ДСП (для служебного пользования).
Содержание пояснительной записки сводному лесоустроительному проекту Введение В введении приводятся данные о годах производства лесоустроительных работ в лесных учреждениях области, какая программа использована при составлении сводного лесоустроительного проекта, наличие Основных положений и другие обобщающие вопросы.
Глава 1. Краткая характеристика лесоэкономических условий области 1.
Структура организации и управления лесным хозяйством в области Лесовладельцы (министерства, ведомства, учреждения), лесистость территории районов и области.
Помещается схематическая карта области с отражением административных районов и лесных учреждений.
Административно-хозяйственная структура Лесовла- дельцы в том числе покры- мастерских участков тых лесом угодий по лесо- устроите- ческое льному проекту тельному проекту Лесистость административных районов, на территории которых имеются земли лесного фонда, по состоянию на год последнего лесоустройства Пере- нистра- чень лесного фонда в лесис- тивный пределах государственных тости органов (числитель дель-
- общая площадь;
знаменатель - покрытые лесом грани- угодья)
цах и охот- ничьего
2. Природные условия
Леса горные и равнинные. Лесохозяйственное и лесорастительное районирование. Кратко характеристика климата, почв, рельефа, гидрографии и гидрологических условий. Приводится схематическая карта лесорастительного районирования области и таблица 3.
Лесорастительное районирование земель лесного фонда области Лесорас- тительная тительный зяйственный владелец провинция подрайон
3. Экономические условия Отрасли народного хозяйства и их влияние на экономику области. Роль лесного хозяйства в экономике области. Удовлетворение потребностей отраслей народного хозяйства древесиной за счет собственных источников. Объем заготавливаемой древесины и сравнение его с потребностями.
Глава 2. Современное состояние лесного фонда 4. Основные положения ведения лесного хозяйства Основание отнесения земель лесного фонда к различным категориям ГЛФ, необходимость их пересмотра. Установленные организационно-хозяйственные единицы, их соответствие современным условиям ведения лесного хозяйства.
Наличие на территории области различных видов объектов особо охраняемых природных территорий.
Распределение общей площади земель лесного фонда по категориям ГЛФ владельцы при наличии на территории области земель особо охраняемых природных территорий (ООПТ), данные по ним приводятся суммарно после итога.
Перечень уникальных объектов природы (памятников природы, археологии, культуры и других особо охраняемых природных территорий)
Площадь на объектов ООПТ фонда, га
5. Основные показатели по лесному фонду Приводятся данные о видах угодий, лесообразующих породах, возрастной структуре насаждений, распределение по классам бонитета, полнотам, группам типов леса, сведения о действующих базовых ставках платы за древесину.
Распределение земель лесного фонда по видам угодий в пределах категорий Общая площадь Распределение лесных угодий по преобладающим породам в пределах категорий ГЛФ Покрытые Плантации специального назначения Несомк- Лесные Не покрытые лесом угодья погибшие дины Распределение покрытых лесом угодий по преобладающим породам в разрезе лесовладельцев Всего по области ладающие в %% далеее Прочие древесные породы и кустарники показываются каждые суммарно.
Распределение покрытых лесом угодий и запасов по классам возраста в пределах преобладающих пород Распределение покрытых лесом угодий по классам бонитета в пределах преобладающих пород дающие породы 1 б 1 а 5 а 5 б Распределение покрытых лесом угодий по полнотам в пределах П о л н о т ы Средняя Распределение насаждений по группам типов леса в пределах Группы типов леса Индекс группы типов леса % от площади породы
6. Изменения в лесном фонде за прошедший ревизионный период Приводятся данные и анализ о прошедших за ревизионный период изменениях в видах угодий, преобладающих породах, классах возраста, средних таксационных показателях.
Динамика изменений площадей по основным видам угодий Виды уго- Данные предыдущего лесо- Данные настоящего лесо- Изменения, происшедшие за ревизионный пе- дий устройства риод ( )
Динамика изменений площадей преобладающих пород Данные предыдущего лесоустройства Данные настоящего лесоустройства Изменения, происшедшие за ревизионный период ( )
Динамика изменений площадей преобладающих пород по классам возраста лада- ющие Изменение, + Динамика средних таксационных показателей Год ле- Средние Средний прирост спелых и перстойных щие породы спелых ройс- общий, га по и пере- га по- кры- крытых лесом ных на- дий, дений, т, Изменение,
Глава 3. Достигнутый и перспективный уровень ведения лесного хозяйства и лесопользования 7. Главное пользование лесом Проектируемые возрасты рубок главного пользования и их сопоставление с действовавшими в истекшем ревизионном периоде.
Действовавшая расчетная лесосека, фактический объем рубок на год лесоустройства, установленный размер пользования на предстоящий ревизионный период.
Эксплуатационный фонд и его товарная структура. Рекомендуемые способы рубок. Сопоставление установленной настоящим лесоустройством расчетной лесосеки с действовавшей на год лесоустройства и средним приростом. По всем приведенным в таблицах данным производится анализ и причины имеющихся отклонений.
Установленные возрасты рубок главного пользования, их сравнение с действовавшими (числитель - установленные, знаменатель - действовавшие)
поле- и почвозащитные возраст рубки, лет класс возраста Данные приводятся в разрезе сгруппированных категорий ГЛФ, имеющих одинаковые возрасты рубок.
Сопоставление фактического отпуска леса с расчетной лесосекой, установленной прежним лесоустройством и действовавшей на год (числитель - запас в ликвиде, тыс. м ; знаменатель - в том числе деловой, тыс. м )
Г
Расчетная лесосека
Фактически вырублено в % использования среднем за ревизионный расчетной установленная прежним лесо- действовавшая лесосеки, на год лесо- установленной коли стве Данные приводятся по группам пород - хвойные, мягколиственные, твердолиственные, саксаульники, кустарники.
В начале приводятся данные в целом по области в разрезе групп пород, способов рубок, а ниже (после итога) приводятся данные по каждому лесному учреждению в аналогичном порядке.
Площади и запасы насаждений, исключенные из расчета размера главного пользования и включенные в расчет Площадь по- крытых средневоз- спелые и перестойные растные, га спева- няки, га ющие, в т.ч. включе- в том числе перестойные нные в расчет пас, щадь, га В начале приводится итог по области, далее следуют данные по видам исключений и в конце приводятся итоговые данные по площадям и запасам, включенным в расчет размера главного пользования.
Выход ликвидной и деловой древесины эксплуатационного фонда, в процентах По данным По Отклонения предыдущего фактически ровано достигну- рованного тому в среднем за последние достигнутого (+, -)
Данные приводятся в разрезе лесовладельцев.
Размер рубок главного пользования на предстоящий ревизионный период Категория Принятая лесосека (числитель - площадь, га;
знаменатель - запас, тыс. м )
хвой- сауль- весных
Ликвидная древесина, саксау- древесных льники Деловая древесина, тыс. м 3 древес- В начале приводятся данные в целом по области и далее - в том числе по Сравнительная характеристика принятого размера главного пользования Сравниваемые В том числе:
хвойные от лик- установленная (принятая 2 л/у Фактический отпуск леса в год, предшествующий Размер среднего прироста включенных в расчет в целом мягколиственные аналогично лиственным, саксауль- никам, кустарникам Приводятся данные о достигнутых и проектируемых объемах прочих рубок с кратким анализом причин неполного охвата рубками.
Достигнутый среднегодовой фонд рубок в уровень пределах учреждений Назначено в Срок рубку вырубки, Приводятся данные по всем видам прочих рубок (сплошные санитарные рубки, разрубка просек, уборка ликвидной захламленности и другие).
Данные приводятся по лесовладельцам и с подбивкой итогов в целом по области.
9. Рубки промежуточного пользования
1) Рубки ухода за лесом. Наличие насаждений в возрасте рубок ухода и назначенных в рубки с анализом причин неполного охвата насаждений, нуждающихся в их проведении. Сравнительная характеристика размеров рубок ухода. Краткая технология их проведения.
Ежегодный размер рубок ухода за лесом в целом по области Назначены рубки ухода дений в возрасте нуждаю- ряемос- бае- щихся ти, в их дении ежегодный размер вырубаемый борки Данные приводятся по лесовладельцам с подбивкой итогов в целом по Сравнительная характеристика рубок ухода Среднегодовой объем запроектировано сравнение запроектированного выполнено в среднем объема с фактически за последние 2 года выполненным в среднем Проектируемый выход ликвидной и деловой древесины при проведении рубок ухода, в процентах Лес- осветления прочистки проходные живание
2) Выборочные санитарные рубки, рубки, связанные с реконструкцией малоценных насаждений и насаждений, теряющих защитные, водоохранные функции, рубка единичных деревьев в молодняках.
Приводятся данные о выявленных и запроектированных объемах санитарных и других видов рубок, приводится их краткий анализ.
Ежегодный размер выборочных санитарных рубок, рубок, связанных с реконструкцией и рубкой единичных деревьев Намечено к рубке проведения, В таблице приводятся данные в разрезе лесовладельцев и преобладающих пород в следующей последовательности:
выборочные санитарные рубки;
реконструктивные рубки;
рубка единичных деревьев.
10. Годичный размер пользования по всем видам рубок Приводятся данные о годичном размере пользования по всем видам рубок, дается их сравнительная характеристика и краткий анализ запроектированных объемов.
Годичный размер пользования по всем видам рубок, принятый 2 лесоустроительным совещанием на предстоящий ревизионный период Годичный размер пользования общая земель Сравнительная характеристика запроектированных объемов лесопользования Запас, тыс. м 3 в ликвиде Сравнительные показатели фактический установленный отпуск в ежегодный отпуск древесины процент от общего отпуска с 1 га лесных угодий, м 3 древесины по видам проектируемый Поочередно в графу 1 вписываются данные по всем видам рубок, приведенным в предыдущих разделах.
Данные приводятся в целом по области.
11. Мероприятия по воспроизводству лесов. Реконструкция насаждений.
Питомники. Лесосеменное хозяйство Лесокультурный фонд. Объем мероприятий по воспроизводству лесов, выполненных в предыдущие годы и проектируемых на предстоящий ревизионный период. Сведения об объемах созданных лесных культур, их распределение по главным породам и состоянию. Основные причины гибели лесных культур. Сведения о достигнутых и проектируемых объемах реконструкции, питомниках, лесосеменному хозяйству, рекомендации по развитию лесопитомнического и лесосеменного хозяйства. Производится анализ достигнутых и проектируемых объемов, вскрываются причины резких расхождений в объемах.
Сведения об объемах сохранившихся лесных культур, созданных лесовладельцами за весь период их производства и их состояние Лесные культуры, переведенные в покрытые лесом земли распределение по состоянию хоро- удов- неудов- летвори- (не спи- тельные санные)
Несомкнувшиеся лесные культуры шие (не списанн- ые)
Сведения приводятся суммарно в целом по области в следующей последовательности:
лесные культуры, созданные за прошедший ревизионный период.
Кроме того, лесные культуры, созданные под пологом леса.
Итого лесных культур ревизионного периода;
лесные культуры старших возрастов.
Итого лесных культур старших возрастов;
аналогично приводятся данные в целом по области.
Основные причины гибели и неудовлетворительного состояния лесных культур, созданных за ревизионный период гибели и ворительного (не списанные)
Объемы мероприятий по воспроизводству леса на ревизионный период числитель - рекомендовано лесоустройством;
мероприятия по воспроизводству леса содействие венное венному заращи- возобнов- всего (без ревизион- Реконст- руируемые участки Низкопол- Виды и объемы мероприятий числитель - рекомендовано лесоустройством;
недоступные почвен- хозвоз- обсле- и сложной действия дование конфигурации Данные приводятся в целом по области и далее, после итога по области, в разрезе лесовладельцев.
Среднегодовые объемы производства лесных культур на ревизионный период, утвержденные 2 лесоустроительным совещанием создания размер на ревизионный период (или (РТК)
по пяти- летиям)
В начале приводятся данные в целом по области в разрезе преобладающих пород и далее по каждому лесовладельцу суммарно (без разделения по преобладающим породам и РТК).
Ежегодная потребность в посадочном материале и семенах для создания лесных культур (включая реконструкцию), закладки школ и плантаций Создание Кроме того, создание (включая плантаций, школ реконструкцию)
целевые породы том
Потребность в посадоч- ном мате- риале, Необходимая школ и плантаций, Составляется в целом по области.
12. Охрана леса
Приводится анализ охраны лесов в прошедшем ревизионном периоде, распределение территории области по классам природной пожарной опасности, проектируемые объемы противопожарного устройства лесного фонда области, проект деления на мастерские участки и лесные обходы. Дается анализ запроектированных объемов.
Сведения о лесных пожарах, происшедших в прошедшем ревизионном периоде Корневой пожаров, шт.
пожарами, га пожара, повреж- денной вер- низо- сины, ховых вых Распределение площади по классам природной пожарной опасности В том числе по классам природной пожарной опасности, природной пожарной Проектируемые объемы противопожарного устройства Име- В том числе лось тирует- по лесным учреждениям ся на год лесо- зионный тий В таблице мероприятия группируются в следующие разделы:
1) предупредительные мероприятия;
2) ограничительные мероприятия;
3) дозорно-сторожевые мероприятия и организация связи;
4) средства связи;
5) дорожное строительство;
6) производственное строительство;
7) содержание лесной охраны.
Проект деления на лесничества, мастерские участки и лесные обходы Общая пло- Мастерские участки Лесные обходы име- проекти- руется лось на год ле- соус- няя пло- устрой ства, шт.
во, шт.
соуст- ройст- ва, шт.
13. Лесозащита
Санитарное состояние лесов. Рекомендуемые мероприятия по организации санитарного надзора (за повреждением лесов вредителями, болезнями, воздействием на лесную среду промышленных выбросов). Объемы мероприятий по лесозащите.
Проектируемые мероприятия по лесозащите Фактически выполнено мые меро шествую- (ежегодный объем)
ройству
14. Использование лесов в культурно-оздоровительных целях Характеристика лесов, используемых в культурно-оздоровительных целях.
Предложения о выделении земель для организации зон лечения, отдыха, туризма и других целей. Объемы мероприятий по благоустройству территории рекреационного назначения.
Проектируемые мероприятия по благоустройству территории рекреационного назначения ровано на лесным учреждениям (ежегодные объемы)
15. Побочные лесные пользования Объемы побочных лесных пользований. Предложения по развитию сельскохозяйственного производства. Краткий анализ запроектированных Потребность в угодьях для нужд лесного хозяйства Лесные учреждения Потребность по видам угодий пашни сенокосы пастбища Возможные объемы побочного пользования лесом и производства продукции сельского хозяйства Нали- чие ресур- на рев.
сов побоч-
(еже- шест- вующий зований
16. Охрана фауны
Краткие сведения о наличии на территории области охотничьей фауны.
Объем намечаемых биотехнических мероприятий. Предложения об организации на территории области охотничьих хозяйств. Перспективы развития охоты.
Проектируемые биотехнические мероприятия на реви-
17. Объемы строительства и приобретений Объемы строительства, приобретения транспортных средств, техники и тельства та, марка приоб- ретений
18. Управление и рабочие кадры Штаты специалистов. Потребность в рабочих кадрах на лесохозяйственные работы, источники их привлечения, особенно на временные работы.
Штаты специалистов лесных учреждений Наиме- нование долж- ностей период, человек
19. Экологические показатели эффективности намеченных мероприятий и повышения продуктивности лесных земель Экологические показатели пользования лесом. Ожидаемое изменение площадей видов угодий и преобладающих пород, основных таксационных показателей за ревизионный период. Общее заключение об эффективности запроектированных лесохозяйственных мероприятий.
Экологические показатели пользования лесом в целом по области кустар- Размер пользования (ликвидный запас)
1) лесосека, действующая на год лесо-
2) лесосека, установленная настоящим лесо- (принятая сплошнолесо- сечные рубки из них с сохранением подроста добровольно-
3) в % к действующей на год лесо-
4) промежу- точное пользование
5) прочие рубки
6) общий среднегодовой размер пользования
7) интенсив- ность пользо- вания с 1 га покрытых лесом угодий
8) в % от среднего прироста на 1 га ству лесов, всего
1) площадь сплошнолесо- сечных и заключитель- ного приема постепенных рубок на ревизионный период
2) площадь не покрытых лесом угодий (кроме редин)
Намечается восстановить, всего
2) сохране- нием подроста Расхождения между объемами, подлежащими восстанов- нию и намеченными к восстановле- нию, всего Ожидаемые изменения площадей видов угодий и преобладающих пород за ревизионный период в целом по области Виды угодий и Изменения преобладающие конец Лесные угодья,
1) покрытые лесом угодья, итого всем основным лесообразующим Прочие древесные породы и кустарники показываются каждая одной строкой
2) несомкнувшиеся
3) лесные питомники
4) не покрытые лесом угодья, Нелесные угодья, в том числе: пашни и т.д. все виды нелесных угодий Всего по лесному Ожидаемое изменение основных таксационных показателей на конец ревизионного периода в целом по области На лесовладельцев,
1) покрытые
2) не покрытые
Общий запас
Средний запас покрытых лесом прочие древесные на 1 га общей прирост на 1 Урожайность 1 га сенокосных Приложение 20 Содержание и порядок брошюровки томов лесоустроительного проекта Том 1 Пояснительная записка - брошюровка в несколько книг не допускается.
Брошюруется:
1. Титульный лист с подписями (см. образец)
2. Оглавление
3. Пояснительная записка по содержанию в соответствии с "Программой"
4. Приложения:
1) протокол 1 технического совещания;
2) протокол 1 лесоустроительного совещания;
3) протокол 2 технического совещания;
4) протокол 2 лесоустроительного совещания;
5) заключения уполномоченного органа в области лесного хозяйства по указанным протоколам (при их наличии);
6) акт проверки качества внесения текущих изменений в лесоустроительные документы;
7) акт сдачи полевых лесоустроительных работ заказчику;
8) другие документы, касающиеся конкретно данного лесного учреждения (постановления, приказы, положения, решения, распоряжения и другие директивные документы);
9) список исполнителей, выполнявших полевые и камеральные работы;
10) список использованной литературы;
11) состав и содержание томов лесоустроительного проекта;
12) учет лесного фонда в целом по лесному учреждению:
форма N 1 - а) заверенная районными территориальными органами по управлению земельными ресурсами;
б) в полном объеме в разрезе категорий государственного лесного фонда;
приложение 1 к форме N 1;
приложение 2 к форме N 1.
Указанные формы в экземплярах, предназначенных для лесничеств, не прикладываются.
1. Все помещенные в приложении 1 тома лесоустроительного проекта документы должны быть заверены: Верно: подпись, разборчивая фамилия.
2. На последней странице пояснительной записки ставится: Считку произвел: подпись, разборчивая фамилия, дата.
Книга 1. Характеристика участков государственного лесного фонда
1. Титульный лист с подписью начальника лесоустроительной партии
3. Условные обозначения
4. Учет лесного фонда по лесничествам:
1) форма N 1;
2) приложение 1 к форме N 1
5. Ведомости поквартальных итогов в пределах лесничеств с итогами в целом по лесному учреждению:
1) распределение площадей по видам угодий;
2) распределение общих запасов древесины
6. Распределение покрытых лесом угодий и запасов по классам возраста и классам бонитета по лесничествам и лесному учреждению
7. Распределение покрытых лесом угодий и запасов по классам возраста и группам крутизны по лесному учреждению
8. Распределение насаждений преобладающих пород по полнотам в пределах групп типов леса и групп возраста по лесному учреждению
9. Распределение не покрытых лесом угодий и несомкнувшихся лесных культур в пределах преобладающих пород и категорий угодий по группам типов леса, группам крутизны и классам бонитета по лесному учреждению
10. Общая характеристика участков ГЛФ и средние таксационные показатели по лесничествам и лесному учреждению Книга 2. Лесохозяйственные мероприятия на предстоящий ревизионный
1. Титульный лист с подписью руководителя работ
4. Лесохозяйственные мероприятия по лесничествам и сводные по лесничествам и в целом по лесному учреждению:
1) ведомость лесных культур, созданных в ревизионном периоде;
2) ведомость лесных культур старших возрастов;
3) сводная ведомость лесных культур;
4) ведомость состояния лесных культур;
5) ведомость причин гибели и неудовлетворительного состояния лесных культур;
6) ведомость участков, назначаемых в рубки главного пользования (при большом объеме возможен переплет в отдельную книгу);
7) ведомость рубок промежуточного пользования (рубок ухода, выборочных санрубок и рубок, связанных с реконструкцией, рубок единичных деревьев в молодняках) и прочих рубок (сплошные санрубки, расчистка и прокладка просек, уборка ликвидной захламленности);
8) ведомость проектируемых лесных культур и других мероприятий по воспроизводству лесов на лесных не покрытых лесом угодьях;
9) способы подготовки почвы и производства лесных культур на не покрытых лесом угодьях;
10) свод мероприятий по воспроизводству лесов на не покрытых лесом угодьях;
11) ведомость проектируемых лесных культур в целях реконструкции
12) ведомость не покрытых лесом угодий без назначенных лесовосстановительных мероприятий;
13) проект деления лесничеств на мастерские участки и лесные обходы.
Том 3 Таксационные описания участков государственного лесного фонда Брошюруются:
1. Титульный лист с подписью начальника лесоустроительной партии
4. Таксационные описания (брошюруются по порядку нарастания номеров кварталов в пределах лесничеств в одну или несколько книг)
Том 4 Характеристика участков государственного лесного фонда и проектируемые лесохозяйственные мероприятия по лесничеству Брошюруется для каждого лесничества в отдельную книгу:
1. Титульный лист с подписью начальника лесоустроительной партии
4. Учет лесного фонда:
5. Ведомости поквартальных итогов:
6. Распределение покрытых лесом угодий и запасов по классам возраста и классам бонитета
7. Общая характеристика участков государственного лесного фонда и средние таксационные показатели
8. Лесохозяйственные мероприятия по лесничеству на ревизионный период:
1) ведомость лесных культур, созданных в ревизионном периоде;
5) ведомость причин гибели и неудовлетворительного состояния лесных
6) ведомость участков, назначаемых в рубки главного пользования (при выборочных санрубок и рубок, связанных с реконструкцией, рубок единичных деревьев в молодняках) и прочих рубок (сплошные санрубки, расчистка и
8) ведомость проектируемых лесных культур и других мероприятий по
9) способы подготовки почвы и производства лесных культур на не
10) свод мероприятий по воспроизводству лесов на не покрытых лесом
11) ведомость лесных не покрытых лесом угодий без назначенных
12) проект деления лесничеств на мастерские участки и лесные обходы.
Перечень документов, подлежащих сдаче в библиотеку и архив предприятия Подлежат сдаче в библиотеку
1. Том 1 - пояснительная записка к лесоустроительному проекту с приложениями в отпечатанном и переплетенном в одну книгу виде (хранится до нового лесоустройства с последующей передачей в Госархив)
2. Карта-схема лесного учреждения
- окрашенная по преобладающим породам
- противопожарного обустройства
3. Том 2 книги 1 и 2 - в полном объеме (см. выше)
4. Планы лесонасаждений лесничеств, окрашенные по породам Подлежат сдаче в архив (срок хранения до нового лесоустройства)
1. Таксационные описания участков ГЛФ - том 3
2. Документы подготовительных работ (проект квартальной сети, различные документы по земельным вопросам, выкопировки, решения, постановления, приказы и другие), помещенные в одну папку
3. Не окрашенные оригиналы планов лесонасждений, составленные вручную или на компьютере
4. Оригиналы планшетов, вычерченные на пленке
5. Оригиналы карт-схем лесных учреждений (неокрашенные)
Приложение 21
Протокол второго лесоустроительного совещания по рассмотрению рекомендаций лесоустройства к лесоустроительному проекту по _____________________________ _____________________ области полное название лесовладельца г. __________________ "___" ______________г.
Присутствовали:
Ф.И.О.
Должность
Рассмотрев разработанные ____________________________________ название лесоустроительной организации (по результатам полевых лесоустроительных работ ________ года)
лесохозяйственные мероприятия к лесоустроительному проекту по _______________________________________________ лесному учреждению, П О С Т А Н О В И Л И:
Утвердить следующие основные лесохозяйственные мероприятия на ревизионный период ______________________ гг.:
1. Общую площадь
Общая площадь лесного учреждения По данным настоящего дения, прошлого в т.ч. в долгосрочном лесопользовании При наличии изменений в общей площади лесного учреждения приводится полный перечень постановлений, решений, приказов (дата, N), на основании которых были изъяты или приняты земли.
2. Распределение площади лесного учреждения по лесничествам Наимено- Место- нахождение вании При наличии расхождений в площадях лесничеств в сравнении с данными прошлого лесоустройства приводится краткое обоснование причин, повлекших эти изменения.
3. Распределение лесных земель лесного учреждения по видам угодий в пределах преобладающих плантации несом- специального кнув- назначения энергети- Возраст рубки, не покрытые лесом всего лесных угодий
1. Сведения о питомниках заносятся только в итоги - всего по категориям ГЛФ и всего по каждому лесному учреждению.
2. В данную таблицу вписываются все древесные и кустарниковые породы в последовательности согласно приложению 1 к форме N 1 учета лесного фонда.
Прочие древесные породы и кустарники также показываются каждая отдельно.
4. Ежегодный размер рубок главного пользования
1) Площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного пользования и включенных угодья, няки, возрастные, га вающие, к исключению угодий по группам прирост, из расчета Данные приводятся в следующей последовательности:
площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного пользования (данные приводятся по категориям ГЛФ, а в их пределах - по видам исключений);
площади и запасы насаждений, включенных в расчет (данные приводятся по
2) Расчет ежегодного размера главного пользования лесом на предстоящий ревизионный период ладаю-щая тая возраст- ные, га вс е го, вс е го е ре с- то й ные, Ср. запас Во зраст эксп. фонда ру б ки, м ср.
равно- первая вторая мерного возрас- тная вания рекомендованная интег- пл о щадь, з а пас ли к вида, тоянию ческому набору деловая, тыс.м 3 Данные приводятся в пределах категорий ГЛФ по способам рубок и преобладающим породам.
Данные по запасу приводятся с двумя десятичными знаками, по площади - в целых гектарах, без запятой.
В графах 2-8 приводятся данные по породам, включенным в расчет.
3) Расчет ежегодного размера главного пользования по добровольно-выборочным рубкам в т.ч. по Категория ГЛФ ___________________________________ Наличие спелых выборки запаса зависимости от полноты вырубке за 1 прием Распределение площадей и запасов эксплуатационного фонда по полнотам в т.ч. по полнотам и так далее по всем включенным в расчет породам в пределах категорий
4) Ежегодный размер рубок главного пользования, принятый на ревизионный период и его сравнительная Ежегодный размер рубок преобладающим породам с подбивкой итогов по древесным породам, саксаулу по каждому способу рубки и в целом по категории ГЛФ.
Итоги по лесному учреждению приводятся в аналогичном порядке.
В графе 10 данные приводятся только по сплошным и постепенным В графе 14 приводятся данные по насаждениям, включенным в расчет
5) Товарная структура эксплуатационного фонда Выход деловой древесины от ликвида, % техно- логи- топлив- нение, ческие Составляется в целом по лесному учреждению с подбивкой итогов отдельно В конце данного раздела приводится анализ всех таблиц (4-7) и обоснование принятых расчетных лесосек и процентов выхода ликвидной и деловой древесины.
5. Проектируемый ежегодный размер прочих рубок по лесному учреждению и лесничествам Показа- тели прочих рубок сплошные разрубка санитарные квартальных корневой запас принято 2 л/у Итого: площадь Приводится полный анализ табличных данных и обоснования принятых или не принятых объемов.
6. Проектируемый размер рубок промежуточного пользования
1) Ежегодный размер рубок ухода Распределение насаждений, находящихся в возрасте рубок ухода и назначенных в рубки в разрезе групп полнот числитель - в возрасте рубок ухода;
знаменатель - назначено в рубки ухода Подбивка итогов по лесному учреждению производится в разрезе видов рубок ухода. Приводится анализ причин неполного охвата насаждений рубками %% выхода Выру- числитель - назначено лесоустройством; знаменатель - принято 2 л/у совещанием срок повто- ряемо- сти, ве- ю Подбивка итогов по лесному учреждению производится в разрезе видов Сравнительная характеристика размеров рубок ухода N п/п чист- режи- выполнено в последние 2 года:
Составляется в целом по лесному учреждению суммарно по всем породам.
2) Ежегодный размер выборочных санитарных рубок свежий сухостой и отми- рающие Выявленный объем по общий запас и т. д. по всем Приводится в целом по лесному учреждению и дается обоснование рекомендуемых объемов.
3) Ежегодный размер реконструкции насаждений и рубки единичных деревьев в молодняках Рубка ладающая порода ничных дере- кори- дора- объем по породам:
и т.д. по всем срок вы- Приводится в целом по лесному учреждению и дается обоснование
7. Сравнительная характеристика запроектированных ежегодных размеров лесопользования по всем видам рубок в т.ч.:
зах- лам- лен- тоящим ле- соустройст- вом рубки промежуточного единич- вьев в Анализ показателей, приведенных в таблице, производится по всем пунктам.
8. Мероприятия по воспроизводству лесов
1) Сведения о лесных культурах, созданных лесным учреждением и учтенных лесоустройством Сохранившиеся лесные культуры переведенные кнувшиеся числитель - создано лесным учреждением;
знаменатель - учтено выявлено создано за лесоустр.
пределами
(подлежат списанию)
В тексте после таблицы дается детальное объяснение имеющихся расхождений.
2) Состояние сохранившихся лесных культур по данным лесоустройства Состояние сохранившихся лесных культур числитель - переведенных в покрытые лесом угодья;
знаменатель - несомкнувшихся удовлетво- неудовлетво- рительное В тексте после таблицы дается полный анализ (с подкреплением площадями и даже конкретными участками) причин неудовлетворительного состояния и гибели лесных культур.
3) Объемы мероприятий по воспроизводству леса на ревизионный период содей- зара- щива- возоб- новле- Не покрытые лесом, всего (без р е дин)
в т.ч. гари, ревизионного Реконструи- учреждению:
Виды и объемы мероприятий числитель - рекомендовано лесоустройством;
недоступ- почвенное ные для При наличии в лесном учреждении горных лесов в таблицу вводится дополнительная графа (после второй) и по всем видам угодий данные приводятся по группам крутизны с градацией через 5 градусов (0-5, 6-10, 11-15, 16-20, 21-25, 26-30, 31 и более).
4) Ежегодный размер производства лесных культур, содействия естественному возобновлению и реконструкции годный размер создания лесных культур в дания среднем за пос- тур, сроки освое- Не по- крытые и по- гибшие видам разде- лением на РТК секи реви- При проектировании объемов по содействию естественному возобновлению и реконструкции, они показываются ниже строки "Всего по лесному В конце таблицы дается анализ освоения не покрытых лесом угодий в предстоящем ревизионном периоде. Приводится краткое описание РТК, методов содействия и реконструкции или делается ссылка на Основные положения, если они были разработаны для данной
9. Противопожарное устройство территории лесного учреждения
1) Распределение площади лесного учреждения по классам природной пожарной опасности
2) Виды и объемы работ по противопожарному обустройству лесного учреждения и перечень необходимых приобретений противопожарного инвентаря Сущес- твует оборудования, принятый 2 л/у всего по центральная
3) Расчет оптимальной площади и количества лесных обходов в пределах категорий ГЛФ и лесничеств Категории Площадь категории площадь лесного обхода Нормативное количество лесных обходов, шт.
и т.д. по всем категориям ГЛФ Руководствоваться Нормами и нормативами по охране, защите и воспроизводству лесов и лесоразведению на участках государственного лесного фонда ( постановление Правительства Республики Казахстан от 19 января 2004 года N 53).
Производится сравнение с существующим количеством лесных обходов и дается обоснование об их количестве на предстоящий ревизионный период.
4) Деление территории лесного учреждения на мастерские участки и лесные обходы в пределах лесничеств N мастерских участков NN лесных обходов NN кварталов, Заносятся данные, принятые 2 лесоустроительным совещанием.
10. Ежегодные объемы мероприятий по лесозащите и распределение их по лесничествам сове- щанием
11. Ежегодные объемы мероприятий по благоустройству территорий рекреационного назначения и распределение их по лесничествам объемов, принятых 2 л/у совещанием,
12. Ежегодные объемы побочных лесных пользований и распределение их по лесничествам Остаток не используемых дано в зование
13. Характеристика сенокосных угодий и мероприятия по их улучшению дольные зарос- кочко- шенные шие куст.
ватые сенокосных улучшения, ностного
14. Возможные ежегодные объемы производства продукции подсобного сельского хозяйства и побочного пользования лесом
1) плоды культурных сортов
2) орехи культурных
3) ягоды кустарниковых Сено с естественных сенокосов Заготовка дикорастущей продукции:
Переработка плодов и ягод Продукция охотничьего промысла:
15. Ежегодные объемы биотехнических мероприятий Распределение принятых объемов по лесничествам
16. Штаты специалистов лесного учреждения и лесничеств предложено
17. Объемы строительства лесохозяйственного назначения, приобретения транспортных средств, техники и механизмов для лесохозяйственного производства О центр. усадьба ъ ства и
18. Общее заключение о хозяйственной деятельности лесного учреждения за прошедший ревизионный период
1) Объемы лесохозяйственных мероприятий, выполненных лесным учреждением за прошедший ревизионный период мероприятий Рубки главного м , ликв.
из них: сплошно- лесосечные Прочие рубки Рубки промежуточного Выборочные Из них сохранилось В конце таблицы дается анализ причин невыполнения (перевыполнения) и качество выполненных мероприятий.
2) Качество охраны лесов от пожаров, незаконных порубок и других лесонарушений, выполнение проекта противопожарных мероприятий.
3) Выполнение мероприятий по лесозащите, наличие болезней и вредителей леса, эффективность борьбы с ними.
4) Качество внесения текущих изменений в материалы лесоустройства.
5) Общее заключение о хозяйственной деятельности учреждения за ревизионный период с оценкой.
Приложение 22
Введен в действие приказом наименование уполномоченного органа от ____________20___ г. N_____ С П Р А В К А о введении в действие лесоустроительного проекта по _________________________________________________________, полное наименование лесовладельца, области разработанного __________________________________________ наименование лесоустроительной организации по результатам полевых лесоустроительных работ, выполненных в 20 ____ году Лесоустроительный проект по ___________________ лесному учреждению ________________________ области, разработанный по результатам полевых лесоустроительных работ, выполненных в 20___ году, ввести в действие на период с 01 января 20___ года по 01 января 20___ г., по следующим показателям:
1. Заключение о хозяйственной деятельности, выполненной лесовладельцем в прошедшем ревизионном периоде, признать оценка - удовлетворительно, неудовлетворительно и отметить следующее:
1) объемы лесохозяйственных мероприятий, выполненные за ревизионный период Выполнено сплошнолесосечные Создано лесных В конце таблицы дается анализ причин невыполнения (перевыполнения) и качество выполненных мероприятий;
2) качество охраны лесов от пожаров, самовольных порубок и других лесонарушений, выполнение проекта противопожарных мероприятий;
3) выполнение мероприятий по лесозащите, наличие болезней и вредителей леса, эффективность борьбы с ними;
4) качество внесения текущих изменений в материалы лесоустройства;
5) общее заключение о хозяйственной деятельности за ревизионный период.
2. Распределение площади по лесничествам Админи- стратив-
3. Распределение лесных земель по видам угодий в пределах преобладающих пород и категорий ГЛФ Распределение земель по видам угодий Возраст рубки,
4. Ежегодный размер рубок главного пользования по способам рубок в пределах категорий ГЛФ Выход в %
5. Ежегодный размер прочих рубок по их видам в пределах категорий ГЛФ Выявленный фонд (числитель)
намечается в рубку
(знаменатель)
выход в % ликв. от делов.
общего
6. Ежегодный размер рубок ухода по их видам в пределах категорий ГЛФ Ежегодный размер рубок ухода рубок, нуждающихся в рубках мый, мого
7. Ежегодный размер выборочных санитарных рубок в пределах категорий свежеза- раженных и отмирающих (без старого сухостоя)
ловой
8. Сведения о лесных культурах
1) сведения о лесных культурах, созданных лесовладельцем и учтенных (числитель - создано лесным учреждением, знаменатель - учтено лесоустройством)
оста- ведено преде- цем лами шихся
2) Состояние лесных культур (числитель - переведенных в покрытые лесом угодья;
знаменатель - несомкнувшихся)
ш
9. Ежегодный объем производства лесных культур, содействия естественному возобновлению и реконструкции создания, л.к.
фонда, в среднем
10. Противопожарные мероприятия на ревизионный период
11. Лесозащитные мероприятия
12. Мероприятия по благоустройству лесов рекреационного назначения на проектируемых
13. Возможные ежегодные объемы производства продукции подсобного
14. Ежегодные объемы биотехнических мероприятий лесоустроитель- ным совещанием
15. Штаты специалистов лесного учреждения и лесничеств
16. Объемы строительства, приобретения транспортных средств, техники и и приоб- усадь- бы Справку составил_________________________________________ должность, организация Ф.И.О., роспись, дата Приложение 23 Таксационное описание Лесовладелец: __________________ Лесничество: __________________ Квартал _______________ Категория ГЛФ __________________________ Номер выдела Состав, Ярус Элемент леса Возраст, лет высота, подлесок, почва, рельеф, особенности Высота, м Диаметр, Бони- Тип леса лесорасти- тельных условий Кл.
Запас на выделе, м 3 леса, м 3 товар.
на га редин по состав- выдел ляющим Хозяйст- Для внесения захламленность распоряжения текущих изменений после выполненного лесохозяй- ственного мероприятия При наличии в квартале двух и более категорий ГЛФ выдела вписываются последовательно в пределах каждой категории ГЛФ с подбивкой итогов по каждой из них и в целом по кварталу.
Приложение 24
Методические указания по проведению непрерывного лесоустройства 1.
Общие положения
1. Непрерывное лесоустройство представляет собой сочетание обычного (базового) лесоустройства с последующими ежегодными инвентаризациями части выделов лесного фонда лесного учреждения, вовлекаемых в хозяйственную деятельность, подвергшихся стихийным или иным неблагоприятным воздействиям в течение ревизионного периода. Ежегодные (текущие)
лесоинвентаризации проводятся до нового базового лесоустройства.
2. Настоящая методика определяет задачи, организацию и технологию проведения непрерывного лесоустройства и учета лесного фонда, систему входной и выходной документации, которая образуется в процессе его проведения, описывает процесс обработки и получения необходимой информации.
Информация, получаемая в процессе непрерывного лесоустройства, обеспечивает поддержку информационных баз и функционирование банка данных по лесному фонду, лесопользованию и лесохозяйственной деятельности лесных учреждений, а также решение комплекса задач по перспективному и текущему планированию лесного хозяйства и лесопользования, учету лесного фонда, анализу и оценке его состояния, контролю за эффективностью хозяйственной деятельности, предупреждению нежелательных тенденций в динамике лесного фонда в ближайшей и отдаленной перспективе.
3. Ежегодное обновление информации в базах данных в течение ревизионного периода, а также периодическая актуализация лесотаксационных показателей насаждений на естественный рост создает информационную основу для проведения очередного базового лесоустройства в сокращенном объеме натурных лесоинвентаризационных, съемочно-геодезических и картосоставительских работ с полным обновлением всего банка данных по лесному фонду и лесному хозяйству и составлением нового лесоустроительного проекта, после чего начинается очередной цикл непрерывного лесоустройства.
При этом, в зависимости от интенсивности ведения лесного хозяйства и лесопользования, длительность ревизионного периода может быть увеличена до 20-25 лет, что определяет заказчик.
4. Необходимыми условиями перехода к непрерывному лесоустройству и обеспечения его эффективности являются:
1) четкая регламентация прав и обязанностей предприятий, организаций, участвующих в его проведении;
2) возможность создания в лесных учреждениях и лесоустроительной организации автоматизированного банка данных по лесному фонду и лесохозяйственной деятельности, сосредоточения технических и программных средств для его ведения и кадров, подготовленных к пользованию ими;
3) доля выделов, ежегодно вовлекаемых в хозяйственную деятельность, должна составлять не менее 3 процентов выделов в год от их общего количества;
4) сохранение стабильности границ лесного учреждения, деления его территории на лесничества, квартальную сеть, исключение крупных организационных и территориальных реорганизаций до очередного базового
5. Переход на непрерывное лесоустройство по прошествии определенного времени после проведения основного лесоустройства (но не более, чем через 5 лет после его завершения) может быть осуществлен по заявке лесного учреждения и решению уполномоченного органа при условии сохранности записи лесоустроительной информации на магнитных носителях, ежегодного учета и внесения текущих изменений в материалы лесоустройства в полном объеме за истекшие годы.
В этом случае соответствующими программными средствами создается и корректируется актуализированная база данных по лесному фонду с проверкой или новой таксацией в натуре всех выделов, характеристика которых вызывает сомнения или заведомо неверна. Одновременно, при необходимости, пересматривается и оформляется в установленном порядке разделение лесов на категории ГЛФ, а в случае крупных изменений делается перерасчет главного и промежуточного пользования лесом с составлением корректирующей записки к ранее составленному оргхозплану.
После выполнения указанных работ создается банк данных "Лесной фонд"
по лесовладению.
6. В постоянное пользование лесовладельцу должны быть переданы аэро- и космические фотоснимки, использовавшиеся при проведении базового лесоустройства. К этим материалам должны иметь доступ лесничие и другие специалисты при условии соблюдения ими установленных правил по их выдаче, хранению и пользованию.
7. Цикл непрерывного лесоустройства (текущая ежегодная лесоинвентаризация) начинается после создания единого интегрированного банка данных по лесному фонду лесовладельца:
1) лесного фонда (повыдельной и агрегированной);
2) картографической (повыдельной и топо(гео)основы);
3) технико-экономических показателей и проектно-плановых нормативов;
4) лесопользования;
5) воспроизводства лесов;
6) охраны и защиты лесов;
7) дорожной сети и гидрографии;
8) нормативно-справочной информации;
9) текущих изменений в лесном фонде.
Перечисленные базы данных создаются специальными программными средствами на основе материалов базового лесоустройства не позднее начала подготовительных работ к первой текущей лесоинвентаризации.
После проведения первой текущей лесоинвентаризации, по ее результатам, все базы данных обновляются, но исходные базы данных лесного фонда и картографических данных по состоянию на год основного (базового)
лесоустройства архивируются и хранятся на магнитных носителях.
8. Устанавливается следующее информационное наполнение баз данных:
1) база данных лесного фонда должна содержать повыдельную информацию в объеме таксационного описания, данные поквартальных итогов, государственного учета лесов и лесного кадастра. Состав показателей этой базы должен соответствовать перечню показателей системы обработки лесоустроительной информации;
2) картографическая база данных различных масштабов на повыдельном и поквартальном уровнях должна содержать цифровую и символьную информацию в объеме лесоустроительных планшетов, планов лесонасаждений, поквартального альбома лесосек, чертежей участков лесных культур, планов отвода участков, передаваемых в долгосрочное лесопользование и прочих, аналогичных по содержанию документов;
3) база данных технико-экономических показателей и проектно-плановых нормативов должна содержать информацию паспортов лесных учреждений и лесничеств, расчетные лесосеки по хозяйствам, объемы промежуточного пользования и отпуска леса - по лесозаготовителям, производственные мощности, основные проектируемые и плановые показатели лесохозяйственной
4) база данных лесопользования должна содержать планы рубок главного и промежуточного пользования, рубок ухода, санитарных и прочих рубок, данные об отведенных в рубку лесосеках, их сортиментной структуре и материально- денежной оценке, об участках подсочки и осмолоподсочки (пригодных к подсочке, находящихся в подсочке, выведенных из подсочки), данные учета и выписки лесорубочных билетов, технологические данные о планируемых хозмероприятиях, данные освидетельствования мест рубок и выявленных лесонарушениях, данные о местах осуществления побочных пользований и заготовки второстепенных лесных материалов, материалы учета выполненных работ, контрольную информацию о результативности выполненных мероприятий;
5) база данных воспроизводства лесов должна содержать дополнительные характеристики участков лесного фонда, на которых происходят процессы естественного заращивания или созданы лесные культуры, отсутствующие в базе данных лесного фонда, проекты лесных культур, материалы технической приемки и инвентаризации лесных культур, данные об угодьях с проведенными мерами содействия естественному восстановлению леса и материалы обследования вырубок, оставленных под естественное заращивание, акты списания лесных культур, данные о культурах, создаваемых в порядке реконструкции малоценных насаждений. В эту базу вносятся также поучастковые характеристики всех не покрытых лесом угодий, учтенных при базовом лесоустройстве, или возникших к году текущей инвентаризации, а также нелесных угодий, включаемых в фонд мероприятий по воспроизводству лесов;
6) база данных охраны и защиты леса должна содержать показатели книги учета очагов вредителей и болезней леса, книги учета лесных пожаров, книги учета лесонарушений, полученные при текущих инвентаризациях, данные таксации насаждений, неблагополучных в санитарном или лесопатологическом отношении;
7) база данных дорожной сети и гидрографии с поучастковыми характеристиками должна содержать информацию о существующих реках и дорогах всех категорий и назначения, о дорожно-технических и гидротехнических сооружениях, их характеристиках (качество, категория, состояние), а также о возможных направлениях развития дорожной сети с характеристиками условий строительства;
8) база нормативно-справочной информации должна содержать словари- справочники, классификаторы, цифровые справочники, нормативные и регламентирующие документы, необходимые для машинного расчетного и логического контроля данных, вводимых в соответствующие базы, а также для последующего решения задач и получения необходимых выходных документов непрерывного лесоустройства.
База нормативно-справочной информации включает в себя те же справочники, которые используются в системе обработки лесоустроительной информации, а также формализованные извлечения из правил и наставлений по рубкам главного и промежуточного пользования лесом, воспроизводству лесов, подсочке леса и другое. Уточненный состав научно-справочной информации и правила ее формирования приводятся в техно-рабочих проектах на решение конкретных задач непрерывного лесоустройства;
9) база данных о текущих изменениях должна содержать информацию об изменениях во всех выделах, подвергшихся каким-либо воздействиям. Данные об изменениях в течение года накапливаются в этой базе и после подтверждения натурными обследованиями новые значения показателей передаются во все остальные базы, актуализируя их содержание, а полное содержимое базы текущих изменений архивируется на стриммере.
Хозяйственные или иные воздействия на участки лесного фонда, повлекшие за собой изменения в границах или возникновение новых выделов, сопровождаются соответствующими выверенными графическими документами (абрисами, выкопировками, геоданными), которые преобразуются специальными программными средствами в цифровую форму и вносятся в картографическую базу данных.
Данные о текущих изменениях в лесном фонде последовательно накапливаются в соответствующей базе данных после каждой текущей лесоинвентаризации и по истечении ревизионного периода лесоустройства также архивируются с целью последующего использования их для детального анализа результатов лесоводственного и хозяйственного воздействия на лес, в научных целях и для составления нормативов;
10) информация, необходимая для формирования баз данных, берется из проектных материалов базового лесоустройства, учетно-отчетной и плановой документации лесного учреждения и из карточек таксации, заполняемых в натуре при текущих лесоинвентаризациях;
11) с периодичностью в 5 лет после базового лесоустройства информация базы данных лесного фонда актуализируется на естественный рост. Актуализации подлежат все продуктивные насаждения, не затронутые к моменту ее проведения лесохозяйственными и иными воздействиями, кроме молодняков в возрасте осветлений и прочисток и спелых насаждений, составляющих лесосечный фонд на последующие 5 лет.
Актуализация производится по специальной методике по апробированным моделям изменения основных таксационных показателей насаждений и программам, составленным на их основе.
После обновления банка данных по материалам каждой текущей лесоинвентаризации, актуализации на естественный рост, осуществляется решение задач непрерывного лесоустройства;
12) непрерывное лесоустройство производится силами специализированной лесоустроительной партии, специалисты которой на этапе его внедрения и освоения банка данных осуществляют:
ведение базы нормативно-справочной информации;
ввод и контроль данных текущей инвентаризации;
ведение повыдельной лесотаксационной базы данных лесного фонда;
актуализацию базы данных агрегированной и специализированной информации;
подготовку рабочих массивов информации для решения задач текущего планирования лесохозяйственной деятельности;
подготовку и обработку данных по лесосечному фонду, включая и графическое представление;
материально-денежную оценку лесосек с вариантной сортиментацией;
выдачу справок по стандартным запросам;
составление годовых планов лесохозяйственной деятельности;
обработку и выдачу сводной информации по аналитическому контролю за лесохозяйственной деятельностью и лесопользованием;
составление и ведение документации по учету лесного фонда;
анализ и оценку состояния лесного фонда;
подготовку информации для лесного мониторинга;
подготовку и выдачу справок по нестандартным запросам;
обновление базы картографических данных;
выдачу по запросам выходных тематических и справочных карт или их фрагментов;
автоматизированную обработку аэро- и космических снимков с выявлением на них границ интересующих пользователя объектов и регистрацией их в картографической базе данных.
9. Лесничие при проведении непрерывного лесоустройства должны обеспечивать на предоставляемых в их распоряжение технических средствах:
1) ведение лесокадастровых книг и отраслевого учета состояния и использования земель государственного лесного фонда;
2) учет отпуска леса на корню;
3) материально-денежную оценку лесосек;
4) планирование и учет работ по лесовосстановлению;
5) планирование и учет работ по охране и защите леса;
6) учет лесных пожаров и их последствий;
7) учет лесопользователей;
8) учет приемки и передачи земель;
9) учет недревесных ресурсов;
10) формирование и выдачу статотчетности по лесохозяйственной деятельности на магнитных носителях и в твердых копиях.
2. Цели и задачи непрерывного лесоустройства
10. Непрерывное лесоустройство проводится в целях:
1) обеспечения высокой эффективности ведения лесного хозяйства и организации рационального непрерывного пользования лесными ресурсами в лесных учреждениях;
2) наиболее полной реализации оргхозпланов, составленных по материалам базового лесоустройства, с учетом изменений в лесном фонде, происходящих в течение ревизионного периода вследствие осуществления лесопользования, лесохозяйственной деятельности, а также иных воздействий на лес и лесную среду;
3) выявления в полном объеме и постоянного уточнения ресурсов древесины по всем видам пользования, а также недревесных ресурсов с учетом интенсивности лесопользования в лесном учреждении и в отдельных его частях, в том числе переданных в долгосрочное лесопользование, обеспеченности древесным запасом, пригодным и доступным к использованию;
4) нахождения оптимальных решений по текущему планированию организации и размещения всех видов пользования лесом, мест проведения других лесохозяйственных мероприятий, устранения и локализации факторов, неблагоприятно воздействующих на рост и развитие лесонасаждений, их экологическое состояние;
5) обеспечение гибкого и оперативного управления всеми производственными звеньями лесного учреждения, начиная от лесничества и лесоучастка, с переходом на безбумажные формы обмена распорядительной и учетно-отчетной документацией между ними и другими заинтересованными учреждениями;
6) постоянного контроля за состоянием лесов и рациональным использованием лесных ресурсов в участках лесного фонда, переданных в аренду, ростом и формированием отдельных насаждений, принятием оперативных мер по устранению недостатков в ведении лесного хозяйства, осуществлении лесозаготовок, других пользований лесом и нежелательных тенденций в динамике
7) повышения достоверности материалов базового лесоустройства, очищения их от ошибочной информации, сокращения трудозатрат на проведение очередного лесоустройства и ведение документации по учету лесного фонда и лесного кадастра;
8) повышения качества геодезического и картографического оформления на лесных картах отвода земель лесного фонда под разные виды лесопользования и лесохозяйственных мероприятий, а также их приемки и передачи в
9) информационного обеспечения регионального или локального мониторинга состояния лесов и природной среды в случае его осуществления на территории лесного фонда лесного учреждения и участках, прилегающих к нему.
11. В соответствии с поставленными целями при непрерывном лесоустройстве решаются следующие комплексы задач:
1) текущие лесоинвентаризации и поддерживание банка данных по лесному фонду и лесному хозяйству в актуальном состоянии:
получение актуальной и достоверной информации о состоянии лесного фонда и его отдельных участков на текущий год, выполненных мероприятиях, их последствиях, реализованном отпуске леса и его фактических заготовках по всем видам пользования, изменениях в лесном фонде в целом и по участкам леса, переданным в долгосрочное лесопользование, а также в состоянии лесных участков (выделов);
выявление участков, требующих первичного или очередного хозяйственного воздействия на лес;
таксация лесосечного фонда на очередной год проведения рубок главного и промежуточного пользования лесом;
контроль за достоверностью информации о лесопользовании и других воздействиях на лес;
текущее обновление баз данных;
актуализация базы данных лесного фонда на естественный рост насаждений;
2) текущее планирование лесопользования и лесохозяйственной деятельности:
подготовка лесосечного фонда к рубке по главному и промежуточному пользованию;
уточнение плана размещения лесосек;
материально-денежная оценка лесосек;
выдача графических планов лесосек с геоданными отвода;
учет и выдача лесорубочных билетов;
территориальное размещение рубок ухода, санитарных рубок, реконструкции насаждений и прочих рубок;
уточнение величины и структуры площадей, подлежащих воспроизводству составление годового плана размещения и производства лесокультурных работ, мер содействия естественному возобновлению на не покрытых лесом текущая корректировка плана рубок леса и лесохозяйственных мероприятий;
набор участков, подлежащих переводу в покрытые лесом угодья в соответствии с состоянием возобновления или лесных культур и истечением нормативного срока перевода в текущем году;
3) текущий оперативный контроль за лесопользованием и проведением лесохозяйственных мероприятий:
учет выполненных работ, регистрация и оценка отклонений от установленных планов, лесоводственных правил и ограничений. Формирование и выдача сигнальных справок (ведомостей) выявленных нарушений, требующих немедленных мер;
освидетельствование вырубок главного пользования лесом;
оценка качества проведения и анализ результатов выполненных лесохозяйственных мероприятий с учетом нормативных сроков деятельности хозяйственных воздействий, получения конечного или промежуточного результатов;
анализ выполнения текущего и перспективного планов рубок леса и
4) организация охраны и защиты леса:
локальный лесопатологический мониторинг лесов в зонах влияния промвыбросов;
контроль санитарного состояния поднадзорных полигонов;
выдача форм отчетности и рекомендаций по лесозащите;
5) ведение документации государственного учета лесов, лесного кадастра, учета и отчетности по лесному хозяйству, информационное обслуживание:
ведение лесокадастровой книги и выдача форм Государственного учета лесов или их фрагментов;
составление и выдача форм государственной статотчетности по лесному хозяйству;
выдача справочной информации по различным аспектам лесохозяйственной деятельности, лесопользованию, состоянию лесного фонда и его отдельных участков;
выдача информации по лесному фонду и лесохозяйственной деятельности в графическом и картографическом исполнении;
6) перспективное планирование лесопользования и лесохозяйственной составление (уточнение) плана рубок леса и лесохозяйственных мероприятий на ревизионный период;
формирование проектов подсочки насаждений в увязке с планом рубок леса;
формирование годовых планов размещения и проведения лесохозяйственных работ;
корректировка проекта перевода лесовосстанавливаемых участков в покрытые лесом угодья, а насаждений мягколиственных пород - в хвойное хозяйство в результате рубок ухода;
7) составление проекта рубок главного пользования и ведения лесного хозяйства на арендуемых участках лесного фонда.
12. Все комплексы задач решаются ежегодно по результатам текущих лесоинвентаризаций, кроме комплекса перспективного планирования и задачи актуализации базы данных лесного фонда на естественный рост насаждений, которые решаются с периодичностью в 5 лет после проведения базового лесоустройства и при очередном базовом лесоустройстве. Задачи перспективного планирования решаются по актуализированной информации баз данных.
Выдача пользователям обновленных форм государственного учета лесного фонда или его фрагментов, а также справок по состоянию лесного фонда, лесопользованию, лесохозяйственной деятельности производится по договоренности, либо в заранее определенное время (стандартные справки), либо по разовым запросам с оговоренным сроком их реализации.
Задачи, требующие оперативной выдачи необходимой информации, решаются в течение года либо в установленные фиксированные сроки, либо по требованию пользователя (реакция на непредвиденную ситуацию).
Арендные записки при непрерывном лесоустройстве составляются по мере поступления заявок на аренду участков лесного фонда в соответствии с требованиями соответствующего положения об аренде участков лесного фонда за счет средств арендатора.
3. Особенности проведения базового лесоустройства при переходе на непрерывное
13. Кроме проведения всех работ, предусмотренных лесоустроительной инструкцией, и составления лесоустроительного проекта, одной из основных целей базового лесоустройства является создание достоверных исходных информационных баз банка данных по лесному фонду, лесопользованию и лесохозяйственной деятельности для последующей реализации комплекса задач непрерывного лесоустройства, связанных с организацией лесохозяйственного производства и лесопользования. Этим, в основном, и определяются особенности подготовительных, полевых и камеральных работ базового лесоустройства.
14. Особенности проведения подготовительных работ:
1) при подготовительных работах к базовому лесоустройству дополнительно к требованиям, предусмотренным лесоустроительной инструкцией, осуществляются:
уточнение зон рубок на предстоящий ревизионный период;
предварительное распределение лесного фонда объекта лесоустройства по методам таксации (дешифровочному, глазомерному, глазомерно-измерительному, выборочному и измерительно- перечислительному);
закладка, таксация и обработка специального дешифровочного полигона или линейного хода;
уточнение моделей актуализации таксационных показателей на естественный рост, а также нормативов выборки древесного запаса при проведении реконструктивных рубок, рубок в разновозрастных и производных лиственно-хвойных насаждениях, не достигших возраста главной рубки, но имеющих в составе древостоя спелую часть, по возрасту или по размерам отвечающую параметрам технической спелости;
2) выявление зон, в которых в предстоящем ревизионном периоде будут проводиться рубки главного пользования, рубки ухода и другие виды рубок (производится с учетом требований по концентрации рубок, транспортной доступности лесных массивов и перспектив строительства путей транспорта).
Выявление зон производится на основе изучения планово- картографических и таксационных материалов, планов строительства лесовозных и других путей транспорта, планов освоения лесных массивов.
По результатам работы составляется перечень кварталов, входящих в выявленные зоны предстоящих рубок ухода и других рубок, который включается в протокол технического совещания;
3) распределение лесного фонда по методам таксации леса производится адекватно требованиям по точности таксации различных категорий насаждений в соответствии с требованиями и нормативами лесоустроительной инструкции;
4) таксационно-дешифровочный полигон (или линейный ход)
закладывается с целью тренировки и отработки навыков для достоверного контурного и лесотаксационного дешифрирования аэрофотоснимков. Для него подбираются от 4 до 6 кварталов в зависимости от их размеров, в которых должно быть представлено возможно большее разнообразие всех категорий земель и насаждений. Все выделы, входящие в полигон или примыкающие к линейному ходу, должны быть тщательно отдешифрированы и протаксированы с применением выборочного измерительно-перечислительного метода. Положение слабо распознаваемых границ выделов при необходимости уточняется в натуре.
Протяженность линейного хода устанавливается в зависимости от характера расположения насаждений и в пределах 5 км;
5) для уточнения моделей актуализации насаждений и нормативов выборки древесного запаса используются рекомендации научно-исследовательского института, а также все сохранившиеся пробные площади, заложенные лесоустройством или другими организациями в объекте лесоустройства, данные таксации древостоев при прошлом лесоустройстве.
Закладываются 2-4 пробные площади (в зависимости от поставленных целей и применяемых видов рубок) на каждую лесообразующую породу, наиболее полно представленную средним возрастом, составом и полнотой;
6) при отсутствии соответствующих нормативно-справочных материалов для дешифровочной таксации леса составляются таблицы признаков для дешифрирования древесных пород и таблицы моделей для определения таксационных показателей древостоев по параметрам изображения их полога на аэрофотоснимках.
Таблица признаков для дешифрирования на аэрофотоснимках древесных пород составляется на основе данных анализа фотоизображения различных категорий древостоев с предварительно установленной в натуре таксационной Таблица моделей таксационного дешифрирования разрабатывается на основе данных сопряженных измерений таксационных показателей древостоев в натуре, а дешифровочных показателей (параметров полога) этих же древостоев - непосредственно по аэрофотоснимкам с последующим моделированием связей на основе проведения регрессивного анализа на компьютере по стандартным программам;
7) подготовка аэрофотоснимков к работе и разделение территории кварталов на таксационные выделы производятся по требованиям, изложенным в действующей лесоустроительной инструкции.
При разделении территории лесного фонда лесного учреждения на таксационные выделы должны в максимальной степени сохраняться ранее установленные границы выделов, достоверность которых не вызывает сомнений.
Границы новых выделов, возникших в ревизионном периоде (вырубки, лесные культуры), по возможности идентифицируются на рабочих аэрофотоснимках с границами, установленными по данным их геосъемок (отвода) и нанесенными на лесоустроительные планшеты. В случае невозможности их идентификации в пределах установленных допусков границы устанавливаются по данным дешифрирования с составлением ведомости согласования с лесничим и при необходимости с проверкой в натуре. При этом в материалы отводов и книги учета вносятся необходимые исправления.
15. Особенности проведения полевых работ:
1) в целях максимальной достоверности информационных баз банка данных "Лесной фонд" при проведении полевых работ должно быть обеспечено высокое качество разделения кварталов на таксационные выделы (постоянные хозяйственные участки) и нормативная точность лесотаксационных работ в соответствии с требованиями лесоустроительной инструкции;
2) одновременно с таксацией леса производится тщательная проверка правильности нанесения работниками лесничеств и лесного учреждения на планово-картографические материалы выделов, охваченных хозяйственными и стихийными воздействиями, с уточнением в натуре и согласованием с лесничим всех спорных границ.
При обнаружении несоответствия фактических границ лесосек, делянок, лесокультурных площадей, принятых земель границам, нанесенным на лесоустроительные планшеты, силами лесничества и под контролем специалиста - лесоустроителя делается их инструментальная пересъемка или досъемка, а в материалы отводов и соответствующие книги лесохозяйственного учета вносятся необходимые исправления, что в обязательном порядке оформляется актом согласования.
Отдельные участки выделяются в отдельные таксационные выделы, если их площадь равна или больше минимально допустимой площади выдела для соответствующего разряда лесоустройства.
Вновь образованным выделам присваиваются номера, продолжающие нумерацию выделов в квартале, установленную при базовом лесоустройстве, независимо от их местонахождения в квартале. Полная перелитерация выделов производится при очередном базовом лесоустройстве;
3) при таксации леса в объектах с истощенными лесными ресурсами, особенно там, где имеется тенденция к снижению лесопользования при полном сбыте древесины от всех видов рубок, выявляются дополнительные ресурсы древесины, использование которой возможно до достижения насаждениями (по преобладающей породе элемента леса) возраста главной рубки и до потери ими технических качеств путем своевременной вырубки мягколиственных пород (березы, осины) в смешанных древостоях, а также спелых поколений хвойных пород, если по тем или иным причинам эти насаждения не назначаются в рубки ухода;
4) фонд выделов, в которых возможна заготовка дополнительных ресурсов древесины, набирается из следующих категорий насаждений, не назначаемых в рубки ухода:
смешанные одноярусные средневозрастные и приспевающие хвойные насаждения, в которых породы примеси (осина, береза) достигли возраста главной рубки и могут быть вырублены без нанесения ущерба оставляемой хвойной части насаждения;
разновозрастные хвойные насаждения (преимущественно - еловые) с наличием спелого, не преобладающего по запасу поколения;
лиственные и лиственно-хвойные насаждения в возрасте от 30 лет и старше, произрастающие на высокопродуктивных почвах с наличием под пологом второго яруса или достаточного количества жизнеспособного подроста хвойных пород. В таких насаждениях назначают реконструктивные рубки, при которых в один или два приема (в зависимости от полноты) вырубается часть лиственного древостоя, достигшего диаметра, соответствующего среднему диаметру возраста технической спелости;
средневозрастные и приспевающие насаждения всех пород, с полнотами 0,3- 0,5 (кроме участков, отнесенных к особо защитных с полным запретом рубок), с признаками повышенной фаутности, распада, ухудшением роста, оставление которых на корню до возраста рубки ведет к резкому недоиспользованию потенциала почвенного плодородия и, вследствие этого, к потере прироста древесины. В таких насаждениях назначаются сплошные реконструктивные рубки с последующим восстановлением за счет имеющегося под их пологом подроста хозяйственно ценных пород, либо путем немедленного производства лесных
5) в фонд выделов с наличием дополнительных ресурсов древесины не включаются:
насаждения, в которых изреживание древостоя до полноты 0,5-0,6 или при групповом характере выборки может привести к ветровалу на слабых почвах с повышенным увлажнением;
насаждения, требующие назначения по своему состоянию сплошной санитарной рубки;
среднеполнотные неспелые мягколиственные древостои, в которых условия для возникновения под их пологом подроста хозяйственно ценных пород отсутствуют.
16. Особенности проведения камеральных работ:
1) в камеральный период производится обработка полевой лесотаксационной и обследовательской информации, разрабатывается новый лесоустроительный проект в полном соответствии с требованиями действующей лесоустроительной инструкции;
2) по материалам базового лесоустройства специальными программными средствами создается или полностью обновляется банк данных "Лесной фонд"
лесного учреждения, на основе которого решаются все задачи лесоустроительного проектирования. При завершении камеральных работ созданный (обновленный) банк данных "Лесной фонд" сдается в пользование лесному учреждению со всеми материалами лесоустроительного проекта;
3) кроме расчетных лесосек по главному пользованию и объемов промежуточного пользования лесом производится также расчет возможной ежегодной заготовки древесины в порядке использования дополнительных ресурсов.
На выдела с наличием дополнительных ресурсов составляется ведомость в разрезе преобладающих пород по видам назначаемых рубок. По видам рубок с выборкой дополнительного ресурса за один прием суммарный запас вырубаемой древесины делится на период, за который произойдет накопление запаса спелой древесины (эксплуатационного фонда) в равном объеме. Этот период определяется на основе изучения закономерностей роста древостоев в районе проведения работ и прогнозируемой динамики изменений в возрастной структуре лесного фонда в ближайшие 10-15 лет;
4) выдела с наличием дополнительных ресурсов для заготовки древесины показываются на обзорном плане размещения эксплуатационного фонда.
Соответствующим тоном окраски основной вырубаемой породы показывается группа концентрации запаса. Для отличия от насаждений эксплуатационного фонда контуры этих выделов заштриховываются наклонными (45 градусов)
прямыми тонкими линиями черной тушью. Разделение их по доступности и хозяйственной ценности не производится;
5) ведомость территориального размещения запроектированных мероприятий составляется только на первые 2 года после лесоустройства;
6) при наличии в лесном учреждении подготовленного персонала (лесничих) и технических средств для ведения и эксплуатации банка данных "Лесной фонд" книги таксационных описаний изготавливаются и передаются только в одном контрольном экземпляре лесовладельцу, а в лесничества - в записи на магнитных носителях.
Ведение и эксплуатация банка данных "Лесной фонд" осуществляется по специальным инструкциям и руководствам, входящим в состав техно-рабочего проекта, который принимается в промышленную эксплуатацию в установленном порядке. Инструкции и руководства передаются лесоустроительной организации непосредственно подготовленным специалистам лесовладельца - пользователям банка данных "Лесной фонд".
4. Текущая лесоинвентаризация
17. Состав работ, выполняемых при текущих ежегодных инвентаризациях:
1) при проведении текущей инвентаризации лесоустроительное подразделение в течение года осуществляет:
формирование базы данных текущих изменений по состоянию на 01.01.
очередного после базового лесоустройства года на основе материалов их учета лесовладельцем;
набор выделов для таксации (осмотра, проверки) в натуре;
обновление баз данных банка данных "Лесной фонд";
натурную таксацию отобранных выделов;
составление (корректировку) и согласование плана объемов и размещения лесопользования и лесохозяйственных мероприятий на очередной год ревизионного периода (текущее планирование);
заполнение лесокадастровой книги;
составление отчета по анализу объемов, качества и эффективности ранее выполненных лесохозяйственных мероприятий, изменений, происшедших в лесном фонде и состоянии лесосырьевых ресурсов;
сбор дополнительных материалов и закладку пробных площадей для уточнения моделей роста древостоев для актуализации таксационных показателей;
2) подготовительные работы к текущей инвентаризации проводятся перед натурными таксационными работами непосредственно исполнителями, за которыми закреплен объект непрерывного лесоустройства, они включают:
проверку полноты и качества внесения текущих изменений в материалы лесоустройства и учетные документы;
подготовку рабочей документации для проведения натурных таксационных работ;
3) для установления полноты и качества внесения текущих изменений в материалы лесоустройства и учетную документацию производится проверка не менее 5 процентов общего количества таксационных выделов по каждому виду изменений. По результатам проверки составляется соответствующий акт.
Особое внимание уделяется соответствию границ лесосек,делянок, лесокультурных площадей контурам лесотаксационных выделов. Для этого используются лесоустроительные планшеты, аэрофотоснимки (рабочие абрисы базового лесоустройства), космические снимки (при возможности их получения), а также картографическая база данных. Все случаи несоответствия границ регистрируются и подлежат проверке в натуре.
Оценка "неудовлетворительно" дается в случаях, когда изменения не внесены или внесены с ошибками, отступлениями от указаний или инструкций более чем в 10 % от общего количества проверенных участков. В остальных случаях ставится оценка "удовлетворительно".
При неудовлетворительной оценке качества внесения текущих изменений подготовительные работы приостанавливаются, о чем ставится в известность лесовладелец и устанавливается срок внесения текущих изменений, который берется на особый контроль.
После проверки полноты и качества внесения текущих изменений, заполнения регистрационного листа и устранения выявленных при этом ошибок и неувязок соответствующими программными средствами составляется предварительная база данных текущих изменений, происшедших в объекте к году первой текущей инвентаризации;
4) набор выделов, подлежащих натурному осмотру (таксации) производится путем запроса к банку данных "Лесной фонд" с выводом на печать поквартального перечня выделов по каждому лесничеству и обновляющихся карточек таксации.
Набор выделов осуществляется с учетом необходимой повторяемости натурной таксации их в зависимости от вида хозяйственного или иного воздействия, характера вызываемого ими изменения;
5) таксируются ежегодно:
площади, присоединенные к учреждению за предыдущий год;
участки нелесных и лесных угодий, у которых изменились к году текущей инвентаризации наименования видов угодий;
насаждения, пройденные рубками ухода, несплошными рубками главного пользования и другими видами рубок;
насаждения, пострадавшие от стихийных бедствий, с очагами поражения вредителями и болезнями, антропогенными воздействиями;
свежие вырубки и не покрытые лесом угодья, на которых в ближайшие 2 года планируется создание лесных культур;
несомкнувшиеся лесные культуры в год перевода их в покрытые лесом угодья, а также те из них, для которых истек нормативный срок перевода (при проведении первой текущей лесоинвентаризации спустя 2 и более лет после базового лесоустройства таксируются в натуре все лесные культуры, переведенные в покрытые лесом угодья после лесоустройства);
насаждения с законченной реконструкцией, вышедшие из подсочки;
выдела, в которых по представлению заказчика таксационная характеристика лесоустройства не соответствует натуре;
6) один раз в 5 лет таксируются:
сомкнувшиеся лесные культуры и законченные реконструкцией насаждения в возрасте до 25 лет;
насаждения в возрасте осветлений и прочисток, в которых за последние 5 лет не проводились рубки ухода и не было хозяйственного распоряжения на их проведение, если полнота их в таксационных описаниях базового лесоустройства близка к допустимой для проведения рубок;
насаждения, находящиеся в подсочке;
участки леса, назначенные лесоустройством под естественное лесозаращивание, а также участки, в которых проведены меры содействия естественному возобновлению;
7) один раз в 10 лет таксируются:
насаждения в возрасте прореживания и проходных рубок, в которых за последние 10 лет они не проводились, если такие насаждения по таксационным описаниям базового лесоустройства имели полноту 0,7 и более при отсутствии хозяйственного распоряжения на проведение рубки, или, если по данным актуализации на естественный рост, их таксационные показатели допускают проведение рубок ухода в соответствии с наставлением;
малоценные молодняки и средневозрастные насаждения, если не было хозяйственного распоряжения на проведение их реконструкции;
8) полученный из банка данных по запросу перечень выделов согласовывается с лесничим и, при необходимости, с другими специалистами заказчика. В него могут быть дополнительно включены выделы, в которых, по мнению лесничего или по данным актуализации на естественный рост, возникла необходимость в срочном проведении какого-либо хозяйственного мероприятия.
Одновременно изготавливается рабочая схема размещения выделов, подлежащих натурной таксации, с нанесением наиболее рациональных маршрутов их обхода, абрисы кварталов (выкопировки, ксерокопии с лесоустроительных планшетов или их графические распечатки из картографической базы данных), актуализированные карточки таксации, подбирается или обновляется необходимый набор нормативно-справочной информации;
9) перед началом полевых работ по текущей инвентаризации исполнители, ранее не участвовавшие в проведении базового лесоустройства, проходят коллективную таксационную тренировку в полном объеме, предусмотренном требованиями лесоустроительной инструкции. Остальные исполнители проходят индивидуальную тренировку в объемах и составе, определяемых руководителем При проведении таксационной тренировки к текущей лесоинвентаризации особое внимание обращается на обоснованность и правильность назначения хозяйственных мероприятий, оценку состояния лесных культур, подроста и естественного лесовозобновления на вырубках и гарях. Проверяется умение исполнителей применять различные методы и нормативы таксации леса, соответствующие требованиям точности и достоверности;
10) при подготовительных и при последующих полевых работах должны быть собраны все документальные сведения и данные, которые входят в состав информационных баз данных банка данных "Лесной фонд", но отсутствуют в материалах базового лесоустройства;
11) для создания полноценной базы данных дорожной сети, отвечающей требованиям задач составления планов рубок и текущего планирования, при проведении текущих лесоинвентаризаций должны быть откорректированы описания дорог. Дороги должны быть описаны по отрезкам между пересечениями их (узлами связи) друг с другом и с квартальными просеками, а также по участкам дорог в пределах квартала, отличающихся по этапу, параметрам полотна и его состоянию.
18. Лесотаксационные работы при текущей лесоинвентаризации:
1) перед началом таксационных работ специалист - лесоустроитель, прошедший тренировку и допущенный к их проведению, получает:
комплект карточек таксации, актуализированных на текущие изменения, происшедшие в предыдущие годы;
абрисы кварталов (выкопировки, или ксерокопии с планшетов или распечатанные из картографической базы данных) со всеми изменениями границ таксационных выделов, границами отведенных лесосек, делянок лесокультурных площадей;
рабочую схему рациональных маршрутов таксационных ходов.
Выдела, подлежащие уточнению путем измерительно-перечислительной таксации, на схеме обозначаются редкой штриховкой простым мягким карандашом. На абрисе квартала в пределах контуров таких выделов должны быть предварительно нанесены центры круговых перечетных или реласкопических площадок, размещаемых в соответствии с нормативами их количества в таксируемых насаждениях, обеспечивающего требуемую точность таксации;
2) натурная таксация выделов (в соответствии с их набором из повыдельной базы данных и рабочей схемы их размещения) осуществляется измерительно- перечислительным, глазомерно-измерительным и глазомерным методами в соответствии с требованиями лесоустроительной инструкции.
Лесосеки, отведенные до и на год текущей инвентаризации и не вырубленные, таксируются с применением измерительно-перечислительных методов только в случаях, когда материалы их отвода отличаются от данных лесоустройства (по общему запасу более чем на 15 процентов, по доле хвойных в запасе - более 20 процентов, а также в классе товарности преобладающей породы на один класс), а также если обнаружены ошибки в геоданных отвода, или недопустимые нарушения в размерах и местоположении лесосеки.
Глазомерно-измерительным методом таксируются насаждения, пройденные первым или очередным приемом постепенных или выборочных рубок главного пользования, а также участки, назначенные к проведению в них прореживаний и проходных рубок. Насаждения, намеченные в прореживания и проходные рубки, согласно плану рубки на последующий год, или в которых возникает потребность в проведении таких рубок по результатам актуализации, таксируются измерительно-перечислительным методом с точностью не ниже 15 процентов по запасу.
Молодняки в возрасте осветлений и прочисток, требующие проведения рубок ухода, или в которых эти рубки проведены, таксируются с применением измерительно-перечислительных методов только при возникновении сомнений в лесоводственной необходимости проведения в них рубок ухода (по нижнему пределу полноты, составу).
Лесные культуры (не сомкнувшиеся и переведенные в покрытые лесом земли), а также подрост, сохраненный при рубке леса, хорошего и удовлетворительного состояния, площади, возобновившиеся естественным путем таксируются глазомерно, за исключением случаев наличия значительных расхождений в определении их таксационных показателей состояния и качества с данными инвентаризации и технической приемки, выполненных специалистами учреждения. Обследование таких участков при текущей инвентаризации производится в полном соответствии с требованиями лесоустроительной инструкции;
3) на участки, вновь принятые в состав лесного фонда, а также на выделы, в которых изменились категории угодий, заполняются новые карточки таксации.
Результаты таксации всех других выделов вписываются в распечатки карточек таксации с актуализированными таксационными характеристиками выделов, полученными из банка данных. Записи в карточках таксации сводятся к исправлению значений таксационных показателей, которые не соответствуют натурным данным. Заполняются все необходимые макеты дополнительных сведений по оценке выполненных мероприятий;
4) при проведении текущей инвентаризации силами лесоустроительной партии может производиться (за дополнительную оплату) отвод и таксация лесосечного фонда под сплошные рубки на очередные 2 года, а также уточненная выборочная измерительно-перечислительная таксация лесосек под несплошные рубки главного пользования, прореживания и проходные рубки с таксацией и материально-денежной оценкой выбираемой части древостоев, но без клеймения деревьев, подлежащих рубке. При этом на круговых перечетных площадках постоянного радиуса или реласкопических площадках отдельно учитываются деревья, подлежащие выборке с разделением по породам и категориям их технической годности;
5) приемка выполненных работ и согласование хозяйственных мероприятий, вновь назначенных по результатам натурной таксации, осуществляется в том же порядке, что и при базовом лесоустройстве.
При ежемесячной приемке выполненных полевых работ специалист - лесоустроитель согласовывает с лесничим все намеченные им лесохозяйственные мероприятия. Ведомость согласования прилагается к акту приемки и является его неотъемлемой частью.
Несогласованные разногласия доводятся до сведения начальника лесоустроительной партии и руководства заказчика и решаются на их уровне.
Спорные вопросы решаются на основе повторного осмотра участка в натуре с проведением контрольных геодезических и лесотаксационных измерений, или на основе сопоставительного анализа данных отвода и материалов аэрофотосъемки.
Все согласования по спорным вопросам должны быть завершены до окончания полевых работ.
19. Оценка качества выполненных лесохозяйственных мероприятий при текущей лесоинвентаризации содержит:
1) при проведении текущих лесоинвентаризаций в объекте непрерывного лесоустройства специалистом-лесоустроителем в целях контроля за осуществлением хозяйственной деятельности и ее результатами, а также для поддержания информационных баз данных в актуализированном состоянии на основе внесения достоверных изменений, вызванных хозяйственной деятельностью, производятся проверки соответствия действительного состояния конкретных участков их характеристикам, приведенным в учетной документации учреждения. При обнаружении в натуре расхождений в оценке изменений, произошедших в видах угодий, основных таксационных показателях конкретного участка, в оценке качества и результатов выполненного на нем мероприятия, эти расхождения фиксируются в соответствующих макетах дополнительных сведений карточки таксации. Шкала критериев для оценки качества выполненных лесохозяйственных мероприятий приведена ниже;
2) в макете дополнительных сведений о выделе все данные о выполненном хозяйственном мероприятии отражаются в соответствующем макете, где указывается (определенным шифром) вид хозмероприятия, год его проведения, площадь, преобладающая порода, вырубленная кубомасса с 1 га, обоснованно или не обоснованно проведено мероприятие, оценка качества его выполнения, причины неудовлетворительной оценки при контрольном обследовании участка;
3) выдела, при осмотре которых у специалиста-лесоустроителя возникли сомнения о целесообразности проведенного мероприятия или в правильности оценки его качества комиссией (специалистами) лесного учреждения, подлежат детальному натурному обследованию;
4) по данным оценки качества выполненных хозмероприятий составляется ведомость по каждому лесничеству, в которой указывается местонахождение участка, его площадь, краткая характеристика, оценка качества по данным лесного учреждения и лесоустройства, описываются причины, согласно которым оценка качества выполненного мероприятия не соответствует существующим нормативным требованиям. Данная ведомость, составленная в трех экземплярах, заверяется подписью специалиста-лесоустроителя и лесничего, один из экземпляров при этом передается лесовладельцу.
20. Камеральные работы при текущей лесоинвентаризации содержат:
1) после завершения полевых работ осуществляются:
перенесение уточненной картографической информации лесохозяйственного содержания с рабочих абрисов на планшеты или ввод ее в картографическую базу данных;
вычисление площадей кварталов и выделов с изменившимися границами;
обновление повыдельной и другой информации, хранящейся в банке данных, по материалам текущей лесоинвентаризации;
2) сведения из карточек таксации и карточек текущих изменений после их логического контроля вводятся в повыдельную базу текущих изменений банка данных "Лесной фонд", а изменения контуров выделов и границ кварталов - в картографическую базу данных или непосредственно на лесоустроительные планшеты. Соответствующая информация из карточек таксации вводится также в базы данных лесопользования, лесовосстановления и другие базы данных;
3) в камеральный период лесоустроительная партия, выполнявшая текущую лесоинвентаризацию, используя обновленную информацию банка данных "Лесной фонд":
выдает перечень выделов для проведения лесохозяйственных мероприятий и согласовывает с лесничими и специалистами учреждения объемы и план размещения их на следующий год;
проводит анализ качества лесохозяйственных мероприятий, выполненных после базового лесоустройства, и доводит его до сведения руководства заказчика;
выполняет работы по подготовке лесосечного фонда к рубке по видам пользования древесиной;
ведет подготовительные работы к текущей инвентаризации следующего года;
4) на начальном этапе осуществления непрерывного лесоустройства, независимо от места нахождения технических средств, обеспечивающих поддержку и эксплуатацию банка данных "Лесной фонд", рекомендуется следующий порядок разработки плана размещения и проведения лесохозяйственных работ и осуществления лесопользования на очередной год:
на основе обновленных баз данных банка данных "Лесной фонд", используя соответствующие программные средства, проектные ведомости базового лесоустройства, специалисты лесоустроительной партии набирают выдела на следующие виды лесохозяйственных мероприятий:
рубки главного пользования;
ввод в подсочку и вывод из подсочки;
сплошные санитарные рубки;
рубки, связанные с реконструкцией малоценных молодняков;
рубки ухода;
производство лесных культур;
содействие естественному возобновлению;
лесничими определяются участки под следующие виды лесопользования и рубка единичных деревьев;
перевод участков несомкнувшихся лесных культур и естественно возобновившихся площадей в покрытые лесом угодья;
меры по улучшению сенокосных угодий;
разрубку квартальных просек и противопожарных разрывов;
расчистку лесных площадей в связи со строительством гидроузлов и различных трасс, прочие рубки;
строительство и ремонт лесохозяйственных и лесовозных дорог;
заготовку второстепенных лесных материалов;
побочные лесные пользования;
5) полученные в результате этого наборы повыдельных данных, сформированные в рабочие файлы, служат основой для разработки оптимального годового плана лесохозяйственных работ и лесопользования на следующий год.
План составляется на все виды лесохозяйственной деятельности и лесопользования по установленным формам по специальной методике и комплексу программных средств "Текущее планирование".
Специалист-таксатор, начальник партии принимают непосредственное участие в работе по его составлению, без их подписей он не утверждается;
6) при полном освоении специалистами заказчика программных средств эксплуатации банка данных "Лесной фонд" они осуществляют работы по текущему планированию самостоятельно, а лесоустроители осуществляют при этом только выборочный контроль за правильностью и обоснованностью набора выделов под хозяйственные мероприятия.
21. Методы и средства обработки данных и решения задач:
1) информационное обеспечение задач непрерывного лесоустройства организуется на трех уровнях:
на верхнем уровне может быть организована информационная подсистема для территориального подразделения. Она содержит интегрированную информацию о лесном фонде, плановые и отчетные данные лесных учреждений о выполненных хозмероприятиях, прогнозы развития. Близким к ней эквивалентом является информационная подсистема (банка данных) лесоустроительного предприятия, включающая автоматизированные рабочие места специалистов- лесоустроителей, картографа, начальника партии.
В лесном учреждении организуется информационная подсистема банка данных "Лесной фонд" второго уровня, комплектуют которую специалисты отдела лесного хозяйства. Она включает повыдельные базы данных по всем лесничествам лесовладельца.
Информационная подсистема лесничества - третий уровень - организуется на базе автоматизированного рабочего места лесничего, в базовой персональной электронно-вычислительной машине, которой формируются и поддерживаются локальные базы данных: повыдельная, картографическая, лесопользования, воспроизводства лесов, текущих изменений, проектно-плановых нормативов в пределах лесного фонда лесничества и осуществляемой в нем хозяйственной деятельности. Картографические базы данных должны обеспечивать лесничему возможность работы с графическим изображением квартала, выдела, группы выделов на экране и получать соответствующие ему распечатки на бумажных носителях;
2) основным определяющим элементом информационного обеспечения подсистем первого и второго уровней является наличие повыдельной информации, актуализированной на текущий момент времени размещенной на персональной электронно-вычислительной машине в соответствующих базах данных с использованием наиболее эффективных программных средств.
В качестве первоначальных исходных данных для проведения непрерывного лесоустройства являются документы, обработанные на электронных средствах по программным комплексам;
3) автоматизированные рабочие места специалистов лесовладельца обеспечивают решение следующих задач:
ведение государственного учета лесов и кадастровых книг;
управление целевыми программами рубок ухода;
планирование и учет работ по воспроизводству лесов;
планирование и учет работ по охране и защите леса;
учет лесных пожаров;
учет недревесных ресурсов;
формирование и выдача статотчетности по лесохозяйственной деятельности по установленным формам на магнитных носителях и в твердых копиях на бумаге;
4) автоматизированные рабочие места лесничих обеспечивают:
учет отпуска леса на корню;
материально-денежную оценку лесосек;
учет лесопользователей;
учет приемки и передачи земель;
решение задач лесохозяйственного планирования;
5) автоматизированные рабочие места специалистов-лесоустроителей обеспечивают:
ввод, контроль данных базового лесоустройства и текущей лесоинвентаризации;
создание повыдельной таксационной базы данных и базы данных текущих изменений;
создание и ведение базы нормативно-справочной информации;
ведение и актуализацию повыдельной информации;
создание агрегированной базы данных;
решение задач лесоустроительного проектирования и лесохозяйственного планирования;
6) автоматизированные рабочие места картографа обеспечивает:
формирование и обновление базы картографических данных;
обновление лесных карт;
выдачу пользователям обновленных лесных карт или их фрагментов;
7) банк данных "Лесной фонд" создается и поддерживается, начиная с основного звена лесохозяйственного производства - лесничества с целесообразной интеграцией данных в банках лесовладельца и территориального подразделения. Между банками данных "Лесной фонд" разных уровней объем информацией обеспечивается любыми средствами с заданной периодичностью или в фиксированные сроки.
Информационный обмен между компонентами системы осуществляется через стандартизированные файлы обмена:
файл таксационных повыдельных данных;
файл нормативно-справочной информации;
файл обмена картографическими данными;
файл данных государственного учета лесов;
файл статистической отчетности лесных учреждений.
На первом этапе основным способом информационного обмена является транспортирование данных на электронных носителях.
22. Взаимоотношения между лесоустроительной организацией и лесовладельцем при непрерывном лесоустройстве:
1) непрерывное лесоустройство проводится в постоянном и тесном взаимодействии между лесоустроительной организацией (подрядчиком) и лесовладельцем (заказчиком) и их взаимоотношения регламентируются требованиями действующей лесоустроительной инструкции;
2) лесовладелец выполняет:
после заключения договора на проведение непрерывного лесоустройства назначает должностных лиц, ответственных за его организационное и информационное обеспечение;
организует совместно с лесоустроительной организацией подготовку специалистов и лесничих к работе с банком данных "Лесной фонд";
использует информацию банков данных для формирования планов работ, организации управления и ведения лесного хозяйства, ежегодно совместно с лесоустроительной организацией определяет объемы работ по лесному хозяйству и их размещение в лесном фонде;
предоставляет в установленные сроки лесоустроительной организации достоверную информацию о текущих изменениях для обновления банка данных "Лесной фонд";
обеспечивает постоянный контроль, приемку и оплату работ по непрерывному лесоустройству;
своевременно рассматривает результаты контроля качества выполненных лесохозяйственных мероприятий и устраняет выявленные недостатки;
доводит до лесоустроительной организации и уполномоченного органа по управлению лесным хозяйством претензии к лесоустройству, если такие имеются;
3) лесовладелец имеет право:
получать сформированные лесоустройством информационные базы данных банка данных "Лесной фонд", программные средства его поддержки и эксплуатации с технической документацией к ним на условиях, определяемых договором;
получать обновленные планово-картографические материалы при ведении картографической базы данных на информационно-вычислительном центре лесоустроительной организации;
формировать и расширять круг задач, решаемых с помощью банка данных "Лесной фонд" и запросов-обращений к банку, заключать договоры с любыми организациями на разработку программных средств для реализации новых задач и запросов;
обосновывать и представлять заявку на досрочное проведение очередного базового лесоустройства;
контролировать качество натурных работ по таксации леса и лесосечного фонда при базовом лесоустройстве и текущих инвентаризациях с составлением соответствующих актов;
4) лесоустроительная организация обеспечивает:
ввод, обработку, хранение и использование сведений информационных баз банка данных "Лесной фонд" и передачу его пользователю;
накапливание нормативной информации и эффективное ее использование;
в течение ревизионного периода хранение подлинников планшетов, первичных документов таксации, карточек текущих изменений, документов обследований;
нормативную точность таксации леса при базовом лесоустройстве и текущих лесоинвентаризациях, оперативно устраняет ошибки, обнаруженные в натуре и в базах данных;
участвует в подготовке контингента специалистов лесного учреждения - пользователей банка данных "Лесной фонд", оказывает консультативную и практическую помощь на этапе его освоения;
совершенствует технологию непрерывного лесоустройства;
5) лесоустроительная организация имеет право:
контролировать полноту и качество заполнения лесовладельцем карточек текущих изменений и их ввода в банк данных "Лесной фонд";
независимо оценивать качество и эффективность проведенных мероприятий, выносить протесты по актам перевода площадей в покрытые лесом угодья, переводу насаждений в более ценные хозяйства по результатам выполненных мероприятий, результатам освидетельствования мест рубок;
прекращать или приостанавливать проведение непрерывного лесоустройства из-за отсутствия финансирования или несвоевременного и неполного предоставления лесовладельцем необходимой информации;
6) особенности взаимоотношений лесоустроительной организации и лесовладельца оговариваются в договоре на проведение непрерывного лесоустройства в каждом конкретном объекте.
Критерии для оценки качества выполненных лесовладельцем Отвод и таксация лесосек:
1) отвод лесосек с нарушением правил рубок по способу рубки
- не допускается по направлению рубки по ширине и максимальной площади лесосеки
2) расхождение данных сплошного
- не более 10 % по пересчета по запасу деловой сравнению с данными древесины и по запасу отдельных проверки
3) расхождение данных таксации круговыми площадками по сумме площадей сечений:
в целом для делянки
- не более 5 % по сравнению с данными проверки по отдельным породам
4) ошибки в определении
- не более 3 % по эксплуатационной площади делянки
5) неясность границ отведенных лесосек в натуре, а также отсутствие столбов или надписей на них
6) отвод в рубку без оснований средневозрастных, приспевающих и незаподсоченных сосновых Лесосечные работы при всех видах рубок:
1) оставлены зависшие деревья
2) высота пней более 1/3 диаметра среза и при диаметре пней менее 30 см - более 10 см
3) оставлены неокоренные пни (при
- не более 10 % общего количества наличии соответствующей записи пней в лесорубочном билете)
4) повреждены оставляемые деревья
- не более 5 % при несплошных рубках оставленных деревьев
5) несоответствие примененного
- не более 30 % способа очистки лесосеки от площади лесосеки порубочных остатков указанному в лесорубочном билете
6) очистка мест рубок не производилась
7) рубка деревьев за пределами
8) повреждение деревьев в 50-метровой полосе вокруг общего количества лесосеки, вдоль путей трелевки деревьев в полосе и вывозки древесины
9) уничтожение в процессе рубки квартальных, лесосечных столбов и других лесоустроительных и лесохозяйственных знаков
10) уничтожен подрост
11) оставление на лесосеке или на верхнем складе неокоренной или незащищенной химическими или другими способами древесины хвойных пород в запретные периоды
12) несвоевременная вывозка или
- не более 10 дней после рубки защита древесины хвойных пород, дуба, ясеня и ильмовых при весенне-летней заготовке
1) уничтожение подроста на лесосеке вследствие несоблюдения зимой и 40 % летом технологии лесозаготовок с сохранением подроста
2) процент вырубки запаса при
- в пределах постепенных и выборочных рубках допусков по точнос- выше или ниже установленного ти таксации ( 15 %)
3) наличие несрубленной или
- не более 3 % оставленной на лесосеке общего запаса ликвидной древесины после завершения разработки лесосеки
4) рубка или повреждение неразрешенных к вырубке деревьев таких деревьев
5) вырубка приспевающих насаждений
6) рубка заподсоченных спелых хвойных насаждений до окончания срока подсочки
7) рубка незаклейменных деревьев
8) оставлены на корню назначенные в рубку деревья, в том числе лиственных пород, тонкомер и дровные деревья хвойных пород при проведении выборочных рубок Санитарные рубки:
1) проведение сплошных санитарных рубок без предварительного обследования и разрешения вышестоящего органа по управлению лесным хозяйством
2) наличие деревьев (по числу
- не более 20 % от стволов или сумме площадей суммы правильно сечений), неправильно назначенных в рубку назначенных в рубку и неправильно оставленных на корню Рубки ухода за лесом:
1) рубки проведены в насаждениях, не нуждавшихся в уходе
2) рубки не проведены в участках, назначенных лесоустройством
3) рубки проведены с опозданием, в результате этого насаждения переведены в менее ценную хозсекцию
4) рубки не оказали положительного влияния на состав, состояние и качество насаждения
5) вид проведенной рубки не соответствует возрасту насаждения
6) наличие деревьев (по числу
- не более 15 % от суммы правильно
7) вырубка деревьев только на волоках, куртинами или на части
8) проведение рубок ухода в
- не более 15 % перегущенных культурах путем оставленных без вырубки рядов без селекционного ухода рядов от отбора в оставленных рядах общего их количества Мероприятия по воспроизводству лесов:
1) несоответствие главной культивируемой породы лесорастительным условиям
2) несоблюдение агротехники создания лесных культур, предусмотренной лесоустроительным проектом
3) культуры заложены в участках, обеспеченных естественным возобновлением ценных пород
4) недостаточное количество уходов
- не более 25 % или уход за культурами выполнен площади участка не на всей площади участка, отсутствует уход в рядах
5) отсутствует дополнительная прополка в рядах или площадках при механизированном уходе в площадок или междурядьях протяженности рядов
6) отсутствие или несвовременное проведение ухода вызвало гибель или неудовлетворительное состояние
7) при уходе повреждены саженцы саженцев Содействие естественному возобновлению:
1) отступление от запроекти- рованного способа содействия, вызвавшее неудовлетворительное состояние возобновления
2) источники обсеменения более 100 м от участка с проведенным содействием
3) в результате содействия
- хвойные менее возобновление ценных пород 4 т. шт./га, недостаточное лиственные менее 5 т. шт./га Реконструкция насаждений:
1) несоблюдение срока окончания
- не более 2 лет полного цикла реконструкции после утвержденного проектом срока
2) необоснованное отступление от проектного способа реконструкции, вызвавшее гибель или неудовлетво- рительное состояние культур
3) необоснованное отступление от запроектированного способа реконструкции, вызвавшее гибель или неудовлетворительное состояние культур
4) стены леса коридоров заглушают
5) вырублены не все деревья реконструктируемого низкополнотного насаждения
6) несвоевременный уход вызвал ухудшение роста культур Подсочка леса:
1) досрочное назначение деревьев в подсочку заподсоченных
2) сокращение установленного срока подсочки (досрочное изъятие отдельных деревьев или всего участка)
3) перегрузка деревьев каррами, расширение карр, превышение глубины желобков и подновок
4) применение методов и технологии подсочки, не предусмотренных правилами
5) применение стимуляторов смоловыделения в неустановленные сроки недопустимой концентрации или не предусмотренных правилами
6) заужены межкарровые пространства
7) не выдержано количество подновок
8) не выдержан угол подновок
9) неполная загрузка ствола каррами
10) плохая прочистка желобков Противопожарные мероприятия:
1) ширина противопожарных разрывов меньше запроектированных
2) противопожарные разрывы и автодороги не окаймлены минерализованными полосами
3) не произведена опашка хвойных молодняков, хвойных лесных
4) на минерализованных полосах имеется захламленность, сухой травостой при суммарном количестве допущенных нарушений до 10 % (включительно) работа оценивается на "удовлетворительно", при количестве допущенных нарушений более 10 % работа признается неудовлетворительной.
Ведомость оценки качества выполненных лесохозяйственных мероприятий по данным лесоустроительной организации при проведении текущей лесоинвентаризации Лесничество ____________________________ Назна- ченное выполненное качества (для на- хозмеро- мероприятие (вид, год)
состав, с указанием возраст, базовом нарушений полнота, ройстве запас на 1 га и общий)
Таксационная характеристика участка при натурном обследовании диа- запас на 1 тре- тав сота, метр, буется нить (хозрас- поряжение)
Приложение 25
Методические указания по определению размеров расчетных лесосек на участках государственного лесного фонда Республики Казахстан 1. Общие
1. Расчетная лесосека на участках государственного лесного фонда - норма ежегодной заготовки древесины в порядке рубок главного пользования, устанавливаемая на ревизионный период по каждому государственному лесовладению при лесоустройстве, исходя из принципов непрерывности и неистощительности лесопользования.
2. Расчетная лесосека, по возможности, должна обеспечивать непрерывность и неистощительность лесопользования при относительной стабильности размера рубок главного пользования в течение 30-40 лет, своевременное и рациональное использование запасов спелой древесины для обеспечения потребностей республики в лесоматериалах, улучшение возрастной структуры лесов, сохранение и усиление водоохранных, защитных и иных полезных природных их свойств.
3. Расчетная лесосека по рубкам главного пользования устанавливается в древостоях категорий ГЛФ, в которых в соответствии с Лесным кодексом Республики Казахстан их проведение разрешается.
При определении расчетной лесосеки в древостоях категорий ГЛФ, в которых проведение рубок главного пользования допускается, в расчет не включаются также насаждения и кустарники ценных и редких пород и особо защитные участки леса в соответствии с действующими Правилами рубок леса на участках лесного фонда.
4. В труднодоступных горных и пустынных лесах, не намечаемых к освоению в ближайшие 10 и более лет вследствие их удаленности от транспортных путей и по другим причинам, расчетная лесосека не устанавливается, а возможный ежегодный размер пользования древесиной определяется расчетным путем на уровне лесосеки равномерного пользования.
5. Расчетная лесосека определяется по преобладающим породам в категориях ГЛФ, в которых разрешено проведение рубок главного пользования.
Общий размер ежегодной расчетной лесосеки определяется в целом по преобладающим породам без учета наличия в составе насаждений составляющих В случае передачи лесных ресурсов на участках государственного лесного фонда в долгосрочное лесопользование для заготовки древесины расчетная лесосека также может устанавливаться для этих участков в аналогичном порядке.
6. Исходными данными для определения расчетной лесосеки являются материалы лесоустройства, а при их значительной давности (более 5 лет) - материалы государственного учета лесного фонда.
7. Для обоснованного определения оптимального размера пользования древесиной исчисляются лесосеки равномерного пользования, первая и вторая возрастные, интегральная.
При наличии на территории лесовладельцев значительного количества поврежденных (не до степени прекращения роста) насаждений в результате стихийного или иного воздействия ежегодный размер пользования лесом на первые годы ревизионного периода должен устанавливаться с учетом наличия таких насаждений (лесосека по состоянию).
8. Все виды лесосек, за исключением лесосеки равномерного пользования, для древесных пород исчисляются на десятилетний период, а для саксаула - на пятилетний период. Принимается же в качестве оптимальной одна из расчетных лесосек, наиболее полно обеспечивающая изъятие запаса за установленную для лесовладельца продолжительность ревизионного периода.
При пятнадцатилетнем ревизионном периоде в обязательном порядке принятая расчетная лесосека должна быть обеспечена спелыми насаждениями древесных пород на ближайшие 10 лет ревизионного периода, а по саксаульникам на 5 лет. При недостатке спелых насаждений на последующие 5 лет для древесных пород и 10 лет для саксаульников ее обеспеченность может осуществляться за счет приспевающих насаждений древесных пород и приспевающих и средневозрастных саксаульников, которые полностью или частично (хвойные) к тому времени (после 10 лет) перейдут в спелые. Если ни одна из расчетных лесосек не может быть принятой в качестве оптимальной из-за недостатка спелых насаждений, принимается лесосека по фактическому набору, при этом на первые 10 лет для насаждений древесных пород и 5 лет - для саксаульников ее объем набирается из имеющихся спелых насаждений. На последующие годы, при большом наличии приспевающих насаждений, должна устанавливаться лесосека, рассчитанная на переход части (или полностью)
приспевающих насаждений в спелые, при этом на последующие 5 лет для насаждений древесных пород и на два пятилетия для саксаульников производится дополнительный расчет лесосек с учетом передвижек насаждений из младших классов возраста в смежные с ними старшие классы возраста из расчета 50 процентов для насаждений хвойных пород (продолжительность класса возраста - 20 лет), 100 процентов - для насаждений мягколиственных и твердолиственных пород (продолжительность класса возраста - 10 лет) и дважды из класса в класс - для саксаульников, для которых продолжительность класса возраста в республике установлена в 5 лет.
Запас спелых насаждений в данном случае складывается из запасов приспевающих насаждений, перешедших в спелые, с учетом 10-летнего ежегодного текущего прироста по каждой породе (хвойные, мягколиственные и твердолиственные), а по саксаульникам - из запасов приспевающих и последнего класса средневозрастных насаждений с учетом их пятилетнего ежегодного текущего прироста.
9. Утвержденная для лесовладения (после завершения лесоустройства)
расчетная лесосека должна сохраняться в течение всего ревизионного периода.
Она может пересматриваться в случаях наличия существенных изменений в лесном фонде (изменение территории лесовладения, категорий ГЛФ, возрастов рубок, повреждения лесов на значительных площадях вредителями, болезнями, пожарами и иными стихийными бедствиями, сокращения лесосырьевых ресурсов вследствие сверхнормативных рубок).
10. Расчетная лесосека по области определяется путем суммирования расчетных лесосек по лесовладениям, а в целом по Республике Казахстан - суммированием расчетных лесосек по областям в разрезе преобладающих пород в пределах категорий ГЛФ.
2. Основные понятия, применяемые в настоящих методических указаниях
11. В настоящей Инструкции применяются следующие основные понятия и определения:
1) возраст рубки - возраст древостоя, начиная с которого он из приспевающего переходит в спелый и может быть назначен в рубку главного
2) способы рубок:
длительно-постепенная рубка - рубка, проводимая в разновозрастных древостоях в два приема с оставлением на второй прием деревьев, не достигших возраста спелости. Второй прием проводится через 30-40 лет;
добровольно-выборочная рубка - рубка главного пользования, при которой в первую очередь вырубаются фаутные, перестойные, спелые с замедленным ростом деревья для своевременного использования древесины и сохранения защитных свойств леса;
постепенная рубка - рубка главного пользования, при которой спелый древостой вырубается на лесосеке в несколько приемов в течение одного или двух классов возраста;
полосно-постепенная рубка - система рубки, при которой древостой вырубается сплошь полосами шириной 15-20 м в 2-3 приема с периодом повторяемости через 5 лет;
сплошнолесосечная рубка - рубка главного пользования, при которой весь древостой на лесосеке вырубается в один прием;
3) древостой - совокупность деревьев, являющихся основным компонентом
4) категория государственного лесного фонда - часть государственного лесного фонда с особо защитным, водоохранным, санитарно-гигиеническим, рекреационным, научным или иным специальным назначением, на территории которой устанавливается особый режим ведения лесного хозяйства и лесопользования;
5) класс возраста - число лет, в пределах которого лес хозяйственно однороден, обозначается арабскими цифрами 1, 2, 3, 4 и так далее;
6) группы возраста:
молодняки - насаждения 1 и 2 классов возраста при пятилетнем и выше классах возраста рубки (при возрасте рубки в 4 классе возраста и ниже к молоднякам относятся только насаждения 1 класса);
средневозрастное насаждение - насаждение классов возраста между молодняками и приспевающими;
приспевающее насаждение - насаждение одного класса возраста, предшествующее установленному возрасту рубки;
спелое насаждение (древесина) - насаждение класса возраста, соответствующего установленному возрасту главной рубки и следующего за ним класса;
перестойное насаждение - насаждение более высоких классов возраста, следующих после спелых;
7) расчетная лесосека - возможный ежегодный размер рубок главного
3. Исчисление расчетных лесосек
12. При сплошнолесосечном способе рубок лесосеки по площади исчисляются по следующим формулам:
1) равномерного пользования (S равн.
S
= F: A
2) первая возрастная (S = (F + F ): 2K пр.
сп. и пер.
3) вторая возрастная (S ): 3K сп.
пер.
При исчислении второй возрастной лесосеки в преобладающих породах, имеющих в средневозрастной группе до трех классов возраста, в расчет включается только один старший класс, а при наличии четырех и более классов - два старших класса. При включении в расчет двух старших классов расчетная лесосека определяется как частное от деления площади спелых (включая перестойные), приспевающих и средневозрастных насаждений на продолжительность четырех классов возраста;
4) интегральная (S инт.
- при двадцатилетних классах возраста при наличии в группе средневозрастных:
- четырех классов возраста:
= [0,2(F
) + 0,6F
+ 1,4F
+ 1,8F м.
х 0,01
- трех классов возраста:
)] х 0,01
- двух классов возраста:
= (0,2F
+ 0,6F
) х 0,01
- одного класса возраста:
- при десятилетних классах возраста при наличии в группе = [0,4(F ) + 1,2F + 2,0F + 2,8F + 3,6F ] х = (0,4F + 1,2F = (0,4F +1,2F
- при пятилетних классах возраста (саксаульники) при наличии в группе = (0,8F + 2,4F + 4,0F + 5,6F + 7,2F Обозначения в формулах:
S - площадь лесосеки;
F - площадь покрытых лесом угодий преобладающей породы;
F
- площадь спелых и перестойных насаждений;
- площадь приспевающих насаждений;
- площадь классов средневозрастных насаждений, включенных в расчет при исчислении второй возрастной лесосеки;
- площадь молодняков;
- площадь первого класса средневозрастных;
- площадь второго класса средневозрастных;
- площадь третьего класса средневозрастных;
- площадь четвертого класса средневозрастных;
А - возраст рубки;
К - продолжительность класса возраста.
5) в кустарниках первая возрастная, интегральная и вторая возрастная лесосеки не исчисляются.
13. При исчислении расчетных лесосек равномерного пользования площадь покрытых лесом угодий делится на конечное значение класса возраста рубки.
14. Расчетная лесосека по запасу при сплошнолесосечном способе рубок определяется умножением расчетной лесосеки по площади на средний запас древесины на одном гектаре спелых и перестойных насаждений, включенных в расчет пользования.
15. Расчетная лесосека по состоянию должна определяться и приниматься при большом наличии ветровальных или поврежденных пожарами, или энтомовредителями (не до степени прекращения роста) насаждений.
По площади и запасу она определяется как частное от деления площади и запаса насаждений, требующих срочной рубки, на продолжительность периода, за который целесообразно эти насаждения вырубить. На последующие годы, после окончания периода действия лесосеки по состоянию, принимается одна из расчетных лесосек или она определяется путем фактического набора спелых насаждений на оставшиеся годы 10 летнего периода.
16. Расчетная лесосека по фактическому набору участков, где требуется проведение рубок главного пользования согласно правилам рубок, определяется как частное от деления площади и запаса этих насаждений на 5 лет для саксаульников (она определяется по пятилетиям) и 10 лет для хвойных, мягколиственных и твердолиственных насаждений.
17. При несплошных способах рубок леса расчетные лесосеки исчисляются отдельно по каждому способу рубок (постепенные, полосно-постепенные, длительно-постепенные, добровольно-выборочные).
18. При постепенных рубках расчетные лесосеки по площади исчисляются в таком же порядке, как и при сплошнолесосечном способе рубок. Затем исчисляются лесосеки по запасу путем умножения полученной расчетной лесосеки по площади на средний объем древесины, намечаемый к вырубке с одного гектара за один прием рубки.
Для полосно-постепенных и длительно-постепенных рубок первая возрастная, интегральная и вторая возрастная лесосеки не исчисляются. Для этих способов рубок наиболее приемлемой в условиях республики является лесосека, установленная по фактическому набору участков, требующих рубки, которые включаются в ведомость главной рубки.
19. При добровольно-выборочных рубках расчетная лесосека определяется как частное от деления суммарного запаса, намечаемого к рубке, на период повторяемости рубок. Суммарный запас определяется по установленным правилами рубок процентам выборки древесины в насаждениях в зависимости от их полнот).
Расчетная лесосека по добровольно-выборочным рубкам по запасу не должна превышать расчетную лесосеку равномерного пользования.
4. Обоснование расчетной лесосеки
20. К принятию рекомендуется одна из исчисленных расчетных лесосек, которая наиболее полно отвечает требованиям пункта 2 настоящей Инструкции, исходя из существующей возрастной структуры насаждений и их целевого назначения.
В отдельных случаях может приниматься расчетная лесосека, имеющая промежуточное значение между исчисленными, если она более полно отвечает изложенным выше требованиям.
21. При обосновании расчетной лесосеки необходимо учитывать следующие особенности:
1) лесосека равномерного пользования рекомендуется к принятию при относительно равномерном распределении насаждений (преобладающих пород)
по классам возраста, а также в лесах, еще не вовлеченных в эксплуатацию;
2) интегральная и вторая возрастная лесосеки рекомендуются преимущественно в насаждениях, где преобладают спелые и перестойные древостои.
При близких размерах интегральной и второй возрастной лесосек приоритетной является интегральная лесосека;
3) первая возрастная лесосека рекомендуется в насаждениях с истощенными запасами спелых древостоев;
4) рекомендуемая расчетная лесосека не должна быть меньше лесосеки по состоянию;
5) рекомендуемая к принятию ежегодная расчетная лесосека по массе как в целом по лесовладению, так и суммарно по участкам государственного лесного фонда, переданным в долгосрочное лесопользование, не должна превышать общий ежегодный средний прирост всех насаждений данной породы, включенных в расчет размера лесопользования, в пределах каждой категории В насаждениях с истощенными запасами рекомендуемая расчетная лесосека должна быть обеспечена спелыми запасами древесины в хвойных, мягколиственных и твердолиственных насаждениях на срок не менее 10 лет, саксаульниках - не менее 5 лет. Если ни одна из исчисленных лесосек не отвечает этому требованию, то расчетная лесосека определяется путем деления площади и запаса спелых и перестойных насаждений соответственно на 10 или 5 лет.
22. В зоне обязательной подсочки расчетная лесосека по сосновым насаждениям должна устанавливаться с учетом рационального использования насаждений для добычи живицы.
5. Порядок подготовки и рассмотрения материалов по определению расчетной лесосеки
23. Материалы по определению расчетной лесосеки составляются лесоустройством по каждому лесовладению по нижеследующим формам.
24. Рекомендованные лесоустройством к принятию расчетные лесосеки по каждому лесовладению рассматриваются на вторых лесоустроительных совещаниях и в последующем утверждаются уполномоченным органом.
Для утверждения уполномоченным органом в области лесного хозяйства составляется ведомость ежегодного размера рубок главного пользования в целом по области в разрезе лесовладений.
Утвержденный ежегодный размер главного пользования является основой для ежегодного распределения лесосечного фонда по потребителям.
Площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного средневозрастные, в т. ч., Последовательность заполнения ведомости.
1. Итоговые данные учета лесного фонда.
2. Площади и запасы насаждений, исключенных из расчета размера главного пользования (данные приводятся по категориям ГЛФ и видам исключений).
3. Площади и запасы насаждений, включенных в расчет (данные приводятся по категориям ГЛФ).
Расчет ежегодного размера главного пользования лесом на предстоящий Распределение покрытых лесом угодий по группам возраста тацион- пере- стой- массы, м 3 Ежегодные исчисленные расчетные лесосеки числитель - площадь, га;
запас ликвида, мерно- тичес-
1. Данные приводятся в пределах категорий ГЛФ и лесному учреждению в целом по способам рубок и преобладающим породам.
2. Данные по запасу приводятся с двумя десятичными знаками, по площади
- в целых гектарах, без запятой.
3. В графах 2-8 приводятся данные по породам, включенным в расчет.
4. В случае, если расчетная лесосека устанавливается на первые 10 лет и последующие 5 лет ревизионного периода в разных объемах, в графах 10-17 Пример исчисления расчетной лесосеки по добровольно-выборочным рубкам по лесовладению _____________________________ области 186,3 рубок) в зави- симости от полноты насаж- Запас, подлеж- ащий вырубке в один прием Период повторяемости рубок - 10 лет 11,6:10=1,16 Значение запаса, приведенное в 3 строке, делится на период повторяемости, установленный правилами рубок, который в зависимости от состояния включаемых в рубку насаждений может быть разным.
Ежегодный размер рубок главного пользования, принятый на ревизионный Ежегодный размер рубок главного пользования принятый Число лет Действующая эксплуата- леса в ционного л/у, запас _____г., в ликвиде преобладающим породам с подбивкой итогов по древесным породам, саксаулу по каждому способу рубки и в целом по категории ГЛФ. Все данные по кустарникам Итоги по лесному учреждению приводятся в аналогичном порядке.
В графе 10 данные приводятся только по сплошным и постепенным В графе 14 приводятся данные по насаждениям, включенным в расчет Утверждается приказом уполномоченного органа Ведомость ежегодного размера главного пользования по лесовладениям ____________________________ области Принятая расчетная лесосека (в делец числителе - площадь, га; в знаменателе - запас в ликвиде, ства, пихта Поле- и почво- ПР защитные СР Итого по лесовла- дельцу:
способам рубок:
ППР
ДВР
ДПР
В том числе запас
Кроме того, кустарники деловой древесины, тыс. м 3 (тальники, гребенщик и др.)
в том числе по породам в числителе - площадь, га;
в знаменателе
- запас в ликвиде, древесины,
1. В аналогичном порядке приводятся данные по всем категориям ГЛФ и способам рубок отдельно по каждому лесовладению и в целом по области
2. Условные обозначения способов рубок:
СР - сплошнолесосечные рубки ПР - постепенные рубки ППР - полосно-постепенные рубки ДПР - длительно-постепенные рубки ДВР - добровольно-выборочные рубки Приложение 26 Программа проведения авторского надзора 1. Общие положения
1. При проведении авторского надзора используются следующие материалы:
1) пояснительная записка к лесоустроительному проекту, таксационные описания, проектные ведомости и планшеты;
2) годовые отчеты лесовладельца по хозяйственно-производственной деятельности за период с начала срока действия лесоустроительного проекта до года проведения авторского надзора;
3) оформленные в установленном порядке акты приемки или передачи земель. Наличие решений уполномоченных органов по этим вопросам;
4) при передаче земель в долгосрочное лесопользование - решения компетентных органов и договора, обуславливающие права и обязанности сторон;
5) при переводе лесов из одной категории ГЛФ в другую - решения компетентных органов;
6) при проведении рубок главного пользования - материалы отвода лесосек и акты освидетельствования мест рубок;
7) книги учета лесных культур;
8) формы учета лесного фонда;
9) лесокадастровые книги;
10) материалы инвентаризации лесных культур;
11) акты технической приемки лесных культур;
12) акты перевода лесных культур в покрытые лесом угодья;
13) акты перевода не покрытых лесом угодий в покрытые лесом;
14) акты перевода насаждений из одного хозяйства в другое при изменениях породного состава выделов в результате проведенных рубок ухода;
15) другие акты на изменения, происшедшие в лесном фонде в результате пожаров, ветровалов и других стихийных бедствий (по натурным обследованиям);
16) книги расхода леса;
17) акты проверок выполнения лесохозяйственных мероприятий;
18) книги учета лесных пожаров;
19) книги учета лесонарушений;
20) книги учета протоколов о нарушениях правил пожарной безопасности;
21) паспорт пожарно-химической станции.
2. На основании анализа указанных в пункте 1 материалов делается сравнение запроектированных и фактически выполненных объемов мероприятий, выявляется соответствие выделов, где проведены мероприятия, содержанию проектных ведомостей.
3. Натурному обследованию подлежит не менее 5 процентов выделов по каждому виду мероприятий, охваченных лесохозяйственной деятельностью в анализируемом периоде, но не менее 5 выделов, если в процентном соотношении их количество меньше.
Созданные в рассматриваемом периоде лесные культуры обследуются в объеме не менее 10 процентов их площади. При этом лесные культуры, состояние которых вызывает сомнение (на грани 25 процентной их приживаемости), обследуются перечислительным методом.
Натурное обследование проводится в двух лесничествах, в которых проводились лесохозяйственные мероприятия, если их общее количество не превышает трех. При их большем количестве натурному обследованию подлежит не менее трех лесничеств. Выделы для натурного обследования подбираются статистическим методом (каждый пятый, десятый и так далее).
4. На основе натурной глазомерной оценки участков устанавливается качество выполнения этих мероприятий:
1) определяется качество таксации и обоснованность назначения лесоустройством (для осмотренных участков) хозяйственных распоряжений;
2) на основе выборочного осмотра участков и глазомерной оценки выполненных мероприятий составляется сличительная ведомость участков, осмотренных в натуре (таблица 18). Ведомость подписывается лесничим или другим представителем лесовладельца.
В сличительную ведомость участки заносятся последовательно по видам мероприятий в пределах лесничеств. В дальнейшем из ведомости производятся все необходимые для отчета выборки;
3) при необходимости получения более полной информации о хозяйственной деятельности, а также в спорных случаях дополнительно производится выборочное обследование участков измерительно- перечислительными методами в объемах, позволяющих объективно оценить качество выполненных мероприятий. Указанное обследование при значительных объемах этих работ должно проводиться за счет дополнительного финансирования.
5. Все случаи допущенных отклонений по качеству выполненных работ, технологии их производства и пространственного размещения участков всесторонне анализируются и устанавливаются причины, повлекшие эти отклонения, и приводятся рекомендации по их устранению.
Если отступления от лесоустроительного проекта вызваны не зависящими от лесовладельца причинами, дается обоснованное заключение о характере этих причин и, при необходимости, указываются меры по их устранению.
6. При выявлении авторским надзором недостаточной обоснованности в лесоустроительном проекте положений по ведению лесного хозяйства или намеченных лесоустройством мероприятий, вносятся предложения по их корректированию.
7. В результате авторского надзора составляется отчет с освещением вопросов, содержащихся в соответствующих разделах и таблицах программы.
Во введении к отчету указывается местонахождение лесовладельца, год утверждения и введения в действие лесоустроительного проекта, состав специалистов, проводивших авторский надзор, период его проведения, содержание и объем натурных работ, выполненных при авторском надзоре (таблица 1).
8. В лесных учреждениях, имеющих в составе ГЛФ кедровые и дубовые леса, особое внимание уделяется анализу их состояния и качеству ведения лесного хозяйства, выполнению проектных рекомендаций лесоустройства по оздоровлению, повышению продуктивности, ведению комплексного хозяйства, сохранению и восстановлению кедра и дуба, а также рациональному использованию их древесины.
2. Основные положения ведения лесного хозяйства
9. Дается критический анализ соблюдения лесовладельцем основных положений лесоустроительного проекта в части ведения лесного хозяйства в пределах категорий ГЛФ, установленных возрастов рубок главного пользования и других.
10. Указываются причины этих отступлений при ведении лесного хозяйства от установленных лесоустроительным проектом. Даются предложения по их соблюдению или пересмотру. Приводятся сведения о характере учета лесовладельцем выполняемых мероприятий: указываются ли в лесорубочных билетах и книгах расхода леса номера выделов, ведется ли учет по категориям ГЛФ, преобладающим породам и другим формам. Даются предложения по упорядочению этого учета.
3. Рубки главного пользования
11. В таблице 2 приводится сравнение действующей расчетной лесосеки с фактическим среднегодовым отпуском леса и с расчетной лесосекой, принятой 2 лесоустроительным совещанием в пределах способов рубки по каждой преобладающей породе.
12. Если за рассматриваемый период действующая расчетная лесосека изменялась, указывается основание по ее изменению (номер и дата приказа). В таблице дается среднегодовой размер действующей расчетной лесосеки за рассматриваемый период.
13. Указываются причины расхождений действующей расчетной лесосеки с принятой 2 лесоустроительным совещанием, причины перерубов или недорубов действующей расчетной лесосеки, а также сведения о фактическом в сравнении с проектным проценте выхода деловой древесины.
14. На основании анализа материалов отвода лесосек составляется таблица 3, в которой указывается соответствие вырубаемых площадей содержанию ведомости главной рубки с указанием объема срубленной древесины в насаждениях, не предусмотренных к рубке лесоустроительным проектом.
Приводятся другие виды нарушений. Дается сравнение и указываются причины расхождений фактической рубки с данными проектных ведомостей по среднему эксплуатационному запасу на 1 га, по площади рубок с сохранением подроста и другим показателям. Результаты натурного осмотра мест рубок сравниваются с отчетными данными лесовладельца. Указываются причины допущенных нарушений и даются предложения по их устранению.
15. Результаты проверки отвода и таксации лесосечного фонда приводятся в таблице 4. Проверка выполняется методом перечета деревьев, назначенных в рубку на круговых площадках. Определяется полнота и качество отвода и освидетельствования мест рубок, указываются причины нарушений и предложения по их устранению. Указываются проценты отклонения от данных проверки.
16. Степень механизации рубок главного пользования, выполняемых лесовладельцем при собственных заготовках леса (среднегодовая).
17. В отчете дается информация о наличии планов рубок и их соблюдение лесозаготовителями.
4. Рубки промежуточного пользования
18. Рубки ухода за лесом:
1) приводится сопоставление фактически выполненных объемов рубок ухода за период действия лесоустроительного проекта с установленным размером этих рубок (таблица 5);
2) анализируется выполнение запроектированных объемов рубок, соблюдение интенсивности выборки, проектируемого и фактического выхода ликвидной и деловой древесины, причины отклонений и их обоснованность, использование древесины, получаемой при рубках ухода;
3) устанавливается соответствие мест рубок проектным ведомостям, процент охвата насаждений рубками ухода. Оценка качества выполнения рубок ухода приводится в таблице 6, с анализом причин неудовлетворительной оценки и указанием объемов рубок ухода, проведенных в насаждениях, не нуждавшихся в уходе (таблица 7);
4) анализируются методы проведенных рубок ухода (в том числе поквартальный), принципы и причины самостоятельного подбора участков в рубку с анализом их влияния на лесоводственную эффективность рубок.
19. Выборочные санитарные рубки.
20. Рубки, связанные с реконструкцией малоценных лесных насаждений, а также насаждений, теряющих защитные, водоохранные и другие функции.
21. Рубка единичных деревьев в молодняках.
По пунктам 19-21 анализ производится аналогично пункту 18.
5. Прочие рубки
22. Приводится сопоставление фактически выполненных объемов сплошных санитарных рубок, разрубки и расчистки квартальных просек и противопожарных разрывов, очистки леса от захламленности и рубок для иных целей с объемами, принятыми 2 лесоустроительным совещанием (таблица 8) с анализом причин имеющихся отклонений от лесоустроительного проекта (таблица 9). Анализируется необходимость и качество выполнения в участках, не назначенных лесоустройством.
6. Мероприятия по лесозащите
23. Анализируется выполнение мероприятий по лесозащите и их эффективность, приводятся предложения по улучшению санитарного состояния лесов объекта.
7. Мероприятия по воспроизводству лесов. Реконструкция насаждений
24. Сопоставляются с данными лесоустроительного проекта фактически выполненные за анализируемый период объемы лесовосстановительных работ (таблица 10) и их среднегодовое выполнение (таблица 11). Освещаются причины отклонений. В случае перевыполнения объемов дается обоснование целесообразности (или нецелесообразности) сохранения достигнутых объемов на оставшийся срок ревизионного периода с учетом результатов натурного
25. Устанавливается соответствие технологии производства лесных культур проектным ведомостям (таблица 12), запроектированным типам лесных культур, способам их производства, кратности уходов и проценту их дополнения.
26. Анализируется состояние созданных за период действия лесоустроительного проекта лесных культур (таблица 13). Устанавливаются причины их гибели и неудовлетворительного состояния по данным лесовладельца и результатам обследования участков в натуре (таблица 14). Вносятся предложения по устранению причин, отрицательно влияющих на состояние культур. Устанавливается успешность возобновления участков, намеченных лесоустройством под естественное лесозаращивание.
27. Производится сравнение выполненных и намеченных лесоустроительным проектом объемов реконструкции, соблюдение рекомендованных способов ее проведения, оценивается состояние лесных культур, созданных в порядке реконструкции, устанавливаются причины отклонений от рекомендаций лесоустройства.
8. Выполнение мероприятий по отводу лесосеменных участков и закладке питомников
28. Анализируется выполнение рекомендаций лесоустроительного проекта по организации постоянных и временных лесосеменных участков, степень их использования при сборе семян, вопросы селекционного семеноводства и степень удовлетворения собственных потребностей в семенах и посадочном материале, качество семян, объемы и технология работ в питомниках.
9. Противопожарные мероприятия
29. Анализируется выполнение (по отчетным данным лесовладельца)
проектных объемов противопожарных мероприятий по их видам (таблица 15);
методы борьбы с лесными пожарами; состояние учета лесонарушений и лесных пожаров; достоверность определения площадей лесных пожаров; степень выявления виновников возникновения лесных пожаров и состояние контроля за прохождением дел в судах; проведение служебных расследований причин возникновения и распространения лесных пожаров; наличие, оснащенность и работа лесопожарных служб; наличие пунктов наблюдения; наличие и работа средств радиосвязи; качество внесения в таксационные описания, планшеты и в учетную документацию изменений, происшедших в результате лесных пожаров;
наличие и полнота заполнения документов по учету лесных пожаров.
10. Побочные пользования. Использование и воспроизводство недревесных ресурсов
30. Анализируется объем и качество выполненных мероприятий по побочным лесным пользованиям, включая мероприятия, направленные на повышение продуктивности сенокосных угодий и пастбищ, и объемы их использования, а также приводится анализ видов и объемов сельскохозяйственного производства.
11. Объемы строительства объектов лесохозяйственного назначения, приобретение транспортных средств, техники и механизмов
31. Анализируется выполнение запроектированных объемов строительства жилых и производственных зданий на ревизионный период (таблица 16), приводятся причины их невыполнения.
12. Организация управления и другие вопросы
32. Анализируется выполнение рекомендаций лесоустройства по организации лесничеств, мастерских участков и лесных обходов, по укомплектованности аппарата лесного учреждения и лесничеств специалистами.
Устанавливается полнота и своевременность внесения в лесоустроительные материалы текущих изменений, происшедших в лесном фонде (таблица 17) и качество ведения учетной документации (книги лесных культур, рубок ухода и другие).
13. Выводы и предложения по устранению недостатков в ведении лесного хозяйства, выявленных авторским надзором
33. В выводах приводится перечень основных отклонений от лесоустроительного проекта, допущенных лесовладельцем, в том числе необоснованных. Делаются общие выводы о качестве выполненных работ, указываются также недостатки, допущенные лесоустройством, и приводятся предложения о необходимости внесения соответствующих корректировок в лесоустроительный проект.
Объем натурного обследования при авторском надзоре Виды лесо- Объемы натурных хозяйственных обследований при авторском надзоре ненных дельцем охва- объема ченных с 20..г.
ванием
20.. г., авторском
Промежуточное пользование Рубки ухода за лесом - всего, прореживания связанные с реконструкцией рубка единич- ных деревьев разрубка и расчистка просек и противопожар- ных разрывов очистка леса от захламлен- рубки для других целей Воспроизвод- ство лесов:
реконструкция естественному возобновлению
- всего, с сохранением подроста Перевод лесных культур в покрытые лесом по другим показателям Выполнение объемов по рубкам главного пользования Расчетная лесосека, Действующая расчетная принятая 2 лесоустрои- лесосека (средняя за тельным совещанием рассматриваемый период)
з а пас, тыс. м лик-
% исполь-
Средне- среднем за год годовой действующей план отпуска Нарушение правил рубки леса и отпуска древесины на корню (среднегодовые данные)
Запас в ликвиде
Вид нарушений
В % натурного обследования лесосек при Фактическая площадь рубки за анализируемый период:
Выявленные нарушения:
1) вырублено не в соответствии с ведомостями
2) вовлечено в рубку насаждений:
приспевающих средневозрастных
3) не обеспечено сохранение подроста
4) не соблюдены способы рубок
5) некачественная очистка лесосек
6) потеряно срубленной на лесосеках на верхних складах, при вывозке
7) оставлено в недорубах
8) нерациональная разделка древесины Результаты проверки качества отвода и таксации лесосек по главному Номер Способ рубки Обследованная дела Результаты обследования, м (числитель - данные отвода, знаменатель Правильность отбора
- данные проверки)
деревьев в рубку, м 3 ликвид деловая излишне недобрано взято Выполнение объемов рубок промежуточного пользования Вид рубок Площадь насаждений, нуждающихся Объем рубок в рубках, га (числитель - принятый 2 лесоустроительным совещанием, знаменатель - фактически выполненный)
всего за за год
Среднегодовой план в среднем за год га/% от м /% от м /с Соответствие рубок промежуточного пользования лесоустроительному проекту и качество их выполнения Результаты обследования, га в уч-ках, намечен- уч-ках, не наме- требовались веде- летво- ритель- бова- но рительно Перевод результатов обследования на всю площадь, пройденную рубками ухода, га охвата рубками насаж- в уч- ках, наме- Причины неудовлетворительного выполнения рубок промежуточного Причины неудовлетворительного выполнено выполнения, га не пол- нарушена оставлены ворительно, ностью интен- худшие охвачена сивность рубками Причины неудовлетворительного выполнения, га убраны рубка не требовалась лучшие (здоровые рубка привела к стволы)
расстроенности
Выполнение среднегодовых объемов прочих рубок В % от объем, анализи- руемый выби- раемый раемому с 1 га, м 3 с 1 га, запасу Соответствие мест прочих рубок лесоустроительному проекту и их качество На всей площади, пройденной прочими обследования, рубками за анали- га/% зируемый период,
1. Участки, назначенные
2. Участки, не назначенные лесоустройст- вом, всего:
в том числе, необоснованно (назначены в рубку здоровые деревья)
Всего, га
Общий объем работ по воспроизводству лесов за анализируемый период Объем работ по воспроизводству лесов, (числитель - принятый 2 л/у совещанием, знаменатель - фактически выполненный за анализируемый период)
всего за анализируемый период естественное заращивание (переведено в Среднегодовое выполнение работ по созданию лесных культур Глав- по отчетам водства проекту, Соответствие лесоустроительному проекту закультивированных лесными культурами участков (по данным обследования)
В том числе, га в участках, намеченных не намеченных закульти- вировано необос- нованно Всего создано (с учетом данных обследования)
за период
Состояние лесных культур Главная порода Состояние лесных культур, га/% созданные за период по данным действия лесоустроительного проекта по отчетным данным лесного учреждения по данным натурного в переводе на всю площадь обследования при с учетом результатов авторском надзоре хо- гиб- рите- льные Причины гибели и неудовлетворительного состояния лесных культур, созданных за анализируемый период Выполнение противопожарных мероприятий запроектировано на ревизионный период выполнения Строительство и приобретения Принято 2 л/у объектов совещанием на строительства и приобретений Оценка качества внесения текущих изменений в материалы лесоустройства Числитель - число случаев, знаменатель - их % от числа Доку- мен- ты проверенных показателей внесены ков, шт в соот- с нару- ветст- шениями указа- или с ниями План- шеты Так- саци- он- опи- са- Фор- мы учета фон- да, ка- даст- ровые кни- ги, книги нен- Оценка "неудовлетворительно" дается в случаях, когда изменения не вносятся или они внесены с ошибками, отступления- ми от указаний более чем в 10 % количества проверенных участков. В остальных случаях ставится оценка "удовлетвори- тельно".
оцен-
Сличительная ведомость участков, осмотренных в натуре Такса- ционная характе- ристика уч-ка по Рубки ухода и санитарные рубки Лесовосстановительные мероприятия Исполнитель:
Начальник лесоустроительной партии Представитель лесовладельца Мероприятие, Выполненное Необходимые назначенное к выполнению мероприятия и его хозяйственная целесооб- разность.
Состояние
Приложение 27
Указания по внесению текущих изменений в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесного кадастра
1. В целях правильного ведения лесного хозяйства на качественном профессиональном уровне и рационального использования лесных ресурсов, а также обеспечения достоверного анализа хозяйственной деятельности все лесные учреждения и организации, независимо от их ведомственной подчиненности, в постоянном владении которых находятся земли лесного фонда, обязаны постоянно регистрировать все изменения, происходящие в лесном фонде в результате проводимой лесохозяйственной деятельности или в результате возникших стихийных бедствий (пожары, вымочки и другие).
2. Изменения в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесокадастровые книги вносятся постоянно и систематизируются по состоянию на 1 января каждого года на основании документов, фиксирующих эти изменения в натуре.
2. Основания для внесения текущих изменений
3. Документами, дающими право вносить изменения, происшедшие в лесном фонде, в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесокадастровые книги, являются:
1) при передаче земель другим ведомствам с исключением из земель государственного лесного фонда - соответствующие решения и акты их передачи с приложением чертежей передаваемых участков, имеющих точные обозначения границ и соответствующие геодезические данные;
2) при передаче земель в долгосрочное лесопользование - акты передачи, договора, обуславливающие права и обязанности сторон, с приложением чертежей передаваемых участков и их привязкой;
3) при приемке земель от других землепользователей - соответствующие решения и акты приемки, чертежи участков с геодезическими данными и привязками, а также характеристикой принимаемых участков;
4) при стихийных бедствиях (ветровалы, пожары и другие) - акты обследования участков в натуре с приложением чертежей, составленных по данным натурной съемки;
5) при переводе лесных культур в покрытые лесом угодья - акты об их переводе;
6) при создании лесных культур - акты на выполненные работы и материалы инвентаризации;
7) при увеличении покрытых лесом угодий за счет проведенных мер содействия естественному возобновлению - акты натурного обследования
8) при увеличении покрытых лесом угодий за счет естественно возобновившихся участков - акты натурного обследования участков;
9) при проведении рубок главного пользования (сплошных, постепенных, выборочных, длительно-постепенных) - материалы отвода лесосек и акты освидетельствования мест рубок;
10) при уточнении площадей и запасов по результатам проведенного лесоустройства или обследования - материалы лесоустройства;
11) при обнаружении ошибок, допущенных лесоустройством - акты натурного обследования участков;
12) при переводе участков леса из одного хозяйства в другое в результате проведенных рубок ухода - акты освидетельствования мест рубок с указанием происшедших в них изменений;
13) акты составляются и утверждаются лесовладельцами, в необходимых случаях с участием заинтересованных организаций.
4. Учет земель в лесных учреждениях с горным рельефом местности должен проводиться и учитываться в горизонтальной проекции.
3. Порядок внесения текущих изменений в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесокадастровые книги
5. Текущие изменения, происшедшие в лесном фонде вносятся на планшеты, в таксационные описания, формы учета лесного фонда и лесокадастровые книги.
6. На планшеты изменения вносятся соответствующими условными знаками согласно параграфу 5 настоящего приложения:
1) участки, исключенные из состава земель лесного учреждения, наносятся черным цветом сплошной линией в полном соответствии с геодезическими данными участка, с указанием его площади в середине контура;
2) участки, переданные в долгосрочное лесопользование, наносятся черным цветом штрихпунктирной линией с указанием площади участка и периода, на который они переданы;
3) участки, принятые в состав земель лесного учреждения, обводятся черным цветом пунктирной линией с обязательной привязкой к основному массиву и указанием его площади;
4) участки насаждений, поврежденных в результате стихийных бедствий до степени прекращения роста, обводятся сплошной линией оранжевой тушью с указанием площади, года и вида стихийного бедствия;
5) участки лесосек, отведенные в рубку очередного года, отмечаются как участки, отведенные в сплошные рубки;
6) участки лесных культур, переведенных в покрытые лесом угодья, обводятся сплошной линией зеленого цвета и заштриховываются горизонтальными линиями цвета главной породы. Указываются площадь участка, год производства лесных культур и главная порода;
7) участки несомкнувшихся лесных культур, созданных на не покрытых лесом угодьях (посадкой или посевом) обводятся и заштриховываются горизонтальными линиями простым карандашом. Указываются индекс породы, площадь и год их создания;
8) участки лесных культур, созданных под пологом леса, обводятся и заштриховываются наклонными линиями под углом 45 градусов черным цветом.
Указываются площадь, индекс породы и год их создания.
В форме N 1 учета лесного фонда их площадь показывается в знаменателе графы 5 "Несомкнувшиеся лесные культуры";
9) участки с проведенной реконструкцией насаждений (кустарников)
обводятся и заштриховываются вертикальными линиями черным цветом.
Указываются площадь и год проведения реконструкции;
10) участки, вышедшие из-под сплошных рубок (вырубки), без сохранения или с отсутствием подроста, обводятся красным цветом сплошной линией.
Указываются фактическая площадь и год вырубки;
11) участки, вышедшие из под сплошных рубок (вырубки) с сохранившимся подростом ценных пород (отнесенных под естественное заращивание), обводятся сплошной линией и штрихуются под углом 45 градусов красным цветом.
12) участки, облесившиеся естественным путем (переведенные в покрытые лесом угодья), в том числе с проведенными мерами по содействию естественному возобновлению, обводятся сплошной линией и штрихуются под углом 45 градусов цветом главной возобновившейся породы. Указываются площадь, главная порода, вид возобновления ("Е" - естественное, "ЕС" - естественное с мерами содействия, "ЕСП" - естественное с мерами содействия - сохранением подроста);
13) участки отведенных в натуре под сплошные рубки главного пользования и сплошные санитарные рубки обводятся красным цветом пунктирной линией. Указываются предусмотренный год вырубки, площадь и индекс рубки (СР; ССР);
14) участки, вышедшие из под сплошных санитарных рубок, наносятся красным цветом штрихпунктирной линией. Указываются фактическая площадь, год вырубки и индекс рубки (ССР);
15) участки, пройденные постепенными рубками, обводятся красным цветом штрихпунктирной линией и заштриховываются горизонтальными линиями этим же цветом. Указываются площадь, год рубки, прием рубки и ставится индекс рубки (ПР);
16) участки, пройденные добровольно-выборочными рубками, обводятся красным цветом штрихпунктирной линией и заштриховываются вертикальными линиями этим же цветом. Указываются площадь, год рубки и ставится индекс рубки (ДВР);
17) участки, пройденные длительно-постепенными рубками, обводятся красным цветом штрихпунктирной линией и заштриховываются под углом 45 градусов этим же цветом. Указываются площадь, год рубки и ставится индекс рубки (ДПР);
18) участки, пройденные рубками ухода (все виды рубок), обводятся сплошной линией синего цвета. Указываются площадь, год рубки, вид рубки (Осв
- осветление, Прч - прочистка, Прр - прореживание, Прх.р - проходная рубка);
19) участки, пройденные выборочными санитарными рубками, обводятся пунктирной линией синего цвета. Указываются площадь, год рубки, индекс рубки (ВСР).
7. В таксационные описания изменения вносятся:
1) при передаче земель в постоянное землепользование другим организациям вписываются площадь участка, номер, дата и краткое содержание документа;
2) при передаче земель в долгосрочное лесопользование вписываются площадь участка, номер, дата, краткое содержание документа и период, на который переданы земли;
3) при приемке земель от других землепользователей приводится краткая характеристика участка, дата и краткое содержание документа, на основании которого приняты земли;
4) для участков, подвергшихся стихийным воздействиям, указываются их площадь, вид и год стихийного воздействия, характеристика повреждения, запас погибшего леса;
5) для участков лесных культур, переведенных в покрытые лесом угодья и для участков, возобновившихся естественным путем, приводится новая таксационная характеристика на основании освидетельствования этих участков в натуре (фактическая площадь, состав, полнота, возраст и запас молодняка).
С О С Т А В - определяется по соотношению числа стволов составляющих пород;
П О Л Н О Т А - определяется по степени сомкнутости крон;
В О З Р А С Т - по фактическому году посадки (посева)
лесных культур или по возрасту возобновления;
З А П А С - на один га для лесных культур и молодняков, переведенных в покрытые лесом угодья, определяется:
для хвойных пород - в размере 40 процентов от среднего прироста на 1 га хвойных насаждений 2 класса возраста, умноженного на возраст переводимых для лиственных пород - в размере 60 процентов от среднего прироста на 1 га 2 класса возраста лиственных насаждений, умноженного на возраст переводимых культур;
для молодняков естественного происхождения в возрасте до 10 лет - определяется глазомерно.
Запас учитывается при величине его не менее 5 м на один га для древесных пород и 0,1 м для саксаульников.
В таксационных описаниях в графе "Проектируемые мероприятия"
указывается наименование мероприятия, год производства и площадь, на которой оно проведено;
6) для участков несомкнувшихся лесных культур, созданных на не покрытых лесом угодьях, указываются их фактическая площадь, год производства и технологическая схема их создания;
7) для участков лесных культур, созданных под пологом леса, указываются год производства, площадь и технологическая схема их создания;
8) для участков лесных культур, произведенных в порядке реконструкции насаждений (кустарников), указываются площадь, год создания, технологическая схема проведенной реконструкции.
Участки, числящиеся в покрытых лесом угодьях, переводятся в другое хозяйство или остаются в том же хозяйстве, в зависимости от процента введенной главной породы;
9) для участков, вышедших из под сплошных рубок главного пользования или сплошных санитарных рубок (вырубки), указываются фактическая площадь, год рубки, вид рубки, объем срубленной древесины по породам в соответствии с таксационным описанием, состояние сохранившегося подроста.
Списываемый запас должен соответствовать среднему запасу на 1 га согласно таксационному описанию. В знаменателе также указывается фактический запас, определенный по данным материально-денежной оценки в целом на лесосеке;
10) для участков, пройденных постепенными и длительно-постепенными рубками, указываются площадь, вырубаемый запас по породам, прием, год рубки, характеристика подроста после рубки;
11) для участков, пройденных добровольно-выборочными рубками, указываются площадь, вырубаемый запас по породам, год рубки и состояние подроста;
12) для отведенных в натуре лесосек главного пользования или сплошных санитарных рубок указываются площадь, год рубки, вид рубки, объем древесины, подлежащей вырубке по породам;
13) для участков, пройденных рубками ухода и выборочными санитарными рубками, указываются площадь, вид рубки, вырубаемый запас по породам, а для молодняков - состав и полнота после рубки;
14) в участках леса, переведенных из одного хозяйства в другое в результате проведенных рубок ухода, в соответствующих графах выдела зачеркивается таксационная характеристика, установленная лесоустройством, и красным цветом вписывается новая, указанная в акте освидетельствования мест рубок;
15) при переводе насаждений из одного класса возраста в другой, при обнаружении ошибок, допущенных лесоустройством, в соответствующих графах выдела перечеркивается прежний возраст и класс возраста, а сверху красным цветом проставляются уточненные данные. Запас проставляется в объеме, установленном при натурном обследовании;
16) номера участков (выделов), в которые вносятся изменения, округляются красным цветом (карандашом, чернилами, тушью).
8. В формы учета лесного фонда и лесокадастровые книги изменения вносятся черным цветом (карандашом, тушью, чернилами):
1) при приемке или исключении земель производится запись таксационных показателей участка в соответствующие графы формы N 1, приложения 1 к форме N 1 и лесокадастровые книги;
2) при переводе лесных культур, а также естественно возобновившихся участков в покрытые лесом угодья в соответствующие графы формы N 1 и в приложение 1 к форме N 1 вносятся уточненные таксационные показатели этих
3) при сплошных рубках отмечаются: в числителе - площадь по фактическому размеру вырубки и вырубаемый запас по среднему запасу выдела на 1 га, числящихся по таксационному описанию, а в знаменателе - фактический изъятый запас на лесосеках по данным материально-денежной оценки;
4) при проведении постепенных и длительно-постепенных рубок указывается фактически вырубленный запас.
Кроме того, на отдельном листе ведется учет площадей, пройденных первым приемом рубки. При последнем приеме рубки окончательно списывается запас, числящийся по таксационному описанию для данного участка;
5) при проведении добровольно-выборочных рубок списывается запас фактически вырубленной древесины;
6) участки, в которых проведена реконструкция насаждений путем ввода хозяйственно-ценных пород, остаются в прежнем хозяйстве до смыкания культур в ряду, но запас на участке должен быть уменьшен на количество вырубленной древесины;
7) погибшие лесные культуры списываются по актам инвентаризации лесных культур, оформленным в установленном порядке, и исключаются из соответствующей графы формы N 1 учета лесного фонда.
9. В приложение 1 к форме N 1 учета лесного фонда изменение площади по преобладающей породе в результате проведенных рубок ухода производится в случае изменения преобладающей породы на выделе.
Все документы, фиксирующие изменения в лесном фонде, систематизируются по видам работ и подлежат хранению.
4. Оценка качества внесения текущих изменений Наименование материалов, Числи- В числителе - число участков, в которые в знаменателе - их % от числа вносились общее проверенных изменения измене- зна- мена- нения, внесен- 100 % ные с соот- незна- читель- отступ- лениями от ука- заний Формы учета лесного фонда, лесо- кадастро- вые книги и книги учета выполненных лесохозяйст- венных меро- Общая оценка Оценка "неудовлетворительно" выставляется в случаях, когда изменения не вносились или они были внесены с ошибками, отступлениями от указаний более, чем в 10 процентах от количества проверенных участков.
В остальных случаях ставится оценка "удовлетворительно".
5. Порядок внесения текущих изменений в материалы лесоустройства, учета лесного фонда и лесного кадастра Порядок внесения текущих мероприятий, изменений в учетные документы подлежащих на планшеты внесению в таксационные обра- учетные описания вносятся зец документы Контуры участков Номера участков Участки зе- мель, обводятся черным округляются красным цветом.
переданных в цветом сплошной Вписываются пло- постоянное линией.
щадь, номер, дата и краткое землепользо- В середине участка ставится площадь в га содержание доку- ние другим мента землевла- дельцам Контуры участков обводятся черным карандашом штрих- долгосрочное пунктирной линией.
В середине г.
дата, краткое лесопользова- участка ставятся площадь в га и мента и период, период в годах на который пере- даны земли щадь, номер, дата и краткое содержа- принятых от цветом пунктирной ние документа.
других земле-
Дается краткая владельцев В середине участ- ка ставится пло- участка, дата и щадь в га краткое содержание документа Номера участков округляются крас- Участки на- обводятся оранже- ным цветом.
вым цветом сплош- гарь Указываются дений, по- вреж- ной линией.
площадь, вид и
Указываются пло- год стихийного денных в ре- зу- щадь, год и вид бедствия, характе- стихийного бедст- ристика поврежде- льтате сти- хий- вия (гарь - 2000 ния, запас погиб- ных бедствий г., 17,5 га)
шего леса до степени прекращения Участки лес- Номера участков округляются красным цветом. Вписывается новая таксационная обводятся зеленым характеристика на С- культур, пе- основании освиде- тельствования веденных в участка в натуре щадь и год созда- рытые лесом ния лесных куль- тур и главная порода. Участок заштриховывается горизонтальными линиями цвета главной породы Участки обводятся и штри- обводятся красным хуются горизон- Е- цветом.
кнувшихся тальными линиями ных культур, простым каранда- щадь, год и тех- созданных на шом.
нологическая не покрытых схема их создания щадь и индекс дьях породы, год создания л.к.
(посевом или посадкой)
культур, соз- хуются наклонными Б- данных под линиями простым Указываются год, карандашом.
площадь и техно- логическая схема щадь, индекс их создания породы и год создания л.к.
Номера участков обводятся красным цветом.
Участки с хуются вертикаль- площадь, год веденной ре- ными линиями создания л.к., струкцией технологическая шом. Указываются схема проведенной (кустарников)
год производства, реконструкции площадь и индекс Участки, вы- шед- обводятся красным цветом.
шие из под
Указываются фактическая пло- щадь, объем сплошных ру- бок Указываются фак- срубленной древе- (вырубки) без тическая площадь сины по породам, сохраненного и год рубки год рубки или с от- сутст- вующим под- хуются под углом 45 красным фактическая пло- (вырубки) с сохранив- шимся год рубки, описа- ние сохранившегося подростом ных пород (отнесенных под есте- ное заращи- Участки, об- обводятся и сившиеся штрихуются под естественным ЕСП углом 45 цветом главной возобно- щадь, новая путем (пере- вившейся породы.
таксационная характеристика, вид возобновления денные в пок- щадь, главная тые лесом порода, вид угодья), в т.ч.
с проведен- ным естественно- му возобновле- Участки отве- денных в на- туре ДВР- щадь, год рубки, лесосек глав- Указываются пре- вид рубки, объем дусмотренный год подлежащей го пользова- вырубки, площадь вырубке древесины и вид рубки (СР, и сплошных сан.
ПР, ДВР, ДПР, ССР)
цветом штрихпунк-
ССР- тирной линией.
щадь, год вырубки, сплошных са- вырубленный запас, тарных рубок тическая площадь, причины гибели год вырубки и индекс - ССР Участки, прой- ПР-2- денные по- сте- тирной линией и щадь, вырубленный запас по породам, заштриховываются год рубки, прием, пенными руб- красным цветом подроста после линиями.
прием рубки, индекс - ПР денные доб- щадь, вырубаемый запас по породам, год рубки, состоя- вольно-выбо- роч- вертикальными ние подроста линиями красного ными рубка- цвета.
щадь, год рубки и индекс - ДВР пройденные длительно- ДПР- постепенны- запас по породам, прием, год рубки, под наклоном 45 0 красным цветом.
индекс - ДПР обводятся синим обводятся крас- Осв- рубками ухо- (все виды щадь, год, вид рубок)
рубки, вырубаемый запас по породам, вид рубки (Осв., а для молодняков - Прч., Прр., состав и полнота Прх.р.)
после рубки
Контуры выделов выборочными ВСР- санитарными рубки - ВСР, выбираемый запас индекс - ВСР по породам, состав и полнота после при небольшом контуре участка в масштабе планшета сведения об этом участке допускается ставить в смежном выделе с указанием участка направлением стрелки.
Приложение 28
Особенности вычисления и увязки площадей планшетов, кварталов и выделов 1. Вычисление общей площади планшетов
1. В зависимости от конфигурации планшета общая площадь его вычисляется различными способами.
1) Геометрический метод. Этим способом вычисляются планшеты, ограниченные прямыми линиями (границами).
Планшет разбивается на сеть треугольников. С помощью масштабной линейки и измерителя определяются основания и высоты треугольников для последующего вычисления их площадей по формуле:
a x h
S = -------;
Для контроля вычисление площадей треугольников производится двукратно. За общую площадь планшета принимается среднее из двух измерений при расхождении между ними не более 1 %.
2) Метод А.Н. Савича. Применяется при вычислении площадей планшетов, ограниченных криволинейными или сильно изломанными границами. При этом планшет должен иметь точную координатную сетку.
Каждый квадрат сетки, имеющий часть рабочей площади планшета (квартала), вычисляется четырехкратно: двукратно свободная часть клетки (фигуры) и двукратно полезная (занятая частью планшета и квартала). Разность отсчетов планиметра из двух измерений не должна превышать 2-3 делений. При расхождении отсчетов более чем на 3 деления следует дополнительно произвести контрольный обвод.
Сумма полезных частей фигур и свободных частей должна быть равной теоретической площади всех затронутых вычислениями клеток.
Поправка разбрасывается пропорционально на свободную и полезную площади клетки.
В случаях, когда координатная клетка с частью планшета (квартала) не полностью вычерчена на планшете, полезная часть вычисляется четырехкратно однокареточным планиметром или двукратно двухкареточным планиметром, то есть должно быть обязательно четыре отсчета. Полезные части площадью до 7 см в М 1:10000 и до 6 см в М 1:25000 допускается вычислять палеткой при двукратном измерении. Увязка производится в пределах целых клеток.
Площадь планшета принимается за истинную при расхождении суммы полезной и свободной частей планшета и теоретической площадью не более 1 процента.
3) Комбинированный метод. Само название определяет способ вычисления общей площади планшета, то есть применение как геометрического способа, так и метода А.Н. Савича с целью сокращения числа вычислений.
2. Вычисление площадей кварталов
2. Как и площади планшетов, площади кварталов в планшете вычисляются различными способами в зависимости от их конфигурации и площади.
Площади кварталов, отграниченных прямолинейными линиями, вычисляются двукратно геометрическим путем или планиметром при четырехкратном измерении. Кварталы, отграниченные криволинейными или сильно изломанными линиями, вычисляются только планиметром при четырехкратном измерении, или по методу А.Н. Савича.
Разница (невязка) между суммой вычисленных площадей кварталов и истинной площадью планшета не должна превышать 1 процента.
Исправленные и округленные до целых гектаров площади кварталов
3. Вычисление площадей выделов
3. Внутри квартала площади выделов определяются планиметром (как средние значения из двукратных измерений) или палеткой.
Палеткой допускается вычислять выдела прямоугольных или округлых форм площадью до 7 см в масштабе планшета.
Площади элементов внутренней ситуации линейного характера (дороги, квартальные просеки) вычисляются по их ширине, измеренной в натуре, и длине, определяемой на планшете или по данным натурных измерений просек.
Суммарная невязка сумм площадей выделов относительно площади квартала, принятой за истинную, допускается в размере не более 2 процентов.
Поправка вносится пропорционально площадям выделов со знаком, противоположным знаку невязки.
Площади выделов при их увязке округляются с точностью до 1 га при площади выделов более 10 га, до 0,1 га при площади выделов менее 10 га.
При исчислении площадей все записи заносятся для каждого планшета в отдельную ведомость.
Вычисление площадей выделов колочных лесов производится дважды разными исполнителями (в две руки).
4. Приемка площадей
4. Правильность вычисления площадей проверяется при вписывании их в таксационные описания (карточки таксации) специалистом или начальником партии. Инструментально проверяется не менее 10 процентов общего количества планшетов, кварталов и таксационных выделов, остальные площади выделов проверяются визуально (глазомерно).
Вычисленные и выверенные площади кварталов и выделов принимаются за истинные.
5. Образцы вычисления площадей и заполнения бланков Вычисление площади планшета и кварталов по методу А.Н. Савича Теоретич.
Вычисленная площадь, га фигур, полезная I II средн.
талов отсчет
1. Подсчет целых клеток с полезной площадью 4, 7, 9, 100х4=400
2. Вычисление частей планшета на неполных клетках (клетки урезаны планшетной рамкой)
_5372
_4850
_1850
_2062
3. Вычисление целых фигур (клеток), затронутых вычислениями _3245 _1256 _2585 _3682 _1255 _3180 _1381 _2203 _7516 _1780 таким же способом вычисляются кварталы с большой площадью в М 1:25000 при невозможности вычисления площади квартала планиметром в один прием.
232,5
Поправка
- 0,3
Принятая площадь, га 232,2 Принятая свободная _5241 100,3 _8625 100,2 _2555 _1762 _7311 _5219 268,2 500,7
- 0,4
- 0,7 267,8
Общая площадь планшета: 232,2 + 400 + 27,2 = 659,4 га геометрическим методом I замер II замер a h a.h
1. Вычисление площади планшета геометрическим способом 59,16 32,52 961,9 59,17 28,46 841,8 59,15 Сумма 1803,7 Невязка 1 % Вычисленная 32,50 961,5 961,7 28,44 841,1 841,4 1802,6 1803,1 +16,9 Принятая площадь (1820 га) утверждается начальником партии (руководителем группы) при увязке попланшетно общей площади объекта, гослесдачи.
Разность между вычисленной геометрически площадью планшета (1803,1 га) не должна превышать 1 %.
Если за истинную площадь планшета принимается вычисленная геометрическим путем площадь, сумма площадей фигур (1803,1 га)
округляется до целых га по законам математики (1803,0 га).
Разбрасывание невязки по отдельным фигурам не производится.
- 16,9
Принятая площадь после увязки объекта ________________|
2. Вычисление площади кварталов геометрическим путем кв. 5 14,20 14,22 + 50,3 100,9 кв. 6 15,12 15,14 + 60,9 118,3 кв. 7 14,62 14,58 + 53,9 105,4 (a - основание треугольника)
(h - высота треугольника)
101,0
+ 1,0
+ 50,5 101,1 118,5
+ 0,5 118,7 105,2
+ 0,8
+ 53,6 105,1 324,7
- 2,3
Принятая площадь после увязки объекта ____________|
3. Вычисление площадей кварталов планиметром кв. 81 _2642 _8752 _3840 104,1 104,4 104,2 кв. 82 _3855 _4430 _7561 _4048 кв. 83 _3537 _4150 _5780 _6174 102,4 102,7 102,5 кв. 84 _4118 _5718 _6880 101,9 101,7 101,6 кв. 85 _9905 _4530 _8790 _5760 102,6 505,1
- 4,9
Принятая площадь после увязки объекта __________| Поп- фи- нятая гур,
4. Увязка общей площади объекта попланшетно Планшет 659,4 3291,9
- 30,1
Принятая площадь после увязки объекта _______________| Вычисление площадей выделов Кв. N 81 №N выд.
Отсчеты
Категория защитности лесного фонда - защитные лесные полосы лесов вдоль железных и автомобильных дорог
-0,3 дор
-0,2 дор
Дороги
Просеки
Ручьи
Вычисленная площадь выд.
Категория защитности лесного фонда -
-0,2прос
-0,3прос 104,7
Невязка 2 %
Принятая площадь
Принятая площадь после увязки планшета ____________| Приложение 29 Техническое руководство по изготовлению лесных карт
1. Планово-картографические материалы (планшеты, планы лесонасаждений по лесничествам, карты-схемы) изготавливаются для каждого объекта лесоустройства и являются составной частью лесоустроительных проектов (далее - лесные карты).
2. Лесные карты различаются по содержанию, назначению и масштабам. Их размеры приводятся в таблице 1.
лесных карт примерный масштаб лесных карт по разрядам 1 : 10000 1 : 25000 1 : 50000 600 х 600 мм Планы лесонасаждений лесничеств:
а) окрашенные по не более 4 преобладающим листов в 1 : 100000 породам; обзорные формате А1 по проектируемым (600х840 мм), размещения при большем ягодников, лекарс- формате он твенного и делится на технического сырья части б) мастерских участков полный план на техучасток в) лесных обходов обход Карта-схема масштаб подбирается с расчетом, лесовладения всех чтобы она разместилась не более назначений чем на 2 листах формата А1 (600 х 840 мм)
Карта-схема для 1 масштаб подбирается с расчетом ее тома лесоустрои- размещения на формате листа не тельного проекта более А3 (300 х 420 мм)
(пояснительной записки)
Примечание: 1. При устройстве части лесничества план лесонасаждений составляется только на устроенную территорию.
2. Если лесничество состоит из разрозненных лесных массивов, расположенных на значительном расстоянии друг от друга, для компактности плана они изображаются со сближением. В этом случае, на свободном месте плана вычерчивается схема действительного расположения частей лесничества в приемлемом масштабе.
3. При изготовлении лесных карт предельные отклонения от установленных нормативов точности не должны превышать 1 мм.
3. Все виды лесных карт разрезаются на форматки с последующим скреплением форматок по линиям разреза липкой лентой:
1) планшеты - на 4 части - 300 х 300 мм;
2) все виды планов лесонасаждений (кроме планов по лесным обходам) и карты-схемы (кроме карт-схем по области) - на форматки размером 190 х 280 мм;
3) планы по лесным обходам - на форматки размером 190 х 280 или 140 х 190 мм;
4) карты-схемы по области - на форматки размером 280 х 380 мм.
4. Тираж лесных карт изготавливается в соответствии с Перечнем изготавливаемых лесоустроительных материалов (таблица 13).
5. Изготовленные копии лесных карт должны удовлетворять следующим требованиям:
1) содержание лесных карт на всех размноженных экземплярах должно полностью воспроизводить содержание издательских оригиналов;
2) линии и точки, образующие штриховой рисунок карт, должны быть плотными, без разрывов, раздвоений и утолщений;
3) красочное изображение участков и границ должно быть совмещено с изображением контуров, равномерно насыщено по цвету, иметь достаточный контраст между тонами одного цвета, четкость и чистоту, без недопечаток отдельных деталей;
4) красочное оформление лесных карт должно соответствовать шкале цветов красок, принятых для их окраски;
5) на лицевой и оборотной сторонах не должно быть пятен, полос, следов размывания;
6) карты не должны иметь надрывов краев, забоев торцов, складок и загнутых углов.
6. Перенос топографической нагрузки с источника на составляемую лесную карту по координатной сетке служит основным техническим приемом составления лесных карт.
На издательских оригиналах лесных карт, за исключением лесоустроительных планшетов, координатная сетка не показывается. На оригиналах планшетов километровая сетка тушью также не вычерчивается, а наносятся лишь выходы этой сетки между внутренней и внешней рамками планшета, без какой-либо ее оцифровки.
7. Для хранения всех видов лесных карт изготавливаются папки из твердого картона, по размеру на 2-3 см больше форматок.
8. При составлении лесных карт должны соблюдаться требования, определенные нижеприведенным условным знакам и другим техническим образцам, принятым в картографии.
9. При внедрении в производство геоинформационной системы по лесному картографированию составление лесных карт должно осуществляться в соответствии с разработанными документами по этому разделу.
2. Изготовление лесоустроительных планшетов
10. Технологическая схема составления оригиналов лесоустроительных планшетов принимается в зависимости от наличия топографической или геодезической основы:
1) при повторном лесоустройстве в качестве геодезической основы должны использоваться топокарты и оригиналы планшетов прошлого лесоустройства, в обязательном порядке изготовленных на безусадочной чертежной основе. В данном случае новые планшеты составляются путем их прямого копирования с внесением соответствующих изменений (которые произошли в течение прошедшего ревизионного периода) в контуры выделов и другие элементы топографической нагрузки планшета.
Если планшеты прошлого лесоустройства сохранились на другой основе (чертежной бумаге) в обязательном порядке производится их полная корректировка с последующим перенесением всех элементов топографической нагрузки на топокарты соответствующего масштаба;
2) при первичном лесоустройстве планшеты составляются на основе топокарт с использованием уточненных фотосхем, планов внутрихозяйственного землеустройства, отдешифрованных аэрофотоснимков.
При этом линейная ошибка нанесения на планшеты квартальных просек и границ земель лесного фонда не должна превышать 1 мм при лесоустройстве по 1 и 2 разрядам и 2 мм - по 3 разряду (обследованию), независимо от применяемой для их составления топографической или геодезической основы.
Не допускается перенос выделов с калек, изготовленных в результате монтажа нескольких аэрофотоснимков, на кварталы больших размеров (три и более аэрофотоснимка).
11. Составительский оригинал планшета должен быть оформлен и содержать:
1) границы выделов должны быть четкими, замкнутыми. Номера выделов вписываются на свободном месте и должны хорошо читаться. Для мелких выделов допускается смещение надписи со стрелкой-указателем.
Средняя погрешность перенесения контуров выделов с абриса на планшет (топокарту) не должна превышать 1,0 мм в масштабе планшета;
2) составительский оригинал планшета должен быть вычерчен в соответствии с принятыми условными знаками и содержать полную нагрузку (топографическую и лесотаксационную). На нем должны быть указаны область, район, лесовладелец, лесничество, номер и площадь планшета, масштаб, год лесоустройства, подписи и фамилии исполнителей, участвовавших в его составлении. Все эти сведения располагаются за рамкой планшета в установленных местах.
В каждом квартале проставляется его номер и площадь, номера таксационных выделов, а по окружной границе планшета - наименования смежных землепользователей и номера смежных планшетов;
3) перед сдачей составительских оригиналов для дальнейшей работы с ними производится проверка и сводка планшетных рамок путем совмещения на просвет границ смежных планшетов. Расхождения в размерах планшетных рамок, сдвиги и просветы между ними, а также несовмещения контуров ситуации не должны превышать 0,5 мм;
4) контроль за созданием составительского оригинала планшета осуществляется на всех стадиях выполняемых работ и после их завершения. При контрольных операциях проверяются: точность положения контуров топографической и лесной ситуации, сводка планшетных рамок с увязкой контурной нагрузки, соответствие условных знаков отображаемым объектам, транскрипция географических названий, наличие надписей номеров выделов, номеров и площадей кварталов и планшета, номеров точек углов поворота - инструментально снятых границ, румбы и длины линий;
5) погрешности не должны превышать:
при использовании в качестве геодезической основы топокарт, размеры их сторон и диагоналей рамок не должны отличаться от теоретических более чем на + 0,5 мм, а фотокопий с них - на 1,0 мм. Ошибки в размерах сторон квадратов километровой сетки не должны превышать 0,2-0,3 мм.
используемые топокарты не должны иметь более 2 изгибов;
6) все планшеты одного лесничества должны иметь координатную сетку одинакового ориентирования относительно осевого меридиана;
7) выход внутренней ситуации за рамку рабочей площади планшета может допускаться в исключительных случаях с наличием квартальной сети, установленной по естественным рубежам;
8) издательский оригинал лесоустроительного планшета должен содержать следующую нагрузку:
в рабочей площади - квартальные просеки и границы кварталов, установленные по естественным рубежам, таксационные визиры, границы таксационных выделов, условные знаки отдельных видов угодий, постоянные пробные площади, питомники, лесосеменные участки, границы полос отчуждения магистральных путей транспорта, проезжие лесные дороги общего пользования, постоянные тропы, ручьи, реки, мелиоративные канавы и каналы (с указанием стрелкой направления течения), озера, номера и площади кварталов, номера таксационных выделов, названия рек, озер и больших ручьев, границы административных районов, категорий ГЛФ, конторы лесных учреждений, лесничеств, кордоны, зимовья, бараки и прочие строения, а для горных районов - линии водораздельных хребтов;
по окружным границам и инструментально снятым планшетным рамкам - номера точек углов поворота, румбы и длины линий, наименование смежных землепользователей, номера смежных планшетов. Стыки границ землепользователей показываются выносными стрелками.
При лесоустройстве горных лесов в отдельных случаях по специальному разрешению, выдаваемому в установленном порядке уполномоченным органом, на планшет могут наноситься горизонтали. Порядок пользования планшетами с нанесенными на них горизонталями определяется действующими положениями о действующем режиме секретности;
9) зарамочное оформление планшетов производится или одновременно с их размножением (когда издательский оригинал и зарамочное оформление выполняются раздельно), или на чертежной основе издательских оригиналов планшетов при их предварительной подготовке к вычерчиванию.
Для этого, в том и другом случае, на каждое лесничество готовится стандартная обрамляющая планшетная рамка.
3. Изготовление планов лесонасаждений по лесничествам
12. Исходным картографическим материалом для составления планов лесонасаждений по лесничествам служат топокарты с нанесением на них лесоустроительной информации.
Создание и оформление планов лесонасаждений по лесничествам производится на компьютерах на основе геоинформационной системы, принятой в промышленную эксплуатацию лесоустроительной организацией.
13. Смонтированный план лесонасаждений дополняется недостающими элементами содержания. На нем поднимаются крестообразные метки, определяющие разрезы на форматки. За пределами лесного массива на плане лесонасаждений вычерчиваются железные и шоссейные дороги, изображаемые на открытых картах, без указания их характеристик, основные элементы гидрографической сети, условными знаками показываются населенные пункты, местонахождение контор лесничеств, лесных кордонов и других объектов.
14. Выверенный и исправленный издательский оригинал плана лесничества разрезается на форматки и размножается в необходимом количестве экземпляров.
15. Копии планов лесонасаждений лесничеств в необходимом количестве окрашиваются:
1) по преобладающим породам в пределах групп возраста, а также с раскраской болот, водоемов, административных границ и границ категорий ГЛФ.
Раскраска производится по цветам пород, приведенным ниже. В качестве дополнительной информации приводится шкала цветов для окраски разных видов лесных карт и условных знаков. Окраска планов производится с применением компьютерных технологий.
Древесные породы, занимающие незначительные площади, разрешается объединять в близкие по своим биологическим признакам и хозяйственному значению группы и окрашивать одним цветом.
Цвета красок должны соответствовать принятой шкале цветовых обозначений для лесных карт. Окраска выделов должна быть равномерной по всей площади плана, одинакового цветового тона и насыщенности;
2) по проектируемым лесохозяйственным мероприятиям различными цветами красок окрашиваются выделы, запроектированные:
в рубку главного пользования с подразделением по способам рубок (сплошные, постепенные, выборочные), участки, назначенные под сплошные рубки, подразделяются также по способам лесовосстановления;
в рубки ухода за лесом с подразделением по видам рубок;
к проведению сплошных и выборочных санитарных рубок и уборке захламленности;
участки не покрытых лесом лесных угодий, назначаемые под лесные культуры, дополнение и уход за ними, содействие естественному возобновлению леса;
малоценные насаждения, назначаемые к реконструкции;
сенокосы, на которых проектируется проведение расчистки или других мероприятий по их улучшению.
Кроме того, условными знаками показываются просеки, подлежащие разрубке или расчистке.
3) по размещению ягодников, лекарственного и технического сырья, на которых различными цветами красок окрашиваются выделы, с наличием трав, кустарников и деревьев, имеющих пищевое, лекарственное или техническое значение с определенным процентом проективного покрытия, обеспечивающего возможность их промышленной заготовки;
4) планы лесонасаждений мастерских участков и лесных обходов изготовляются путем механического деления окрашенного плана лесонасаждений лесничества на части (мастерские участки или лесные обходы) и монтирования таких частей на листах чертежной бумаги в папки соответствующих размеров.
Планы лесонасаждений мастерских участков оформляются установленными для них картушем и условными знаками.
Планы лесонасаждений лесных обходов оформляются картушем. Условные знаки к указанным планам размещаются на внутренней стороне папки. На папке помещается также текст, в котором указывается название документа, ведомственная и территориальная принадлежность обхода и предприятие- изготовитель.
4. Составление карт-схем
16. Основой для составления карты-схемы являются планы лесонасаждений по лесничествам.
Создание и оформление карт-схем производится на компьютерах на основе геоинформационной системы, принятой в промышленную эксплуатацию лесоустроительной организацией.
17. Издательский оригинал карты-схемы размечается на форматки соответствующего размера. На картах-схемах наносится информация о выделах, топографическая нагрузка (гидрографическая сеть, дороги и другие), элементы специальной нагрузки: квартальная сеть, границы категорий ГЛФ, укрупненные участки вырубок, гарей, редин, нелесных угодий (болота, солончаки, галечники, пески, камыш и другие).
Все элементы топографической нагрузки и оформления надписями на карте- схеме выполняются в соответствии с условными знаками, приведенными в данном приложении.
18. Полностью оформленный издательский оригинал карты-схемы должен содержать следующую нагрузку:
1) границы областей, административных районов, лесовладений, сельхозформирований, а также других смежных землепользователей;
2) границы лесничеств и категорий ГЛФ;
3) квартальные просеки, противопожарные разрывы, в том числе проезжие для автотранспорта;
4) границы площадей, переданных в долгосрочное лесопользование;
5) нумерацию кварталов;
6) условными знаками конторылесовладельцев, лесничеств, населенных пунктов, кордоны, избушки и другие объекты;
7) лесовозные, противопожарные и другие дороги, постоянные тропы, реки и ручьи (с указанием направления течения), озера;
8) нижние склады, предприятия по переработке древесины;
9) пути сообщения общего пользования (без указания классификации дорог), изображаемые на открытых картах;
10) наименование населенных пунктов, рек, озер, смежных землепользователей, административных районов и областей;
11) номера лесничеств и административных районов.
19. На свободной части карты-схемы помещаются картуш (в верхнем левом углу карты-схемы), таблица условных знаков, экспликация и наименование лесоустроительной организации, должности и фамилии начальника лесоустроительной партии и составителя карты-схемы.
В экспликацию выносятся под соответствующими номерами наименования административных районов, лесничеств и их площади.
20. Копии карт-схем в необходимом количестве экземпляров окрашиваются:
1) по преобладанию древесных пород по группам возраста теми же цветами и тонами, что и планы лесонасаждений. Сомкнувшиеся лесные культуры после их окраски соответствующим цветом штрихуются жирными линиями цвета главной породы. Несомкнувшиеся лесные культуры не окрашиваются, а только штрихуются жирными линиями цвета главной породы.
Подлежат окраске также озера и реки (обозначенные двойной линией), болота, административные границы, границы со смежными землепользователями.
В картуш карты-схемы вносится ее тематическое название;
2) по противопожарным мероприятиям. В ее картуш вносится соответствующее название.
Она окрашивается по классам природной пожарной опасности в соответствии с расцветкой, приведенной ниже. Участки хвойных молодняков ограничиваются черной тушью и окрашиваются красным цветом более плотного тона. Окраска производится по пожарным выделам. Минимальная площадь пожарного выдела в масштабе карты-схемы приведена ниже.
Разряд лесоустроительных работ Минимальная площадь пожарного выдела, мм 2 Нумерация пожарных выделов на карте-схеме не производится.
На карту-схему условными знаками наносятся существующие и проектируемые огнедействующие установки и другие объекты, являющиеся источниками повышенной пожарной опасности, противопожарные разрывы, заслоны, водоемы, пожароустойчивые опушки, защитные минерализованные полосы, дороги и квартальные просеки, пожарно-химические станции, границы обслуживаемой ими территории, пункты сосредоточения лесопожарного инвентаря и оборудования, пожарно-наблюдательные пункты, места базирования авиационной охраны леса, механизированных отрядов, жительства лесной охраны (кордоны), границы районов наземной и авиационной охраны лесов, пункты приема авиадонесений, радиостанции и телефоны лесной охраны, посадочные площадки для вертолетов (постоянные и временные), места отдыха и курения, туристские маршруты, места туристских стоянок, наземные и авиационные маршруты патрулирования лесов и другие объекты, имеющие противопожарное значение.
Проектируемые противопожарные мероприятия и объекты наносятся теми же условными знаками, но красной тушью.
Окраска карт-схем противопожарных мероприятий производится с предварительно окрашенных макетов по классам природной пожарной опасности, согласно ведомости описания пожарных выделов. Здесь же наносятся и проектируемые противопожарные мероприятия.
21. Составление мелкомасштабных карт-схем для иллюстрации 1 тома лесоустроительного проекта (пояснительной записки) производится путем уменьшения карты-схемы лесовладения (масштаба 1:100000 - 1:300000) до необходимого размера. Уменьшенный формат карты-схемы должен быть не более формата А3 (300 х 420 мм).
При проведении повторного лесоустройства может быть использована карта-схема прошлого лесоустройства, откорректированная с учетом происшедших за ревизионный период изменений.
С вычерченного и оформленного оригинала карты-схемы изготовляется необходимое количество копий, которые в последующем окрашиваются разными цветами красок по следующему тематическому содержанию:
1) расположение лесничеств, территории которых закрашиваются различными цветами красок (их подбор произвольный), а границы между ними утолщенными линиями зеленого цвета;
2) расположение мастерских участков и лесных обходов:
мастерские участки нумеруются, а границы между ними наносятся утолщенными красными линиями;
лесные обходы нумеруются, а границы между ними наносятся утолщенной темно-синей линией;
3) территории категорий ГЛФ окрашиваются и границы между ними наносятся принятыми для каждой категории ГЛФ условными знаками, приведенными ниже;
4) по удаленности лесосек от пунктов отгрузки (потребления) древесины карта-схема раскрашивается соответствующими цветами, приведенными ниже;
5) по классам природной пожарной опасности карта-схема раскрашивается соответствующими цветами, приведенными ниже.
Пожарные выделы укрупняются до размера возможности их изображения на карте-схеме. Условными знаками показываются объекты, являющиеся источниками пожарной опасности и основные элементы противопожарного устройства, которые могут быть отражены на карте-схеме.
На свободном поле мелкомасштабных карт-схем всех видов помещаются соответствующие условные обозначения.
22. Составление карты-схемы лесов по области (региону):
1) масштаб карты по области (региону) подбирается с таким расчетом, чтобы ее размер составлял не более 6 листов чертежной бумаги формата А1 (600х840 мм);
2) в качестве топографической основы для составления карт-схем используются топографические карты масштаба 1:300000 - 1:1000000, административные карты областей и карты-схемы лесовладений;
3) исходными материалами для нанесения на карту области специальной лесной нагрузки служат карты-схемы лесовладений, изготовленные при лесоустройстве;
4) подготовленный и оформленный издательский оригинал карты-схемы тщательно проверяется и размножается в необходимом количестве, затем производится раскраска (принятыми цветами) копий карт-схем по группам возраста преобладающих пород и категориям ГЛФ.
Шкала цветов для покраски лесных карт Набор линий файла Maplnfow3.pen (Тчк.1) Условные знаки для оформления лесных карт Условные знаки для обозначения редин и лесных культур Оформление лесоустроительных планшетов, планов лесонасаждений и арт-схем надписями и номерами Образцы надписей шрифтов Применяемые размеры шрифтов на планшетах объекта плане карте- хеме шрифт буквы образец ЗГ- шрифта шриф- С - строч- Республи- Arial ЗГ КОКШЕТАУ канские и Суr Жирный областные центры Районные КАСКЕЛЕН центры и города областного подчинения Прочие Ново- населенные алексеевка пункты Железно- Арысь дорожные Курсив станции, пристани и поселки при них Водные объекты:
1) моря,
КАСПИЙСКОЕ крупные
МОРЕ озера
2)судоход-
ИРТЫШ ные реки
3) реки,
Ишим ручьи,
Острова, полуост- рова:
1) крупные
О. ВОЗ-
РОЖДЕНИЯ
2) мелкие о. Заячий
Степи, пустыня пустыни, Кызылкум солончаки, болота, овраги, балки Хребты, ХРЕБЕТ ТАЛАССКИЙ перевалы АЛАТАУ Названия смежеств:
1) респуб-
КОСТАНАЙСКАЯ лик, об- ОБЛАСТЬ ластей
2)районов
Энбекши- казахскии
3) лесовла-
Казалин- дельцев ское лесное дение
4) лесни-
Степное честв, л-во сельхозфор- мирований и других зователей, смежных планшетов и пр.
Номера
Площади кварталов
Номера выделов
Номера граничных поворотных точек ПЛАНШЕТ 3 Лесное учреждение ________________ Лесничество ____________ ЦИФРОВАЯ СХЕМА попланшетного распределения кварталов Номера кварталов, входящих в состав планшета Цвета окраски категорий государственного лесного фонда на картах-схемах Категории государственного Цвет окраски по шкале Леса государственных природных заповедников 8-b
1) Леса государственных национальных природных парков, 9-р
2) Леса государственных лесных природных резерватов Леса государственных природных парков 9-с Леса государственных заповедных зон 9-d Государственные лесные памятники природы 9-m Особо ценные лесные массивы 9-n
1) Орехопромысловые зоны.
9-а
2) Участки леса, имеющие научное значение, включая лесные генетические резерванты Лесоплодовые насаждения 9-о Субальпийские леса 9-j Государственные защитные лесные полосы 9-i Городские леса и лесопарки 7-k Зеленые зоны населенных пунктов и лечебно- 9-h оздоровительных учреждений Противоэрозионные леса 9-l Запретные полосы лесов по 8-h берегам рек, озер, водохранилищ каналов и др.
водных объектов
Защитные лесные полосы вдоль 14-n железных дорог и автомобильных дорог общего пользования международного и республикан- ского значения Защитные насаждения на полосах 15-n отвода железных и автомобильных дорог общего пользования международного и республиканского значения, магистральных трубопроводов и других линейных сооружений Поле - и почвозащитные леса 5-f Цвета окраски удаленности лесосек от дорог общего пользования Удаленность лесосек от дорог общего До 10 км 5-b От 10,1 до 25 км От 25,1 до 40 км 7-g От 40,1 до 60 км 6-j От 60,1 до 80 км 6-n От 80,1 до 100 км 6-m Более 100 км 7-d Цвета окраски классов природной пожарной опасности Первый класс Второй класс Третий класс 8-f Четвертый класс Пятый класс 7-i Шкала цветов красок, применяемых для окраски лесных Объекты окраски Образцы краски для окраски планов шифр цвет лесонасаждеш карт-схем по наличию техни- по преобладающим ческого, пищевого и лекарственного древесные породы травы и кустар- никовые СОСНА, БАРБАРИС БРУСНИКА 15-d МОЖЖЕВЕЛЬНИК (AРЧА), ЕЛЬ ОБЛЕПИХА КРАПИВА 15-о ПИХТА ТЕРН КРОВО- 15-l ХЛЕБКА ЛИСТВЕННИЦА, ИВА ГОРЕЦ 15-b АКАЦИЯ БЕЛАЯ КУСТАР- НИКОВЯ КЕДР, ЯБЛОНЯ АРША ОРЕХ ГРЕЦКИЙ РОДИОЛА РОЗОВАЯ 11-b СТЕЛЮ- ЩАЯСЯ ДУБ СЛИВА СОГДИАН- ЗЕМЛЯНИКА 15-а СКАЯ (АЛЫЧА)
ЯСЕНЬ
ЧЕРЕМУХА
ЗВЕРОБОЙ 11-l
КЛЕН,
ШИПОВНИК
МАЛИНА,
ИЛЬМОВЫЕ
БЕССМЕРТ-
НИК
БЕРЕЗА
ЯБЛОНЯ
СОЛОДКА 15-j
ОСИНА, ТОПОЛЬ, ТУРАНГА ЭФЕДРА ПИЖМА 15-h ОЛЬХА, АБРИКОС РЯБИНА, МАТЬ-И- 11-h АБРИКОС МАЧЕХА ФИСТАШКА ТЫСЯЧ- 11-o ДРЕВОВИДНАЯ ЛИСТНИК САКСАУЛ БЕЛЫЙ БОЯРЫШНИК ЧАБРЕЦ, 15-f ДУШИЦА ЛОХ СМОРОДИНА МАРАЛИЙ 11-a КОРЕНЬ ПРОЧИЕ ДЕВЯСИЛ 15-p ДРЕВЕСНЫЕ ПОРОДЫ При покраске планов по наличию технического, пищевого и лекарственного сырья для трав кроме их окраски в выделе ставится знак \/ { {les_proekt (14) или Шкала цветов для покраски лесных карт по преобладающим породам в пределах групп возраста Шкала окраски лесных карт по лесохозяйственным Для лесных учреждений, находящихся в ведении уполномоченного органа Уполномоченный орган (его полное название)
Лесоустроительная организация ЛЕСОУСТРОИТЕЛЬНЫЙ ПРОЕКТ ПОЛНОЕ НАЗВАНИЕ ЛЕСНОГО УЧРЕЖДЕНИЯ ______________________________________ области уполномоченного органа (его полное название) ТОМ I ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА (для 2-4 томов производится изменение номера тома и его содержания)
Директор лесоустроительной организации Зам. директора - главный инженер Автор проекта Алматы - 20 _____ (год полевых работ)
в коммунальной собственности УЧРЕЖДЕНИЯ Акимата ____________________________________ области ТОМ I ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА (для 2-4 томов производится изменение номера тома и его содержания)
Республика Казахстан
_________________________________ область ПЛАН ЛЕСОНАСАЖДЕНИЙ (ЯГОДНИКОВ, ЛЕКАРСТВЕННОГО И ТЕХНИЧЕСКОГО СЫРЬЯ); (ПРОЕКТИРУЕМЫХ ЛЕСОХОЗЯИСТВЕННЫХ МЕРОПРИЯТИЙ)
_____________________________ ЛЕСНИЧЕСТВА ГОСУДАРСТВЕННОГО Уполномоченного органа (его полное название)
Лесоустройство 2002 года (год полевых работ)
Масштаб 1:100000
Общая площадь 15000 га Часть 1, площадь 1700 га Технический участок 5 Обход 15 ЛЕСОХОЗЯЙСТВЕННЫХ МЕРОПРИЯТИЙ)
______________________________ ЛЕСНИЧЕСТВА _____________________ ГОСУДАРСТВЕННОГО УЧРЕЖДЕНИЯ ПО ОХРАНЕ ЛЕСОВ И ЖИВОТНОГО МИРА Акимата ___________________________________ области ___________________________________ область КАРТА-СХЕМА ЛЕСОНАСАЖДЕНИЙ (ПРОТИВОПОЖАРНОГО ОБУСТРОЙСТВА ТЕРРИТОРИИ)
ГОСУДАРСТВЕННОГО УЧРЕЖДЕНИЯ __________________ Лесоустройство 2000 года (шрифт 16 обычный, буквы прописные)
_________________ ГОСУДАРСТВЕННОГО УЧРЕЖДЕНИЯ ПО ОХРАНЕ ЛЕСОВ И ЖИВОТНОГО МИРА Акимата __________________________________ области НОМЕНКЛАТУРА МЕЖДУНАРОДНОЙ РАЗГРАФКИ КАРТ (схемы 1-3)