Қазақша:
Маслихат Западно-Казахстанской области Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2002 жылғы 8 қазандағы № 25-2 шешімі. Батыс Қазақстан облысының Әділет басқармасында 2002 жылғы 24 қазанда № 1801 тіркелді. Күші жойылды - Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2006 жылғы 18 ақпандағы № 25-2 шешімімен Батыс Қазақстан облысының 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық аграрлык азық-түлік бағдарламасы туралы
1. Батыс Қазақстан облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық-түлік бағдарламасы бекітілсін (тіркеледі).
Сессия төрағасы
К.Айдаралиев
Облмәслихат хатшысы
Т.Рысбеков
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Батыс Қазақстан облысының 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық аграрлық азық-түлік БАҒДАРЛАМАСЫ Бағдарламаның мазмұны Бет Төлқұжаты Кіріспе I.
Проблеманың қазіргі жағдайын талдау
1.1 Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен өңдеу
1.2 Облысты азық-түлікпен қамтамасыз ету II.
Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері III.
Бағдарламаны жүзеге асырудың негізгі бағыттары мен механизмдері Облыстың ауыл шаруашылық өндірісі жағдайының қысқаша сипаттамасы
3.1.1 Жер қорын пайдалану Ауыл шаруашылығында су пайдаланудың тиімді жүйесін қалыптастыру Өсімдік шаруашылығы
3.3.1
Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіруді облыстың аймақтары бойынша мамандандыру
3.3.2
Ауыспалы егістіктің қысқа мерзімді айналымын игеру және қарасүрі жердің алқабын ұлғайту
3.3.3
Дәнді-дақылдар өндірісіне қор және ылғал сақтау технологиясын енгізу
3.3.4
Тұқым шаруашылығы
3.3.5
Химияландыру
3.3.6
Өсімдіктерді қорғау
3.3.7
Өсімдік карантині
3.3.8 2003-2005 жылдарда негізгі ауылшаруашылық дақылдары өндірісін дамыту
3.3.9
Ауыл шаруашылық техникаларымен қамтамасыз ету Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамытудың негізгі бағыттары Мал шаруашылығы
3.5.1
Облыстың аймақтары бойынша мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді мамандандыру
3.5.2
Мал тұқымын асылдандыру ісі
3.5.3 2003-2005 жылдардағы мал шаруашылығы өнімдерін өндіру мен мал басының өсімі Ветеринария Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту Аграрлық сектордың инфрақұрылымдарының дамуы Облыстың агроөнеркәсіптік кешенін мемлекеттік қолдау шаралары IV Қажетті қорлар, қаржыландыру көздері V Бағдарламаның күтілетін нәтижелері VI Бағдарламаны іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары Атауы Батыс Қазақстан облысының 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық аграрлық азық-түлік бағдарламасы Негіз Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылдың 2-ші тамызындағы N 864 қаулысы, облыс әкімдігінің 2002 жылдың 26-шы тамыздағы N 160-шы қаулысы Батыс Қазақстан облыстық ауыл шаруашылығы департаменті Негізгі әзірле- ушісі Мақсаты Агроөнеркәсіптік кешенінің тиімді жүйесін қалыптастыру және бәсекеге қабілетті өнім өндіру негізінде облы- стың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету Міндеттері ауыл шаруашылық өндірісінің және ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеудің тиімді жүйесін қалыптастыру;
ауыл шаруашылық өнімдерін және оның қайта өңдеу өнімдерін ішкі және сыртқы нарыққа шығарып сату көлемін ұлғайту;
ауыл шаруашылығына және өңдеу өнеркәсібіне инвестициялар тарту;
аграрлық өнеркәсіп өндірісін қайта жарақтандыру және техникамен қамтамасыз етуді арттыру;
аграрлық өнеркәсіп кешенінің инфрақұрылымын қалыптастыру Республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаты, бюджеттен тыс көздердің қаражаты Қаржыланды- ру көздері 2003-2005 жылдар Жүзеге асыру мерзімі Батыс Қазақстан облысының 2003-2005 жылдарға арналған аграрлық азық- түлік бағдарламасы Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының ішкі және сыртқы саясатының 2003 жылға арналған негізгі бағыттары туралы" Жолдауындағы аграрлық өнеркәсіп кешеннің дамыту мен тиімділігін арттыру жөніндегі тұжырымдарын және Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдардағы аймақтық деңгейдегі Мемлекеттік азық-түлік Бағдарламасын орындауды жүзеге асыру бағытында жасақталды.
I. Проблеманың қазіргі жағдайын талдау
1.1. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен өңдеу Ауыл шаруашылығы облыстың экономикасы үшін маңызды сала болып табылады. Оның қазіргі дамуы мен жағдайына облыс тұрғындарының тұрмыс деңгейін жақсарту үшін, өзімізде өндірілетін негізгі тағамдық азық-түлікпен қамтамасыз ету мен өңдеу кәсіпорындарының қызметіне және басқа да ауыл шаруашылығының аралас салаларына байланысты екені белгілі.
Ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізіп, республиканың батыс аймағының нарығын тауарлар шикізаты және азық-түлікпен қамтамасыз ету қабілетін арттырып, өнімді экспортқа шығару үшін облыста мол жер қорлары мен өндірістік және еңбек потенциалы бар.
Қазіргі кезде ауыл шаруашылығы өндірісінде 3,6 мың ауыл шаруашылығы құрылымдары жұмыс істейді. Оның ішінде 3,4 мың шаруа қожалықтары мен фермерлер және 0,2 мың барлық меншік түріндегі ауыл шаруашылық кәсіпорындары бар. Аграрлық құрылымдарда 28,9 мың адам жұмыс істейді немесе ол облыс экономикасының салаларындағы еңбекпен қамтылғандардың 9,6 пайызын құрайды. Бұдан басқа тұрғындар мал шаруашылығы өндірісімен, картоп, көкөніс, жеміс-жидек өсірумен және жеке аулалары, саяжайларымен шұғылданады.
Облыстың жалпы 15,1 млн. гектар жер қоры болса, оның 14 млн. гектары ауыл шаруашылығы жерлері. Ал соның ішінде 11,1 млн. га жайылым, 1,2 млн. га шабындық, 0,6 млн. га жыртынды және 1,1 млн. га бос жатқан жерлер бар.
Тұрақты суармалы жер көлемі 55,8 мың гектар, көлтабандар 256 мың гектар.
Бүгінгі таңда облысымызда 8,1 мың тракторлар болса, олардың 5,9 мыңы доңғалақты да, 2,2 мыңы шынжыр табанды. Сондай-ақ облыста 1,8 мың астық комбайны 3,2 мың трактор тіркемесі, 2,2 мың соқамен қопсытқыштар, 4,9 тұқым сепкіш, 2,2 мың жүк автокөлігі және басқа ауыл шаруашылық машиналары мен жабдықтары қолда бар, ауыл шаруашылығы техникаларының көпшілігі ескі болғандықтан, олар өздерінің мүмкіндіктерінің шегінде жұмыс істеуде.
Ауыл шаруашылығының дамуы мен жағдайына талдау жасау соңғы 2 жылда, яғни 2001-ші жылдан бастап ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруде оңды өзгерістердің болғанын байқатады. Бұған аграрлық секторға мемлекет тарапынан қолдау жасау ықпал етіп отырғанында сөз жоқ. Ауыл шаруашылығы өндірісін дамытуға 1653,7 млн. теңге қаржы қоры бөлінсе, оның 1154,2 млн.
теңгесі жергілікті бюджеттен, ал 499,5 млн. теңгесі республикалық бюджеттен.
Облыстың 2001 жылғы барлық санаттағы шаруашылықтардағы ауыл шаруашылығы өнімдерін жалпы өндіру көлемі 18,8 млрд. теңге құраса, оның ішінде 8,3 млрд. теңгесі өсімдік шаруашылығынан, 10,5 млрд. теңгесі мал шаруашылығынан алынып отыр, жалпы өндіріс көлеміндегі өсімдік шаруашылығы өнімдерінің үлес салмағы 44,1 пайыз, мал шаруашылығы өнімдерінің үлес салмағы 55,9 пайыз болып отыр. 2000 жылмен салыстырғанда жалпы өнім көлемі 7,2 пайызға артқан.
Өсімдік шаруашылығында 2001 жылы 2000 жылмен салыстырғанда жалпы егістік жер көлемі 79,7 мың гектарға немесе 17,1 пайызға ұлғайды. Оның ішінде дәнді-дақылдар көлемі 87,6 мың гектарға немесе 22,7 пайызға артып отыр. Осы алқаптардан 421,4 мың тонна астық жиналса, ол 2000 жылмен салыстырғанда 39,1 пайызға көп деген сөз (ол өңделгеннен кейінгі салмақпен есептегенде). Орылатын алқаптағы дәнді-дақылдардың әр гектарынан облыс бойынша 9,1 центнерден өнім алды. Астық өндіру көлемінің өсіміне егістік алқаптарды кеңейтумен дәнді- дақылдардың түсімділігін арттырудың нәтижесінде қол жеткізіліп отыр.
Облыстың барлық санаттары шаруашылықтарында 28,4 мың тонна картоп, 25 мың тонна көкөніс, 11,4 тонна бақша дақылдары өсірілді. 2000 жылмен салыстырғанда картоп өндіру 12,3 пайызға, көкөніс - 8,6 пайызға, бақша дақылдары 6,8 пайызға артқан. Бұл дақылдарды негізгі өндірушілер тұрғындардың жеке қосалқы шаруашылықтары болып отыр. Жалпы өндірістегі олардың үлес салмағы картоптан 97,6 пайызға, көкөністен 89,8 пайызға, бақша дақылдарынан 67,9 пайызға тең.
Майлы дақылдар егістігінің көлемі 2000 жылмен салыстырғанда 57 пайызға кеміген. Жалпы майлы дақылдар тұқымын жинау 0,9 мың тоннаны, немесе ол 2000 жылдың деңгейіне шаққанда 50 пайызды құрайды. Ағымдағы жылда ауыл шаруашылығы өндірісінің көлемін өсіру мен тиімділігін одан әрі арттырудың шаралары алынуда. 2000 жылы өсімдік шаруашылығы дамытуға облыстық бюджеттен 684,8 млн. теңге бөлінсе, оның ішіндегі өсімдік зиянкестері мен ауруларына қарсы күресу үшін 115 млн. теңге, тұқым шаруашылығын қолдауға 20,4 млн. теңге, жағар-жанар май алу үшін 247 млн. теңге, тұқым сатып алу мен егіншілік өндірісін қолдауға 200,0 млн. теңге бөлінген болса, ал астық ору комбайндары мен басқа да жабдықтарға 102,4 млн. теңге инвестиция бөлінді.
Бұдан басқа республикалық бюджеттен өсімдік зиянкестері мен ауруларына және шегірткеге қарсы күреске 336,7 млн. теңге, жоғары сапалы элиталық тұқым шаруашылығын сақтау мен дамытуға 14,7 млн. теңге, барлығын қосқанда 351,4 млн. теңге бөлінген.
Ауыл шаруашылық өндірушілеріне мемлекет тарапынан қолдау көрсетудің нәтижесінде дәнді- дақылдар алқабының көлемін 615,6 млн. гектарға ұлғайтуға немесе 2001 жылдың деңгейінен 12 пайызға арттыруға қол жеткізді.
Мал шаруашылығында 2001 жылы облыстың барлық санаттағы шаруашылықтары бойынша (сойыс салмағында) 31,5 мың тонна (тірілей есептегенде 62,7 мың тонна) ет, 189,4 мың тонна сүт 33,2 млн. дана жұмыртқа, 1833 тонна жүн өндірілген. 2000 жылмен салыстырғанда сүт өндіру 3,0 пайызға, жұмыртқа 17,7 пайызға, жүн өндіру 12,6 пайызға ұлғайса, ал ет өндіру 4,8 пайызға кеміп кеткен.
2002 жылдың 1-ші қаңтарына барлық санаттағы шаруашылықтарда 344,6 мың бас ірі қара болса, олардың 144 мыңы сиырлар. Осы мезгілде 588,4 мың қой мен ешкі, 50,2 мың бас жылғы, 32,4 мың шошқа, 3,3 мың түйе және 442 мың бас құс болды. 2000 жылмен салыстырғанда мүйізді ірі қара 2,5 пайызға, қой мен ешкі 2,9 пайызға шошқа 23,2 пайызға, түйе 3,1 пайызға, құс 21,2 пайызға өссе, ал жылғы 14,8 пайызға кеміген.
Мал шаруашылығы өндірісін дамытуға облыстық бюджеттен 51,0 млн.
теңге, республикалық бюджеттен 96,7 млн. теңге, барлығы 147,7 млн. теңге бөлінсе, олардың мал дәрігерлік шараларды жүргізуге 114,5 млн. теңгесі, қолдан ұрықтандыру пункттеріне жабдықтар алуға 7,2 млн. теңге, асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға 26 млн. теңге бөлінген. Алынған шаралардың арқасында үстіміздегі жылы мал басы мен мал өнімдері өндірісінің өсімі одан әрі жалғасуда.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу Облыстық статистикалық басқармасының мәліметіне қарағанда 2001 жылы облыста тамақ өнімдерін өндіру 2452,5 млн. теңгені құраса, ол 2000 жылдан 114,5 пайызға көп. Алдыңғы жылмен салыстырғанда тамақ өнеркәсібі өнімдерінің барлық түрлерін өндіру артқан, оның ішінде шұжық өнімдері 3,2 есе, сары май 2,9 есе, майонез 2,1 есе, сүт 1,9 есе, жарма өнімдері 1,6 есе, кондитерлік тағамдар 1,5 есе, ет және ет өнімдері мен макарон 1,4 есе, ал астық өндірісі 12,6 пайызға артып отыр.
Алайда өнім өндіру көлемінің өскеніне қарамастан, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеудің үлесі әлі де жоғары деңгейде емес екенін атап өткен жөн.
Атап айтқанда, 2001 жылы етті өнеркәсіп өңдеу көлемі небәрі 4,4 пайыз, сүт 4,1 пайыз, көкөніс пен жеміс жидек 1 пайыздан да төмен мөлшерді құраған.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді басқа да себептермен қатар тежеуге ауыл шаруашылық шикізаттарын сатып алуға айналым қорларының жетіспеуі әсер етіп отыр. Мәселен, 2001 жылы ірі кәсіпорындар да астық өңдеуге өндірістік қуаттарды жүктеу 49 пайыздан сүт өңдеуге 20 пайыздан, жүн өңдеуге 45, ал тері- терсек өңдеуге 43 пайыздан аспаған.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен ішкі нарықты азық-түлікпен және өзімізде өндірілетін тұтыну тауарлары мен қамтамасыз етудің қалыптасқан жағдайы, кәсіпорындарды қолдау жөнінде кешенді шаралар алуымен облыстық қайта өңдеу өнеркәсібін дамытуға инвестиция тартуды талап етуде.
Бұдан былай ауыл шаруашылығы өндірісін дамытуда кезек күттірмей шешімін қажет ететін проблемаларда аз болмай отыр. Олардың негізгілеріне топырақтың құнарлылығының төмендеуін, өсімдіктің зиянкестігі мен ауруларының таралуын, тұқым қоры сапасының төмендігін, өндіріс технологиясының бұзылуын, мал дәрігерлік қамту мен алдын алу шараларының төмендеп кетуі, табынды өз төлінен өсіру, ауыл шаруашылығы малдар өнімділігінің, төмендеуін асыл тұқымды мал басының қысқаруын, тұрақты суармалы жерлер мен су қорларының ұтымды пайдаланылмауын жатқызуға болады. Оның үстіне ауыл экономикасында инфрақұрылым мешеу дамып келеді.
Материалдық техникалық базаның әлсіздігі, машина трактор паркінің тозуы, осы замаңғы аграрлық қамту құрылымдарының болмауы, өндірілген өнімді сатып алу жүйесі мен қайта өңдеудің ұсақ тауар өндірісі жағдайынан шыға алмауы, ауылдағы өндірістің көлемін ұлғайту мен шығысын төмендету тежейтін басты факторлары бірі болып қалуда.
Аграрлық өнеркәсіп кешеніндегі қалыптасқан жағдайды ескере отырып, облыс басшылары 2001 жылдан бастап, аграрлық секторының тиімділігін көтеру жөнінде белсенді түрде шаралануда. Осының арқасында өнім өндіру мен егістік жер көлемі және мал басы өсе түсті. Сондай-ақ ауыл шаруашылық өндірісін техникалармен жабдықтауды арттыру ауыл шаруашылығы өнімдерінің нарығының шаралары алынуда.
Алайда ашық экономикасы және азық-түлік тағамдарымен ауыл шаруашылық өнімдерін сатудың дүниежүзілік жүйесі жағдайында аграрлық өнеркәсіп кешенін одан әрі дамытуды қамтамасыз етудің тиімді де ауқымды шараларын алуды талап етеді.
Батыс Қазақстан облысы өзіндегі көздері арқылы ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру үшін облыс тұрғындарың өмірлік маңызы бар тағам өнімдерімен қамтамасыз етудің аса мол табиғи қорларының потенциалы мен жағдайы бар.
Облыстың ауыл шаруашылығы егіншілік пен мал шаруашылығы бағытына мамандандырылған. Өсімдік шаруашылығыда егіншілікпен қатар майлы және жарма дақылдарын, картоп, көкөніс, бақша және жеміс-жидек өсірілуде. Мал шаруашылығында ең басты сала ірі қара мен қой шаруашылығы болып табылады, ал шошқа, жылқы, түйе және құс шаруашылығы қосымша салалар. Соңғы жылдардағы ауыл шаруашылығы өндірісінің нәтижелері облыс тұрғындарын азық-түлік пен қамтамасыз ету қорларының өскендігін байқатуда.
2001 жылы облыстың аграрлық секторында 421,4 мың тонна астық оның ішінде 314,8 мың тоннасы бидай, (сойыс салмағымен есептегенде) 31,5 мың тонна ет, 189,4 мың тонна сүт 33,3 млн. дана жұмыртқа, 28,4 мың тонна картоп, 25 мың тонна көкөніс, 11,4 мың тонна бақша, 0,9 мың тонна майлы дақылдар, 1,9 мың тонна жеміс жидектер өндірілген.
1-ші кесте
Облыс тұрғындарының жан басына шаққандағы негізгі ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірісі.
кг
Өнімдер 1990 ж.
1997 ж.
2000 ж.
2001 ж.
2001 ж. % 2000 ж.
Астық 140,5
Картоп 114,6
Көкөніс 110,8
Бақша 111,7
Ет
Сүт 103,3
Жұмыртқа, дана 119,6
Ауылшаруашылық өндірісінің даму деңгейі қазіргі кезде жан басына шаққандағы нан өнімдерімен, етпен, сүтпен тұтынудың жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етеді. Ал 1990 жылмен салыстырғанда картоп және жұмыртқа өндірісінің едәуір төмендеп кеткені байқалады.
2-ші кесте
Облыс тұрғындарының азық-түлікті жан басына шаққанда нақты тұтынуы Азық-түлік түрлері Нақты тұтыну, кг Тұтыну стандарты, кг Нақты тұтынудың тұтыну стандартына арақаты- /жыл насы, % ж.
Нан өнімдері 116,17 124,8 165,3 62,34 55,14 105,2 112,4 Көкөніс және бақша дақылдары Жеміс жидек 29,19 Ет және оның өнімдері 168,3 137,0 Сүт және оның өнімдері 179,53 178,2 103,0 135,9 Жұмыртқа,дана 103,4 221,5 Балық және оның өнімдері 235,1 148,4 102,7 Қант 15,26 249,0 118,6 137,6 Өсімдік майы 132,2 105,1 Мәліметтерді талдау тұтынудың аймақтық деңгейінің ет пен сүт және бақша дақылдарын тұтыну стандартынан азып түскенін, ал картоп пен жеміс-жидек және жұмыртқа бойынша едәуір төмен екенін көрсетеді.
3-ші кесте
Облыс тұрғындарының негізгі азық-түлік түрлерімен өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейі Облыс бойынша тағам өнімдерін ауыл шаруашылығы өнімдеріне аударғандағы тұтыну деңгейі Атаулары Тағам өнім- дерінің тұты- ну стандарты кг/жыл Облыс бойынша тағам өнімдерін тұтынудың шекті деңгейі т., млн., да- на өнімдер тонн Нақты өнім өнді- ру, тонна қам- тама- сыз етілуі Ақ бидай, барлығы Нан өнімдері (қара бидай нансыз ұнға есептегенде) барлы- ғы 18,25 Ақ бидай Соның ішінде бидай астығы Ақ бидай наны 94,45 Макарондар Қара бидай наны 23,73 Қара бидай Күріш Бұршақ тұқымдастар 106,3 дақылдары барлығы Көкөніс және бақша дақыл- дары Капуста 14,73 Пияз 14,66 Сәбіз 11,15 Қызылша 162,2 311,5 13,14 Бақша дақ-рын қос-ғы басқа көкөністер Бақша дақылдарын қосқандағы басқа көкөністер 27,37 Жеміс- жидектер, барл.
Жеміс- жидектер, барлығы Алмалар Жидектер Цитрустар Қант қызылшасы Ет, барлығы 125,4 Ет және өнімдері, Сиыр еті 228,3 Шошқа еті 10,22 Қой еті 101,8 Құс Басқа да мал еттері 250,0 Басқа да жануарлар еті Балық, барлығы 100,1 0,1034 Жұмыртқа, мың дана Жұмыртқа (мың да- на)
Сүт, барлығы 142,3
Сүт өнімдері (сүтке есептеген- де)
91,24 (литр )
Сүт, тонна 140,0
Қаймақ
Ақ ірімшік 130,6
Мәйекті ірімшік
Сары май 193,2
Өсімдік майы л.
Күнбағыс майы л.
Маргарин
Майонез
Облыс халқының орташа жылдың саны 2001 жылға есептегенде 603,1 мың адам құрады (ол ҚР тұрғындарының 4,1 %). Облыста ауыл тұрғындары басым (58,7%) қала тұрғындарының саны 41,3%.
Тұтыну стандарттарына сәйкес ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндіру тұрғындарды нан өнімдеріне 303%-ға, сүтке 142,3%-ға, еттен 125,4%-ға қамтамасыз етуде. Ал қарабидай, бұршақ тұқымдастар, майлы дақылдардан картоптан, капустадан, сәбізден, пияздан, алмадан, жұмыртқадан және құс етінен облыс өзің-өзі толық қамтамасыз ете алмай келеді. Бұл өнімдердің тапшылығы Республиканың басқа аймақтарынан әкелу мен импорт арқылы толықтырылуда.
Кейбір артық өндірілген өнім түрлері облыста басқа жерлерге және экспортқа шығарылуда. Мәселен 2001 жылы экспортқа 49,4 мың тонна ақ бидай, 0,9 мың тонна қара бидай, 7 мың тонна арпа, 0,4 мың тонна бақша дақылдары шығарылды.
4-ші кесте
Облыстағы тағам өнімдерін өндіру мен импорт мың тонна Көрсеткіштер 1995 ж.
Барлығы
Соның ішінде
Импор
Бар ттың лығы өндіріс Им үлесі % порт 103,1 78,07 Май және өсімдік майлары Шұжық өнімдері Ет консервілері Өңделген сұйық сүт және кілегей Ірімшіктер Барлы- Импорттың өн- діріс Им- 55,57 62,43 Өңделген сұйық сүт және кілегей 2001 жылы облыстың азық-түлік нарығына 2160 тонна күнбағыс майы, 477 тонна қант, 451,5 тонна сүт және қойытылған қаймақ, 111 тонна сары май, 497,3 тонна құс еті, 230 тонна ет консервілері, 174 тонна маргарин, 490 тонна карамель, 1677 тонна печенье және басқа да азық-түлік әкелінген. Өнеркәсіптік тамақ өнімдерінің импорттық үлесі өзіміздегі өндіріске қарағанда көптеген түрлер бойынша асып түсіп отыр. Бұл ішкі нарықтық импорттық азық-түлік тауарларына деген жоғары тәуелділігін көрсетеді.
Азық-түліктің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жекелей қол жетімділіктің деңгейімен қатар, өмірлік маңызы бар тағам өнімдерінің экономикалық қол жетімділік деңгейімен де сипатталады. Экономикалық қол жетімділігі азық-түлік тұтыну қоржыныңда белгіленгендей қалыптасып отырған баға деңгейімен кірістің өлшемі арқылы тұрғындардың азық-түлік тауарларын алуға деген мүмкіндігін анықтайды.
5-ші кесте
Облыс тұрғындарының кірістері деңгейі Негізгі көрсеткіштер Тұрғындардың ақшалай кірісі (жан басына шаққандағы орташа айлық), теңге Төменгі күнкөріс мөлшері (жан басына шаққандағы орташа айлық), теңге Экономикалық қол жетімділік коэффициенті (1-жолдың : 2-жолға қатынасы)
Келтірілген мәліметтер соңғы жылдары облыс тұрғындарының тұрмыстық деңгейімен ақшалай кірісінің өсіп отырғанын көрсетеді.
Тұрғындардың 2001 жылғы ақшалай шығынының құрамының 96,7 пайызы тұтыну тауарларын алу мен қызмет көрсетуге, 0,2 пайызы салық жинағы мен басқа да төлемдерге, 3,1 пайызы басқалай қаржылық шығынға келіп отыр. Тұтыну шығындарының құрылымында азық-түлік тауарларын сатып алуға жұмсалған қаржылай шығынының үлес салмағы 55,7 пайыз құраса, олардың ішінде нан өнімдері мен жармаларға 15,4 пайыз, ет және ет өнімдеріне 10,3 пайыз, қант пен кондитер өнімдеріне 8,2 пайыз, сары май мен тоң майға 4,5 пайыз сүт өнімдеріне 4,5 пайыз балық және теңіз өнімдеріне 1,6 пайыз жұмсалған.
Облыс тұрғындарының азық-түлікпен қамтамасыз етілуіне жасалған талдау мынандай қорытынды жасауға ықпал етіп отыр:
картоп пен жұмыртқадан басқа ауыл шаруашылық өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру облыстың ішкі қажеттілігін қамтамасыз етеді;
облыстың азық-түлік нарығы тұтастай алғанда негізгі тағамдарды тұтынудың ұлттық стандартын қамтамасыз етеді;
облыс тұрғындарының экономикалық қол жетімділігі тұтастай алғанда тұрғындардың кіріс деңгейі мен қамтамасыз етілуде, бірақ та ол әлеуметтік топтарға шаққанда бір деңгейде емес;
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі облыстың ішкі нарығына импорттық азық-түліктер көлемінің ауқымды болуына байланысты тұрақты болмай тұр;
азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында облыстағы бәсекеге қабілетті тауарларды өндіруді ұлғайту негізінде импорттық тауарларды қысқартуды жүзеге асыру және республиканың басқа аймақтарынан аумақаралық азық-түлік алмасуын ұлғайтудың шараларын алу қажет.
6-шы кесте
Тамақ өнімдерін тұтынудың ұлттық стандарттарына сәйкес азық-түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің қажетті шекті деңгейі.
Тамақ өнімдерін тұтынудың стандарттары кг/жыл Облыс бойынша тамақ өнімдерін тұтынудың шекті деңгейі, тон- 2003 ж. тұрғындар 602,5 мың адам 2004 ж. тұрғын- дар 603 мың адамдар 2005 ж.
тұрғындар 603,5 адам 92,12 Нан өнімдері (қарабидай нан- сыз астыққа есептегенде)
Бидай ұны
Бидай наны
Көкөніс және бақша дақылда- ры, барлығы Басқа көкөністер, бақша дақыл- дарын қосқанда Жеміс жидектер, барлығы Алма Жемістер (жүзім және басқала- ры)
Ет өнімдері (етке есептегенде)
41,60 14,60
Құс еті
Басқа жануарлардың еттері Сүт өнімдері (сүтке есептеген- де )
Сүт, л.
91,24
Сары ірімшік
Сыра май
Облыс бойынша тағам өнімдерін тұтынудың ауыл шаруашылығы өніміне есептегендегі шекті деңгейі 2003 ж.
2004 ж.
Бидай барлығы
Бидай ры барлығы ры )
Шырынды жемістер
Майлы дақылдар
Күнбағыс
Азық-түліктік қауіпсіздігінің маңызы, азық-түлік кешенінің негізі болып табылатын аграрлық сектордың алдында тұрған мәселелердің күрделілігі мен көпжақтылығы, 3-жылдық мерзімге қабылданған аймақтық аграрлық азық-түлік бағдарламасына кешенді түрде қарау қажет екенін айқындайды.
II. Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері 2003-2005 жылдарға арналған бағдарламаның негізгі мақсаты:
агроөнеркәсіптік кешенінің тиімді жүйесін қалыптастыру және бәсекеге қабілетті өнім өндіру негізінде облыстың азық-түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Бағдарламаның мақсатына жету үшін мынандай міндеттерді шешу көзделеді:
ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімді жүйесін қалыптастыру және ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеу;
облысты азық-түлікпен тұрақты қамтамасыз ету және ауыл шаруашылығы өнімдері мен оның қайта өңделген өнімдерін ішкі және сыртқы нарыққа сату көлемін ұлғайту;
ауыл шаруашылығына және қайта өңдеу өнеркәсібіне инвестициялар тарту;
агроөнеркәсіптік өндірісті техникамен қамтамасыз ету мен қайта жарақтандыруды арттыру;
аграрлық өнеркәсіп кешенінің инфрақұрылымын қалыптастыру.
III. Бағдарламаны жүзеге асырудың негізгі бағыттары мен механизмдері
3.1. Облыстың ауыл шаруашылық өндірісі жағдайының қысқаша сипаттамасы Батыс Қазақстан облысы Қазақстан Республикасының солтүстік-батысында орналасқан. 2001 жылдың 1-ші қарашасына облыстың жалпы жер қоры 15,1 млн.
гектарды құраған. Оның ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі 13,9 млн. гектар, соның ішінде жыртынды 0,6 млн. гектар, тыңайған жерлер 1,0 млн. гектар, шабындық 1,2 млн. га, жайылым 11,1 млн. га және көп жылдық екпе шөптер 2,7 мың га.
Топырақ пен климаттық ресурстарды және ауыл шаруашылығы өндірісін бәсекеге қабілетті жүргізуді ескере отырып, облыстың аумағы 3 табиғи экономикалық аймаққа бөлінген.
Облыстың аграрлық секторында ауыл шаруашылық кәсіпорындарын реформалау және алқаптарды оңтайландыруға байланысты, ауыл шаруашылық айналымынан өнімділігі төмен және сортаң жерлерді шығарудың нәтижесінде 1991 жылмен салыстырғанда ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлер 8357,4 мың гектарға немесе 2,5 есеге кеміген болса, оның ішінде егістік жер көлемі 1456 мың гектарға немесе 3,6 есеге кеміді.
2001 жылы ауыл шаруашылық айналымында 4,5 млн. гектар жер пайдаланылса, яғни ол облыстың барлық ауыл шаруашылығы жерлерінің 32 пайызын құраған.
7-ші кесте
Әр жылдағы ауыл шаруашылығы мақсаттағы жерлер мен егістік жерлерін пайдаланудың динамикасы Аудандар 1991 ж.
А/ш мақс. жерлер жыртынды Ақжайық 2351,4 126,8 2094,3 605,6 Бөкейорда 972,2 868,1 249,2 Бөрлі 528,6 276,6 472,0 254,9 206,3 Жаңақала 1394,3 1244,9 782,8 Жәнібек 810,0 106,6 723,2 317,5 Зеленов 667,6 400,5 596,1 378,2 338,7 134,6 Казталовка 1820,8 105,5 1625,7 421,3 Қаратөбе 1018,5 909,4 339,8 Сырым 1161,1 187,4 1036,7 185,2 585,5 Тасқала 681,6 608,6 131,3 313,5 Теректі 753,5 298,3 672,8 303,8 511,8 Шыңғырлау 654,1 230,9 584,0 185,9 238,8 Орал қаласы Жиынтығы 12873,4 2006,5 11489,1 4964,1 437,1 2001 ж. 1991 ж. қарағанда +,- 2002 ж. бағалау 444,3
-1907,1
-126,6 452,3 179,2
-793,0
-48,4 182,4 192,7
-335,9
-220,2 196,2 771,4
-622,9
-27,4 782,3 267,2
-542,8
-94,9 398,3 189,3
-269,3
-211,2 407,2 277,5 380,0
-1440,8
-104,8 386,8 316,1
-702,4
-34,2 321,8 524,7
-636,4
-131,5 534,1 305,1
-376,5
-93,3 310,6 444,2 100,8
-309,3
-197,5 452,2 147,2 239,2
-414,9
-176,9 243,5
+11,2 4516,0 550,8
-8357,4
-1455,7 806,3 2002 жылы өңделген егістік жерлердің көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 255,5 мың гектарға өсіп, 806,3 мың гектарды құрады.
Проблемалар:
Тұрақты жер қатынасының болмауы орта және ірі тауар өндіруші ауылшаруашылық құрылымдарын ынталандырмайды;
Топырақтың сапасын анықтау жөніндегі осы замаңғы материалдардың болмауы (топырақтың сапасын анықтау жөніндегі ең соңғы толық ауқымдағы жұмыс ең соңғы рет 1986-1987 жылдары жүргізілген) жер салығының мөлшерін дифференциялаумен нақты түрде бағалауға мүмкіндік бермейді;
Топырақтың құнарлығын арттыруға ынталандырудың, сондай-ақ топырақ құнарлығының жай-күйін пәрменді қадағалаудың экономикалық тетігінің болмауы жер пайдаланушылардың жерді пайдалану жауапкершілігін төмендетеді;
Жер қатынастарының қазіргі жағдайы мен даму тенденциясы жерді пайдалануды түбірімен өзгертуді қажет ететінін куәландыруда. Жерді жаңартудың мақсаты оны пайдаланудың тиімділігін көтеруге, жердің өнімділік потенциалын және инвестицияны ұлғайту үшін жағдай жасаумен оны экономикалық өсудің күшті дербес факторына айналдыруға тиіс.
Шаралар:
ауыл шаруашылығы жерлерінің құнарлылығын сақтау және арттыру мақсатында жерді тиімді пайдаланбағаны үшін жауапкершілік механизмін енгізу;
жерді бөлудің қолданып жүрген заңнамаға сәйкестігіне тексеріс жүргізу;
жер учаскелерінің бағалау құнын анықтау әдістемесін жетілдіру: облыстың барлық аудандарында бонитетті бағалаудың 4-турын өткізу;
жерді кепілге беру арқылы несие берудің ипотекалық нысанын және несие тетігі арқылы жер пайдалану құқығын пайдалана отырып, аграрлық секторда қаржы-несиелік қатынастарын жетілдіру;
жоғары құнарлы тыңайған жерлерді айналымға салу;
Күтілетін нәтижелер:
Жерді нарықтық айналымға енгізу, ауылшаруашылық тауар өндірушілері үшін несие ресурстарын алуға мүмкіндігін ұлғайту, жердің пайдаланылуын жақсарту, салық салудың арнайы режимін сақтау;
Құнарлы тыңайған жерлерді айналымға енгізіп, соның негізінде өңделген егістік жерлердің көлемін 2005 жылға 948,1 мың гектарға дейін ұлғайту.
3.2 Ауыл шаруашылығында су пайдаланудың тиімді жүйесін қалыптастыру Су қорлары.
Облыстың су қорларының негізін орташа есеппен су мол болған жылдары жылына 2,7 млрд. текше метр құрайтын өзен сулары құрайды. Оның 80 пайызы Ресей Федерациясының аумағынан келеді. Облыста барлығы 50 өзен бар. Облыс тұрғындары мен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатына пайдаланатын ірі өзендердің қатарына: Жайық, Шаған, Деркул, Елек, Барбастау, Үлкен және Кіші Өзендер жатады.
Тұрғындарды және ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету мақсатында 4 шаруашылықаралық суармалы-жайылмалы жүйе жұмыс істейді: (Жайық- Көшім, Жәнібек, Үлкен-Өзен, Кіші-Өзен). Оларда жалпы сиымдылығы 460 млн.
текше метрлік 10 су қоймасы мен 1828 шақырым каналдар бар.
Суландыратын жерлердің басым көпшілігі, Жайық-Көшім суландыру жүйесіне кіреді. Жайық өзенінен бұл жүйеге су жіберу жүйесі 840 млн. текше метрді құрайды. Ол 9,3 мың гектар тұрақты жерлерді, 97 мың гектар көлтабандарды және 2177 мың гектар жайылымдық жерлерді сумен қамтамасыз етуге жағдай жасады.
Оңтүстіктегі аудандардың көп бөлігі яғни Казталовка, Жаңақала, Ақжайық аудандарының жерлері Үлкен және Кіші Өзендері арқылы суландырылады. Су мол болған жылдары орташа есеппен бұларға тасқын сулары есебінен 190 млн.
текше метрге дейін су беріліп отырды. Ал жазғы маусымдарда судың жетіспеген бөлігі Ресей Федерациясының Саратов облысынан Саратов каналы арқылы Еділ өзенінен берілді.
Жәнібек ауданы мен Бөкейордасындағы Мұратсай ауылдың округін негізінен сумен қамтамасыз ету көздері Жәнібек суландыру жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Жүйеге су беру Ресей Федерациясының Волгоград облысындағы Палласов суландыру жүйесі арқылы Еділ өзенінен беріледі.
Суландыру нысандарының суға деген нақты қажеттілігі жылына 70 млн. текше метр. Онымен 1,5 мың гектар тұрақты жерлер, 4,8 мың гектар көлтабандар, 489 мың гектар жайылымдық жерлер мен Мұратсай су қоймасы қамтамасыз етіледі.
ТМД елдері арасындағы жаңа экономикалық қатынастардың енгізілуінен Ресейден су беру 7 еседен аса кеміп кетті. Ал Кіші және Үлкен Өзендерден Саратов арнасы арқылы Еділдің суын Жәнібек суландыру жүйесіне беру мен Ресей Федерациясының Волгоград облысындағы Палласов жүйесінен су алу ақылы негізде жүргізіледі. Бір текше метр су берудің құнына тарифтердің өсуіне байланысты ең аз деген қажеттегі мөлшердегі су алуға жұмсалатын шығын жыл сайын өсе түсуде. Егер 2001 жылы ол 30 млн. теңге болса, ал 2002 жылы 65,2 млн.
теңге болып отыр. Бұған 2003 жылы 92,4 млн. теңге қажет болады.
2002 жылы Үлкен Өзенге жобалық 124 млн. текше метрдің орнына 72 млн.
текше метр тасқын су берілген болса, Кіші Өзенге жобалық 66 млн. текше метрдің орнына тиісінше 30 млн. текше метр су берілген.
Бұдан басқа Кіші Өзенге ақы төлеу арқылы Саратов арнасынан 9,4 млн.
текше метр Еділ өзенінің суы берілген.
Палласов суландыру жүйесінен су беруде осындай жағдайда Жәнібек суландыру жүйесіне өткен жылы қажетті 70 млн. текше метрдің орнына 9,9 млн.
текше метр, ал үстіміздегі жылдың 1-маусымына 5,9 млн. текше метр су берілген.
Облыстың суландыру кешенінің техникалық жағдайы гидротехникалық құрылыстардың анағұрлым ескіргенін білдірсе, арналардың ұзақ мерзімге дейін пайдаланылмауының нәтижесінде әртүрлі өсімдіктермен ластанып, механикалық жолмен тазартуды талап етуде. Сондай-ақ арналардағы барлық су тежегіш қондырғылар да қайта қалпына келтіруді талап етуде.
8-ші кесте
Батыс Қазақстан облысы бойынша қолда бар суармалы жерлердің жағдайы мың га Олардың ішінде суарлатыны Аудандардың ата- уы Суармалы жер- лер соның ішінде Егістік жерлер Су бармаған жерлер Қала маңының ай- мағы Пайданылмайтын суармалы жерлер с.і. себептері бойынша барлы- Суландыру жүйесінің ақа- улығы Судың болмауы Қаржы қорының бол- мауы 11,18 Батыс Қазақстан облысындағы суармалы жер көлемі 55,5 млн. гектар, 2001 жылы олардың 11,1 мың гектарына ғана нақты су жіберілді. Ал қалған 44,4 мың гектары суландыру жүйесінің ақаулылығы мен қаржы және материалдық- техникалық қорлардың болмауының себебінен пайдаланылған жоқ.
Ауыл шаруашылығында су пайдалану проблемалары:
ауыл шаруашылығында суды пайдалануды, жер суландыру құрылыстарына меншік қатынасын реттейтін заңнамалық базасының жоқтығы;
жер суландыру құрылыстарының әбден тозығы жетуінің салдарынан жүйелерінің ПӘК нормативтік көрсеткіштен 2-есе төмен;
Казталов және Жәнібек аудандарының Кіші және Үлкен өзендері арқылы су бөлісуі жөніндегі және Ресей Федерациясының Палласов су жүйесі арқылы Жәнібек суландыру жүйесіне су берудің мемлекетаралық реттелуіне тәуелді болуы.
Су пайдалану жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар:
суды жеткізіп беру жөнінде көрсетілетін қызметтердің жабылмайтын шығындарының айырмасын республикалық бюджеттен дотация беру арқылы ауылдағы су пайдаланушыларды, олардың тиімді қызметін қамтамасыз ететін мемлекеттік су шаруашылығы пайдаланушы ұйымдарды мемлекеттік қолдау;
шаруашылықаралық арналармен гидромелиорациялық құрылыстардың ерекше авариялық жағдайдағы телімдерін қалпына келтіру, гидромелиорациялық құрылыстарды жөндеуді ұйымдастыру мақсатында су пайдаланушылардың қауымдастығын құру, облыстық бюджеттен және фермерлермен шаруа қожалықтарының қаржы бөлінуі есебінен суландыратын жерлердегі су құбырларын жөндеу, арналарды тазарту.
Қаржылық қамтамасыз ету:
9-шы кесте млн теңге
Бюджеттік бағдарламаның атауы Алқап, га Республикалық бюджет нақты Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне су жеткізіп беру жөніндегі көрсетілетін қызметтер құнына субсидия беру 127,5 Мемлекеттік меншіктегі шаруашылықаралық арналар мен гидромелиорациялық құрылыстардың ерекше авариялық жағдайдағы учасклерді қалпына келтіру Зайымдар Алқаптардағы барлық суармалы учаскелерді қайта қалпына келтіру Қолданбалы жобалар Теректі ауданы "Жайық" шаруа қожалығы 263,4 "Бақтияр" шаруа қожалығы 202,1 Зеленов ауданы "Жүсіпов" шаруа қожалығы 665,5 Тиісті қаржы жылына сәйкес республикалық бюджет жобасын республикалық бюджеттік комиссияның қарау нәтижелері бойынша бекітілген заңнамалық ретте бөлінетін қаржы көлемі нақтылануы мүмкін.
Күтілетін нәтиже:
өсірілетін ауыл шаруашылық дақылдарының рентабельділігін көтеру;
суландыру жүйесінің пайдалы әсер ету коэффицентін 80 пайызға дейін көтеру;
ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін 25-30 пайызға көтеру;
ауылшаруашылық су пайдаланудың тиімді жүйесі мен ирригациялық құрылыстардың эксплуатациясы бойынша құрылымдарын дамыту;
мелиорация және ауыл шаруашылығының су пайдалану жүйесі кәсіпорындарында 220 жаңа жұмыс орындарын ашу.
3.3 Өсімдік шаруашылығы Батыс Қазақстан облысы құрғақшылық аймаққа жатады. Ол әсіресе 1995, 1996, 1998 және 1999 жылдардағы жалпы астық жинаудың қысқаруына әкеліп соқты.
10-шы кесте
Негізгі ауыл шаруашылық дақылдарының жалпы жиналуымен өнімділігінің динамикасы Дәнді- дақылдар Жалпы өнім, мың тонна 1998 ж.
1999 ж.
681,2 302,9 421,4
С.і. бидай 356,2 217,9 314,9 Майлы дақылдар, барлығы Соның ішінде қыша Бақша дақылдары Өнімділігі, ц/га Соңғы екі жылда алынған шаралардың нәтижесінде өсімдік саласында тұрақтылық пен өнімдерді өндірудің өсімі байқалуда. 2001 жылы облыста 421,4 мың тонна астық өндірілсе, ол 2000 жылға қарағанда 1,4 есе көп деген сөз. Астық өнімдерінің өнімділігі 7,9-дан 9,1 центнерге ұлғайды.
Осындай жағдай картоппен бақша дақылдарын өндіруде де байқалуда. 2001 жылы 28,3 мың тонна картоп өндірілді немесе ол 112 пайыз құрады, 25 мың тонна көкөніс өндірілсе ол 109 пайызды, 10,4 мың тонна бақша дақылдары өндірілсе, ол тиісінше 107 пайызды құрады. Майлы дақылдарды өндірудің көлемі қысқарды.
Барлығы 0,9 тонна дақылдар жиналса, ол 2001 жылғы деңгейге қарағанда 53 пайыз болып отыр.
11-ші кесте 1990-2002 жылдардағы дақылдар бойынша егістік алқаптардың динамикасы 1996 ж.
Егістік алқаптар, барлығы 2033,8 1550,0 1197,8 997,9 960,3 о.і. дәнді дақылдар 1556,4 1190,4 934,0 792,5 807,8 соның ішінде бидай 536,4 557,1 470,1 452,7 559,7 Арпа 538,1 305,8 284,6 190,4 Сұлы Көздік қара бидай 348,5 Тары 114,2 101,4 Қара құмық Астықты- бұршақ тұқымдастар Соның ішінде күнбағыс Қыша Жем-шөптік дақылдары 431,8 312,2 222,1 164,9 2002 ж.
581,1 466,0 545,7 678,7 468,8 385,8 473,4 615,6 310,4 309,0 355,4 460,7 129,4 128,5 Астықты- бұршақ тұқымдастар Егістік алқаптардың динамикасын талдау 1990-2001 жылдары аралығында облыста егістік жерлердің 2033,8 мың гектардан 678,7 гектарға немесе 3 есе қысқарғанын көрсетеді. Соның ішінде дәнді дақылдар 2,5 есе, майлы дақылдар 7,3 есе, картоп 2,2 есе, көкөніс 1,2 есе қысқарған. Әсіресе жем-шөптік дақылдардың алқабы күрт қысқарып отыр. Ол қазір бұрынғы болған 431,8 мың гектардың орнына 51,2 мың гектар алқапты ғана алады.
2001 жылдан бастап, дәнді дақылдар егістік жерлерінің көлемінің өсе түскені байқалып отырғанын атап өткен жөн. Оның ішінде бидай, арпа және күздік қара бидайы бар. Осы уақыт ішінде тары мен сұлының алқабы кеміп кеткен, астық-бұршақ тұқымдастар (асбұршақ, аңқа) не барлығы 0,6 мың гектар, ал жарма дақылдары яғни қарақұмық небары 0,1 мың гектарға орналасқан.
Ауыл шаруашылығы дақылдары егістігінің жалпы көлемінің ішінде дәнді дақылдардың үлесі 76,5 пайыздан 90,8 пайызға артып отыр, негізгі алқаптар бидайдың үлесіне тиеді, ол 1990 жылғы 26,4 пайыздан 67,9 пайызға дейін өскенін байқаймыз.
Дәнді дақылдардың құрылымында бидай егістігі 75 пайыз болса, ол үстіміздегі жылы 460,7 мың гектарды алып жатыр.
Картоппен көкөніс алқаптарының көлемі 3,1 және 2,9 мың гектар алып отыр. Алайда олардың өндіріс көлемі тұрғындардың осы өнімге деген қажеттілігін жаба алмайды.
шұғыл континентальды климат, жиі қайталанып отырған құрғақшылық өндірістің тиімділігін төмендетуде;
майлы дақылдар мен күздік қара бидай және тары дақылдарының егістік жерлерінің анағұрлым қысқаруы облыстың қайта өңдеу кәсіпорындарын шикізатпен қамтамасыз ете алмай келеді;
өндіріске тиімділігі жоғары (күнбағыс, мысыр, дәнді бұршақ) тұқымдас дақылдарды енгізу жеткіліксіз;
картоп пен көкөніс дақылдарының егістік жер көлемін ұлғайтуға жете көңіл бөлінбеуде;
алқаптардағы жем-шөп өндірісінің мәселелері жеткіліксіз шешілуде;
ұсынылып отырған ауыспалы егіс әдісі сақталмайды;
облыстың егіншілігінің негізгі мақсаты, облыстың табиғи аймақтарының жағдайына биімделген биоклиматтық потенциалды толық және өнемді пайдаланудың есебінен өсімдік өндірісі өнімдерін тұрақтандырып, тиімділігін арттыру, дәнді-дақылдарымен сорттылықты кеңейту, топырақтың құнарлылығын сақтау және көтеру, құрғақшылық нышандарын жою, ылғал үшін күрес, топырақ қорғау мен қор сақтау технологиясын жетілдіру болып табылады.
Облыстың агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың қазіргі жағдайы егіншілікті дамытуды жетілдіруге жаңаша қарауды қажет етуде. Бұл бағытта облыста егіншіліктің аймақтық жүйеге негізделген ғылыми талдамалары жүргізілуде.
Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру тиімділігін арттыру жөніндегі шаралар негізіне келесі факторларды пайдалану қарастырылуда:
өсімдік шаруашылығы өнімдері өндірісін облыстың аймақтары бойынша мамандандыру;
ауыспалы егістін қысқа мерзімді айналымын игеру және қара сүрі жер алқабын ұлғайту;
дәнді дақылдар өндірісіне қор және ылғал сақтау технологиясын енгізу.
3.3.1 Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіруді облыстың аймақтары бойынша мамандандыру 12-ші кесте (мың га)
2003 жыл 2004 жыл
Аймақтар бойынша 1 аймақ 2 аймақ 3 аймақ Егістік жер 846,6 724,9 112,5 884,1 761,9 Сүрі жер Егістік алқабы 706,1 604,9 739,1 637,9 С.і. дәнді- дақылдар Күздік қара бидай Күздік бидай Жаздық бидай Дәнді бұршақ тұқымдастар Жем-шөптік 2005 жыл 948,1 825,9 793,1 691,9 С.і. дәнді- дақылдар Облыстың Бөрлі, Зеленов, Теректі, Сырым, Тасқала, Шыңғырлау аудандары мен Орал қаласы жататын (солтүстік бөліктегі) I-ші ауыл шаруашылық аймағына негізінен дәнді-дақылдар, майлы және жем-шөптік дақылдар картоппен көкөніс орналастырылатын болады. Демек, 2005 жылға бұл аймақтағы дәнді-дақылдар егістігінің көлемі 616 мың гектарға жеткізіліп, облыстың барлық дәнді-дақылдар алқабының 88 пайызын құрамақ.
Бонитеті 23-25 баллды құрайтын қоңыр топырақ басым Ақжайық, Жәнібек, Қаратөбе, Казталовка аудандары орналасқан облыстың орта бөлігіндегі құрғақты далаға жататын 2-ші ауыл шаруашылық аймағына мал шаруашылығының мұқтажына арналған жем-шөптік бағыттағы арпа, көздік қара бидай сияқты ландшафталық егіншілік және тұрғындарды нан өнімдерімен қамтамасыз етуге арналған күздік және жаздық бидай мен тары егу көзделуде.
Бөкейордасы, Жаңақала, Ақжайық ауданының оңтүстік бөлігі, Казталовка және Қаратөбе аудандары орналасқан (облыстың оңтүстік бөлігі) жартылай шөлейтті ІІІ-ші ауыл шаруашылық аумағындағы егіншілік жүргізу құрғақшылықтың әсерін төмендетуге бағытталады. Мұнда жем-шөп дақылдары бағытындағы, топырақ қорғау жүйесіне арналған егіншілік қарастырылады;
күздік қара бидай мен арпа 6,0 мың гектарға орналастырылмақ. Ішкі қажеттілікпен нарыққа шығару үшін көкөніс-бақша дақылдарын егуде белгіленуде.
3.3.2. Ауыспалы егістін қысқа мерзімді айналымын игеру және қара сүрі жердің алқабын ұлғайту Облыстың ғылыми мекемелерінің ұсынысына сәйкес тұқым ауыстыру мен классикалық жем-шөп өсірудің кейбір элементтерін пайдалана отырып, топырақ қорғаудың аймақтық жүйесін енгізу көзделеді. Өсу мерзімі ағымында әртүрлі ылғалдық жағдайды талап ететін күздік және жаздық дақылдардың алқабының арақатынасын оңтайландыру нәтижесінде астық өндірісін тұрақтандыру қамтамасыз етілмек. Облыстың барлық аймақтарындағы ауыспалы егісті жетілдіру мынандай бағыттарда жүргізілмек:
өңделетін егістерді таза және ықтырмалы сүрі жерлермен байытуды оңтайландыру (20 пайызға дейін).
Ғылыми мекемелердің зерттеулері анықтағандай, ықтырмалы сүрі жерлер таза сүрі жерлерден, ал қара сүрі жерлер ерте сүрі жерлерден бірқатар артықшылықтарға ие, ал орналастырылған сүрі жерлерге күздіктерді егуге болмайды;
астық өндірісінің аумақтық орналастыруды әрі қарай мамандандыру.
Қарақоңыр топырақты І-ші аймақтағы ауыспалы егіс азық-түлік егістігімен байытылады, ал ақшыл қоңыр түсті ІІ-ші аймаққа астықты жем-шөп бағытындағы дақылдар орналастырылады;
қысқа айналымды ауыспалы егіске көшу.
2003-2005 жылдардағы өтпелі кезеңде сүрі жерлердің алқабын 155 мың гектарға дейін ұлғайту жоспарлануда. Күздік дәнді-дақылдардың егістігі сүрі жерлерге, ал жаздық бидай 2 және 3 дақыл ретінде орналастырылатын болады.
Сүрі жерлерді дайындаудың технологиясын сақтаудың арқасында күздік дақылдардан гектарына 20 центнерден жаздық дақылдарының гектарынан 14 центнердің үстінде өнім алуға болады.
шығарылған алқаптарға көпжылдық шөптер егістігін ұлғайту.
Топырақтың құнарлығы сақтау және эрозиядан қорғау алқаптарға көпжылдық шөптер егу арқылы жүзеге асырылады.
3.3.3. Дәнді дақылдар өндірісіне қор және ылғал сақтау технологиясын енгізу Облыстың астық бағытындағы шаруашылықтары орналасқан ылғал жетіспейтін аймақтар гидротермиялық қорлар астықтың әр гектардан 11,12 центнерге дейін өнім алуға қол жеткізу мүмкіндігін шектеп отыр, ал шамадан тыс жіберілген материалдық қаржылай шығын өндірілген өнімнің құны арқылы ақталмайды. Нарықтық қатынастарға көшуге байланысты шығындарды азайту ауылшаруашылық кәсіпорындарының шаруашылық нысандары ретінде күнкөрістерінің факторына айналуда.
Нақты балама классикалық өңдеуге оның әртүрлі мөлтектеу варианттары болып табылады. Былайша айтқанда, барлық механикалық өңдеуден кетіп, топыраққа интенсивті ықпалын және төмен тереңдігін төмендету, көп жұмыс атқаратын жабдықтарды пайдаланудың әртүрлі операцияларын араластыру қажет болады. Егін ору кезінде алқаптардың бетқабатына ұсақталған егін сабанын, қыша аңқа сабандарын шашып, органикалық заттарды пайдалануға қайтып оралу.
Бұдан басқа ұсақталған сабандар ылғалдың топыраққа сіңуі мен оның босқа ағуына және буға айналуын азайтады. Батыс Қазақстанның жағдайында осы факторлардың барлығы да өнімділікті реттеудің негізі болып табылады.
Солтүстік Қазақстан шаруашылықтарының мысалына сүйене отырып, үстіміздегі жылы "Ақсай құрама жем зауыты" ашық акционерлік қоғамы қазірдің өзінде 4 мың гектар алқапта қорлар мен ылғал сақтау технологиясын игеруге кірісті. 2003 жылы алқап көлемін 6 мың гектарға, ал 2004 жылы 10 мың гектарға жеткізу көзделуде. Осы мақсатта 2 "Челленджер 85 Е" тракторы, 2 "Кейс 5000"
тұқым сепкіші, "Нью-Холанд" комбайндары мен т.б (бүріккіштер, топырақты терең босататындар мен соқалар) сияқты басқа да қажетті техникалар алынды.
Жаңа технология ауылды техникалық қайта жарақтандыруды, дәнді дақылдар алқаптарымен қара сүрі жерлерде гербицидтерді жүйелі түрде пайдалануды талап етеді. Ауыл шаруашылығын техникалық қайта жарақтандыру жобасы шеңберінде келешекте дәнді дақылдар егістігіне және ылғал қорларын сақтау технологиясын енгізу мақсатында 3 кусталық МТС құрып, оларға 40 "МТЗ 1522" тракторларын, 40 "Кейс-5000" тұқым сепкіштерін, 40 "БТП 3,7"
тырмаларын, 40 "КПН-3,5" қопсытқыштарын және 55 "Енисей-1200 М"
комбайндарын алу белгіленуде. Осы техникаларды алу үшін 750 млн. теңге мөлшерінде мемлекеттік қолдау қажет.
Астық дақылдарын өндірудің ықшамдалған технологиясында арамшөптерді жоюға мынандай нәрселер қарастырылуда:
- егістік жерлерді гектарына 100-120 грамм келетін "Секатор" жүйелік гербициді арқылы егістік жерлерді (қара сүрі жерден кейін 3-4 қайтара) іріктеу ретінде химиялық жолмен өңдеу қажет.
- "Химиялық сүрі жерлерде" гектарына 2-3 кг келетін "Раундап" жүйелік гербицидің пайдалану.
Облыстық бюджет есебінен гербицидтер алуға 2003 ж. - 47808 мың теңге, 2004 ж. - 89000 мың теңге, 2005 ж. - 134420 мың теңге қаржы қоры қажет.
Ылғал қорларын сақтау технологиясы топырақтың құнарлылығын сақтап, дәнді-дақылдар түсімділігін 30 пайызға дейін ұлғайтып, қосымша 25 мың тоннаға дейін астық алуға мүмкіндік жасайды.
Әйтседе жаңа технология біздің облысымыздың астық өндірісінде жеткілікті қолданылмай келеді, оның қарқыны толығымен қаржыландыруға байланысты болып отыр.
13-ші кесте 2003-2005 жылдарда дәнді-дақылдар өндірісіне ылғал қорларын сақтау технологиясын пайдалану Жиынтығы:
Бағдарламада облыстың негізгі астықты аудандарында өндіріске жаңа технологияны қолдануды кезең-кезеңмен кеңейтуді көзделген. 2003 ж. - 36 мың гектарда, 2004 ж. - 70 мың гектарда, 2005 ж. - 110 мың гектар алқапта қолдану белгіленген.
бәсекеге қабілетті өсімдік өнімдерін өндіруді молайту;
ғылыми негізделген ауыспалы егісті игеру;
ылғал қорларын сақтау технологиясын енгізу топырақтың құнарлығын сақтап, дәнді- дақылдар егістігінің өнімділігін 30 пайызға дейін ұлғайту, бұл қосымша 25 мың тоннадан астам астық алуға мүмкіндік береді.
3.3.4 Тұқым шаруашылығы Тұқым шаруашылығының жай күйі.
Қазіргі кезде облыста тұқым өндіру 3 буыннан: бастапқы, элиталық және жоғарғы тұқымды қалыптастыруды көбейту. Бастапқы және элиталық тұқым шаруашылығы "Орал ауыл шаруашылық тәжірибе станциясы" РМҚК-на жүктелген, ал жоғарғы қалыптастыру тұқымдарды көбейту 12 тұқым шаруашылығына берілген.
Егер бидай, арпа сияқты дақылдар бойынша бастапқы және элиталық тұқым шаруашылығы жұмыс істеп тұрса, ал дәнді-бұршақ тұқымдастар мен азықтық және картоп тұқымдары бойынша жұмыс жүргізілмей отыр. Соңғы жылдары шашылған тұқымдардың сапасы төмендеп, тексерілмеген тұқымдардың көлемі көбеюде.
14-ші кесте
Себілген дәнді-дақылдар тұқымдарының сапасын талдау Себілген тұқымдардың көрсеткіштері 1994 ж.
Барлық себілгені -мың тонна 175,3 172,8 175,0 178,9 136,9 107,4 Тексерілгені, мың тонна 166,5 170,9 134,2 себілгеннің %-ы Сұрыпталған мың тонна 136,7 160,7 173,2 148,5 себілгенінің %-ы С. і. 1 және 2 кластық себілгенінің %-ы 120,7 Сұрыпталмағаны Тексерілмегені 5-ші қалыптастыру д-нгісі 5 және жалпы қалыптастырудың себілгеннің %-ы 100,9 Барлық себілгені- мың тонна Тексерілгені, мың тонна себілгеннің %-ы Сұрыпталған мың тонна себілгенінің %-ы 5-ші қалыптастыру д-нгісі себілгеннің %-ы Егер 1993 жылы себілген 175 тонна дәнді-дақылдар мен дәнді-бұршақ тұқымдастардың тұқымдарының 100%-ы сапалық тексеруден өткізіліп, 99 %-ы сұрыпталса, ал 2001 жылы себілген 48,4 мың тонна тұқымның тексерілгенімен сұрыпталғаны тиісінше 89 және 71 % құрады.
Дәнді-дақылдардың сортты тұқымдарының себілген алқабы 80 %-дан аспайды, ал қалған бөлігіне қайдан шыққаны белгісіз тұқым материалдары себілуде. Соңғы 20 жылда облыста дәнді-дақылдардың сортты тұқымы ауыстырылмаған. Қазіргі кезде негізінен жаздық бидайдың тек қана Саратов 42 бір түрі, күздік бидайдың Миронов 808, Лютесценс 72 тұқымдары ғана өсірілуде.
Бізбен табиғи климаттық жағдайы ұқсас көршілес Ресей Федерациясының аймақтарында көп уақыт бұрын жаздық бидайдың Саратов 59, 60, 62, Юго-Восток 4, "Прохоровка", күздік бидайдың "Губерния", "Смуглянка" және басқа да перспективалы сорттарын егуде. Олар біздің аудандастырылған сорттарымыздан өнімділігі жөнінде де, сапалылығы жөнінде де асып түсіп отыр.
элиталық тұқым шаруашылығына мемлекеттік қолдаудың жетімсіздігі.
Соңғы жылдары тек қана бидайдың элиталық тұқымдарын өндіруге субсидия бөлінсе, бұдан маңызы кем емес, азықтық, жармалық, көпжылдық сияқты ауыл шаруашылық дақылдарын өсіруге қажетті тұқым өндіруге субсидия мүлдем бөлінген жоқ.
элиталық тұқым шаруашылығындағы тұқым тазалағыш техникалардың ескіргендігі;
шаруашылықтардың сепкен тұқымдарының сапасының күрт төмендеуі алқаптардың жалпы өнімділігіне кері әсер етуде;
ауыл шаруашылығы дақылдарының перспективалы сорттарының жеделдетілген тұқым шаруашылығы жүйесінің жетілмеуі.
өндіріске жаңа тұқым сорттарын енгізу (селекциядан бастап, жалпы көбейтуге дейін) 8-10 және одан да көп жылдарға созылуда. Ресей Федерациясынан өнімділігі жоғары тұқымдар әкелу мәселесі шешілмей келеді.
Тұқым шаруашылығын дамыту жөніндегі шаралар:
дәнді-дақылдар, майлы дақылдар, картоп, көпжылдық және 1-жылдық шөптер тұқымдары шаруашылығын дамыту. Ауыл шаруашылық тауар өндірушілеріндегі тұқымның сапасын уақтылы әрі білікті түрде тексеруден өткізу, олардың сапасын қазіргі мемлекеттік стандартқа сәйкестігін анықтау;
элиталық тұқым өндірісіне, сондай-ақ жоғарғы рентабельді дақылдардың бірінші қалыптастыру тұқымдарына мемлекеттік қолдау;
"Орал тәжірибе станциясы" РМҚК-на астық өндірісі процессіне жедел түрде енгізетін тұқымның жаңа сорттарын алуға бюджеттен субсидия бөлу;
ауыл шаруашылық тауар өндірушілеріне тұқым тазалағыш техникаларын алу үшін жеңілдетілген несие алуға қаржы бөлуге жағдай жасау.
15-ші кесте
Облыстың ауылшаруашылық тауар өндірушілерін дәнді-дақылдардың аудандастырылған сорттарымен қамтамасыз етілуінің болжамы.
Тұқымды қалыптастыру
Элита 1-тұқымды қалыптастыру 2-тұқымды қалыптастыру 3-тұқымды қалыптастыру 4-тұқымды қалыптастыру 2003 ж. тұқым шаруашылықтарында 6 мың тонна жоғары қалыптастыру тұқым өндіріледі, ал тауарлы шаруашылықтарда және егіннен 2-3 тұқымды қалыптастыру 47590 тонна тұқым дайындалады. 2004 ж. тұқым қажеттілігі аудандастырылған сорттардың 3-ші қалыптастыру тұқымдарын өндіру арқылы жабылатын болады.
16-шы кесте
Шаралар атауы
Қажетті сомасы - млн. тең- ге Элиталық тұқым шаруашылығын сақтау және дамыту 14,86 16,05 Дәнді-дақылдар және көпжылдық шөптердің жоғары сапалы тұқымдары өндірісіне субсидия беру Ауыл шаруашылық дақылдарының сорттылығын сынау Тұқымдық және отырғызу материалдарының сорттылығымен егілу сапасын анықтау Облыстық бюджет Өсімдік шаруашылығындағы қалыптасу тұқымдарға қолдау көрсету Тұқым шаруашылықтарына элиталық тұқым алу үшін несиелер бөлу Республикалық және облыстық бюджеттердің қаржы бөлу көлемі оларды бюджеттік комиссиялардың қарауының нәтижесі бойынша өзгеруі мүмкін.
ауыл шаруашылық тауар өндірушілері үшін бағасын төмендету есебінен олардың элиталық және жоғары қалыптастыру тұқымдарын алуына қол жетімділігі;
қажетті мөлшердегі элиталық тұқым өсіру көлемін қамтамасыз ету үшін жоғары сапалы өнім өндіруді қамтамасыз ету;
ауыл шаруашылық тауар өндірушілерін сорт ауыстыру және сорт жаңарту жұмыстарын жүргізудің толық қажетін өтеу үшін элиталық және жоғары деңгейдегі қалыптастыру тұқымдармен қамтамасыз ету;
"Орал ауылшаруашылық тәжірибе станциясы" РМҚК-ы мен тұқым шаруашылықтардың қаржылық жағдайын жақсарту;
ауыл шаруашылық дақылдарының аса өнімді және сапалық жағынан бағалы сорттарын анықтау нәтижесінде өсімдік шаруашылығы өнімдерінің түсімділігі мен сапасын және жалпы өнімін көтеру.
3.3.5 Химияландыру
Жай-күйінің талдауы 17-ші кесте Тыңайтқыштарды қолдану Минералды тыңайтқыштар (сұйық зат есебінде)
Органикалық тыңайтқыштар жыл- дар Егістік жерлер, Енгізілген мин. тыңай- тқыш тонна Егістіктің 1 гекта- рына кг Егістіктің1 гекта- 464,1 1972,1 301,0 1968,7 154,0 1928,4 1781,0 997,8 1991 жылдан бастап, минералдық және органикалық тыңайтқыштарды қолдану көлемі төмендеп кетті. Осы уақыт ішінде облысымызда минералдық тыңайтқыштарды енгізу көлемі (сұйық зат есебінде) 1280 тоннадан 57 тоннаға дейін, органикалық тыңайтқыш 464,1 мың тоннадан 32,0 мың тоннаға дейін азайды. Соның нәтижесінде топырақтың шірінді құрамы бастапқымен салыстырғанда 20 пайызға төмендеді. Сондай-ақ топырақтың минералдық азықтық элементтерінің қозғалмалы қалпы төмендеді.
18-ші кесте
Арамшөп басу және химиялық жолмен отау динамикасы.
Өңделді
Жыл-
Зерт- телді
Арамшөп ба- суы
Соның ішінде орташа және күшті дәрежеде (өшкіш арам- шөптер)
% Арамшөп басу ауқымы 1111,1 721,4 218,4 271,0 148,9 125,1 486,0 390,0 200,0 404,5 316,6 130,5 412,4 295,4 339,7 265,9 229,8 294,8 247,5 1998 жылдан бері облыстың егістік жерлерін химиялық жолмен отау жүргізілген жоқ. Соның нәтижесінде тамыр жайылғыштар, тамыр сабақты арамшөптермен зақымданудың алқабы 18-20 %-ға, 1-жылдық қос сабақтылармен зақымдалуы 20-22 %-ға ұлғайғандығы байқалуда.
19-шы кесте
Дәнді-дақылдар тұқымдарының дәрілеуіштерін қолдану жөніндегі деректер Себілген тұқым, мың тонна Дәріленгені,мың тонна 124,4 Соңғы жылдары тұқымдарды дәрілеу шараларын орындамау топырақ пен тұқымдық материалда фитопатогендердің шоғырлануы үдеп барады. Дәнді- дақылдардың тамыр шіріктері тозаңдармен қаракүйелермен және барлық ауру түрлерімен зақымдануы жоғары деңгейде қалып отыр. Дәнді-дақылдар егістерінің қоңыр татпен зақымдануы 50 мың гектардан астам жерде байқалуда. Қалыптасқан жағдайды және ауылшаруашылық тауар өндірушілерінің қаржы жағдайын ескере отырып, облыстық бюджет қорынан фунгицидтер алуға 45 млн. теңге бөлініп, жаздық бидайдың 31,9 мың тонна тұқымы дәріленді.
тыңайтқыштар қолданудан бас тарту егіншіліктегі баламалы бағыттармен салыстырғанда егіншілік өнімділігінің 20-30 пайызға және одан да көп кемуіне ал тыңайтқыштар қолдануды азайту - топырақтағы қара шіріктің күрт кеміп кетуіне әкеліп соғады. Соңғы 40-50 жылда қара топырақты жерлердегі қара шірік 22-25 пайызға, қоңыр топырақты және сүр топырақты жерлерде 14-30 пайыздан астам азайып кетті. Осының салдарынан өсімдіктердің, әсіресе бидайдың өнімділігі мен сапасы төмендеп барады;
шарушылықтарда минералдық тыңайтқыштарды енгізетін арнайы техника жоқ;
минералдық тыңайтқыштар құнының қымбат болуы, ауылшаруашылық тауар өндірушілерінің оларды қолдануға кеткен шығынын ақтамайды, былайша айтқанда, тиімді емес;
ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер құнарлылығының мониторингі жүргізілмейді, соның салдарынан минералдық тыңайтқыштарды қолдану жөніндегі ұсыныстар жоқ:
ауылдағы тауар өндірушілер қаражатының жетіспеушілігі тұқымдарды қажетті көлемде дәрілеуге және арамшөп өсімдіктеріне қарсы күрес жүргізуіне мүмкіндік бермейді.
Топырақ құнарлығын сақтау және ұдайы өсіру жөніндегі шаралар:
ауыл шаруашылығы құрылымдарын агрохимиялық қамту жөніндегі "Құнарлылық" мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорынның қызметін кеңейту;
әртүрлі нысандағы тіркелген агрохимиялық қызмет станцияларының және ғылыми мекемелер мен МемҒӨО жер зертханаларының бәсекелестік ортада агрохимиялық зерттеу жүргізуі, минералдық және органикалық тыңайтқыштарды тиімді қолдану бойынша ұсыныстар әзірлеуі;
ауыл шаруашылық дақылдарына тыңайтқыштарды қолдану;
ауылдық тауар өндірушілердің минералдық тыңайтқыштар мен дәрілеуіштерді және гербицидтерді алуы үшін субсидия бөлу.
20-шы кесте
Минералдық тыңайтқыштардың қажеттілігі (сұйық зат есебінде)
алқап, қажетті тың-ш. тон- 100,0 Дәнді- дақылдар, барлы- С.і. ақ бидай 150,0 Ғылыми зерттеу мекемелері мен Орал тәжірибе станциясының ұсынысына сәйкес қара қоңыр және қоңыр топырақты фосфор құрамы төмен жерлерге (топырақтың 0-20 см және 30 мг/кг қабатына) ауыспалы егіс алқабына жыл сайын әр гектарға есептегенде 15-тен 20 кг-ға дейін фосфор енгізу қажет. 2003 жылы 50 мың гектар, 2004 ж. 100 мың гектар, 2005 ж. 200 мың гектар жерге тыңайтқыштар қолданылуы белгіленуде.
Теректі және Зеленов аудандарындағы қайта қалпына келтіретін саурмалы учаскелерге картоп пен көкөніс дақылдарына гектарына 150 кг-ға дейін (сұйық зат есебінен 2003 жылы 400 гектарға, 2004-2005 жылдарға 700 гектардан жыл сайын кешенді тыңайтқыштар енгізілмек.
Ауыл шаруашылық дақылдарына мынандай кешенді тыңайтқыштар енгізу жоспарлануда: дәнді-дақылдарға аммофос (құрамында 50 пайыз фосфор және 11 пайыз азот бар) қатарларға егілген картоп пен көкөніс дақылдарына негізгі өңдеу және қатар аралықтарын үстеме қоректендіріп өңдеуге нитроаммофос (фосфор 23 пайыз, азот 23 пайыз) енгізіледі.
Бағдарламада облыс бойынша 2003 жылы 1,0 мың тонна, 2004 жылы 2,0 мың тонна, ал 2005 жылы 4,0 мың тонна минералды тыңайтқыштарды пайдалану қарастырылған.
Ғылыми негізделген нормалар бойынша топыраққа әртүрлі тыңайтқыштар енгізу мақсатында жыл сайын топырақтың химиялық құрамын анықтайтын агрохимиялық зерттеу жүргізу белгіленуде: 2003 ж. - 50 мың га алқапта, 2004 ж. - 90 мың га, 2005 ж. - 150 мың га.
21-ші кесте
( млн. теңге)
Ауылшаруашылық тауар өндірушілеріне минералдық тыңайтқыштар мен дәрілеуіштер және гербицидтер алу үшін субсидия беру.
Топырақтың химиялық құрамы мен құнарлығына мониторинг жүргізу Бөлінетін ақша көлемі белгіленген заңнамалық ретте тиісті жылға республикалық бюджеттік жобасын бюджеттік комиссияны қарау нәтижесі бойынша нақтылануы мүмкін.
топырақта қара шіріктің құрамы 10-15 %-ға жоғарылайды. Соның арқасында фосформен төмен қамтамасыз етілген жыртындының 50 пайызы осы қоректендіру элементімен орташа және жоғары қамтамасыз етілу санатына өтеді;
дәнді-дақылдардың өнімділігі 20-30 пайызға, картоппен көкөністің түсімі 40 пайызға, ал күшті бидай өндірісінің үлесі 200 мың тоннаға дейін ұлғаяды;
дәнді-дақылдар ауруларының таралуы мен егістік жерлердегі арамшөптер азаяды.
3.3.6 Өсімдіктерді қорғау Қазіргі жай-күйі Облыс аумағында ауылшаруашылық дақылдарына 100-ден астам өсімдік зиянкестер мен аурулары және арамшөптер зиян келтіруде. Шегіртке зиянкестерін қоспағанда, аса қауіпті зиянкестер мен аурулардың таралуы бойынша фитосанитариялық жағдай күрделі деп бағаланады.
Фитосанитариялық жағдайдың нашарлануының негізгі себептері мыналар болып табылады:
құнсыз жерлер мен өңделмеген егістіктердің көбеюі;
ауыл шаруашылығы дақылдарының егіп - өсіру технологиясының сақталмауы;
қорғау іс шараларының бүкіл кешенінің орындалмауы;
бюджеттің және ауылшаруашылық тауар өндірушілердің қаржылық мүмкіндіктерінің шектеулі болуы.
22-ші кесте
Ауыл шаруашылығы дақылдарының аса қауіпті зиянкестері мен ауруларының таралуы және 1998-2002 жылдарды оларға қарсы күрес жүргізу жөніндегі мәліметтер.
Жылдар бойынша өңделуге тиіс және нақты өңделген алаңдар мың га Аса қауіпті зиянкестер мен аурула- дың атауы Өңде луге өңдел Таралудың 2002 ж. ар- налған бо- лжамы тиісті гені Шегіртке 317,0 217,2 435,0 227,9 785,8 494,09 313,0 Зиянкес бақалық кандала 115,3 Астық қоңызы Қоңыр тат 270,0 139,8 Республикалық деңгейдегі мемлекеттік басқару мен реттеуді, жұмысты үйлестіру мен ұйымдастыруды ауыл шаруашылығы Министрлігі, облыстық және аудандық деңгейде Министрліктің тиісті аумақтық басқармалары жүзеге асырылады.
Аса қауіпті зиянкестері мен ауруларды анықтауға арналған зерттеулер жүргізуді "Фитосанитария" Республикалық мемлекеттік кәсіпорыны анықтайды.
Химиялық өңдеу жүргізуді ауылшаруашылық тауар өндірушілердің өздері және келісім шарт негізінде бәсекелестік ортада өңдеу жөніндегі қызметтерді көрсететін орындаушы фирмалар орындайды.
Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің аса қауіпті зиянкестеріне және ауруларына қарсы күрес бекітілген тізім бойынша бюджеттік қаражат есебінен қаржыландырылды.
23-ші кесте 1998-2002 жылдарда өсімдіктердің аса қауіпті зиянкестерімен ауруларына қарсы күресті қаржыландыру және оларға қарсы күрес жүргізу жөніндегі мәліметтер Қаражат қажеттілігі, млн. теңге 105,8 122,9 354,6 310,9 460,2 Бөлу көзделгені, млн. теңге 278,6 384,1 Нақты бөлінгені, млн. теңге Қаржыландырылған жұмыстар, мың га Шегірткелер Зерттеу Пестициттер 187,6 159,6 150,9 Жұмысқа ақы төлеу республикалық бюджеттен 2000-2001 жылдарда бөлінген қаражат көлемі тек шегіртке зиянкестеріне қарсы күрес жүргізуді ғана қамтамасыз етті.
Бюджеттен қаржыландыру жеткіліксіз болғандықтан басқа да аса қауіпті зиянкестерге қарсы күрес толық көлемде жүргізілмеді, бұл фитосанитариялық жағдайдың нашарлануына әкеліп соқпақ;
тиісті қаржыландырудың болмауынан және фитосанитариялық диагностика мен болжау қызметінің жүргізілмеуінен басқа да өсімдіктерінің зиянкестері мен ауруларының және арамшөптердің көбеюімен таралуына іс жүзінде мониторинг жүргізілмейді;
өсімдіктер зиянкестері мен ауруларының және арамшөптердің көбеюі мен таралуына жүйелі мониторинг жүргізетін құрылым жоқ;
облысымыздың жоғарғы оқу орындарында "Өсімдік қорғау" деген мамандық бойынша мамандар даярланбайды;
өсімдіктерді қорғау саласындағы қатынастарды реттейтін заңнама жоқ.
барлық өсімдіктер зиянкестері мен ауруларының және арамшөптердің көбеюі мен таралуының бақылауды, есебін жүргізуді және болжауды жүзеге асыру үшін облыс аудандарда фитосанитариялық диагностика әдістемелік орталығын құру;
аса қауіпті өсімдіктер зиянкестері мен ауруларын айқындауға арналған фитосанитариялық бақылаудың объектілерін қажетті зерттеулер жүргізуді жүзеге асыру;
аса қауіпті өсімдіктер зиянкестері мен ауруларына қарсы күрес жөніндегі фитосанитариялық іс-шаралардың бүкіл кешенін толық көлемде пайдалану.
24-ші кесте
Қажетті сомасы, млн. теңге 24,02 11,36 Облыста фитосанитариялық диагностикамен болжаудың әдістемелік орталығының филиалдарын жә- не аудандарда болжау пункттерін құру Аса қауіпті зиянкестері мен ауруларды анықтауға арналған зерттеулер жүргізу 12,08 12,19 Аса қауіпті зиянкестері мен ауруларға қарсы күрес жөніндегі іс шараларды ұйымдастыру 256,5 209,16 217,3 Өсімдік қорғау бойынша жиынтығы 267,86 221,24 229,49 291,88 232,6 240,85 Бөлінетін қаржының көлемі тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын республикалық бюджет комиссиясы қарауының нәтижелері бойынша заңнамада белгіленген тәртіппен нақтылануы мүмкін.
облыстағы өсімдік қорғау бағдарламасын іске асыру:
аса қауіпті зиянкестері мен аурулар тарататын аландардың одан әрі ұлғаюына жол бермеуге;
аса қауіпті зиянкестері мен аурулар келтіретін залалды шаруашылық тұрғысынан байқалмайтындай деңгейге дейін азайтуға;
облыс аумағында қолайлы фитосанитариялық жағдай жасауға;
өсімдік қорғау қызметінің оңтайлы құрылымын жасауға мүмкіндік береді.
3.3.7 Өсімдік карантині Батыс Қазақстан облысында карантиндік объектілердің 4-түрі таралған.
Ресейдің шекаралас облыстарында оның саны 10-нан астам, ал шектес мемлекеттер мен алыс шет елдерде олардың саны 100-ден асады.
Сырттан әкелінетін карантинге жатқызылған өнімдер көлемі көбейіп барады, жыл сайын 25-тен астам елден карантиндік материал келіп түсуі, карантиндік объектілердің еніп кету қаупін туғызуда.
Облысымызға өнім әкелінетін елдерде карантиндік жағдай шиеленісіп барады. Карантиндік объектілердің таралу ошақтары көбейе түсуде.
25-ші кесте
Батыс Қазақстан облыс аумағындағы каратинді объектілердің саны мен таралатын алаңдары жөніндегі мәліметтер (2001 жылғы зерттеудің нәтижелері бойынша)
Карантиндік арам- шөптер Залалданған алан- дар, га өңделуге тиісті алаңдар Карантиндік зиян- кестер Залалданған алаңдар га Жатаған укекіре 44142,7 Колорада қоңызы Көпжылдық амбро- зия Арам шырмауықтар Облыстық деңгейдегі мемлекеттік реттеуді шекаралық пункттер мен постыларда Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігінің аумақтық басқармалары жүзеге асырады.
Карантинге жатқызатын өнімді шекарада бастапқы тексеруден өткізуді, сондай-ақ 3 км-лік аймақты зерттеуді шекара пункттері мен постыларының өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторлары жүзеге асырады.
Карантиндік объектілерді айқындау және 2-ші рет тексеруден өткізуді және карантиндік объектілердің дамуы мен таралуына мониторингті ҚР АШМ-нің аумақтық басқармаларының облыстық, қалалық, аудандық өсімдіктер карантині жөніндегі айқындау үшін аумақтарға зерттеу жүргізуді, карантиндік объектілердің көбеюімен таралуына мониторингті "Фитосанитария"
Республикалық мемлекеттік кәсіпорыны жүзеге асырады.
Химиялық өңдеуді ауылшаруашылық тауар өндірушілердің өздері және келісім шарт негізінде бәсекелес ортада өңдеу бойынша қызметтер көрсететін орындаушы фирмалар атқарады.
Карантинге жатқызылатын өнімнің үлгілеріне талдау және сараптама жүргізуді, сондай-ақ объектілердің карантиндік түрлерге тиесілігін растауды, егілетін, тұқымдық, импорттық материалдарының карантиндік объектілермен дерттенуін анықтауды "Республикалық карантиндік зертхана" мен Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігінің жеміс-жидек дақылдарының республикалық жерсіңдіру - карантиндік көшеттігі мемлекеттік мекемелері жүргізеді.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының 1999 ж. 11 ақпандағы "Өсімдіктер карантині туралы" Заңы және 2002 жылдың 18-ші ақпанындағы Қазақстан Республикасының "Өсімдіктер карантині туралы заңына өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңы қолданылып жүр.
"Өсімдіктер карантині туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес карантиндік объектілерді оқшаулау және жою жөніндегі мемлекеттік іс- шараларды қаржыландыру республикалық бюджет қаражаты есебінен жүзеге 2002 жылға дейін карантиндік объектілерге қарсы күреске бюджеттен қор бөлінген жоқ. 2002 жылы облыстың аумағындағы 31,5 мың га алқапта карантиндік объектілерді анықтауға 850,5 мың теңге бөлінді.
Өсімдік карантині бойынша шекаралық пункттер мен постылардың Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігінің қалалық және аудандық аумақтық басқармаларының инспекторларымен толық қамтылмаған.
Барлығы қосымша 32 инспектор керек;
Облыста республикалық карантиндік зертхананың филиалы жоқ;
Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығы Министрлігінің облыстық қалалық және аудандық аумақтық басқармаларының өсімдік карантині бойынша және шекаралық фитосанитария пункттерінің постыларының инспекторлары материалдық техникалық жағынан нашар жарақтандырылған;
Карантиндік өсімдік инспекторларының өсімдік карантині саласындағы халықаралық нормалармен стандартқа сәйкес келетін әдістемелік, және анықтама ақпараттық әдебиеттермен, карантиндік объектілердің әдістемелік аз қамтылғандығы, республиканың және облыстың негізгі сауда әріптестері бар елдердегі карантиндік объектілердің таралуы мен өзгеруі жөнінде хабарламалар Оқу орындарындағы осы бақыт бойынша мамандандырылған факультеттердің болмауынан өсімдік карантині бойынша кадрлардың біліктілігі жеткіліксіз;
Карантиндік объектілердің оқшаулау және жою шараларын қаржыландыру жеткіліксіз.
Оқу орындарында мамандандырылған ғылыми зерттеу мекемелерінде және Ресей Федерациясының карантиндік зертханаларында өсімдіктер карантині бойынша мамандардың біліктілігін арттыру және оқыту;
Карантиндік объектілерге қарсы күрес үшін республикалық бюджеттен жыл сайын қажетті көлемде қаражат бөлу;
Бюджет қаражаты есебінен карантиндік объектілерінің дамуы мен таралуына мониторинг жүргізу, оларды оқшаулау және жою.
26-ші кесте жыл
Өсімдіктер карантині жөніндегі инспекторлардың біліктілігін арттыру және қайта даярлау Карантиндік объектілер ошақтарын жою бойынша шаралар қолдану Өсімдіктер карантині бойынша қорытындысы Бөлінетін қаржының көлемі тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын республикалық бюджет комиссиясы қарауының нәтижелері облыс аумағында карантиндік объектілер бойынша фитосанитариялық жағдайды жақсарту;
республика аумағын карантиндік объектілерден қорғау жөніндегі жұмыстың тиімділігін арттыру;
аграрлық азық-түлік қауіпсіздігін, отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігі мен сыртқы нарыққа еркін шығуын қамтамасыз ету.
3.3.8. 2003-2005 жылдарда негізгі ауыл шаруашылық дақылдары өндірісін дамыту 27-ші кесте 2003-2005 жылдардағы ауыл шаруашылық дақылдарының егіс алқаптары болжамы Дәнді-дақылдар, мың га Майлы дақылдар, мың га Бөкей ордасы Казталов Орал қ.
Облыс б-ша
Картоп, мың га
Көкөніс, мың га
Бақша дақылдары, мың га Өсімдік шаруашылығы өнім өндірісінің болжамды көлемдері Астық, мың тонна Майлы дақылдар, мың тонна 229,7 233,8 248,4 Картоп , мың тонна Көкөністер, мың тонна Бақша дақылдары, мың тонна Жеміс-жидектердің алқаптарын, жалпы өнімін болжау 2002 ж. % к 2001 2005 ж. % 2002 баға Алқап, мың га 109,9 Басымдықтар:
Өсімдік шаруашылығында ішкі қажеттілік пен сыртқы нарықтағы сұранымды ескеріп, дәнді-дақылдар өндірісі басым бағытта және саланың негізгі экспортқа шығарылатын өнімі болып қалады.
28-ші кесте
Дәнді-дақылдардың егіс алқаптары мен жалпы өнімін болжау ( мың га, ц/га, мың тонна )
2002 ж. % 2001 113,7
Дәнді-дақылдар барлығы: алқа- бы өнімділігі 101,1 108,7 жалпы өнімі 566,3 134,4 123,6 Бидай барлығы: алқабы 355,5 129,6 116,1 107,9 421,2 133,8 121,3 С.і. жаздық бидай: алқабы 344,6 410,5 119,1 104,7 294,6 326,2 110,7 110,4 Күздік бидай: алқабы 460,5 209,2 467,9 158,9 Арпа алқабы 149,6 114,3 Тары алқабы 180,7 160,4 103,9 120,8 187,5 Күздік қара бидай алқабы 212,8 313,3 141,4 301,3 293,1 Басқалары алқабы Бағдарламада 2005 жылға дәнді-дақылдарды 700 мың гектар алқапқа орналастыру айқындалған.
Оның ішінде 157 мың гектары жоғары өнімді күздік дақылдар. Дәнді дақылдардың негізгі егістік жерлері (87 %) облыстың құнарлылығы жоғары солтүстік бөлігінде шоғырланады.
Дәнді-дақылдар өндірісінің тиімділігін арттыру үшін осы жылдар ішінде аймақтық егіншілік жүйесін игеру, күздік бидай мен күздік қара бидайдың егістігін кеңейте отырып, егістік жерлердің құрылымын оңтайландыру 2005 жылға дейінгі перспективада жалпы дәнді-дақылдар жалпы өнімін ең кемінде 700 мың тоннаға жеткізіп, оның ішінде облыстың ішкі қажеттілігі мен дәнді-дақылдардың экспортын ұлғайту мақсатында бидайды 511 мың тоннаға, арпаны 106 мың тоннаға жеткізу көзделген. Ал картоп, көкөніс, бақша және майлы дақылдар өсіру облыс тұрғындарының ішкі тұтынуына бағытталмақ.
29-ші кесте млн. теңге Көктемгі далалық және егіні жинау жұмыстарын жүргізу үшін жанар-жағар май сатып алуға несиелік ре- сурстар бөлу Көктемгі далалық және егін жинау жұмыстарын жүргізу үшін жанар-жағар май сатып алуға несиелік ре- Көктемгі далалық және егін жинау жұмыстарын ұйымдастыруына жергілікті бюджетті несиелендіру бой- ынша сыйақы мөлшерлемелерін өтеу Бөлінетін қаржы көлемі белгіленген заңнамалық ретте тиісті жылға республикалық бюджеттік жобасын бюджеттік комиссияны қарау нәтижесі облыста өндірілетін астықтық сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін көтеру;
облыстың дәнді-дақылдарға деген ішкі қажеттілігін қамтамасыз етіп, жылына 100-150 мың тоннаға дейін экспортқа астық шығаруды ұлғайтып, нарыққа шығаруды кеңейту;
ұқсатушы кәсіпорындардың шикізат базасын өсіру;
мал шаруашылығының жемшөп базасын нығайту;
2003 ж. - 988, 2004 ж. - 1068, 2005 ж. - 1142 қосымша жұмыс орындарын ашу;
ауылшаруашылық тауар өндірушілердің қаржылық жағдайын жақсарту.
3.3.9 Ауылшаруашылық техникаларымен қамтамасыз ету Машина трактор паркінің жай-күйін талдау Ауыл шаруашылығы өндірісінің жағдайы, оның техникамен қамтамасыз етілуіне және машина трактор паркінің жай-күйіне тікелей тәуелді болып келеді.
Облыстың аграрлық өнеркәсіптік кешенінің негізгі бағыттары 2005 жылға дейін 700 мың гектарға жететін астық өндірісі болып табылады. Комбайн мен 3-5 т.к.
класты жер жырту тракторлары паркінің қазіргі жағдайы, қазіргі қажетті технологиялық операцияларды орындай отырып, ауыл шаруашылығы жұмыстарын қолайлы агротехникалық мерзімде жүргізуді қамтамасыз ете алмайды.
Ауыл шаруашылығы машиналарының шектен тыс ескірген паркін пайдалану жанар-жағар май материалдарының анағұрлым шығынымен жөндеу және күрделі жөндеу жұмыстарын бірнеше қайтара жүргізуге ықпал етеді.
Облыстың ауыл шаруашылық тауар өндірушілерінің 1991 жылдан кейінгі тракторлар мен комбайндар және ауыл шаруашылығы машиналарын алу көлемі, оның жалпы санының 10 пайызын ғана құрайды. Пайдалану нормалық мерзімінің 7-10 жыл болуына қарамастан ауыл шаруашылық техникалары паркінің пайдалану мерзімі орташа есеппен 15-18 жылға созылады.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің техникамен жарақтандырылуының өте қолайсыз жағдайы оның одан әрі дамуын тежейтін ең басты факторы болуымен бірге өндірістің технологиясын осалдатуға себеп болып, ақыр соңында өндірілетін өнімнің сапасы мен санын төмендетуге, қаржылық көрсеткіштердің төмендеуіне әсер етеді.
3-5 т.к. техникалық жағдайдағы класқа жататын тракторлар 430 мың гектар жердегі ауыл шаруашылық жұмыстарын қолайлы агротехникалық мерзімде жүргізуді қамтамасыз етіп жүр. Ал 2005 жылға егістік жер көлемін 700 мың гектарға ұлғайту қосымша 510 жер жырту тракторларын алуды қажет етеді.
700 мың гектар дәнді-дақылдар алқабын өңдеуді қамтамасыз ету үшін әр агрегаттық қолайлы жүктелуімен жыл сайынғы 10 пайызға дейінгі жаңартылуын ескеріп отырғанда, 2005 жылға дейін ауыл шаруашылығының тауар өндірушілері 1330 - тұқым сепкіш, 590 қопсытқыш, 15 мың тырма, 120 соқа алуы қажет.
Қолда бар 1750 егін ору комбайынның 90 пайыздық әзірлігімен маусымға әр қайсысына 250 гектарлық жүктелумен есептегенде олар тек қана 400 мың гектар алқаптың егінін орып жинауды қамтамасыз ете алады. Сондықтан да 2005 жылға астық комбайндарының паркін 115-ке жеткізу керек.
"Орал ауылшаруашылық тәжірибе станциясы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорыны мен тұқым шаруашылықтары сапалы тұқым материалдарын алу үшін техникалар жетіспейді сол себепте кемінде 15 тұқым тазартқыш және 15 тұқым дәрілеуіш машиналар алған жөн.
Егістік жерлерді химиялық жолмен өңдеу және ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестері мен ауруларына қарсы күресті қолайлы агротехникалық мерзімде жүргізу үшін, облыста жер бетінде у шашатын ОПР-18 және ОПР-24 қондырғылары жетіспейді.
Бұрынғы колхоздар мен совхоздардың орнындағы шеберханалары базасында құрылған қазіргі қолда бар машина-технологиялық бекеттер жөндеу диагностикалық жабдықтармен жеткілікті түрде қамтылмаған. Сондықтан да негізгі астық өсіруші аудандарда бір-бірден үш машина технологиялық станциялар ұйымдастыру мәселесі облыста өткір қойылып отыр. Осы заманғы техникалардың қажетті жиынтығының жоқтығынан облыста ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің жаңа да озық технологиялары енгізілмейді.
Ауыл шаруашылық тауар өндірушілерінің қосалқы бөлшектері мен жеткілікті қамтамасыз етпеу оларға қызмет көрсететін облыста жабдықтау ұйымдары мен сервис орталықтары жүйесін құру қажеттілігі тууда.
Машина жасау кәсіпорындары бүгінде ауыл шаруашылық машиналары үшін 110-нан астам қосалқы бөлшектер шығарып отырса да, төмен деңгейде жүктелуіне байланысты олардың өндірістік технологиялық потенциалы толық деңгейде пайдаланылмайды.
30-шы кесте
Әр жылдар бойынша негізгі ауыл шаруашылық техникалар саны дана жылдар атауы Тракторлардың барлық маркасы С.і. Кировец Т-4А Т-95,4 ДТ-75 Доңғалақты Тұқым сепкіштер Қопсытқыштар Соқалар Егін жинағыш комбайндар Жалшалап дестелегіштер Облыстағы негізгі ауылшаруашылық техникаларының динамикасы 31-ші кесте Негізгі ауылшаруашылық техникаларын сатып алу А/Ш-ғын қаржылық қолдау қо- ры арқылы рес. бюджеттен Қаз Аг- ро Қар- жы Басқа көз- дер Обл, бюд- жет Егін жи- нағыш ком- байндар МТЗ-82 трак- торлары Т-95,4 трак- Бүріккіштер машина тракторы паркінің тозығының жетуі 85 пайыздан асады және ол толығымен жаңартуды қажет етеді;
ұсақ және орта ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері қажетті техникаларының болмауынан өздерінің жерлерін технологияларды және топырақтың құнарлығын сақтай отырып, өз беттерінше өңдей алмайды;
ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің төлем қабілеттерінің төмендігі және өтімдік кепілге салатын мүлкінің болмауы қажетті техника сатып алуға мүмкіндік бермейді;
сервис орталықтары мен машина технологиялық станцияларының (МТС)
техникамен де құрал жабдықтармен де толық жасақталмағандықтан, олар көрсететін қызметтердің деңгейі төмен;
бүгінгі таңда қосалқы бөлшектермен қамтамасыз ету жеткіліксіз ұйымдастырылған, бұл бірінші кезекте олардың бағаларының жоғары болуы және жеткізіп беру проблемалармен түсіндіріледі;
Орал қаласында 10 машина жасау кәсіпорыны бар, оларда 110-нан астам ауыл шаруашылығы бағытындағы қосалқы бөлшектер мен жабдықтар және бұйымдар шығарылады. Алайда машина жасау кәсіпорындарының қуаты қаншама жақсы болса да, бір облыс деңгейінде де, номенклатуралық жағынан да, сандық жағынан да тапсырыстардың көлемінің төмен болуына байланысты толық мәлімде пайдаланылмайды.
"Қазагроқаржы" ЖАҚ желісі бойынша ұсақ және орта ауыл шаруашылығы тауарларының өндірушілеріне лизингіге беру үшін техниканы сатып алуға мемлекеттік несие беру;
3 МТС ұйымдастыру жолымен машина технологиялық станциялар жүйесін кеңейту, "Казагроқаржы" жабық акционерлік қоғамы желісі бойынша, ылғал қорын сақтау технологиясын енгізу мақсатында техника жиынтығы бар сервис орталықтарын ұйымдастыру;
сапалы тұқымдық материалдар дайындау үшін тұқым тазалағыш және дәрілеуіш техникалар алу;
ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестері мен ауруларына және арамшөптерге қарсы күрес жүргізумен тыңайтқыштар енгізу үшін машиналар мен жабдықтар алу;
"Батыссервис" мемлекеттік коммуналдық кәсіпорынында егін ору комбайндарының санын көбейту;
ауылшаруашылық тауар өндірушілердің және инвесторлардың қаржылары есебінен ауыл шаруашылығы техникаларын сатып алу.
32-ші кесте
Ауылшаруашлық техникалардың негізгі түрлеріне қажеттілік
1.01. 2002 ж. басына саны қажет, бағасы Мл.т сомасы Мл.т.
Тракторлар 595,0
С.і.шынжыр. тракторлар кл 3-4 т.к.
Егін ору комбайндар 1850,0 Дестелегіштер 136,0 Тырмалар 0,015 2782,9 сомасы Мл.т.
қажет, дана бағасы Мл.
т сомасы Мл.
т.
1785,0
С.і.шынжыр. тракторлар кл 3-4 т.к.
595,1 124,0 239,4 375,0 1875,0 5575,0 408,0 225,0 2807,4 8373,2 Облыстың ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне қызметтердің толық тізбесін көрсету мақсатында 2003-2005 жылдарда облыстың Зеленов, Тасқала, Теректі аудандарында машина технологиялық станциялар мен сервис орталықтарын құру жоспарланып отыр.
33-ші кесте
Облыста МТС торларын ұйымдастыру Қазагроқаржы ЖАҚ 1 (166,7 млн. теңге)
34-ші кесте
Лизинг негізде ауылшаруашылық техникасымен қамтамасыз ету 298,85 400,56 476,08 "Қазагроқаржы" ЖАҚ саласы бойынша сервис орталықтарын, МТС құру 166,7 Ауыл шаруашылығы, мелиорациялық және жол құрылыс техникаларын мемлекеттік тіркеу "Батыссервис": МКК-ң жарғылық қорын ұлғайту - егін жинау комбайндарын және басқа ауылшаруа- шылық техникаларын сатып алуға "Орал ауылшаруашылық тәжірибе станциясы" РМКК-на және тұқым шаруашылықтарына МТП- терін жаңартуға, дәрілеу және тұқым тазалау машиналарын алуға несие беру Басқа көздер Ауылшаруашылық тауар өндірушілері және инвесторлардың қаражаттар есебінен ауылшаруашылық техникаларымен қамту Бөлінетін қаржының көлемі республикалық және облыстық бюджеттер қалыптасу кезінде нақтылануы мүмкін.
ауыл шаруашылығының материалдық-техникалық қамтамасыз етуін жақсарту;
облыстық машина трактор паркін жыл сайын орта есеппен 10 пайызға жаңарту;
сервис орталықтары мен МТС-ның көрсететін қызметтерінің саны мен сапасын жақсарту;
ауыл шаруашылығы жұмыстарын қолайлы агротехникалық мерзімде атқаруда әр техникаға жүктеуді реттеу мақсатында тракторлар мен комбайндардың және ауыл шаруашылығы машиналарының паркін ұлғайту;
ауыл шаруашылығы дақылдары өндірісіне жаңа технологияларды енгізу мен алқаптың өнімділігін арттыру, топырақтың құнарлылығын сақтау мақсатында техникалық қайта жарақтандыру;
МТС-мен сервис орталықтарын құру есебінен 2003 ж. - 35, 2004 ж. - 65, 2005 ж. - 55 жұмыс орнын ашу;
ауылшаруашылық құрылымдарының табысын өсіру.
3.4. Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамытудың негізгі бағыттары Қазіргі жай-күйі мен проблемалары Ауыл шаруашылығы машиналарын жасаудың Мемлекеттік бағдарламаның, ауыл шаруашылығы техникалары мен қосалқы бөлшектерге тапсырыстардың болмауының нәтижесінде, Орал қаласы зауыттарының жақсы технологиялық мүмкіндіктерімен өндірістік потенциалы пайдаланылмайды. Қазіргі кезде Орал қаласының зауыттарында 110-нан астам ауыл шаруашылығы бағытындағы өнімдер шығарылады: "Омега" ААҚ-ы шөп шабуға арналған техникалардың (эксцентриктері, шатундардың бастары, шатундар, сегменттер, т.б.) қосалқы бөлшектерін шығарады, "Орал механикалық зауыты" ААҚ-ы жылына трактор двигательдеріне А-01 иінді біліктерінің 1500 данасын, Д-240 иінді біліктерінің 4000 данаға дейін, Д-50 иінді білігінің 200-ге дейінгі данасын өндіреді, "Орал құю- механикалық зауыты" ӨК-і шөп шапқыштарға және тырмаларға арналған қосалқы бөлшектер шығарады.
Облыстың аз мөлшердегі ішкі қажеттілігі шығарылатын өнімдердің номенклатурасын кеңейтумен олардың өзіндік құның төмендетуге және өндірістің қарқын ұлғайтуға ықпал етпейді;
Жаңа қосалқы бөлшектердің бағасының жоғары болуына байланысты, машиналарды ақаусыз ұстаудың қол жетімді әдістерінің бірі ескірген тетіктерді қайта қалпына келтіріп, соның базасында жөндеудің агрегаттық тораптық әдісін ұйымдастыру қажет.
Сондай-ақ астық тазарту және тиеп түсіру жабдықтарының тамамдалуына байланысты оларды өндіруді ұйымдастырудың да қажеттілігі туып отыр.
Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің төлем қабілетінің төмендігінен, өзіміздегі айналым қорларының жеткіліксіздігінен машина жасау зауыттары мемлекет тарапынан ұзақ мерзімді мақсатты несиелер мен орталықтандырылған тапсырыстар нысанында қаржылық қолдау көрсетпейінше, қажетті және арзандатылған ауыл шаруашылығы машиналарын, жабдықтарын және қосалқы бөлшектерін өндіруді ретке келтіре алмайды.
Ауыл шаруашылығы машиналарының бағдарламасын мемлекеттік қаржылай көмек көрсетілсе, күрделі ауыл шаруашылығы техникалары мен қосалқы бөлшектерін шығаруға қуатты өндірісі бар қаланың зауыттары ауыл шаруашылығы бағытындағы өнімдер өндіруге әзір.
Орал қаласындағы зауыттарға толық жасақталған ауыл шаруашылығы техникалары мен жабдықтарды және қосалқы бөлшектерін кооперациялық негізде шығаруды реттеуге құрастыру өндірісін ұйымдастыруға несие бөлу;
машина жасау кәсіпорындарының өндірістік кооперациясын кеңейтуге ықпал ету және одан әрі ұйымдастыру;
машина жасау кәсіпорындары бойынша мәліметтер базасын қалыптастыру және оны кезеңді түрде жаңартып отыру және ҚР АШМ-нің ақпараттық маркетинг жүйесін орнату;
қолданылатын ауыл шаруашылығы техникаларының негізгі түрлерінің бағасына отандық, Ресей және шетелдік аналогтарының бағасына мәліметтер базасын қалыптастыру;
машина жасау зауыттарынан өндірілетін өнімді одан әрі ауылшаруашылық тауар өндірушілеріне лизинг негізде өткізуді республикалық деңгейде сатып алу және тапсырысты орталықтандыруды ұйымдастыру.
35-ші кесте
Орал қаласы зауыттарының ауылшаруашылығы техникалары мен қосалқы бөлшектерін өндіру мүмкіндіктері Зауыттар Жылына саны, бір- лік Егін жинау комбайындарын құрастыру Орал аграрлық машиналарын жөндеу ААҚ 1,4 т.с. кл. тракторларын құрастыру ЖВП-9,1 жалшалап дестелегіштер өндірісі БТП-3,7 ауыр тырмалар өндірісі КПН 3,8 қопсытқыштар өндірісі 5х35 аспалы соқалар өндірісі СЗТП-2,1 тұқым сепкіштер өндірісі ПС-10 типтегі дәрілегіш машиналар өндірісі Шағын наубайхана ауысымына 600-3800 кг. өнім өндіреді "Зенит" зауыты ААҚ Шұжық цехы ауысымына 500 кг. өнім өндіреді Шағын диірмен тәулігіне 10 тонна өнім өндіреді Зернодробилка вальцовая 500 кг в час Арматур зауы- ты ААҚ Ауылшаруашылық техникаларына қосалқы бөлшектер: СЗС-2,1 білікті таптауыш, себу аппараты- ның шарғысы, СЗС-2,1 маркасына сыдыра жыртқыш табан, СК-5 вариатор тегершігі, дестелегі- штің бағыттауыш пышағы, 1 30 млн.
теңге со- маға
А-01 иінді білік
Механикалық зауыты ААҚ Д-240 иінді білік Д-50 иінді білік А-01 әздектер Д-108 әздектер карбюраторлық двигательді, дизельді двигательдерін жөндеу 300, 100 Орал авто жөн- деу зауыты ЗС-60 дән тиегіштер, СВС-15 дән тазалағыш машиналар 30, 20 "Металлист за- уыты" ААҚ ОПР-18, ОП- 24 бүріккіштер металлобұйым- дар АҚ Қаржымен қамтамасыз ету:
36-шы кесте
Қаржыландыру көздері
Қазақстан Даму Банкісі Орал қаласы зауыттарында ауылшаруашылық машиналар, жабдықтар және қосалқы бөлшектер өндірісіне ұзақ мерзімді жеңілдетілген несие беру, жиынтық сомасы
- 1,4 т.к. кл тракторлар өндірісі
- ЖВП-9,1 дестелегіштер өндірісі
- ЗС-60 дқн тиегіштер өндірісі
- ОПР-18, ОПР 24 бүріккіштер өндірісін ұйымдастыру
- ПС-20 типті дәрілеу машиналар өндірісі
- КДП, КТФ типтегі екі, үш қайрақты шалғылар өндірісі
- Қосалқы бөлшектер өндірісі Орал қаласы зауыттарында ауылшаруашылық машиналар, жабдықтар және қосалқы бөлшектер өндірісін несиелендіру
- БТП-3,7 тырмалар өндірісі
- КНП-3,5 қопсытқыштар өндірісі
- СЗТП-2,1 тұқым сепкіштер өндірісі
- ПНС-5х35 аспалы соқалар өндірісі
- СВС-15 дқн тазартқыш машиналар өндірісін ұйымдастыру Жиынтық сомасы Бөлінетін қаржының көлемі тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын республикалық бюджет комиссиясы қарауының нәтижелері Орал қаласы машина жасау зауыттарының өндірістік қуатын жүктеу, олардың техникалық және технологиялық потенциалын сарқа пайдалану;
облыстың ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің арзандатылған ауыл шаруашылығы техникалары мен қосалқы бөлшектермен қамтамасыз ету;
республикалық ауыл шаруашылығы машина жасау бағдарламасына қатысу арқасында ауыл шаруашылығы техникаларын, қосалқы бөлшектерді тораптар мен агрегаттарды өндіруді одан әрі кеңейту, олардың өзіңдік құнын төмендету;
Орал қаласы зауыттарында қосымша 250 жұмыс орындарын ашу.
3.5. Мал шаруашылығы
Проблеманың қазіргі жай-күйіне талдау Облыстың көпшілік аумағында мал шаруашылығы ауыл шаруашылығы өндірісінің басты саласы болуымен қатар, экономикалық дамудың және ауылдық аудандардағы тұрғындардың негізгі шұғылданатын жұмысы мен табыс көзі болып табылады.
Мал шаруашылығы саласында жетекші орынды ірі қара мал өсіру алады, сонымен қатар барлық мал басының 80 пайызынан астамы етті малдар, ал қалғандары сүтті және етті-сүтті бағыттағы малдар. Етті бағыттағы мал тұқымынан облыста негізінен қазақтың ақбас сиыры кеңінен дамып отыр. Сүтті бағыттағы малдар: симментал, қара-ала және қызыл-ала түсті тұқымдар.
Басқа негізгі сала - қой шаруашылығы. Қой басының құрылымында етті- майлы бағыттағы қойлар 60 пайызға жуық, қалғандары етті-жүнді тұқымдар.
Жылқы мен түйе шаруашылығы да облыстағы дәстүрлі салалар болып есептеледі.
37-ші кесте
Мал мен құс бас санының динамикасы 1 қаңтарға, мың бас Шаруа- С.і.
дың барлық шаруа санат шылығы тарында Ірі қара мал 631,1 331,3 444,1 285,7 373,3 283,9 346,3 273,2 Қой мен ешкі 1490,5 506,3 904,4 389,8 760,1 498,4 603,9 439,4 Шошқа Жылқы 116,5 Түйе 591,2 391,5 371,5 333,6 375,1 364,4 362,7 351,1 С.і. тұрғындар шаруашылығы Шаруа- дың бар- лық санаттарында лық санат тарын- да 337,5 285,9 336,1 290,7 307,9 Ірі қара мал 573,0 451,0 571,8 462,8 588,4 489,2 Қой мен ешкі Шо- шқа Жы- лқы 334,7 319,2 364,6 350,9 369,1 Мал бас санының динамикасын талдауы, барлық мал басы түрлерінің және құстардың күрт кеміп кетуі 1995-1999 жылдардың аралығында болғанын көрсетеді. Бұдан басқа факторлармен бірге мал басының анағұрлым төмендеуіне негізгі себептердің бірі болған облыстық ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің жаппай банкроттыққа ұшыратқан 1995, 1996, 1998, 1999 жылдардағы құрғақшылықтың салдары болып табылады.
Осындай өзгерістердің нәтижесінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындары бұрынғы маңызынан айырылып, ірі-ірі малбордақылау, сүтті бағыттағы, шошқа өсіретін және құс өсірумен айналысатын кешендер жұмыс істеуін тоқтатты.
Шаруа қожалықтары мен фермерлер тиісті дәрежеде дами алмады. Ал мал шаруашылығында тұрғындардың жеке шаруашылығы басым болды. Бүгінде оларда барлық ірі қара малдың 89,3 пайызы, қой мен ешкінің 83,1 пайызы, шошқаның 79,6 пайызы, жылқының 81,1 пайызы, түйенің 66,7 пайызы, құстың 83,5 пайызы ұсталып отыр. Сала ұсақ тауарлық бағыт алып, дамудың экстенсивті түріне ие болды.
38-ші кесте
Мал шаруашылығы өнімдерін өндіруінің динамикасы Өнім атауы Ет (сойыс салмағы), мың тонна Сүт, мың тонна 223,6 189,7 131,6 168,9 178,6 190,9 185,4 189,4 Жұмыртқа,млн. дана Жүн, мың тонна Мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің динамикасы 1994 жылдан 2000 жылға дейін жыл сайын мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің қысқарып отырғанын көрсетеді.
Мал шаруашылығы саласында қалыптасқан жағдайды ескере отырып, облыста 2001 жылдан бастап, мал басы мен құстың тұрақталуы мен өсіміне және мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді ұлғайтуға бағытталған белсенді шаралар алынуда.
ауыл шаруашылығы мал басының кемуі, әсіресе саны аз (көшім, қаракөл, ақжайық) мал тұқымдарының құнды гендік қорының жоғалып кетуінің қаупі туып отыр;
мал шаруашылығы өнімдерін өндіру мен өткізу көлемінің азаюы;
ауыл шаруашылығы малдарының өнімділігінің төмендеуі;
қолданылып келген селекциялық мал тұқымын асылдандыру жұмысын ұйымдастыру схемасының бұзылуы;
салаға мемлекеттік қолдаудың жоқтығы;
қаржы қоры мен ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне асыл тұқымды мал сатып алу үшін несиенің тапшылығы;
мал шаруашылығы өнімдері шикізатының екінші нарығының жоқтығы.
Мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің көлемін ұлғайту және тиімділігін арттыру жөніндегі шаралардың негізіне мынандай факторларды пайдалану қарастырылуда:
мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді облыстық аймақтары бойынша мал шаруашылығында орта және ірі тауар өндірісін дамытуға жағдай жасау;
мал шаруашылығы саласы мен мал тұқымын асылдандыру ісіне мемлекеттік қолдау көрсету;
облыстың ауыл шаруашылық тауар өндірушілеріне мал дәрігерлік көмек көрсетуді жақсарту.
3.5.1. Облыстың аймақтары бойынша мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді мамандандыру I-ші аймақ: Бөрлі, Шыңғырлау, Теректі, Тасқала, Зеленов аудандары, бұларда сүтті бағыттағы малдар, шошқа өсіру, өнеркәсіптік құс шаруашылығы және етті-жүнді қой шаруашылығы басым бағыт болып анықталған.
II-ші аймақ: Ақжайық, Сырым, Казталовка, Жәнібек және Қаратөбе ауданының бір бөлігі, бұларда етті бағыттағы мал шаруашылығы, етті-майлы қой мен жылқы шаруашылығы басым болып табылады.
III-ші аймақ: Жаңақала, Бөкейордасы, Ақжайық пен Қаратөбе аудандарының бір бөліктері, бұл аудандарда етті бағыттағы мал шаруашылығы, етті-майлы бағыттағы қой шаруашылығы, қаракөл қойы мен түйе және жылқы өсіріледі.
Сүт өндіру
Бөрлі, Теректі, Зеленов, Тасқала аудандары мен Орал қаласындағы сүт өндірісінің өнімдерді Ақсай және Орал қалаларына жеткізуге бағытталған. Осы мақсатта тұқымы нашар малдарды өнімділігі жоғары асыл тұқымды бұзаулар сатып алу арқылы ауыстыру және аналық малдар мен қашарларды қолдан ұрықтандыруды енгізу жоспарлануда: Бөрлі ауданында - 400 бас, Зеленовта - 500 бас, Теректіде - 700, Тасқалада - 200 бас сатып алу керек.
Зеленов ауданындағы "Зеленов", "Перм", "Лесное" ЖШС мен "Павлов", "Каркула" және "Махмудов" шаруа қожалықтарындағы, Теректі ауданындағы "Покатилов", "Анката", "Приречное", "Аксуат", "Айтиев" ЖШС-да және Тасқала ауданындағы "Өсімтал" шаруа қожалығындағы сүт фермаларын қалпына келтіру жоспарлануда.
Сиыр етін өндіру
Сиыр етін өндірісінде аз шығын шығаратын технологияны, яғни табиғи жайылымдық жерлердің барлық мүмкіндіктерін пайдалана отырып, қазақтың ақбас сиырларының тұқымдарын кеңінен тарату және мал басын өсіру, облыстың 2-ші және 3-ші аймақтарында бағыт алатын болады.
Қой еттері мен жүн өндіру Қой шаруашылығын дамыту негізінен етті-майлы, жартылай биязы-жүнді және қаракөл қойы тұқымдарының өсіруге бағыт алатын болады.
Жаңақала, Ақжайық, Қаратөбе, Сырым және Бөкейорда аудандарында еділбай қойын, Ақжайық, Қаратөбе аудандарында қаракөл қойын, ал Тасқала ауданында етті-жүнді бағыттағы Ақжайық қой тұқымының санын ұлғайту Шошқа етін өндіру Шошқа етін өндіру ішкі нарықты қамтамасыз ету үшін мамандандырылған шаруашылықтарды: Бөрлі ауданындағы "Хлебороб" өндірістік кооперативін, Сырым ауданындағы "Жас дәурен" шаруа қожалығын, Теректі ауданындағы "Покатилов", "Аңқаты", "Приречное", "Иваныч", "Бұлақсай" ЖШС мен "Чапай"
шаруа қожалығы және "Яик" астық қабылдау кәсіпорынын, Шыңғырлау ауданындағы "Жаңа-қопа" және "Полтавка" ЖШС-ін бірте-бірте дамытуға бағытталады.
Жылқы еті мен қымыз өндіру Облысымыздың жылқы шаруашылығы көшім және жаба тұқымдас жылқыларының отандық селекциясының мамандандырылған тұқымдарын пайдалануды ескеріп, нарықтың ішкі қажеттілігін қамтамасыз ету үшін жылқы еті мен қымыз өндіруге бағытталады.
Облысымыздың Жаңақала ауданындағы ("Көшім" ЖШС-гі мен "Серғазиев"
шаруа қожалығында), Бөкейорда ауданындағы ("Хан Ордасы", "Құмақ", "Ұялы"
ЖШС-да), Бөрлі ауданындағы ("Успеновка", "Бөрлі-астық" ЖШС-де) және Шыңғырлау ауданының шаруа қожалықтарында жылқының көшім тұқымдас түрлерін өсіруді нығайту жоспарлануда.
Түйе еті мен шұбат өндіру Бұл өнімдерді өндіру ішкі нарыққа бағытталады. Сырым ауданындағы "Атамекен" шаруа қожалығы, Бөкейордасы ауданындағы "Хан ордасы" ЖШС мен "Имамеденов" шаруа қожалығында түйе санын ұлғайту да жоспарланып отыр.
Құс еті мен жұмыртқа өндіру Құс еті мен жұмыртқа өндіру негізінен ішкі нарықтың сұранысын қанағаттандырумен олардың импортын шеттету бағытында жүргізіледі.
Бұл саланы дамыту үшін "Аққанат" шаруа қожалығы мен "Уральское"
мамандандырылған өндіріс ЖШС-де етті бағыттағы асыл тұқымды құс өсіруді қалпына келтіру жұмысын жалғастырып, Зеленов ауданындағы "Чирово" ЖШС- мен Сырым ауданындағы Алғабас және шолақ Аңқаты, Шыңғырлау ауданындағы "Жарас" шаруа қожалығы және Теректі ауданындағы "Чапаев" ЖАҚ-да жұмыртқа бағытындағы құс өсіру жұмыстарын қалпына келтіруді бастау қажет.
39-ші кесте 2003-2005 жылдардағы ауыл шаруашылығы малдарын тұқымдық аудандастыру және аймақтық мамандандыру Ірі қара мал шаруашылығы Барлығы, мың бас Сүтті Етті Тұқым Мың бас Мың бас Симментал Қазақтың ақбасы Бөкей орда- сы Симментал ала ма- лы герефорд 240,6 Қой шаруашылығы Барлығы, мың Етті-жүнді Етті-майлы және елтірлі Еділбай, қара- көл Кавказ Еділбай 109,3 Волград Ақжайық Кавказ Ақжайық Еділбай,қаракөл 588,2 314,1 274,1 Жылқы шаруашылығы Түйе шаруашылығы Шошқа шаруашылығы тұқым Көшім Қазақ бактрианы Ірі ақ Көшім желісті тұқымы
3.5.2. Мал тұқымын асылдандыру ісі Облыстың мал шаруашылығындағы күрделі жағдай асыл тұқымды мал тұқымын дамытуға, асыл тұқымды мал тұқымының санын қысқартып, гендік қорды жоғалту мен табынның өнімділігін төмендетуге жетелеген көптеген ұйымдастыру, экономикалық және құқықтық бағыттағы мәселелерге және селекциялық мал тұқымын асылдандыру жұмыстарына кері әсерін тигізді.
Бұдан бұрын облыс республикадағы мал шаруашылығын асылдандыру жөнінен ірі аймақ болып есептелді. 40-тан астам шаруашылық облысымыздағы асыл тұқымды мал өсіру жұмысын жетілдіруімен айналысты.
Қазіргі кезде мал шаруашылығыны асылдандыру базасы 10 асылдандыру шаруашылығына берілсе, олардың 5-і асыл тұқымды мал зауыттары, ал 5-і асыл тұқымды мал өсіру шаруашылықтары.
40-шы кесте
Асыл тұқымды мал басымен құс санының динамикасы мың бас
01.01.90 ж. жағдай бойынша
01.01.01 ж. жағдай бойынша Мал бас саны, Асыл С.і асыл ана тұқым- ды лы- шылық шы- лық тар басы ІҚМ 761,4 С.і. етті 533,4 238,6 228,0 2423,2 237,3 170,6 450,0 182,9 С.і етті- майлы 1715,4 388,9 1799,4
01.01.02 ж. жағдай бойынша Мал бас саны, бар- Асыл тұқымды шаруашылықтар С.і. асыл тұқымды мал С.і аналы- Асыл тұқым- ды мал 244,6 188,2 400,0 440,0 Соңғы 10 жылда асыл тұқымды ірі қара мал саны 103,1 мың бастан 5,1 мың басқа немесе 20 есе азайғаны, асыл тұқымды қойлар саны 237,3 мың бастан 29,8 мың басқа немесе 8 есеге азайғаны байқалады. Көшім асыл тұқымды жылқылар саны 10 мыңнан 400 басқа немесе 25 есе кеміген.
Бұл мәліметтер, облыста құнды гендік қор құру жағдайында, әсіресе сирек және саны аз тұқымдар еділбай, етті-жүнді ақжайық тұқымы, көшім тұқымды жылқылар және т.б. құрып кету қаупі туындап отырғанның дәлелдейді.
Облыстағы сүтті ірі қара мал шаруашылығының асыл тұқымды базасы едәуір төмендеп кетуі қамқорлықты қажет етеді.
Қазіргі уақытта облыс бойынша қалған үш асыл тұқымды шаруашылық, асыл тұқымды сүтті ірі қара мал шаруашылығымен айналысқан ("Орал ауыл шаруашылық тәжірибе станциясы" РМКК, "Покатилов" ЖШС, "Асан АФ" ЖШС)
ҚР ауыл шаруашылық Министрлігінің бұйрығымен мал басының саны мен сүт өнімділігінің төмендігі талаптарға сәйкес келмеуі асыл тұқымды шаруашылық категориясынан шығарылып тасталды.
Облыс бойынша қаракөл, шошқа, құс шаруашылықтарының асыл тұқымды базалары мүлдем жойылып кеткен.
Асыл тұқымды мал шаруашылығындағы қалыптасқан дағдарысты жағдайдың негізгі себебі асыл тұқымды шаруашылықтарды ойластырылмаған реформалау және өсіріліп отырған малдың құнды гендік қорын жеке пайдалануға берілуі, мемлекеттік ықпалдың әлсіреуі, асыл тұқымды малды сақтау мен мақсатты жұмсауға бақылау мен реттеудің, асыл тұқымды мал шаруашылығы субъектілеріне қаржылық және материалдық қолдаудың жеткіліксіздігі болып табылады.
Қазіргі күнде облыстағы аттестацияланған асыл тұқымды мал шаруашылығы субъектілеріне республикалық бюджеттен мемлекеттік қолдаудың негізгі нысандары болып:
- асыл тұқымды мал шаруашылығы субъектілерін асыл тұқымды өнімді (асыл тұқымды төлді, өндірістік - бұқаның ұрығын) сатқаны үшін субсидия беру.
Қазіргі уақытта облыста ауыл шаруашылық малдарын қолдан ұрықтандыруды қолданудың көлемін көбейту есебінен табынды өз төлінен өсіруді жақсарту үшін шаралар алынуда. 2002 жылы облыста сиырлар мен қашарларды жасанды ұрықтандыратын 80 қосын ашылып, жұмыс жасауда, облыстың "сүтті бөлігі" жасанды ұрықтандырумен толық қамтылған, 2003 жылы тағы да 12 қосын, 2004 жылы 8 қосын ашылады.
2005 жылы облыс бойынша барлығы 100 қолдан ұрықтандыру қосындары жұмыс жасайтын болады.
бағалы гендік қордың, әсіресе келешектегі селекциядағы жұмысқа қажетті сирек кездесетін және саны аз тұқымдардың жойылып кету қаупінің төнуі ғалымдар мен практиктердің көп жылдық еңбегімен жасалған малдың отандық тұқымдары мен тұрпаттарының нашарлауына әкеп соғады;
барлығы 10 асыл тұқымды шаруашылық қана қалды, 1991 жылқымен салыстырғанда асыл тұқымды мал басының үлес салмағы: ірі қара мал - 13,5 %- дан 1,5 %-ға дейін, қой 9,8 %-дан - 5,0 %-ға дейін, жылқы 10-нан 1%-ға дейін қысқарды, бұл облысымыздың асыл тұқымды төлге мұқтаждығын өтей алмайды.
табынды өз төлінен өсіруде тегі (гендік тұрпаты) мен өнімділік сапасы белгісіз "қолтума" малдардың барлық жерде пайдалануы малдың тұқымдылығы нашарлауына, сондай-ақ өнімділігі азаюына және тиісінше алынатын өнімнің өзіндік құнының қымбаттауына әкеп соғады;
мал шаруашылығындағы мал тұқымын асылдандыру ісін қаржылай қолдаудың көлемі аз болуы, асыл тұқымды мал шаруашылығымен айналысатын ауыл шаруашылық өндірушілерін қаражаттандырудың анық тетіктерінің болмауы малдардың құнды гендік қорын сақтау және молайту саласындағы қиын жағдайды түзете алмайды.
асыл тұқымды мал шаруашылығына мемлекеттік қолдау бюджеттік субсидия берудің түрі мынадай бағытта:
- өткізілген асыл тұқымды төлді жартылай арзандату;
- өткізілген асыл тұқымды бұқаның ұрығын жартылай арзандату;
- ауылшаруашылық малдарының аналық мал басын өсіруге;
- ірі қара мал шаруашылығында жасанды ұрықтандыруды ұйымдастыруға (криогенді және лабораториялық құрал-жабдықтарды сатып алуға, техник- ұрықтандырушыларды дайындау);
- асыл тұқымды мал шаруашылығымен айналысатын ауылшаруашылық тауар өндірушілеріне жеңілдетілген несие беру.
41-ші кесте
Бюджеттік бағдар
Жылдар
Асыл тұқымды жас төл және өндіруші бұқалардың ұрықтарын сатып алудың құнын арзандату Заем (ауылшаруашылығын жекешелендірілгеннен кейінгі қолдау жобасы)
Асыл тұқымды сүтті тұқымның төлін сатып алуға ұзақ мерзімді жеңілдетілген несие беру, барлы- С.і. "Орал ауылшаруашылық тәжірибе станциясы " РМКК Орал қаласы - 200 бас "Асан" АФ ЖШС Зеленов ауданы - 200 бас Каркула ШҚ Зеленов ауданы - 200 бас "Покатиловка" ЖШС Теректі ауданы - 200 бас "Чапаев" ЖАҚ Теректі ауданы - 300 бас "Акас" ШҚ Теректі ауданы - 200 бас "Өсімтал" (Жамансариев Е.) ШҚ Тасқала ауданы - 200 бас сирек және саны аз тұқымды малдар санын сақтау және көбейту үшін ұзақ мерзімді жеңілдетіл- ген несие беру, барлығы сомасы:
С.і: Тасқала ауданы,
"Жумала" ЖШС, асыл тұқымды қалыптастырушы етті-жүнді ақжайық қойлары Жаңақала ауданы, "Кушум"
ЖШС, асыл тұқымды зауыты көшім жылқылары Жаңақала ауданы, Сергазиева ШҚ жылқы зауыттары - көшім жылқылары Бөкейордасы ауданы, "Хан Ордасы" ЖШС - казақ бактрианы түйелері Облыстық бюджет:
- асыл тұқымды аналық малды ұстау құнын жартылай арзандату Басқа көздер (жеке қаражаттар және инвестициялар), барлығы С.і: Бөрлі ауданы "Урал" ЖШС - 200 бас Бұрлі ауданы "Ақсай " ҰШК - 200 бас республикалық бюджеттік комиссияның қарау нәтижелері бойынша бекітілген Малдың барлық түрлерінің асыл тұқымды төлдің өзіндік құнының арзандауы асыл тұқымды өнім өндіру көлемін едәуір өсіреді және жақсартылған табындары бар асыл тұқымды жаңа шаруашылықтар құруға мүмкіндік береді;
Сиырларды жақсартқыш тұқымды бұқалардың ұрығы мен қолдан ұрықтандыру жолымен табындардың сапалы жағдайын қамтамасыз ету мал санын 2001 жылы 3,5 мыңнан, 2005 жылы 25 мыңға дейін жеткізуге мүмкіндік береді.
Облыс бойынша ауыл шаруашылығы малдарының асыл тұқымды басының санын көбейту өсірілетін малдың өнімдік сапасын көтеруге, түпкі нәтижесінде мал шаруашылығы өнімдерін арттыруға әкеліп соғады.
3.5.3. 2003-2005 жылдардағы мал шаруашылығы өнімдерін өндіру мен мал басының өсімі 42-ші кесте 2003-2005 жылдарға мал басы және құс санын болжау жыл аяғына, мың бас болжам 2005 ж. % 2001 ж.
110,5 111,1 111,8 110,9 111,0 112,0 111,9 114,7 351,5 359,0 370,5 383,5 111,3 Қой және ешкі 106,0 108,1 112,9 109,6 109,4 117,3 118,9 108,6 109,5 110,3 108,3 125,0 607,0 619,0 634,0 647,0 110,0 жылқы 123,2 161,1 122,7 129,0 126,9 141,7 132,0 133,3 300,0 129,5 шошқа 233,3 117,6 115,0 154,5 118,5 жалғасы түйе 129,3 120,3 125,7 126,1 2001 ж 154,3 139,2 141,3 143,3 206,9 229,2 163,9 146,1 140,4 142,8 144,7 142,2 139,5 442,0 484,0 540,0 601,0 666,3 150,7 Ауыл шаруашылығы мал бас санын көбейту табынды өз төлінен өсіруді жақсарту, селекциялық асылдандыру жұмыстарын сақтау, індет және инвазиялық ауруларды жою, мал азығы базасын нығайту арқылы қол жеткізіледі.
2005 жылы 2001 жылмен салыстырғанда мал басының өсімі мүйізді ірі қарадан - 111,3 %, қой мен ешкіден сәйкесті - 110 %, жылқыдан - 129,5 %, түйеден
- 126,1 %, шошқадан - 118,5 %, құстан - 150,7 % құрайды.
43-ші кесте 2001-2005 жылдарда ет, сүт, жұмыртқа, жүн өндіру жыл аяғына, мың тонна Ет, сойыс салмағында 127,3 118,2 121,0 126,7 127,6 127,0 2005 ж. % 23,03 10,04 107,5 20,89 107,1 32,48 108,4 17,27 107,7 10,35 107,2 24,51 12,86 191,6 195,6 197,5 206,1 108,8 Жыл аяғына, млн. дана, тонна Жұмыртқа 134,0 147,7 145,6 136,3 132,6 144,3 130,7 157,5 33,24 135,4 Жүн 288,6 294,4 298,0 111,6 240,7 245,5 111,4 247,8 252,7 255,7 180,5 184,1 186,2 111,5 112,8 310,5 316,7 326,9 112,1 120,5 162,0 165,2 168,5 170,5 44-ші кесте Былғары шикізат өндірісі мың дана Былғары шикізаты 158,1 163,2 169,4 178,5 191,2 Ұсақ 297,6 304,6 320,9 328,5 340,1 2005 жылы 2001 жылғы деңгеймен салыстырғанда табындарды өз төлінен өсіруді жақсарту және сақтау, мал санын көбейту есебінен өнім өндіру: еттен - 27,0 % (31,5 және 40 мың тонна), сүттен - 8,8 % (189,4 және 206,1 мың тонна), жұмыртқадан - 35,4 % (33,2 және 45 млн. дана), жүннен - 11,7 % (1748 және 1953 тонна), тері шикізатының ірісінен - 20,9 % (158,1 және 191,2 мың дана) және ұсағынан - 14,3 % (297,6 және 340,1 мың дана) көбейеді;
бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіруді көбейту және тұтас экспорттық мүмкіндігін көтеру, ішкі нарықты толықтыру және сәйкесті импорттық өнімдерді ығыстырып шығару;
дайындау пункттері жүйесін құру және бағдарламаны жүзеге асыруға жағдай жасау;
экспортқа шығаруды өсіру арқылы саланың басым бағыттарын тиімді өркендету және сатып алу бағасын көтеруді қамтамасыз ету;
мал шаруашылығында және құс шаруашылығында асыл тұқымды базаларды қалпына келтіруге жағдай жасау;
мал шаруашылығы салаларында 2003 жылы - 775, 2004 жылы - 828, 2005 жылы - 914 қосымша жұмыс орындары ашылады.
3.6. Ветеринария
Ағымдағы жай-күйі
Күні кешегі дейін (1997 жылға дейін) облыс бойынша мемлекеттік ветеринарлық қызметтің кең тармақталған жүйесі жұмыс жасады. Бұған мекемелер: "Ветсанотряд", "ауыл шаруашылығы малдарының туберкулез, бруцеллез ауруларымен күресетін экспедиция", аудандық ветстанциялар, аудандық ветзертханалар, ветучаскелер енгізілді. Тіпті осындай жүйенің өзінде мал шаруашылығында ветеринарлық істі ұйымдастыру белгілі қиындықтарды қалыптастырды.
Мемлекеттік ветеринарлық мекемелердің жойылуына және ұжымдық шаруашылықтардың тарауына байланысты көптеген ветеринарлық дәрігерлер жұмыссыз қалды. 1999 жылы жаңадан құрылған Қазақстан Республикасы АШМ- нің ветеринарлық құрылымының аумақтық басқармасы тек бақылау және қадағалау функцияларымен шұғылданды. Профилактикалық және емдеу шараларымен ешкім айналыспайтын жағдай қалыптасты. Бұл және облыста 20- дан астам инфекциялық аурулардың табиғи ошағы бар уақытта орын алды.
Сондықтан ветеринарлық іс-шараларсыз қалыпты жағдайды сақтау мүмкін емес.
Облыста 4 аудан бруцеллез бойынша залалды аймақ болып табылады, жыл сайын туберкулездің бөлінуі тіркеледі. Ветеринарлық жұмысты бәсекелес ортаға беру (ветеринарлық ЖШС-дің құрылуы) іс жүзінде өзін-өзі ақтамайды. Осы жағдайда облыс басшылығымен "Мал дәрігерлік жәрдем" мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорын (МКҚК) құрылды. Коммуналдық кәсіпорын өзінің үш жылдық қызметінде облыста ветеринарлық қызметті қалпына келтіруде белгілі бір жұмыс жасады.
Күні бүгінге МКҚК өзінің штатында барлық аудан орталықтары мен селолық (ауылдық) округтарда 330-дан астам ветеринарлық маманды біріктіреді.
"Мал дәрігерлік жәрдем" МКҚК-ның құру және нығайту ветеринарлық қызмет көрсетуді едәуір жеңілдетті, бірақ түпкілікті проблеманы шешкен жоқ. Ең басты себебі - ветеринарлық шараларды тендерлік негізде жүргізуде. Соңғы екі жылда тендер объективті және субъективті себептерге байланысты кешіктіріліп өткізіледі. Мұның өзі профилактикалық шараларды уақытында өткізуге кері әсер етеді.
Облыста селолық (ауылдық) округтарды қамтитын ветеринарлық мамандардың жетіспеушілігі өткір күйінде қалып отыр. Бір маманға жүктеме белгіленген нормативтен екі есе асып кетеді. Облыстың селоларында ветеринарлық емдеу орындары, дәріханалар, мал сою пункттері, мал қорымдары жоқ. Ауданның ветеринарлық зертханалары техникалық жабдықталуы жөнінен қазіргі заман жағдайынан көп артта қалған. Вирустық және бактериологиялық ауруларға патологиялық материалдарды жүздеген километр жердегі облыс орталығына тасуға тура келеді. Облыс ветеринарларында арнайы автокөліктер, ұтқыр бұқаралау (дезинфекциялау) қондырғылары жоқ.
төмен және тұрақсыз жалағының салдарынан жоғары білікті ветеринарлық мамандардың тапшылығы (зәрулігі).
республикалық бюджеттен селолық және поселкелік округтердің ветеринарлық инспекторларымен қамтылмауы (қажетті 161 инспектордың орнына тек қана 43 маман жұмыс жасайды).
облыста биопрепараттар мен дәрі-дәрмектерді әкелу және сақтау функцияларымен айналысатын тұрақты жабдықтау органның болмауы. Облыста вакцинамен жабдықтауда жиі үзіліс орын алды, мұның өзі эпизоотикалық жағдайға кері әсер етеді.
шекарадағы ветеринариялық бақылау пункттері мен постыларды қызметтік үй жайымен, байланыс құралдарымен, көлікпен қамтамасыз етілмеуі. Тірі малды, мал шаруашылығы өнімдері мен шикізаттарын шекаралас елдердің аумақтары арқылы бақылаусыз өтуі жағдайлары да болып отырады.
ветеринарлық қызметті материалдық-техникалық жабдықтау өте төмен дәрежеде, мал шаруашылығына қызмет көрсететін арнайы автокөліктер, бұқаралы қондырғылар жоқ.
облыс аудандарының зертханаларында тиісті бөлімдер мен құрал жабдықтардың және реактивтердің болмауынан вирустық және бактериологиялық ауруларға дәл диагноз қоюға мүмкіндіктің жоқтығы.
жыл сайынғы жоспарлы ветеринарлық алдын алу, эпизоотияға қарсы және ветеринариялық диагностикалық іс-шараларды толық көлемінде жүргізу үшін қаржыны уақытылы бөлу;
селолық округтерде ветинспекторлардың санын республикалық бюджет есебінен 161 бірлікке дейін жеткізу қажет;
ауыл шаруашылығы малдарының ең кемінде 80 пайызын қамтитындай инфекциялық ауруларға қарсы міндетті түрде иммунделуін және диагностикалық зерттелуін қамтамасыз ету;
ветеринариялық зертханаларды техникалық жарақтандыру үшін бүгінгі талаптарына сәйкес келетін қазіргі заманғы құрал жабдықтар мен аппаратура сатып алу қажет;
селоларда дезотрядтар мен ветеринариялық-санитариялық объектілерді (ветеринариялық дәріханалар, емдеу орындары, мал қорымы) ұйымдастыру мәселелерін шешу.
45-ші кесте 2003-2005 жылдарда қолдан ұрықтандыруды жүргізуге облыстық бюджеттен қажетті қаражаттар көлемі қолдан қол- дан облыстық бюджеттен бөлінгені, облыстық бюджеттен қажетті қаражат- тар, млн. теңге ұры- қтан криоген техник- қтал және ұрықтан дыру- лабора дырушы ған- дыру ториялық лар қамты- луы құралдар даярлау пункт- тері жинақтау құрастыру Бөкей ор- дасы 500,0 Жаңақа- ла Шыңғыр- лау 3400,0 Жиынты- ғы:
ұрық танды талған румен тандыру пункт шылар рушылар 2350,0 46-ші кесте Республикалық бюджет, млн. теңге Эпизоотияға қарсы күрес (N 35 бағдарлама)
62,70 117,68 28,89 17,02 Ауылшаруашылық малдары және құстардың туберкулезі мен бруцеллезіне қарсы күрес (N 66 бағдарла- ма)
91,59 84,71 134,7
Облыстық бюджет, млн. теңге Аса қауіпті жұқпалы ауруларына қарсы күрес (N№30 бағдарлама)
Ауру малдарды алыстату кезінде келтірілетін залалын өтеуге қаражат бөлу Сиырлар мен қашарларды қолдан ұрықтандыру көлемін және торларын кеңейту Техник-ұрықтандырушыларды даярлау және қайта даярлау 47-ші кесте Материалдық-техникалық жарақтандыру бойынша шығыстардың қажеттілігі Сойыс пункттерінің құрылысына қаражат бөлу Мал қорымдар құрылысына қаражат бөлу Бөлінетін қаржының көлемі тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын республикалық бюджет комиссиясы қарауының нәтижелері облыстың эпизоотикалық қолайлы жағдайын қамтамасыз ету;
малдар мен құстарды аса қауіпті аурулардан (оның ішінде адамдар мен малдарға бірдей қатысты) қорғау;
малдан алынатын өнімдер мен шикізаттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
облыс территориясын жұқпалы аурулар қоздырғыштарынан қорғау;
облыста асыл тұқымды мал шаруашылығын өркендетуді қамтамасыз ету.
3.7. Қайта өңдеу өнеркәсібін дамыту Ағымдағы жағдайы.
Қазіргі уақытта облыста ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу саласында 9 ірі және орта, 73 шағын кәсіпорын, селоларда 179 цехтар жұмыс жасайды.
Облыста ұн тарту, соған орай наубайхана өнеркәсібі жақсы дамыған.
"Желаев нан өнімдері комбинаты" ААҚ-ы тек қана облыста емес, сонымен қатар республикадағы ірі ұн тарту кәсіпорны болып табылады. Оның құрамында диірмен зауыты, дайындау және өнеркәсіптік элеваторлары бар.
Диірмен зауытының жоғары өнімді құрал жабдығы жылына 150 мың тоннаға дейін дән өңдеуге мүмкіндік береді. 2001 жылы олар арқылы 51,6 тонна немесе облыста өндірілетін ұнның жалпы көлемінің 83,8 пайызы өндірілді. Тұтас комбинат бойынша өнім өндіру көлемі 730,8 млн. теңгені құрады.
Ірі кәсіпорындар қатарына, сонымен қатар облыстық сүт комбинаты "Береке" ААҚ-ы жатады. Олар сүт, ет, көкөніс және жеміс өнімдерін өңдеу мен айналысады, сүт, ет және басқа да өнімдердің, соның ішінде майдың, ірімшіктің, майонездің, балмұздақтың, ет және балық консервілерінің, шұжықтың әр алуан түрлерін шығарады.
Комбинаттың облыс аудандарында өзінің дайындау сауда жүйелері және Атырау мен Ақтау қалаларында дүкендері бар. 2001 жылы олар арқылы 499 млн.
теңгенің өнімі өндірілді немесе 2000 жылғы деңгеймен 154,7 пайыз құрайды.
Облыстың сүт өндіру саласында тағы бір кәсіпорын "Ақсай тағамдары"
ЖШС жұмыс жасайды. Кәсіпорын Ақсай қаласында орналасқан, 1992 жылы іске қосылған шетелдік құрал жабдықтары бар. Сүт зауытының өндірістік қуаты тәулігіне қазіргі заманғы технологиямен 25 тонна сүт өңдеуге мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта кәсіпорын толық қуатында жұмыс жасап тұрған жоқ.
Облыста жүн өңдеумен "Аяз" ЖШС айналысады, олар дәстүрлі байпақ және киіз өнімдерін шығарумен қатар, тері және жүн өнімдерін илеу мен тігуді игерді.
2001 жылы кәсіпорында 126,0 млн теңгенің өнімі өндірілді.
Жұмыс жасайтын кәсіпорындар қатарына "Қазақлакрица" ААҚ-да жатады, олар экспорттық өнім болып табылатын республикадағы мия тамырлары экстрактын өндіретін және шығаратын жалғыз кәсіпорын болып саналады. Одан басқа кәсіпорын кондитер және макарон, нан-бөлке өнімдерін өндіреді. 2001 жылы кәсіпорын 71,2 млн. теңгенің өнімін өндірді.
Қазіргі уақытта облыс үшін әр түрлі себептерге байланысты былғары мен тон-мех шикізатын және жүн өңдеу шешілмеген проблема болып қалып отыр.
Жартылай жұқа жүн, тері тұрғындардан өте арзанға алып-сатарлар арқылы сатып алынады да республикадан тыс жерлерге сатылады. 2001 жылы облыстан тыс жерлерге 0,6 мың тонна ірі былғары шикізаты, 15,9 мың дана ұсақ былғары шикізаты, 223,5 тонна жүн кеткен.
Облыстың статистикалық басқарманың мәліметі бойынша 2001 жылы облыста тамақ өнімдерін өндіру 2452,5 млн. теңгені құрады немесе 2000 жылмен салыстырғанда 114,5 пайызға жоғары.
Өткен жылмен салыстырғанда тамақ өнеркәсібі өнімдерінің барлық түрлерін шығару көлемі өсті, соның ішінде шұжық өнімдері - 3,2 есеге, сары май - 2,9 есеге, майонез - 2,1 есеге, сүт - 1,9 есеге, жарма - 1,6 есеге, жаңа кондитер өнімдері - 1,5 есеге, ет және ет өнімдері, макарон өнімдері - 1,4 есеге, ұн - 12,6 пайызға артты.
Бірақта, өнім өндірудің өсіміне қарамастан ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу үлесі әлі де болса төмен екендігін атап көрсетуіміз керек. 2001 жылы етті өнеркәсіптік өңдеу тек қана 4,4 %, сүт 4,1 % құраса, көкөніс және жеміс-жидек 1 %
-дан төмен.
Ішкі нарықтағы импорт үлесі құс етінен - 66 %, ет консервілерінен - 71,8 %, сүт консервілерінен - 98 %, өсімдік майынан - 95,8 % құрайды.
Қайта өңдеу өнеркәсібінде өндірілетін өнімнің ассортиментін арттыру және сапасын жақсарту жұмыстары жәй жүргізіледі. Негізгі себептердің бірі болып технологиялық құрал жабдықтармен жарақтанудың нашарлығы, олардың моральдық және табиғи ескіруі, қолда бар өндірістік базалардың қазіргі талаптарға сай келмеуі болып табылады. 2001 жылы ескіру деңгейі сүт өнеркәсібінде 90 %, тұтастай тамақ өнеркәсібінде 69 % құрады.
Банк ставкалары пайызының жоғарылығы жұмыс жасап тұрған кәсіпорындарды техникалық қайта жарақтандыруға, қайта жаңартуға және жаңа қуаттар енгізуге қаржы тартуға мүмкіндік бермейді. 2001 жылы осы мақсатқа кәсіпорындар арқылы өз қаржылары есебінен тек қана 53,1 млн. теңге бөлінді.
Ауыл шаруашылығы шикізатын сатып алу үшін өзіндік айналым қаржысының жетіспеушілігі басқа да себептермен қатар ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді дамытуды тежейді. Ұсақ тауарлы өндіріске негізделген ауыл шаруашылығы шикізатын дайындау жүйесі нашар дамыған. Өндірістік қуаттарды пайдалану деңгейі төмен күйде қалып отыр. 2001 өндірістік қуаттар жүктемесі дәнді қайта өңдеу жөніндегі ірі кәсіпорындарда 49 %-дан, сүтті - 20 %, жүнді - 45 %, былғары шикізаты - 43 % аспады.
Мақсаттар:
ауыл шаруашылығы шикізатын қайта өңдеуді қалпына келтіру және дамыту, ұқсатушы кәсіпорындардың технологиялық және техникалық жағынан артта қалушылығын еңсеру;
бағаны арзандату және өндіріс шығындарын азайту, өнім сапасын жақсарту, ассортименттің жақсарту есебінен өнімнің бәсекелестік қабілетін арттыруды қамтамасыз ету;
ішкі нарықты жоғары сапалы азық-түлік тағамдарымен толықтыру.
ұқсатушы кәсіпорындарға лизинг бойынша құрал жабдықтар сатып алу және пайыздық ставканы өтеу үшін лизинг тетіктерін енгізу есебінен технологиялық қайта жарақтандыру және өндірісті жаңғырту;
ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындау жүйесін, әсіресе, шалғай аудандарда дамыту, өзінің базасы бар жоғарыдан төмен қарай интеграцияланған өндірістер құру;
өндірістің техникалық және технологиялық стандарттары мен ауыл шаруашылығы өнімдері мен оны қайта өңдеуді халықаралық талаптарға сәйкестендіру;
несиенің пайыздық ставкасын арзандату арқылы айналымдағы қаражатты толықтыруға арналған несиелік ресурстарға қол жеткізуді қамтамасыз ету;
жергілікті жерлерде тұтынушылар кооперациясының материалдық- техникалық базасын және облыстың бюджеттен осы мақсатқа бөлінетін қаражаттарды пайдалана отырып, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдейтін шағын кәсіпорындар мен цехтардың өндірісін дамыту.
48-ші кесте бар-
Ауылшаруашылық өнімдерін өңдейтін кәсіпорындарға құрал-жабдықтар лизингі млн. теңге Кәсіпорындарға берілетін банктік несиенің проценттік мөлшерлемесін жеңілдету (15 %-дей- ін), млн. теңге Құрал-жабдықтар лизингі бойынша сыйақы мөлшерлемелерін өтеу Жергілікті бюджет 135,0 145,0 155,0 Қайта өңдеу кәсіпорындарын және шағын өндірісін дамыту және қолдау үшін несие беру, Бөлінетін қаржының көлемі тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын республикалық бюджет комиссиясы қарауының нәтижелері Жаңа өндірісті қалыптастыру едәуір қаржыны қажет ететінін ескере отырып, өңдеуді дамыту негізінен қолда бар өндірістік қуаттардың базасында қамтамасыз етілетін болады.
Облыста сүт өнімдерінің, ет, балық және жеміс-көкөніс консервілерін, жармалардың алуан түрлерін өндіру, сонымен қатар Орал қаласындағы қолда бар өндірістік қуаттар негізінде былғары шикізаты мен жүн өңдеу өндірісін қалпына келтіру дайын тауарларды шығару және дамыту басым бағыт алатын болады.
Бұдан басқа, ауылдарда тұтынушы кооперацияларының өркендеу келешегін, материалдық-техникалық базаларын, ауыл шаруашылығы шикізатының қолда барын есепке ала отырып, аудандарда шағын өндіріс дамитын болады.
49-шы кесте
Облыста қайта өңдеу өнімдерін өндіру Өнімнің атауы есеп 2003 ж. бо- лжам 2004 ж. бо- 2005 ж. бо- Ет және тағамдық қосымша өнімдер 0,612 0,636 0,705 0,775 0,840 Шұжықтық өнімдер 0,421 0,438 0,530 0,585 0,620 Ет және ет-өсімдік консервілер 0,361 0,370 0,380 0,395 0,415 0,330 0,350 0,430 0,495 Өңделген сұйық сүт және қаймақ қоюландырған сүт 0,044 0,045 0,047 0,050 0,055 Құрғақ сүт 0,075 Байпақ, мың жұп Былғары (мың. дц 2 )
727,4 0,024 0,025 0,029 0,031 0,035 Жеміс- көкөніс консервілер және шы- рындар Астықтан және өсімдік ұны Өндірістік қуаттарды көбеюі мен технологиялық құрал-жабдықтарды модернизациялау және шикізаттарды сатып алу есебінен 2005 жылы өнеркәсіптік өндіріс: ет және тағамдық, өкпе-бауыр, ішек-қарын, шұжықтың өнімдер 1,4 есеге, сары май 1,5 есеге, сары ірімшіктер 1,4 есеге, өсімдік майы 9 есеге, жеміс- көкөніс консервлері 1,5 есеге, ұн 1,4 есеге өседі.
3.8. Аграрлық сектордың инфрақұрылымдарының дамуы 2003-2005 жылдардағы перспективасында облыс аудандарында ауылдық несие серіктестіктерінің жүйесін кеңейту жұмыстары жалғасады.
Фермерлерге қолдау көрсететін облыстық қордың, "Батыссервис" МКК жабдықтау кәсіпорнының қызметі кеңейеді, ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындау және сату жүйесі, оның ішінде ұқсатушы кәсіпорындарының дайындау- сауда жүйесін және мемлекеттік коммуналдық нарықтарын ұйымдастыру есебінен дамитын болады. Осы кезең ішінде ақпараттық-маркетингтік жүйе, астықты одақ, облыстық және аудандық деңгейдегі ауыл шаруашылығы тауар өндірушілердің ассоциациясы құрылады.
Әлеуметтік-экономикалық проблемаларды шешуде, өндірісті өндіруде, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу және өткізуде тауар өндірушілердің өзара іс-қимылын үйлестіру мақсатында, сондай-ақ ауылдық округтер деңгейінде тауар өндірушілердің ассоциациясын ұйымдастыру белгіленіп отыр.
50-ші кесте
Ауылшаруашылық тауар өндірушілер ассоциациялары
- облыстық
- аудандық
- ауылдық округтер
Астық одақтары
Несиелік серіктестіктері 51-ші кесте Бюджеттік бағдарлама атауы Ауылдық несиелік серіктестіктер жүйесі арқылы ауылшаруашылық өндірісті несиелендіру Ауылдық несиелік серіктестіктердің жарғылық қорын ұлғайту Бөлінетін қаржының көлемі тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттің жобасын республикалық бюджет комиссиясы қарауының нәтижелері
3.9. Облыстың агроөнеркәсіптік кешенін мемлекеттік қолдау шаралары Облыстың аймақтық азық-түлік бағдарламасы 2003-2005 жылдар кезеңінде республиканың агроөнеркәсіптік кешенін мемлекеттік қолдау және реттеудің бірнеше шаралары келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылуынан шығып отыр.
Бірінші-жалпы сипаттағы шаралар - бұл жануарлар мен өсімдіктердің аса қауіпті ауруларының диагностикасын, мониторингін және оларға қарсы күресті, карантинге жататын өнімдерге зертханалық және фитосанитариялық талдау жасауды, ауыл шаруашылық дақылдарының сорттарын сынақтан өткізуді, суармалы жердің мелиорациялық жай-күйін бағалауды, мемлекеттік резервтегі астықтың сақталуын, элиталық тұқым шаруашылығы мен мал тұқымын асылдандыру ісін сақтауды және дамытуды, минералдық тыңайтқыштарды сатып алуға субсидия беру, агроөнеркәсіптік кешені ақпараттық жүйесін құру және дамыту, қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізуді мемлекеттік қаржыландыру.
Жалпы шаралар ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерге жеңілдікпен салық салуды (заңды тұлғалар үшін патентті және шаруа (фермер) қожалықтары үшін бірыңғай жер салығын), бюджеттік борыштарды өтеу мерзімін ұзартуды да жатқызуға болады.
Екінші арнаулы шаралар - нақты саланы және өндірісті қолдауға бағытталған шаралар, олар, әдетте, қайтарымды сипатта болады және нарықтың қаржылық жағдайы тұрақты шаруашылық субъектілері үшін арналған:
мемлекеттік ресурстарға астықты сатып алу, ауылшаруашылық техникасы лизингісіне несие беру, ауылдың несие серіктестіктері жүйесін несиелендіру, сыртқы заемдарды тарту арқылы мемлекеттік несие беруі, экспорттық-импорттық режимді реттеу кезіндегі тариф саясаты.
Үшінші агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік қолдау және қызметін реттейтін заңнамалық базаны кеңейту.
Аграрлық саладағы мемлекеттік ықпал етудің тәртібі, үлгісі және әдісі ауыл шаруашылығының басым дамуын қамтамасыз ететін заңдармен анықталады.
Жоғарыда көрсетілген шараларды жүзеге асыру ауылдық тауар өндірушілердің қаржылық жағдайын нығайтуға мүмкіндік береді және облыс экономикасының аграрлық саласының тұрақты дамуын қамтамасыз етеді.
IV. Қажетті қорлар, қаржыландыру көздері 52-ші кесте Бағдар Қаржы Болжам Ескерту Кі- ші лама лан Кіші бағдарлама- ның, бюджеттік бағ- дарламаның атауы бағ 2002- жоспа- ры ла- ма Респуб 179,37 228,81 297,38 477,86 ликалық 115,2 154,9 161,8 171,4 Облы- стық ХҚҚДБ заемі Инвести Заемдар Суармалы циялық учаскелердің жобалар жобасын в т.ч.
құрылысын іске асыру, Суар- малы учас- келер- ді қай- та жаңар- ту суармалау техника сымен қамту, гидро мелио рациялық құрылыс тарын қалпына келтіру.
ауданы:
"Жаик"
ШҚ - 670га
"Бахтияр"
ШҚ - 558 га
Дусупов
ШҚ - 991 га
Тиімді қызметін қамтамасыз ететін бюджет мемлекеттік, су Жаңа Ауылшаруашылық тауар өндірушілерге су жеткізіп беру қыз- метінің құнына суб- сидия беру шаруашылық, эксплуата ұйымдардың су жеткізіп беру жөнінде көрсетілген қызметтерінің жабылмайтын шығындардың айырмасын республикалық бюджеттен дотация беру жолымен ауылдық су пайдалану шыларын қолдау.
Респуб-
Мемлекеттік меншік- тегі ерекше авария- лық учаскелерді, ша- руашылық аралық арналарды және гид- ромелиорациялық құрылыстарды қал- пына келтіру Суармалы жүйелердің қыз- мет етуінің эксплуатациялық деңгейін көтеру. Судың ыса- рап болуын азайту. Жобалау- сметалық құжаттаманың тех- никалық-экономикалық негіз- дерін әзірлеу және мемлекет- тік сараптама алу, ерекше ава- риялық учаскелерді, арналар мен гиротехникалық құрылы- старды күрделі жөңдеу эколо- гиясының сараптамасын алу.
Көктемгі егіс және егін жинау жұмыста- рын жүргізуді ұйым- дастыруға а/ш тауар өндірушілеріне несие беруі Ауылша- руашылық тауар өн- дірушілеріне несие беруі Ауылшаруашылық тауар өн- дірушілерді көктемгі- егіс жә- не егін жинау жұмыстарын жүргізуге несие ресурстары- мен қамтамасыз етуді ұйым- дастыру. 2003 жылға - 620 мың га алқапта, 2004 ж. - 650 мың га, 2005 ж. - 700 мың га, оған қатысты 12,8 мың тонна, 13,9 мың тонна және 15 мың тонна жанар- жағар май қа- жет.
Республикалық бюджеттен бөлінген несиені пайдаланға- ны үшін республикалық бюд- жетке жергілікті бюджеттің төлейтін сыйақы (мүдде) со- масын өтеу.
рын ұйымдастыруға жергілікті бюджет- терден несие беру б- ша сыйақы (мүдде)
ставкасын өтеу.
Элиталық тұқым ша- руашылығы құнын арзандату Сорт ауыстыруды және сорт жаңартуды жүргізу үшін ауыл шаруашылығы тауар өн- дірушілерді дәнді- дақылдар- дың элиталық тұқымдарымен қамтамасыз ету.
Тұқымның сорттық және егілу сапала- рын анықтау.
Ауыл шаруашылығы дақыл- дарының өнімділігін арттыру үшін егілетін материалдар- дың сорттық және егілу сапа- ларын анықтау, ауылшаруа- шылық тауар өндірушілерін сорттылығы сапалы және өнімділігі жоғары элиталық тұқымдармен қамтамасыз ету.
Өсімдік шаруашылы- ғында тұқымдық қа- лыптастыруды қол- дау Дәнді- дақылдардың 1-ші тұқымдық қалыптастырудың құнын ауылшаруашылық тау- ар өндірушілерге арзандату бұл дәнді- дақылдардың өнім- ділігі, сапасы, жалпы өні- мінің өсуін, шаруашылықтар- дың қаржылық жағдайы жақ- саруын қамтамасыз етеді.
2003-2005 ж.ж. дәнді- дақыл- дардың 1-ші тұқымды қалып- тастыруды өткізу көлемдері 6; 6,3; 7,1 мың тонна құрай- ды.
тауар өндірушілері- не несие беру дірушілерді дәнді- дақылда- рының 1-ші қалыптастыру тұқымдарымен толық қа- жетінше қамтамасыз ету жә- не оларды көбейту үшін тұқым шаруашылықтары эли- талық тұқымдарды 2003 ж. - 1130 тонн, 2004 ж. - 1330 тон- на, 2005 ж. - 1500 тонна көле- мінде сатып алу.
Бірегей тұқымдар өсіруге субсидия бе- Ауыл шаруашылы- ғы дақылдарының сорттарын сынақтан өткізу дарының сорттарын сы- нақтан өткізу және облыстық инспектураны ұстау.
Ауылшарушылық та- уар өндірушілерге минералдық тыңай- тқыштар, тұқымдар- ды дәрілегіштер жә- дарының өнімділігін молай- ту, топырақтың құнарлылы- ғын қалпына келтіру, өсімдік шаруашылығы өнімінің сапа- сын жақсарту мақсатында ауылшаруашылық тауар өн- не гербицидтер са- тып алуға субсидия беру дірушілерге минералдық ты- ңайтқыштардың, тұқымды дәрілегіштер мен гирбицид- тердің құнын арзандату (1 тоннасының орташа құнынан 40 %).
Топырақ құнарлылы- ғының мониторин- гін жүргізу және оның химиялық құрамын анықтау Топырақтың қамтамасыз етілуін ескере отырып, мине- ралдық тыңайтқыштарды ұтымды пайдалану мақсатын- да топырақтағы негізгі құнар беретін элементтерді айқын- дау, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру үшін топырақтың құ- нарлылығын сақтау және қал- пына келтіру. 2003 жылы зерттелетін алаң - 50 мың га (1 гектарды зерттеудің орта- ша құны 60 теңге).
336,68 317,48 264,3 278,55 Өсімдіктерді қорғау және карантині аса қауіпті зиян- кестері мен аурулар- дың ошағын аны- қтау мониторингі 11,98 Облыста қолайлы фитосани- тарлық жағдайды қамтамасыз ету. Ауыл шаруашылығы өсімдіктерінің аса қауіпті зи- янкестері мен ауруларынық жаппай даму және таралу ошақтарын анықтауға ар- налған жұмыстар жүргізуді ұйымдастыру.
Өсімдіктерді жаппай зиянкестері мен ау- рулардан қорғау 324,7 янкестері мен аурулары та- ралған алаңдарға химиялық өңдеу жүргізуді ұйымдасты- ру.
Штаттық құрамда 45 бірлік болатын облыста бір облы- стық және 6 аудандық фито- санитарлық диагностика жә- не болжамдар орталығын ашу.
Облыста фитосани- тарлық диагностика және болжамдар әдістемелік орталы- ғының филиалын, аудандарда болжау пункттерін ашу.
жөніндегі инспектор- лардың біліктілігін арттыру және олар- ды қайта даярлау Өсімдік карантині жөніндегі инспекторлардың кәсіби дең- гейін арттыру. Облыста өсім- дік карантині жөнінде шағын мамандандырылған курстар өткізу.
мемлекеттік іс- шараларды жүзеге асыру, қолайлы фито- Аса қауіпті карант- индік зиянкестері мен арамшөптер ошақтарын жою санитарлық жағдайды қамта- масыз ету. Ауылшаруашы- лық жерлерінің 2003-2004 жылдары 5,0 мың гектардан, 2005 жылы - 6,0 мың гектарға химиялық өңдеу жүргізу.
Инвести- циялар
Мал тұқымын асыл- дандыру ісін сақтау және дамыту Барлық ауылшаруашылық малдарының асыл тұқымды төлдің өзіндік құнын 40 %-қа дейін арзандату арқылы асыл тұқымды мал өнімін қол жет- кізуді қамтамасыз ету - 2006 жылда сатылатын асыл тұқымды өнімінің (материал- дың) көлемін ұлғайтуға әке- леді. Сатылатын асыл тұқым- ды төлдің құнын арзандатуға қажет субсидия: 2003 ж. 28,8 млн. теңге, 2004 ж. 28,4 млн.
теңге, 2005 ж. - 25 млн. теңге.
Бұқалардың ұрықтарының құ- нын арзандатуға 2003 ж. 4,2 млн. теңге, 2004 - 5,6 млн.
теңге, 2005 ж. - 7 млн. теңге.
Асыл тұқымды сүтті тұқымды төлдерді сатып алуға ұзақ мерзімді несие беру Ауыл ша- руашы- лығын жекеше- лендіріл- геннен кейінгі қолдау 2003-2005 жылдар аралығын- да облыста қала маңы ай- мақтарындағы барлық аудан- дарда асыл тұқымды шаруа- шылықтарды құру және қал- пына келтіру үшін ұзақ мерзімді жеңілдетілген несие қажет.
Сирек кездесетін жә- не саны аз асыл тұқымды мал тұқым- дарын сақтау және бас санының көбей- ту үшін ұзақ мерзім- ді несие беру Саны аз және құрып кету қау- піндегі мал тұқымдарын сақтау және мал басын көбей- ту үшін несие бөлу (Көшім жылқысы, Ақжайық жарты- лай биязы жүнді, Еділбай қойлары, Қазақ бактриан түй- есі).
Асыл тұқымды мал аналығын ұстаудағы шығынды өтеу қа- жеттілігі: етті тұқымды сиыр- Жергілікті деңгейде асыл тұқымды мал шаруашылығын қол- ларға (1792 бас) - 5,4 млн.
теңге, сүтті - (300 бас) - 1,2 млн. теңге, қой аналығы (18086 бас) - 16,3 млн. теңге, жылқы аналығы (115 бас) - 0,35 млн. теңге, түйе аналығы (124 бас) - 0,35 млн. теңге.
113,8 115,5
Эпизоотияға қарсы күрес Үкімет Қаулыларының тіз- бесіне енетін аса қауіпті ауру- ларға жол бермеу үшін ғы жануарлары мен құстарының тубер- куллезіне және бру- целлезіне қарсы Облыс бойынша 4 аудан (Бө- кейордасы, Қаратөбе, Ақжай- ық, Сырым аудандары) ауыл шаруашылығы жануарлар- дың бруцеллезі бойынша қо- лайсыз болып табылады, жыл сайын 2 ауданда (Казталов, Бөрлі) тубекуллез ауруы тір- келіп отыр. Бұл аудандар- дағы шаруашылықтарды са- уықтыру үшін қаражат қажет.
ветеринарлық іс-ша- раларға қолдау жа- сау Ауыл шаруашылығы жануар- лардың иелеріне ауру малды жою кезінде залалын өтеуге қаражат бөлу бұл шаруашы- лықтың жұқпалы аурудан са- уықтыруға әкеледі. Берілген мәселенің шешу жолдарының бірі ауыл шаруашылығы мал- дарын сақтандыру.
Сапасыз былғары шикізат, жүн алудан және мал өнім- ділігінің кемуінен болатын экономикалық залалды ал- дын-алу үшін дірушілерін асыл тұқымды малдың өнімдерімен және мал шаруашылығының етті, сүтті өнімділігін көтеруді қамтамасыз етеді. Жыныстық жолмен берілетін (вибриоз, трихомоноз) індет ауруларды емдеу және шаруашылықтар- ды созылмалы аурулардан (бруцеллез, туберкуллез) са- уықтыру. Техник -ұрықтанды- рушыларды даярлау және қайта даярлау Аулада, бақылаусыз малды сою, ветеринарлық санитар- Сойыс пункттердің құрылысына қара- жат бөлу Аудан- дық бюд- лық сараптамасыз өнімдері тағам ретінде пайдалану адамдар арасында адамнан малға жұғатын аурулардың көбеюіне әкелді.
Мал қорымы құры- лысына қаражат бө- лу Облыстағы ауылдық округ- терде бірде-бір типтік мал қо- рымы жоқ. Мал өліктері ұқса- тылмағандықтан ауылда сани- тарлық жағдай төмендеп, ін- дет ауруларына әкеледі.
36,35 33,99
Өңдеу өнеркәсібінің дамуы ғы өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорын- дарға арналған құрал жабдықтар ли- зингісі Ауыл шаруашылығы шикіза- тын ұқсатуды қалпына келті- ру және дамыту мақсатында ұқсатушы кәсіпорындар үшін лизингісі тетігін енгізу, ұқса- тушы кәсіпорындардың тех- никалық және технологиялық артта қалуын еңсеру, өнімнің бәсекеге қабілетін қамтама- сыз ету, отандық экономика- ның импортқа шиеленісті тәу- елділігін еңсеру, ішкі нары- қты отандық өндірісінің жоға- ры сапалы мал шаруашылы- ғы және өсімдік шаруашылы- ғы өнімдерімен молайту.
Жабдықтар лизин- гісі бойынша пайы- здарын өтеу Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін ұқсату жабдықтарының лизингісі бойынша сыйақы мөлшерле- месін азайту арқылы қайта өңдеу жабдықтардың құнын арзандату.
Ұқсатушы кәсіпо- рындарға берілетін банк несиесінің пай- ыздық мөлшерле- месін 15 %-ға дейін жеңілдету Ұзақ мерзімді несие беру есебінен ұқсатушы кәсіпо- рындарға айналым қаража- тын толықтыру үшін берілетін банк несиесінің пай- ыздық мөлшерлемесін (15 %- ға дейін) жеңілдету.
Экономик салала- рын дамыту және қолдау үшін несие Ауылдарда шағын өндірістер- ді және ұқсатушы кәсіпорын- дарды дамытуға және қолда- уға несие беру.
103,5 467,08 568,93 644,67 Ауылшаруашылық машина жасау Қаза- қстан Да- му Банкі Лизинг негізде ауыл шаруашылығы тех- никасымен қамтама- сыз ету Машина-трактор паркін жаңарту үшін ауыл шаруашы- лығы техникасын лизингіге беру арқылы отандық ауыл- шаруашылық тауар өндіру- шілерін қолдау. Осы бағдар- ламаны іске асыру есебінен мынадай ауыл шаруашылығы техникасын сатып алу көзде- луде: 3-4 т.к. кл тракторлар - 150 бірлік, "Енисей 1200М", "Нива" комбайындарын 120 бірл.
"Қазагроқаржы"
ЖАҚ-ң саласы бой- ынша сервис орталы- қтар, МТС құру Техниканы жөндеу, жерді өң- деу жұмыстарын жүргізу үшін сервис орталықтарын және МТС құру. Облыстың 3 ауданында сервис орталықта- рын құру қарастырылып отыр ғы техникаларына, қосалқы бөлшектері- не тапсырыстар енгі- зу үшін зауыттарды несиелендіру.
Орал қаласы зауыттарында ауыл шаруашылығы техника- ларын, қосалқы бөлшектерін, буындарын, агрегаттарды өн- діру - олардың құнының ар- зандауына және 250 жаңа жұ- мыс орындарын ашылуына әкеледі.
Экономика салала- қолдауға несие беру Ауылшаруашылық, мелиорациялық жә- не жол құрылыс тех- никаларын мемле- кеттік тіркеуден өт- кізу Коммуналдық мем- лекеттік кәсіпорын- дардың жарғылық қорына салымдар с.і.
Егін жинау комбайндарын және ауыл шаруашылығы- ның басқа техникаларын са- тып алуға "Батыс- сервис"
МКК-ң жарғылық капиталын ұлғайту.
ғы тауар өндіру- шілеріне несие беру "Орал ауылшаруашылық тә- жірибе станциясы" РМКК жә- не тұқым шаруашылықтары- на МТП жаңартуға және тұқым дәрілеу, тұқым таза- лағыш машиналарын сатып алуға несие беру.
797 бірлік комбайндар, 315 тракторлар, 1330 тұқым сепкі- штер, 540 қопсытқыштар, 15000 тырмалар, 120 соқалар, 300 дестелегіштер сатып алу.
шілер және инве- сторлардың қаражат есебінен ауылшаруа- шылық техникалары- мен қамтамасыз ету Несие берудің балама жүйесін құру ғы өндірісіне ауыл- дық несие серікте- стіктері арқылы несие беру өндірушілердің қаражатын тарту және осы мақсаттарға бөлінетін мемлекеттік несие ресурстарын тиімді пайдала- ну арқылы ауыл шаруашылы- ғы өндірісіне несие беру жүй- есін ұйымдастыру. Қосымша 6 АНС-гін құру.
Ауылдық несие серіктестіктерінің жарғылық қорын үлғайту АНС құру және жарғылық ка- питалына корпорацияның өз жарғылық капиталының есебінен қатысуы арқылы аг- рарлық секторға несие беру жүйесін ұйымдастыру.
Мемлекеттік басқару қызметін қамта- масыз ету 163,1 145,5 Облыстық ауыл ша- руашылығы департа- менті мен аудандық а/ш бөлімдері аппа- ратының әкімшілік шығыстары Облыстық ауыл шаруашылы- ғы департаментінің және аудандық ауыл шаруашылы- ғы бөлімдерінің басқару аппа- ратына жүктелген функция- лардың мейілінше тиімді орындалуына қол жеткізу үшін олардың қызметін қам- тамасыз ету.
ҚР АШМ облыстық және аудандық аумақтық басқарма- сы аппаратының әкімшілік шығыста- аумақтық басқармасының ап- паратын және оның аудандық бөлімшелеріне жүктелген функциялардың мейілінше тиімді орындалуына қол жет- кізу үшін олардың қызметін Облыста ауыл шаруашылы- ғын жүргізу бойынша ұсыны- старды өңдеу.
ғы саласындағы қол- данбалы ғылыми зерттеулер 971,35 1613,66 1866,17 2302,27 527,6 735,8 756,2 783,4 ХҚКДБ заемы ҚДБ зае- мы АШЖКК заемда- 2164,45 5141,96 5279,37 5714,67 Қаржыландыру көлемі республикалық және облыстық бюджет жобаларын республикалық және облыстық комиссияның қарау нәтижелері бойынша нақтылануы мүмкін.
Бағдарламаның орындалу барысында облыстық ауыл шаруашылығы департаментімен ұдайы бақылау жүзеге асырылады және бағдарламаның іске асырылуы туралы есебі ауыл шаруашылығы Министрлігіне, облыс әкімдігіне тапсырылады, қажетінше бағдарламаның іс-шараларын нақтылау бойынша ұсыныстар енгізіледі.
V. Бағдарламаның күтілетін нәтижелері Облыстың агроөнеркәсіптік дамыту бағдарламасы 2003-2005 жылдарға есептелген. Белгіленген шараларды жүзеге асыру ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және қайта өңдеудің тиімді жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
2005 жылы ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерін өндіру мыналарды құрайды: астық 700 мың тонна немесе 2001 жылмен салыстырғанда 66,1 %-ға жоғарлайды, картоп 31,5 мың тонна немесе 10,9 %, көкөніс - 26,5мың тонна немесе 6 %, майлы дақылдардың тұқымдары - 5,2 мың тонна немесе 5,8 есе жоғары, ет (сойыс салмағында) - 40 мың тонна(тірілей салмағында - 79,8 мың тонна) немесе 26,6 %, сүт - 206,1 мың тонна немесе 7,9 %, жұмыртқа - 45 млн.
дана немесе 35,1 %, жүн - 1953 тонна немесе 6,5 %-ға жоғарлайды.
2005 жылы ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің көлемі 29,8 млрд. теңгеге өседі, оның ішінде өсімдік шаруашылығының өнімдері - 14,8 млрд. теңге, мал шаруашылығы өнімдері - 15,0 млрд. теңге құрайды.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірілетін көлемі азық-түліктік қауіпсіздікті күшейтуге, ауыл шаруашылығы өнімдерін экспортын ұлғайтуды және азық-түлік импортын азайтуға, облыс экономикасының қайта өңдеу өнеркәсібін және басқа да аралас салаларын дамытуды қамтамасыз етуге, салық базасын кеңейтуге және бюджетке қаржы түсіруге мүмкіндік береді.
VI. Батыс Қазақстан облысының 2003-2005 жылдарға арналған Аймақтық аграрлық азық-түлік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары Қаржыландыру көзі N Іс-шаралар Аяқтау нысаны Орында- луына жа- уаптылар лу мерзі- мі Болжамды шы- ғыстар, млн.
теңге
Азық-түліктік қауіпсіздікті қамтамасыз ету Тоқсан сайын Орал қаласы мен аудандар бойынша төменгі тұтыну қоржының тұрғын- дар кірісімен қамтамасыз етілу мони- торингін іске асыру Облыс әкімдігі- не ақпа- рат Обл.
стат.
басқарма- сы, аудан әкімдері Тамақ өнімдерін тұтынудың төменгі стандартына сәйкес есептелген негіз- гі тамақ өнімдерінің деңгейінің ішкі өндіріс көлеміне сәйкестігін қамта- ауыл ша- лығы де- партамен- ті, аудан Аграрлық бизнестің тиімді жүйесін қалыптастыру Жер қорларын тиімді пайдалану Желтоқ- сан, жыл Обл.жер комитеті, аудан Ұтымсыз пайдаланылатын жерлер мен мақсатқа пайданылмайтын жер- лерді айқындау мақсатында ауыл ша- руашылығы жерлеріне инвентариза- ция өткізу сан, 2004 Барлық аудандарда ауыл шаруашы- лығы мақсатындағы жер топырағы- ның бонитетін анықтаудың 4-турын Ауыл шаруашылығында су пайдаланудың тиімді жүйесін қалыптастыру 2004- 4,08 Республикалық бюд- АШМ- не ұсы- ныс беру І тоқсан жыл сай- ын Ауыл шаруашылығы тауар өндіру- шілеріне су жеткізіп беру жөнінде қызмет көрсету құнын арзандатуға мемлекеттік қолдауды көздеу ҚР АШМ облы- аумақтық 2004-20 2005- 127,5 Мемлекеттік меншіктегі ерекше ава- риялық учаскелерді, шаруашылықа- ралық арналарды және гидромелио- рациялық құрылыстарды қайта жаңарту жұмысын жүргізу Су пайдаланушылардың аудандық ассоциацияларын құру Аудан сан 2003 Ауыл шаруашылығы дақылдарының рентабельді түрлерімен алқаптарды кеңейту бойынша шаралар қолдану сан жыл 2003- 180 2004- 220 АШМ-не ұсыныс 2005- 280 Республикалық бюджет есебінен көктемгі-далалық және егін жинау жұмыстарын жүргізуге несие бөлуді қамтамасыз ету ті 2003- 3,0 2004- 3,0 І тоқсан, 2005- 3,0 Дәнді-дақылдар, майлы дақылдар, біржылдық және көпжылдық шөп- тер, картоптың тұпнұсқалық тұқым- дарын өндіруге мемлекеттік қолда- уды қамтамасыз ету обл.
2003- 2,64 2004- 2,72 Ауыл шаруашылығы дәнді-дақыл- дардың сортын сынауды мемлекет- тік қолдауды көздеу 2005- 3,18 басқар- масы 2003- 14,86 2004- 16,05 2005- 16,05 тер, картоптің элиталық тұқымдары- ның өндіруге мемлекеттік қолдауды 2003- 3,53 2004- 3,71 2005- 3,83 Элиталық тұқым шаруашылықтары- ның, мемлекеттік сорт сынау учаске- лерінің және астықтың мемлекеттік қорының тұқымдық және отырғызу материалдарының сортты және егу сапасын сараптауды өткізуді қамта- 2003- 25,8 2004- 27,1 1-қалыптастыру астық тұқымдарын өндіруге мемлекеттік қолдауды қам- тамасыз ету 2005- 30,7 2003- 20,3 2004- 23,9 Элиталық тұқымдар сатып алуға тұқым шаруашылықтарына несие бе- руді қамтамасыз ету 2005- 27,0 2003- 17,7 2004- 26,5 2005- 35,3 Отандық ауыл шаруашылығы тауар өндірушілердің минералдық тыңай- тқыштар, дәрілеуіштер мен герби- цидтерді сатып алуын мемлекеттік қолдауды көздеу 2003 3 2004- 5,4 2005-9 Топырақтың химиялық құрамын анықтау және топырақтың құнарлы- ғының мониторингін жүргізуді қам- сы, обл.
жер ко- митеті
Өсімдіктерді қорғау және олардың карантині 2003- 2003- 24,02 2004- 11,36 2005- 11,36 Фитосанитарлық диагностика және болжаудың әдістемелік орталығы- ның облыста филиалын және аудан- дарда болжау пункттерін құру Өсімдік ауруларын және аса қауіпті зиянкестерін анықтауға зерттеулер жүргізу 2003- 11,36 2004- 12,08 2005- 12,19 Өсімдік аурулары және аса қауіпті зиянкестермен күресудің іс-шарала- рын ұйымдастыру 2003- 256,5 2004- 209,16 2005- 217,3 2003- 25,4 2004- 31,5 2005- 37,5 Карантиндік объектілер ошақтарын жоюдың іс-шараларын ұйымдасты- Ауыл шаруашылығы техникасымен қамтамасыз ету 2003-298,9 2004- 400,6 2005- 476,1 шілерді лизингтік негізде ауыл шару- ашылығы техникасымен қамтамасыз ету жөніндегі жұмысты жалғастыру 2003- 166,7 2004- 166,7 2005- 166,7 Облыстың Зеленов, Теректі, Тасқала аудандарында "Қазагроқаржы" ЖАҚ саласы бойынша МТС, сервис орта- лықтарын құру "Қаза- гроқар- жы"
ЖАҚ өкілдігі, 2003- 100 2004- 105 2005- 110 Комбайндар және басқа ауыл шаруа- шылығы техникаларын сатып алу үшін "Батыссервис" МКК-ның жарғылық капиталын ұлғайтуды әкімді- гінің қа- улысы- ның жо- 2003-33 2004-33 2005-33 Тұқым шаруашылықтарына тұқым дәрілеуіш, тазалағыш машиналарын сатып алуға және МТП-ін жаңартуға несие беруді қамтамасыз ету Ауыл шаруашылығы машинасын жасауды дамыту Қазақстан Даму Банкі 2003- 162 2004- 162 2005- 162 Облыс зауыттарында ауыл шаруа- шылығы машиналарын, құрал-жаб- дықтарын және қосалқы бөлшектер өндірісін дамытуға несие беруді қам- өнер- кәсіп де- 2003- 130 2004- 130 2005- 130 Мал шаруашылығы және асылдандыру ісі 2003-33 2004-34 2005-32 өндірушілерге сатылған асыл тұқым- дық өнімнің (асыл тұқымды мал төлі, бұқалардың ұрығы) құның ар- зандатуға бөлінген субсидиялар есебінен асыл тұқымды мал шаруа- шылығын мемлекеттік қолдауды көз- деу 2003- 23,6 2004- 23,6 2005- 23,6 Асыл тұқымды аналық малдарды ұстау құның біртіндеп арзандатуға бөлінген субсидия есебінен асыл тұқымды мал шаруашылығын мем- лекеттік қолдауды көздеу АШЖКҚ заемы 2003-38 2004-37 2005-35 Орал және Ақсай қалалары маңын- да, сондай-ақ аудан орталықтарында сүт өндірісін дамытуды қамтамасыз ету 2003-20 2004-15 2005-15 Мал тұқымдарының сирек кезде- сетін және саны аз асыл тұқымды мал санын өсіру және сақтау үшін 2003- 62,7 2004- 80,6 2005- 117,7 Мал ауруларының диагнозын қою және алдын-алу бойынша жоспарлы шараларының орындалуын қамтама- 2003- 28,9 2004- 4,11 2005- 17,02 Тұрғындар мен малдардың денса- улығы үшін үлкен қауіп туғызатын ауыл шаруашылығы малдарын ту- беркулезден, бруцеллезден, лейкоза- дан және басқа малдар мен құстар- дың аса қауіпті індет ауруларынан сауықтыру, олардың пайда болу ошақтарын жою шараларын жүзеге асыру Паразиттік ауруларға қарсы күрес шараларын жүзеге асыру 2003- 36,2 2004- 38,5 2005- 40,7 2003-35 2004-35 Ауру малдарды оқшаландырудағы келтірілген залалға өтемақы үшін қаржы бөлуді қамтамасыз ету 2003- 3,8 2004- 2,8 2005- 2,3 Малды қолдан ұрықтандыру пункт- тері мен көлемдерін ұлғайту және техник-ұрықтандырушыларды даяр- лау бойынша шаралар қолдану 2003- 37,5 2004- 37,5 2005- 37,5 Сойыс пункттерінің және мал қо- рымдарының құрылысына қаржы бөлуді қамтамасыз ету 2003- 15,2 2004- 36,35 2005- Лизингтік негізде жабдықтар жет- кізіп беру, банктік несиенің пайы- здық мөлшерлемесін жеңілдету жол- дармен ауыл шаруашылығы өнім- дерін қайта өңдеу жөніндегі кәсіпо- рындарды мемлекеттік қолдауды 2003- 135 2004- 145 2005- 155 Облыс аудандарында шағын өндіріс пен қайта өңдеу кәсіпорындарын да- мыту және қолдау үшін несие бөлуді Несиелендіру 2003- 300 2004- 420 2005- 540 Облыс аудандарында АНС жүйесін кеңейту арқылы ауыл шаруашылы- ғы тауар өндірушілерін несие бөлуді Инфрақұрылымдарды дамыту Селолық округтарда ауыл шаруашы- лығы тауар өндірушілердің ассоциа- циясын құру, сауда-дайындау жүй- есін дамыту Кадрлар даярлау Жұмыс жасап келе жатқан кәсіптік- техникалық мектептердің материал- дық- техникалық базасын нығайту білім бе- жөнінде шаралар алу, Қаратөбе ауда- нында (2003 ж.) және Бөкейордасы ауданында (2005 ж.) кәсіптік-техни- калық мектептер ашу Ақпараттық қамтамасыз ету Бағдарлама шараларының орындалу барысын бұқаралық ақпарат құралда- рында көрсетіп отыру Теледидар мен радиода ауыл шаруа- шылығы және азық-түлік тақырыбы- на хабарлар (дөңгелек столдар) өткі- зуді ұйымдастыру Жыл сай- ын, қазан Орал қаласы мен аудан орталықта- рында облыстық ауыл шаруашылы- ғы көрмесі мен жәрмеңкелер өткі-

На русском языке:
Маслихат Западно-Казахстанской области Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Решение Западно-Казахстанского областного маслихата от 8 октября 2002 года № 25-2.
Зарегистрировано Управлением юстиции Западно-Казахстанской области 24 октября 2002 года №
1801. Утратило силу решением Западно-Казахстанского областного маслихата от 18 февраля 2006 года № 25-2 О региональной агропродовольственной программе Западно-Казахстанской области на 2003-2005 годы
1. Утвердить региональную агропродовольственную программу Западно- Казахстанской области на 2003-2005 годы (прилагается).
Председатель сессии
К.Айдаралиев
Секретарь облмаслихата Т.Рысбеков Региональная агропродовольственная программа Западно-Казахстанской Содержание Программы Стр.
Паспорт
Введение
I.
Анализ современного состояния проблемы Производство и переработка сельскохозяйственной продукции Продовольственное обеспечение области II.
Цель и задачи программы III.
Основные направления и механизм реализации программы Краткая характеристика условий сельскохозяйственного производства области
3.1.1
Использование земельного фонда Формирование эффективной системы сельскохозяйственного водопользования Растениеводство
3.3.1
Специализация производства растениеводческой продукции по зонам области
3.3.2
Освоение севооборотов с короткой ротацией и увеличение площадей черных паров
3.3.3.
Внедрение ресурсовлагосберегающей технологии производства зерновых культур
3.3.4
Семеноводство
3.3.5
Химизация
3.3.6
Защита растений
3.3.7
Карантин растений
3.3.8
Развитие производства основных сельскохозяйственных культур в 2003-2005 годах
3.3.9
Обеспечение сельскохозяйственной техникой Основные производства продукции животноводства по зонам области Животноводство
3.5.1
Специализация производства продукции животноводства по зонам области
3.5.2
Племенное дело
3.5.3
Рост поголовья и производства продукции животноводства в 2003-2005 годах Ветеринария Развитие перерабатывающей промышленности Развитие инфраструктуры аграрного сектора Меры государственной поддержки агропромышленного комплекса области IV Необходимые ресурсы, источники финансирования V Ожидаемые результаты Программы VI План мероприятий по реализации Программы Наименование Региональная агропродовольственная программа Западно-Казахстанской области на 2003-2005 годы Основание Постановление Правительства РК от 2.08.2002 г. № 864, постановление акимата области N 160 от 26.08.2002 г.
Областной департамент сельского хозяйства Основной раз- работчик Цель Обеспечение продовольственной безопасности области на основе формирования эффективной системы агропро- мышленного комплекса и производства конкурентоспособной продукции Задачи Формирование эффективной системы сельскохозяйственного производства и переработки сельскохозяйствен- ной продукции;
увеличение объемов продаж сельскохозяйственной продукции и продуктов ее переработки на внутренних и внешних рынках;
привлечение инвестиций в сельское хозяйство и перерабатывающую промышленность;
повышение технического обеспечения и перевооружения агропромышленного производства;
формирование инфраструктуры агропромышленного комплекса .
Средства республиканского и местного бюджета, средства внебюджетных источников Источники фи- нансирования 2003-2005 годы Срок реализа- ции Агропродовольственная программа Западно-Казахстанской области на 2003- 2005 годы разработана в целях реализации положений Послания Президента Республики Казахстан "Об основных направлениях внутренней и внешней политики на 2003 год" по повышению эффективности и развитию агропромышленного комплекса и выполнения Государственной агропродовольственной Программы Республики Казахстан на 2003-2005 годы на региональном уровне.
1. Анализ современного состояния проблемы
1.1. Производство и переработка сельскохозяйственной продукции.
Сельское хозяйство для экономики области является важнейшей отраслью.
От его состояния и развития зависит жизненный уровень населения, обеспечение области основными продуктами питания собственного производства, деятельность перерабатывающих предприятий и других смежных отраслей сельского хозяйства.
Для ведения сельскохозяйственного производства область располагает большими земельными ресурсами, значительным производственным и трудовым потенциалом, способным обеспечить продовольствием и сырьем товарные рынки западного региона республики и экспортировать продукцию.
В настоящее время в сельскохозяйственном производстве работает 3,6 тыс.
сельхозформирований, в том числе 3,4 тыс. крестьянских (фермерских) хозяйств и 0,2 тыс. сельхозпредприятий всех форм собственности. В агроформированиях работают 28,9 тыс. человек, или 9,6 %, от числа занятых в отраслях экономики области. Кроме того, производством животноводческой продукции, картофеля, овощей, фруктов и ягод занимается население на личных подворьях и дачных участках.
Общий земельный фонд составляет 15,1 млн. га, из которых 14 млн. га занимают сельхозугодья, в том числе пастбища 11,1 млн. га, сенокосы 1,2 млн. га, пашня 0,6 млн. га, залежь 1,1 млн. га. Земли регулярного орошения занимают 55,8 тыс. га, лиманы 256 тыс. га.
В настоящее время в области имеется 8,1 тыс. тракторов, в том числе 5,9 тыс. колесных, 2,2 тыс. гусеничных, 1,8 тыс. зерноуборочных комбайнов, 3,2 тыс.
тракторных прицепов, 2,2 тыс. плугов и культиваторов, 4,9 тыс. сеялок, 2,2 тыс.
грузовых автомобилей и другие сельхозмашины и оборудование. Имеющийся парк сельхозтехники, из-за большого износа, работает на пределе своих возможностей.
Анализ состояния и развития сельского хозяйства за последние два года показывает, что в 2001 году произошли положительные перемены в производстве сельскохозяйственной продукции. В этом, несомненно, сказалась государственная поддержка аграрного сектора. На развитие сельскохозяйственного производства было выделено средств на сумму 1653,7 млн.тенге, в т.ч. из местного бюджета - 1154,2 млн. тенге, из республиканского 499,5 млн. тенге.
Объем производства валовой продукции сельского хозяйства во всех категориях хозяйств области за 2001 год составил 18,8 млрд. тенге, в том числе растениеводства 8,3 млрд. тенге, животноводства 10,5 млрд. тенге. Удельный вес продукции растениеводства занимает 44,1 %, животноводства - 55,9 % от общего объема производства. По сравнению с 2000 годом объем валовой продукции увеличился на 7,2 %.
В растениеводстве в 2001 году, по сравнению с 2000 годом, общая посевная площадь увеличилась на 79,7 тыс. га или на 17,1 %, в том числе зерновых культур на 87,6 тыс. га или на 22,7 %. Собрано зерна (в весе после доработки) 421,4 тыс.
тонн, или выше на 39,1 % больше уровня 2000 года. Урожайность зерновых культур в среднем по области составила 9,1 центнера с одного гектара уборочной площади. Рост объемов производства зерна достигнут за счет расширения посевных площадей и повышения урожайности зерновых культур.
Во всех категориях хозяйств области выращено картофеля 28,4 тыс. тонн, собрано овощей 25 тыс. тонн, бахчевых 11,4 тыс. тонн. По сравнению с 2000 годом производство картофеля возросло на 12,3 %, овощей на 8,6 %, бахчевых - на 6,8 %. Основными производителями этих культур являются личные подсобные хозяйства населения, на их долю в общем объеме производства приходится по картофелю 97,6 %, по овощам - 89,8 %, по бахчевым культурам - 67,9 %.
Посевная площадь масличных культур, по сравнению с 2000 годом, сократилась на 57 %. Валовой сбор семян масличных культур составил 0,9 тыс.
тонн или 50 % к уровню 2000 года.
В текущем году принимаются меры по дальнейшему росту объемов и повышению эффективности сельскохозяйственного производства.
Для развития растениеводства в 2002 году из средств областного бюджета выделено 684,8 млн. тенге, в том числе на борьбу с вредителями и болезнями растений 115 млн. тенге, на поддержку семеноводства 20,4 млн. тенге, на приобретение ГСМ - 247 млн.тенге, на закуп семян и поддержку зернового производства - 200,0 млн. тенге, инвестиции для приобретения зерноуборочных комбайнов и другого оборудования - 102,4 млн. тенге.
Кроме того, из республиканского бюджета, на борьбу с вредителями и болезнями растений и стадными саранчовыми выделено 336,7 млн. тенге, на сохранение и развитие элитного семеноводства 14,7 млн. тенге, всего - 351,4 млн.
тенге.
В результате государственной поддержки сельхозтоваропроизводители смогли увеличить площади под зерновыми культурами до 615,6 тыс. га., что на 12 % превышает уровень 2001 года.
В животноводстве в 2001 году всеми категориями хозяйств области произведено мяса (в убойном весе) 31,5 тыс. тонн (62,7 тыс. тонн в живом весе), молока - 189,4 тыс. тонн, яиц - 33,2 млн. штук, шерсти 1833 тонн. По сравнению с 2000 годом производство молока увеличилось на 3,0 %, яиц на 17,7 %, шерсти - на 12,6 %, мяса снизилось на 4,8 %.
По состоянию на 1.01.2002 года во всех категориях хозяйств содержалось крупного рогатого скота 344,6 тыс. голов, в т.ч. коров 144,0 тыс. голов, овец и коз 588,4 тыс. голов, лошадей 50,2 тыс. голов, свиней 32,4, тыс. голов, верблюдов 3,3 тыс. голов и птицы 442,0 тыс. голов. По сравнению с 2000 годом увеличилось поголовье крупного рогатого скота на 2,5%, овец и коз - на 2,9 %, свиней - на 23,2 %, верблюдов - на 3,1 %, птицы - на 21,2 %, лошадей снизилось на 14,8 %.
На развитие отраслей животноводства выделено средств из областного бюджета 51,0 млн. тенге, из республиканского 96,7 млн. тенге, всего 147,7 млн.
тенге, из них на проведение ветеринарных мероприятий 114,5 млн. тенге, на приобретение оборудования для пунктов искусственного осеменения - 7,2 млн.
тенге, на развитие племенного животноводства 26 млн. тенге. Благодаря принятым мерам в текущем году продолжается рост поголовья и производства животноводческой продукции.
Переработка сельскохозяйственной продукции По данным облстатуправления в 2001 году производство пищевых продуктов в области составило 2452,5 млн.тенге или 114,5 % больше, чем в 2000 году. По сравнению с предыдущим годом увеличен выпуск почти всех видов продукции пищевой промышленности, в том числе: колбасных изделий в 3,2 раза, сливочного масла в 2,9 раза, майонеза в 2,1 раза, молока в 1,9 раза, крупы в 1,6 раза, свежих кондитерских изделий в 1,5 раза, мяса и мясных изделий, макаронных изделий в 1,4 раза, муки на 12,6 %.
Однако следует отметить, что, несмотря на рост производства продукции, доля переработки сельхозпродукции еще остается не высокой. В 2001 году промышленная переработка мяса составила лишь 4,4 %, молока 4,1 %, овощей и фруктов менее 1 %.
Развитие переработки сельхозпродукции наряду с другими причинами сдерживается недостатком собственных оборотных средств для закупки сельхозсырья. В 2001 году загрузка производственных мощностей на крупных предприятиях по переработке зерна не превышала 49%, молока 20%, шерсти 45 %, кожсырья 43 %.
Сложившаяся ситуация по переработке сельхозпродукции и обеспечению внутреннего рынка продовольственными и потребительскими товарами собственного производства требует принятия комплексной поддержки предприятий и привлечения инвестиций для развития перерабатывающей промышленности в области.
В дальнейшем развитии сельскохозяйственного производства, также остается немало проблем, требующих неотложного решения.
К основным из них можно отнести снижение плодородия почв, распространение вредителей, болезней и сорняков, низкое качество семенного фонда, нарушение технологий производства, ухудшение ветеринарного обслуживания и профилактики, воспроизводства стада, снижение продуктивности сельскохозяйственных животных, сокращение поголовья племенного скота, нерациональное использование земель регулярного орошения и водных ресурсов.
К тому же с отставанием развивается инфраструктура сельской экономики.
Слабость материально-технической базы, высокий износ машинно-тракторного парка, практическое отсутствие современных агросервисных структур, системы закупок и переработки выращенной продукции в условиях мелкотоварного производства выступают одним из главных факторов, сдерживающих увеличение объемов и снижение издержек производства на селе.
Учитывая сложившуюся обстановку в АПК, руководство области, с 2001 года, принимает активные меры по повышению эффективности аграрного сектора. Благодаря этому возросло производство продукции, увеличились посевные площади, поголовье скота. Принимаются также меры по повышению технической оснащенности сельскохозяйственного производства, формированию рынка сельскохозяйственной продукции.
Однако дальнейшее развитие агропромышленного комплекса требует принятия более масштабных мер, которые должны обеспечить ее эффективное развитие в условиях открытой экономики и мировой системы торговли продуктами питания и сельскохозяйственной продукцией.
1.2 Продовольственное обеспечение области.
Западно-Казахстанская область располагает значительным природно- ресурсным потенциалом и условиями для производства основных видов сельскохозяйственной продукции и обеспечения населения области жизненно важными продуктами питания из собственных источников.
Сельское хозяйство области специализируется на зерново- животноводческом направлении. В растениеводстве наряду с производством зерна выращиваются масличные, крупяные культуры, производится картофель, овощи, бахчевые и фрукты. В животноводстве главными отраслями являются скотоводство и овцеводство, дополнительные отрасли: свиноводство, коневодство, верблюдоводство и птицеводство. Результаты сельскохозяйственного производства за последние годы характеризуются тенденцией роста ресурсов продовольственного обеспечения области.
В 2001 году в аграрном секторе области было произведено 421,4 тыс. тонн зерна, в том числе 314,8 тыс. тонн пшеницы, мяса (в убойном весе) 31,5 тыс. тонн, 189,4 тыс. тонн молока, 33,3 млн. штук яиц, картофеля 28,4 тыс. тонн, овощей - 25 тыс. тонн, бахчевых - 11,4 тыс. тонн, масличных - 0,9 тыс. тонн, плодов и ягод - 1,9 тыс. тонн.
Таблица 1
Производство основных продуктов сельского хозяйства в расчете на душу населения в области кг Продукция 1990 г.
1997 г.
2000 г.
2001г.
2001 г. в % к 2000 г.
Зерно 140,5
Картофель 114,6
Овощи 110,8
Бахчи 111,7
Мясо
Молоко 103,3
Яйца, шт.
119,6
Уровень развития сельскохозяйственного производства в настоящее время обеспечивает достаточно высокое среднедушевое потребление хлебопродуктов, мяса, молока. По картофелю, яйцу наблюдается значительное снижение производства в сравнении с 1990 годом.
Таблица 2
Фактическое потребление продовольствия населением области на душу населения Вид Фактическое потребление, Соотношение фактического потребления к стандарту потреб- кг/год Стандарт по- тре- ления, % продовольствия бления, кг /год г.
Хлебопродукты 116,17 124,8 165,3 62,34 55,14 105,2 112,4 Овощи и бахче- вые Фрукты и ягоды 29,19 168,3 137,0 Мясо и продук- ты 179,53 178,2 103,0 135,9 Молоко и про- дукты Яйцо, шт.
103,4 221,5 235,1 148,4 102,7 Рыба и продук- Сахар 15,26 249,0 118,6 137,6 132,2 105,1 Растительное масло Анализ данных показывает, что региональный уровень потребления превышает стандарты потребления по мясу, молоку и овощебахчевым и значительно ниже по картофелю, фруктам и ягодам, яйцу.
Таблица 3
Уровень самообеспеченности населения области основными продуктами питания Факти- Обес- Стандарты потреб- Пороговый уро- вень потреб- печен- Пороговый уровень потребления про- дуктов питания по области в пересчете на сельхозпродукцию ческое произ- водство про- дукции, тонн ность, продукция тонн ления продуктов питания по обла- сти, т., млн. шт ления про- дуктов пи- тания, кг пшеница, всего Хлебопродукты (в пере- счете на муку без хлеба ржаного), всего в т.ч. мука пшеничная 18,25 Пшеница хлеб пшеничный 94,45 макароны хлеб ржаной 23,73 Рожь Рис Бобовые Овощи и бахчевые, всего 106,3 Овощи и бахчевые, все- го Капуста 14,73 Лук 14,66 Морковь 11,15 Свекла 162,2 13,14 Др.овощи, вкл. бахчевые 311,5 Др. овощи, включая бахчевые Плоды и ягоды, всего 27,37 Яблоки Ягоды Цитрусовые Сахарная свекла Мясо, всего 125,4 Мясо и мясопродукты, всего Говядина 228,3 Свинина 10,22 Баранина 101,8 Птица Мясо других животных 250,0 Рыба, всего 100,1 Яйца, тыс. шт.
Яйца 0,1034
(тыс. шт)
Молоко, всего 142,3
Молочные продукты (в пересчете на молоко)
91,24
Молоко, тонн 140,0
(литров)
Сметана сметана
Творог творог 130,6
Сыр сычужный
Масло сливочное 193,2 Масло растительное, л.
масличные
Масло подсолнечное, л.
Подсолнечник
Маргарин
Майонез
Среднегодовая численность населения области за 2001 год составила 603,1 тыс. чел (4,1% населения РК). В области преобладает сельское население (58,7 %,)
городское составляет - 41,3 %.
Производство сельскохозяйственной продукции в соответствии со стандартами потребления обеспечивает потребность населения в хлебопродуктах на 303 %, в молоке на 142,3 %, в мясе на 125,4 %. По ржи, бобовым, масличным, картофелю, капусте, моркови, луку, яблокам, яйцу, мясу птицы область имеет неполное самообеспечение, дефицит продукции покрывается за счет завоза из других регионов республики и импорта.
По отдельным видам произведенной продукции излишки реализуются за пределы области и поступают на экспорт. В 2001 году было экспортировано 49,4 тыс. тонн пшеницы, ржи 0,9 тыс. тонн, ячменя 7 тыс. тонн, бахчевых культур 0,4 тыс. тонн.
Таблица 4
Производство и импорт продуктов питания в области тыс. тонн Показатели 1995 г.
в том числе доля импорта, доля импор- все- та, % произ- вод им- порт ство Мука 103,1 78,07 Масло и жиры растительные Колбасныеизделия Мясные консервы Молоко обработанное жидкое и сливки Сыры 2001 г.
55,57 62,43
В 2001 году на продовольственные рынки области было импортировано масла подсолнечного - 2160 тонн, сахара - 477 тонн, молока и сливок сгущенных - 451,5 тонн, масла сливочного - 111 тонн, мяса птицы - 497,3 тонн, консервов мясных -230 тонн, маргарина - 174 тонны, карамели - 490 тонн, печенья - 1677 тонн и другое продовольствие. Доля импорта пищевых продуктов промышленной выработки по многим видам значительно превышает собственное производство, что характеризует высокую зависимость внутреннего рынка от импорта продовольственных товаров.
Обеспечение продовольственной безопасности наряду с уровнем физической доступности характеризуется также и уровнем экономической доступности жизненно важных продуктов питания. Экономическая доступность продовольствия определяется как возможность приобретения населением продовольственных товаров при сложившемся уровне цен и доходов в размерах, заложенных в потребительской корзине.
Таблица 5
Уровень доходов населения области Основные показатели 1999 г.
Денежные доходы населения (в среднем на душу в месяц), тенге Величина прожиточного минимума (в среднем на душу в месяц), тенге Коэффициент экономической доступности (строка 1: на строку 2)
Приведенные данные свидетельствуют о росте денежных доходов и повышении жизненного уровня населения области за последние годы.
В составе денежных расходов населения в 2001 году 96,7 % приходилось на приобретение потребительских товаров и услуг, 0,2 % - на налоговые сборы и платежи, 3,1 % прочие денежные расходы. В структуре потребительских расходов удельный вес денежных расходов на покупку продовольственных товаров составил 55,7 %, из них на хлебопродукты и крупяные изделия -15,4 %, на мясо и мясопродукты -10,3 %, на сахар и кондитерские изделия - 8,2 %, на масло и жиры
- 4,5 %, на молочные продукты - 4,5 %, на рыбу и морепродукты - 1,6 %.
Проведенный анализ продовольственного обеспечения населения области позволяет сделать следующие выводы:
производство основных видов сельскохозяйственных продуктов, за исключением картофеля и яйца обеспечивает внутренние потребности области;
рынок продовольствия области в целом обеспечивает национальные стандарты потребления основных продуктов питания;
экономическая доступность населения области в целом обеспечивается уровнем доходов населения, но неравномерна в разрезе социальных групп;
система обеспечения продовольственной безопасности неустойчива в силу большого объема импорта продовольствия на внутренний рынок области.
В целях обеспечения продовольственной безопасности необходимо осуществить меры по сокращению импорта продовольствия на основе роста производства в области конкурентоспособных товаров и увеличения межтерриториального обмена продовольствием из других регионов республики.
Таблица 6
Необходимый пороговый уровень обеспеченности продовольственной безопасности в соответствии с национальными стандартами потребления продуктов питания Стандарты потребления продук- Пороговый уровень потребления продуктов пита- тов питания, кг/год ния по области, тонн 2003 г. нас.
2005 г. нас.
602,5 тыс. чел.
2004 г. нас.
603 тыс. чел.
603,5 тыс. чел.
92,12
Хлебопродукты (пересчете на муку без хлеба ржаного)
Мука пшеничная
Хлеб пшеничный
Макароны
Хлеб ржаной
Другие овощи, включая бахчевые Ягоды (виноград и др.)
Мясопродукты (в пересчете на мясо)
41,60 14,60
Молочные продукты (в пересчете на молоко)
Молоко, л.
Сыр
Масло растительное
Пороговый уровень потребления продуктов питания по области в пересчете на сельхозпродукцию, тонн 2003 год 2004 год 2005 год Пшеница, всего Масличные Высокая значимость продовольственной безопасности, сложность и многообразие проблем, стоящих перед аграрным сектором, являющимся основой продовольственного комплекса, обуславливают необходимость комплексного подхода посредством принятия региональной агропродовольственной программы сроком на 3 года.
II. Цель и задачи программы Основной целью программы на 2003-2005 годы является: обеспечение продовольственной безопасности на основе формирования эффективной системы агропромышленного комплекса и производства конкурентоспособной продукции в области.
Для достижения цели Программы предусматривается решить следующие задачи:
формирование эффективной системы сельскохозяйственного производства и переработки сельскохозяйственной продукции;
устойчивое продовольственное обеспечение области и увеличение объемов продаж сельскохозяйственной продукции и продуктов ее переработки на внутренних и внешних рынках;
привлечение инвестиций в сельское хозяйство и перерабатывающую промышленность;
повышение технического обеспечения и перевооружения агропромышленного производства;
формирование инфраструктуры агропромышленного комплекса.
III. Основные направления и механизм реализации программы
3.1. Краткая характеристика условий сельскохозяйственного производства области.
Западно-Казахстанская область расположена в северо-западной части Республики Казахстан. Общий земельный фонд области по состоянию на 1ноября 2001 года составляет 15,1 млн. га из них сельхозугодий 13,9 млн. га, в том числе пашни 0,6 млн. га, залежи 1,0 млн. га, сенокосов 1,2 млн. га, пастбищ 11,1 млн. га, многолетних насаждений 2,7 тыс. га. С учетом почвенно-климатических ресурсов и конкурентно-способного ведения сельскохозяйственного производства территория области разделена на три природно-экономические зоны.
3.1.1 Использование земельного фонда В аграрном секторе области, в результате реформирования сельхозпредприятий и в связи с оптимизацией площадей, выведением из сельскохозяйственного оборота малопродуктивных и солонцовых земель, произошло сокращение земель сельхозназначения по сравнению с 1991 годом на 8357,4 тыс. га или более чем в 2,5 раза, в том числе пашня уменьшилась на 1456 тыс.га или в 3,6 раза.
В 2001 году использовалось в сельскохозяйственном обороте 4,5 млн. га земель, или 32% от всех сельхозугодий области.
Таблица 7
Динамика использования земель сельхозназначения и пашни по годам тыс. га Районы 1991 г.
зем. с/х назнач.
в т.ч.
в т.ч. пашни пашни
Акжаикский 2351,4 126,8 2094,3 605,6 Бокейординский 972,2 868,1 249,2 Бурлинский 528,6 276,6 472,0 254,9 206,3 Жангалинский 1394,3 1244,9 782,8 Жанибекский 810,0 106,6 723,2 317,5 Зеленовский 667,6 400,5 596,1 378,2 338,7 134,6 Казталовский 1820,8 105,5 1625,7 421,3 Каратобинский 1018,5 909,4 339,8 Сырымский 1161,1 187,4 1036,7 185,2 585,5 Таскалинский 681,6 608,6 131,3 313,5 Теректинский 753,5 298,3 672,8 303,8 511,8 Чингирлауский 654,1 230,9 584,0 185,9 238,8 г. Уральск Итого:
12873,4 2006,5 11489,1 1831,2 4964,1 437,1 2001 г. к 1991 г. +,- 2002 г. оценка зем. с/х назнач.
444,3
-1907,1
-126,6 452,3 179,2
-793,0
-48,4 182,4 192,7
-335,9
-220,2 196,2 771,4
-622,9
-27,4 782,3 267,2
-542,8
-94,9 398,3 189,3
-269,3
-211,2 407,2 277,5 380,0
-1440,8
-104,8 386,8 316,1
-702,4
-34,2 321,8 524,7
-636,4
-131,5 534,1 305,1
-376,5
-93,3 310,6 444,2 100,8
-309,3
-197,5 452,2 147,2 239,2
-414,9
-176,9 243,5
+11,2 4516,0 550,8
-8357,4
-1455,7 806,3
В 2002 году площадь обрабатываемой пашни возросла на 255,5 тыс. га по сравнению с уровнем предыдущего года и составляет 806,3 тыс. га.
Проблемы:
Отсутствие стабильных земельных отношений не стимулирует развитие средних и крупных товарных сельхозформирований;
отсутствие современных материалов по бонитировке почв (последняя полномасштабная работа по бонитировке почв проведена в 1986-1987 г.г.) не позволяет реально оценить и дифференцировать размеры земельного налога;
отсутствие экономического механизма, стимулирующего повышение плодородия почв, а также действенного слежения за состоянием плодородия почв, снижает ответственность землепользователей за использование земель.
Современное состояние и тенденции развития земельных отношений свидетельствуют о необходимости кардинальных изменений в землепользовании.
Цель земельных преобразований должна заключаться в повышении эффективности использования земли, создании условий для увеличения инвестиционного и производительного потенциала земли, превращении ее в мощный самостоятельный фактор экономического роста.
Меры:
введение механизма ответственности за неэффективное использование земли по сохранению и повышению плодородия сельскохозяйственных угодий;
проведение ревизии распределения земель на соответствие действующему законодательству;
совершенствование методики определения оценочной стоимости земельных участков: проведение 4 тура оценки бонитета во всех районах области;
совершенствование финансово-кредитных отношений в аграрном секторе с использованием ипотечной формы кредитование под залог земли и права землепользования через кредитный механизм;
вовлечение в оборот высоко плодородных залежных земель.
Ожидаемые результаты:
Включение земли в рыночный оборот, увеличение доступа сельхозтоваропроизводителей к кредитным ресурсам, улучшение использования земли, сохранение специального режима налогообложения;
Вовлечение в оборот плодородных залежных земель и увеличением на этой основе обрабатываемой пашни к 2005 году до 948,1 тыс. гектаров.
3.2. Формирование эффективной системы сельскохозяйственного водопользования.
Водные ресурсы.
Основой водных ресурсов области является речной сток, составляющий в средние по водности годы 2,7 млрд. куб. м. в год, 80 % которого поступает с территории Российской Федерации.
Всего в области имеются 50 рек. К числу крупных рек, используемых для целей водообеспечения населения и сельского хозяйства, относятся: Урал, Чаган, Деркул, Илек, Барбастау, Большой и Малый Узени.
Для целей водообеспечения населения и сельского хозяйства действуют 4 межхозяйственных оросительно-обводнительных систем:
(Урало-Кушумская, Жаныбекская, Больше-Узенская, Мало-Узенская), на них имеются 10 водохранилищ общей емкостью 460 млн. куб. м. и 1828 км.
каналов.
Значительная часть орошаемых земель входит в Урало-Кушумскую оросительную систему. Проектный водозабор из р. Урал в систему составляет 840 млн. куб. м., который позволяет обеспечивать водой 9,3 тыс.га земель регулярного, 97 тыс. га лиманного орошения и 2177 тыс. га пастбищных угодий.
Большую часть южных районов Казталовского, Жангалинского, Акжаикского районов обводняют реки Большой и Малый Узени, по которым в средние по водности годы подавалось до 190,0 млн. куб. м. паводкового стока, недостающая часть воды в летний период подавалась из реки Волга по Саратовскому каналу Саратовской области РФ.
Основным источником водоснабжения Жанибекского района и Муратсайского сельского округа Бокейординского района является Жаныбекская оросительно-обводнительная система. Подача воды в систему производится из реки Волга через Палласовскую оросительную-обводнительную систему Волгоградской области Российской Федерации. Потребность оросительных объектов в воде фактически составляет 70 млн. куб. м. в год, ими обеспечивается водой 1,5 тыс. га. регулярного, 4,8 тыс. га лиманного орошения, 489 тыс.га пастбищных угодий и Муратсайское водохранилище.
С введением новых экономических отношений между странами СНГ подача воды из России сократилась более, чем в 7 раз. Подача волжской воды по Саратовскому каналу в реки Малый и Большой Узени и в Жаныбекскую ООС из Палласовской системы Волгоградской области РФ осуществляется на платной основе.
В связи с повышением тарифов стоимости подачи 1 куб. м. воды возрастают ежегодные затраты на получение минимально-необходимых объемов воды. Если в 2001 году они составили 30 млн. тенге, в 2002 году 65,2 млн. тенге, то на 2003 год потребуется 92,4 млн. тенге.
В 2002 году в Большой Узень подано 72 млн. куб. м. паводкового стока при проектном потреблении 124 млн. куб. м. в Малый Узень соответственно 30 млн.
куб. м. при проектном водозаборе 66 млн. куб. м.воды.
Кроме того из Саратовского канала на платной основе в реку Малый Узень подано 9,4 млн. куб. м. волжской воды.
Аналогичное положение и с подачей воды из Палласовской оросительной системы. В Жаныбекскую оросительно-обводнительную систему, при потребности 70 млн. куб. м. в прошлом году было подано 9,9 млн. куб. м., в текущем году по состоянию на 1 июня подано 5,9 млн. куб. м.
Техническое состояние мелиоративного комплекса области характеризуется значительным износом гидротехнических сооружений, из-за длительного не использования каналы заросли сорной растительностью и требуют механической очистки. Требуют восстановления практически все перегораживающие сооружения на каналах.
Таблица 8
Наличие и состояние орошаемых земель по Западно-Казахстанской области Из них орошается Не используется орошаемых земель районов Наличие орошае- мых земель В том числе по причинам Все- В том числе Отсут Заня- то под Неисправность оро- сительной сети Отсутствие финан- совых средств Не зали- ва посе ствия воды лось вами 11,18 Бокейордин- ский Пригородная зона Фонд орошаемых земель в Западно-Казахстанской области составляет 55,5 тыс. га, из которых в 2001 г. фактически поливалось 11,1 тыс. га, остальные 44,4 тыс. га не использовалось по причинам не исправности оросительной сети и отсутствия финансовых и материально - технических ресурсов.
Проблемы в сельскохозяйственном водопользовании:
отсутствие законодательной базы, регулирующей сельскохозяйственное водопользование, отношения собственности на ирригационные сооружения;
КПД оросительных систем в два раза ниже нормативного показателя из-за высокой степени износа ирригационных сооружений;
зависимость водоснабжения Казталовского и Жанибекского районов от регулируемости межгосударственных отношении по разделу вод трансграничных рек Малой и Большой Узени и подачи воды из Паласовской оросительной системы Российской Федерации в Жаныбекскую оросительно-обводнительную систему.
Меры по совершенствованию систем водопользования:
государственная поддержка сельских водопользователей путем дотирования из республиканского бюджета разницы не покрываемых затрат в услугах по подаче воды государственных, водохозяйственных, эксплуатационных организаций, обеспечивающих их рентабельную деятельность;
восстановление особо аварийных участков межхозяйственных каналов и гидромелиоративных сооружении;
создание ассоциации водопользователей в целях организации ремонта гидромелиоративных сооружении, очистки каналов, ремонта трубопроводов на орошаемых землях, за счет частичного субсидирования из областного бюджета и отчислений фермерских и крестьянских хозяйств.
Финансовое обеспечение:
Таблица 9 млн. тенге
Наименование бюджетной программы Пло- щадь, Республиканский бюджет га факт.
Субсидирование стоимости услуг по доставке воды сельхозтоваропроизводителям 127,5 Реконструкция особо аварийных участков межхозяйственных каналов и гидромелио- ративных сооружений, находящихся в госсобственности Займы Реконструкция орошаемых участков всего на площади Действующие проекты Теректинский район КХ "Жаик"
263,4
КХ "Бахтияр"
202,1
Зеленовский район КХ "Дусупов"
Итого 665,5
Объемы ассигнований могут быть уточнены в установленном законодательством порядке по результатам рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий финансовый год.
повышение рентабельности возделываемых сельскохозяйственных культур;
повышение коэффициента полезного действия оросительных систем до 80 увеличение урожайности сельскохозяйственных культур на 25-30 %;
развитие эффективной системы сельскохозяйственного водопользования и структур по эксплуатации ирригационных сооружений;
создание 220 новых рабочих мест на предприятиях систем мелиорации и сельскохозяйственного водопользования.
3.3 Растениеводство.
Западно-Казахстанская область относится к числу засушливых регионов, что особенно сказалось на сокращении валовых сборов зерна в 1995, 1996, 1998 и 1999 годах.
Таблица 10
Динамика валового сбора и урожайность основных сельскохозяйственных культур Культура Валовой сбор, тыс. тонн 1998 г.
Зерновые 681,2 302,9 421,4
- в т.ч. пшеница 356,2 217,9 314,9 Масличные, всего
- в т.ч. горчица
- подсолнечник
Бахчевые
Урожайность ц/га
За последние два года в результате принятых мер в отрасли растениеводства наметилась тенденция стабилизации и роста производства продукции. В 2001 году в области было произведено 421,4 тыс. тонн зерна, или в 1,4 раза больше чем в 2000 году. Урожайность зерновых увеличилась с 7,9 до 9,1 центнера с гектара.
Аналогичная картина отмечается по производству картофеля и овощебахчевым культурам. В 2001 году было произведено 28,3 тыс. т картофеля или 112 %, овощей 25,0 тыс. т или 109 %, бахчевых 11,4 тыс. т или 107 %, по масличным культурам произошло сокращение объемов производства, валовой сбор маслосемян составил всего 0,9 тыс. т или 53% от уровня 2001 года.
Таблица 11
Динамика посевных площадей по культурам за 1990-2002 гг.
тыс.га 1996 г.
Посевная площадь, всего 2033,8 1550,0 1197,8 997,9 960,3 из них зерновые культуры 1556,4 1190,4 934,0 792,5 807,8 в т.ч. пшеница 536,4 557,1 470,1 452,7 559,7 ячмень 538,1 305,8 284,6 190,4 овес озимая рожь 348,5 просо 114,2 101,4 гречиха зернобобовые масличные культуры
- в т. ч. подсолнечник
- горчица картофель овощи кормовые культуры 431,8 312,2 222,1 164,9 2002 г.
581,1 466,0 545,7 678,7 468,8 385,8 473,4 615,6 310,4 309,0 355,4 460,7 129,4 128,5 Анализ динамики посевных площадей показывает, что за 1990 - 2001 годы в области произошло сокращение площадей с 2033,8 тыс. га до 678,7 тыс. га или в 3 раза, в том числе зерновых в 2,5 раза, масличных в 7,3 раза, картофеля в 2,2 раза, овощей в 1,2 раза. Особенно резко сократились площади под кормовыми культурами, которые сейчас занимают 51,2 тыс. га, против ранее имевшихся - 431,8 тыс. га.
Следует отметить, что с 2001 года наметилась тенденция роста посевных площадей зерновых культур, в том числе пшеницы, ячменя, озимой ржи, в тоже время сократились посевы проса и овса. Зернобобовые (горох, нут) занимают всего лишь 0,6 тыс. га, крупяные культуры гречиха 0,1 тыс. га.
В общей площади посевов сельскохозяйственных культур доля зерновых увеличилась с 76,5 % до 90,8 %, основные площади приходятся на пшеницу, доля которой увеличилась с 26,4 % в 1990 году до 67,9 %.
В структуре зерновых культур посевы пшеницы занимают 75 % и составляют в текущем году 460,7 тысяч гектаров.
Площади под картофелем и овощами занимают 3,1 и 2,9 тыс. га, однако, объемы производства не покрывают потребности населения в данной продукции.
резко континентальный климат, часто повторяющиеся засухи снижают эффективность производства;
значительное сокращение посевов масличных, озимой ржи, проса не обеспечивает потребности перерабатывающих предприятий области сырьем;
недостаточно внедряются в производство высокорентабельные культуры (подсолнечник, сафлор, зернобобовые);
мало внимания уделяется увеличению посевов картофеля и овощных культур;
слабо решаются вопросы полевого кормопроизводства;
не выдерживаются рекомендуемые севообороты.
Основной целью земледелия области является повышение эффективности и устойчивости производства растениеводческой продукции за счет более полного и рационального биоклиматического потенциала, расширения набора культур и сортов, сохранения и воспроизводства почвенного плодородия, преодоления засушливых явлений, борьба за влагу, совершенствования почвозащитных ресурсосберегающих технологий, адаптированных к условиям природных зон Современные условия развития АПК области требуют принципиально новых подходов к совершенствованию развития земледелия. В этом направлении в области ведется разработка научно обоснованной зональной системы земледелия.
В основе мероприятий по повышению эффективности производства растениеводческой продукции предусматривается использование следующих факторов:
специализация производства продукции растениеводства по зонам области;
освоение севооборотов с короткой ротацией и увеличение площадей черных паров;
внедрение ресурсовлагосберегающей технологии производства зерновых культур.
3.3.1. Специализация производства продукции растениеводства по зонам области.
Таблица 12 по зонам 1 зона 2 зона 3 зона Пашня 846,6 724,9 112,5 Пар Посевн. площадь 706,1 604,9 в т.ч. зерновые оз. рожь оз. пшеница яр. пшеница з/бобовые Кормовые бахчи 884,1 761,9 948,1 825,9 739,1 637,9 793,1 691,9 В I - сельскохозяйственной зоне (северной части) области, куда относятся:
Бурлинский, Зеленовский, Теректинский, Сырымский, Таскалинский, Чингирлауский районы и г. Уральск будут размещены основные посевы зерновых, масличных, кормовых культур, картофеля, овощей. Так к 2005 году посевы зерновых в этой зоне предусматриваются на площади 616 тыс.га или 88 % от всего зернового клина области.
Во II - сельскохозяйственной сухостепной зоне (центральной части области)
в Акжаикском, Жанибекском, Каратобинском, Казталовском районах на каштановых почвах с баллом бонитета 23-25 предусматривается ландшафтное земледелие с производством ячменя, озимой ржи на фуражные цели для нужд животноводства, озимой и яровой пшеницы, проса на внутреннее потребление для обеспечения населения хлебопродуктами.
В III - сельскохозяйственной полупустынной зоне (южной части области)
Бокейординском, Жангалинском, южной части Акжаикского, Казталовского и Каратобинского районов специфика земледелия будет заключаться в снижении действия засухи. Предусматривается почвозащитная система земледелия с выращиванием фуражных культур; озимой ржи и ячменя на площади 6,0 тыс.га.
Намечается производство овощебахчевой продукции для внутреннего потребления и реализации ее на рынках сбыта.
3.3.2. Освоение севооборотов с короткой ротацией и увеличение площадей черных паров.
Согласно рекомендаций научных учреждений области получит дальнейшее внедрение зональная почвозащитная система земледелия с использованием отдельных элементов, плодосмены и классического травополья. Устойчивость зернового производства будет обеспечиваться за счет оптимального соотношения посевных площадей озимых, яровых хлебов и других групп культур предъявляющих разные требования к влаге в течении вегетационного периода.
Усовершенствование существующих севооборотов во всех зонах области будет осуществляться в следующих направлениях: оптимальное (до 20 %) насыщение обрабатываемой пашни чистыми и кулисными парами.
Исследованиями научных учреждений установлено, что кулисный пар имеет преимущество перед чистым, черный пар перед ранним, а по занятым парам возделывание озимых недопустимо;
дальнейшая специализация в территориальном размещении производства зерна.
В I-зоне на темно каштановых почвах, севообороты будут насыщаться зерновыми продовольственными культурами, а в II-зоне на каштановых и светло- каштановых почвах зернофуражными культурами;
переход к севооборотам с короткой ротацией На переходной период 2003-2005 годы планируется увеличить площади паров до 155 тыс.га. Посевы озимых зерновых культур будут размещаться по парам, а яровой пшеницы второй и третьей культурой. При соблюдении технологий подготовки паров, можно получать урожайность озимых зерновых более 20 ц/га, яровой пшеницы свыше 14 ц/га.
увеличение площади посева многолетних трав в выводных полях.
поддержание почвенного плодородия и защита от эрозии осуществляется путем введения многолетних трав в виде выводных полей.
3.3.3. Внедрение ресурсовлагосберегающей технологии производства зерновых культур.
В зоне недостаточного увлажнения, в которой находятся хозяйства зернового направления области, гидротермические ресурсы ограничивают реально достижимую урожайность зерновых до 11-12 ц/га, а чрезмерные материально-денежные затраты не окупаются стоимостью произведенной продукции. С переходом на рыночную экономику снижение затрат становится фактором выживания сельхозпредприятий, как хозяйствующих субъектов.
Реальной альтернативой классической обработке являются различные варианты ее минимализации. То есть совмещение отдельных операций путем использования многофункциональных орудий, уменьшение глубины и интенсивности воздействия на почву, вплоть до полного отказа от всех механических обработок, возврат органического вещества путем разбрасывания измельченной соломы зерновых, горчицы, нута по поверхности поля во время уборки урожая. Кроме того, мульча из соломы создает благоприятные условия для впитывания воды в почву, уменьшает поверхностный сток, снижает испарение влаги. Все эти факторы в условиях Западного Казахстана являются основными, регулирующими урожай.
По примеру хозяйств Северного Казахстана, в текущем году ОАО "Аксайский комбикормовый завод" уже приступил к освоению ресурсовлагосберегающей технологии на площади 4,0 тыс. га. В 2003 году намечается расширение до 6 тыс. га, в 2004 г. до 10 тыс. га. Для этих целей приобретено 2 трактора "Челенджер-85 Е", 2 сеялки "Кейс-5000", 8 комбайнов "Нью-Холанд" и другая необходимая техника (опрыскиватели, глубокорыхлители, плуги).
Новая технология требует технического перевооружения села, системного применения гербицидов на посевах зерновых и паровых полях. В рамках проекта технического перевооружения сельского хозяйства намечается создание трех кустовых МТС с целью внедрения ресурсовлагосберегающей технологии производства зерновых культур со следующим набором техники: тракторов МТЗ- 1522 - 40 ед., сеялок "Кейс-5000" 40 ед., бороны БТП-3,7 40 ед., культиваторов КПН-3,5 40 ед., комбайнов типа "Енисей-1200 М" 55 ед. На приобретение этой техники требуется государственная поддержка в размере 750 млн. тенге.
При минимальной технологии производства зерновых культур для уничтожения сорной растительности предусматривается:
- факультативная (выборочная) химическая прополка посевов зерновых (3-4 культура после пара) системным гербицидом "Секатор" в дозе 100-120 грамм на гектар;
- применение на "химических парах" системного гербицида "Раундап" в дозе 2-3 килограмм на гектар.
Потребность в финансовых средствах на приобретение гербицидов составляет в 2003 году - 47808 тыс. тенге, 2004 году - 89000 тыс. тенге, 2005 году 134420 тыс. тенге.
Ресурсовлагосберегающая технология позволит сохранить плодородие почвы, увеличить урожайность зерновых до 30 % и получить дополнительного более 25 тысяч тонн зерна.
Однако новая технология недостаточно применяется в зерновом производстве нашей области, темпы ее внедрения полностью зависят от финансирования.
Таблица 13
Применение ресурсовлагосберегающей технологии производства зерновых культур в 2003-2005 годы 2003 г.
2004 г.
2005 г.
В программе предусматривается поэтапное расширение применения новой технологии производства в основных зерновых районах области. В 2003 году на площади 36 тыс. га, в 2004 году 70 тыс. га, в 2005 году 110 тыс. га.
Ожидаемый результат:
увеличение производства конкурентоспособной растениеводческой продукции;
освоение научно обоснованных севооборотов;
внедрение ресурсовлагосберегающей технологии позволит сохранить плодородие почвы, увеличить урожайность зерновых до 30 % и получить дополнительно более 25 тыс. тонн зерна.
3.3.4. Семеноводство.
Состояние семеноводства В настоящее время в области производство семян осуществляется по трем направлениям: первичное, элитное и размножение семян высоких репродукций.
Первичное и элитное семеноводство возложено на РГКП "Уральская сельхозопытная станция", а размножение семян высоких репродукций на 12 семхозов.
Если первичное и элитное семеноводство по таким культурам, как пшеница, ячмень сегодня еще продолжает функционировать, то семеноводческая работа по зернобобовым, кормовым, картофелю практически отсутствует. В последние годы продолжает снижаться качество высеваемых семян и растет количество непроверенных семян.
Таблица 14
Анализ качества высеянных семян зерновых культур Показатели высеянных семян 1992 г.
1993 г.
1994 г.
Высеяно всего - тыс. тонн 175,3 172,8 175,0 178,9 136,9 Проверенных, 166,5 170,9 134,2 % к высеянному Кондиционных 136,7 160,7 173,2 148,5 В т.ч. I- и II- класса 120,7 Не кондиционных Не проверенных До 5 репродукции V- и массовой репродукции 100,9 107,4 Если в 1993 году высевалось 175 тыс. тонн семян зерновых и зернобобовых культур, из которых 100 % были проверены на посевные качества, 99 % - кондиционные, то в 2001 году из высеянных 48,4 тыс. тонн количество проверенных и кондиционных семян составляет соответственно 89 и 71 %.
Площади сортовых посевов зерновых культур не превышают 80 процентов, остальная часть засевается семенным материалом неизвестного происхождения.
За последние 20 лет в области не проводилась сортосмена зерновых культур. В настоящее время возделывается в основном один сорт яровой пшеницы - Саратовская 42, озимой пшеницы Мироновская 808, Лютесценс 72.
В соседних регионах Российской Федерации со схожими нашей области природно-климатическими условиями уже давно перешли на возделывание более перспективных сортов яровой пшеницы: Саратовская 59, 60, 62, Юго-восток-4, "Прохоровка", озимой пшеницы "Губерния", "Смуглянка" и другие, которые превосходят наши районированные сорта как, по урожайности, так и по качеству недостаточная государственная поддержка элитного семеноводства. В последние годы субсидировалось только производство элитных семян пшеницы, и вообще не выделялись субсидии на производство семян других не менее важных сельскохозяйственных культур - фуражных, крупяных, многолетних трав;
изношенность семяочистительной техники в элитно-семеноводческих хозяйствах;
резкое снижение качества высеваемых хозяйствами семян, что отрицательно сказалось на общей продуктивности полей;
не совершенство системы ускоренного семеноводства перспективных сортов сельскохозяйственных культур. Сроки внедрения новых сортов в производство (от селекционера до массового размножения) составляют 8-10 лет и более. Не решен вопрос поставки оригинальных семян из Российской Федерации.
Меры по развитию семеноводства:
развитие семеноводства зерновых, масличных, картофеля, многолетних и однолетних трав;
своевременное и квалифицированное проведение экспертизы качества семян у сельскохозяйственных товаропроизводителей, определение их соответствия по качеству существующим ГОСТам;
государственная поддержка производства элитных семян, а также семян первой репродукции высокорентабельных культур;
субсидирование из областного бюджета РГКП "Уральская сельхозопытная станция" на приобретение новых сортов для ускорения процесса внедрения их в зерновое производство;
создание условий посредством выделения льготных кредитов на приобретение семяочистительной техники сельхозтоваропроизводителям.
Таблица 15
Прогноз обеспечения сельхозтоваропроизводителей области районированными сортами зерновых культур Репродукция Элита I-репродукция II-репродукция III-репродукция IV-репродукция В 2003 году семеноводческими хозяйствами будет произведено 6000 тонн семян высоких репродукций, а товарными хозяйствами будет заготовлено из урожая 47590 тонн семян зерновых II-III репродукций. С 2004 года потребность будет покрываться за счет производства семян не ниже 3 репродукции районированными сортами.
Таблица 16
Наименование мероприятий Необходимая сумма - млн. тенге Сохранение и развитие элитного семеноводства 14,86 16,05 Субсидирование производства оригинальных семян зерновых и многолетних трав Сортоиспытание сельскохозяйственных культур Определение сортовых и посевных качеств семенного и посадочного материала Областной бюджет Поддержка семенных репродукторов в растениеводстве Выделение кредитов семхозам на приобретение элитных семян Объемы ассигнований из республиканского и областного бюджетов могут быть изменены по результатам рассмотрения их бюджетными комиссиями.
доступность для сельских товаропроизводителей элитных и семян высоких репродукций за счет удешевления их стоимости;
обеспечение производства оригинальных семян в объемах обеспечивающих производство необходимого количества элитных семян;
обеспечение сельских товаропроизводителей элитными и семенами высоких репродукций в полной потребности для проведения сортосмены и сортообновления;
улучшение финансового состояния РГКП "Уральская сельхозопытная станция" и семхозов;
повышение урожайности, качества и валового сбора растениеводческой продукции в результате выявления наиболее продуктивных и ценных по качеству сортов сельскохозяйственных культур.
3.3.5. Химизация.
Анализ состояния
Таблица 17
Применение удобрений
Посевные площади тыс.
Минеральные удобрения (действ. веществе)
Органические удобрения го- ды Внесено мин. удобрений На 1 га посевов Внесено тыс.
464,1 1972,1 301,0 1968,7 154,0 1928,4 1781,0 1197,9 997,8 С 1991 года началось снижение объемов применения минеральных и органических удобрений. За этот период объем внесения минеральных удобрений в области уменьшился с 1280 тонн (действующего вещества) до 57 тонн, органических с 464,1 тыс. тонн до 32,0 тыс. тонн. В результате содержания гумуса в почве снизилась до 20 % по сравнению с исходным.
Снижается содержание в почве подвижных форм элементов минерального питания.
Таблица 18
Динамика по засоренности и проведению химической прополки обработано обследовано засорено В т.ч. в средней и сильной степени (злостные сорня- ки)
факт
% охвата от засоренно- сти 1111,1 721,4 218,4 271,0 148,9 125,1 486,0 390,0 200,0 404,5 316,6 130,5 412,4 295,4 339,7 265,9 229,8 294,8 247,5 С 1998 года химические прополки посевы зерновых в области не проводились. В результате отмечается увеличение площадей засоренных корнеотпрысковыми и корневищными сорняками на 18-20 процентов, однолетними двудольными на 20-22 процента.
Таблица 19
Данные по применению протравителей семян зерновых культур Высеяно семян тыс. тонн Протравлено тыс. тонн 124,4 Невыполнение в последние годы мероприятий по протравливанию семян, приводит к интенсивному накоплению фитопатогенов в почве и семенном материале. Остается высокой пораженность всеми видами болезней зерновых культур: корневыми гнилями, пыльной и твердой головней. Пораженность посевов зерновых бурой ржавчиной отмечается на площади более 50 тыс.га.
Учитывая сложившуюся ситуацию и финансовое состояние сельхозтоваропроизводителей, в текущем году были выделены средства из областного бюджета в сумме 45 млн. тенге на приобретение фунгицида и произведено протравливание 31,9 тыс. тонн семян яровой пшеницы.
отказ от применения удобрений приводит к снижению продуктивности земледелия на 20-30 % и более в сравнении с альтернативными направлениями в земледелии, а сокращение применения удобрений к резкому снижению содержания гумуса в почве. За последние 40-50 лет содержание гумуса в черноземах снизилось на 22-25 %, в каштановых почвах и сероземах более чем на 14-30 %, в результате чего снижается урожайность и качество продукции растениеводства, особенно зерна;
отсутствует специальная техника в хозяйствах по внесению минеральных удобрений;
при существующих ценах на удобрения их применение не оправдывает затраты сельских товаропроизводителей, т.е. является нерентабельным;
не проводится мониторинг плодородия земель сельскохозяйственного назначения и в результате отсутствуют рекомендации по применению минеральных удобрений;
недостаточность средств у сельских товаропроизводителей не позволяет проводить протравливание семян и борьбу с сорной растительностью в необходимом объеме.
Меры по сохранению и воспроизводству плодородия почв:
расширение деятельности ГККП "Кунарлылык" по агрохимическому обслуживанию сельхозформирований;
проведение агрохимического обследования земель в конкурентной среде аккредитованными станциями агрохимической службы различных форм и лабораториями научных учреждений и ГосНПЦзема и разработка рекомендаций по эффективному применению минеральных и органических удобрений;
применение удобрений под сельскохозяйственные культуры;
субсидирование приобретения минеральных удобрений и протравителей и гербицидов сельскими товаропроизводителями.
Таблица 20
Потребность в минеральных удобрениях (в действующем веществе)
площадь требуется удобрений Зерновые всего 100,0 150,0 в т.ч. яр. пшени- ца овощные Согласно рекомендаций научно исследовательских учреждений и Уральской сельхозопытной станции, на темно каштановых и каштановых почвах, имеющих пониженное содержание фосфора (в слое 0-20 см. ниже 30 мг/кг почвы), необходимо ежегодное внесение в поля севооборота от 15 до 20 кг фосфора в расчете на 1 гектар. В 2003 году намечается применение удобрений на площади 50 тыс.га, 2004 году 100 тыс.га, 2005 году 200 тыс.га.
Под картофель и овощные культуры до 150 кг/га комплексных удобрений (в действующем веществе), в 2003 году на площади 400 га, в 2004 2005 годах по 700 га ежегодно на восстановляемых орошаемых участках в Теректинском и Зеленовском районах.
Планируется внесение под сельскохозяйственные культуры комплексных удобрений: под зерновые аммофос (50 % содержанием фосфора и 11 % азота) при посеве в рядки, под картофель и овощные культуры нитроаммофос (23 % фосфора, 23 % азота) под основную обработку и в виде подкормок при междурядных обработках.
Программой предусматривается применение минеральных удобрений в целом по области в 2003 году до 1,0 тыс. тонн д.в., 2004 году 2,0 тыс. тонн д.в. и 2005 году 4,0 тыс. тонн д.в.
С целью внесения разных видов удобрений в почву по научно- обоснованным нормам намечается проведение агрохимического обследования земель с определением химического состава почвы, в 2003 г. - 50 тыс. га, в 2004 - 90 тыс. га, в 2005 - 150 тыс. га.
Таблица 21
Субсидирование сельхозтоваропроизводителей на приобретение минеральных удобрений, протравителей и гербицидов Проведение мониторинга плодородия и определение химического состава почв законодательством порядке по результатам рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий на 10-15 % повысится содержание гумуса в почве, при этом 50 % пашни с низкой обеспеченностью фосфором перейдет в среднюю и высокую категории обеспеченности этим элементом питания;
увеличится урожайность зерновых культур от 20 до 30 процентов, картофеля и овощей - 40 процентов, а доля производства сильной пшеницы - до 200 тыс. тонн;
уменьшение распространенности болезней зерновых культур и сорных растений на посевах.
3.3.6. Защита растений.
Текущее состояние
На территории области сельскохозяйственным культурам причиняют вред около 100 видов вредителей, болезней и сорняков. Фитосанитарная обстановка по распространению особо опасных вредителей и болезней, за исключением саранчовых вредителей, оценивается как сложная.
Основными причинами ухудшения фитосанитарного состояния являются:
увеличение бросовых земель и необрабатываемой пашни;
несоблюдение технологии возделывания сельскохозяйственных культур;
невыполнение всего комплекса защитных мероприятий;
ограниченные финансовые возможности бюджета и сельхозтоваропроизводителей.
Таблица 22
Данные по распространению особо опасных вредителей и болезней сельскохозяйственных культур и проведению борьбы против них в 1998-2002 г.г.
Наименование особо опасных вредителей Подлежащие обработке и фактически обработанные площади по годам, тыс.га и болезней подлежало обра- фактически обрабо- ботке тано Саранчовые 317,0 217,2 435,0 227,9 Вредная черепашка Хлебный жук Бурая ржавчина Наименование особо опасных вре- Подлежащие обработке и фактически обработанные площади по годам, тыс.га дителей и болезней Прогноз заселе- ния на 2002 г.
подлежало об- работке фактически об- работано 785,8 494,09 313,0 115,3 270,0 139,8 Государственное управление и регулирование, координацию и организацию работ осуществляет на республиканском уровне Министерство сельского хозяйства, на областном и районных уровнях соответствующие территориальные управления Министерства.
Проведение обследований на выявление особо опасных вредителей и болезней выполняет Республиканское государственное предприятие "Фитосанитария".
Проведение химических обработок выполняют сами сельхозтоваропроизводители и фирмы-исполнители, оказывающие услуги по обработке на договорной основе в конкурентной среде;
Борьба с особо опасными вредителями и болезнями сельскохозяйственных растений по утвержденному перечню финансируется за счет бюджетных средств.
Таблица 23
Данные по финансированию и проведению борьбы с особо опасными вредителями и болезнями растений в 1998-2002 г.г.
Потребность в средствах, млн.тенге 105,8 122,9 354,6 310,9 460,2 Предусмотрено выделение, млн.тенге 278,6 384,1 Фактически выделено, млн.тенге Профинансировано работ, тыс.га обследование пестициды 187,6 159,6 150,9 оплата работ объемы средств, выделенных из республиканского бюджета в 2000-2001 годах, обеспечили проведение борьбы в полном объеме только против саранчовых вредителей. Борьба с другими особо опасными вредителями, из-за недостаточного бюджетного финансирования, не проводилась в полном объеме, что приводит к ухудшению фитосанитарной обстановки;
мониторинг развития и распространения других вредителей, болезней растений и сорняков практически не ведутся, ввиду отсутствия должного финансирования и службы фитосанитарной диагностики и прогноза;
структура, осуществляющая систематический мониторинг развития и распространения вредителей, болезней растений и сорняков отсутствует;
подготовка специалистов по специальностям "защита растений" в высших учебных заведениях области не проводятся;
законодательство, регулирующее отношения в области защиты растений отсутствует.
создание в области методического центра фитосанитарной диагностики и прогноза с пунктами прогнозов в районах для осуществления фитосанитарных наблюдений, учета и прогнозирования развития и распространения всех вредителей, болезней растений и сорняков;
осуществление необходимых обследований объектов фитосанитарного контроля на выявление особо опасных вредителей и болезней растений;
проведение всего комплекса фитосанитарных мероприятий по борьбе с особо опасными вредителями и болезнями растений в полном объеме.
Таблица 24
Необходимая сумма, млн.
тенге 24,02 11,36
Создание в области филиала методического центра фитосанитарной диагностики и прогнозов и пунктов прогноза в районах Проведение обследований на выявление особо опасных вредителей и болезней растений 12,08 12,19 Организация мероприятий по борьбе с особо опасными вредителями и болезнями растений, всего 256,5 209,16 217,3 Итого по защите растений 267,86 221,24 229,49 Всего 291,88 232,6 240,85 законодательством порядке по результатам рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий Реализация программы в области защиты растений позволит:
предотвратить дальнейшее увеличение площадей, заселяемых особо опасными вредителями и болезнями;
снизить ущерб от особо опасных вредителей и болезней до хозяйственно неощутимого уровня;
создать благоприятную фитосанитарную обстановку на территории области;
создать оптимальную структуру службы защиты растений.
3.3.7. Карантин растений.
В Западно-Казахстанской области распространено 4 вида карантинных объектов. В приграничных областях РФ их более 10, сопредельных государствах и в дальнем зарубежье их более 100 видов.
Объемы ввозимой подкарантинной продукции возрастают, ежегодно из более 25 стран поступает подкарантинный материал, представляющий угрозу проникновения карантинных объектов.
Карантинная обстановка в странах, импортирующих продукцию в область, обостряется. Очаги распространения карантинных объектов расширяются.
Таблица 25
Данные по количеству и площадям распространения карантинных объектов на территории Западно-Казахстанской области (по результатам обследования 2001 года)
Карантинные сорняки
Площадь зара- жения, га Площадь, подлежащая обработке вредители Горчак ползу- чий 44142,7 Колорадский жук Амброзия мно- голетняя Повилики Государственное регулирование на областном уровне осуществляет территориальное управление МСХ РК с пограничными пунктами и постами.
Первичный досмотр подкарантинной продукции на границе, а также обследование трехкилометровой зоны осуществляют государственные инспектора по карантину растений пограничных пунктов и постов.
Вторичный досмотр и выявление карантинных объектов, мониторинг развития и распространение карантинных объектов осуществляется государственными инспекторами по карантину растений областного, городского, районных территориальных управлений МСХ РК.
Проведение обследований территории на выявление карантинных объектов, мониторинг развития и распространения карантинных объектов осуществляет Республиканское государственное предприятие "Фитосанитария".
сельхозтоваропроизводители и фирмы-исполнители, оказывающие услуги по обработке на договорной основе в конкурентной среде.
Проведение анализов и экспертиз образцов подкарантинной продукции, а также подтверждение принадлежности объектов к карантинным видам, выявление скрытой зараженности карантинными объектами импортного посадочного материала, семенного материала проводят госучреждение "Республиканская карантинная лаборатория" и Республиканский интродукционно- карантинный питомник плодово-ягодных культур Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан.
Действует Закон Республики Казахстан "О карантине растений" от 11 февраля 1999 г., Закон "О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Казахстан "О карантине растений" от 18 февраля 2002 г.
В соответствии Законом Республики Казахстан "О карантине растений"
финансирование государственных мероприятий по локализации и ликвидации карантинных объектов, осуществляется за счет средств республиканского бюджета.
До 2002 г. средства из бюджета на борьбу с карантинными объектами не выделялись. В 2002 г. на обследование территории области на выявление карантинных объектов на площади 31,5 тыс.га выделено 850,5 тыс. тенге.
не укомплектованы инспекторами по карантину растений городское и районные территориальные управления МСХ РК, пограничные фитосанитарные пункты и посты. Всего дополнительно требуется 32 ед.;
отсутствуют филиал республиканской карантинной лаборатории в области;
слабое материально-техническое оснащение инспекторов по карантину растений областных, городского и районных территориальных управлений МСХ РК, а также пограничных фитосанитарных пунктов и постов;
недостаточная обеспеченность государственных инспекторов по карантину растений методической, справочно-информационной литературой, методиками по карантинным объектам, соответствующими международным нормам и стандартам в области карантина растений, не имеется информация об изменениях в распространении карантинных объектов в странах основных торговых партнеров республики и области;
не достаточно квалифицированных кадров по карантину растений из-за отсутствия в учебных заведениях специализированных факультетов данного профиля;
финансирование мероприятий по локализации и ликвидации очагов карантинных объектов крайне недостаточно.
повышение квалификации и обучение специалистов по карантину растений в учебных заведениях, специализированных научно-исследовательских учреждениях и карантинных лабораториях Российской Федерации;
ежегодное выделение средств из республиканского бюджета для борьбы с карантинными объектами в необходимом объеме;
осуществление мониторинга развития и распространения, локализация и ликвидация очагов карантинных объектов за счет бюджетных средств.
Таблица 26
Необходимая сумма, млн. тенге Переподготовка и повышение квалификации инспекторов по карантину растений Проведение мероприятий по ликвидации очагов карантинных объектов Итого по карантину растений Объемы ассигнований могут быть уточнены в установленном порядке по результатом рассмотрения республиканской бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета на соответствующий финансовый год.
улучшение фитосанитарной обстановки по карантинным объектам на территории области;
повышение эффективности работ по охране территории республики от карантинных объектов;
обеспечение агропродовольственной безопасности, конкурентоспособности продукции и свободный доступ продукции на внешний рынок.
3.3.8. Развитие производства основных сельскохозяйственных культур в 2003 2005 годах.
Таблица 27
Прогноз посевных площадей сельскохозяйственных культур в 2003-2005 гг.
Зерновые, тыс.га
Масличные, тыс.га
Картофель, тыс.га
Бокейордин.
Жангалинск.
Жанибекск.
Зеленовск.
Казталовск.
Каратобинск
Таскалинск.
Теректинск.
Чингирлауск г.Уральск По области Овощи, тыс.га Бахчевые, тыс.га Прогнозируемые объемы производства продукции растениеводства Зерно, тыс. тонн Масличные культуры, тыс. тонн Картофель, тыс. тонн 229,7 233,8 248,4 Овощи, тыс. тонн Бахчевые, тыс. тонн Прогноз площадей, валового сбора плодов и ягод 2002 г. оцен- 2002 г. в % к 2001 2005 г. в % к 2002 ка Площадь, тыс. га 109,9 Валовой сбор, тыс.
Приоритеты:
В растениеводстве с учетом внутренних потребностей и спроса на внешних рынках производство зерновых культур останется приоритетным направлением и основной экспортной продукцией отрасли.
Таблица 28
Прогноз посевных площадей, валового сбора зерновых культур тыс.га, ц/га, тыс.тонн Зерновые всего: площадь 113,7 урожайность 101,1 108,7 валовый сбор 566,3 134,4 123,6 Пшеница, всего площадь 355,5 129,6 116,1 107,9 421,2 133,8 121,3 в т.ч. яр.пшеница площадь 344,6 410,5 119,1 104,7 294,6 326,2 110,7 110,4 оз.пшеница площадь 460,5 209,2 467,9 158,9 ячмень площадь 149,6 114,3 просо площадь 180,7 160,4 103,9 120,8 187,5 оз.рожь площадь 212,8 313,3 141,4 301,3 293,1 прочие площадь Программой определено размещение к 2005 году зерновых на площади 700 тыс. га, в том числе 157 тыс. га высокоурожайных озимых культур. Основные посевы (87 %) зерновых культур будут сосредоточены в северной части области на наиболее плодородных землях.
Для повышения эффективности зернового производства в эти годы намечается освоение зональной системы земледелия, оптимизация структуры посевных площадей с расширением посевов озимой пшеницы и озимой ржи.
На перспективу до 2005 года намечено довести валовые сборы зерна не менее 700 тыс. тонн, в том числе пшеницы - 511 тыс. тонн, ячменя - 106 тыс. тонн в целях обеспечения внутренних потребностей области и увеличения экспорта Производство картофеля, овощей, бахчевых, масличных, плодов и ягод будет направлено для внутреннего потребления населением области.
Таблица 29
Наименования бюджетной программы Выделение кредитных ресурсов на приобретение ГСМ для проведения весенне-полевых и уборочных ра- бот Выделение кредитных ресурсов на приобретение ГСМ для проведения весенне-полевых и уборочных ра- Возмещение ставки вознаграждения (интереса) по кредитованию местных бюджетов на организацию ве- сенне-полевых и уборочных работ законодательством порядке, по результатам рассмотрения республиканской и областной комиссией проекта республиканского и областного бюджета на соответствующий финансовой год.
повышение качества и конкурентоспособности производимого в области зерна;
обеспечение внутренней потребности области в зерне, расширение рынков сбыта и увеличение экспорта зерна до 100- 150 тыс. тонн в год;
рост сырьевой базы для перерабатывающих предприятий;
укрепление кормовой базы животноводства;
создание дополнительных рабочих мест: в 2003 г. - 988, в 2004 г. - 1068, в 2005 г. - 1142;
улучшение финансового состояния сельхозтоваропроизводителей.
3.3.9 Обеспечение сельскохозяйственной техникой Анализ состояния машинно-тракторного парка Состояние сельскохозяйственного производства определяется уровнем его технического обеспечения и находится в прямой зависимости от состояния машинно-тракторного парка. Основным направлением агропромышленного комплекса области является производство зерновых культур, площадь под которыми к 2005 году составит 700 тыс.га. Сегодняшнее состояние парка комбайнов, пропашных тракторов класса 3-5 т.с. не обеспечивает проведение сельскохозяйственных работ в оптимальные агротехнические сроки с выполнением необходимых технологических операций.
Использование предельно изношенного парка сельскохозяйственных машин ведет к значительному перерасходу горюче-смазочных материалов, проведению многократных ремонтных и капитально- восстановительных работ.
Количество тракторов, комбайнов и сельхозмашин, приобретенных сельхозтоваропроизводителями области после 1991 года, составляет лишь 10% от их общего количества. В среднем возраст парка сельскохозяйственной техники составляет 15-18 лет, при нормативном сроке эксплуатации 7-10 лет.
Критический уровень технической оснащенности сельскохозяйственного производства является главным сдерживающим фактором его дальнейшего развития, причиной упрощения технологии производства и в конечном итоге, снижения качества и количества производимой продукции, низких финансовых результатов.
Наличие тракторов класса 3-5 т.с. обеспечивает проведение сельхозработ в оптимальные агротехнические сроки на площади 430 тыс. га. При условии увеличения посевной площади зерновых до 700 тыс. га., к 2005 году необходимо иметь дополнительно 510 пропашных тракторов.
Для обеспечения обработки 700 тыс.га. зерновых культур при оптимальной нагрузке на агрегат и с учетом ежегодного 10% обновления, сельхозтоваропроизводители должны дополнительно приобрести к 2005 году 1330 сеялок, 590 культиваторов, 15000 борон, 120 плугов.
Имеющиеся 1750 зерноуборочных комбайнов при 90 % готовности и нагрузке на единицу за сезон 250 га, способны обеспечить уборку урожая на площади только 400 тыс. га., поэтому необходимо увеличить парк зерноуборочных комбайнов к 2005 году на 1115 единиц.
Для получения качественного семенного материала в РГКП "Сельхозопытная станция" и семхозах недостает техники, в связи, с чем необходимо приобрести не менее 15 семяочистительных и 15 протравочных машин.
Для проведения химической обработки посевов, проведения в оптимальные агротехнические сроки работ по борьбе с вредителями и болезнями сельскохозяйственный культур в области недостаточно наземных опрыскивателей типа ОПР - 18 и ОПР 24.
Существующие на сегодня машинно-технологические станции, созданные на базе мастерских бывших совхозов и колхозов, не достаточно укомплектованы ремонтно-диагностическим оборудованием. Поэтому в области остро стоит вопрос организации 3 МТС, по одной в основных зерносеющих районах. Из-за отсутствия необходимого набора современной техники в области не внедряются новые, передовые технологии производства сельскохозяйственной продукции.
Недостаточное обеспечение сельских товаропроизводителей запасными частями, вызывает необходимость создания в области сети снабженческих организаций и сервис-центров, для оказания услуг сельхозтоваропроизводителям.
Машиностроительные предприятия, хотя и производят свыше 110 наименований запасных частей к сельхозмашинам, их производственно- технологический потенциал, в связи с низкой загруженностью, в полной мере на сегодня не используется.
Таблица 30
Наличие основной сельскохозяйственной техники по годам шт.
Годы
Трактора всех марок
В т.ч. Кировец
Т-4А
Т-95,4
ДТ-75
Колесные
Сеялки
Культиваторы
Плуги
Зерноуб. комбайны
Жатки валковые
Динамика наличия основной сельскохозяйственной техники в области Таблица 31 Приобретение основной сельскохозяйственной техники наименование Рес. бюджет че- рез Каза- гро Про- чие Обл.
бюд
Прочие ис- точ
Ф.Ф.П.
финанс источ жет ники С.Х.
Зерноуб. комбай- ны
ТрактораМТЗ-82
ТрактораТ-95,4
Опрыскиватели изношенность машинно-тракторного парка составляет более 85 % и требует полного обновления;
мелкие и средние хозяйства из-за отсутствия необходимой техники не могут самостоятельно обрабатывать свои земли, с условием соблюдения технологии и сохранения плодородия почвы;
низкая платежеспособность сельхозтоваропроизводителей и отсутствие у них ликвидного залогового имущества не позволяет получать кредитные ресурсы для приобретения новой техники;
отсутствие сервис-центров, низкий уровень оказываемых существующими МТС услуг в силу их низкой укомплектованности техникой и оборудованием;
снабжение запасными частями организовано на сегодня недостаточно, что в первую очередь объясняется их высокой ценой и проблемой доставки;
в г. Уральске имеется 10 машиностроительных предприятий, ими выпускается свыше 110 наименований запасных частей, оборудования, и изделий сельскохозяйственного назначения, однако в рамках одной области уникальные мощности машиностроительных предприятий полностью не используются в связи с низким объемом заказов, как в номенклатуре, так и в количестве.
государственное кредитование закупа техники для передачи ее в лизинг мелким и средним сельхозтоваропроизводителям по линии ЗАО "Казагрофинанс";
расширение сети машинно-технологических станций путем организации 3-х МТС, сервис-центров по линии ЗАО "Казагрофинанс", с набором техники для внедрения ресурсовлагосберегающей технологии;
приобретение протравочных и семяочистительных машин для подготовки качественного семенного материала;
приобретение машин и оборудования для обработки полей против сорняков, болезней и вредителей сельскохозяйственных культур и для внесения удобрений;
увеличение количества зерноуборочных комбайнов в ГКП "Батыссервис";
приобретение сельхозтехники за счет средств инвесторов и Таблица 32 Потребность в основных видах сельскохозяйственной техники Наличие на 1.01.2002 г.
Треб. шт.
Цена
Сумма млн. тг.
Тракторы 595,0 в т.ч. гус. трактора кл. 3-4 тс Зерноуборочныекомбайны 1850,0 Жатки 136,0 Бороны 0,015 ИТОГО 2782,9 Сумма млн.
Цена млн. тг.
Сумма млн.тг.
Треб.
тг.
Сумма млн. тг.
Тр.
млн.
1785,0 595,1 124,0 239,4 375,0 1875,0 5575,0 408,0 225,0 2807,4 8373,2 В целях оказания наиболее полного перечня услуг сельхозтоваропроизводителям области планируется в 2003-2005 годах создать машинно-технологические станции и сервис-центры в Зеленовском, Таскалинском и Теректинском районах области.
Таблица 33
Организация сети МТС в области ЗАО Казагрофинанс 1 (166,7 млн. тенге)
Таблица 34 год
Обеспечение сельхозтехникой на лизинговой основе 298,85 400,56 476,08 Создание МТС, сервис-центров по линии ЗАО "Казагрофинанс"
166,7
Государственная регистрация сельскохозяйственной, мелиоративной и дорожно-строительной техни- ки Увеличение уставного капитала ГКП "Батыссервис":
на приобретение зерноуборочных комбайнов и другой сельхозтехники Кредитование РГКП "Уральская сельхозопытная станция" и семхозов на обновление МТП и приоб- ретение протравочных и семяочистительных машин Прочие источники Обеспечение сельхозтехникой за счет средств сельских товаропроизводителей и инвесторов Объемы ассигнования могут уточняться при формировании областного и республиканского бюджетов.
Ожидаемый результат улучшение материально-технического обеспечения сельского хозяйства;
обновление машинно-тракторного парка области ежегодно в среднем на 10 увеличение количества и качества услуг, оказываемых сервис-центрами и МТС;
увеличение парка тракторов, комбайнов и сельхозмашин с целью нормализации нагрузки на единицу техники;
проведение сельскохозяйственных работ в оптимальные агротехнические сроки;
техническое перевооружение с целью внедрения передовой технологии производства сельскохозяйственных культур и повышение урожайности полей, сохранение плодородия почвы;
увеличение рабочих мест за счет организации МТС и сервис - центров в 2003 г. 35, 2004 г. 65, 2005 г. 55;
рост доходов сельхозформирований.
3.4. Основные направления развития сельхозмашиностроения Текущее состояние и проблемы В виду отсутствия Государственной программы сельскохозяйственного машиностроения, заказов на производство сельскохозяйственной техники и запасных частей, не используется производственный потенциал и уникальные технологические возможности заводов г. Уральска. В настоящее время заводами города Уральска выпускается свыше 110 наименований продукции сельскохозяйственного назначения: ОАО "Омега" выпускает запасные части к сенокосилкам (эксцентрики, головки шатунов, шатуны, сегменты и др.), ОАО "Уральский механический завод" выпускает коленчатые валы к тракторным двигателям А-01 до 1500 шт., Д-240 до 4000 шт., Д-50 до 200 шт. в год, ПК "Уральский литейно-механический завод" выпускает запасные части к сенокосилкам и граблям.
Незначительная внутриобластная потребность не способствует наращиванию производства, расширению номенклатуры выпускаемых изделий, снижению их себестоимости.
Вследствие высокой стоимости новых запасных частей, одним из доступных способов поддержания машин в исправном состоянии является восстановление изношенных деталей и на этой базе организация агрегатно- узлового метода ремонта.
Ресурсы зерноочистительного и погрузочного оборудования исчерпаны, в связи, с чем возникла необходимость организации их производства.
В связи с низкой платежеспособностью сельских товаропроизводителей, недостатком собственных оборотных средств машиностроительные заводы не могут наладить производство востребованных и более дешевых сельскохозяйственных машин, оборудования и запасных частей без финансовой поддержки государства в форме целевых долгосрочных кредитов и централизованных заказов.
Имея производственные мощности для выпуска сложной сельскохозяйственной техники и запасных частей заводы города готовы приступить к производству продукции сельскохозяйственного назначения при государственном финансировании программы сельхозмашиностроения .
выделение кредитных ресурсов для организации сборочного производства на основе кооперации и налаживания выпуска полнокомплектной сельскохозяйственной техники, оборудования и запасных частей на заводах г.
Уральска;
дальнейшая организация и оказание содействия в расширении производственной кооперации машиностроительных предприятий;
формирование и периодическое обновление базы данных по машиностроительным предприятиям, и размещение в ИМС МСХ РК;
формирование базы данных по ценам на основные виды традиционно используемой сельскохозяйственной техники отечественного производства, России и других зарубежных аналогов;
организация в республиканском масштабе централизованного заказа и закупа на машиностроительных заводах производимой продукции с последующей реализацией ее на лизинговой основе сельхозтоваропроизводителям.
Таблица 35
Возможности заводов г. Уральска по производству с\х техники и запасных частей Заводы Кол-во ед. в Сборка зерноуборочных комбайнов ОАО Ураль- скагрореммаш Сборка тракторов кл. 1,4 т.с.
Производство валковых жаток ЖВП-9,1 Производство тяжелых борон БТП-3,7 Производство культиваторов КПН 3,8 Производство плугов ПН-5х35 Производство сеялок СЗТП-2,1 Производство протравочных машин типа ПС-10 Минипекарня производит 600-3800 кг. в смену ОАО Завод "Зенит"
Колбасный цех производит 500 кг. в смену Минимельница производит 10 тонн в сутки Зернодробилка вальцовая 500 кг в час ОАО Арма- турный завод Запасные части к сельхозтехники: каток с валом СЗС-2,1, катушки высевающего аппарата, плос- корезная лапка к СЗС-2,1, шестерня вариатора СК-5, направляющая ножа жатки, 1 На сумму 30 млн.тен- ге в год Коленчатый вал А-01 ОАО Механи- ческий завод Коленчатый вал Д-240 Коленчатый вал Д-50 Шатуны А-01 Шатуны Д-108 Ремонт - карбюраторных двигателей, дизельных двигателей
300., 100 ский авторем.
завод
Погрузчик ЗС-60, Зерноочистительная машина СВС-15
30., 20
ОАО "Завод металлист"
Опрыскиватели ОПР-18, ОП- 24 АО Завод ме- таллоизделий Таблица 36 Источники финансирования Банк Развития Казахстана долгосрочное льготное кредитование производства сельхозмашин, оборудования и запасных частей на за- водах г. Уральска, всего на сумму производство тракторов класса 1,4 т.с.
производство жаток ЖВП-9,1 производства зернопогрузчиков ЗС-60 организация производства опрыскивателей ОПР-18, ОПР 24 производство протравочных машин типа ПС-20 производство двух, трехбрусных косилок типа КДП, КТФ производство запасных частей кредитование производства сельхозмашин, оборудования и запасных частей на заводах г. Уральска производство борон БТП-3,7 производство культиваторов КНП-3,5 производство сеялок СЗТП-2,1 производство плугов ПНС-5х35 организация производства зерноочистительных машин СВС-15 Всего на сумму законодательством порядке, по результатам рассмотрения республиканской и областной комиссией проекта республиканского и областного бюджета на загрузка производственных мощностей машиностроительных заводов г.
Уральска, максимальное использование их технического и технологического потенциала;
обеспечение сельхозтоваропроизводителей области более дешевой сельхозтехникой и запчастями;
при участии в Республиканской программе сельхозмашиностроения дальнейшее расширение производства сельхозтехники, запасных частей, узлов и агрегатов, снижение их стоимости;
создание 250 дополнительных рабочих мест на заводах г. Уральска.
3.5. Животноводство.
Для большей части территории области животноводство является главной отраслью сельскохозяйственного производства и служит основой экономического развития, источником доходов и занятости населения сельских районов.
Среди отраслей животноводства ведущее место занимает скотоводство, причем мясной скот составляет свыше 80% всего поголовья, остальной скот молочного и мясомолочного направления. Из мясных пород в области в основном получила развитие казахская белоголовая, молочный скот представлен симментальской, черно-пестрой, и красно-пестрой породами.
Другой основной отраслью является овцеводство. В структуре поголовья овцы мясосального направления занимают около 60%, остальное представлено овцами мясошерстных пород.
Традиционными отраслями для области являются табунное коневодство и верблюдоводство.
Таблица 37
Динамика численности скота на 1 января, тыс. гол.
1996 г 1997 г
Все категории хозяйств в т.ч. хозяйства 631,1 331,3 444,1 285,7 373,3 283,9 Крупный ро- гатый скот Овцы и козы 1490,5 506,3 904,4 389,8 760,1 498,4 Свиньи Лошади 116,5 Верблюды 591,2 391,5 371,5 333,6 375,1 364,4 Все катего- рии хо- зяйств в т.ч. хозяй- ства населе- ния 346,3 273,2 337,5 285,9 336,1 290,7 307,9 603,9 439,4 573,0 451,0 571,8 462,8 588,4 489,2 362,7 351,1 334,7 319,2 364,6 350,9 369,1 Анализ динамики поголовья скота показывает, что наиболее резкое сокращение поголовья всех видов скота и птицы произошло в течение 1996-1999 годов. Одной из основных причин значительного сброса поголовья наряду с другими факторами стали негативные последствия засух 1995, 1996, 1998, 1999 годов, которые привели к массовому банкротству сельхозтоваропроизводителей В результате произошедших изменений, сельхозпредприятия утратили былое значение, перестали существовать крупные откормочные, молочные, свиноводческие, птицеводческие комплексы. Крестьянские (фермерские)
хозяйства не получили должного развития, а доминирующим сектором в животноводстве стали личные хозяйства населения, в которых в настоящее время содержится 89,3 % всего поголовья крупного рогатого скота, 83,1 % - овец и коз, 79,6 % - свиней, 81,1 % - лошадей, 66,7 % - верблюдов, 83,5 % - птицы. Отрасль приобрела мелкотоварный характер и встала на экстенсивный путь развития.
Таблица 38
Динамика производства продукции животноводства Наименование продукции, тыс. тонн, млн.
штук, тонн.
в % к
Мясо (в уб. весе), тыс. тн.
Молоко, тыс. тн.
223,6 189,7 131,6 168,9 178,6 190,9 185,4 189,4 Яйцо, млн. шт.
Шерсть, тыс. тн.
Динамика производства животноводческой продукции показывает, что за период с 1994 по 2000 год наблюдалось ежегодное сокращение производства Учитывая сложившуюся обстановку в отраслях животноводства, в области, начиная с 2001 года принимаются активные меры, направленные на стабилизацию и рост поголовья скота и птицы, увеличение производства сокращение поголовья сельскохозяйственных животных, возникновение угрозы исчезновения ценного генофонда, особенно малочисленных (кушумской, каракульской, акжаикской) пород;
уменьшение объема производства и реализации продукции животноводства;
снижение продуктивности сельскохозяйственных животных;
разрушение существовавшей схемы организации селекционно-племенной работы;
отсутствие государственной поддержки отрасли;
дефицит финансовых средств и недоступность кредитов сельхозтоваропроизводителям для покупки племенного скота;
отсутствие рынка вторичного животноводческого сырья.
В основе мероприятий по повышению эффективности и роста объемов производства животноводческой продукции предусматривается использование следующих факторов:
специализация производства животноводческой продукции по зонам создание условий для развития средне- и крупнотоварного производства в животноводстве;
государственная поддержка отраслей животноводства и племенного дела;
улучшение ветеринарного обслуживания сельхозтоваропроизводителей
3.5.1. Специализация производства продукции животноводства по I зона: Бурлинский, Чингирлауский, Теректинский, Таскалинский, Зеленовский районы, приоритетными направлениями признаны молочное скотоводство, свиноводство и промышленное птицеводство и мясо-шерстное овцеводство.
II зона: Акжаикский, Сырымский, Казталовский, Жанибекский, часть Каратобинского района,приоритетными направлениями являются: мясное скотоводство, мясосальное овцеводство и коневодство.
III зона: Жангалинский, Бокейординский, часть Акжаикского и Каратобинского районов: мясное скотоводство, мясосальное овцеводство, каракулеводство и верблюдоводство, табунное коневодство.
Производство молока
Производство молока в Бурлинском, Теректинском, Зеленовском и Таскалинском районах и г. Уральска будет ориентировано на поставку продукции в города Аксай и Уральск. В этих целях планируется замена беспородного скота на более высокопродуктивные путем закупа племтелок: в Бурлинском районе -400 голов, в Зеленовском районе -500 голов, в Теректинском -700 голов и Таскалинском районе -200 голов и широкого внедрения искусственного осеменения коров и телок.
Планируется восстановление молочных ферм в ТОО "Зеленовское", "Пермское", "Лесное", крестьянских хозяйствах "Павлов", "Каркула" и "Махмудов" Зеленовского района, в ТОО "Покатиловка", в ТОО "Анкатинское", "Приречное", "Аксуат", "Айтиева" Теректинского района, в КХ "Осимтал"
Таскалинского района.
Производство говядины Производство говядины будет ориентировано на увеличение поголовья и широкого распространения казахской белоголовой породы крупного рогатого скота с применением низкозатратной технологии, т. е. на максимальное использование возможностей естественных пастбищных угодий, во II - III зонах Производство баранины и шерсти Развитие овцеводства будет ориентировано на разведении мясосальных, полутонкорунных и каракульских пород овец.
Планируется увеличение поголовья эдильбаевской породы в Жангалинском, Акжаикском, Каратобинском, Сырымском и Бокейординском районах, каракульской породы овец в Акжаикском, Каратобинском районах, мясошерстной акжаикской породы в Таскалинском районе.
Производство свинины
Производство свинины будет ориентировано на постепенное развитие специализированных хозяйств: ПК "Хлебороб" Бурлинского района, в КХ "Жас даурен" Сырымского района, в ТОО "Покатиловка", ТОО "Анкатинское", "Приречное", "Иваныч", КХ "Чапай", ТОО "Булаксай", "Яикское ХПП"
Теректинского района, ТОО "Жана-копа" и "Полтавка" Чингирлауского района для обеспечения внутреннего рынка.
Производство конины и кумыса Коневодство области будет ориентировано на обеспечение потребностей внутреннего рынка мясом конины и кумысом с учетом использования специализированных пород лошадей отечественной селекции (Кушумской породы и Джабе).
Планируется увеличение поголовья кушумской породы лошадей в Жангалинском районе (ТОО "Кушумский" и КХ "Сергазиев"), Бокейординском районе (ТОО "Хан Ордасы", "Кумак", "Уялы"), Бурлинском районе (ТОО "Успеновка", "Борли-астык"), в крестьянских хозяйствах Чингирлауского района.
Производство верблюжатины и шубата Производство продукции будет ориентировано на внутренний рынок.
Планируется увеличение поголовья верблюдов в КХ "Атамекен" Сырымского района, ТОО "Хан Ордасы" и КХ "Имамеденов" Бокейординского района.
Производство мяса птицы и яиц Производство мяса птицы и яиц будет направлено на удовлетворение спроса внутреннего рынка и вытеснение импорта. Для развития этой отрасли необходимо продолжить работу по восстановлению племенной базы птиц мясного направления на базе КХ "Акканат" и ТОО СП "Уральское" и начать восстановительную работу по яичному птицеводству на базе ТОО "Чирово"
Зеленовского района, в Алгабасском и Шолаканкатинском сельском округах Сырымского района, КХ "Жарас" Чингирлауского района, ЗАО "Чапаевский"
Теректинского района.
Таблица 39
Зональная специализация и породное районирование сельскохозяйственных животных на 2003-2005 годы.
Скотоводство
Всего, тыс. гол.
Молочное
Мясное тыс.гол.
Порода тыс. гол.
Симментальская казах. белогол.
Казах. белогол.
Симментал., пестр.
Казах. белогл герефорд.
240,6
Овцеводство
Мясошерстное
Мясо-сальное и смушковое Акжаикская Эдильбаев Каракуль Кавказская Эдильбаевская 109,3 Волград. Акжаик Кавказ. Акжаик 588,2 314,1 274,1 тыс. гол Коневодство Верблюдоводство порода Кушумская Каз. бактриан Кушум, рысистые породы Кушум. рысистые Кушум. рысистые породы Свиноводство Круп. белая
3.5.2. Племенное дело Сложная ситуация в животноводстве области в значительной степени негативно отразилось на состоянии развития племенного животноводства, селекционно-племенной работы, где возникли многочисленные проблемы организационного, экономического и правового характера, повлекшие за собой резкое сокращение поголовья племенного скота, потерю генофонда, снижение продуктивности стада.
В недавнем прошлом область являлась одним из крупнейших регионов в республике по племенному животноводству. Более 40 хозяйств занималось совершенствованием племенного скота разводимого в области.
В настоящее время племенная база животноводства представлена 10 племенными хозяйствами, из них 5 племзаводов и 5 племрепродукторов.
Таблица 40
Динамика численности поголовья племенного скота и птицы на 1.01.1991 г.
Численность скота, всего Кол-во плем хоз.
в них плем. скота в т.ч. маток Уд. вес плем. скота КРС 761,4 в т. ч. мясной 533,4 молочного 228,0 Овцы 2423,2 237,3 170,6 в т.ч. мясо сальн.
450,0 мясошерстные 1715,4 1799,4 на 1.01.2001 г.
Кол-во плем. хоз.
238,6 в т.ч. мясосальн.
182,9 388,9 на 1.01.2002 г.
244,6 188,2 400,0 440,0 Как видно за последние 10 лет численность племенного крупного рогатого скота сократилась с 103,1 тыс. голов до 5,1 тыс. голов или более чем в 20 раз, соответственно племенных овец с 237,3 тысяч до 29,8 тысяч или уменьшилось в 8 раз. Поголовье племенных лошадей кушумской породы с 10 тысяч сократилась до 400 голов или уменьшилось более чем в 25 раз.
Эти данные свидетельствуют, что возникла угроза исчезновения ценного генофонда области, особенно редких и малочисленных пород, как эдильбаевская, акжаикская мясо-шерстная, кушумская порода лошадей и др.
Вызывает серьезную озабоченность значительное снижение в области племенной базы молочного скотоводства.
В настоящее время по области оставшиеся три племенных хозяйства, занимавшихся племенным молочным скотоводством (РГКП Уральская сельхозопытная станция, ТОО "Покатиловское", ТОО "АФ Асан") приказом по Министерству сельского хозяйства РК исключены из категории племенных хозяйств из-за несоответствия требованиям по численности и низкой молочной продуктивности.
По области практически ликвидирована племенная база каракулеводства, свиноводства, птицеводства.
Основной причиной создавшейся кризисной ситуации в племенном животноводстве явилось не продуманное реформирование племенных хозяйств и передача ценного генофонда разводимого скота в частное пользование, ослабление государственного влияния, контроля и регулирование за сохранением и целевым использованием племенного скота, недостаточная финансовая и материальная поддержка субъектов племенного животноводства.
На сегодняшний день основными формами государственной поддержки аттестованных субъектов племенного животноводства области из республиканского бюджета является:
субсидирование субъектов племенного животноводства за реализацию племенной продукции (племенного молодняка, семя быков-производителей).
В настоящее время в области принимаются меры по улучшению воспроизводства стада за счет увеличения объемов применения искусственного осеменения сельскохозяйственных животных.
В 2002 году в области открыты и работают 80 пунктов искусственного осеменения коров и телок, "молочный пояс" области полностью охвачен искусственным осеменением, в 2003 году будет открыто еще 12 пунктов, в 2004 -
8. Всего к 2005 году в области будут работать 100 пунктов искусственного осеменения.
возникла угроза исчезновения ценного генофонда, особенно редких и малочисленных пород, необходимых для работы в дальнейшей селекции, что ведет к деградации созданных многолетним трудом ученых и практиков отечественных пород и типов животных;
осталось всего 10 племенных хозяйств, удельный вес племенного поголовья по сравнению с 1991 годом сократился: крупного рогатого скота с - 13,5 % до 1,5 %, овец с 19,8 % до - 5,0 %, лошадей - с 10 % до 1 %, что далеко не покрывает потребности области в племенном молодняке;
в воспроизводстве стада повсеместно используются "доморощенные" с неизвестным происхождением (генотипом) и продуктивными качествами производители, что влечет за собой как ухудшение породности скота, так и снижение продуктивности, и соответственно увеличение себестоимости получаемой продукции;
недостаточные объемы финансовой поддержки племенного дела в животноводстве, отсутствие четкого механизма субсидирования сельхозпроизводителей занимающихся развитием племенного животноводства не смогли переломить критическую ситуацию в области сохранения и преумножения ценного генофонда животных.
государственная поддержка племенного животноводства в виде бюджетного субсидирования по следующим направлениям:
на частичное удешевление реализованного племенного молодняка;
на частичное удешевление реализованного семени быков производителей;
на содержание племенного маточного поголовья сельхозживотных;
на организацию искусственного осеменения в скотоводстве (приобретение криогенного и лабораторного оборудования, подготовка техников-осеменаторов);
предоставление льготного кредитования для сельхозтоваропроизводителей, занимающихся племенным животноводством.
Таблица 41
Удешевление стоимости реализованного племенного молодняка и семени быков-производителей Займ (Проект ППСХ)
Долгосрочное льготное кредитование для приобретения племенных телок молочных пород, всего в том числе РГКП "Уральская сельхозопытная станция" г. Уральск - 200 гол.
ТОО "АФ "Асан"" Зеленовский район - 200 гол.
КХ Каркула Зеленовский район - 200 гол.
ТОО "Покатиловское" Теректинский район - 200 гол.
ЗАО " Чапаевский" Теректинский район - 300 гол.
КХ " Акас" Теректинского район - 200 гол.
КХ "Осімтал" Таскалинский район - 200 гол.
Долгосрочное льготное кредитование для сохранения и увеличения численности племенного по- головья редких и малочисленных пород скота на общую сумму:
в том числе: племрепродуктор ТОО "Жумала" Таскалинского района - овцы - акжаикская мясо- шерстная племзавод ТОО "Кушум" Жангалинского района - лошади-кушумская племрепродуктор КХ Сергазиева Жангалинского района - лошади-кушумская племрепродуктор ТОО "Ханская Орда" Бокейординского района - верблюды казах. бактриан Областной бюджет:
- частичное удешевление содержания племенного маточного поголовья Прочие источники (собственные средства и инвестиции), всего в том числе: ТОО " Урал" Бурлинского района - 200 гол.
ОАО "Аксайский КХП" Бурлинский района -200 гол.
законодательством порядке по результатам рассмотрения бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета и областного бюджета на соответствующий удешевление себестоимости племенного молодняка всех видов животных значительно увеличит объемы реализации племенной продукции и будет способствовать созданию новых племенных хозяйств с улучшенным стадом;
обеспечение качественного состояния стада, путем увеличения объемов искусственного осеменения коров семенем быков улучшающих пород с 3,5 в 2001 году до 25,0 тыс. голов в 2005 году;
увеличение численности племенного поголовья сельскохозяйственных животных по области, повышение продуктивных качеств разводимого скота, что в конечном результате приведет к увеличению производства продукции животноводства.
3.5.3. Рост поголовья и производства продукции животноводства в 2003- 2005 годах.
Таблица 42
Прогноз поголовья скота и птиц на 2003-2005 гг.
тыс. голов, на конец года Крупный рогатый скот Факт.
Оценка
Прогноз 2005 г. в %.к 2001 г.
110,5 111,1 111,8 110,9 111,0 112,0 111,9 114,7 По области:
351,5 359,0 370,5 383,5 111,3 2005 г. в %. к 2001 г.
106,0 108,1 112,9 109,6 109,4 117,3 118,9 108,6 109,5 110,3 108,3 125,0 607,0 619,0 634,0 647,0 110,0 123,2 161,1 122,7 129,0 126,9 141,7 132,0 133,3 300,0 129,5 2005 г в %. к 2001г 233,3 117,6 115,0 154,5 118,5 2005 г. в % к 2001 г.
129,3 120,3 125,7 126,1 154,3 139,2 141,3 143,3 206,9 229,2 163,9 146,1 140,4 142,8 144,7 142,2 139,5 442,0 484,0 540,0 601,0 666,3 150,7 Увеличение поголовья сельскохозяйственных животных будет достигнуто за счет улучшения воспроизводства стада, сохранности селекционно-племенной работы и ликвидации инфекционных и инвазионных заболевании, укрепления кормовой базы.
Рост поголовья крупного рогатого скота в 2005 году по отношению к 2001 году составит 111,3 %, овец и коз соответственно - 110 %, лошадей - 129,5 %, верблюдов - 126,1 %, свиней - 118,5 %, птицы - 150,7 %.
Таблица 43
Производство мяса, молока, яиц, шерсти за 2001-2005 годы.
тыс. тонн, на конец года Мясо, в убойном весе 2005г.
2005 г в %.к 2001г 127,3 118,2 121,0 126,7 127,6 127,0 23,03 10,04 107,5 20,89 107,1 32,48 108,4 17,27 107,7 10,35 107,2 24,51 12,86 191,6 195,6 197,5 206,1 108,8 млн. штук, тонн, на конец года 134,0 147,7 145,6 136,3 132,6 144,3 130,7 157,5 33,24 135,4 Шерсть 288,6 294,4 298,0 111,6 240,7 245,5 111,4 247,8 252,7 255,7 180,5 184,1 186,2 111,5 112,8 310,5 316,7 326,9 112,1 120,5 162,0 165,2 168,5 170,5 Таблица 44 Производство кожевенного сырья тыс. шт.
Кожевенное сырье фактич.
оценка прогноз
Крупное 158,1 163,2 169,4 178,5 191,2 Мелкое 297,6 304,6 320,9 328,5 340,1 производство в 2005 году к уровню 2001 года увеличится за счет роста численности, улучшения воспроизводства и сохранности стада:
- по мясу на 27,0 % (31,5 и 40 тыс. тонн), по молоку на 8,8 % (189,4 и 206,1 тыс. тонн), по яйцу на 35,4 % (33,2 и 45 млн. штук), по шерсти на 11,7 % (1748 и 1953 тонн), по кожсырью крупному на 20,9 % (158,1 и 191,2 тыс. шт.) и мелкому - на 14,3 % (297,6 и 340,1 тыс. шт.);
увеличение производства конкурентоспособной продукции и повышения в целом экспортного потенциала, насыщение внутреннего рынка и вытеснение аналогичной импортной продукции;
создание сети заготовительных пунктов и условий для реализации программы;
за счет увеличения экспорта будет обеспечено эффективное развитие приоритетных направлений отрасли и повышение закупочных цен;
создание условий для восстановления племенной базы в животноводстве и птицеводстве;
будут созданы дополнительные рабочие места в отраслях животноводства, в 2003 г. - 775, в 2004 г. - 828, в 2005 г. - 914.
3.6. Ветеринария.
До недавнего времени (до 1997г.) по области функционировала широко разветвленная сеть государственной ветеринарной службы. Сюда входили такие учреждения как "ветсанотряд", "экспедиция по борьбе с туберкулезом, бруцеллезом сельхозживотных", районные ветстанции, райветлаборатории, ветучастки. Даже при подобной стройной системе организации ветеринарного дела обслуживание животноводства составляло определенную трудность.
В связи ликвидацией государственных ветеринарных учреждении и распадом коллективных хозяйств многие ветеринарные врачи оказались не у дел.
Вновь организованная (с 1999г.) ветеринарная структура территориального управления МСХ РК. была наделена только контрольными и надзорными функциями. Образовалась ситуация, когда некому стало проводить профилактические и лечебные мероприятия. Это при том, что на территории области более 20 инфекционных заболевании имеют природную очаговость.
Сохранить благополучие по которым невозможно без профилактической иммунизации и других противоэпизоотических мероприятий.
В области 4 района являются неблагополучными по бруцеллезу, ежегодно регистрируется выделение туберкулеза. Передача ветеринарных работ на конкурентную среду (организация ветеринарных ТОО) на практике не оправдала себя. В этих условиях областным руководством было создано государственное коммунальное казенное предприятие "Мал дарiгерлiк жардем". За 3 года своей деятельности коммунальное предприятие проделала определенную работу по восстановлению ветеринарной службы области. На сегодняшний день ГККП насчитывает в своем штате более 330 ветеринарных специалистов и является крупной ветеринарной организацией, имеющей специалистов во всех районных центрах и сельских (аульных) округах.
Создание и укрепление ГККП "Мал дарiгерлiк жардем" значительно облегчило ветеринарное обслуживание, но окончательную проблему не решило.
Главным образом из-за проведения ветеринарных мероприятии на тендерной основе. За последние 2 года тендеры по объективным и субъективным причинам проводятся в запоздалые сроки. Что отрицательно сказывается на своевременности профилактических мероприятий.
В области наблюдается острый дефицит ветеринарных специалистов, обслуживающих сельские (аульные) округа. Нагрузка на одного специалиста в 2 раза превышает установленный норматив. Отсутствует материально-техническое обеспечение ветспециалистов на селе. В селах области нет ветеринарных лечебниц, аптек, убойных пунктов, скотомогильников. Ветеринарные лаборатории районов по технической оснащенности значительно отстают от современных реалий. Патологический материал на вирусные и бактериологические заболевания приходится возить за сотни километров в областной центр. У ветеринаров области нет спецавтотранспорта, мобильных дезустановок.
Дефицит квалифицированных ветеринарных специалистов из-за низкой, непостоянной заработной платы.
Не укомплектованность ветеринарных инспекторов сельских и поселковых округов из республиканского бюджета (вместо необходимых 161 инспекторов работают только 43 специалистов).
Отсутствие в области постоянного снабженческого органа с функциями доставки и хранения биопрепаратов и медикаментов. В области часто случались перебои в снабжении вакцинами, что отрицательно отражается на эпизоотической ситуации.
Необеспеченность пограничных контрольных ветеринарных пунктов и постов служебными помещениями, средствами связи, транспортом. Имеются случаи бесконтрольного передвижения живого скота, продуктов и сырья животного происхождения через границы сопредельных стран.
Очень низкая материально-техническая оснащенность ветеринарной службы. Нет спецавтотранспорта, дезустановок для обслуживания Невозможность постановки диагноза на вирусные и бактериологические болезни в районах области из-за отсутствия в лабораториях соответствующих отделов, оборудования и реактивов.
Своевременное выделение финансовых средств исходя из фактических затрат по калькуляции для проведения в полном объеме ежегодных плановых ветеринарно-профилактических, противоэпизоотических мероприятий и обеспечения переходящего страхового запаса ветпрепаратов и медикаментов.
Необходимо довести численность ветинспекторов в сельских округах до 161 ед. за счет республиканского бюджета.
Обеспечить охват не менее 80% поголовья животных обязательной иммунизацией против инфекционных заболеваний и диагностическими исследованиями.
Для технического оснащения ветеринарных лабораторий необходимо приобрести современное оборудование и аппаратуру отвечающих современным требованиям.
Решить вопросы организации дезотрядов и строительства на селе ветеринарно-санитарных объектов (ветаптек, лечебниц, скотомогильников).
Таблица 45
Потребность финансовых средств из областного бюджета на 2003-2005 г.г. на проведение искусственного осеменения Выделено из обл. бюджета, млн. тенге Пункты искусственно- го осеменения Охват искусственным осе- менением тыс. гол.
на комплект криогенного и лабора- торного оборудования Подготовка техников осеменаторов Акжаик- Бокейор- динский Бурлин- Жанга- линский Жаны- бекский Зеленов- Казта- ловский Карато- бинский Сырым- Таска- Те- ректин- Чингир- лауский Уральск По обла- потребность из обл. бюджета, тыс. тенге 500,0 3400,0 2350,0 Таблица 46 Республиканский бюджет, млн. тенге Противоэпизоотия (программа 35)
62,70 117,68
Борьба с туберкулезом и бруцеллезом животных (программа 66)
28,89 17,02 91,59 84,71 134,7 Областной бюджет, млн. тенге Борьба против паразитарных заболевании (программа 30)
Выделение средств на компенсацию нанесенного ущерба при отчуждении больных животных Расширение сети и объемов искусственного осеменения коров и телок Подготовка и переподготовка техников осеминаторов Таблица 47 Потребность расходов по материально-техническому переоснащению Областной бюджет, млн. тенге.
Выделение средств на строительство убойных пунктов Выделение средств на строительство скотомогильников законодательством порядке по результатам рассмотрения бюджетной комиссией проекта республиканского бюджета и областного бюджета на соответствующий обеспечение эпизоотического благополучия области;
защита животных и птиц от особо опасных заболеваний, в т. ч. общих для человека и животных;
обеспечение безопасности продуктов и сырья животного происхождения;
охрана территории области от заноса возбудителей заразных болезней;
обеспечение развития племенного животноводства области.
3.7. Развитие перерабатывающей промышленности.
Текущая ситуация
В настоящее время в сфере переработки сельхозсырья в области действует 9 крупных и средних, 73 малых предприятия, на селе работают 179 цехов.
В области хорошо развита мукомольная и связанная с ней хлебопекарная промышленность. Крупным мукомольным предприятием не только области, но и республики является ОАО "Желаевский комбинат хлебопродуктов", который имеет в своем составе мельзавод, заготовительный и промышленный элеваторы.
Высокопроизводительное оборудование мельзавода позволяет переработать до 150 тыс. тонн зерна в год. За 2001 год им было произведено 51,6 тыс. тонн или 83,8 % от общего объема производства муки в области. В целом по комбинату объем производства продукции составил 730,8 млн. тенге, К числу крупных предприятий относится также областной молочный комбинат ОАО "Береке", который занимается переработкой молока, мяса, овощей и плодов, вырабатывает различные виды молочной, мясной и другой продукции, в том числе масло, сыр, майонез, мороженное, мясные и рыбные консервы, колбасные изделия.
Комбинат имеет собственную заготовительно-торговую сеть в районах области и магазины в городах Атырау и Актау. В 2001 году им было произведено продукции на 499,0 млн. тенге, или на 154,7% к уровню 2000 года.
В молочной отрасли области действует еще одно предприятие - ТОО "Аксай-Тагамдары". Предприятие расположено в г. Аксае, введено в 1992 году, имеет импортное оборудование. Производственные мощности молзавода позволяет перерабатывать 25 тонн молока в сутки по современным технологиям.
В данное время предприятие работает не на полную мощность.
Переработкой шерсти в области занимается ТОО "Аяз", которое наряду с традиционным производством валяной обуви и войлока, освоило выделку и пошив кожаных и меховых изделий. В 2001 году на предприятии было произведено продукции на 126,0 млн. тенге.
К числу действующих предприятий относится ОАО "Казахлакрица"
единственное в республике предприятие по выработке и выпуску экстракта солодкового корня, который является экспортной продукцией. Кроме того, предприятие производит кондитерские и макаронные и хлебобулочные изделия. В 2001 году предприятием произведено продукции на сумму 71,2 млн. тенге.
В настоящее время в силу различных причин, переработка кожевенного и шубно-мехового сырья и шерсти для области остается нерешенной проблемой.
Полутонкая шерсть, кожи закупается за бесценок у населения перекупщиками и реализуется в зарубежье. В 2001 году из области было экспортировано 0,6 тыс.
тонн крупного кожсырья, мелкого кожсырья - 15,9 тыс. шт., шерсти 223,5 тонн.
По данным облстатуправления в 2001 году производство пищевых продуктов в области составило 2452,5 млн.тенге или 114,5% больше, чем в 2000 году.
По сравнению с предыдущим годом увеличен выпуск почти всех видов продукции пищевой промышленности, в том числе: колбасных изделий в 3,2 раза, сливочного масла в 2,9 раза, майонеза в 2,1 раза, молока в 1,9 раза, крупы в 1,6 раза, свежих кондитерских изделий в 1,5 раза, мяса и мясных изделий, Однако следует отметить, что, несмотря на рост производства продукции, доля переработки сельхозпродукции еще остается не высокой. В 2001 году промышленная переработка мяса составила лишь 4,4 %, молока 4,1 %, овощей и Доля импорта на внутреннем рынке по мясу птице составляет 66 %, по консервам мясным 71,8 %, по молочным консервам 98 %, по маслу растительному 95,8 %.
В перерабатывающей промышленности медленно проводится работа по улучшению качества и расширению ассортимента выпускаемой продукции.
Одной из основных причин является низкий уровень технического состояния оборудования, его моральный и физический износ, имеющая производственная база не отвечает современным требованиям. В 2001 году уровень износа в молочной промышленности составил около 90 %, а в целом по пищевой промышленности 69 %.
Высокие процентные банковские ставки не позволяют привлекать средства на техническое перевооружение и реконструкцию действующих предприятий и ввода новых мощностей. В 2001 году на эти цели предприятиями было направлено только 53,1 млн. тенге за счет собственных средств.
Развитие переработки сельхозпродукции наряду с другими причинами сдерживается недостатком собственных оборотных средств для закупки сельхозсырья. Слабо развита система заготовок сельхозсырья, ориентированной на мелкотоварные производства. Низким остается уровень использования производственных мощностей. В 2001 году загрузка производственных мощностей на крупных предприятиях по переработке зерна не превышала 49 %, молока -20 %, шерсти -45 %, кожсырья - 43 %.
Цели:
восстановление и развитие переработки сельскохозяйственного сырья, преодоление технологического и технического отставания перерабатывающих предприятий;
обеспечение повышения конкурентоспособности продукции за счет повышения ее качества, улучшения ассортимента, снижения издержек производства и цен;
насыщение внутреннего рынка высококачественными пищевыми продуктами отечественного производства.
технологическое переоснащение и модернизация производства за счет введения механизма лизинга для предприятий переработки на приобретение оборудования и возмещения процентной ставки по лизингу;
развитие сети заготовок сельхозпродукции, особенно в отдаленных районах, создание вертикально интегрированных производств с собственной базой;
приведение технических и технологических стандартов производства и контроля качества сельскохозяйственной продукции и ее переработки в соответствии с международными требованиями;
обеспечение доступности кредитных ресурсов на пополнение оборотных средств путем удешевления процентной ставки кредита;
развитие в местах производства малых предприятий и цехов по переработки сельскохозяйственной продукции с использованием материально-технической базы потребительской кооперации и выделения средств на эти цели из областного Таблица 48 Лизинг оборудования для предприятий по переработке сельхозпродукции, млн. тенге Льготирование процентной ставки банковского кредита, выдаваемого предприятиям (до 15 %), Возмещение ставки вознаграждения по лизингу оборудования Местный бюджет 135,0 145,0 155,0 Кредитование для поддержки и развития предприятий переработки и малых производств, млн.
законодательством порядке, по результатам рассмотрения республиканской и областной комиссией проекта республиканского и областного бюджета на Принимая во внимание, что создание новых производств потребует значительных средств развитие переработки будет в основном обеспечиваться на базе имеющихся производственных мощностей.
В области приоритетными будут производство различных видов молочной продукции, мясных, рыбных и плодоовощных консервов, круп, а также восстановление и развитие производств по переработке кожевенного сырья и шерсти и выпуска готовых товаров на основе имеющихся производственных мощностей г. Уральска.
Кроме того, в районах будет развиваться малые производства, с учетом наличия сельхозсырья, материально - технической базы и перспектив развития потребительской кооперации на селе.
Таблица 49
Производство продукции переработки в области Наименование продукции 2001 г. отчет 2003 г. прогноз Мясо и пищевые субпродукты 0,612 0,636 0,705 Колбасные изделия 0,421 0,438 0,530 Мясо и мясорастительные консервы 0,361 0,370 0,380 0,330 0,350 Обработанное жидкое молоко и сливки Молоко сгущенное 0,044 0,045 0,047 Молоко сухое Сыры жирные Обувь валяная, тыс. пар Кожа (тыс. дц 2 )
727,4
Плодоовощные консервы и соки 0,024 0,025 0,029 Мука из зерновых и растительная 2004 г. прогноз 2005 г. прогноз 0,775 0,840 0,585 0,620 0,395 0,415 0,430 0,495 0,050 0,055 0,075 0,031 0,035 За счет увеличения производственных мощностей и модернизации технологического оборудования и закупок сырья к 2005 году возрастет промышленное производство: мяса и пищевые субпродукты, колбасных изделий в 1,4 раза, масла сливочного в 1,5 раза, сыров в 1,4 раза, масла растительного в 9 раз, плодоовощных консервов в 1,5 раза, муки в 1,4 раза.
3.8. Развитие инфраструктуры аграрного сектора На перспективу в 2003 - 2005 годах в области продолжится работа по увеличению сети сельских кредитных товариществ в районах области.
Расширится деятельность областного Фонда содействия фермерам, снабженческого предприятия ГКП "Батыссервис", получит развитие система заготовок и торговли сельхозпродукции, в том числе за счет организации государственных коммунальных рынков и торгово-заготовительной сети перерабатывающих предприятий. В этот период будет созданы информационно - маркетинговой система, зерновой союз, ассоциации сельхозтоваропроизводителей на областном и районном уровнях.
В целях координации взаимодействия товаропроизводителей в решения проблем в социально-экономического развития, наращивания производства, переработки и реализации сельскохозяйственной продукции также намечается организация ассоциации товаропроизводителей на уровне сельских округов.
Таблица 50
Ассоциации сельхозтоваропроизводителей · - областные · - районные · - сельских округов Зерновой союз Кредитные товарищества Финансовое обеспечение Таблица 51 Кредитование сельскохозяйственного производства через систему СКТ Увеличение уставного капитала сельских кредитных товариществ законодательством порядке, по результатам рассмотрения республиканской и областной комиссией проекта республиканского и областного бюджета на
3.9. Меры государственной поддержки агропромышленного комплекса Региональная агропродовольственная программа области исходит из того, что в период 2003-2005 годы будет осуществляться ряд мер государственного регулирования и поддержки агропромышленного комплекса республики по следующим основным направлениям.
Первое - меры общего характера - это государственное финансирование диагностики, мониторинга и борьбы с особо опасными болезнями животных и растений, лабораторного и фитосанитарного анализа под карантинной продукции, сортоиспытания сельскохозяйственных культур, оценки мелиоративного состояния орошаемых земель, хранения зерна государственных резервов, сохранения и развития элитного семеноводства и племенного дела, субсидирования приобретения минеральных удобрений, создания и развития информационной системы агропромышленного комплекса, проведения прикладных научных исследований. К общим мерам можно отнести также льготное налогообложение сельхозтоваропроизводителей (патент для юридических лиц и единый земельный налог для крестьянских (фермерских)
хозяйств), отсрочки выплат бюджетных долгов.
Второе - специальные меры, направленные на поддержку конкретных отраслей и производств, как правило, носят возмездный характер и предназначены для финансово устойчивых хозяйствующих субъектов рынка:
закуп зерна в государственные ресурсы, кредитование лизинга сельскохозяйственной техники, кредитование местных бюджетов на проведение весенне-полевых и уборочных работ, кредитование системы сельских кредитных товариществ, кредитование государством посредством привлечения внешних займов, тарифная политика при регулировании экспортно-импортного режима.
Третье - расширение законодательной базы, регулирующей деятельность и государственную поддержку агропромышленного комплекса.
Порядок, формы и методы государственного воздействия в аграрной сфере будут определяться законами, обеспечивающими приоритетное развитие Реализация вышеуказанных мер позволит укрепить финансовое положение сельских товаропроизводителей и обеспечить устойчивое развитие аграрной отрасли экономики области.
IV. Необходимые ресурсы, источники финансирования.
Таблица 52
Прог
Под
План
Примечания рамма про 2002 го- да грам бюджетной про- граммы подпро- граммы Источ- финан- сиро ма вания 179,37 228,81 297,38 477,86 Рес- публи кан- 115,2 154,9 161,8 171,4 Об- ласт- ной МБРР Инвести Осуществление Ре- конст ционные проектирования и проекты строитель ства участков орошения, рук- ция оро- шае- обеспечение поливной техникой, мых участ- ков восстановление гидромели- оративных сооружений.
Теректинский район:
КХ "Жаик" - 670 га
КХ "Бахтияр" - 558 га Зеленовский район:
КХ Дусупов - 991 га
Субсидирование
Поддержка сельских водополь- Но- вая стоимости услуг по доставке воды сельхозтоваро производителям бюд- зователей путем дотирования из рес- публиканского бюджета разницы, не покрываемых затрат в услугах по подаче воды государственных, водо- хозяйственных, эксплуатационных организаций, обеспечивающих их рентабельную деятельность.
Реконструкция
Повышение особо аварийных эксплуатационного участков уровня функционирования межхозяйствен- ных орошаемых систем.
каналов и
Уменьшение потерь гидро поливной воды.
мелиоративных
Разработка сооружений, технико- находящихся в экономических госсобственности обоснований проектно- сметной документации и получении государственной экспертизы, экспертизы экологии капитального ремонта особо аварийных участков, каналов и гидротехнических соору- жений.
Кредитование
Организация обеспечения производителей на проведения весенне- полевых кредитными и уборочных ресурсами на работ проведение весенне- полевых и уборочных работ в 2003 году на площади 620 тыс. га, сельхозтоваро- 2004 году - 650 тыс. га, 2005 году - 700 тыс.га, требуется соответственно
12.8 тыс. тонн,
13.9 тыс. тонн и
15.0 тыс. тонн ГСМ.
Возмещение ставки сумм вознаграждения вознаграж (интереса) по дения, кредитованию уплачиваемых местных местными бюджетов на бюджетами в организацию республиканский весенне- бюджет за пользование полевых и кредитами.
уборочных
Удешевление стоимости элит- ного семеновод- ства Обеспечение сельскохозяйственных товаропроизводителей элитными се- менами зерновых для проведения сортосмены и сортообновления.
Определение сортовых и посевных посевных качеств качеств семян семенного материала публи- для повышения урожайности сельскохозяйственных культур, обеспечение товаропроизводителей качественными сортовыми и элитными семенами высокопродуктивных сортов.
Поддержка семенных репродукторов области стоимости в растениевод- стве семян зерновых I репродукции обеспечит повышение урожайности, качества и валового сбора зерновых культур, улучшению финансового состояния хозяйств.
Реализация семян зерновых I репродукции в 2003-2005 годах по 6, 6,3, 7,1 тыс. тонн.
Приобретение семхозами элитных семян в 2003 году - 1130 тонн, 2004- 2005 годах по 1330-1500 тонн, для их размножения и обеспечения в полной потребности сельхозтоваро- производителей семенами зерновых I репродукции.
производства оригинальных се- мян Сортоиспытание сельхозкультур Сортоиспытание сельхозкультур и содержание обл. инспектуры Удешевление сельхозтоваро- на приобретение минеральных удобрений, протравителей производителями стоимости мине- ральных удобрений, протравителей семян и гербицидов (40 % от сред- ней стоимости 1 тонны) с целью увеличения урожайности сельскохо- зяйственных культур, восстановле- нию плодородия почвы, улучшению качества растениеводческой продук- ции.
семян, гербицидов
Проведение мо- ниторинга плодо- родия и опреде- ления химиче- Определение в почвах основных элементов питания с целью рацио- нального использования минераль- ных удобрений с учетом обеспечен- ского состава почв ности почв, сохранения и восстанов- ления плодородия почв для повыше- ния урожайности сельскохозяй- ственных культур. Обследуемые площади: 2003 год 50 тыс. га (сред- няя стоимость 1 га 60 тенге)
336,68 317,48 264,3 278,55 Защита и карантин растений Мониторинг вы- явления очагов особо опасных вредителей и бо- лезней сельско- хозяй- 11,98 Обеспечение благоприятной фитаса- нитарной обстановки в области. Ор- ганизация проведения работ по вы- явлению очагов массового развития и распространения особо опасных вредителей и болезней сельскохо- зяй- ственных куль- тур ственных растений.
324,7
Обеспечение благоприятной фитасанитарной от массовых вре- дителей и болез- ней обстановки Организация проведения химиче- ских обработок заселенных особо опасными вредителями и болезнями сельско хозяйственных растений.
Создание в области 6 районных и одного областного центра Создание в обла- сти филиала ме- тодического цен- тра фитосанитар- ной диагностики и прогнозов и пунктов прогно- зов в районах фитосанитарной диагностики и прогнозов со штатной численностью 45 единиц.
Повышение профессионального уровня инспекторов по карантину растений. Проведение узкоспециа- лизированных курсов, в области ка- рантина растений.
Переподготовка и повышение квалификации инспекторов по карантину расте- ний Ликвидация оча- гов особо опас- ных карантин- ных вредителей и сорников Осуществление государственных мероприятий по карантину расте- ний, обеспечение благоприятной фитосанитарной обстановки. Прове- дение химических обработок сель- хозугодий в 2003-2004 годах по 5 тыс. га, в 2005 году 6,0 тыс. га.
Инве- сти-
ППСХ
Сохранение и развитие племен- ного дела Обеспечение доступности племен- ной продукции по удешевленной до 40 % себестоимости племенного мо- лодняка всех видов животных поз- волит к 2006 году значительно уве- личить объемы реализации племен- ной продукции (материала). Требу- ется выделение субсидий на удешев- ление стоимости реализуемого племмолодняка: в 2003 г. 28,8 млн.
тенге, 2004 г. 28,4 млн. тенге, 2005 г. 25 млн. тенге. На удешевление стоимости семени быков- произво- дителей: в 2003 г. 4,2 млн. тенге, 2004 г. 5,6 млн. тенге, 2005 г. 7 млн.
Долгосрочное кредитование для приобрете- ния племенных телок молочных пород На период 2003-2005 годов для вос- становления и создания в каждом районе пригородной зоны области по 1-2 племенному хозяйству требу- ется долгосрочное льготное креди- тование.
ект пост- прива- тиза- цион- под- держ- сель- ского Для сохранения и увеличения чис- ленности малочисленных и исчезаю- щих пород скота (кушумской поро- ды лошадей, акжаикской полутонко- рунной, едильбаевской пород овец и верблюдов казахский бактриан).
для сохранения и увеличения численности пле- менного поголо- вья редких и ма- лочисленных по- род скота пост Поддержка пле- менного живот- новодства на местном уровне Потребность возмещения содержа- ние маточного племенного поголо- вья: коров мясных пород (1792 гол.)
5,4 млн. тенге, молочных (300 гол.)
1,2 млн. тенге, овцематок (18086 гол.) 16,3 млн. тенге, конематок (115 гол.) - 0,35 млн. тенге, верблю- до- маток (124 гол) 0,35 млн. тенге.
113,8 115,5
Противо- эпизоо- тия
Для недопущения особо опасных за- болеваий входящих в перечень По- становлении Правительства Борьба с тубер- кулезом и бру- целлезом сель- скохозяй- ственных живот- ных и птиц По области 4 района (Бокейор- дин- ский, Каратобинский, Акжаикский, Сырымский) являются неблагопо- лучными по бруцеллезусельхозжи- вотных, ежегодно в 2-х районах (Казталовский, Бурлинский) реги- стрируется выделение туберкулеза.
Необходимы средства для оздоров- ления этих хозяйств в этих районах.
Оказание содей- ствия ветеринар- ных мероприя- тий на местном уровне Выделение средств на компенсацию владельцам животных при отчужде- нии больного скота способствует оздоровлению этих хозяйств от хро- нических инфекции. Одним из пу- тей решение данного вопроса явля- ется страхование сельхозживотных.
ствие ветеринар-
Для предотвращения экономическо- го ущерба от снижения продуктив- ности скота, получения недоброка- чественного кожевенного сырья и шерсти.
Обеспечение сельскохозяй- ственных товаропроизводите- лей удешевленной племенной про- дукцией и повышением молочной, мясной продуктивности животно- водства. Профилактика инфекцион- ных заболеваний передающихся по- ловым путем (вибриоз, трихомо- ноз) и оздоровле-ния хозяйств от других хронических заболеваний (бруцеллез, туберкулез). Подготов- ка и пере- подготовка техников осеменаторов.
Выделение средств на строи- тельство убой- ных пунктов Район- ный Подворный бесконтрольный забой скота, употребление в пищу продук- тов без ветеринарной санитарной экспертизы привело к росту антро- позо-онозных заболеваний среди людей.
тельство ското- могильников В сельских округах области нет ни одного типового скотомогильника.
Отсутствие утилизации трупов при- водит к заболеванию инфекцион- ных заболевании и ухудшению са- нитарного состояния сел.
Развитие перерабатывающей про- 36,35 33,99 мышленности Введение механизма лизинга для пе- рерабатываю- Лизинг оборудо- вания для пред- приятий по пере- работке сельхоз- продукции щих предприятий в целях восстанов- ления и развития переработки сель- ственного сырья, преодоления тех- нического и технологического от- ставания перераба- тывающих предприятий, обеспече- ние конкурен- тоспособности продукции,преодоле- ние критической зависимости отече- ственной экономики от импорта, на- сыщение внутреннего рынка высо- кокачествен- ными продуктами отечественного производства.
Удешевление стоимости перераба- Возмещение про- центов по лизин- гу оборудования тывающего оборудования для сель- хозто- варопроизводителей путем сниже- ние ставки вознаграждения по ли- зингу перерабатывающего оборудо- вания.
Льготирование процентной став- ки банковского кредита, выдава- емого перераба- Льготирование процентной ставки банковского кредита, выдаваемого перерабатывающим предприятиям на пополнение оборотных средств (до 15 %) за счет долгосрочного кре- дитования.
тывающим пред- приятиям до 15 Для поддержки и развития перераба- для поддержки и развития отрас- лей экономики тывающих предприятий и малых производств на селе.
Сельскохозяйственное машино- 103,5 467,08 568,93 644,67 строение Банк Разви- Казах- стана сельскохозяй- Поддержка отечественных сельско- хо- зяйственных товаропроизво- ственной техни- кой на лизинго- вой основе дителей путем передачи в лизинг сельскохо- зяйственной техники для обновле- ния машинно- тракторного парка. В счет реализации данной программы предполагается приобрести следую- щую сельскохозяйственную техни- ку: тракторов класса 34 т.с. - 150 ед., комбайнов типа "Енисей 1200м", "Нива" - 120 ед.
Создание МТС, сервис- центров по линии ЗАО "Казагрофинанс"
Создание сервис- центров и МТС в 3 районах области для оказания услуг по возделыванию земель, ре- монту техники.
Кредитование за- водов для разме- щения заказов на производство сельхоз- Производство сельхозтехники, за- пасных частей, узлов и агрегатов обеспечит на заводах г. Уральска удешевление их стоимости и созда- ние дополнительно 250 рабочих мест.
техники, запча- стей.
Кредитование производства сель- хозмашин, оборудования и запча- стей на заводах г. Уральска.
Государственная регистрация ственной, мелио- ративной и до- рожно- строи- тельной техники Увеличени уставного капитала ГКП "Батыс- сервис": - на при- обрете- ние зерноуборочных комбайнов и другой сельхозтехники.
Взносы в устав- ной фонд комму- нальных государ- ственных пред- приятий жет в т.ч.
Кредитование РГКП "Уральская сельхоз- опытная станция" и семхо- зов на обновление МТП и приобре- тение про травочных и семяочисти- тельных машин.
Приобретение 797 ед. комбайнов, 315 тракторов, 1330 сеялок, 540 культиваторов, 1500 борон, 120 плу- гов, 300 жаток.
хозтехникой за счет средств сельских товаро- и инвесторов Создание альтернативных систем кредитования Организация системы кредитования зяйственного производства посред- ством привлечения финансовых средств сельхозто-варопроиз- ственного произ- водства через си- стему сельских кредитных това- риществ водителей и эффективного исполь- зования выделяемых на эти цели го- сударст- венных кредитных ресурсов.
Увеличение уставного капи- аграрного сектора посредством со- здания СКТ и участия корпорации за счет собственного уставного ка- питала в уставном капитале. Созда- ние 6 дополнительных СКТ.
тала сельских
Обеспечение деятельности госу- правления 163,1 145,5 деятельности аппарата Административ- ные расходы ап- парата облсель- хоздепар- управления департамента тамента и район- ных отделов сельского хозяй- сельского хозяйства и районных отделов сельского хозяйства для достижения максимального эффективного выполнения возложенных функций.
Обеспечение деятельности аппарата управления областного теруправления МСХ РК и его район- ных подразделений для достижения максимального эффективного вы- полнения возложенных функций.
парата областно- го и районного территориально- го управления МСХ РК Разработка рекомендаций по систе- ме ведения сельского хозяйста обла- сти.
Прикладные на- учные исследова- ния в области Всего по республиканскому бюджету 971,35 1613,66 1866,17 2302,27 Всего по областному бюджету 527,6 735,8 756,2 783,4 Всего по займам МБРР Всего по займам БРК Всего по займам ППСХ Инвестиции ВСЕГО 2164,45 5141,96 5279,37 5714,67 Объемы финансирования будут уточняться по результатам рассмотрения республиканской и областной комиссией проекта республиканского и областного бюджета на соответствующий финансовый год.
В ходе выполнения программы облсельхоздепартаментом будет постоянно осуществляться контроль и представляться отчет Министерству сельского хозяйства, акимату области о реализации программы, при необходимости вноситься предложения по корректировке мероприятий программы.
V. Ожидаемые результаты Программы Программа по развитию агропромышленного комплекса области рассчитана на 2003 2005 годы.
Выполнение намеченных мер позволит сформировать эффективную систему производства и переработки сельскохозяйственной продукции.
Производство основных видов сельскохозяйственной продукции к 2005 году составит: зерна -700 тыс. тонн, или увеличится по сравнению с 2001 годом на 66,1 %, картофеля -31,5 тыс. тонн, или на 10,9 %, овощей -26,5 тыс. тонн, или на 6,0 %, семян масличных -5,2 тыс. тонн, или в 5,8 раза, мяса (в убойном весе)
-40 тыс. тонн (в живом весе -79,8 тыс. тонн), или на 26,6 %, молока -206,1 тыс.
тонн, или на 7,9 %, яиц -45 млн. штук, или на 35,1 %, шерсти -1953 тонн, или на 6,5 %.
Валовой объем продукции сельского хозяйства к 2005 году возрастет до 29,8 млрд. тенге, в том числе продукции растениеводства -14,8 млрд. тенге, животноводства -15,0 млрд. тенге.
Производимый объем сельскохозяйственной продукции позволит повысить продовольственную безопасность, увеличить экспорт сельскохозяйственной продукции и снизить импорт продовольствия, обеспечить развитие перерабатывающей промышленности и других смежных отраслей экономики области, расширить налоговую базу и поступления в бюджет.
VI. План мероприятий по реализации Региональной агропродовольственной программы Западно-Казахстанской области на 2003-2005 годы N Мероприятия Форма заверше- Ответтвен- ные за ис- полнение си Срок ис- пол- не- рова- Пред- пола гае- мые расхо- ды, Обеспечение продовольственной безопасности Облстат управление, Осуществлять мониторинг обеспеченности минимальной потре- бительской корзины доходами населения в разрезе районов и г.
Уральска акимы
Инфор- мация акимату области Еже- квар- таль- но Облсельхоз департа- мент, Обеспечить соответствие объемов внутреннего производства ос- новных продуктов питания уровням порогового значения, рассчи- танным в соответствии с минимальными стандартами потребле- ния продуктов питания Формирование эффективной системы агробизнеса Рациональное использование земельного фонда Облкомзем, Провести инвентаризацию земель сельскохозяйственного назна- чения с целью выявления нерационально используемых земель и используемых не по целевому назначению Де- кабрь еже- годно Провести 4 тур определения бонитета почв земель сельскохозяй- ственного назначения во всех районах акимы райо- нов Формирование эффективной системы сельскохозяйственного водопользования Облтер Предусмотреть государственную поддержку удешевления стои- мости услуг по доставке воды сельским товаропроизводителям 2004- Предло- жения в МСХ управление I тал, Провести реконструкцию особо аварийных участков, межхозяй- ственных каналов и гидромелиоративных сооружений, находя- щихся в госсобственности 2005- Акимы рай- онов Создать районные ассоциации водопользователей Принять меры по расширению площадей под рентабельными ви- дами сельскохозяйственных культур мент, аки- мы районов Обеспечить выделение кредитов на проведение весенне-полевых и уборочных работ за счет республиканского бюджета 2003- Облсельхоз- мент Обеспечить государственную поддержку производства ориги- нальных семян зерновых, масличных, картофеля, однолетних и многолетних трав Облтер- Предусмотреть государственную поддержку сортоиспытания сельскохозяйственных культур Обеспечить государственную поддержку производства элитных семян зерновых, масличных, картофеля, однолетних и многолет- них трав Обеспечить проведение экспертизы сортовых и посевных качеств семенного и посадочного материала элитсемхозов, государствен- ных сортоиспытательных участков и государственных ресурсов зерна Мини- стерству сельско- го хозяй- Обеспечить государственную поддержку производства семян зер- новых 1 репродукции Обеспечить кредитование семхозов по приобретению элитных се- Предусмотреть государственную поддержку отечественных сель- скохозяйственных товаропроизводителей на приобретение мине- ральных удобрений, протравителей и гербицидов Обеспечить проведение мониторинга плодородия и определения химического состава почв управле- ние, обл- комзем Создать областной филиал методического центра фитосанитар- ной диагностики и прогнозов, и районные пункты прогноза гг.
Проведение обследований на выявление особо опасных вредите- лей и болезней растений Организация мероприятий по борьбе с особо опасными вредите- лями и болезнями растений Организация мероприятий по ликвидации очагов карантинных объектов Облсель- Продолжить работу по обеспечению сельхозтоваро- производите- лей сельскохозяй- 298,9 год- но, ственной техникой на лизинговой основе хоздепарта- де- 400,6 476,1 Создать МТС, сервис-центры по линии ЗАО "Казагрофинанс" в Зеленовском, Теректинском и Таскалинском районах области Представи- тельство ЗАО "Каз- Агро- Фи- нанс", аки- Обеспечить увеличение уставного капитала ГКП "Батыссервис"
для приобретения комбайнов и другой сельхозтехники Проект поста- новле- ния аки- мата об- ласти Обеспечить кредитование семхозов на обновление МТП и приоб- Развитие сельхозмашиностроения Облдепар- Обеспечить кредитование для развития производства сельхозма- шин, оборудования и запасных частей на заводах области тамент про- мыш- ленности Обеспечить кредитование для развития производства сельхозма- Обл- депар- Животноводство и племенное дело Предусмотреть государственную поддержку племенного живот- новодства за счет выделения субсидий на удешевление стоимо- сти реализованной отечественным сельхозтоваро- производите- лям племенной продукции (племенного молодняка, семени быков- производителей)
новодства за счет выделения субсидий на частичное удешевление содержания племенного маточного поголовья хоздепарт- Обеспечит развитие молочного производства вокруг г.г. Уральска и Аксая, а также районных центров Займ Обеспечить кредитование для сохранения и увеличения численно- сти племенного поголовья редких и малочисленных пород скота Обеспечить выполнение плановых мероприятий по диагностике и профилактике заболеваний животных 117,7 Реализовать меры по оздоровлению сельскохозяйственных живот- ных от туберкулеза, бруцеллеза, лейкоза и других опасных инфек- ционных заболеваний животных и птиц, представляющих наи- большую угрозу для здоровья животных и населения, ликвида- ции очагов их возникновения Реализовать меры по борьбе против паразитарных заболеваний Обеспечить выделение средств на компенсацию нанесенного ущерба при отчуждении больных животных Принять меры по расширению сети пунктов и объемов искус- ственного осеменения и подготовку техников осеменаторов Обеспечить выделение средств на строительство убойных пунк- тов и скотомогильников Обеспечить государственную поддержку предприятий по перера- ботке сельскохозяйственной продукции: путем поставки оборудо- вания на лизинговой основе, льготирования процентной ставки банковского кредита Обеспечить кредитование для поддержки и развития предприя- тий переработки и малых производств в районах области Развивать кредитование сельхозтоваро- производителей через рас- ширение сети СКТ в районах области Развитие инфраструктуры Развивать торгово-заготовительную сеть, создать ассоциации сельхозтоваро- производителей в сельских округах Подготовка кадров Открыть профессионально-технические школы в Каратобинском (2003 г.) и Бокейординском (2005 г.), принять меры по укрепле- нию материально- технической базы существующих профтех- школ Областное образо- ва- Информационное обеспечение Освещать в средствах массовой информации ход исполнения ме- роприятий программы кварк- валь- Организовать на телевидении и радио проведение передач (круг- лых столов) на сельскохозяйственную и продовольственную тема- тику Организовать проведение областной сельскохозяйственной вы- ставки и ярмарок в г. Уральске и райцентрах ок- тябрь мы г.
Уральска и