Қазақша:
Маслихат Акмолинской области Ақмола облысының мәслихаты Ақмола облыстық мәслихатының 2003 жылғы 26 желтоқсандағы № 3С-3-6 шешімі. Ақмола облысының Әділет басқармасында 2004 жылғы 4 ақпанда № 2263 болып тіркелді. Күші жойылды - 2008 жылғы 8 желтоқсандағы № 3С-24-7 шешімімен Ақмола облысының селолық аумақтарын дамыту жөніндегі 2004-2006 жылдарға арналған аймақтық бағдарламаны бекіту туралы
1. Ақмола облысының селолық аумақтарын дамыту жөніндегі 2004-2006 жылдарға арналған Аймақтық бағдарлама бекітілсін (қоса берілді);
2. Аймақтық бағдарламаның жүзеге асырылуын бақылау облыстық мәслихаттың әлеуметтік саясат, заңдылық және құқық тәртібі сұрақтары жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін;
3. Осы шешім Ақмола облыстық әділет басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді.
Облыстық мәслихат сессиясының төрағасы Облыстық мәслихаттың хатшысы С.Аяғанов А.Жазин ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды 2003 жылғы 26.12. № 3С-3-6 шешімімен бекітілген Ақмола облысының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасы
1. Паспорт
Атауы:
Ақмола облысының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасы (әрі қарай Бағдарлама)
Дайында- уға негіз:
Негізгі даярлау- шылар:
Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы» 2003 жылдық 10 шілдедегі № 1149 Жарлығы, Қазақстан Рес- публикасы Үкіметінің «Қазақстан Республикасының ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру бойынша іс-шаралар Жоспары туралы» 2003 жылдық 20 тамызындағы № 838 қаулысының 2 тармағы.
Облыстық ауыл шаруашылық басқармасы Мақса- ты:
Облыстық ауылдық елді мекендері дамуының айырмашылықтарын қысқарту және ауылдарды тиімді көшірудің негізін- де ауыл халқының өмір сүру деңгейін жақсарту.
Міндет- тері:
Облыстағы ауылдық елді мекендерді (әрі қарай - АЕМ) паспортизациялау негізінде әлеуметтік экономикалық дамудың негізгі көрсеткіштері бойынша қазіргі бар жағдайды талдау;
Іске асы- ру мерзі- мі:
әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі белгілері бойын АЕМ-ді жіктеу;
қаржыландыру, экономикалық қызметі даму бойынша бірінші кезектегі іс-шараларды талқылау;
әлеуметтік және инженерлік нысандардың құрылысы, жөндеуі және қайта өңдеуі;
қаржы- ландыру көздері:
экономикалық және экологиялық келешегі жоқ ауылдық аумақтардан көшуге және жұмысқа орналасуға жәрдем беру.
Күтілетін нәтиже:
2004 - 2006 жылдар.
Республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары, сонымен қатар Қазақстан Республикасы заңдарымен тиым са- лынбайтын,басқа да қаржы көздері.
Облыстың ауыл тұрғындарына қолайлы деңгейдегі әлеуметтік байлықпен қамтамасыз ететін, ауылдық елді мекендер- дің экономикасының динамикалық өсуіне қол жеткізу.
2. Кіріспе
1) Проблеманың актуальдығы Президенттің Қазақстан халқына Жолдауына сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003-2006 жылдарға арналған стратегиялық бағытында ауыл мәселесі басым айқындалған.
Экономикалық өсудің жоғарғы қарқынына және экономиканы реформалауда айтарлықтай табысқа жетіп, Қазақстан, ел халқының елеулі бөлігі тұратын ауылдық аумақтарды дамытудың түйінді мәселелерін қайта қарау қажеттілігі алдында тұр.
Сондықтан да, тәуелсіздігіміздің екінші он жылдығының табалдырығын аттағанда, жақын арадағы үш жыл ауыл жылы деп жарияланған, Президенттің Қазақстан халқына арналған жылдағы жолдауы ауылды қайта жаңарту мәселесіне арналуы тегін емес.
Біз бүгін ауылдық жердегі проблемалар ауқымы үлкен екенін мойындауымыз керек. Бұл инфрақұрылымдардың дамымауы, қала және ауыл халықтарының тұрмыс деңгейіндегі алшақтықтар, ауыл тұрғындарының көші- қонының өсуі, әсіресе жастардың қалаға көшуі. Ауылдық аудандарда білім және медициналық қызмет көрсету сапасы сияқты әлеуметтік мәселелер аяғына дейін шешілмеген.
Облыстық статистика басқармасының мәліметтері бойынша ауылдық жерде облыс халқының 53,7% тұрады, оның ішінде 20,3% күн көріс минимумының деңгейінен төмен табыс табады. Бұл жағдай облыс халықтарының бай және кедейге бөлінуін үдетіп, қоғамда әлеуметтік-саяси жағдайды тұрақсыздандырады, даму көрсеткіштеріне және инвестиция беделіне кері әсерін тигізеді.
Бұл мәселелерді шешу үшін айқын, ғылыми ойластырылған кешенді шаралар қажет. Осы мақсатпен облыста ауылдық елді мекендерді (АЕМ)
паспорттандыру өткізілді. өткізілген зерттеулердің нәтижесі ауылдық аудандардың үлгілерін анықтауға және ауыл тұрғындарының көші-қон жағдайын ашуға септігін тигізді.
Бұл бағыттағы жұмыс, ауылдық аудандардағы нақты жағдайды білу, ауылдағы өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдарды қайта қалпына келтіру үшін ақшалай қаржыны қай бағытқа жіберу керектігіне жәрдемдесетіндіктен, өте өзекті болып саналады. Сонымен қатар бұл жұмыс осы саладағы зерттеулердің, ұсыныстар әзірлеудің және құлдыраған ауылдық аудандардың әлеуметтік- экономикалық сауықтыру бағдарламасының негізі бола алады.
2) Тұжырымдамалық негіздері.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің басқа салалардан айырмашылығы және өзгешелігі ауыл шаруашылығы бұл тек өндіріс саласы емес, еліміз халықтарының көпшілігінің өмір өзегі. Ауыл экономикасы мен ауыл тұрғындары тығыз байланыста: ауыл тұрғындары ауыл шаруашылығы қызметінің негізінде тарихи қалыптасқан және соңғысының тоқтатылуымен өзінің өмір сүруін тоқтатқан.
Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі дағдарыс ауылдық елді мекендердегі халықтың көшіп кетуіне және тұрмыстың төмендеуіне әкеліп соғатын заңдылықтарды тарих растап отыр. Тек 2000-2002 жылдары Ақмола облысында 63 елді-мекен өздігінен жойылды.
Ауыл шаруашылығы өндірісін реформалау үдерісі, оны нарық жолына ауыстыру, ауыл шаруашылығы әлеуетінің өсуін бағалау үшін маркетингтік стратегияны қолдану ауыл халқының өте артықтығы проблемаларын айқындады.
Ішкі рыноктың сыйымдылығы облыста өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімдерін тұтынуды тепе-теңдікте пайдалану үшін жеткіліксіз. Оны өндіруден алынған табыс ауыл тұрғындарының ең төменгі тұрмыстық стандарттарын қамтамасыз ете алмайды.
Облыстың аграрлық секторы, соңғы жылдардың ауа райы қолайлылығына қарамастан, жоғары тәуекелді және тиімділігі төмен сектор болып қалып отыр.
Агротехника деңгейінің және ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу технологиясының төмендігі отандық өнімдердің әлемдік және ішкі рынокта бәсекеге қабілетсіздігінің негізгі себебі болып табылады, аграрлық сектордың қарымды табысын қысқартады. 2003-2005 жылдарға арналған мемлекеттік агроөнеркәсіптік азық-түлік бағдарламасында аграрлық экономиканы интенсивтендіру шаралары, ғылыми негізделген агротехнологияны қолдану арқылы шығынды азайту көзделген, болашақта бұл саладағыларды қосымша босатуға әкеліп соғады.
Осының жүзеге асуы, ауылдық қоғамдастықтардың салауатты өмір сүру жағдайымен қамтамасыз ету және ауыл халқын қайта қоныстандыру проблемасын алға қояды.
Президенттің Жолдауында, адамның өмір сүруі және рыноктың қызмет жасауы тұрғысынан келешегі бар ауылдық аумақтарды қолдайтын мемлекеттік саясат қажеттілігі ерекше атап көрсетілген.
Ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеудегі әлемдік тәжірибені зерттеу, көптеген елдердің ауылдық аймақтарды дамытудың мемлекеттік реттеу негізіне, ауылдық аумақтардың экономикасымен тура байланысты, табыс деңгейі көрсеткіштері жататынын көрсетті (жан басына шаққандағы табыс мөлшері, жұмыссыздық деңгейі).
Жоғарыда айтылғандардың негізінде, ауылдық аумақтарды дамытуды қолдаудың мемлекеттік саясатының тұжырымдамалық негізі ауыл экономикасының даму болашағы болып табылады.
Әзірленетін бағдарламаның нысаны болып, тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын, тығыз қоныстанған ауылдық елді мекен (АЕМ)
анықталды. Бұл жерде «ауылдық елді мекен» деген ұғым Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымы туралы» Заңында белгіленген «ауыл-село» деген түсініктен айырмашылығы өзгеше. Сөйтіп, Заңның қағидаларына сәйкес ауылдың (селоның) айрықша белгілері:
белгіленген ретпен елді мекендерді есепке алу және тіркеу;
олардың жергілікті атқарушы және өкілетті органдармен басқарылуы;
саны 50 адамнан кем емес, оның ішінде ауыл шаруашылық өндірісімен айналысатындар мен олардың отбасы мүшелері елді мекеннің жартысын құрау;
Сонымен қатар Заңның 2-бабында қалалық елді мекендерге республикалық, облыстық, аудандық мәні бар қалалар және кенттер жатады; қалған барлық ауылдың елді мекендер, әкімшілік бағыныштылығына қарамастан, ауылдық елді мекенге жатқызылатындығы» туралы айтылады.
Қазіргі жағдай Заңда берілген анықтаулардан өзгеше, оларға толықтырулар мен өзгертулер енгізуді талап етеді.
Бағдарламада, арасында экономикалық әлеуетін бағалау басымды болып табылатын әлеуметтік-экономикалық даму деңгейін сипаттайтын, топ критериилеріне, АЕМ-ді жіктеу қарастырылған.
Мемлекеттік қолдау шаралары, ең алдымен келешегі бар, жеткілікті экономикалық әуелеті бар, ауылдық тұрғындардың қажет кіріс деңгейін қамтамасыз ететін АЕМ-ге тіршілікті қамтамасыз ету инфрақұрылымын дамытуға бағытталады.
3. Мақсаты және міндеттері
1) Мақсаты
Ауылдық аумақтарды дамытудың облыстық бағдарламасының мақсаты ауылды орналастыруды оңтайландыру негізінде ауылда тіршілікті қамтамасыз ету жағдайын теңестіру болып табылады.
2) Міндеттері
Депрессивтік аудандық ауылдарға қойылған проблемалардың өткірлігін зерттеу, әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері негізі бойынша ауылдық елді мекендерді (әрі қарай - АЕМ) паспорттау жүргізу және бар жағдайларды талдау.
АЕМ 4 қадамдық кластерлік талдау тәсілдерін пайдалану арқылы жіктеу (қуатты,»орташа, төмен»).
Құрылысты инвестициялау жөніндегі бірінші кезектегі шараларды әзірлеу, инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымдар нысандарын жөндеу және қайта құру.
Нақты елді мекендердің, оларға жеңілдік және компенсация төлеудің қолайлы жағдайын анықтау мақсатында, миграциялық белгілеулерін зерттеу.
Тұрғындары қоныс аударуға жататын, ең әлсіз АЕМ-ді анықтау. Мемлекеттік мүмкіншілік және миграциялық белгілеулерді салыстыру негізінде әлсіз елді мекендерден адамдарды қоныс аудару нақты көлемін анықтау.
Келешегі бар ауылдық аумақтар тұрғындарының табысын өсіру және экономикалық қызметті дамытуды ынталандыру шараларын әзірлеу және іске асыру.
4. Ауылдық аумақтардың қазіргі жағдайын талдау
1) Ауылдық тұрғындардың табысы мен экономикалық даму деңгейі Экономиканың аграрлық секторы, соңғы жылдары ауа-райының қолайлы жағдайына қарамастан, тәуекелділігі жоғары және төмен рентабелді аймақ болып қалады. Облыстың ішкі өнімдерінде жалпы үлесі 29,9 пайыздың көлемінде ауытқиды және жақын ара мен ұзақ мерзімдегі перспективада, төменгі технология мен тасымалдау шығындарының жоғары болуына байланысты өнімдердің бәсекеге қабілеттілігі төмендігіне, ауыл шаруашылық өнімдерінің сыртқы рыногының тұрақсыздығына, ішкі тағамдар рыногының сыйымдылығы шектелуіне байланысты, айтарлықтай өзгеруі мүмкін емес.
Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасына сәйкес болжалған ауыл шаруашылық өнімдерінің өсімі, 2006 жылдың аяғында 10 пайыздан сәл артық болады. Облыстық ІӨ мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығы қатынасы - 69,4 және 30,6 пайыз.
Өткен жылмен салыстырғанда: Целиноград (108 пайыз), Зеренді (104,4 пайыз) аудандарының ет өндіру шаруашылықтары, Жарқайың (118,5 пайыз), Жақсы (111,5 пайыз), Бұланды (107 пайыз) аудандарының сүт шаруашылықтары жоғары көрсеткіштерге жетті. Құс пен малдың саны бойынша шаруашылықтың барлық санаттарында өсу бар: ірі қара мал - 2,9 пайызға, қой - 6,1 пайызға, шошқа
- 7,9 пайызға, жылқы - 3,3 пайызға, құс - 4,3 пайызға.
Топырақтың ең жоғары бонитет балына Зеренді - 57, Сандықтау - 57, Щучье
- 56, Бұланды - 51, және Еңбекшілдер - 44 аудандары ие. Бір адамға шаққанда, бұл аудандар егістікпен ең көп қамтамасыз етілген.
Қорғалжын (24,8 1бас/га), Атбасар (12,8 га), Ақкөл (10,6 га), Аршалы (9,3 га), Есіл (8,6 га) аудандары жайылыммен артығырақ қамтамасыз етілген.
Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда облыстың 12 ауданында өнеркәсіп өндірісі көлемінің өсуі байқалады. Сонымен қатар өнеркәсіп өндірісі өсуінің облыстық деңгейінен 4 ауданда бұл көрсеткіш жоғары: Щучье (110,7 пайыз), Целиноград (114,2 пайыз), Аршалы (124,5 пайыз), Ерейментау (146,4 пайыз). Ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу (азық-түлік тағамдарын өндіру)
өңдеу кәсіпорындары құрылымында 25,8 пайыз құрайды.
Сонымен қатар 2001 жылмен салыстырғанда 4,1 пайызға (салыстырмалы бағада) ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеудің жеке түрлері бойынша қарқын төмендегені байқатады.
Облыс бойынша 2001 жылмен салыстырғанда етті қайта өңдеу өндірісі 61,3 пайызға (Көкшетау қ. - 5 есе, Щучье қ. - 3,5 есе), шұжық тағамдары - 39,7 пайызға төмендеді.
2001 жылмен салыстырғанда жаңа нан өндіру 4,4 пайызға, макарон өнімдері
- 68,4 пайызға, кондитер тағамдарын өндіру - 21,2 пайызға қысқарды.
Арақ және спирт өндірісі бойынша кәсіпорындардың жұмысы қанағаттанарлық емес. Жыл бойы «Әулет» ЖШС жұмыс істеген жоқ, ал «Асыл - Су» ААҚ банкроттану сатысында тұр. Арақ пен спирт жөніндегі өндіріс көлемінің төмендеуі ИФО 0,7 пайызға азайтады.
Әуелетті өткізу рыногынан - аудан орталығынан, қаладан, темір жол станцияларынан, автомагистралдардан қорғалжын, Жақсы, Жарқайың, Есіл, және Ерейментау аудандары ең алшақ орналасқан. Осы аудандардың сәйкес 13,4, 16,5, 17,2, 18,3, 13,5 пайызында АЕМ-дер өткізу рыногынан 100 км артық қашықтықта орналасқан.
Облыс бойынша өткізу рыногынан 100 км артық қашықтықта орналасқан АЕМ орташа үлес салмағы 1,2 пайыз құрайды.
Облыс бойынша 100 ауыл тұрғындарына шаққанда ауылдық кәсіпкерлік нысандар саны 3,4 құрайды. 100 ауыл тұрғынына шаққанда ауылдық мекендегі кәсіпкерлік нысандардың ең көп саны Щучье - 7,2, Жарқайың - 5,7, Егіндікөл -4,5, Атбасар - 4,2 аудандарында шоғырланған. Ең төмен көрсеткіштер Аршалы, Зеренді, Целиноград аудандарында.
Ауылдық жерде 2002 жылдың III тоқсанында қажеттілікке пайдаланылған, үй шаруашылығынан түскен табыс облыс бойынша бір адамға айына орташа 6313 теңге құрады.
Ақмола облысы бойынша өмір сүру деңгейі 2002 жылдың 3 тоқсанында бір адамға айына орташа 4803 теңге құрады, ол республикалықтан жоғары (Қазақстан Республикасы бойынша 4734 теңге).
2) Инженерлік инфрақұрылыммен қамтамасыз ету деңгейі Сумен жабдықтау Облыстық ауыз сумен жабдықтаудың негізгі ашық шаруашылық көздері - Есіл, Селеті және Чаглинка өзендері болады. Кепілді сумен жабдықтау үшін сиымдылық жинағы 669 миллион куб. метр Есіл өзенінің бойынан Вячеславский су қоймасы, Селеті өзені Селеті су қоймасы және Чаглинка өзені Чаглинка су қоймасы реттелді. Сонымен қатар шаруашылық - ауыз сумен жабдықтау үшін сиымдылық жинақы 331,2 миллион куб. метр Щучье, Бурабай, Баянқыз көлдері пайдаланылады. Облыс бойынша тұтас алғанда ашық су қоры тұрғындардың қазіргі және перспективалық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткіліксіз.
Елді мекендерді сумен жабдықтауда негізгі рөлді, айрықша шаруашылық- ауыз суы мәнінде, жер асты сулары атқарады. Қазіргі шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау құрылымында жер асты сулары 29,7 пайыз құрайды (тәулігіне 56,4 мың куб.метр).
Облыс аумағында санат жиыны бойынша тәулігіне 322,3 мың куб.м қоры мен жер асты суларының 33 қоймасы ашылды, оның ішінде пайдалану қоры тәулігіне 287,4 мың куб м. шаруашылық-ауыз сумен қамтамасыз ету үшін 27 қойма. Осы уақытта 18 қойма пайдаланылып, олардан тәулігіне 26,08 мың куб.м алынады, ал бекітілмеген қормен тәулігіне 42,4 мың куб.м.
Бұланды, Ақкөл, Егіндікөл, Қорғалжын, Атбасар мен Астрахан аудандарының орталық және оңтүстік елді мекендері және де Ерейментау ауданының шығыс шет бөлігі су тапшылығын көріп отыр, олар үшін сумен жабдықтау көздері Вячеслав пен Селеті су қоймалары, жер үсті сулары болады.
Солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс аудандарды сумен жабдықтау үшін біреуден, топтастырылған, жергілікті су алу пайдаланылады.
Соңғы жылдары Сергеевск, Селеті, Көкшетау, Ярославск, Яблоновск және Нұрын топтастырылған су құбырының жеке тармақтарының және көптеген жергілікті су құбырларының тоқтауына байланысты, осы сумен жабдықтау жүйесі суын пайдаланатын көптеген елді мекендердің сумен қамтамасыз ету жағдайлары нашарлады.
Облыста ірі және ұсақ 409 жергілікті су құбырлары жүргізілген, оның ішінде тек 335 жұмыс істейді. Су құбырларының жобалық күші тәулігіне 150,4 мың куб.м. құрайды, 736 терең скважиналары, 257 таза су резервуары, 383 су ағыны мұнарасы жөндеу-қалпын келтіруді және қайта құруды талап етеді.
Су жүргізудің тоқтауының негізгі себептері: суды пайдаланушылардың ақысын төлемеуі, электрмен жабдықтау ұйымдарына үлкен борышы, насос- энергетикалық жабдықтар және су жіберу жұмыстарын жөндеу-қалпына келтіру мен пайдалану шығындарына қаражаттың болмауы. Су жіберушілердің қызмет жасайтындарының ішінде кейбіреуі белгіленген санитарлық-техникалық норманы бұзып пайдаланылады. Су құбыры жеткізген суды пайдаланатын 335 елді мекендердің тек ғана 280 санитарлық нормаға сәйкес келеді, ол 391 елді мекенде 83,6 пайыз құрайды, ал жергілікті көздерден пайдаланатындардан тек 302 немесе 77,2 пайызы нормаға сай.
Өз кезегінде облыстағы 731 орталықтандырылған сумен жабдықтау көздерінің 107 санитарлық нормаға сәйкес емес. Осы факторлар А вирус гипатиті мен жедел іштің жұқпалы ауруларымен санитарлық-эпидемиологиялық қолайсыз жағдайлар туғызады (Щучье, Атбасар, Егіндікөл және т.б. аудандар).
Көлік инфрақұрылымы
Облыстық автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 7542 км құрайды, оның ішінде 6125 км қатты жабындымен жабылған. Жол желісі облыстық деңгейде де, аудандық деңгейде де рынокқа жеңіл енуді қамтамасыз етпейді. Жол желісінің көп бөлігінің жағдайы төмен. Бағалау бойынша облыстық және аудандық жолдардың жартысынан артығы түбегейлі жөндеуді қажет етеді, Ауылдық елді мекендерге қызмет көрсететін ауылдық жолдардың 78 пайызының жағдайы нашар. қайта қалпына келтірудің терең қамтылуын көңілге ала отырып, инвестицияның қайтымдылығын қамтамасыз ететін жол бағытын таңдап алу қажет.
Облыстық ауылдық жолдармен қамтамасыз етілуі 71,1 пайыз құрайды.
Қатты жол торабымен қамтылмаған ауылдық елді мекендердің саны мен жеке салмағы 199 АЕМ немесе 28,9 пайызды құрады.
Ауылдық тауар өндірушілердің өткізу рыногына қол жеткізуі темір жол торабының болуына көп жағдайда тәуелді. Ақмола облысы халықаралық маңызы бар порттан алыста орналасқан. Ақмола облысының ірі қалаларын Ресеймен байланыстыра, қазіргі уақытта темір жол торабы оңтүстіктен солтүстікке бағытталған. Темір жолдың жалпы ұзындығы 2320 км құрайды. Шығыс пен батысты жалғайтын темір жол торабы жетіспейді. Ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілер және шетелге шығарушылар тасымалдауға өте көп шығын шығарады, ол дүниежүзілік рыногта олардың бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді.
Электр энергиясымен қамтамасыз ету Ақмола облысына екі электр тарату компаниялары қызмет көрсетеді.
Облыстың орталығы Көкшетау қаласы мен оның маңайындағы (Еңбекшілдер, Зеренді, Щучье) аудандарына (КЭТК) Көкшетау электр желісі тарату компаниясы, ал қалған аудандарға (АЭБК) Ақмола электр желісі бөлу компаниясы қызмет көрсетеді. 2002 жылы өткен жылмен салыстырғанда электр энергиясының өндіру көлемі мен бөлу 23,5 пайызға артты. Сонымен қатар облыста 13 ауылдық елді мекендер (1,95 пайыз) электр энергиясымен қамтамасыз етілмеген. Ауылдық елді мекендерге электр желісі тартылмаған аудандардың жалпы санынан Еңбекшілдерде 6,9 пайызы (4), Ерейментауда 5 пайызы (2), Жарқайыңда 4,3 пайызы (1), Зерендіде 3,4 пайызы (3), Шортандыда 2,9 пайызы (1), Жақсыда 3,8 пайызы (2).
Облыстық елді мекендерін электрмен сапалы қамтамасыз етудің басты проблемасы электр желілерін, трансформаторлардың, станциялардың, электр жабдықтарының моралдық және физикалық ескіруі, сонымен қатар түрлі-түсті металлдар сату мақсатымен, соңғы кезде пайда болған электр сымдарының ұрлану фактілері көбеюіне байланысты болып отыр.
Газбен қамтамасыз ету Ақмола облысы табиғи газбен газдандырылмауына және магистралды желінің жоқтығына байланысты, облыстың барлық тұрғындарының табиғи газ алуға мүмкіншіліктері жоқ. Ауылдық жердің барлық тұрғындары баллондалған газды қолданады, сондықтан облыстық елді мекендері және де Ақмола облысы түгелімен газдандыруды талап етеді.
Байланыс
Ауылдық елді мекендерді байланыспен қамтамасыз ету жағдайы, тұрғындардың тығыздығының төмендігі және ауылдық тұрғындардың материалдық қамтамасыз ету деңгейінің нашарлығы ауыл мен қала арасындағы байланыс қызметімен қамтамасыз ету үйлесімділігінің күрт бұзылуына әкелді.
Ауылдық тұрғындардың негізгі салмағы ақпараттық шектеу жағдайында немесе ақпараттық оқшаулану жағдайында қалған. Ақмола облысында ауылдық елді мекендердің 23,8 пайызы (164) телефон байланысымен қамтамасыз етілмеген, ол орташа республика жөніндегі көрсеткіштен 13 пайызға төмен болып табылады.
Ауылдық елді мекендердің телефон байланысымен қамтамасыз етілмеген аудандардың жеке салмағы Еңбекшілдер ауданында - 80 пайыз (40), Қорғалжын - 69,2 пайыз (18), Астрахан - 60 пайыз (24), Ерейментау - 55,2 (21) құрайды.
Ауылда тармақталған байланыс желісінің болмауы ауылдық тұрғындарға байланыс қызметін көрсетуді ұйымдастыруға кедергі келтіреді, ол ауылдық тауар өндірушілердің қажеттілігіне кедергі келтіреді және аграрлық секторда рыноктың инфрақұрылымның қалыптасуын тежейді.
3) Әлеуметтік инфрақұрылыммен қамтамасыз ету деңгейі Денсаулық сақтау Ақмола облысын 2002 жылы медициналық мекемелермен қамтамасыз етуді талдау ауылдық елді мекендердің 589 денсаулық сақтау нысаналарымен қамтамасыз етілгендерін көрсетті, оның ішінде 54 медициналық мекеме нормативке сәйкес емес, ал 66 ауылдық елді мекендерде медициналық мекемелер жоқ (1 диаграмма)
Ауылдық тұрғындарға медициналық көмекті бекітілген нормативке сәйкес, 65 медициналық қызметкерлер бөлек орынсыз, 488 фельдшерлік және фельдшер- акушерлік пункттер, 86 ауылдық және отбасылық дәрігерлік амбулаториялар, 9 ауылдық учаскелік ауруханалар, 16 орталық аудандық және аудандық ауруханалар қызмет көрсетеді.
Екі отбасылық дәрігерлік амбулатория дәрігерлермен (Зеренді ауданы Еленовка, Астрахан ауданы Старо-Колутон), 9 фельдшерлік пункт орта медициналық қызметкерлермен (Шортанды ауданы-4, Ақкөл ауданы-2, Аршалы, Зеренді, Сандықтау аудандары -1ФП) толықтырылмаған.
Алдын ала мәліметтер бойынша жас балалардың өлімінің көрсеткіші 1000 жаңа туған балаға 17,4-тен 13,5-ке дейін азайды. Облыстық жас балалар өлімінің көрсеткішінен қорғалжын (24,2), Астрахан (25,7), Есіл (17,1), Еңбекшілдер (16,4), Сандықтау (15,9), Ерейментау (15,6), Целиноград (15,4), Щучье (14)
аудандарында жоғары.
Туу көрсеткіштері алдын ала жасалған болжамдар бойынша 1000 тұрғынға 12,4-тен 13,6-ға дейін өсті. Облыстық туу көрсеткішінен қорғалжын (24,2), Целиноград (19), Егіндікөл (15,8), аудандарында, Көкшетау қаласында (14,9), Атбасар (14,5), Ерейментау (14,3), Бұланды (14) аудандарында жоғары.
Әлеуметтік жағдайлардан туатын ауруларға қарсы күрес позитивті өзгерістерге жеткен жоқ.
Тұрғындардың туберкулезбен ауыруы 32 пайызға өсті. Ол 100 мың тұрғынға қорғалжын 381,9 (2001 ж.-348,2), Шортанды 289,6 (2001 ж.-141,8), Атбасар 306 (2001 ж.-170,8) аудандарында, Степногорск 286,9 (2001 ж.-190,5), Целиноград 246,2 (2001 ж.-190,9) құрады.
Туберкулездің асқынған түрімен ауыру саны Жарқайың (22 пайыз), Жақсы (20 пайыз), Сандықтау (18,2 пайыз), Атбасар (12 пайыз), Астрахан (11,5 пайыз)
аудандарында және Степногорск қаласында (7 пайызға) өсті.
Туберкулезден өлу көрсеткіштері Есіл, Егіндікөл, Шортанды, Қорғалжын, Зеренді аудандарында жоғарылады. өлгендердің ішінде бірінші рет анықталған аурулар 30 немесе өлгендердің ішінен 16 пайыз құрайды, оның ішінде Щучье, Атбасар, Астрахан, Атбасар, Қорғалжын, Целиноград аудандары, Көкшетау мен Степногорск қалалары.
Денсаулық жылының іс-шаралар жоспарына сәйкес: Астрахан ауданы Жалтыр ОДА жанында жедел жәрдем бөлімшесі, туберкулезбен ауыратындарды мәжбүрлеп емдеуге арналған Щучье аймақтық туберкулезге қарсы 30 койкалы диспансер, Еңбекшілдер ауданында Макинка учаскелік ауруханасы ашылды.
Жарқайың ауданында Костычев ОДА қалпына келтірілді. 40 мекенсіз орта медициналық қызметкерлердің фельдшерлік пункттері болып қайта ұйымдастырылды. Жаңа жақсартылған ғимаратқа 5 ФП, 5 ФАП, 1 ОДА күшті.
Зеренді ауданының болашақ Чаглинка және Кусепск ауылдың учаскелік ауруханаларында (АУА), Бұланды ауданының Ергольская ОДА-да жөндеу жұмыстары аяқталуға жақын. Есіл ауданының Красивинская мен Двуречный АУА және Астраханка ауданының Первомайская АУА-ның заңды құжаттары бекітілу сатысында. Ақкөл санитарлық-эпидемиологиялық қызметі үшін жаңа ғимарат сатып алынды.
Аршалы, Атбасар, Бұланды, Есіл, Еңбекшілдер, Ерейментау, Жақсы, Қорғалжын, Сандықтау, Целиноград, Щучье аудандарында демеушілердің есебінен денсаулық сақтау мекемелерінің материалдық базалары нығайтылды.
Оларда 10 миллион теңге ремонт жүргізуге, 4,5 миллион теңге жабдықтар және оргтехника алуға бөлді.
Сонымен қатар, біраз аудандарда медициналық ұйымдардың материалдық- техникалық базасын нығайтуға жеткілікті жұмыстар жүргізілмеген.
Ақкөл, Ерейментау, Жарқайың, Шортанды аудандарында медициналық жабдықтардың бір де бір данасы алынбаған. Ақкөл, Еңбекшілдер, Ерейментау, Егіндікөл, Жарқайың, Жақсы, Зеренді, Қорғалжын, Шортанды және Щучье аудандарында автокөлік алынған жоқ.
Ауылдағы 615 бірінші медициналық-санитарлық көмек көрсету мекемелерінің тек 29 пайызына телефон байланысы тартылған. 373 фельдшерлік пункттердің 13-іне (3,5 пайызына), 121 фельдшерлік-акушерлік пункттердің 72- сіне (60 пайызына) телефон тартылған.
Ақкөл ауданында бірінші медициналық-санитарлық көмек көрсету мекемелерінің 16 пайызына ғана телефон желісі тартылған: Астрахан 11,8 пайыз, Еңбекшілдер 2,8 пайыз, Егіндікөл 28,6 пайыз, Жақсы 19,3 пайыз, Зеренді 16,3 пайыз. Ағымдағы жылда бір де бір телефон желісі Бұланды, Еңбекшілдер аудандарында тартылмаған. Фельдшерлік-акушерлік пункттердің 15-і, 373 фельдшерлік пункттердің 207-сі мұздатқыштармен қамтамасыз етілмеген.
Еңбекшілдер, Қорғалжын, Шортанды аудандары Елді мекендердің 180-і дәріханамен қамтамасыз етілмеген (730 пункттен немесе 25 пайыз). Есіл, Қорғалжын аудандарында бір де бір дәріхана пункттері ашылмаған. Орта медициналық қызметкерлермен 88 мектеп, дәрігерлермен 11 мектеп жасақталған. Бірақ 401-ден 640-қа дейін оқушылары бар Ерейментау, Целиноград, Шортанды, Щучье аудандарының мектептерінде медпункттер жоқ.
Жарқайыңда 23, Щучьеде 13, Астраханда 11, Көкшетау қаласында 8, Қорғалжында және Атбасарда 7-ден, Бұланды ауданында 4 медпункттер орта медициналық қызметкерлермен жасақталмаған.
Ауылдық тұрғындардың денсаулық жағдайы және медициналық қызмет көрсету деңгейі оңтайлыдан елеулі артта қалған. Медициналық көмек көрсетудің сапасы мен көлемі тұрғындардың өсіп отырған сұранысын қанағаттандырмайды.
Экологиялық қолайсыз жағдайларға, ішетін таза сумен қамтамасыз етудің төмендігіне байланысты тұрғындар денсаулықтарының нашарлауы көбейеді.
Ауылдық емдеу-алдын алу ұйымдарының материалдық-техникалық базасы қанағаттанарлықсыз жағдайда болып отыр. Ауылдық медициналық ұйымдар негізінен оңтайландырылмаған, санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес емес (не салғын, не жылы су құбырлары тартылмаған, не телефон желісі тартылмаған)
үйлерде орналасқан, санитарлық көлікпен, жұмсақ және қатты керек-жарақпен, жаңа талаптарға сай медициналық жабдықтармен жеткілікті жабдықталмаған.
Ауылдық денсаулық сақтау нысандарын дәріханалармен қамту толық емес.
Білім беру Мектеп жасындағы балаларды мектеппен қамтуды талдау 557 АЕМ-де белгіленген нормативке сәйкес мектептері бар, 49 АЕМ-де мектептер нормативке сәйкес емес, 74 АЕМ-де мектептер жоқ (болмауы керек), білім беру нормативтеріне сәйкес 9-ында мектептер (болуы керек) жоқ (2 диаграмма).
Мәдениет
Ауылдық жерлерде 208 клубтық мекемелер, 377 кітапхана, 13 мұражай жұмыс жасайды. Облыста, сонымен қатар ауылдық жерлерде де мәдени мұраларды сақтау және дамыту бойынша облыстық бағдарлама жұмыс істейді тұрғын саны 300-ден артық 76 елді мекенде мәдени нысандар бар.
Жалпы облыс бойынша кадрлармен жабдықтау сұрақтары шешілмеген, бұл ауылдық мәдениет қызметкерлеріне үстеме ақы төленбеуіне байланысты.
Мәдениет нысандарының материалдық-техникалық жағдайы бұдан да жақсы болғанды қалайды, кітапханалардың кітап қоры толықтырылмаған, көптеген ауылдық мәдениет нысандары күрделі жөндеуді талап етеді.
Спорт және туризм
Денешынықтырумен және спортпен айналысу үшін облыс ауылдарында 1279 спорттық құрылыстар бар, оның ішінде: 13 стадион отыратын орны 1500 және одан да көп, 3 жүздіретін бассейн, 413 спорттық залдар, 3 шаңғы базасы, 39 атқыштық тирі, 807 жазықтық құрылыс, 531 мектеп жанындағы алаң, 276 футбол, баскетбол және волейбол алаңы, 1 жеңіл атлетикалық манеж бар.
Спорттық-денешынықтыру жұмыстары ауылдық жерлерде негізінен жалпы білім беру мектептерінде жүргізіледі.
Халықты жұмыспен қамту Халықты жұмыспен қамту, еңбек және әлеуметтік қорғау облыстық басқармасының мәліметі бойынша 2002 жылдың басынан өкілетті органдарға жұмысқа орналастыру сұрақтары бойынша 14667 адам өтініш білдірген, оның ішінде 7293 адам ауылдық жерден. Жұмыссыздардың жалпы санын 14284 адам, оның ішінде ауылдық жерлерде 6993 адам құрайды, жұмысқа орналастырылған адам саны 6649 немесе өтініш білдіргендердің 45 пайызы, оның ішінде ауылдық жерден 2440 адам немесе өтініш білдіргендердің 33 пайызы.
Қазіргі таңда қоғамдық жұмыстар жұмыссыздықты азайтудың бір түрі болып табылады. Олар жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау қызметін атқарады және уақытша қиындықтарды бастан кешіріп жүрген азаматтарды жұмысқа орналастыруға септігін тигізеді. 2002 жылдың қаңтарынан қазан айына дейінгі мерзім аралығында 6583 адам қоғамдық жұмысқа тартылды, ауылдық жерде 2978 адам.
Сонымен қатар, кәсіби даярлау және қайта даярлау халықты жұмысқа орналастыруға көмектеседі. Жұмыссыздарды кәсіби оқыту, білім беру қызметіне лицензиялары бар білім беру жүйесі мекемелерінде, «Білім», «Отан» қоғамдары филиалдарында іске асырылады. Атап айтқанда, 2002 жылдың 9 айында кәсіби оқуға 453 адам, оның ішінде 161 адам жіберілді.
4) Аудандар кесіндісінде облыстағы экологиялық жағдай Экологиялық жағдай Ақмола облысы бойынша қанағаттанарлық болып есептеледі.
Радиация аясы облыс бойынша 12-ден 18 мкр/сағ дейін өзгеріп отырады.
Ақмола облысының аудандары бойынша 2002 жылы ластандыратын заттарды атмосфералық ауаға тастаудың жалпы көлемі 43000 тонна құрады. Ең көп жеке салмағы Ақкөл ауданына 3710 тонна, Шортанды 6188 тонна, Щучье 4988 келеді. Ең азы Егіндікөл ауданында 530 тонна Облыс бойынша қатты тұрмыстық қалдықтар 2313 гектар аумақта жиналады. ҚТҚ орын алатын ең үлкен алаң Жақсы ауданына 500 гектар, Атбасар 266,5 гектар, Щучье 265 гектар, Целиноград 248 гектар келеді. Ең аз алаңды Ерейментау ауданы 27,3 гектар, Егіндікөл 7,5 гектарды алады.
Ағындағы сулармен жинауыш-буландырғышқа түсетін ластандырғыш заттардың көлемі облыс бойынша 1025,5 тонна құрайды. Ең көп жеке салмақты Зеренді ауданы 387 тонна, Щучье 395 тонна, Аршалы 149,7 тонна алады.
Астрахан ауданының Алқабас және Ұзынкөл ауылдарында «Сапалы су»
бағдарламасы бойынша 2002 жылы су құбыры желілерін қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Приишимка және Камышенка ауылдары аумақтарында Есіл өзенінің жағалауын қоқыстан санитарлық тазалау жүргізілді. Жұмыстық бағасы 2,0 млн.теңге құрады.
Облыс аудандарында 4 тонна жарамдылық мерзімі өткен пестицидтер және 20 дана олардан босаған ыдыстар бар, олар көмуге жатады. Ауылдық елді мекендерде қатты тұрмыстық қоқыстар және көң уақытында шығарылмайды.
Көптеген ауылдық округтерде Беккер сайлары (мал жерлеуге) және тұрмыстық қалдықтар үшін жабдықталған қоқыс қоймалары жоқ.
Заозерный поселкасының жанында, №8 уран кеншінің қазғандағы қалдықтары орналасқан таулар Еңбекшілдер ауданының ең қауіпті нысаны болып есептеледі, онда радиоактивті ластануларды жою жөніндегі рекультивациялық жұмыстар көп жылдар бойы жүргізілмей келеді. Басқа да бұдан кем емес экологиялық проблема. Степногорск қаласындағы жалпы алаңы 47,8 гектар, үш сақтау қоймасы болып табылады. Су эрозиясы салдарынан көп жыл бойы топырақ ауыр металлдармен ластанып жатыр.
Щучье ауданы Бурабай» курорттық аймағының тау көлдері жағдайының нашарлауы экологиялық проблеманың негізгі біреуі болып табылады.
Бұл проблеманы шешу үшін:
«Бурабай» ГНПП бас жоспарын әзірлеу;
Зеленый Бор ауылында және Бурабай кентінде тазалау қондырғыларын салу мен жобалау;
ЩБКЗ автомобиль жолдарын жөндеу және қайта жаңарту, ЩБКЗ көлдерін лайлы шөгінділерден тазалау және жобалау қажет.
5) Ауыл тұрғындарының демографиясы және көші-қоны Облыс тұрғындарының саны 2002 жылдың 1 қаңтарында 434863 адамды құрады.
Осы жылдың қаңтар-қарашасында туу деңгейі (1000 адамға есептегенде)
11,2-ден 21,1 промиллге дейін ауытқиды. қорғалжын ауданында туып көбеюдің ең жоғары деңгейі (21,1 промилл) сақталуда, ал ең төмен деңгей Аршалы ауданында (11,2 промилл).
Өлімнің ең жоғары деңгейі қорғалжын ауданында тіркелген (16,63 промилл), ал ең аз деңгей Жақсы ауданында (9,45 промилл).
Ауылдық аумақтарда көші-қон ағымдары көп болып отыр. Ауылдық тұрғындардың Европалық ұлт өкілдері өздерінің тарихи отандарына көшуде. 1995- 2002 жылдар аралығында 238381 ауыл тұрғындары өздерінің елді мекендерінен аудан орталықтарына, жақын қалаларға, облыс орталығына күшті. Ауылдық елді мекендерге 85849 адам орналасты. Көші-қон сальдосы 155235 адам құрады.
Облыстық статистика басқармасының мәліметтері бойынша 2002 жылға көші-қоны жөніндегі ең жоғары теріс сальдо Шортанды ауданында 1604 адам, Зеренді 944, Жарқайың - 820 адам байқалады. Ең аз теріс сальдо Астрахан ауданында - 213 адам, Атбасарда - 233, Егіндікөлде - 275 адам. Ауылдан қалаға қоныс аударушылыр саны - 36061 адам, қаладан ауылға қоныс аударушылар саны
- 13643 адам.
Ауылда жұмысқа орналасу перспективасының болмауы, аудан орталығынан, негізгі жолдардан алыстығы, жолдардың қанағаттанарлықсыз жағдайлары, өткізу рыногынан қашықтығы, ауыз су сапасының төмендігі, ауруханалардың, фельдшерлік-акушерлік пункттердің, мектептердің болмауы немесе қанағаттанарлықсыз жағдайы ауыл тұрғындарын қалаға көшуінің негізгі себебі болып табылады.
6) Әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі бойынша ауылдық аумақтарды жіктеу.
Өлшем топтары бойынша АЕМ топтастыру Облыстық барлық 689 АЕМ өлшем 4 топ аймағында бағаланған (4 кесте)
Экономикалық әлеует бойынша АЕМ экономикалық әлеуеті келесі критерийлер бойынша анықталады:
топырақ құнарлылығы, өткізу рыногынан алысқа орналасу дәрежесі, кәсіпкерлік белсенділігі, ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеуді дамыту, ауыл шаруашылық техникасымен қамтамасыз ету, иригациялық жүйені пайдалану, егістік және жайылым (3 диаграмма).
Жоғары дамыған экономикалық әлеуетті топқа облыстың 107 АЕМ (15,5 пайызы) кіреді. АЕМ-дің осы топқа енетіндерінің ең көп саны Зеренді (33,7 пайыз) және Аршалы (25,7 пайыз) аудандарында.
Орташа экономикалық әлеуетті 566 АЕМ (82,2 пайыз) - Еңбекшілдер, Ерейментау, Есіл, Жарқайың, Қорғалжын және Целиноград аудандарында 90 пайыздан жоғары; Ақкөл, Аршалы, Атбасар, Егіндыкөл, Еңбекшілдер, Жақсы, Жарқайың, Қорғалжын және Шортанды аудандарында 60-90 пайыз көлемінде, қалған аудандарда 60 пайыздан аз.
Төмен экономикалық әлеуетті 16 АЕМ (2,3 пайыз) - Зеренді ауданы-5 АЕМ, Аршалы-3, Есіл-2, Атбасар-1, Ерейментау-1, Сандықтау-1, Буланды 1, Шортанды- Инженерлік инфрақұрылымның даму деңгейі бойынша Байланыстың және электр энергиясының, газбен, сумен жабдықтаудың, жолдың жағдайы және бары инженерлік инфрақұрылымның деңгейін анықтайды.
Өткізілген жіктеу қорытындысында облыстың 373 АЕМ 54,1 пайызы инженерлік инфрақұрылымының дамуы жоғары деңгейдегі, 284 АЕМ 41,2 пайызы орташа деңгейдегі, 32 АЕМ 4,7 пайызы төмен топқа жатқызылған.
Инженерлік инфрақұрылымының даму деңгейі бойынша АЕМ топтастыру диаграммада келтірілген (4 диаграмма).
Инженерлік инфрақұрылымның даму деңгейі жоғары санаттағы АЕМ-дің ең көп саны Есіл - 100 пайыз, Ақкөл 86,2 пайыз, Бұланды 79,4 пайыз, Жарқайың 75 пайыз, Астраханка 72,5 пайыз, Зеренді аудандарында - 69,6 пайыз болды.
Инженерлік инфрақұрылымның даму деңгейі орташа санаттағы АЕМ-дің ең көп саны Егіндікөл 85,7 пайызға, Ерейментау 73,6 пайызға, Еңбекшілдер 61,2 пайызға, Сандықтау 57,4 пайызға және Аршалы аудандары 54,2 пайызға келеді.
Инженерлік инфрақұрылымының даму деңгейі төмен санаттағы АЕМ-дің ең көп саны Аршалы ауданында 4, Еңбекшілдер 4, Жақсы 3, Зеренді - 7 АЕМ Әлеуметтік даму деңгейі бойынша Тұрғындардың әл-ауқатының деңгейі бойынша және тұрақты жұмыс, моншалар мен жалпы тамақтану нысаналарының, тұрмыстық қызмет көрсету нысаналары тұрмыс үйлері, шаштараздар, тігу цехтарының, әрекеттегі ауылдық клуб немесе мәдениет үйі сияқты мәдениет мекемелерінің болуы, денсаулық сақтау мен білім нысаналарының жағдайы және бары, тұрғындарды үймен қамтамасыз ету және болуы АЕМ-дің әлеуметтік әлеуеті анықталады.
Жалпы айтқанда АЕМ-дің көпшілігі 689-дан 407-і (59,2 пайызы) - өткізілген топтастыру бойынша әлеуметтік дамуы орташа топқа жатқызылады. Жоғары деңгейлі топқа 171 АЕМ, ол жалпы саннан 24,8 пайыз құрайды, ал әлеуметтік дамуы төмен топқа облыстың 111 АЕМ немесе 16 пайызы жатады.
Әлеуметтік даму деңгейі ең жоғары болып Есіл ауданының 86,6 пайызы, Бұланды 66,6 пайызы, Еңбекшілдер 59,1 пайызы, Шортанды ауданының 58,8 пайызы сипатталады.
АЕМ-дің әлеуметтік даму деңгейі орташа болып Жарқайың ауданында 91,6 пайызы, Целиноградта 87,2 пайызы, Жақсы ауданында 80,9 пайызы сипатталады.
АЕМ-дің әлеуметтік даму деңгейі төмен болып Қорғалжын ауданында 34,6 пайызы, Зерендіде 28 пайызы, Атбасарда 17,5, Ерейментауда 15,7 пайыз, Жақсыда 14,2 пайызы есептеледі Экологиялық қауіпсіздік көрсеткіші бойынша Экологиялық қауіпсіздік келесі белгілер бойынша анықталады:
радиациялық фон, топырақтық сортаңдануы және судың сапасы. Экологиялық көрсеткіштердің ең аз шектеулі деңгейінен жоғары, бірақ осы алқапта тұруға мүмкіншілік береді. Бұл - Ақмола облысының АЕМ-нің 16 пайызы (110). Оның ішінде Есіл - 100 пайыз, Сандықтау - 100 пайыз, Есіл - 16,6 пайыз, Сандықтау - 16,3 пайыз, Аршалы - 14,2 пайыз, Жарқайың - 3,8 пайыз, Ерементау - 2,6 пайыз, Целиноград - 1,9 пайыз. Осындай АЕМ үшін бағдарламаны әрі-қарай іске асыру кезеңдерінде мемлекеттік қолдаудың бірқатар шаралары ескертілген.
Барлық қалған АЕМ, және де АЕМ-дің барлығы да экологиялық жағдайлары бірқалыпты, нормадан ауытқымаған топқа кірді. (5 кесте)
7) Әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің жиынтығы бойынша АЕМ-ді жіктеу.
Аудан әкімдері ұсынған мәліметтер бойынша, жалпы тұрғындар саны 434863 адам, облыстың барлық 689 АЕМ жөніндегі топтастыру өткізілді. Оның қорытындысында 152 АЕМ (22 пайыз) жоғары дамыған әлеуетті топқа жатқызылды. 434 АЕМ (62,9 пайызы) орташа дамыған әлеуетті топта, ал 96 АЕМ (14 пайызы) аз дамыған әлеуетті топта, қалған 7 АЕМ-де (1 пайызы) тұрғындар жоқ.
Даму әлеуеті жоғары ауылдық елді мекендер Дамуы жоғары әулетті сатыға (70-100 балл сомасымен) барлық критериийлерін бағалаудың жиынтық баллы 70 және одан жоғары болған 152 АЕМ жатқызылады. Дамуы жоғары әулетті АЕМ-дің ең көп саны Астрахан 45 пайызы, Бұланды 30,7 пайызы аудандарында орналасқан.
Даму әлеуеті орташа ауылдық елді мекендер Дамуы орташа әулетті АЕМ категориясына (35-69 балл сомасымен) барлық критерийлерін бағалаудың жиынтық баллы 35-тен 69-ды қоса алып, 434 АЕМ жатқызылған. АЕМ саны бойынша осы топ ең үлкені. Аудандар кесіндісінде осы топқа жататын АЕМ-дің үлес салмағы шамамен бірдей.
Даму әлеуеті төмен ауылдық елді мекендер Дамуы төмен әулетті категорияға (0-34 балл сомасымен) барлық критерийлерін бағалаудың жиынтық балы 1-ден 34 болған АЕМ жатқызылады.
Бұдан басқа, облыста тұрғындары жоқ 7 АЕМ бар. Олар - Зеренді ауданында 4 ЕМ және де Бұланды, Ерейментау, Шортанды аудандарында біреуден.
5. Негізгі бағыттары мен Бағдарламаны іске асыру тетіктері
1) Ауылдық аумақтарды дамытуға бағытталған бюджеттік қаражаттарды тиімді пайдалану.
Әлеуметтік-экономикалық критерийлері бойынша өткізілген АЕМ-ді жіктеу ауылдық аумақтарды дамыту жөніндегі мемлекеттік саясат бағыттарын оңтайландыруға мүмкіншілік береді. Инвестициялау бағыттарының экономикалық негізділігін шын бағалауға мүмкіншілік беретін аспап осы кезеңге дейін болған жоқ.
Жергілікті бюджеттен облыс бойынша 2004-2006 жылдары әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымдарды дамытуға, ауыл шаруашылық өндірісін өсіруге, ауылдық тұрғын пункттердің экономикалық саласын кеңейтуге барлығы 5531,9 млн. теңге бөлу қарастырылған, оның ішінде ауыл шаруашылық өндірісін өсіруге және экономика саласын кеңейтуге 4,7 млн. теңге, инженерлік инфрақұрылымды дамытуға 1486,3 млн. теңге, әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға 4040,9 млн.
теңге.
Ауылдық аумақтарды дамыту бағдарламасын және инвестициялау нысаналарын таңдағанда бағдарламаның мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес келесі басымдылықтар ұсынылады:
құрылыс пен әлеуметтік- инженерлік инфрақұрылымын қайта құруды инвестициялауды жоғары және орташа әлеуетті дамыған АЕМ-ге бағыттау, ол үшін топтастыру мәліметтеріне сүйене отырып, инвестициялауға жататын нысаналарды анықтауға, қаржыландыру көздерінің мүмкіншілігімен балансталған сомасы және бағасын санап шығаруға әр АЕМ-гі нақты жағдай ұқыпты қаралсын.
Аграрлық өндіріс пен қайта өңдеу саласының өсуі, өткізу рыногін кеңейту, кіріс әлеуметінің мөлшерін есептеу және соған сәйкес ауылдық елді мекендердің қосымша ауылға қоныс аударушыларды қабылдауға қажеттілік жағдайларда әлеуетті сыйымдылық бағдарламаларын осы АЕМ бойынша дайындау;
даму әулеті төмен АЕМ бойынша экономикалық қызметтің қосымша саласын дамыту мүмкіншілігін және кірістің өсуін, тіршілікпен қамтамасыз ету қызмет деңгейін нормаға жеткізу шығындарын бағалауды, көшуге жұмсалатын шығын мүмкіншіліктерімен салыстыруды және қаржы салудың ең тиімді жолдарын қарастыру қажет. Мұнда қаражатты тек ғана көлік қатынасымен және байланыс қызметімен қамтамасыз етуге, бар білім мен денсаулық сақтау нысаналарын күрделі жөндеуден өткізуге бағыттаған орынды. Сонымен қатар, әлеуметтік-экономикалық даму деңгейінің мониторингін өткізу және экологиялық қауіпсіздік АЕМ-ді топтастыруға өзгертулер әкелетінін, осыған сәйкес инвестиция бағыттарын дәлдеп түзетулер енгізілетінін есте ұстау қажет. АЕМ топтастыру негізінде әр елді мекендер жөніндегі әкімшіліктер, ведомостволар, министрліктер ұсынған бағыттар бойынша мемлекеттік реттеу шаралары топтастырылған.
2) Ауыл шаруашылық өндірісінің өсуі және экономикалық қызмет саласының ұлғаюы, қаржыландырудың көзі және көлемі.
Агроөнеркәсіптік кешенде сапасы халықаралық талаптарға сәйкес, отандық тамақ өнімдерімен бәсекелесе алатын, тиімді өндіріс көрсеткіштері басым бақыт болуы тиісті.
Ақмола облысының 2005 жылдың соңына аграрлық өнеркәсіптік кешенінде бәсекеге қарсы тұра алатын өнімнің негізі құрылуы, өндіріс рыногы тепе-теңдігі және кеңейтілген экспорттық мүмкіндіктердің іске асырылуы қарастырылған Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылы 5 маусымдағы №889 Жарлығымен бекітілген, Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған Мемлекеттік аграрлық азық-түлік бағдарламасы шеңберінде Ақмола облысының ауыл шаруашылық өндірісін дамыту жүзеге асырылады.
2003 жылдың наурызында аймақтық аграрлық азық-түлік бағдарламасының қабылдануымен, облыста ауыл шаруашылығын және оның байланысты салаларын кешенді дамытудың негізі салынған. Облыстық ауыл шаруашылық аймақтары ресурстық әлеуетін және табиғат-климаттық жағдайларын есептеу мен орналастыру және мамандандыру негізінде болашақта 2003-2005 жылдары ауыл шаруашылық өндірісін (өсімдік және мал шаруашылықтары) әрі қарай дамыту жоспарланып отыр.
Қойылған міндеттерді шешу үшін мал шаруашылығының жоғары тауарлы түрлері, жер шаруашылығы және агротехникадағы ғылыми жетістіктері мен ауыл шаруашылық өнімдері негізінде өндірістің тиімді жүйесін ұйымдастыру, ауыл шаруашылық кешенін дамытуды жалғастыру, оның негізінде сыртқы рыногта ауыл шаруашылық өнімдерінің сатылу көлемін көбейту және ішкі рыногтағы қажеттілікті қамтамасыз ету алдын ала қарастырылады.
Өсімдік шаруашылығы өнімдерінің өнімдірудің тиімділігін көтеру үшін, модернизацияланған жаңа жинау машиналары мен агрегаттарына ауысуымен, минеральдық тыңайтқыштар, өсімдіктерді сақтау заттарын, тұқымның элиталық сорттарын қолданумен, облыс аймақтары бойынша өндірісті мамандандыру, аз ауыспалы егіс айналымын игеру және қара буллы алаңды көбейту, астық дақылдары өндірісіне ылғал қорын сақтайтын технологияны енгізу қарастырылады.
Мал шаруашылығында ірі және орташа тауар өндірісінің дамуы жалғасады, сатып алу мен мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу көлемін көбейту, жасанды ұрықтандыру пункттер желісін кеңейту, ветеринарлық қызмет көрсетуді жақсарту жөніндегі шаралар қабылданады.
Мал шаруашылығы өндірісін көтеруге қолдау көрсету және ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу бойынша керек-жарақ алу үшін экономикалық қызмет саласын кеңейту мақсатында жергілікті бюджеттен 4,7 млн.
теңге бағдарламада жоспарланған.
3) Инженерлік инфрақұрылымды дамыту, қаржыландыру көзі және көлемі Ауылдық тұрғындардың болашағын анықтайтын факторлардың бірі болып, сумен жабдықтау жүйесі табылады. Жеке қажеттілік үшін алатын су көзі бойынша сумен жабдықтау жүйесінің жағдайын бағалау жүргізіледі.
Елді мекендерді сумен жабдықтауда жер асты сулары, әсіресе шаруашылық- ішетін су мәнінде негізгі рольді атқарады. Облыстың қазіргі шаруашылық-ішетін сумен жабдықтау құрылымында жер асты сулары 29,7 пайыз құрайды (тәулігіне 56,4 мың куб).
Облыстық жер асты суларының 1,0 г/литр дейін минералмен болжамды қоры тәулігіне 2731,5 мың куб болып бағаланады, оның ішінде ішетін су тәулігіне 991,0 мың куб немесе жалпы көлемнен 35 пайызы.
АЕМ-ді сапалы сумен қамтамасыз етудің шешімі 2004-2006 жылдарға «Ауыз су нысандарының құрылысы және қайта өңдеу» аймақтық бағдарламасын жүзеге асыру болып табылады.бағдарламаны жүзеге асыру үшін қажетті жалпы инвестиция көлемі 1135,6 млн. теңге мөлшерінде анықталған, оның ішінде 1016,5 млн теңге республикалық бюджет қаражаты, 119,1 млн теңге жергілікті бюджет қаражаты. Бағдарлама, жұмыс жасап жатқан сумен жабдықтау жүйесін, олардың пайдалану жағдайын демеу үшін, қалыпқа келтіру және жетілдіру жұмыстарын қарастырады. 31 су құбыры торабын қайта құру жоспарланған: олардың 2004- 2005 жылдары Селеті топтық су құбырын барлығы 240,0 млн теңге сомасына қайта құру, қорғалжын ауданының қорғалжын ауылындағы таратушы су құбыры торабын 91,5 млн теңге сомасына, су құбыры торабын қайта құру және Ақмола облысының Ақкөл, Бұланды, Егіндікөл, Ерейментау, Жарқайың, Сандықтау, Целиноград жөнге Шортанды аудандарында, барлығы 2005 жылы- 474,9 млн теңге және 2006 жылы -350,1 млн теңге, жұмыс жасап жатқан сумен жабдықтау жүйесін кеңейту жоспарланады. Жоғарыда аталған жұмыстардың орындалуы ауылдық елді мекендерді кепілді сапада және қажетті көлемде ауыз суымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ауыл жолдары
Жергілікті автомобиль жолдарының 2004-2006 жылдарда дамуының жүзеге асырылуына аса көңіл бөлінеді.
Автомобильдік жолдардың және олардың құрылымдарының жағдайын жақсарту және сақталуын қамтамасыз етудің негізгі бағыты болып, жергілікті бюджет қаражатының үлестік қатысуы негізінде орта және ағымды жөндеу жұмыстарын өткізу, барлық АЕМ-ді көліктік жеткіліктілікпен қамтамасыз ету, Бағдарламаға енгізілген, «Жолдарды жергілікті деңгейде пайдалану»
бюджеттік бағдарламасы, жол инфрақұрылымының дамуымен сонымен қатар, барлық АЕМ-ді көліктік жеткіліктілігімен, автомобиль жолдарында жыл бойына тоқтаусыз және қауіпсіз қозғалыспен қамтамасыз етеді.
Ауылдық жерде инженерлік инфрақұрылымның дамуы көптеген елді мекендердің көлік торабын елеулі және сапалы түрде жақсартады. Айталық, 2004 жылы 105 млн теңге сомасына жалпы ұзындығы 312,5 км ауылдық автомобиль жолдарында ағымды жөндеу жүргізіледі. Сонымен қатар, 2005 жылы 743,1 млн теңге сомаға 2212 км-ге, 2006 жылы 519,0 млн теңге сомаға 1545 км ауылдық автомобиль жолдарында ағымды жөндеу жүргізіледі.
4) Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту.
Білім беру 2002 жылы білім ұйымдары мен басқармаларынан жіберілді:
Білім туралы», Білім» мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасының тілдері туралы»Қазақстан Республикасының Заңдарын іске асыру;
әр баланың орта білім алуға конституциялық құқығын қамтамасыз ету;
білім ұйымдарын күзгі-қысқы кезеңдегі жұмысқа дайындау, бөлімді қаражаттандыруды жаңарту;
тәрбиелеу бағдарламасының кешендерін іске асыру, бастауыш және орта кәсіптік білімдер жүйесін дамыту.
Ауылда 2005 жылға дейін білім жүйесін дамыту Ауыл мектебі»
бағдарламасының шеңберінде жүзеге асырылады. Бағдарлама Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002-2004 жылдарға арналған Бағдарламасына және оны іске асыру жөніндегі шаралар Жоспарына сәйкес дайындалған.
2010 жылға дейін ауылдағы білім сапасын көтеру үшін қарастырылады:
міндетті орта біліммен мектеп жасындағы балаларды толық қату жөніндегі шараларды іске асыру;
ауылдық жердің балалары үшін интернат мекемелерін және ауылдық жалпы білім беру мектептер жүйесін облыс пен аудан орталықтарында дамыту, оның ішінде дарынды балалар үшін кепілді мемлекеттік норматив негізінде білім ұйымдары жүйесін;
білім ұйымдарында 5-6 жастағы балаларды міндетті мектепке дейінгі дайындық жүргізу;
ауылдық аз жасақталған мектептердің тиімді үлгілерін біртіндеп әзірлеу және енгізу; Ауылдық аз жинақталған мектеп қызметін реттейтін нормативтік құқықтық базаны жетілдіру;
әр түрлі қаржыландыру көздері, оның ішінде жергілікті бюджет, демеушілер қаражаты, халық аралық ұйымдар арқылы ауылдық мектептерді, колледждерді және кәсіптік мектептерді (лицейлер) компьютер техникасымен, қажет спорттық жабдықтармен қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстарды жалғастыру;
техникалық мүмкіндіктер бар жағдайларда ауылдық білім беру ұйымдарын Қазақстанның біртұтас білім беру жүйесіне және Интернетке телкоммуникация арқылы қосу жөніндегі жұмыстарды жалғастыру;
ауылдық білім беру ұйымдарының материалдық техникалық базаларын нығайту, жаңа буын әдістемелік әдебиеттерімен және оқулықтарымен қамтамасыз ету, ауылдық жалпы білім беру, кәсіптік мектептерінде (лицейлер) және колледждерде оқушылармен тәжірибелер жүргізу үшін жерді пайдалануына беру;
ауылдық жерде жұмыс істеу үшін келген және жоғары, орташа кәсіптік оқу орындарын бітірген жас мамандарды жергілікті бюджет есебінен тұрғын үймен қамтамасыз ету.
Кәсіптік мектептердің (лицейлердің), колледждердің, жалпы білім беру мектептерінің, мектепке дейінгі және мектептен сырт мекемелердің білім беру қызмет құқығын лицензиялауды мақсатты бағыттап жүргізу қажет.
Осы бағдарламаны іске асыру үшін Мемлекет республикалық бюджеттен 453,8 млн. теңге және жергілікті бюджеттен 2,4 млрд теңге бөлу белгілеген.
Білім нысандарын салу үшін жергілікті бюджеттен 569,1 млн және жөндеу және қайта құруға 1,7 млрд. теңге бөлінеді.
Білім беру ұйымдарының материалдық техникалық базаларын нығайту, компьютер сыныптармен жабдықтау, мектепте қазіргі заманғы сыныптың барлығы толық білім алудың алдыңғы қатарлы кепілі болады. Білім беру құрылымдарында материалдық- техникалық базаларды нығайту үшін жергілікті бюджеттен 163,0 млн. теңге бөлу қарастырылады.
Облыстық денсаулық сақтау саласын дамытудың негізгі бағыттары болашақта мыналар болады:
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ауылдық аумақтарды дамыту туралы нұсқауына байланысты ауылдық тұрғындарды кепілді бірінші медициналы-санитарлық көмекпен қамтамасыз ету басымды сала болып қалады. Алға қойған міндеттерді жүзеге асыру үшін жоспарланады:
ауылдық емдеу мекемелерінің материалдық-техникалық базаларын нығайту, оның ішінде ерекше ФАП, ОДА, АУА, ол үшін жергілікті бюджеттен 323,0 млн. теңге сома бөлу қарастырылды;
емдеу процессінің сапалы жаңа деңгейіне өту мақсатында емдеу технологиялары мен диагностиканың жаңа түрлерін пайдалану арқылы жеделдету, негізінде қазіргі емдеу хаттамаларын стационарлық емдеу медициналық көмек көрсету кезеңдерін қысқарту арқылы енгізу. Стационарлық көмек саласының аса маңызды бағыты аз қаржы жұмсалатын күндізгі стационарда ауруларды емдеу болып табылады. Осы сұрақтарды шешу Медицинаның осы сұрақтарының шешуі қазіргі заманғы телемедицинаны енгізу болады. Телемедицинаны сатып алу үшін республикалық бюджеттен 452,1 млрд.
теңге бөлінген;
балалар мен аналарға сапалы медициналық көмекке қол жеткізу мүмкіншілігімен және кепілді қамтамасыз ету мақсатында Көкшетау қаласында облыстық перинаталдық орталығы перзентхана бөлімін 175,2 млн. теңге сомаға салу жоспарланған;
аумақтық бағдарламаларды іске асыру: бала мен ананы қорғау, салауатты өмір салтын қалыптастыру және насихаттау, диабет, ЖИТС күрес және т.б.;
денсаулық сақтауды жеткілікті қаржыландыру арқылы тұрғындарды кепілді медициналық көмек көлемімен қамтамасыз ету, денсаулық сақтау ұйымдарын жалпы бюджеттік қаржыландыру құрылымдарында дәрі-дәрмектік көмек шығындар бөлшегін 30 пайызға дейін көбейту;
тұрғындарды сапалы ауыз суымен қамтамасыз ету;
ауылдық денсаулық сақтаудың емдеу алдын алу кәсіпорындарын кепілді қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелерге ауыстыру.
Аудан тұрғындарына жергілікті деңгейде сапалы және уақытында стационарлық медициналық көмек көрсету, тұрғындардың медициналық көмекке қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жағдайлар жасауға жалпы облыс бойынша денсаулық сақтауға:
Республикалық бюджеттен:
2005-2006 жылдары облыстық перинаталдық орталығы перзентхана бөлімі құрылысына 175,2 млн. теңге;
2005-2006 жылдары облыстық туберкулезге қарсы ауруханасының балалар бөлімінің құрылысына 237,4 млн. теңге;
Жергілікті бюджеттен:
денсаулық сақтау нысандарының құрылысына 40,3 млн теңге қаржы қарастырылады;
денсаулық сақтау нысандарының күрделі жөндеуге 655,1 млн теңге, оның ішінде 2004 жылы 7 нысан 60,8 млн теңгеге, 2005 жылы 454,2 млн теңге және 2006 жылы 140,2 млн теңге қаржы қарастырылады;
облыстың 40 елді мекеніне алғашқы медико-санитарлық көмек арнайы амбулаторлы-поликлиникалық көмек көрсетуге барлығы 16,3 млн теңге, оның ішінде 2004 жылы 0,3 млн теңге, 2005 жылы 16,0 млн теңге;
халыққа жергілікті жерде стационарлық медициналық көмек көрсетуге Бұланды ауданында 23 елді мекенде 2005 және 2006 жылдары 2,0 млн теңге Еліміздің Президенті жариялаған, ұзақ мерзімге ауылды көтеру Бағдарламасына сәйкес әзірленіп жатқан бағдарлама бойынша ауыл мәдениетінің қажеттіліктеріне ерекше көңіл бөлінген. Осы контекстегі маңызды шаралардың бірі облыстық халық шығармашылығы байқауы, осы жылы байқаудың орталығы аудандарға ауыстырылып, халық тікелей тығыз қоныстанған жерлерде өтеді.
Негізгі міндеттері әр елді мекендерде мәдениет ошақтарын ашу, ол үшін жекеменшік түрлеріне байланыссыз барлық клубтарды, кітапханаларды қалпына келтіру қажет. Олар тиімді жұмыс істеу үшін кадрлар даярлау, олардың біліктілігін көтеру қажет болады. Мәдени кештерді ұйымдастырудың ел көп жиналатын бір түрі есебінде кино қызметін жандандыру қажет.
Ауыл мәдениеті мен кештерін дамытудың басым бағыттары болып анықталған:
жұмыс істемейтін мәдениет мекемелерін қалпы келтіру жөніндегі пәрменді шаралар қабылдау: ауданның мәдениет бөлімдері, кітапханалар, кинотеатрлар;
әзірленіп жатқан әлеуметтік нормативтер негізінде саланың тиімді инфрақұрылымын қамтамасыз ету;
мемлекеттік мәдениет мекемелері мен кәсіпорындарының материалдық- техникалық базасын нығайту;
ауыл тұрғындарын ақпараттық-ағарту қызметімен және мәдени-кеш кешендерімен қамтамасыз ету;
ауыл кітапханаларының кітап қорын отан және әлем классиктерінің шығармаларымен, қазіргі жазушылардың кітаптарымен, баспасөз басылымдарымен толықтыру. Ауыл кітапханаларын Интернет жүйесіне қосылған компьютер техникасымен қамтамасыз ету жөніндегі қажет шараларды қабылдау;
нормативтік құжаттарға сәйкес аудандық Мәдениет үйі, ауылдық Мәдениет үйі, клубтар мен кітапханалар штаттарын жабдықтау.
Облыста 2006 жылға дейінгі мерзім аралығында мәдени-демалу және ақпаратты-ағартулық қызмет саны өсуі қарастырылған, осы мақсатқа 434,1 млн теңге, мемлекеттік мекемелердің материалды техникалық базасы 146,0 млн теңге, мәдени нысандарға күрделі жөндеу және бұрын жұмыс істеген мәдени нысандарды қайта қалыпқа келтіруге 288,1 млн теңге қарастырылады.
Салауатты өмір салты Республиканың әр азаматы денсаулығының кепілі болады. Спорт және туризммен шұғылдану адам өмірінде маңызды орын алады.
Барлық дамыған елдер, озық адамзат спорт және туризммен айналысуға ерекше көңіл бөледі. Біздің елде басымдылығы бойынша спорт пен туризм ең соңғы орын алмайды. Ақмола облысы бойынша спорттық ұйымдардың материалдық- техникалық базаларын нығайту және спорт жөніндегі әдіскерлерді қаражаттандыру үшін жергілікті бюджеттен 5,3 млн. теңге бөлінеді.
Ауыл спортының жағдайын жақсарту үшін жергілікті бюджет қаражаты есебінен балалар және жасөспірімдер спорттық мектептерін 2004 жылы- 1,6 млн.
теңгеге, 2005 жылы -2,0 млн. теңге, 2006 жылы 1,7 млн. теңгеге спорт құралдармен жабдықтау қарастырылған. Облыс аудандарында дербес денешынықтыру және спорт бөлімдерін ашу қарастырылуда. Спорттық жасөспірімдік клубтар ашу, денешынықтыру және спорт бойынша ауылдық округтерде штаттар қалпына келтірілу бойынша жұмыс жүргізіледі.
Халықты әлеуметтік қорғау Әр елде, әр қоғамдық-экономикалық құрылымдарда, өз қалауынсыз күтімді қажет ететін, әлеуметтік жікке жататын тұрғындар болады. Ол біздің елде де ауқымды және мемлекеттің көмегімен шешуді қажет ететін проблема болып отыр.
Ақмола облысы бойынша халықты әлеуметтік қорғауды шешу үшін жергілікті бюджеттен барлығы 126,6 млн. теңге бөлу қарастырылған: оның ішінде Целиноград ауданындағы Малотимофеевка селосында екі пәтерлі 8 үйдің құрылысын салуға 17,0 млн. теңге, қарттар үйлерін, соғыс және еңбек ардагерлері үйлерін күрделі жөндеуге 57,8 млн. теңге және материалдық-техникалық базасын нығайтып, автокөліктер сатып алуға 50,8 млн. теңге. әлеуметтік қорғауға мұқтаж адамдардың тұрмыстық жағдайының жақсаруы белгіленген міндеттерді орындау қорытындысынан күтіледі.
Ауылдық аумақтарды дамыту бағдарламасы кедейшілікті азайту бағдарламасымен өзара байланысты. Кедейшілікті азайту бойынша аймақтық бағдарламаның негізгі мақсаты экономикалық өсу, жұмыспен қамту, әлеуметтік осал топтарды қолдау, кедейшіліктің әлеуметтік-демографиялық, экологиялық және инфрақұрылымдық кері факторларын азайту, халыққа денсаулық сақтау және білім беру қызметтеріне қол жеткізуін жақсарту арқылы кедейшілік деңгейін төмендету болып табылады.
Халықты жұмыспен қамтуды жоғарлату және жұмыссыздар санын азайту мақсатымен Халықты жұмыспен қамту, еңбек және әлеуметтік қорғау облыстық басқармасының мәліметі бойынша облыста 2003-2005 жылдарда Кедейшілікті азайту бойынша аймақтық бағдарламасы шеңберінде келесі шаралар қолданылады:
жұмыс күшімен өзара алмасу мақсатымен, аймақтардың еңбек рыногында мониторинг жүргізу;
жұмыспен қамту сұрақтары бойынша нормативтік заңдылық базасын жетілдіру;
вакансия жәрмеңкесін, жұмыс іздеу Клубын жүйелі тәжірибеге алу;
қаланың, ауылдық инфрақұрылымының дамуына бағытталған, басымдылық ретімен қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру;
ауылдық жерлерде қоғамдық жұмыс ұйымдарын активтендіру;
облыстық, қалалық, аудандық еңбек рыноктарын жұмыс күшіне деген сұраныстарына жүйелі түрде мониторинг жүргізу;
жергілікті еңбек рыногы сұранысы есебімен, жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлау жүйесін жетілдіру;
ауылдық жерлерде тұратын жұмыссыздарға біліктілігін жетілдіру және оларға жаңа мамандық алу үшін жағдай жасау;
жоғарғы, орта және бастауыш кәсіби білім беру базасында жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлаумен қамтамасыз ету.
5) Ауыл тұрғындарын көшірудің тиімді үлгілерін әзірлеу АЕМ-ді әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі бойынша жүргізілген жіктеу және ауыл халқын әлеуметтік және коммуникациялық кешендері қызметімен қамтамасыз етуді жоғарлату бойынша іс-шаралар жүзеге асыру ауыл тұрғындарын көшіруді жобалау үшін негіз құрайды.
Ауыл тұрғындарын көшірудің тиімді үлгілерін жобалау барысында алғашқы кезекте, өндірістік күштерді орналастыру схемасы есепке алына отырып, бар жұмыс орнын кеңейту, сумен, медициналық және білім беру қызметімен қамтамасыз етудегі қосымша ұйымдастыру бойынша нақтылы алғышарттар жасалатын жоғары және орташа әуелеті бар АЕМ-дер дамуы керек екені ескеріледі. Сонымен қатар, халықты бірінші кезекте көшіру керек деп саналатын, даму әлеуеті неғұрлым төмен елді мекендерді және экологиялық жағдайы қолайсыз елді мекендерді айқындау қажет.
АЕМ-ді басқару бойынша құрылымдарды нығайту үшін ауылдық округте әкімінің аппаратын ұлғайту керек.
құқықтық-нормативтік база құру бірталай уақыт алуды талап етеді, осыны ескере отырып, ауыл тұрғындарын көшірудің тиімді үлгілерін жобалау табиғи- климаттық зонаға және ұлттық схемаға байланыстырғанда ауылдарды көшіру 2006 жылдық соңына сәйкес келуі мүмкін.
6) Ауыл халқының көші-қон ағынын басқару Ауыл халқының көші-қонын мемлекеттік реттеу Көші-қон ағынын реттеу ауыл аумақтарын дамыту бағдарламасының бірден- бір маңызды құрамы болып табылады.
Көші-қон саласындағы қоғамдық арақатынас қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының «Халықтың көші-қон туралы» Заңымен реттеледі, осыған сәйкес халықты тұрғылықты орын таңдауда азаматтарға мәжбүрлік жасауға болмайды. Сонымен қатар, Заңда ішкі көші-қон сұрақтары да реттелмеген.
Сондықтан бағдарламаның екінші кезеңін жүзеге асыру мақсатында ауылдық көшкіндер жөнінде келесі жағдайларды қарастыру қажет:
ауыл халқының көш-қон ағынының көлемін болжау;
қалалардағы, кенттердегі, ауылдық жерлердегі өнеркәсіптер, көлік, сауда, ауыл шаруашылық, әлеуметтік салалар мен инфрақұрылым қызметі нысандарында және әкімшілік-аумақтық бөлу шеңберінде жұмыс орынның өсуін болжау;
көшкен тұрғындар үшін ынталандыру жасау, мемлекеттік кепілдік және жеңілдіктер, жәрдем ағы мен өтемдер беру;
қоныс аударушылардың қоныстануы мен орналасуы үшін 1 қоныстанушыға және оның жанұясына шаққандағы бекітілген норматив негізінде қажетті қаражат шығынын есептеу;
қоныстану мен орналасу шығындарын азайту және оларды бюджеттік қор мүмкіншіліктерімен үйлестіруге негізделген көш-қон ағымының тиімді сызбасын әзірлеу.
Ауыл халқының көші-қонын басқарудың кезеңдері Осы бағдарламаның дайындалуы ауыл тұрғындарын тиімді орналастырудың оңтайлы сызбасын құрастыру, экономикалық келешегі бар жерлерге және ауыл тұрғындары табысының қолайлы деңгейін қамтамасыз ететін ресурстарды шоғырландыруға мүмкіндік беретін ауылдық аумақтарды тиімді дамыту бойынша іс-шаралар қабылдау қажеттігінен туындаған. Бағдарламаның басты кезеңдерінің бірі болып ауыл тұрғындарын таратып орналастырудың түрін жасау және оны жүзеге асыру болып табылады.
Көш - қонды басқарудың негізгі міндеттері болып мыналар саналады:
әрбір АЕМ әлеуетті сыйымдылығын бағалау тұрғындарды кезеңді қоныс аудару үшін бірінші кезектегі дәрежелері бойынша әлсіз елді мекендер тізімін анықтау;
әлеуетті көш-қон санын орналастырудың әр кезеңдері үшін, халықтың жаңа орналасатын жерді қалауын есептеумен, мүмкін қоныс аудару жағдайлардың қолайлылығын анықтау;
рецепиент-мекендердің әлеуеттік мүмкіндіктерімен көлемнің өзгеру ара қатынасын талдау;
ауыл тұрғындарын таратып орналастыруды оңтайландыру бойынша шараларды жүзеге асыру ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейін неғұрлым жоғарлатуды қамтамасыз ету ауылдық аумақтарды дамытудың тұрақты негіздерін жасау;
Ауыл тұрғындарын таратып орналастыруды қалыптастыру бойынша шараларды жүзеге асыруды оңтайландыру бойынша іс-шараларды ішкі көші- қонды реттеу жөніндегі жеке бағдарлама шеңберінде жүзеге асыру қарастырылады деп күтілуде.
7) Нормативтік-құқықтық қамтамасыз ету Бағдарламаны жүзеге асыруға бөлінетін қаржыны 2004-2006 жылдарға облыстық бюджет жобасын дайындаған кезде алдын-ала ескеру қажет.
Елді мекендегі заңды тұлғаларды құру және жою үрдістерін оңтайлау ауыл тұрғындарының әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымдармен қамтамасыз ету нормативтерін талқылау бойынша ұсыныстар енгізу.
Бағдарламаның негізгі іс-шараларын ғылыми негіздеу үшін, сонымен қатар тұрғындарын әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымдармен қамтамасыз ету салалық нормативтерін талқылауда бұл үрдіске ғылыми мекемелерді тарту қажет.
«АӨК экономикасының,ҒЗИ және ауылдық аумақтарды дамыту» РМК авторлық ұжымы ауылдың әлеуметтік саласына және АЕМ дамуын оңтайландыруға мүмкіндік беретін ауылдық аумақтардың әлеуметтік нормативтерін даярлау бойынша жетекші ғалым ауыл шаруашылық-экономистерінің ұсынымдарын және әдістемелік ұсынымдар топтамасын ұсынады.
6. Қаржымен қамтамасыз ету Бағдарламаны іске асыру үшін 8 млрд. 444 млн. теңге қажет, оның ішінде республикалық бюджеттен 2 млрд. 912 млн. теңге және жергілікті бюджеттен 5 млрд. 532 млн. теңге. (7 кесте).
7. Күтілетін нәтижелер
1) Ауылдық елді мекендерінің халқының табыс деңгейін жоғарлату Бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде, ауыл экономикасының нақты өсуі және халықтың өмір сүру деңгейінің жоғарлауы негізінде әлеуметтік игілікке тең пайдалануға қол жетерліктей ауыл халқын жағдайын жақсартатын тұрақты қызмет жүйесі құрылады
2) Ауыл шаруашылық өндірісінің өсуі және экономикалық қызмет саласының ұлғаюы Ауыл тұрғындарының табыс деңгейін жоғарлату екі бақыт бойынша іске асырылады өндіріс көлемінің өсуі, ауыл шаруашылық өнімін өңдеу және кәсіпкерлік қызмет көрсететін субъектілерді, ауылдағы рыноктық инфрақұрылымды құруды ынталандыру.
Берілген бағдарламаны жүзеге асыру нәтижесінде қосымша 31 жаңа кәсіпорын және орта және шағын бизнес өндіріс орындары және 500-ден артық жұмыс орындары ашылады. Қойылған міндеттерді шешу үшін агроөнеркәсіптік кешенді дамыту және оның негізінде халықтың ауылшаруашылығы өнімдеріне сұранысын қамтамасыз ету күтіледі.
3) Инженерлік инфрақұрылымды дамыту, қаржыландыру көзі және көлемі Жопарланған 31 су құбыры торабын қайта құру облыстың 15 елді мекенін ауыз суымен қамтамасыз етеді. қорғалжын ауданының қорғалжын ауылындағы таратушы су құбыры торабын 91,5 млн теңге сомасына, су құбыры торабын қайта құру және Ақмола облысының Ақкөл, Бұланды, Егіндікөл, Ерейментау, Жарқайың, Сандықтау, Целиноград және Шортанды аудандарында барлығы 2005 жылы 474,9 млн теңге және 2006 жылы 350,1 млн теңге жұмыс жасап жатқан сумен жабдықтау жүйесін кеңейту жұмыстарының орындалуы ауылдық елді мекендерді кепілді сапада және қажетті көлемде ауыз сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ауылдық жерде инженерлік инфрақұрылымның дамуы көптеген елді мекендердің көлік торабын елеулі және сапалы түрде жақсартады. Айталық, 2004 жылы 105 млн теңге сомасына жалпы ұзындығы 312,5 км ауылдық автомобиль жолдарында ағымды жөндеу жүргізіледі. Сонымен қатар, 2005 жылы 743,1 млн теңге сомаға 2212 км-ге, 2006 жылы 519,0 млн теңге сомаға 1545 км ауылдық Берілген бағдарламадан күтілетін нәтиже жергілікті жерлердің автомобиль жолдарының көліктік-пайдалану жағдайын жоғарлатады, ауыл жолдарының техникалық жағдайын және жүру қауіпсіздігімен қамтамасыз етеді.
4) Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту Ауылда 2005 жылға дейін білім жүйесін дамыту «Ауыл мектебі»
бағдарламасының шеңберінде жүзеге асырылады. Мемлекеттік білім беру қызметіне баршаға бірдей қол жеткізу бар оқу орны торабының сақталуын және оның әрі қарай дамуы шаралары қарастырылады. 3 елді мекенде мектеп құрылысы жүргізіледі, 176 АЕМ-де 223 білім беру нысанасында күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіледі.
Бағдарлама жүзеге асыру білім ұйымдарында 5-6 жастағы балаларды міндетті мектепке дейінгі дайындық жүргізуге, ауылдық аз жинақталған мектептердің тиімді үлгілерін біртіндеп әзірлеу және енгізуге. Ауылдық аз жинақталған мектеп қызметін реттейтін нормативтік құқықтық базаны жетілдіруге, ауылдық білім беру ұйымдарының материалдық-техникалық базаларын нығайтуға, жаңа буын әдістемелік әдебиеттерімен және оқулықтарымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
ауылдағы денсаулық сақтау жүйесін дамыту міндеттері, медициналық қызмет көрсету рыногында қаржы құралдарын жетілдіру жолымен н жүзеге асыру, ауыл тұрғындарын медициналық қызметпен қамтамасыз етуге қол жеткізуді жетілдіру, салауатты өмір салтын насихаттау бойынша іс-шараларды активтендіру жолдарымен қарастырылады. Бағдарламаны іске асыру барысында 2 ірі медициналық мекеме құрылысы салынып, 152 АЕМ-де 157 денсаулық сақтау нысандарында күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіледі.
Берілген бағдарлама жүзеге асыру, емдеу процессінің сапалы жаңа деңгейіне өту мақсатында емдеу технологиялары мен диагностиканың жаңа түрлерін пайдалану арқылы жеделдетуді, негізінде қазіргі емдеу хаттамаларын стационарлық емдеу медициналық көмек көрсету кезеңдерін қысқарту арқылы енгізуді. Стационарлық көмек саласының аса маңызды бағыты аз қаржы жұмсалатын күндізгі стационарда ауруларды емдеуді. Сонымен қатар, балалар мен аналарға сапалы медициналық көмекке қол жеткізу мүмкіншілігімен және кепілді қамтамасыз етуді қамтамасыз етеді.
Іс-шаралар жүргізу нәтижесінде елді мекендер мәдениет саласының қалыпты инфрақұрылымын құруға, мәдениет қызметіне кеңінен қол жеткізеді.
2006 жылға дейінгі мерзім аралығында мәдени-демалу және ақпаратты- ағартулық қызмет саны өсуі қарастырылған, осы мақсатқа 434,1 млн теңге, мемлекеттік мекемелердің материалды техникалық базасы 146,0 млн теңге, мәдени нысандарға күрделі жөндеу және бұрын жұмыс істеген мәдени нысандарды қайта қалыпқа келтіруге 288,1 млн теңге қарастырылады Әрбір елді мекенде мәдениет ошақтарын ашу, клубтарды, кітапханаларды ашу, мәдени кештерді ұйымдастырудың ел көп жиналатын бір түрі есебінде кино қызметін жандандыру күтіледі.
АЕМ-де экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету Қоршаған ортаны қалыпқа келтіру бойынша жұмыс жүргізіледі.
Жалпы бағдарламаны жүзеге асыру ең алдымен даму әуелеті жоғары және орташа елді мекендегі, жұмысқа тартылудың, халықтың табысы көбейгенінің, кедейшіліктің азаюының, сыртқы көші-қон және облыс ішіндегі көші-қонды реттеудің есебінен ауыл халқының әл-аухатын әрі қарай өсіреді.
8. Ақмола облысы ауылдық аумақтарын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасын жүзеге асыру іс-шараларының жоспары Болжанылған шығындар, мың.
теңге 2004ж 2005ж 2006 ж Іс-шаралар Аяқтау түрі Орында- луына жауап- тылар Орын- далу мерзі- мі Қар- жы- лан- дыру көзі
1) Ауыл шаруашылық өндірісінің өсуі және экономикалық қызмет саласының ұлғаюы, қаржыландырудың көзі және көлемі ОАШБ-на ақ- парат Егістік алқабын кеңейту, экономика- лық пайдалы дақылдардың өнімділі- гін жоғарлату, ауылшаруашылығы мал басын көбейту және олардың өнімділігін арттыру, ірі және орта мал шаруашылықтарын құру есебінен ауы- лшаруашылық өндірісін өсіру.
Аудан әкім- дері, ҚР
АШМ
ОАБ
(келісім- мен)
Жел- тоқ- сан әр жыл сай- ын Рес- пуб- лика- лық және жер- гілік- ті бюд- жет- тер Ауылшаруашылығы өндірісіне ғылы- ми негізделген, ресурстар сақтаушы агротехнологияны енгізу бойынша жұ- мысты жалғастыру.
Ауыл кәсіпкерін қолдау және әрбір АЕМ-нің табысын жоғарлату бойын- ша іс-шараларды жүзеге асыру.
Балық және басқа да ауылшаруашы- лығы өнімдерін өңдеу бойынша цех- тар ашу және жұмыс жасап жатқан цехтарға жәрдем жасау.
Жер- жет
Басқа қар- жы дері,
Жасанды ұрықтандыру пункттарын, мал сою цехтарын, ауылшаруашылы- ғы және басқа да өнімдерді даярлау пункттері торабын өркендетуге жәр- дем жасау.
ҚР шағын кәсіпкерлік саласында сервис орталығының, бөлшек сауда және кө- терме рыноктарының, дүкендердің, тұрмыстық қызмет көрсету торабы- ның дамуына жәрдем жасау.
дері, Эк
ШБДОБ
Қайта өңдеу өнеркәсіптерімен біріге отырып, ауылшаруашылығы тауарын өндірушілер құрылымының верти- кальды интеграциялы жасақталуына жәрдем жасау.
Ө және
СОБ
2) Инженерлік инфрақұрылымның дамуы Сумен қамтамасыз ету нысандарына күрделі жөндеу және құрылыс салу жұмыстарын жүргізу.
«Астана-
Су»
келісім-
МРК, аудан әкімдері
Сумен жабдықтау нысандарын және канализация жүйелерін қайта құру жә- не техникалық қайта жабдықтау жұ- мыстарын жүргізу.
Әр
Бар су көздерін пайдалану есебінен ауылды сумен жабдықтауды орталық- сыздандыру.
Электрлендіру
ОАШБ-на ақпарат
Электрмен жабдықтау нысандарында құрылыс, қайта құру және жөндеу жұ- сан, ЖАҚ «АРЭК»
мен),
«Кокше- тау-энер- го»
ЖШС мен), Ө
II тоқ-
Электр тарату торабы және энергети- калық жабдықтар сақталуын қамтама- сыз ету бойынша кешенді іс-шаралар жасау.
Электр энергиясын есепке алудың қазіргі жүйесін енгізуді қамтамасыз ету.
«АР-
ЭК»,
III
Дәстүрлі емес электр көзін өндіру бой- ынша кешенді іс-шаралар жүргізу.
Жергілікті маңызды ауылдық автомо- биль жолдарына қайта өңдеу, құры- лыс салу және күрделі жөндеу жұ- СТК жә- не ЖШОБ Жергілікті маңызды автомобиль жол- дарының сапалы қызмет жасауын қам- тамасыз ету.
Жар- ты жыл- дық бой- ын- ша, Байланыс, телефондандыру, пошта Ауылдық телефон байланысы тора- бын салу және жаңарту.
ОТКД,
Жылжымалы пошта байланысы бөлім- дері торабын кеңейту.
I тоқ-
«Казпоч- та»
«ААҚ филиа- лы,
Келешегі бар ауылдық пошта байла- нысы бөлімдерінде ақпараттандыру және компьютерлендіру бойынша жұ- мыстарды жалғастыру.
Газбен қамтамасыздандыру Орталықтандырылған газ құю пункт- терінің техникалық жабдықталу дең- гейін жоғарлату.
3) Әлеуметтік инфрақұрылымның дамуы Ауылдық жерлерде білім беру нысан- дарының құрылысын қамтамасыз ету.
ОБББ,
Білім беру нысандарын күрделі жөнде- умен қамтамасыз ету.
ОУ
Ауыл мектептерін, колледждерді, кәсі- би мектептерді (лицейлерді) компью- терлік техникамен, қажетті спорт құралдарымен қамтамасыз ету бойын- ша жұмыстарды жалғастыру.
IV
Ауылдағы жалпы білім беру, кәсіби мектептерге (лицейлерге) және колле- дждерге оқушыларға тәжірибе беру үшін пайдаланатын жер бөлу.
дыру- ды қа- ет- пейді Ауылдық білім беру мекемелерінің материалдық техникалық базасын ны- ғайту бойынша жұмыстарды жалға- стыру.
Жергілікті бюджет есебінен жас ма- мандарды тұрғын үймен қамтамасыз Шалғай ауылдардан оқушыларды мек- тепке арнайы автокөлікпен тасымалда- уды қамтамасыз ету.
Денсаулық сақтау нысандарында құрылыс жүргізу.
ОДСБ,
Денсаулық сақтау нысандарында күр- делі жөндеу жасау.
Әрбір АЕМ-дің тұрғындары үшін фар- мацептикалық және медициналық кө- мекке қол жеткізу деңгейін жоғарла- ту.
Алғашқы медициналық-санитарлық көмек және арнайы амбулаторық-ем- ханалық көмек көрсету.
Халыққа жергілікті деңгейде арнайы стационарлық медициналық көмек көрсету.
Ауылдық денсаулық сақтау мекеме- лерінің материалдық техникалық база- сын нығайту бойынша іс-шаралар қол- дану.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру бойынша кешенді шаралар дайындау.
Жас мамандарды тұрғын үймен қамта- масыз ету бойынша іс-шаралар қолда- ну.
Телемедицина енгізу қамсызданды- рылсын.
ОМБ,
Жұмыс жасамайтын мәдениет мекеме- лерін: кітапханаларды, клубтарды, ки- нотеатр-ларды және киноқондырғы- ларды қалпына келтіру бойынша іс- шаралар кешенін қолға алу.
Мәдениет кәсіпорындарының және мемлекеттік мекемелердің материал- дық техникалық базасын нығайту бой- ынша жұмыстарды жалғастыру.
Ауыл тұрғындарын ақпараттық-ағар- ту және мәдени-демалыс қызметімен қамтамасыз ету жөніндегі шараларды қолға алу.
Ауыл кітапханаларының кітап қорын отандық және әлемдік классикалық туындылармен, қазіргі кездегі жазу- шылардың кітаптарымен, баспасөз ба- сылымдарымен толықтыру.
Ауыл кітапханаларын Интернет тора- бына қосылатын компьютерлік техни- камен қамсыздандыру бойынша іс-ша- ралар қолдану.
Ауылдық аумақтарды дамытудың негізгі бағыттары ақпарат құралдарын- да жарық көруін қамтамасыз ету.
Тұрғын-үй
Ауылдық елді мекендердің тұрғында- рының пәтер-үй жағдайын жақсарту және оларды нормативтік көрсеткіш- терге дейін жеткізу бойынша іс-шара- лар қолға алу.
Даму әлеуеті жоқ АЕМ-ден көшкен- дерді пәтер-үймен қамсыздандыру.
Ауылдық спорт қоғамдарын құру.
ОТ және
СБ, тоқсан, әр жыл сайын Спорттық құрылыстар салумен қамта- масыз ету.
Спорттық құрылыстарды жаңарту жә- не қайта құру жұмыстарын жүргізу.
Спорттық құралдар және жабдықтар сатып алуды қамтамасыз ету.
Спорт комитетін қалпына келтіруді, ауылдық әкімдіктерінің штатына спорт жөніндегі әдіскер енгізуді қам- III тоқ- Ауылда неғұрлым кең тараған спорт түрлері бойынша ЖӨСМ ашылуы қамсыздандыру.
Туризм инфрақұрлымы нысандары- ның құрылысы бойынша жобалар жа- сау.
Әлеуметтік қорғау
Халықты әлеуметтік қорғау нысанда- рының құрылысын қамтамасыз ету.
ОЕЖҚ
ӘҚБ, рын күрделі жөндеумен қамтамасыз әр тоқ- сан сай- рының материалдық техникалық база- сын нығайту бойынша жұмыстарды жалғастыру.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындары- ның, 2006 жылға дейінгі мерзімде жоғарғы және орташа әлеуетті АЕМ- дер аясында, жұмыс күшіне сұраны- старды анықтау.
2004-2006 жылға аралығындағы мерзімде жоғарғы және орташа әле- уетті АЕМ-дер аясында жаңа жұмыс орындары болжамы бойынша монито- ринг өткізу.
Еңбек рыногы бірлескен ақпарат база- сы шеңберінде ауылшаруашылықы өндірісі және басқа да экономика сала- сы үшін мамандықтар бойынша жұ- мыс күшіне сұраныс пен ұсыныс мо- ниторингін жүргізу.
Эжә- неШБ-
ДОБ,
ОКҚжә- неДБ,
Еңбек көші-қоны есебінен жұмыс кү- шінің мобильділігі жоғарлауы мүмкін- дігіне зерттеу жүргізу.
ОЕЖҚ- жә- неӘҚБ, 2003-2005 жылдарда Кедейшілікті азайту жөніндегі аймақтық бағдарла- ма шеңберінде анықталған жұмыссыз азаматтарды біліктілігін жетілдіру, кәсіби даярлауды және қайта даярла- уды, қоғамдық жұмыстарда еңбекпен қам- туды ұйымдастыру бойынша жоспар- лы тапсырмалардың орындалуын шүбәсіз қамтамасыз ету.
Тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік аумағында мақсатты топтарды аны- қтау және оларды әлеуметтік қорғау бойынша шаралар дайындау.
с 2004
Жолдарда құрылыс, жөндеу, сақтау, көгалдандыру және т.б. бағдарламала- ры арқылы ауылдардағы жұмыс- сыздар үшін қоғамдық жұмыстар ұй- ымдастыру.
Қоғамдық қауіпсіздік
ІІБ,
Қоғамдық тәртіп сақтау қызметкер- лері жоқ АЕМ-ді қамтамасыз ету мақ- сатымен полиция учаскелік пунктін толықтыру.
Полиция учаскелік пунктын материал- дық-техникалық жабдықтауға жәрдем
4) Ауылдық аймақтарды экологиялық қауіпсіздікпен қасыздандыру ҚОҚАБ Облыс әкімшілік аудандарының эко- логиялық паспортын жасау мақсаты- мен ауылдық аумақтарда экология- лық-демографиялық тексеру жүргізу.
Әр тоқ-
Табиғат қорғау нысандарын сақтау жә- не қайта құру, қалпына келтіру, аумақтарды санитарлық тазарту, көр- кейту бойынша іс-шараларды жүзеге асыруды жалғастыру.
5) Ауыл халқын тиімді көшірудің үлгісіне ұсыныстар дайындау КҚжәне- IV тоқ- Қазақстан Республикасының 2015 жы- лға дейінгі аумақтық даму Бағдарла- масымен және Қазақстан Республика- сының 2003-2015 жылдарға арналған өнеркәсіптік-инновациялық стратегия- сымен үйлестірілген ауыл халқын тиімді көшірудің үлгісіне ұсыныстар даярлау.
Өжәне
СОБ,
6) Ауыл халқының көші-қонын мемлекеттік реттеу Көшіруге, орналастыруға және олардың бюджеттік ресурстар- ОАШБ- на ақпа- рат мен үйлестірілуінің шығында- рын азайтуға негізделген, көші- қон ағынының тиімді жобасы жасалсын және ауыл халқы- ның көші-қоны ақынының бо- лжаулы көлемінің есебін жүргі- зу.
7) Жер Қатынастары
ЖРБ б- ша ОК
Ауылдық елді мекендерді кар- таграфиялық материалдармен қамтамасыз ету және жер-ка- дастры карталарын даярлау.
Елді мекендердің жері мен ауы- лшаруашылықтың маңызы бар жерлерге түгендеу жүргізу.
Ауылдық аймақтардың жопар- лау және ұйымдастыру ай- мақтық жобасын әзірлеу.
Ауылдық елді мекендер ай- мағының жер-шаруашылық ор- наластыру жобаларын әзірлеу.
* Ескерту: республикалық және жергілікті бюджеттерді 2004 және одан кейінгі жылдарға құрған уақытта шығынға болжанған цифрлар қайта анықталады Қысқартылған сөздер:
ОАШБ - облыстық ауыл шаруашылық басқармасы ҚР АШМ ОАБ - Қазақстан Республикасы облыстық аумақтық басқармасы ЭжәнеШБДОБ - экономика және шағын бизнесті дамыту облыстық басқармасы ОӨжәнеСБ - облыстық өнеркәсіп және сауда басқармасы СҚТК және ЖШОБ - сәулет, құрылыс тұрмыстық коммуналдық және жол шаруашылығы облыстық басқармасы ОТКБ - облыстық телекоммуникация дирекциясы ОББ - облыстық білім басқармасы ОДСБ - облыстық денсаулық сақтау басқармасы ОМБ - облыстық мәдениет басқармасы ОСжәнеТБ - облыстық спорт және туризм бойынша басқармасы ОЕЖҚжәнеӘҚБ - облыстық еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау басқармасы ОКҚжәне ДБ - облыстық көші-қон және демография басқармасы ІІББ - ішкі істер бас басқармасы ҚОҚАБ - қоршаған ортаны қорғау аумақтық басқармасы ОЖРБж-гіК - облыстық жер ресурстарын басқару жөніндегі комитеті 1-кесте Бұланды Егіндікөл Еңбек- шілдер Көрсеткіштері Ақ- мо- ла Ақкөл Аршалы Аст- ра- хан Ат- ба- сар Ерей- мен- тау Ауыл шаруашылық ЖӨ, млрд.
100 ауылдық тұрғынға кәсіпкер- лік нысандар саны 1000 ауылдық тұрғынға ауыл шаруашылық өнімдерін қайта өңдеу кәсіпорындары Щучье Есіл Жақ- сы Жарқай- ың Зеренді Қорғал- жын Сандықтау Шор- тан- Це- ли- но- град Ауыл шаруашылық ЖӨ, млрд. теңге 100 ауылдық тұрғынға кәсіпкерлік нысандар саны 1000 ауылдық тұрғынға ауыл шаруашылық өнім- дерін қайта өңдеу кәсіпо- рындары 1-кесте облыстық статистика басқармасының мәліметтері 2-кесте Атба- Бұлан- Егін- дікөл Еңбекшіл- дер Ереймен- Ар- ша- лы 2002 жылдың III тоқсанын- дағы бір адамға айына орта- ша өмір сүру минимумы Шортанды Целино- Щу- чье Жарқайың Зе- рен- ді Сан- ды- қтау 1995-2002 жылдары миграциялық қоныс аудару жағдайлары туралы МӘЛІМЕТТЕР 3-кесте № р/с Ауданның атауы (қаланың)
келді кетті
-1043
-1594
-.896
Астрахан
Атбасар
-1611
-1467
-1303
Ерейментау
-1704
-1386
Жақсы
Қорғалжын
-1035
-1024
-1038
Целиноград
-1652
-1204
-1848
-2198
-1771
-1748
Еңбекшілдер
-1755
-1497 жиынтығы
-16858
-16142
/с
-2764
-1306
-2071
-1605
-1301
-1333
-2466
-2544
-1542
-3499
-3088
-2065
-1563
-1053
-1229
-1917
-1854
-1553
-3833
-1998
-1534
-1843
-1868
-1792
-1340
-3046
-2333
-1127
-5034
-1805
-1180
-1735
-2625
-2180
-1590
-3927
-1688
-1820
-2157
-1802
-32201
-18943
-37321 р/с
-1996
-1644
-1864
-3170
-1383
-3609
-1063
-3217
-5307
-1604
-1400
-1399
Жиынтығы
-27038
-1524
-1690
-1862
-2340
-1164
-3296
-1071
-2457
-4623
-1619
-1137
-1190
-1198
-23402
-7990 4-кесте
Өлшем топтары қиындысында перспективтік деңгейлері бойынша Ақмола облысының АЕМ топтастыру Аудандар АЕМ саны Экономикалық қарым даму қарымы әлсіз орташа жоғары 16-40 41-60 Инженерлік инфрақұрылым Әлеуметтік дамуы 15-24 25-30 Ескерту: өлшем топтары қиындысында перспективтік деңгейлері бойынша Ақмола облысының АЕМ топтастыру облыстық аудандарын құжаттандыру негізінде Ауыл шаруашылық министрлігі құрастырған.
5-кесте
Ақмола облысының АЕМ-нің экологиялық жағдайларын бағалау Радиация деңгейі Топырақтың сортаңдану деңгейі орташа, 2-4% Төмен, 2%дейін 33 артық 33 дейін Аса көп, 6% артық Көп, 4- коэффициенті k 0 k 1 k 0,25 k 0,75 Судың сапасы (судағы тұздың құрамы)
3 гр/л артық 2-3 гр/л 1,5-2 гр/л 0-1,5 гр/л 6-кесте Ақмола облысының АЕМ-ін әлеуметтік-экономикалық дамуы бойынша топтастыру Экологиялық жағдайының есебімен жиынтық көрсеткіші жоғары 70-100 бал.
орташа 35-69 бал.
Төмен 1 34 бал.
тұрғынсыз әлеуеті жоқ 0 бал.
7-кесте
Ақмола облысы бойынша АЕМ дамыту бағдарламасын қаржымен қамтамасыз ету Тараулары Республикалық бюджет республикалық бюд- жет БАРЛЫҒЫ
1. Ауылдық аумақтарды басқару бойынша институциональдық құры- лымды күшейту
1) Ауылдық әкімдер аппаратын құру
2. Ауыл шаруашылық өндірісінің өсуі және экономикалық қызмет са- ласын кеңейту
3. Инженерлік инфрақұрылымды дамыту
1) Сумен жабдықтау
2) Ауыл жолдары
4. Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту
1) Білім
2) Денсаулық сақтау
3) Мәдениет
4)Спорт және туризм
5) Әлеуметтік қамтамасыз ету Облыс бойынша жинағы:
Жергілікті бюджет жергілікті бюд- жет БАРЛЫ- ҒЫ БАРЛЫҒЫ облыс бойын- ша
1. Ауылдық аумақтарды басқару бойынша институциональ- дық құрылымды күшейту
1)Ауылдық әкімдер аппаратын құру
2.Ауыл шаруашылық өндірісінің өсуі және экономикалық қызмет саласын кеңейту

На русском языке:
Ақмола облысының мәслихаты Решение Акмолинского Маслихат Акмолинской области областного маслихата от 26 декабря 2003 года № 3С-3-6.
Зарегистрировано Управлением юстиции Акмолинской области 4 февраля 2004 года за № 2263.
Утратило силу решением Акмолинского областного маслихата от 8 декабря 2008 года № 3С-24-7 Об утверждении Региональной программы развития сельских территорий Акмолинской области на 2004-2004 годы
1. Утвердить Региональную программу развития сельских территорий Акмолинской области на 2004-2006 годы (прилагается).
2. Контроль за реализацией Региональной программы возложить на постоянную комиссию областного маслихата по вопросам экономики и бюджета.
3. Настоящее решение вступает в силу после его государственной регистрации в управлении юстиции Акмолинской области.
Председатель сессии областного маслихата Секретарь областного маслихата С.Аяганов А.Джазин Утверждена решением № 3С-3-6 областного маслихата от 26.12.2003 года Региональная программа развития сельских территорий Акмолинской области на 2004-2006 г.г.
1. Паспорт
Программа развития сельских территорий Акмолинской области на 2004-2006 годы (далее - Программа)
На- име- нова- ние
Указ Президента Республики Казахстан от 10 июля 2003 года № 1149 «О Государственной программе развития сельских территорий Республики Казахстан на 2004-2010 годы»; п. 2 постановления Правительства Республики Казахстан от 20 ав- густа 2003 года № 838 «О Плане мероприятий на 2004-2006 годы по реализации Государственной программы развития сельских территорий Республики Казахстан на 2004-2010 годы»
Управление сельского хозяйства области Сокращение дифференциации социально-экономического развития сельских населенных пунктов и улучшение уровня жизни сельского населения на основе оптимизации сельского расселения.
Осно- вание для разра- ботки Анализ имеющейся ситуации по основным показателям социально-экономического развития на основе паспортизации сельских населенных пунктов (далее СНП) области;
классификация СНП по критериям уровня социально-экономического развития;
разработка первоочередных мер по развитию экономической деятельности, инвестированию строительства, ремонта и реконструкции объектов социальной и инженерной инфраструктуры;
Ос- нов- ные бот- чики Цель оказание содействия в переселении и трудоустройстве населения из экологически и экономически неперспективных сель- ских территорий.
2004 - 2006 годы.
Зада- чи
Средства республиканского и местных бюджетов, а также иные финансовые источники, не запрещенные законодатель- ством Республики Казахстан.
Срок реали- зации
Достижение динамичного роста экономики сельских населенных пунктов, обеспечивающего приемлемый уровень соци- альных благ сельским жителям.
Ис- точ- ники фи- нан- сиро- вания Ожи- дае- мые ре- зуль- таты
2. Введение
1) Актуальность проблемы В соответствии с Посланием Президента народу Казахстана приоритетом в стратегическом курсе Правительства Республики Казахстан на 2003-2005 годы определены проблемы аула.
Достигнув значительных успехов в реформировании экономики и высоких темпов экономического роста, Казахстан стоит перед необходимостью серьезного пересмотра отношения к проблемам развития сельских территорий, где проживает значительная часть населения страны.
Поэтому не случайно, что на пороге второго десятилетия независимости Казахстана вопросу возрождения села было посвящено ежегодное Послание Президента народу Казахстана, в котором ближайшие три года были объявлены годами аула.
Сегодня мы должны признать, что масштаб проблем в сельской местности остается значительным. Это и неразвитость инфраструктуры, и разрыв между уровнем жизни городского и сельского населения, и рост миграции сельских жителей, особенно молодежи в города. Но не до конца решены и такие социальные вопросы, как качество образования и медицинского обслуживания в сельских районах.
По данным областного управления статистики в сельской местности области проживает 53,7% населения, из них 20,3% имеют доход ниже прожиточного минимума. Это состояние усиливает дифференциацию населения области на богатых и бедных, дестабилизирует социально-политическую обстановку в обществе, негативно отражается на показателях развития и инвестиционном имидже.
Для решения этих проблем необходим четкий, научно продуманный комплекс мер. В этих целях в области была проведена паспортизация СНП.
Результаты проведенного исследования позволили определить подходы к типологии сельских районов области и раскрыть миграционные установки сельских жителей.
Работа в этом направлении является актуальной, поскольку ясное представление о реальном положении сельских районов будет способствовать адресности направления денежных средств, предназначенных для восстановления производственной и социальной инфраструктуры на селе. Кроме того, данная работа может послужить основой для продолжения дальнейших исследований в этой области, разработки рекомендаций и программ социально-экономической реабилитации депрессивных сельских районов.
2) Концептуальные основы Отличие сельскохозяйственного производства от других отраслей и его специфика состоит в том, что сельское хозяйство это не только сфера производства, но и сфера жизни большой массы населения страны. Сельская экономика и сельское поселение неразрывно связаны: сельские поселения исторически формировались на основе сельскохозяйственной деятельности и прекращали свое существование с прекращением последней. История только подтверждает эту закономерность: кризис в сельскохозяйственном производстве повлек за собой отток населения и развал систем жизнеобеспечения СНП, этот процесс продолжается и сегодня. Только за 2000-2002гг. в области самоликвидировались 63 населенных пунктов.
Процесс реформирования сельскохозяйственного производства, перевод его на рыночные рельсы, применение маркетинговых стратегий для оценки роста сельскохозяйственного потенциала обнажили проблему переизбытка сельского населения. Емкость внутреннего рынка недостаточна для сбалансированного потребления производимой в области сельскохозяйственной продукции. Доходы, получаемые от ее производства, не обеспечивают минимальные стандарты жизнеобеспечения сельских жителей.
Аграрный сектор области, несмотря на последние благоприятные по погодным условиям годы, остается сектором с повышенным риском и низко рентабельным.
Низкий уровень агротехники и технологий переработки сельхозпродукции является основной причиной не конкурентоспособности отечественной продукции на мировых и внутренних рынках, сокращает потенциальные доходы в аграрном секторе. В государственной агропродовольственной программе на 2003- 2005 годы предусмотрены меры по интенсификации аграрной экономики, сокращению издержек за счет использования научно-обоснованных агротехнологий, что в перспективе неизбежно приведет к дополнительному высвобождению занятых в отрасли.
В свете этого актуализируется проблема сельского перенаселения и обеспечения достойных условий жизнедеятельности сельских сообществ.
В Послании Президента особо подчеркивается необходимость государственной политики, направленной на поддержку сельских территорий, перспективных с позиций жизнедеятельности человека и функционирования рынка.
Изучение мирового опыта государственного регулирования развития сельских территорий также показало, что в основе государственного регулирования развития сельских регионов многих стран лежат показатели уровня доходов (ВВП на душу населения, душевой доход, доля безработных), которые напрямую связаны с экономикой сельских территорий.
На основании вышеизложенного, концептуальной основой государственной политики поддержки развития сельских территорий является обусловленность ее перспективами развития сельской экономики.
Объектом разрабатываемой программы определен сельский населенный пункт - поселение на компактно заселенной территории, где население занято преимущественно сельским хозяйством. При этом понятие «сельский населенный пункт» отличается от понятия «аул (село)», обозначенного в Законе Республики Казахстан «Об административно- территориальном устройстве Республики Казахстан». Так, в соответствии с положениями Закона отличительными признаками аула(села) являются:
учет и регистрация населенного пункта в установленном порядке;
управление им местными представительскими и исполнительными органами;
численность не менее 50 человек, из которых работники, занятые в сельскохозяйственном производстве и члены их семей составляют не менее половины населения.
В то же время, в ст.2 Закона говорится о том, что «к городским населенным пунктам относятся города республиканского, областного и районного значения, а также поселки; к сельским все остальные населенные пункты независимо от их административной подчиненности».
Существующая сегодня реальность отличается от определений, данных в Законе, что требует внесения в него изменений и дополнений.
В программе предусматривается проведение классификации СНП, по группе критериев, характеризующих уровень социально-экономического развития, среди которых приоритетным является оценка экономического потенциала. Меры государственной поддержки будут направляться на развитие инфраструктуры жизнеобеспечения, прежде всего в перспективные СНП, имеющие достаточный экономический потенциал, обеспечивающий необходимый уровень доходов сельских жителей.
3. Цель и задачи Программы
1) Цель
Целью Региональной программы развития сельских территорий является выравнивание условий жизнеобеспечения села на основе оптимизации сельского расселения.
1) Задачи
1. Изучение остроты проблем, стоящих перед депрессивными сельскими районами, проведение паспортизации СНП по основным показателям социально- экономического развития и анализ имеющейся ситуации.
2. Классификация СНП («высокие», «средние», «низкие») посредством использования процедуры 4-х шагового кластерного анализа.
3. Разработка первоочередных мер по инвестированию на строительство, ремонт и реконструкцию объектов социальной и инженерной инфраструктуры.
4. Изучение миграционных установок населения конкретных населенных пунктов с целью определения приемлемых для них компенсационных выплат и преференций. Выявление наиболее слабых СНП, жители которых подлежат переселению. Определение реальных масштабов переселения людей из слабых населенных пунктов на основе сопоставлений миграционных установок и возможностей государства.
5. Разработка и реализация мер стимулирования развития экономической деятельности и роста доходов жителей перспективных сельских территорий.
4. Анализ современного состояния сельских территорий
1) Уровень развития экономики и доходов сельского населения Аграрный сектор экономики, несмотря на последние благоприятные по погодным условиям годы, остается зоной высокого риска и слабой рентабельности в экономике. Его доля в валовом внутреннем продукте области колеблется около 29,9% и не может значительно измениться в ближайшей и долгосрочной перспективе, что обусловлено ограниченной емкостью внутреннего рынка продуктов питания, нестабильностью внешних рынков сельхозпродукции, слабой конкурентоспособностью продукции из-за больших транспортных издержек и низких технологий.
Прогнозируемый прирост продукции сельского хозяйства в соответствии с Государственной агропродовольственной программой составляет к концу 2006г.
чуть более - 10%. Соотношение растениеводства и животноводства в областном ВП 69,4 и 30,6 %.
Высоких показателей по сравнению с прошлым годом по производству мяса достигли хозяйства Целиноградского (108%), Зерендинского(104,4%) районов, молока Жаркаинского (118,5%), Жаксынского (111,5%), Буландынского (107%)
районов. По численности скота и птицы также во всех категориях хозяйств отмечается рост, так крупного рогатого скота на 2,9%, овец на 6,1%, свиней на 7,9%, лошадей на 3,3%, птицы на 4,3%.
Самым высоким баллом бонитета обладают почвы в Зерендинском - 57, Сандыктауском - 57, Щучинском - 56, Буландынском - 51, и Енбекшильдерском - 44 районах. В этих же районах наибольшая обеспеченность пашней, исходя из расчета на 1 чел.
Наиболее обеспечены пастбищами Коргалжинский район (24,8га/1 усл.
гол.), Атбасарский (12,8га) Аккольский (10,6га), Аршалынский (9,3га), Есильский (8,6га).
Рост объемов промышленного производства за 2002 год по сравнению соответствующим периодом прошлого года наблюдается в 12 районах области.
При этом областной уровень промышленного производства превышен в 4 районах: Щучинском (110,7%), Целиноградском (114,2%), Аршалынском (124,5%), Ерейментауском (146,4%). В структуре обрабатывающей промышленности переработка сельскохозяйственных продуктов (производство пищевых продуктов) занимает 25,8%.
Вместе с тем наблюдается снижение темпов отдельных видов переработки сельхозпродукции по сравнению с 2001 годом на 4,1% (в сопоставимых ценах).
Промышленная переработка мяса по сравнению с 2001 годом по области снизилось на 61,3% (по г. Кокшетау - в 5 раз, по г. Щучинску - в 3,5 раза), колбасных изделий - на 39,7%.
Производство свежего хлеба по сравнению с 2001 годом сократилось на 4,4%, макаронных изделий - на 68,4%, свежих кондитерских изделий - на 21,2%.
Неудовлетворительно работали предприятия по производству водки и спирта. В течение года не работало ТОО «Аулет», ОАО «Асыл-Су»« находится в стадии банкротства. Производство спирта на Айдабульском спиртзаводе снизилось на 1161 тыс. литров. Снижение объемов производства по водке и спирту уменьшило ИФО на 0,7%.
Больше всех удалены от потенциальных рынков сбыта - райцентров, городов, железнодорожных станций, автомагистралей - являющихся важной составляющей эффективности экономической деятельности СНП в Коргалжинском, Жаксынском, Жаркаинском, Есильском и Ерейментауском районах. СНП находящихся на расстоянии более 100 км от рынков сбыта в этих районах соответственно 13,4 %, 16,5%, 17,2%, 18,3%, 13,5%.
В среднем по области удельный вес СНП удаленных от рынков сбыта более чем на 100 км составляет 1,2%.
Количество объектов сельского предпринимательства на 100 сельских жителей в среднем по области составляет 3,4. Наибольшее число объектов предпринимательства в сельской местности на 100 сельских жителей (выше средне областного уровня) сосредоточено в Щучинском районе-7,2, Жаркаинском
-5,7, Егиндыкольском -4,5, Атбасарском-4,2. Самые низкие показатели по Аршалинскому, Зерендинскому, Целиноградскому районам. (Таблица 1).
Доходы домашних хозяйств, использованные на потребление, в сельской местности в III квартале 2002 году составили в среднем на душу населения в месяц по области 6313 тенге.
Величина прожиточного уровня по Акмолинской области, в 3 квартале 2002 года, в среднем на душу населения в месяц составила 4803 тенге, что выше республиканской 4734 тенге (Таблица 2).
2) Уровень обеспеченности инженерной инфраструктурой Водоснабжение Основными открытыми источниками хозяйственно-питьевого водоснабжения области являются реки Ишим, Селеты и Чаглинка. Для гарантированного водоснабжения стоки реки Ишим зарегулированы Вячеславским водохранилищем, реки Селеты-Селетинским водохранилищем и реки Чаглинка-Чаглинским водохранилищем с суммарной емкостью 669 миллионов кубических метров. Кроме того, для хозяйственно-питьевого водоснабжения используется вода озер Щучье, Боровое и Баягиз с суммарной емкостью 331,2 миллиона кубических метров. В целом по области водных ресурсов открытых водоисточников для удовлетворения существующей и перспективной потребности населения в воде недостаточно.
Основную роль в водоснабжении населенных пунктов играют подземные воды, особенно хозяйственно-питьевого значения. В структуре современного хозпитьевого водоснабжения подземные воды составляют 29,7% (56,4 тыс.куб.м в сутки).
На территории области разведано 33 месторождения подземных вод с запасами по сумме категорий 322,3 тыс.куб.м в сутки, в том числе для хозяйственно-питьевого водоснабжения 27 месторождений с эксплуатационными запасами-287,4 тыс.куб.м в сутки. В настоящее время эксплуатируется 18 месторождений, из которых извлекается 26,08 тыс.куб.м в сутки, а на участках с неутвержденными запасами- 42,4 тыс.куб.м в сутки.
Острый недостаток в воде испытывают центральные и южные населенные пункты Буландынского, Аккольского, Егиндыкольского, Коргалжинского, Атбасарского и Астраханского, а также восточные окраины Ерейментауского, для которых источником водоснабжения служат поверхностные воды, включая Вячеславское и Селетинское водохранилища. Для водоснабжения северо- западных и юго-восточных районов используются одиночные, групповые и локальные водозаборы.
За последние годы, в связи с остановкой Сергеевского, Селетинского, Кокшетауского, Ярославского, Яблоновского, и отдельных веток Нуринского групповых водопроводов и целого ряда локальных водопроводов, резко осложнилась обстановка с водообспечением многих населенных пунктов, пользовавшихся водой из данных систем водоснабжения.
В области имеется 409 крупных и мелких (локальных) водопроводов, из которых действуют только 335. Проектная мощность водопроводов составляет 150,4 тыс. м 3 /сутки, имеется 736 глубинных скважин, 257 резервуаров чистой воды, 383 водонапорных башен, которые требуют ремонтно-восстановительных работ и реконструкции.
Основными причинами остановки водопроводов являются: неплатежи водопользователей, большая задолженность энергоснабжающим организациям, отсутствие средств на эксплуатационные затраты, ремонтно-восстановительные работы водоводов и насосно-энергетического оборудования. Из числа действующих водопроводов некоторые из них эксплуатируются с нарушениями установленных санитарно-технических норм. Так, в 335 населенных пунктах, которые пользуются водопроводной водой, только в 280-ти вода соответствует санитарным нормам, что составляет 83,6%, в 391 населенных пунктах, которые пользуются водой из местных источников, только в 302 отвечает нормам, или 77,2 В свою очередь, из имеющихся в области 731 источников децентрализованного водоснабжения 107 не соответствуют санитарным нормам.
Данные факторы создали напряженную санитарно-эпидемиологическую ситуацию с заболеваемостью населения группой острых кишечных инфекций и вирусным гепатитом А (Щучинский, Атбасарский, Егиндыкольский, Шортандинский и др. районы).
Транспортная инфраструктура Общая протяженность автомобильных дорог области составляет 7542 км, в том числе с твердым покрытием 6125 км. Сеть дорог, как на уровне области, так и на уровне районов, не обеспечивает легкого доступа к рынкам. Состояние большей части дорожной сети неудовлетворительное. По оценкам, более половины областных и районных дорог нуждается в капитальном ремонте. 78% сельских дорог, обслуживающих СНП, в неудовлетворительном состоянии.
Принимая во внимание масштаб необходимого восстановления, важно будет отобрать маршруты, способные обеспечить наибольшую окупаемость инвестиций.
Обеспеченность сельскими дорогами в области составляет 71,1%.
Количество и удельный вес СНП не имеющих автодорог с твердым покрытием составляет 199 СНП или 28,9%.
Получение сельскими товаропроизводителями доступа к рынкам сбыта в большой степени зависит от наличия железнодорожной сети. Акмолинская область находится в отдалении от сколько-нибудь значимого международного порта. Развитая железнодорожная сеть необходима сельчанам для выхода на внутренние и внешние рынки. В настоящее время железнодорожная сеть направлена с юга на север, связывая крупнейшие города Акмолинской области с Россией. Общая протяженность железнодорожных путей составляет 2320 км. Не хватает путей железнодорожного сообщения с востока на запад. Сельские товаропроизводители и экспортеры несут огромные расходы на транспортировку, что снижает их конкурентоспособность на мировых рынках.
Обеспеченность электроэнергией Акмолинская область обслуживается двумя электрораспределительными сетевыми компаниями. Областной центр г.Кокшетау и прилегающие к нему (Енбекшильдерский, Зерендинский Щучинский) районы обслуживаются Кокшетауской распределительной электросетевой компанией («КРЭК»), остальные районы области обслуживаются Акмолинской распределительной электросетевой компанией (АРЭК). Увеличение объемов и производства и распределения электроэнергии в 2002 году по сравнению с прошлым годом увеличилось на 23,5%. Вместе с тем в области 13 СНП (1,9 %) до сих пор не обеспеченны электроэнергией. Больше всего неэлектрифицированных СНП от общего количества СНП района расположено в Енбекшильдерском 6,9 % (4), Ерейментауском 5%(2), Жаркаинском 4,3%(1), Зерендинском 3,4% (3), в Шортандинском 2,9% (1), Жаксынском 3,8% (2) районах.
Проблемой качественного обеспечения всех населенных пунктов области является физическая изношенность и моральное старение электрооборудования, линий электропередачи, подстанций, трансформаторов, а также возникшие в последнее время факты хищения электропроводов с целью дальнейшего сбыта цветных металлов.
Газификация
В связи с тем, что Акмолинская область негазифицирована природным газом и не имеет магистральных сетей, все сельское население области не имеет возможность получать природный газ. Таким образом, все население сельской местности пользуется баллонным газом. Требуется газификация всех СНП Акмолинской области.
Связь
Сложившаяся ситуация с обеспечением связью СНП, в силу низкой плотности населения и слабого уровня материального обеспечения сельских жителей, привели к резкой диспропорции в обеспеченности услугами связи между селом и городом.
Основная масса сельского населения живет в условиях ограниченного информационного поля или вообще находится в условиях информационной изоляции. В Акмолинской области 23,8% (164) СНП не обеспечено телефонной связью, что является ниже, чем в среднем по республике на 13%.
Наибольший удельный вес необеспеченных телефонной связью СНП в Енбекшильдерском районе-80%(40), Коргалжинском-69,2%(18), Астраханском- 60%(24), Ерейментауском-55,2(21).
Отсутствие разветвленной сети связи на селе препятствует организации предоставления услуг связи сельскому населению, что идут в разрез с растущими потребностями сельских товаропроизводителей и тормозит формирование в аграрном секторе рыночной инфраструктуры.
3) Уровень обеспеченности социальной инфраструктурой Здравоохранение Анализ обеспеченности медучреждениями Акмолинской области за 2002 год показывает, что 589 СНП обеспечены объектами здравоохранения, в 54 из них медучреждения не соответствуют нормативам, в 66 СНП медучреждения отсутствуют (Диаграмма 1).
Медицинскую помощь сельскому населению, в соответствии с утвержденными нормативами, оказывают 65 медицинских работников без отдельного помещения, 488 фельдшерских и фельдшерско-акушерских пунктов, 86 сельских и семейных врачебных амбулаторий, 9 сельских участковых больницы, 16 районных больниц.
Не укомплектованы врачами 2 семейно-врачебные амбулатории (Еленовская Зерендинского района, Старо-Колутонская Астраханского района), средними медицинскими работниками 9 фельдшерских пункта (Шортандинский район - 4, Аккольский район - 2, Аршалынский, Зерендинский, Сандыктауский районы по 1 ФП).
По предварительным данным показатель младенческой смертности снизился с 17,4 до 13,5 на 1000 новорожденных. Выше областного показателя младенческая смертность в Коргалжынском (32,3), Астраханском (25,7), Есильском (17,1), Енбекшильдерском (16,4), Сандыктауском (15,9), Ерейментауском (15,6), Целиноградском (15,4), Щучинском (14) районах.
Показатель рождаемости (по предварительным данным) возрос с 12,4 до 13,6 на 1000 чел. населения. Выше областного показателя рождаемость отмечается по Коргалжынскому (24,2), Целиноградскому (19), Егиндыкольскому (15,8) районам, г. Кокшетау (14,9), Атбасарскому (14,5), Ерейментаускому (14,3), Буландынскому (14) районам.
Не достигнуто позитивных изменений в борьбе с социально- обусловленными заболеваниями.
Заболеваемость населения туберкулезом возросла на 32%. Так, на 100 тыс.
человек населения в Коргалжынском-381,9 (в 2001г.- 348,2), Шортандинском- 289,6 (2001г.-141,8), Атбасарском - 306 (в 2001г.- 170,8), Целиноградском 246,2 (в 2001г. - 190,9) районах.
Увеличилось число больных с запущенными формами туберкулеза в Жаркаинском (на 22%), Жаксынском (20%), Сандыктауском (18,2%), Атбасарском (12%), Астраханском (11,5%).
Показатель смертности от туберкулеза увеличился в Есильском, Егиндыкольском, Шортандинском, Коргалжынском, Зерендинском. Из числа умерших: 30 - впервые выявленные больные или 16% от числа умерших, в т.ч. в Щучинском, Атбасарском, Астраханском, Коргалжынском, Целиноградском районах.
Согласно плана мероприятий Года здоровья, открыты: отделение скорой помощи при Джалтырской СВА Астраханского района, Щучинский региональный противотуберкулезный диспансер с отделением на 30 коек для принудительного лечения больных туберкулезом, Макинская участковая больница Енбекшильдерского района. Реанимирована Костычевская СВА Жаркаинского района. Реорганизованы в фельдшерские пункты 40 средних медицинских работников без помещения. Перешли в новые улучшенные здания 5ФП, 5 ФАПа, 1 СВА. Завершается ремонт будущей Чаглинской и Кусепской сельских участковых больниц (СУБ) Зерендинского района, Ергольской СВА Буландынского района. В стадии утверждения юридических документов Красивинская и Двуреченская СУБ Есильского и Первомайская СУБ Астраханского районов. Выкуплено новое здание для Аккольской санитарно- эпидемиологической службы.
Значительно укрепили материальную базу учреждений здравоохранения за счет спонсоров в Аршалынском, Атбасарском, Буландынском, Есильском, Енбекшильдерском, Ерейментауском, Жаксынском, Коргалжынском, Сандыктауском, Целиноградском, Щучинском районах. Ими выделено более 10млн. тенге на проведение ремонтов, 4,5 млн. тенге - на приобретение оборудования, оргтехники.
Вместе с тем, в ряде районов недостаточно проведена работа по укреплению материально-технической базы медицинских организаций.
Из 615 лечебных учреждений первичной медико-санитарной помощи на селе телефонизировано только 29%. Из 373 фельдшерских пунктов телефонизировано только 13 (3,5%), из 121 фельдшерско-акушерских пунктов -72 (60%).
Так, в Аккольском районе имеют телефоны только 16% учреждений первичной медико-санитарной помощи, Астраханском - 11,8%, Енбекшильдерском - 2,8%, Егиндыкольском - 28,6%, Жаксынском - 19,3%, Зерендинском - 16,3%. В текущем году не установлено ни одного телефона в учреждениях здравоохранения Буландынского, Енбекшильдерского районов. Не обеспечены холодильниками 15 фельдшерско-акушерских пунктов, 207фельдшерских пунктов Енбекшильдерского, Егиндыкольского, Шортандинского районов.
Не имеется аптечных пунктов в 180 населенных пунктах (из 730 пунктов или 25%). Не открыто ни одной аптеки в Есильском, Коргалжынском районах.
Доукомплектовано средними медработниками 88 школ, врачами - 11 школ.
Однако, в школах с количеством учащихся от 401 до 640 нет медпунктов в Ерейментауском, Целиноградском, Шортандинском, Щучинском районах. Не укомплектованы средними медработниками 23 медпункта в Жаркаинском, 13 - в Щучинском, 11 - в Астраханском районах, по 7 - в Коргалжынском и Атбасарском, 4 - в Буландынском районах.
Состояние здоровья сельского населения и уровень медицинского обслуживания значительно отстают от оптимальных. Объем и качество оказания медицинской помощи не удовлетворяют растущие потребности населения.
Ухудшение здоровья населения усугубляется неблагоприятной экологической обстановкой, недостатком в снабжении чистой питьевой водой.
Материально-техническая база сельских лечебно-профилактических организаций продолжает оставаться в неудовлетворительном состоянии. Сельские медицинские организации в основном размещены в неприспособленных, не отвечающих санитарно-гигиеническим требованиям (не имеют холодного, горячего водоснабжения, не телефонизированы) помещениях, недостаточно оснащены современным медицинским оборудованием, санитарным автотранспортом, мягким и твердым инвентарем. Не все объекты сельского здравоохранения имеют аптечные киоски.
Образование
Анализ охвата детей школьного возраста обучением показывает, что в 557 СНП имеются школы в соответствии с указанными нормативами, в 49 СНП школы не соответствуют нормативам, 9 СНП не обеспеченны (должны иметь)
школами в соответствии с образовательными нормативами, в 74 СНП школы отсутствуют (не должны иметь).
Культура
В сельской местности функционируют 208 клубных учреждений, 377 библиотек, 13 музеев. В области действует областная программа по сохранению и развитию культурного наследия, в том числе в сельской местности. В 76-ти населенных пунктах с числом жителей более 300 человек не имеются объекты культуры.
В целом по области не решены вопросы кадрового обеспечения, это связано с тем, что сельским работникам культуры не выплачиваются надбавки.
Материально-техническое состояние объектов культуры оставляет желать лучшего, книжный фонд библиотек не пополнялся, многие сельские объекты культуры требуют капитального ремонта.
Спорт и туризм
Для занятия физической культурой и спортом в селах области имеются 1279 спортивных сооружений, в том числе: 13 стадионов с числом посадочных мест 1500 и более, 3 плавательных бассейна, 413 спортзалов, 3 лыжных базы, 39 стрелковых тира, 807 плоскостных сооружений, 531 пришкольных площадок, 276 футбольных и баскетбольных и волейбольных полей, 1 легкоатлетический манеж.
Физкультурно-спортивная работа в сельской местности проводится в основном при общеобразовательных школах.
Занятость населения
По данным областного управления труда, занятости и социальной защиты населения с начала 2002 года в уполномоченные органы по вопросам трудоустройства обратилось 14667 человек, из них в сельской местности 7293 человека. Общее количество безработных на III квартал 2002 года составляет 14284 человека, в том числе в сельской местности 6993 человека, количество трудоустроенных 6649 человек или 45 % от числа обратившихся, из них в сельской местности 2440 человек или 33 % от числа обратившихся.
На сегодняшний день общественные работы являются одной из форм снижения безработицы. Они выполняют функции социальной поддержки безработных и содействуют трудоустройству граждан, испытывающих временные затруднения в поиске работы. В период с января по октябрь 2002 года на общественные работы привлечены 6583 человека, в сельской местности - 2978 человек.
Также содействуют трудоустройству профессиональная подготовка и переподготовка населения. Профессиональное обучение безработных осуществляется в учебных заведениях системы образования, филиалах общества «Знание», общества «Отан», имеющих лицензию на образовательную деятельность. Так, за 9 месяцев 2002 года на профессиональное обучение направлено 453 человека, в том числе в сельской местности 161 человека.
4) Экологическая обстановка в разрезе районов области Экологическая обстановка в целом по области является удовлетворительной.
Радиационный фон по области колеблется от 12 до 18 мкр/час.
Валовой объем выбросов загрязняющих веществ в атмосферный воздух в 2002 году по районам Акмолинской области составил 43000 тонн. Наибольший удельный вес приходится на Аккольски район - 3710 тонн, Шортандинский - 6188тонн, Щучинский - 4988тонн. Меньше всего в Егиндыкольском районе - 530 тонн.
Отходы ТБО в по области складируются на территории 2313 гектаров.
Наибольшую площадь занимаемых ТБО приходится на Жаксынский район-500 га, Атбасарский - 266,5 га, Щучинский - 265 га, Целиноградский- 248 га.
Наименьшую площадь занимают Ерментауский район - 27,3 га, Егиндыкольский- 7,5 га.
Объем загрязняющих веществ, сбрасываемых со сточными водами в накопители-испарители составляют по области -1025,5 тонн. Наибольший удельный вес занимают Зерендинский район -387 тонн, Щучинский - 395 тонн, Аршалынский - 149,7 тонн.
По программе «Сапалы - су» в 2002 году проведена реконструкция разводящих сетей водопровода в с. Алгабас и с. Узунколь Астраханского района.
Проведена санитарная очистка от мусора берега р. Ишим на территориях сел Приишимка и Камышенка. Стоимость работ составила 2,0 млн. тенге.
В районах области находится 4 тонны пришедших в негодность пестицидов, которые подлежат захоронению. В сельских населенных пунктах не своевременно вывозится твердый бытовой мусор и навоз. На территории многих сельских округов отсутствует Ямы Беккера (скотомогильники) и оборудованные свалки для бытовых отходов.
Экологически опасными объектами Енбекшильдерского района являются отвалы урановых руд рудника №№8 расположенного в непосредственной близости от п. Заозерный, где в течение многих лет не проводятся рекультивационные работы по ликвидации радиоактивного загрязнения. Другой не менее острой экологической проблемой является три хвостохранилища общей площадью 47,8 га находящиеся в г.Степногорске. В результате водной эрозии происходит многолетнее загрязнение тяжелыми металлами селитебной зоны.
Одной из основных экологических проблем является ухудшение состояния озер курортной зоны «Боровое» в Щучинском районе.
Для решения этой проблемы необходимо:
разработать генплан ГНПП «Боровое»
проектирование и строительство очистных сооружений п. Боровое и с.
Зеленый Бор ремонт и реконструкция автодорог ЩБКЗ, проектирование и очистка озер ЩБКЗ от иловых отложений.
5) Миграция и демография сельского населения Численность сельского населения области на 1 января 2002 года составила 434863 человек.
Уровень рождаемости в январе-ноябре т.г. по регионам колеблется (в расчете на 1000 человек) от 11,2 до 21,1 промилле. Максимальный уровень рождаемости (21,1 промилле) сохраняется в Коргалжинском районе, а минимальный (11,2 промилле) в Аршалынском районе.
Максимальный уровень смертности (16,63 промилле) зарегистрирован в Коргалжинском районе, а минимальный уровень (9,45 промилле) в Жаксынском районе.
Высокими остаются миграционные потоки в сельских территориях.
Эмигрируют на свою историческую родину многие сельчане европейских национальностей. За 1995 -2002 годы 238381 сельских жителей выехали за пределы своих населенных пунктов в районные центры, близлежащие города, областной центр. Прибыло в сельские населенные пункты 85849 человек. Сальдо миграции составляет 152532 человек. Внутренняя миграция по области составляет:
Максимально-отрицательное сальдо по миграции по данным областного управления статистики за 2002 год наблюдается в Шортандинском районе - 1604 человек, Зерендинском - 944, Целиноградском - 894, Жаркаинском - 820 человек.
Минимальное отрицательное сальдо в Астраханском районе - 213 человек, Атбасарском - 233, Егиндыкольском - 275 человек. Число мигрантов из села в город - 36061 чел, число мигрантов из города в село - 13643 чел.
Основными причинами оттока населения из сел являются отсутствие перспективы трудоустройства на селе, удаленность от райцентра, основных трасс, неудовлетворительное состояние дорог, удаленность от рынков сбыта, плохое качество питьевой воды, отсутствие либо неудовлетворительное состояние школ, больниц, фельдшерско-амбулаторных пунктов.
6) Классификация сельских территорий по уровню социально- экономического развития Группировка СНП по группам критериев Все 689 СНП области оценены в разрезе 4-х групп критериев (Таблица 4).
По экономическому потенциалу Экономический потенциал СНП определяется по следующим критериям:
плодородие почвы, степень удаленности от рынков сбыта, предпринимательская активность, развитие переработки сельхозпродукции, обеспеченность сельхозтехникой, использование ирригационных систем, пашня и пастбища.
В группу с высоко развитым экономическим потенциалом входят 107 СНП (15,5%) области. Наибольшее количество СНП этой группы в Зерендинском (33,7%) и Аршалынском (25,7%) районах.
Со средним экономическим потенциалом 566 СНП (82,1%) - Енбекшильдерском, Ерейментауском, Есильском, Жаркаинском, Коргалжинском и Целиноградском районах более 90%; Аккольском, Аршалынском, Атбасарском, Егиндыкольском, Енбекшильдерском, Жаксынском, Жаркаинском, Коргалжинском и Шортандинском районах в пределах 60% - 90%.
Со слабым экономическим потенциалом. 16 СНП (2,3 %) - Зерендинский район - 5, Аршалынский - 3, Есильский - 2, Шортандинский - 2, Атбасарский - 1, Буландынский - 1, Ерейментауский - 1, Сандыктауский - 1.
По уровню развития инженерной инфраструктуры Уровень инженерной инфраструктуры определяет наличие и состояние водоснабжения, дороги, газоснабжения, электроэнергии и связи.
В результате проведенной классификации 373 СНП области 54,1%, были отнесены к группе с высоким уровнем развития инженерной инфраструктуры, 284 СНП 41,2 % к среднему уровню и 32 СНП 4,7 % к слабому. Группировка СНП по уровню развития инженерной инфраструктуры приведена в диаграмме.
В категории с высоким уровнем развития инженерной инфраструктуры наибольшее количество СНП оказалось в Есильском - 100%, Аккольском - 86,2%, Буландинском - 79,4 %, Жаркаинском-75%, Астраханском - 72,5%, Зерендинском районах - 69,6%.
Наибольшее количество СНП в категории со средним уровнем развития инженерной инфраструктуры приходится на Егиндыкольский - 85,7%, Ерейментауский - 73,6%, Енбекшильдерский - 61,2% Сандыктауский - 57,4% и Аршалинский районы - 54,2%.
Максимальное количество СНП со слабым уровнем развития инженерной инфраструктуры находятся в Аршалинском районе - 4 СНП, Енбекшильдерском - 4, Жаксынском - 3 и Зерендинском - 7.
По уровню социального развития Социальный потенциал СНП определяется наличием и обеспеченностью населения жильем, наличием и состоянием объектов образования и здравоохранения, наличием действующих культурных учреждений (сельские клубы или дома культуры, сельские библиотеки), объектов бытового обслуживания (дома быта, парикмахерские, швейные цеха, бани), объектов общественного питания, занятостью населения и по уровню благосостояния населения.
В целом большинство СНП - 407 из 689 (59,2%) - в результате проведенной классификации отнесены в группу со средним уровнем социального развития. В группе с высоким уровнем 171 СНП, что составляет 24,8% от общего числа, а в группе со слабым уровнем социального развития - 111 СНП области, или 16%.
Наиболее высоким уровнем социального развития характеризуются Есильский район - 86,6% СНП, Буландинский - 66,6%, Енбекшильдерский - 59,1%, Шортандинский - 58,8%.
Средним уровнем социального развития характеризуются большинство СНП Жаркаинского района - 91,6%, Целиноградского - 87,2%, Жаксынского- 80,9%.
Наименьший уровень социального развития СНП в Коргалжинском районе
- 34,6%, Зерендинском - 28%, Атбасарском - 17,5, Ерейментауском - 15,7%, Жаксынском - 14,2%.
По показателям экологической безопасности Экологическая безопасность определяется по следующим критериям:
радиационный фон, засоленность почвы и качество воды. С экологическими показателями, превышающими минимально допустимый уровень, но допустимыми для проживания в данной местности. Это 16% (110) СНП Акмолинской области. Для таких СНП будет предусмотрен ряд мер государственной поддержки на дальнейших этапах реализации программы.
Все остальные СНП вошли в группу с нормальными экологическим условиями, без отклонений от нормы (Таблица 5)
7) Классификация СНП по совокупному показателю социально- Классификация проведена по всем 689 СНП области, по данным, представленным акиматами районов, с общей численностью населения 434863 человек. В результате проведенной классификации 152 СНП (22%) отнесены в группу с высоким потенциалом развитием. 434 СНП (63 %) в группу со средним потенциалом развития, 96 СНП (14%) в группу со слабым потенциалом развития, в остальных 7 СНП (1%) нет населения (Диаграмма 6).
СНП с высоким потенциалом развития К категории с высоким потенциалом развития (с суммой баллов 70-100)
отнесены 152 СНП с совокупным баллом по всем критериям оценки от 70 и выше.
Наибольшее количество СНП с высоким потенциалом развития находится в Астраханском - 45%. Буландинском - 30,7% районах.
СНП со средним потенциалом развития К категории СНП со средним потенциалом развития (с суммой баллов 35-
69) отнесены 434 СНП с совокупным баллом по всем критериям оценки от 35 до 69 включительно. Данная группа самая большая по количеству СНП. Удельный вес СНП данной группы в разрезе районов примерно одинаков.
СНП с низким потенциалом развития К категории СНП с низким потенциалом развития (с суммой баллов 0-34)
отнесены 96 СНП с совокупным баллом по всем критериям оценки от 1 до 34 включительно.
Кроме того, в области имеется 7 СНП, в которых не проживает население.
Это 4 НП в Зерендинском районе и по одному в Буландинском, Ерейментауском и Шортандинском районах.
5. Основные направления и механизмы реализации Программы
1) Эффективность использования бюджетных средств, направляемых на развитие сельских территорий Проведенная классификация СНП по социально-экономическим критериям позволяет оптимизировать направления государственной политики по развитию сельских территорий. До сих пор отсутствовал инструмент, позволяющий объективно оценить экономическую обоснованность направлений инвестирования.
Местными бюджетами, по области 2004 - 2006 годы на развитие социальной и инженерной инфраструктуры, рост сельскохозяйственного производства и расширение экономической сферы СНП, предусматривается выделение всего 5531,9 млн. тенге, в том числе на рост сельскохозяйственного производства и расширение сферы экономики - 4,7 млн. тенге, на развитие инженерной инфраструктуры - 1486,3 млн. тенге и на развитие социальной инфраструктуры - 4040,9 млн. тенге.
В соответствии с целями и задачами программы предлагаются следующие приоритеты при выборе объектов инвестирования и программ развития сельских территорий:
инвестиции в строительство и реконструкцию социально-инженерной инфраструктуры направлять только в СНП, имеющие высокий и средний потенциал развития для чего, опираясь на данные классификации, нужно внимательно рассмотреть конкретную ситуацию в каждом СНП, определить объекты, подлежащие инвестированию, просчитать стоимость и сбалансировать сумму с возможностями источников финансирования. По этим СНП нужно также разработать программы роста агропроизводства и отраслей переработки, расширения рынков сбыта, рассчитать потенциальную величину доходов и в соответствии с ними потенциальную емкость населенного пункта на предмет дополнительного приема сельских мигрантов.
по СНП с низким потенциалом развития необходимо рассмотреть возможность развития дополнительных сфер экономической деятельности и роста доходов, оценить затраты на доведение уровня услуг жизнеобеспечения до нормативного, сопоставить их с возможными затратами на переселение и определиться по наиболее эффективному варианту вложения средств. До проведения этой работы целесообразно направление средств только на ремонт имеющихся объектов образования и здравоохранения, обеспечение услугами связи и транспортного сообщения. При этом следует учесть, что при проведении мониторинга уровня социально-экономического развития и экологической безопасности классификация СНП может изменяться, в соответствии с чем будут корректироваться направления инвестиций. Меры государственного регулирования сгруппированы по направлениям, предложенным министерствами, ведомствами и акиматами по каждому населенному пункту на основе классификации СНП.
2) Рост сельскохозяйственного производства и расширение сферы экономической деятельности, объемы и источники финансирования Приоритетными направлениями в развитии агропромышленного комплекса должны стать показатели эффективности производства, конкурентоспособности отечественных продуктов питания, соответствие их качества международным требованиям.
К концу 2005 года в агропродовольственном комплексе Акмолинской области предусматривается создание основы производства конкурентоспособной продукции, разработка механизма устойчивости системы продовольственной безопасности, сформирование сбалансированного рынка производства и реализация, расширенных экспортных возможностей.
Развитие сельскохозяйственного производства области осуществляется в рамках Государственной агропродовольственной программы Республики Казахстан на 2003 - 2005 годы, утвержденной Указом Президента Республики Казахстан от 5 июня 2002 года №№889.
С принятием в марте 2003 года Региональной агропродовольственной программы, в области заложена основа комплексного развития сельского хозяйства и его смежных отраслей. На перспективу в 2003 -2005 годах планируется дальнейшее развитие сельскохозяйственного производства (растениеводства и животноводства) на основе специализации и территориального размещения отраслей с учетом природно-климатических условий и ресурсного потенциала сельскохозяйственных зон области.
Для решения поставленных задач предусматривается сформировать эффективную систему производства на основе научных достижений в агротехнике земледелия и высокотоварных видов животноводства, продолжить развитие агропромышленного комплекса и на этой основе обеспечить потребности внутреннего рынка и увеличении объемов продаж сельхозпродукции на внешних рынках.
Для повышения эффективности производства растениеводческой продукции предусматривается специализация производства по зонам области, освоение севооборотов с короткой ротацией и увеличение площадей черных паров, внедрение интенсивных технологий производства зерновых культур. С применением элитных сортов семян, минеральных удобрений, средств защиты растений, переходом на новые, модернизированные уборочные машины и агрегаты.
В животноводстве продолжится развитие среднего и крупного товарного производства, будут приниматься меры по улучшению ветеринарного обслуживания, расширения сети пунктов искусственного осеменения, увеличению объемов закупки и переработки животноводческой продукции.
Переработка продукции сельского хозяйства в СНП направлена на первичную ее переработку и дальнейшую поставку на заводы с глубокой переработкой, которые дислоцируются в городах и крупных населенных пунктах.
В СНП отдаленных районов, специализирующихся на производстве мяса, необходимо создание убойных цехов с камерами глубокой заморозки. В крупных СНП - создание пунктов заготовки молока с оснащением их танкерами- охладителями. Дальнейшее развитие получит в СНП хлебопечение и развитие кондитерских цехов.
В целях оказания поддержки на рост сельскохозяйственного производства и расширения сферы экономической деятельности на приобретение оборудования по переработке сельскохозяйственной продукции в программе Государственной программы развития сельских территорий запланировано 4,7 млн. тенге из местного бюджета.
2) Развитие инженерной инфраструктуры, объемы и источники финансирования Одним из факторов определяющих перспективность сельского населения является система водоснабжения. Оценка состояния системы водоснабжения проводится по тому, из каких источников берется вода для личного потребления.
Основную роль в водоснабжении населенных пунктов играют подземные воды, особенно хозяйственно-питьевого значения. В структуре современного хозпитьевого водоснабжения области, подземные воды составляют 29,7% (56,4 тыс.куб.м в сутки).
Прогнозные ресурсы подземных вод области с минерализацией до 1,0 г /литр оцениваются в 2731,5 тыс.куб.м в сутки, в том числе питьевого качества 991,0 тыс.куб.м/сутки или 35% от общего количества.
Решение проблемы обеспечения СНП качественной питьевой водой предусматривается реализацией региональной программы «Строительство и реконструкция объектов питьевого водоснабжения» на 2004-2006 годы. Общий объем инвестиций, необходимых для реализации программы определен в размере 1135,6 млн. тенге, в том числе 1016,5 млн. тенге - средства республиканского бюджета, 119,1 млн. тенге средства местного бюджета. Программа включает в себя восстановление и усовершенствование существующих систем водоснабжения для поддержания их эксплуатационного состояния. Планируется реконструкция сетей 31 водопроводов: из них в 2004-2005 годах реконструкция Селетинского группового водопровода всего на сумму 240,0 млн. тенге, реконструкция разводящих сетей водопроводов в с. Коргалжын, Коргалжынского района на сумму 91,5 млн. тенге, реконструкция сетей водопровода и расширение существующей системы водоснабжения в сельских населенных пунктах Аккольского, Атбасарского, Буландынского, Егиндыкольского, Ерейментауского, Жаркаинского, Сандыктауского, Целиноградского и Шортандынского районов Акмолинской области всего в 2005 году на сумму 474,9 млн. тенге и 2006 году 350,1 млн. тенге. Выполнение выше названных работ позволит обеспечить сельские населенные пункты области питьевой водой в необходимом количестве и гарантированного качества.
Сельские дороги
Особое внимание будет уделено реализации развития автомобильных дорог местного значения на 2004-2006 годы.
Основными направлениями обеспечения сохранности и улучшения состояния, автомобильных дорог и сооружений на них является реализация инвестиционных программ на основе долевого участия средств местного бюджета и других источников, проведения среднего и текущего ремонта, обеспечение транспортной доступности всех СНП.
Бюджетная программа «Эксплуатация дорог на местном уровне», включенная в Программу обеспечит круглогодичное, бесперебойное и безопасное движение автомобильных дорог, развития дорожной инфраструктуры также обеспечит транспортной доступности всех СНП.
Развитие инженерной инфрастуктуры на селе существенно и качественно улучшит транспортную сеть ряд сельских населенных пунктов. Так, в 2004 году будет проводиться текущий ремонт сельских автомобильных дорог на общей протяженности всего 312,5 км на сумму 105 млн. тенге. Планируется проводить текущий ремонт также, в 2005 году на 2212 км на сумму 743,1 млн. тенге и 2006 году 1545 км на сумму 519,0 млн. тенге сельских автомобильных дорог.
4) Развитие социальной инфраструктуры В 2002 году работа управлений и организаций образования была направлена на:
реализацию Законов Республики Казахстан «Об образовании», «О языках в Республике Казахстан» «государственной программы «Образование»;
обеспечение конституционного права каждого ребенка на получение среднего образования;
обновление содержания образования, подготовку организаций образования к работе в осенне-зимний период реализацию комплексной программы воспитания, развитие системы начального и среднего профессионального образования.
Развитие системы образования на селе до 2005 года будет осуществляться в рамках программы «Ауыл мектебі». Программа разработана в соответствии с Программой Правительства Республики Казахстан на 2002-2004 годы и Планом мероприятий по ее реализации.
До 2006 года для повышения качества образования на селе предусматривается:
реализовать мероприятия по полному охвату детей школьного возраста обязательным средним образованием;
в областных и районных центрах развивать сеть сельских общеобразовательных школ и интернатных учреждений для детей из сельской местности, в том числе и для одаренных детей на основании гарантированного государственного норматива сети организаций образования;
осуществлять обязательную дошкольную подготовку 5-6 летних детей в организациях образования;
разработать и поэтапно внедрять эффективную модель сельской малокомплектной школы. Усовершенствовать нормативную правовую базу, регламентирующую деятельность малокомплектных сельских школ;
продолжить работу по обеспечению сельских школ, колледжей и профессиональных школ (лицеев) компьютерной техникой, необходимым спортивным инвентарем из различных источников финансирования. в том числе за счет местного бюджета. средств спонсоров, международных организаций;
продолжить работу по подключению сельских организаций образования к единой образовательной сети Казахстана через телекоммуникационные сети и Интернет при наличии технических возможностей;
укреплять материальную базу сельских организаций образования, обеспечить их учебно-наглядными пособиями, учебниками и методической литературой нового поколения, предоставить сельским общеобразовательным, профессиональным школам (лицеям) и колледжам земельные угодья для проведения практики учащихся;
обеспечение жильем молодых специалистов, окончивших высшие и среднепрофессиональные учебные заведения и прибывших для работы в сельскую местность за счет средств местных бюджетов.
Необходимо целенаправленно осуществлять лицензирование организаций образования на право образовательной деятельности профессиональных школ (лицеев), колледжей, общеобразовательных школ, дошкольных учреждений, внешкольных учреждений.
Для реализации данной программы Государство намерено выделить 453,8 млн. тенге из республиканского и 2,4 млрд. тенге из местного бюджетов.
На строительство объектов образования выделено местным бюджетом 569,1 млн. и на ремонт и реконструкцию 1,7 млрд. тенге.
Залогом получения полноценного знания является, прежде всего, укрепление материально-технический базы образовательных организаций, оснащение компьютерными классами, наличие в школе современных классов. На эти цели в структуре образования предусматривается выделение 163,0 млн. тенге из местного бюджета.
Основными направлениями развития отрасли здравоохранения области на перспективу являются:
В связи с указанием Президента РК Назарбаева Н.А. о необходимости развития аула приоритетной сферой останется обеспечение сельского населения гарантированной первичной медико-санитарной помощью. Для реализации поставленных задач планируется:
укрепление материально-технической базы сельских лечебных учреждений, особенно ФАП, СВА и СУБ - для чего было предусмотрено средства в местном бюджете области в сумме 323 млн. тенге;
в целях перехода на качественно новый уровень лечебного процесса путем использования новых технологий лечения и диагностики необходимо внедрение в практику стандартов и современных протоколов лечения с сокращением длительности стационарного этапа оказания медицинской помощи на основе интенсификации лечебного процесса. Не менее важным направлением в сфере стационарной помощи будет расширение объема использования мало затратных дневных форм пребывания больных в стационаре.
в целях обеспечения гарантий и доступности качественной медицинской помощи матерям, детям в городе Кокшетау запланировано строительство родильного отделения областного перинатального центра на сумму 175,2 млн.
тенге.
реализация региональных программ: охраны материнства и детства;
пропаганды и формирования здорового образа жизни; диабет; борьба со СПИДом и др.
обеспечение населению гарантированного объема медицинской помощи за счет достаточного финансирования здравоохранения, увеличение доли затрат на лекарственную помощь до 30% в структуре общего бюджетного финансирования организаций здравоохранения.
обеспечение населения доброкачественной питьевой водой.
перевод лечебно профилактических предприятий сельского здравоохранения в государственные учреждения с гарантированным финансированием.
Для удовлетворения потребности населения в медицинской помощи, качественного и своевременного оказания стационарной медицинской помощи населению районов на местном уровне в целом на здравоохранение области предусмотрено:
Из республиканского бюджета:
на строительство родильного отделения перинатального областного центра в 2005-2006 годах на сумму 175,2 млн. тенге.
на строительство детского отделения областного противотуберкулезного отделения в 2005-2006 годах на сумму 237,4 млн. тенге.
Из местного бюджета:
на строительство объектов здравоохранения предусматривается выделение средств на сумму 40,3 млн. тенге.
на капитальный ремонт здравоохранения области на общую сумму 655,1 млн. тенге, из них в 2004 году 7 объектов на сумму 60,8 млн. тенге, в 2005 году на сумму 454,2 млн. тенге и 2006 году на сумму 140,2 млн. тенге.
на оказание первичной медико-санитарной помощи и специализированной амбулаторно-поликлинической помощи 40 сельских населенных пунктов области на сумму 16,3 млн. тенге, из них в 2004 году 0,3 млн. тенге, в 2005 году 16,0 млн.
на оказание стационарной медицинской помощи населению на местном уровне 23 сельских населенных пунктов Буландынского района предусмотрено на 2005 и 2006 годы 2,0 млн. тенге.
Согласно разрабатываемой программе особое внимание уделено нуждам сельской культуры в соответствии с долгосрочной Программой подъема аула (села), объявленной Президентом страны. Одним из значимых мероприятий в данном контексте призван стать областной смотр народного творчества, эпицентр которого в нынешнем году будет переноситься в районы и непосредственно затронет гущу сельского населения. Ключевая задача иметь в каждом населенном пункте очаги культуры, для чего надо восстановить все клубы, библиотеки независимо от форм собственности. А чтобы они работали эффективно, требуется готовить кадры, повышать их квалификацию. Необходимо возродить кинообслуживание как одно из самых массовых видов организации культурного досуга.
Приоритетными направлениями развития культуры и досуга на селе определены:
принятие действенных мер по восстановлению не работающих учреждений культуры: районных отделов культуры, библиотек, клубов, кинотеатров;
обеспечение оптимальной инфраструктуры отрасли на основе разрабатываемых социальных нормативов;
укрепление материально-технической базы государственных учреждений и предприятий культуры;
обеспечения сельского населения комплексом культурно-досуговых и информационно-просветительских услуг;
пополнение книжного фонда сельских библиотек произведениями отечественной и мировой классики, книгами современных писателей, периодическими изданиями, необходимо принять меры по обеспечению сельских библиотек компьютерной техникой с подключением к сети Интернет;
укомплектование штата районных Домов культуры, сельских Домов культуры, клубов и библиотек в соответствии с нормативными документами.
На период до 2006 года в области предусматривается увеличение количества культурно-досуговых и информационных просветительных услуг, на эти цели предусматривается средства в объеме 434,1 млн. тенге, укрепление материально-технической базы государственных учреждений на 146,0 млн. тенге, будут проведены ремонтные работы объектов культуры и восстановление ранее действующих на сумму 288,1 млн. тенге.
Залогом здоровья каждого гражданина республики является здоровый образ жизни. Занятие спортом и туризмом имеет особо важное место в жизни человека.
Все прогрессивное человечество, все развитые страны особое внимание уделяют занятию спорта и туризма. В нашей стране спорт и туризм по приоритетности занимает не последнее место. По Акмолинской области на укрепление материально-технической базы спортивных организаций и Реализация программ дополнительного образования в спортивных школах на местном уровне местным бюджетом выделяется 5,3 млн. тенге.
Для улучшения состояния сельского спорта за счет средств местного бюджета предусматривается обеспечение детских спортивных юношеских школ области спортивным инвентарем в 2004 году на сумму 1,6 млн. тенге, в 2005 году на сумму 2,0 млн. тенге и в 2006 году 1,7 млн.тенге. В районах области предусматривается создание самостоятельных отделов по физкультуре и спорту.
Будет проводиться работа по созданию спортивных и подростковых клубов, восстановлению штатных работников по физкультуре и спорту в сельских округах.
Социальная защита населения В любой стране, при любой общественно-экономической формации бывают те слои населения, которые не по своей воле стали нуждающимися в человеческой заботе. Эта проблема была и остается в нашей стране актуальной и требует помощи государства.
На решение социальной защиты населения предусмотрено выделение из местного бюджета 125,6 млн. тенге, из них на строительство 8 двухквартирных жилых домов в селе Малотимофеевке Целиноградского района 17,0 млн. тенге, на капитальный ремонт домов престарелых, дома ветеранов войны и труда, капитальный ремонт зданий и для престарелых и инвалидов на общую сумму 57,8 млн. тенге и на укрепление материально-технической базы и на приобретение автотранспорта 50,8 млн. тенге. В результате проведения намеченных задач ожидается улучшение условия быта людей нуждающихся в социальной защите.
Программа развития сельских территорий взаимосвязана с Программой по снижению бедности. Основной целью Региональной программы по снижению бедности является: снижение уровня бедности путем создания условий для экономического роста, занятости, увеличения доходов населения, поддержка социально уязвимых групп уменьшение негативного воздействия социально- демографических, экологических и инфраструктурных факторов бедности, улучшение доступа населения к услугам здравоохранения и образования.
В целях повышения занятости и снижения безработицы в сельской местности, в рамках Региональной программы по снижению бедности по данным областного управления труда, занятости и социальной защиты населения по Акмолинской области на 2003-2005 годы, в качестве необходимых будут предприниматься следующие меры:
осуществлять мониторинг рынка труда в регионах с целью взаимного обмена рабочей силы;
совершенствовать нормативную правовую базу по вопросам занятости;
практиковать регулярное проведение Ярмарок вакансий, Клубов поиска работы;
организовывать в приоритетном порядке общественные работы, направленные на развитие инфраструктуры города, села;
активизировать организацию общественных работ в сельской местности;
систематически осуществлять мониторинг потребностей областных, городских, районных рынков труда рабочей силе;
совершенствовать систему профессиональной подготовки и переподготовки безработных с учетом потребностей местного рынка труда;
создавать условия безработным, проживающим в сельской местности, для повышения квалификации и получения ими новых профессий;
обеспечить профессиональную подготовку и переподготовку незанятого населения, преимущественно на базе организаций высшего, среднего и профессионального начального образования.
5) Разработка оптимальной модели расселения сельского населения Проведенная классификация СНП по уровню социально-экономического развития и реализация мер по повышению роста обеспеченности сельского населения услугами социального и коммуникационного комплекса создают основу для разработки системы сельского расселения.
При разработке оптимальной модели расселения населения будет учитываться, что в первую очередь развитие должны получить СНП с высоким и средним потенциалом развития с учетом схемы размещения производительных сил, по которой создаются реальные предпосылки по организации дополнительных и расширение имеющихся рабочих мест, обеспечение водой, медицинскими и образовательными услугами. Кроме того, необходимо, выявить населенные пункты с наиболее низким потенциалом развития и населенные пункты с неблагоприятной экологической обстановкой, откуда нужно переселить население в первую очередь.
Для укрепления структур по управлению СНП требуется увеличение аппаратов акимов сельских округов.
Создание нормативно-правовой базы потребует значительного времени, с учетом этого разработка оптимальных моделей сельского расселения в привязке к природно-климатическим зонам и национальной схемы сельского расселения возможна к концу 2006 года.
6) Управление миграционными потоками сельского населения Государственное регулирование миграции сельского населения Регулирование миграционных потоков является одной из важнейших составляющих программы развития сельских территорий. Общественные отношения в области миграции в настоящее время регулируются Законом Республики Казахстан «О миграции населения», в соответствии, с которым недопустимо принуждение граждан в вопросах выбора места жительства. Вместе с тем в законе не урегулированы вопросы внутренней миграции. Поэтому в целях подготовки второго этапа Программы в отношении сельских переселенцев необходимо предусмотреть:
прогноз объемов миграционных потоков сельского населения;
прогноз роста занятости в городах, поселках, сельской местности на объектах промышленности, транспорта, торговли, сельского хозяйства, сферы социальных и инфраструктурных услуг, в разрезе административно- территориального деления;
создание стимулов для переселения населения, предоставление государственных гарантий и льгот, субсидий и компенсаций;
расчет необходимых финансовых затрат на переселение и обустройство мигрантов на основе утвержденных нормативов на 1 переселенца или его семьи;
разработку оптимальных схем миграционных потоков, основанных на минимизации затрат на переселение и обустройство и сбалансированности их с возможностями бюджетных ресурсов.
Этапы управления миграцией сельского населения Разработка настоящей Программы вызвана необходимостью принятия мер по эффективному развитию сельских территорий и формированию оптимальных схем сельского расселения, позволяющих концентрировать ресурсы в экономически перспективных местах жизнеобитания и обеспечивающих приемлемый уровень доходов сельского населения. Одним из главных моментов Программы является разработка модели расселения сельского населения и ее реализация.
Основными задачами управления внутренней миграции является оценка потенциальной емкости каждого СНП определение списка слабых населенных пунктов по степени первоочередности для поэтапного переселения населения определения для каждого из этапов переселения количества потенциальных мигрантов, с учетом предпочтительности для населения мест нового расселения, приемлемость условий для возможного переселения анализ соотнесенности масштабов миграционных потоков с потенциальными возможностями пунктов реципиентов.
реализация мер по оптимизации сельского расселения обеспечение более высокого уровня жизни сельских жителей создание основы устойчивого развития сельских территорий Реализация мер по оптимизации расселения сельского населения предполагается в рамках отдельной программы регулирования внутренней миграции.
7) Нормативно-правовое обеспечение.
При разработке проектов областного бюджета на 2004-2006 годы предусматривать выделение средств на реализацию Программы.
Внести предложения в Министерство сельского хозяйства по разработке нормативов обеспеченности социальной и инженерной инфраструктурой сельских жителей;
Для научного обоснования основных мероприятий Программы, а также разработки отраслевых нормативов обеспечения населения инженерной и социальной инфраструктурой необходимо вовлечение в данный процесс научных организаций. Авторский коллектив РГП «НИИ экономики АПК и развития сельских территорий» предлагает разработать серию методических рекомендаций и предложений ведущих ученых экономистов-аграрников по разработке социальных нормативов сельских территорий, позволяющих оптимизировать развитие СНП и социальной сферы села.
6. Финансовое обеспечение.
Для реализации данной Программы необходимо 8 млрд. 444 млн. тенге, из них 2 млрд. 912 млн. тенге из республиканского бюджета и 5 млрд. 532 млн. тенге из местного бюджета. (таблица 7)
7. Ожидаемые результаты.
1) Увеличение уровня доходов жителей сельских населенных пунктов.
В результате реализации Программы будет сформирована устойчиво функционирующая система жизнеобеспечения сельского населения, обеспечивающая равный доступ к социальным благам на базе реального роста экономики села и повышения уровня жизни сельского населения.
2) Рост сельскохозяйственного производства и расширение сферы экономической деятельности.
Увеличение уровня доходов сельских жителей будет достигнуто по двум направлениям: росту объемов производства, переработке сельскохозяйственной продукции и стимулированию создания субъектов предпринимательской деятельности несельскохозяйственного профиля, рыночной инфраструктуры села.
Всего на селе в результате реализации данной программы будет создано дополнительно не менее 31 новых предприятий и производства малого и среднего бизнеса и более 500 дополнительных рабочих мест.
Для решения поставленных задач ожидается развитие агропромышленного комплекса и на этой основе обеспечение потребности сельского население сельхозпродукцией.
3) Обеспечение населения инженерной инфраструктурой Водоснабжение.
Планируемая реконструкция сетей водопровода 31 объектов области обеспечит качественной питьевой водой 15 населенных пунктов области.
Реконструкция разводящих сетей водопроводов с. Коргалжын, Коргалжынского района на сумму 91,5 млн. тенге, а также реконструкция сетей водопровода и расширение системы водоснабжения в сельских населенных пунктах Аккольского, Атбасарского, Буландынского, Егиндыкольского, Ерейменьтауского, Жаркаинского, Сандыктауского, Целиноградского и Шортандынского районов в 2005 году на сумму 474,9 млн. тенге и 2006 году на сумму 350,1 млн. тенге позволит обеспечить СНП области питьевой водой в необходимом количестве и гарантированного качества.
Сельские дороги.
Развитие инженерной инфрастуктуры на селе существенно и качественно улучшит транспортную сеть ряд СНП. Будет проводиться текущий ремонт сельских автомобильных дорог на общей протяженности всего 312,5 км на сумму 105 млн. тенге. Планируется также, проводить текущий ремонт в 2005 году на 2212 км на сумму 743,1 млн. тенге и 2006 году 1545 км на сумму 519,0 млн. тенге сельских автомобильных дорог.
Ожидаемый результат от данной программы повышение транспортно- эксплуатационного состояния автомобильных дорог местного значения, обеспечение безопасности движения и улучшение технического состояния, сельских дорог.
4) Обеспечение населения социальной инфраструктурой.
Образование.
Развитие системы образования в ауле до 2005 года будет осуществляться в рамках программы «Ауыл мектебі». Будут предусмотрены меры, обеспечивающие равный доступ к государственным образовательным услугам, сохранность имеющихся сети учебных заведений и ее дальнейшее развитие.
Будут построены школы в 3 СНП, будут проводится капитальный ремонт в 223 объектах в 176 СНП.
Реализация программы даст возможность осуществлять на селе обязательную дошкольную подготовку 5-6 летних детей, разработать и поэтапно внедрять эффективную модель сельской малокомплектной школы.
Усовершенствовать нормативную правовую базу, регламентирующую деятельность малокомплектных сельских школ; укреплять материальную базу сельских организаций образования, обеспечить их учебно-наглядными пособиями, учебниками и методической литературой нового поколения.
Здравоохранение.
Реализация задачи развития системы здравоохранения в ауле предусматривается путем совершенствования финансовых инструментов на рынке медицинских услуг, улучшения обеспечения доступа к медицинским услугам жителей села, активизации мероприятий по пропаганде здорового образа жизни. За период реализации программы будут построены 2 крупных медучреждения, будут проводится капитальный ремонт объектов здравоохранения в 157 объектах 152 СНП.
Осуществление данной программы обеспечит переход на качественно новый уровень лечебного процесса путем использования новых технологий лечения и диагностики, внедрение в практику стандартов и современных протоколов лечения с сокращением длительности стационарного этапа оказания медицинской помощи на основе интенсификации лечебного процесса. А также расширение объема использования мало затратных дневных форм пребывания больных в стационаре, обеспечение гарантий и доступности качественной медицинской помощи матерям, детям.
Культура.
В результате осуществления мер будет обеспечен широкий доступ сельского населения к услугам культуры, созданию оптимальной инфраструктуры отрасли.
На период до 2006 года в области предусматривается увеличение количества культурно-досуговых и информационных просветительных услуг, на эти цели предусматривается средства в объеме 434,1 млн. тенге, укрепление материально-технической базы государственных учреждений на 146,0 млн. тенге, будут проведены ремонтные работы объектов культуры и восстановление ранее Ожидается иметь в каждом населенном пункте очаги культуры, клубы, библиотеки, возрождение кинообслуживания как одно из самых массовых видов организации культурного досуга.
Обеспечение экологической безопасности СНП.
Будет проводиться работа по стабилизации качества окружающей среды.
В целом реализация программы даст дальнейший рост благосостояния сельского населения за счет роста занятости, доходов населения, снижения бедности в первую очередь в СНП с высоким и средним потенциалом развития, внешней миграции и стабилизацию внутриобластной миграции.
8. План мероприятий по реализации Региональной программы развития сельских территорий Акмолинской области на 2004-2006 годы.
Мероприя- тие
Ответственные ис- полнители Срок испол- нения Предполагаемые расходы, тыс.тен- ге 2004 г.
2005 г.
2006 г.
Фор- ма за- верше- ния Источ- ник фи- нансиро- Декабрь ежегодно Акимы районов, ОТУ МСХ РК (по согласованию)
Ин- форма- ция в
ОУСХ
Республи- канский и мест- ный бюд- жеты Обеспе- чить рост сельскохо- зяйствен- ного про- изводства за счет рас- ширения посевных площадей, роста уро- жайности экономиче- ски выгод- ных куль- тур, увели- чения по- головья и продуктив- ности сель- скохозяй- ственных животных, формиро- средне- и крупно то- варных животно- водческих хозяйств Продол- жить рабо- ту по внед- рению в ное произ- водство нучно- обоснован- ных, ре- сурсосбе- регающих агротехно- логий ОТУ МСХ РК 2004 года Реализо- вать меры по под- держке сельского предпри- ниматель- ства и по- вышению доходно- сти каждо- го СНП:
ОТУ МСХ РК,
Ежеквар- тально
Местный бюджет
Другие источни- ки оказывать содей- ствие в от- крытии но- вых и раз- витии су- ществую- щих цехов по перера- ботке сель- ственной, рыбной и другой продук- ции;
ствие в развитии сети заго- товитель- ных пунк- тов сель- ственной и другой ции, убой- ных цехов и пунктов искус- ственного осемене- ния;
ОУЭиРМБ сети быто- вых услуг, магазинов, рознич- ных и оптовых рынков, сервис центров в сфере ма- лого пред- принима- тельства ОУЭиРМБ, ОУПиТ Содейство- вать орга- низации вертикаль- но инте- грирован- ных струк- тур сель- хозтоваро- производи- телей сов- местно с перераба- тывающи- ми пред- приятиями
2) РАЗВИТИЕ ИНЖЕНЕРНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ РГП «Астана-Су», акимы районов Декабрь, Произво- дить стро- ительство и рекон- струкцию объектов водообес- печения дить ре- конструк- цию и тех- ническое перевоору- жение объ- ектов си- стем водо- снабжения и канализа- ции чить де- централи- зацию водоснаб- жения за счет ис- пользова- ния имею- щихся ме- сторожде- ний под- земных вод Электрификация ЗАО «АРЭК», ТОО «Кокшетау- энерго», ОУПиТ ительство, рекон- и ремонт электро- II квартал энерго», акимы районов Разрабо- тать ком- плекс мер по обеспе- чению со- хранности линий электропе- редач и энергети- ческого оборудова- III квартал чить внед- рение со- временной системы учета элек- троэнер- гии по внедре- нию нетра- дицион- ных источ- ников энергии ОУАСЖкиДХ, аки- мы районов и капи- тальный ремонт сельских автодорог местного значения По полугоди- ям, чить пол- ноценное функцио- нирование Связь, телефонизация, почта ОДТК, акимы рай- онов Организо- вать строи- тельство и модерниза- цию сетей сельской телефон- ной связи I квартал, с 2005 Филиал ОАО «Каз- почта», акимы рай- года Расши- рить сеть передвиж- ных отде- лений поч- товой свя- зи 2005 год ту по ком- пьютериза- ции и ин- форматиза- ции пер- спектив- ных сель- ских отде- ОУАСЖК и ДХ, Повысить уровень техниче- ской осна- щенности зованных пунктов за- правки га- зом
3) РАЗВИТИЕ СОЦИАЛЬНОЙ ИНФРАСТРУКТУРЫ ОУО, акимы райо- нов чить стро- образова- ния в сель- ской мест- ности чить капи- IV квартал ту по обес- печению школ, кол- леджей и профессио- нальных школ (ли- цеев) ком- пьютер- ной техни- кой, необ- ходимым спортив- ным ин- вентарем Финанси- рование не требу- ется Предоста- вить сель- ским обще- тельным, нальным школам (лицеям) и колле- джам зе- мельные угодья для проведе- ния прак- тики уча- щихся ту по укрепле- нию мате- риальной базы сель- ских орга- низаций чить жи- льем моло- дых специ- алистов за счет мест- ных бюд- жетов чить под- воз уча- щихся к школе из отдален- ных сел на специаль- ном авто- транспор- те ОУЗ, акимы райо- здраво- охранения дить капи- доступно- сти меди- цинской и фармацев- тической помощи для жите- лей каждо- го СНП Оказание первичной медико-са- нитарной помощи и специали- зирован- ной амбу- латорно- поликли- нической населению стацмедпо- мощи насе- лению на местном уровне Принять меры по риально- ской базы организа- ций здра- воохране- ния сель- по форми- рованию здорового образа жизни обеспече- нию моло- али- стов жи- льем рение теле- медицины ОУК, акимы райо- комплекс мер по вос- становле- нию нера- ботающих ций куль- туры: биб- лиотек, клубов, ки- нотеатров и кино- установок I квартал государ- учрежде- ний и предприя- тий куль- туры нию сель- ского насе- ления ком- плексом культурно- досуговых и информа- ционно- просвети- тельских услуг Попол- нить книж- ный фонд библиотек произведе- ниями оте- чествен- ной и ми- ровой классики, книгами современ- ных писа- телей, пе- риодиче- скими из- даниями ских биб- лиотек компью- терной тех- никой с подключе- нием к се- ти Интер- нет чить осве- щение в средствах массовой информа- ции основ- ных на- правлений развития террито- рий Жилье Акимы районов улучше- нию жи- лищных условий жителей населен- тов и дове- дение их до норма- тивных по- казателей льем пере- селенцев из СНП, не имею- щих потен- циала раз- вития ОУТиС, Создать сельские ные обще- ства ных соору- жений ОУТиС, акимы Проводить и обновле- ние спор- тивных со- оружений чить при- обретение спортивно- го инвента- ря и обору- дования чить вос- ние спорт- комите- тов, введе- ние в штат акиматов методиста по спорту ОУТиС, ОУО, чить от- крытие ДЮСШ по наиболее популяр- ным ви- дам спор- та на селе тать проек- ты по стро- ительству инфра- структуры туризма Социальная защита ОУТЗиСЗН, социаль- ной защи- ты населе- Информация в ОУСХ 2004 год Определить потреб- ность сельхозпред- приятий в рабочей си- ле на период до 2006 года в разрезе СНП с высоким и средним потенциалом разви- тия.
Провести монито- ринг по прогнозу но- вых рабочих мест на период 2004-2006 го- ды в разрезе СНП с тия ринг спроса и предло- жений рабочей силы в рамках единой ин- формационной базы рынка труда в разрезе специальностей, тре- буемых для сельхоз- производства и дру- гих отраслей эконо- мики Предложения ОУМиД, Провести исследова- ния возможностей по- вышения мобильно- сти рабочей силы за счет трудовой мигра- ОУТЗиСЗН, аки- Обеспечить безуслов- ное выполнение пла- новых заданий по ор- ганизации занятости на общественных ра- ботах, профессио- нальной подготовки, повышения квалифи- кации и переподго- товки безработ- ных граждан в рам- ках региональных программ по сниже- нию бедности уста- новленных на 2003- 2005 годы Респуб- ликан- ский и местный бюджеты Определить целевые группы населения, проживающих на тер- ритории соответству- ющих административ- но-территориаль-ных единиц и разработать меры по их социаль- ной защите Организовать для без- работных обществен- ные работы на селе путем развития про- грамм строительства, ремонта, содержания дорог, озеленения и т.д.
Общественная безопасность УВД, акимы рай- Укомплектовать участковые пункты полиции с целью обеспечения СНП не имеющих сотрудни- ков охраны обще- ственного порядка УВД, акимы райо- Оказать содействие в материально-техниче- ском оснащении участковых пунктов полиции
4) ОБЕСПЕЧЕНИЕ ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ СЕЛЬСКИХ ТЕРРИТОРИЙ ТУООС, акимы Провести эколого-де- мографическое обсле- дование сельских тер- риторий с целью со- здания экологических паспортов админи- стративных районов области Ежеквартально Продолжить реализа- цию мероприятий по благоустройству, са- нитарной очистки территорий, восста- новлению, рекон- струкции и содержа- нию природоохран- ных объектов
5) РАЗРАБОТКА ОПТИМАЛЬНОЙ МОДЕЛИ РАССЕЛЕНИЯ СЕЛЬСКОГО НАСЕЛЕНИЯ IV квартал 2006 ОУМиД, ОУТ- ЗиСЗН, ОУПиТ, акимы Подготовить предло- жения к разрабатыва- емой модели опти- мального расселения сельского населения, скоординированные с Программой террито- риального развития Республики Казах- стан на период до 2015 года и Стратеги- ей индустриально-ин- новационного разви- тия Республики Ка- захстан на 2003-2015 годы
6) ГОСУДАРСТВЕННОЕ РЕГУЛИРОВАНИЕ МИГРАЦИИ СЕЛЬСКОГО НАСЕЛЕНИЯ II квартал 2004 ЗиСЗН,, Провести расчет про- гноза объемов мигра- ционных потоков сельского населе-ния и разработать опти- мальные схемы ми- грационных потоков, основанных на мини- мизации затрат на пе- реселение, обустрой- ство и сбалансирован- ности их с возможно- стями бюджетных ре- сурсов
7) ЗЕМЕЛЬНЫЕ ОТНОШЕНИЯ ОКпоУЗР, акимы Мест- жет Подготовить земель- но-кадастровые кар- ты, и обеспечить кар- тографическими мате- риалами сельские на- селенные пункты Провести инвентари- зацию земель сельско- хозяйственного назна- чения и земель сель- ских населенных пунктов Разработать регио- нальные схемы орга- низации и планирова- ния сельских террито- Местный- Разработать проекты (схемы) земельно-хо- зяйственного устрой- ства территорий сель- * Примечание: Предполагаемые суммы расходов подлежат уточнению при формировании республиканского и местных бюджетов на 2004 и последующие ОУСХ - областное управление сельского хозяйства ОТУ МСХ РК - областное территориальное управление МСХ РК ОУЭиРМБ - областное управление экономики и развития малого бизнеса ОУПиТ - областное управление промышленности и торговли ОУАСЖКиДХ - областное управление архитектуры, строительства, жилищно-коммунального и дорожного хозяйства ОДТК - областная дирекция телекоммуникаций ОУО - областное управление образования ОУЗ - областное управление здравоохранения ОУК - областное управление культуры ОУТиС - областное управление туризма и спорта ОУТЗиСЗН - областное управление труда, занятости и социальной защиты населения ОУМиД - областное управление миграции и демографии УВД - управление внутренних дел ТУООС - территориальное управление охраны окружающей среды ОКпоУЗР - областной комитет по управлению земельными ресурсами Таблица 1 Показатели Акмо- лин- ская Ак- коль- ский Атба- сар- Ерей- мента- уский Ар- ша- лын- Аст- ра- хан- Бу- лан- дин- Егин- ды- Енбек- шиль- дер- ВП сельского хозяйства, млрд. тенге Кол-во объектов предпринимательства на 100 сельских жителей.
Количество предприятий переработки сельхозпродукции на 1000 сельск. жите- лей.
Есиль-
Жак- сын-
Жар- каин-
Сан- дыкта-
Целино- град-
Щу- чин-
Зе- рен-
Кор- гал- жин-
Шор- тан- дын-
Таблица 1 данные областного управления статистики Таблица 2 Величина прожиточного минимума в III кв. 2002 год в среднем на душу в месяц, тенге дык- таус- кий СВЕДЕНИЯ о состоянии миграционных перемещений за 1995-2002 г. г.
таблица 3
№ п/ п
Наименование района (города)
прибыло убыло
Аккольский
-1043
-1594
Аршалынский
-.896
Астраханский
Атбасарский
-1611
Буландынский
-1467
-1303
Егиндыкольский
Есильский
Ерейментауский
-1704
-1386
Жаксынский
Жаркаинский
Коргалжинский
-1035
-1024
Сандыктауский
-1038
Целиноградский
-1652
Шортандинский
-1204
Зерендинский
-1848
-2198
Щучинский
-1771
-1748
Енбекшильдерский
-1755
-1497
ИТОГО
-16858
-16142
Наименование района (горо- п/ п да)
прибы- ло убы- при- было
-2764
-1306
-2071
-1605
-1301
-1333
-2466
-2544
-1542
-3499
-3088
-2065
-1563
-1053
-1229
-1917
-1854
-1553
-3833
-1998
-1534
-1843
-1868
-1792
-1340
-3046
-2333
-1127
-5034
-1805
-1180
-1735
-2625
-2180
-1590
-3927
-1688
-1820
-2157
-1802
-32201
-18943
-37321 п
/п
-1996
-1524
-1644
-1690
-1864
-1862
-3170
-2340
-1383
-1164
-3609
-3296
-1063
-1071
-3217
-2457
-5307
-4623
-1604
-1619
-1137
-1400
-1190
-1399
-1198
-27038
-23402
-7990
Таблица 4
Группировка СНП Акмолинской области по уровню перспективности в разрезе групп критериев Районы Кол-во Экономический потенциал Инженерная инфраструктура Социальное развитие СНП сла- бый сред- ний высо- 0- 15 16- 40 41- 60 0- 14 15- 24 25- 30 Буландинский Енбекшильдер- Итого Таблица 5 Оценка экологического состояния СНП Акмолинской области Уровень ра- Уровень засоленности почв Качество воды (содержание диации соли в воде)
Кол- во более оченьсильно, сильно, средне, бол 3 до более 6% слабо, до 2% гр/л 2 гр /л коэффициент k 0 k 1 k 0,25 k 0,75 k Аршалын- Астрахан- Буландин- Егиндыколь- Енбекшиль- дерский Ерейментаус- Зерендин- Коргалжин- Сандыктаус- Целиноград- Шортандин- Классификация СНП Акмолинской области по уровню социально- экономического Таблица 6 Наименование Совокупный показатель с учетом состояния экологии района количе- без населе- с особо неблагопр. экологическими условия- ство ми 70-100 бал.
35-69
Примечание: Группировка СНП Акмолинской области по уровню перспективности в разрезе групп критериев составлена Министерством сельского хозяйства на основании паспортов СНП области.
Таблица 7
Финансовое обеспечение программы развития СНП по Акмолинской области Разделы Республиканский бюджет ВСЕГО год республи-
1. Усиление институциональной структуры по управлению сельскими территори- ями
1. Создание аппаратов сельских акимов
2. Рост сельскохозяйственного производства и расширение сферы экономиче- ской деятельности
3. Развитие инженерной инфраструктуры
1) Водоснабжение
2) Сельские дороги
4. Развитие социальной инфраструктуры
1) Образование
2) Здравоохранение
3) Культура
4) Спорт, туризм
5) Соц. Защита
Итого по области по обла- Местный бюджет сти
1. Усиление институциональной структуры по управлению сельски- ми территориями
2. Рост сельскохозяйственного производства и расширение сферы эко- номической деятельности