Қазақша:
Қазақстан Республикасының Үкіметі Правительство Республики Казахстан (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі)
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 5 (Премьер-Министр РК)
мамырдағы № 431 Қаулысы. Күші жойылды - ҚР Үкіметінің
2007.07.31. № 653 Қаулысымен Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiн бекiту туралы
1. Қоса берілiп отырған Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi бекiтілсiн.
2. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланғаннан кейiн он күнтiзбелiк күн өткен соң қолданысқа енгiзіледi.
Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Үкіметінің 2005 жылғы 5 мамырдағы N 431 қаулысымен бекiтілген Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi
1. Жалпы ережелер
1. Осы Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесi (бұдан әрi - Ереже) қоршаған ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 15 шілдедегі Заңына сәйкес әзiрлендi және төтенше экологиялық жағдайды (бұдан әрi - ТЭЖ) жариялаудың тәртiбін және оны айқындау өлшемдерiн белгiлейдi.
2. Осы Ережеде қолданылатын терминдер мен айқындамалар қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамада қабылданған терминдер мен айқындамаларға сәйкес келедi.
3. ТЭЖ төтенше экологиялық жағдай мәртебесiн беру көзделетiн аумақтың шекараларын белгілеу мақсатында жарияланады.
4. ТЭЖ жариялаудың негiзгi мiндеттерi:
қандай да бiр жұтау дәрежесiне ұшыраған аумақтың шекараларын айқындау;
ТЭЖ-дiң туындау себептерiн анықтау;
аумақтың экологиялық жай-күйiн айқындау;
ТЭЖ-дiң шығынын, ұлғаю және қайталану мүмкiндiктерiн бағалау;
оны жою жөнiндегi қажетті шараларды айқындау;
ТЭЖ-дi жою үшiн қажеттi күштер мен құралдарды бағалау;
ТЭЖ-дiң туындауына себепші болған факторларды бейтараптандыру жөнiндегi iс-шараларды жүргiзу болып табылады.
2. ТЭЖ жариялау
5. ТЭЖ болжанатын экологиялық қолайсыз аумақта бұрын жүргiзiлген зерттеулер бойынша қажетті материалдарды қалыптастыру мақсатында жұмыс тобы құрылады.
6. Жұмыс тобын құруға қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бастамашылық жасайды. Жұмыс тобының құрамына:
қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi органның;
бiлiм және ғылым саласындағы уәкілеттi органның;
денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органның;
индустрия және сауда саласындағы уәкілетті органның;
энергетика және минералдық ресурстар саласындағы уәкілетті органның;
ауыл шаруашылығы саласындағы уәкілетті органның;
төтенше жағдайлар жөнiндегi уәкілетті органның;
еңбек және халықты әлеуметтік қорғау жөнiндегi уәкілетті органның;
қаралатын өңiрдiң жергілiкті атқарушы органының;
үкiметтік емес қоғамдық ұйымдар мен жұртшылықтың;
басқа да мүдделi мемлекеттiк органдардың, ұйымдардың және мекемелердiң өкілдерi кiредi.
7. Жұмыс тобы бұрын жүргiзілген зерттеулер бойынша қолда бар материалдарды қалыптастырады.
8. Жұмыс тобының дайындаған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға беріледi.
9. Жұмыс тобы ұсынған материалдарды қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілеттi орган мемлекеттік экологиялық сараптамаға жiбередi.
10. Мемлекеттік экологиялық сараптама ТЭЖ-дi жариялауға негiздеменi басшылыққа ала отырып, экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi тану немесе танымау туралы көрсетілетін қорытындыны дайындайды.
11. Экологиялық қолайсыз аумақта ТЭЖ-дi таныған жағдайда Қазақстан Республикасының Үкiметi осы аумақта ТЭЖ жариялайды.
12. Төтенше экологиялық жағдайды жариялауға негiздеме:
1) төтенше жағдайлардың шекараларын айқындау осы Ережеге 1- қосымшаға сәйкес жүргiзіледi;
2) халық денсаулығының жай-күйi қоршаған ортаның: осы ережеге 2- қосымшаға сәйкес атмосфералық ауаның, судың және топырақтың ластануы көрсеткіштерiнiң жиынтығымен бағаланады;
3) атмосфералық ауаның ластануы дәрежесiн бағалау орта тәулiктiк шоғырланулар бойынша жүзеге асырылады. Әрбiр орта тәулiктiк шоғырлану үшiн осы Ережеге 3-қосымшаға сәйкес шектi жол берілетiн шоғырланудан өсу еселiгi айқындалады.
Атмосфералық ауаның жиынтық орташа жылдық ластану дәрежесiн кешендi көрсеткiштерi бойынша бағалау осы Ережеге 5-қосымшаға сәйкес жүргiзіледi.
Бұл ретте егер кешендi көрсеткіште заттардың кез келгенi бiр затқа арналған көрсеткiш шамасынан асатын мәнге ие болса, онда бұл жағдайда ластану дәрежесiн бағалау осы зат бойынша да жүзеге асырылады;
4) Ауыз су және рекреациялық мақсаттағы су көздерiнiң санитарлық- эпидемиологиялық жай-күйi мен ауыз суының қауiпсiздiгi осы Ережеге 5, 6, 7- қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша бағаланады;
5) қоныстану аумақтары топырақтарының радиоакитивтi ластануын экологиялық бағалау осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес негiзгi көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
6) радиациялық қауіпсiздiкті бағалау осы Ережеге 9-қосымшаға сәйкес көрсеткіштер бойынша жүргiзіледi;
7) ауа кеңiстiгiнiң ластануын бағалау осы Ережеге 10-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
8) Қалыптасып қойған төтенше экологиялық жағдай және экологиялық зілзала аймақтарын анықтау осы Ережеге 11 және 12-қосымшаларға сәйкес химиялық және экологиялық көрсеткіштер бойынша жүзеге асырылады;
9) су ресурстарының сарқылу дәрежесiн бағалау осы Ережеге 13 қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
10) теңiз суларының ластану дәрежесiн бағалау осы Ережеге 14 және 15- қосымшаларға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
11) шаруашылық объектілерiнiң әсер ету аймақтарының учаскесiндегi жер асты суларының ластануын бағалау осы Ережеге 16-қосымшаға сәйкес негiзгi және қосымша көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
12) топырақтың экологиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 17-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер және осы Ережеге 8-қосымшаға сәйкес қосымша
13) геологиялық ортаның геодинамикалық деформациясын бағалау осы Ережеге 18-қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi;
14) экожүйенiң жұтаңдану және табиғи экожүйе жағдайындағы құрылымдық-функционалдық өзгеру дәрежесiн бағалау осы Ережеге 19- қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзiледi;
15) өсiмдiктер әлемiнiң жай-күйiн бағалау осы Ережеге 20-қосымшаға
16) жануарлар дүниесінің жай-күйiн бағалау осы Ережеге 21-қосымшаға сәйкес жүргізіледi;
17) аумақтардың биохимиялық жай-күйiн бағалау осы Ережеге 22- қосымшаға сәйкес көрсеткiштер бойынша жүргiзіледi.
Төтенше экологиялық жағдайды жариялау ережесiне 1-қосымша Төтенше экологиялық жағдайдың шекаралары Төтенше Зардап Тiрші- Материалдық ТЭЖ аймағы экологиялық шеккендер лiк ету залал (ТЭЖ)
жағдайлар
(қайтыс жағдай- туындаған болғандар лары күнге ең және сыр- бұзыл- төменгi қаттан- ғандар есептік ғандар)
көрсеткiш
Объектiлiк 10 адамға
<5000
Объекті аума- дейiн адамнан ғының шегінен көп емес шықпайды Жергiліктік 10-50 адам 100-300 5000-50000 Ауданның, (елдi-мекен, адам облыстың шегінен аудан)
Өңiрлiк 50-500 300-500 50000-500000 Облыстың шегiнен (облыс)
Республика-
>500 адам
>500000
Бiрнеше облыс- лық (бiрне- тар, республика.
ше облыс- тар, респуб- лика)
Транс-
Зақымдаушы факторлары Қазақстан Республикасы шекаралық шегiнен шығатын ТЭЖ не шетелде болған және Қазақстан Республикасы аумағын шалатын ТЭЖ жариялау ережесiне 2-қосымша Аумақтың экологиялық жай-күйiн бағалау кезiнде қолданылатын халық денсаулығының жай-күйiн бағалауға жариялаған медициналық- демографиялық көрсеткiштер Көрсеткiш Өлшем P /c Экологиялық N зiлзала эколо- аймағы гиялық жағдай Негізгі көрсеткiштер 5 жасқа дейінгi балалар өлiмi 1,5 есе 1,3-тен құрылымының өсуi және өзгеруi және одан 1,5 есеге астам дейін Құрылымның өзгеруi және өсуi
- перинатальдық өлiм
- нәресте өлiмi 1,5 одан есе және Медициналық-генетикалық көрсеткiштер:
Жаңа туылған сәбилерде туа бiткен кемiстіктер және iшкi және әсерден болатын түсiктердiң ұлғаюы Балалар мен ересектер 2 есе және 1,5-тен сырқаттарының өзгеруi:
одан астам 2 есеге жекелеген нозологиялық нысандар және жас топтары бойынша таралу- шылықтардың ұлғаюы, сырқаттану- шылық құрылымының өзгеруi Онкологиялық аурулар (сырқаттанушылық және өлiм):
- жекелеген нысандар;
- балалардағы қатерлi iсiктер Аумақтың ластану сипатымен этиологиялық байланысты Осындай аурулардың бо- луы бейіндік аурулар.
Қосымша көрсеткiштер:
Әйелдердiң ұрпақты болу функциялары бұзылуының ұлғаюы:
- жүктілiктiң өтуiмен нәтиже- сiнiң қиындауы (оқиғалардың 1000 жүктiге шаққандағы жиынтық 1,2,3 саны) 1,2,3
- босанудың қиындауы
(оқиғалардың 1000 жүктіге шаққандағы жиынтық саны);
Ай-күнi жетiп туылған нәресте- лердiң қанағаттанғысыз жай-күйi (АПГАР бойынша бағалау, ай-күнi жетіп туған 1000 нәрестеге шаққандағы оқиғалардың саны)
2500 г дене салмағымен Өлшемдер негiзгi көрсет- балалардың туылуы жиiлiгi 2 кiштер өзгерiстерiнiң бiлi- ну дәрежесi ескеріле оты- рып, сараптамалық бағалар бойынша белгiленедi.
Жас нәрестелерде дене салма- ғының, бойының, бас шеңберiнiң өзгеруi, жыныстық байланыстың өзгеруi - бақылау аумақтарындағы ұқсас көрсеткіштерден ауытқуы.
Ерлер мен әйелдердiң өмiр cүpу E Е ұзақтығы:
- Бақылау аумақтарындағы ұқсас көрсеткiштерден артта қалу, жылдармен:
- 15 жаста;
тен 35 жас 65 жас
Аналар өлiмі:
- бақылау аумақтарымен салыстырғанда ұлғаюы 4 Балалардың физикалық дамуы:
50% және 30-дан оларды 7-10 жыл бұрынғы өңiр- одан да көп 50% дей- iн лiк стандарт бойынша бағалау кезiнде физикалық дамуының ауытқуы бар балалар үлесiнiң ұлғаюы 5 Балалардың психикалық дамуы:
20% және 10-нан психикалық дамуының ауытқуы 20% дей- бар балалардың үлесi Генетикалық бұзылу: адам клет- 3 есе және 3 eceгe каларындағы генетикалық бұзы- лулар жиiлігінiң ұлғаюы (хро- мосомды аберрациялар, ДНК-ң үзiлуi және т.б.)
Ауадағы, судағы және ортаның басқа да құрамдас бөлiктерiн- дегi сынамаларында мутогендiк жиынтық әсерлердiң деңгейiн асырған кезде Иммундық мәртебенiң өзгеруi: иммунграммада морфологиялық және гуморальдық көрсеткіш- тер бойынша білiнетiн ауытқуы бар адамдар санының ұлғаюы Адамның биосубстраттарында 25-қосымшаға сәйкес уытты химиялық заттардың (қан, зәр, шаш, тiс, слекей, плацента, ана сүтi және т.б.) болуы, жол берiлетiн биологиялық деңгейден асуы.
1 1, 2-тармақтарға: қалалық және ауылдық тұрғындар үшiн жекелеп алғанда 5 жылғы деректер бойынша 30 мың адамнан кем емес және 3 жылға 50 мың адамнан кем емес халқы бар аумақтардағы (фондық) бақылаулықпен салыстырғанда орташа мәннің артуы.
2 1, 2-тармақтарға: нәрестелер өлiмiнiң әдеттi құрылымының өзгеруi де ескеріледi.
3 негiзгi көрсеткiштердiң 1-тармағына: өлi туылған және туылғаннан кейiн бiрiншi аптада шетiнегендер санының туылғандардың (тiрi және өлi) жалпы, санына мыңға көбейтiлген қатынасы.
4 қосымша көрсеткiштердiң 5-тармағына: балалардың физикалық дамуын бағалауды когорттық және орталық әдiстердi пайдалана отырып жүргiзу ұсынылады.
5 6-тармаққа: бұл көрсеткiштi пайдалану кезiнде әсер етiп тұрған зиянды этитропты фактордың сипаттамасы және сырқаттану оқиғаларының таралу үрдiсi ескеріледi. Бұл ретте тұрмыстық улану және басқа да жазатайым жағдайлар ескерiлмейдi.
жариялау ережесiне 3-қосымша Атмосфералық ауаның орташа тәулiктiк шоғырлану бойынша ластану дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Қауіп- Экологиялық зiлзала Төтенше экологиялық жағдай тілік К тәулiктердің сыныбы саны (N) К-мен I 7<N<20 қатарынан II III >30 қатарынан 5-7,5 IV жариялау ережесiне 4-қосымша Атмосфералық ауаның кешендік көрсеткiш бойынша орташа жылдық ластануын бағалау Заттар саны үшін Р Салыстырмалы қанағаттан- төтенше дырарлық 1 зат 16-дан астам 2-4 зат 32-ден астам 16-32 5-9 зат 48-ден астам 32-48 10-16 зат 64-тен астам 48-64 16-25 зат 80-нен астам 64-80 жариялау ережесiне 5-қосымша Орталықтандырылған сумен жабдықтаудың ауыз суымен байланысты санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды бағалауға арналған көрсеткiштер Р/с Жалпы микробтық 250-ден 50-250 50-ден сан (1 мл-дегi аспайтын бактериялар тiз- бегiн түзуші сан)
Жалпы колиформды бiрлi- жоқ бактериялар (100 жарым мл-дегі бактерия- кездесуi лар саны) 1 Жылуға төзiмдi ко- лиформды бактерия- лар (100 мл-дегі бактериялар саны) 2 Колифагтар (100 10-нан аз мл-дегi тостағанша түзушi бiрлiктер (ТТБ) саны)
Сульфитредуциялай- тын клостридтердің споралары (20 мл- дегі споралардың саны) 3 Лямблялардың цист- 100-ден 1-100 тері (50 мл-дегі цисттер саны) 4 1 Бiр жыл iшiнде зерттелетiн сынамалардың саны 100 ден кем болмаған кезде, 12 ай iшiнде сыртқы және iшкi су өткiзгiш желілердiң су айырық нүктелерiне алынатын сынамалардың 95%-да жалпы колиформды бактериялар бойынша норматив шегiнен шығуға жол берілмейді.
2 Жылуға төзiмдi колиформды бактерияларды айқындау кезiнде iрiктелген сынаманы 100 мл-ден 3 мәрте зерттеу жүргiзіледi.
3 Сульфитредуциялайтын клостридтер спораларын айқындау су өңдеу технологиясының тиімдiлігін бағалау кезiнде жүргiзіледi.
4 Лямблялардың цисттiн айқындау жер бетi су көздерiнен сумен жабдықтау құрылыстары суының сынамаларында суды бөлу желiсiне берердiң алдында ғана жүргізіледі.
жариялау ережесiне 6-қосымша Ауыз судың және ауыз сумен жабдықтау көздерiнiң химиялық заттармен ластануының санитарлық-эпидемиологиялық қауiптілiгiн бағалауға арналған көрсеткiштер 1
1. Негізгi көрсеткiштер:
Бiріншi қауiптілiк сыны- гигиеналық бындағы уытты заттар нормативтер құрамы (төтенше қауiптi шегiнде заттар):
(ШЖШ)
ШЖШ нормативтерiне еселiк бериллий, сынап, бенз(а)-пирен, линдан, 3, 4, 7, 8 - диоксин , дихлорэтилен, сын-апди- этилi, галлий, қорғасын- тетраэтилi, қалайы тет- раэтилi, трихлорбифенил Екiншi қауiптілiк сыны- бындағы уытты заттар құ- рамы (қауiптілiгi жоғары заттар): - алюминий, ба- рий, бор, кадмий, молиб- ден, күшән, нитриттер, қорғасын, селен, стронций, цианидтер, ШЖШ-мен
2. Қосымша көрсеткiштер:
Үшіншi және төртiншi қа- 10-15 уіптiлiк сыныптарындағы уытты заттар құрамы (қа- уiптi және қалыпты қа- уiптi заттар): аммоний, никель, нитраттар, хром, мыс, марганец, мырыш, фенолдар, мұнай өнiмдерi, фосфаттар, (ШЖШ-мен)
2.2 Физикалық-химиялық қасиеттерi:
2.2.1 рН
2.2.2
Фенольды индекс (мг/л)
>0,75 0,75-
2.2.3
Беткi-белсендi заттар 2,5-0,5 (ББЗ), анионды белсен- ділер (мг/л)
2.2.4
Жалпы минералдану
>5000 5000-
<1000
(құрғақ қалдық, мг/л)
2.2.5
Жалпы қатаңдық
(мг-экв./л)
2.2.6
Жалпы альфа-радиоак- 0,5-0,1 тивтiлiк (Бк/л)
Жалпы бета-радиоак- тивтілік (Бк/л)
2.3 Органолептикалық сипаттамалар:
2.3.1
Иiсi және дәмі, баллдар
2.3.2
Лайлылық (ЛФМ)
8-2,6
Лайлылық 4,5-1,5
(мг/л, каолин бойынша)
2.3.3
Жүзетін қоспалар (үлбiр- көрі- айқын Жоқ лер, майлы дақтар және нетiн жолақтар т.б.)
ауданның немесе 2/3-не күңгiрт түсті бояулы дақтар қабыр- шақтар 1 Ауыз сулық мақсаттағы су көздерi ластануының қауiптілiк дәрежесi заттардың шектi шоғырлануының су бөгендерінің санитарлық режимiне әсерi және су тазартудың пайдаланылып отырған технологиялық схемасының кедергiлiк қабiлетi ескерiле отырып бағаланады.
2 Диоксиндер үшiн жол берiлетiн деңгей 0,02 нг/л-дi құрайды. Түсініктеме:
7-қосымшада көрсетiлмеген заттармен ластану қауiптілiгiн бағалау, 2004 жылғы 28 маусымдағы N 506 "Орталықтандырылған жер бетi суын ластанудан қорғау жөнiндегi санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға" сәйкес жүргiзiледi.
жариялау ережесiне 7-қосымша Ауыз сулық мақсаттағы су көздерiнiң паразиттiк ауруларды қоздырғыштармен ластанған судың сапасымен байланысты санитарлық- эпидемиологиялық жағдайды бағалауға арналған көрсеткiштер
1. Су көздерінің суы
Қарапайым зардапты ішек- тік;
ден
- лямблялардың дизенте- риялық амебалардың, ба- лантидалардың, криптоспо- ридалардың қабынуы Геогельминттер:
- аскаридалардың, қылды- 5-тен рықбастардың жұмыртқа- лары, трихостронгилидтер Биогельминттер:
- тениид жұмыртқалары Актиномицеттер КОЕ/дм - 10000- 1 дм судағы колониальдi нан бiрлiктердiң құрамы
2. Рекреационды сулар Қарапайым зардапты iшектiк:
лантидалардың, криптос- поридтардың қабынуы 1 Описторхидтердің, дифилло- триидтердiң жұмыртқалары Тениидтердiң жұмыртқалары 10-ден Шистосоматидтердiң жұ- мыртқалары (циркориоз қоздырғыштары)
1000-
Жоқ, бiрлi-жарым 1 1 дм судағы қоздырғыштардың саны (цисттер, жұмыртқалар).
жариялау ережесiне 8-қосымша Жергілікті жерлер топырақтарының санитарлық-эпидемиологиялық жай- күйiн бағалауға арналған көрсеткiштер Радиоактивтi заттармен ластану көрсеткiшi, миллиЗиверт - бұдан әрi мЗв 1 кг топырақтағы гель- 11-100 минттер жұмыртқаларының құрамы Анаэробтар титрi 0,0001 0,001- 0,001-0,1 Коли-титр 0,01- 0,01-1,0 ден аз 0,001 0,25 м учаскедегi шыбын 10-100 жұмыртқалары мен қуыр- шақтарының саны Экзогендi химиялық зат- тармен ластану көрсеткiшi
- ШЖШ-ден асу еселiгi Топырақтың өздігінен 0,00001- тазару көрсеткiшi - 0,00002 термофилдер титрi Хлебниковтың санитарлық 0,7-ден 0,7-0,85 0,85-0,98 саны 1 аз 1 "Хлебниковтың санитарлық саны" - топырақтағы белоктық азот мөлшерінің (мүлдем құрғақ топырақтың 100 грамына милиграммен) органикалық азоттың мөлшерiне (мүлдем құрғақ топырақтың 100 грамына миллиграммен).
жариялау ережесiне 9-қосымша Радиациялық қауiпсiздiктi бағалауға арналған көрсеткiштер Сәулеленудiң тиiмдi мөлшерi, 5-тен аз мЗв/жыл жариялау ережесiне 10-қосымша Атмосфералық ауаның ластануын жер бетiндегi өсiмдiктер мен су экожүйелерiне әсерiн тигiзетiн заттар бойынша бағалау көрсеткiштерi Зат Нормасы Әсер ету уақыты Жер бетiндегі өсiмдiктер үшiн ауыспалы деңгейлер Күкiрт диоксидi 100-200 Орташа жылдық Азот диоксидi 200-300 Фторлы сутек 10-20 Ұзақ уақыттық әсер Озон >1500 1000-1500 1 сағат ішін- дегi ең көбi 400-600 3 сағат ішін- дегі орташасы Жыл сайын 1 сә- уiр-30 қыркүйек кезеңіндегі әр- бiр күннiң 9-16 сағаты аралығын- дағы орташасы Орман жәнe су экожүйелері үшін ауыспалы жүктемелер Күкiрт қосылыс- 3,0-5,0 <0,32 Солтүстік және тары, жылына г/м 2 орталық аудандар Азот қосылыс- 2,0-4,0 <0,28 Сутегі иондары, жылына г/м 2 жариялау ережесiне 11-қосымша Жер бетi суларының химиялық ластануының дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Негізгi көрсеткіштер:
Химиялық заттар, ШЖШ 1-2 қауіптілік сыныбы 3-4 қауіптiлiк сыныбы 50-100 ХЛК (10)
1-2 қауіптiлiк сыныбы 80-нен 35-80 500-ден 100-500 Қосымша көрсеткіштер:
Иiстерi, дәмi, баллдары 4-тен Жүзгiш қоспалар: мұнай Көрiнетін Ашық және мұнай өнімдері 2/3 ала- тын қара- дақтардың қоңыр күңгірт түсі үлбір Ортаның реакциясы, рН 5,0-5,6 5,7-6,5 ОХП оттегіні химиялық 20-30 пайдалану (фонға антропогендiк құрама), мг/дм 3 Ерiтiлген оттегі, 20-50 қанығу пайыздары Биогендiк заттар:
Нитриттер (NO ), ШЖШ
Нитраттар (NO ), ШЖШ 20-дан 20-10 Аммоний тұздары (NH ), ШЖШ Фосфаттар (РО ), мг/дм 3 0,6-дан 0,6-0,3 0,03-0,05 Минералдану, мг/дм 3 Өңірлік (өңiрлiк деңгейден acу)
деңгей
ТЖК (түптiк жинақталу n*10 4 n*10 - n*10 коэффициентi)
К (гидробионттарда n*10 5 ж жинақталу коэффициентi)
жариялау ережесiне 12-қосымша Тұщы су экожүйелерiнiң жай-күйiн бағалауға арналған көрсеткіштер Фитопланктон Балдыр- Көк-жасыл Фитопланк- лардың балдыр- тонның болмауы лардың үлдірі, жіп табиғи дамуы тәрiздес- түрлерінiң терiнiң жекелеген өрiмдерi, даналары басқа топтары өкілдерi "а" хлорофилiнiң 50-30 30-10 шоғырлануы, мкг/л Фитопланктонның орта- 100-50 50-10 ша жылдық биомассасы, мг/дм 3 Жiп тәріздес балдыр- 3-тен 3,0-2,6 лардың фитомассасы, кг/м 2 Зоопланктон Сауытты Зоопланк- коловрат- калаpдың калардың табиғи саны мен дамуы даналары, әртүрлі- олардың лiгiнiң қысқы күрт жұмырт- азаюы, қалары төменгі шаянтәрiз- ділердің Зообентос Оттегiнi Түптiк Зообен- қажет жануарлар тостың етпейтiн құрттардың өңiрлiк (тубифи- деңгейде цид) тек кейбiр түрлерінің болуы тубифи- цидтiң (олигохет)
танипо- диннің
(хироно- мид) болуы
Вудивис бойынша био- 1-ден аз 2-ден тикалық индекс (өңiр- лiк ерекшелiктердi ес- кере отырып), баллдар Олигохеттік индекс, 100-86 86-дан аз олигохеттер санының барлық зообентостар санына қатынасы, пайызбен Балушкин бойынша 9,0-ден 6,5-9,0 6,5-тен кем хирономидтiк индекс Ихтиофауна Балықтар- Ихтиофауна- дың баға- ның табиғи лы және жай-күйінің сирек сақталуы;
кездесетiн аулау шама- түрлерiнiң сы балықтар- жойылуы;
дың табиғи кәсіптік қорларынан өсiмiн балық 50-25% бұзбайды қорларының балық қор- ларының өз азаюы.
Балықтардың созылмалы 50-ге Белгiлердiң токсикозбен байла- жоқтығы нысты ауруы (миопа- тия, жара аурулары және т.б.), жылдық аулаудан % есебiмен Су сапасының интег- 100 және Араласпаған ралды көрсеткiшi:
одан да 100 ретке судағы өлiм шаянтәрiзділерге көп рет алдында биотестілеу (шашақ араласу әрекеттер мұрт шаяндар және еселiгi цериошаяндар), 50 % кезiнде кезінде және одан астамының байқал- қырылуы майды тиiсiнше 96 және 48 сағат iшiндегi шаяндар 100 есеге көп есе Планктонның Пантле және Бук бойынша суда тiршiлiк ететiн организмдер индексi (Сладечектiң түрлендiруiнде)
Олигохеттік индекс:
- Цанеp бойынша, тубифицидтердiң мың дана/м 2 лимнобрилюстер
- Парел бойынша 0,8-ден 0,8-0,5 жариялау ережесіне 13-қосымша Cу ресурстарының сарқылуын бағалауға арналған көрсеткiштер Беттiк ағынның көлемiн 2-ге Жол берiлетiн қайтарыссыз алу, жол норма берiлетiн нормадан сан рет жариялау ережесіне 14-қосымша Теңiз суларының химиялық ластану дәрежесiн бағалауға арналған Көрсеткiштер Салыстырма- (шоғырланулар мг/дм 3 лы қанағат- берiлген)
тандырарлық
Негізгі көрсеткiштер:
1-2 қауіптілік сыныбындағы химиялық заттар 3-4 қауiптілік сыныбындағы ХЛК(10) 1 1-2 қауiптілік 80-ден 80-35 35-10 500-100 100-10 Оттегіні биологиялық пайдалану (ОБТ )
Еріген оттегі, мг/дм 3 2-ден аз 2-3-тен аз 1 ХЛК(10) - ШЖШ-дан барынша асатын 10 ластаушы заттарға арналған сулардың химиялық ластануының формальды жиынтық көрсеткiшi жариялау ережесіне 15-қосымша Теңiз айдындарының экологиялық жай-күйiн бағалауға арналған Салыстыр- Р /с ма- тандырар- лық Планктонның және 30-дан аз 30-50 макрозообентостың биомассасы, бақылаулық деңгейден %- бен 1 300-ден Планктонды қоғамдас- 50-ден аз 50-80 80-100 тықтардағы түрлердiң саны (түрлiлiк әралуандылық бақылаулық деңгейден %)
Ихтиофаунаның және
Кәсiптiк омыртқасыздардың балықтар мен омыртқа- балықтар- дың кәсіптiк қорлары, сыздар бақылаулық деңгейден қорының %-бен қорлары- қорла- нан 50 рынан 50-25-ке да көп %-ға азаюы Зообентос қоғамдас- Ipi Көрiнетiн тығының, соның iшiнде топтарының организм- әртүрлiлiк.
бастапқы түрлерінің кезеңдiк пайда дердің Еркін жай-күйi (бақылаулық болуы және жойылуы. Тек оли- қозғалатын деңгейден %)-бен жойылуы, гохет- орга- низмдер- бастапқы тердiң дің болуы.
Организм- 20 % аз полихет- дердiң болуы, шаянтәрізді қоғамдас- болуы.
және басқа тықтың
Бастапқы да топтары.
күйзелуi түрле- рiнiң 20-50% Микроорганизмдердің 60-тан 60-30 индикаторлық нысандарының саны, микроорганизмдердің жалпы санынан %-бен Орналасушы 50-25 25-тен аз гидробионттардың үлесi, қоғамдастықтың жалпы биомассасынан %-бен Бастапқы өнiм деңгейi, 0 шамасын- да немесе немесе 200-300 (эвтро- фиролау)
(гиперэв- трофиро- лау)
Макрофиттердiң жай-күйі Макрофит- Макро- Қалыпты фиттер жойылуы аудан- дарының таллом- дарда уытты ластаушы заттардың көп шо- ғырлануы Гидробионттардың 50-ден астам 50-20 20-дан аз морфологиялық өзгеруi (дененiң өлшемi және салмағы, кемiстi нысандардың пайда болуы және т.б.), бақылаулық деңгейден %-бен 1 бақылау деңгейi - 10 және одан көп жыл iшiнде алынған бiрқатар көпжылдық деректер бойынша көрсеткiштiң орташа мәнi.
жариялау ережесіне 16-қосымша Шаруашылық объектілерiнiң учаскелеріне арналған жер асты суларының ластану дәрежесiн бағалауға арналған көрсеткiштер Ластаушы заттардың мөлшерi (нитраттар, фенолдар, ауыр металдар, синтетикалық беттiк белсендi заттар, мұнай), ШЖШ Хлорорганикалық қосылыстар, ШЖШ Канцерогендер, 1 аз бенз(а)пирен, ШЖШ Ластану аймағының 8-ден 3-тен аз ауданы, км 2 Минералдылық, г/л Ерiген оттегi, мг/дм 3 4-тен астам жариялау ережесіне 17-қосымша Топырақтың жай-күйiн экологиялық бағалауға арналған көрсеткiштер Жерлердің тозуы салда- 30-ға дейін рынан ауылшаруашылығы айналымынан шығарылған ауданы, жалпы ауылша- руашылығы алқаптарының ауданынан %-бен Қарашірік қабатының А+В Апах (А1)
0,1 А-ға
Топырақ бетінің абиотикалық тасындылар- мен жабылуы, см Топырақ тығыздығының 1,4-тен 1,4-1,3 1,3-ке дейін өсуі, тең салмақ сынамасының еселігі Жерасты суларының Рұқсат деңгейден асуы, шекті етілген мәнінен %-бен деңгейі Радиоактивтік ластану, Ku/км :
цезий-137 40-тан 40-15 15-ке стронций-90 1-ге дейін плутоний (изотоптар 0,1-ден 0,1-0,05 0,05-ке сомасы)
10 жыл кезең iшiнде 25-тен 25-10 жыртылған жерлердiң қарашiрiктен айырылуы, салыстырмалы пайызбен Тез ерiгіш тұздар 0,8-0,4 0,4-ке мөлшерiнiң көбеюi, г/100 г алмасу натрийi үлесiнiң 25-дан 25-15 15-ке дейін көбеюі, КАС -нан %-бен Химиялық заттардың ШЖШ артуы:
1-қауiптiлiк сыныбы 2-ге дейін (бенз(а)пирендi, диоксиндерді қоса алғанда);
2-қауiптілік 5-ке дейін 3-қауiптілік 10-ға дейін сыныбындағы (мұнай мен мұнай өнiмдерiн қоса алғанда)
Белсендi микробтық 50-ге дейін масса деңгейiнiң төмендеуi, еселiгi Топырақтың фитоуытты- 2,0-1,4 1,4 дейiн лығы (өскіндер санының азаюы), фонмен салыс- тырғанда еселiгі Ластанған негiзгi а/ш 25-ке дейін өнiмдерiнiң үлесi, тексерiлген көлемiнен Қосымша көрсеткiштердi қараңыз (2.10-кесте)
1 КАС - катиондық алмасу сиымдылығы жариялау ережесіне 18-қосымша Деформациялардың экологиялық қауіпсiздігін және геологиялық ортаның өзгеруiн бағалауға арналған көрсеткіштер Салы- стырма- төтен- лы қана- ше ғат- гия- зiлза- танды- рарлық ла Таулы алқаптардың аномальды техногендік деформациялары (0,00001 сал. өлшем жоғары)
және индукцияланған сейсмикалылық, аумақ ауданынан пайызбен 40-50- 40-20 20-ға Геологиялық ортаның аномальды деформация- 0,0001- 0,000001- сына әкеп соқтыратын 0,00001 жер қойнауын пайдалану кезiндегі тау алқапта- рының механикалық бұзылуы, тау жыныста- рының аномальды деформациясы және т.б.
30-20
Техногендiк жүктемемен түсіндірiлетiн жер бетiнiң төмен түсуi, көшкiндер, селдер, карстер, аумақтың % дан жариялау ережесіне 19-қосымша Жер бетiндегі экожүйелердiң жұтаңдануын бағалауға арналған көрсеткiштер стыр- лы қана- тан- ды- рар- жағ- дай Негізгі көрсеткіштері:
Кеңiстік белгілер
Жұтаңданған аумақтардың ауданы, %-бен 75-тен
1.1.1
Адамға тiкелей қауiп төндiрмейтiн (уытты емес жыныстардың үйiндiлерi; карьерлер, ауылшаруашылығы және орманды алқаптардың жұтаңдануы)
1-ден
1.1.2
Ғимараттар мен құрылыстардың бұзылуына қауiп төндіретін (антропогендік төмен түсулер, көшкiндер, қиратындылар, әскери полигондар және т.б.)
1.1.3
Бөлшектердi ауамен, ағыс арқылы жер бетi су айдындарына және ағынды суларға кө- шiру мүмкiндiгiмен суларынан оқшауланған уытты жыныстардың үйiндiлерi 20-0,1
1.1.4
Жер асты суларын ластау қаупiмен (жер асты сулары қорғалмаған) карьерлік шұң- қырлар және уытты жыныстар үйiндiлерi Аумақтың жыралармен 2,5-0,7 бөлшектелуi, км/км 2 Серпiндiк белгiлер Жер бетi экожүйелерінің 4-0,5 тен аз жұтаңдану жылдамдығы;
жылына ауданның %-ы
Бөлiнген жайылымдар аудандарының ұлғаю жылдамдығы, жылына ауданның %-ы Өсiмдiктердің жылдық 7,5-тен 7,5-3,5 өнiмiнің азаю жылдамдығы, жылына % Топырақтың органикалық заттар құрамының азаю жылдамдығы, жылына % 7-ден 7-0,5 aстам Шымтезектiң бәсеңдену (минералдану) жылдамдығы, мм/жыл Тұзды топырақ ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына % Эрозияланған топырақ ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына ауданның %-ы 5-0,5 Көшпелi құмдар ауданының ұлғаю жылдамдығы, жылына ауданның %-ы Қолайсыз агросуландыру жағдайлары бар жерлердiң салыстырмалы ауданының ұл- ғаю жылдамдығы, жылына бағалы ауылшаруашылығы алқаптары ауданынан %-бен 1-0,1 Экожүйе- Эко- жүйе- лердегі Экожүйелер жағдайының құрылымдық-функционалдық сипаттары Экожүй- елер iшiндегi қайтарым- өзара лер- дегі сыз процес- терсiз байла- ныс- бірқа- тар тың қай- тықтар құ- рам- дас құрылы- тарым- сыз мының бұзылуы бөлік- тер жұ- таң- дану- ының жеке- леген белгі- лері- нің бо- мүм- кін Трофикалық құрылым - Фитофаг- Фито- фаг- меншiкті салмақтың тардың өзгеруi меншікті салмағының салмағы- ның Үне- мі (нор- ма ше- гінде- гі 20%-ға өсуі, зоофаг- тербе- лі- стер)
сапрофаг- 50%-ға өсуі, зоофаг- тар мен- шікті салма- ғының сапро- 20% азаюы шікті 50% аза- юы жариялау ережесіне 20-қосымша Аумақтың экологиялық жағдайының индикаторы ретiнде өсiмдiктердiң жай- Биоәралуандылықтың кемуi (Симпсон әралуандылығы индексi, нормадан %-бен)
Жүктеме индикаторлары түрлерінің тығыздығы %-бeн 20-50-ден астам (аз)
Тамырлы (немесе квазитамырлы) қауымдастықтардың ауданы, жалпы ауданнан % 5-80-нен Табиғи шөптi өсiмдiктердің түрлiк Доминант- Екiншi түрлер Басым түрлерi тар, екiншiге субдоми- молшылы- ғы- ауысты нанттар ның аза- сипатты түрлердің ауысуы Доминанттардың бағалы түрлерінің жастық спектрi, салыстырмалы бiрлiкте жаңа- руы 0,1-ден аз 0,1-0,3 0,3-тен Ормандылық, оңтайлы- 10-90 90-нан аз лықтан (аймақтылықтан)
Негізгi орман түзушi 30-80 тұқымдардың сүрек қоры, қалыптыдан %-бен Сүрекдіңнiң техногендiк шығарындылармен зақымдануы, жалпы ауданнан %-бен Қылқан жапырақты тұқымдардың техно- гендiк шығарындылармен зақымдануы (қылқан жапырақтылардың зақымдануы), %-бен Сүрекдiңнiң ауруы, %-бен Орман дақылдыларының жойылуы, орман дақылдарымен жұмыс iстеу ауданынан 70-тен 10 жылдан кем емес уақыт iшiнде ағаш өспеген өртең ауданы %-бeн 10 мың 10-5 мың га га-дан Зиянкестерден зақымданған егiстер ауданы, жалпы ауданнан Егiстердiң жойылуы, жалпы ауданнан %-бен 10-80 80-нен аз Жайылымдық құрғақ далалы және шөлейт өсiмдiктерiн жобалық өсiру қалыпты- дан %-бен Жайылымдық өсімдiктер- дiң өнiмдiлiгi, ықтималдылықтан %-бен Сирек түрлердің таралу аймағының өзгеруi Таралу аймағы- ауданда- ры- бөлiнуi қысқаруы Қорықтар өсiмдiктерiнiң зақымдануы Қалыптасу Қауымдас- Қауымда- стық тық ауы- ауысула- рын суларын туғызатын туғызбай- тын фенотип- тіктер Жасыл екпе ағаштар 10-30 ауданы (ipi қалалар мен өндiрiстік орталықтардағы адам басына шаққанда), норма- тивтiктен %-бен жариялау ережесіне 21-қосымша Аумақтық экологиялық жағдайының индикаторы ретiнде фаунаның жай- күйiн және жануарлардың тектiк қорының өзгеруiн бағалауға арналған көрсеткіштер Биоәралуандылықтың азаюы, бастапқыдан Антропогендiк жүктеме индикаторы түрлерiнiң тығыздығы, %-бен Жануарлардың (соның iшiнде киiктердiң)
аңшылық-кәсiптік санының (тығыздығының) азаюы қалыпты санынан есемен жариялау ережесіне 22-қосымша Аумақты бағалауға арналған биохимиялық көрсеткiштер Топырақтағы C:N қатынасы 4-тен аз су бетiнде 4-8-ден аз 20-дан астам 20-16 өсiмдiктерде 4 аз өсімдікті азықтарда 10-нан астам 10-1,5 Шабылған өсiмдiктер мен өсiмдiктi азықтардағы химиялық элементтердiң мөл- шерi: сынап, кадмий, қорғасын, күшән, сурьма, никель, хром, МРД-дан артуы бой- ынша селен, үлпілдек-құрғақ заттың мг/кг;
0,02-гe кем 0,02 - 0,05 0,5-тен фтор, үлпiлдек-құрғақ заттың мг/кг;
2-ден кем неме- се 200-ден астам 50-200 мыс, үлпiлдек-құрғақ заттың мг/кг;
3-5 немесе таллий, бериллий, барий, фонының артуы бойынша Аномальды ландшафт ауданын ескергенде, азықтардағы <0,1 немесе >10
0.4-0.1 немесе 5-10
(алымы) Ca:P қатынасы, % (бөлiмi)
Аномальды ландшафт ауданын ескергенде, өсiмдiктер мен азықтардағы (алымы)
Ca:Sr
<10-1 қатынасы, % (бөлiмi)
Шабылған өсiмдiктер мен өсiмдiктi азықтардағы биологиялық маңызды микроэле- менттер мөлшерiнiң деңгейi, үлпілдек-құрғақ заттардың мг/кг-мен мырыш темiр 20-дан aз 200-500 молибден 0,2-ден аз 0,2-2 10-50-ден кобальт бор 300-астам 30-300

На русском языке:
Қазақстан Республикасының Үкіметі Правительство Республики Казахстан (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі)
Постановление Правительства Республики Казахстан от 5 мая (Премьер-Министр РК)
2005 года № 431. Утратило силу - постановлением Правительства Республики Казахстан от 31 июля 2007 года № 653 Об утверждении Правил объявления чрезвычайной экологической ситуации Cноска. Утратило силу постановлением Правительства РК от 31.07.2007 № 653 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).
В соответствии с Законом Республики Казахстан от 15 июля 1997 года "Об охране окружающей среды" Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ
1. Утвердить прилагаемые Правила объявления чрезвычайной экологической ситуации.
2. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней после первого официального опубликования.
Премьер-Министр
Республики Казахстан
Утверждены от 5 мая 2005 года N 431 Правила объявления чрезвычайной экологической ситуации
1. Общие положения
1. Настоящие Правила объявления чрезвычайной экологической ситуации (далее - Правила) разработаны в соответствии с Законом Республики Казахстан от 15 июля 1997 года "Об охране окружающей среды" и определяют порядок объявления и критерии определения чрезвычайной экологической ситуации (далее - ЧЭС).
2. Применяемые в настоящих Правилах термины и определения соответствуют терминам и определениям, принятым в законодательстве в области охраны окружающей среды.
3. ЧЭС объявляется с целью установления границ территории, которой предполагается придание статуса зоны чрезвычайной экологической ситуации.
4. Основными задачами объявления ЧЭС являются:
определение границ территории, подвергшейся той или иной степени деградации;
выявление причин возникновения ЧЭС;
определение экологического состояния территории;
оценка ущерба, возможности разрастания и повторения ЧЭС;
определение необходимых мер по ее устранению;
оценка сил и средств, необходимых для ликвидации ЧЭС;
проведение мероприятий по нейтрализации факторов, обусловивших возникновение ЧЭС.
2. Объявление ЧЭС
5. С целью формирования необходимых материалов по ранее проведенным исследованиям на экологически неблагоприятной территории, на которой предполагается ЧЭС, создается рабочая группа.
6. Инициирует создание рабочей группы уполномоченный орган в области охраны окружающей среды. В состав рабочей группы входят представители:
уполномоченного органа в области охраны окружающей среды;
уполномоченного органа в области образования и науки;
уполномоченного органа в области здравоохранения;
уполномоченного органа в области индустрии и торговли;
уполномоченного органа в области энергетики и минеральных ресурсов;
уполномоченного органа в области сельского хозяйства;
уполномоченного органа по чрезвычайным ситуациям;
уполномоченного органа по труду и социальной защите населения;
местных исполнительных органов рассматриваемого региона;
неправительственных общественных организаций и общественности;
других заинтересованных государственных органов, организаций и учреждений.
7. Рабочая группа формирует имеющиеся материалы по ранее проведенным исследованиям.
8. Материалы, подготовленные рабочей группой, передаются в уполномоченный орган в области охраны окружающей среды.
9. Представленные рабочей группой материалы уполномоченный орган в области охраны окружающей среды направляет на государственную экологическую экспертизу.
10. Государственная экологическая экспертиза, руководствуясь основанием для объявления ЧЭС, готовит заключение, в котором указывается о признании или непризнании ЧЭС на экологически неблагополучной территории.
11. В случае признания ЧЭС на экологически неблагополучной территории Правительство Республики Казахстан объявляет на данной территории ЧЭС.
12. Основания для объявления чрезвычайной экологической ситуации:
1) определение границ чрезвычайных ситуаций производится согласно приложению 1 к настоящим Правилам;
2) состояние здоровья населения оценивается в совокупности с показателями загрязнения окружающей среды: атмосферного воздуха, воды и почвы согласно приложению 2 к настоящим Правилам;
3) оценка степени загрязнения атмосферного воздуха осуществляется по среднесуточным концентрациям. Для каждой среднесуточной концентрации определяется кратность превышения предельно-допустимой концентрации (далее
- ПДК) ( К ) согласно приложению 3 к настоящим Правилам.
Оценка степени суммарного среднегодового загрязнения атмосферного воздуха по комплексному показателю проводится согласно приложению 4 к настоящим Правилам.
При этом если в комплексном показателе любое из веществ будет иметь значение, превышающее величину показателя для одного вещества, то в этом случае оценка степени загрязнения осуществляется и по этому веществу;
4) санитарно-эпидемиологическое состояние водоисточников питьевого и рекреационного назначения и безопасности питьевой воды оценивается по показателям согласно приложениям 5__ , 6__ , 7__ к настоящим Правилам;
5) экологическая оценка радиоактивного загрязнения почв селитебных территорий проводится по основным показателям согласно приложению 8 к настоящим Правилам;
6) оценка радиационной безопасности проводится по показателям согласно приложению 9 к настоящим Правилам;
7) оценка загрязнения воздушной среды проводится по показателям согласно приложению 10 к настоящим Правилам;
8) выявление уже сформировавшихся зон чрезвычайной экологической ситуации и экологического бедствия осуществляется по химическим и экологическим показателям согласно приложениям 11_ и 12_ к настоящим Правилам;
9) оценка степени истощения водных ресурсов проводится по показателям согласно приложению 13 к настоящим Правилам;
10) оценка степени загрязнения морских вод проводится по показателям согласно приложениям 14_ и 15_ к настоящим Правилам;
11) оценка загрязнение подземных вод на участках зоны влияния хозяйственных объектов производится по основным и дополнительным показателям согласно приложению 16 к настоящим Правилам;
12) оценка экологического состояния почв производится по показателям согласно приложению 17 к настоящим Правилам и дополнительным показателям согласно приложению 8 к настоящим Правилам;
13) оценка геодинамической деформации геологической среды проводится по показателям согласно приложению 18 к настоящим Правилам;
14) оценка степени деградации экосистемы и структурно-функционального изменения в состоянии природных экосистем проводится по показателям согласно приложению 19 к настоящим Правилам;
15) оценка состояния растительного мира проводится по показателям согласно приложению 20 к настоящим Правилам;
16) оценка состояния животного мира проводится по показателям согласно приложению 21 к настоящим Правилам;
17) оценка биохимического состояния территорий проводится по показателям согласно приложению 22 к настоящим Правилам.
Приложение 1 к Правилам объявления чрезвычайной экологической ситуации Границы чрезвычайных экологических ситуаций Чрезвы- Пострадало Нарушены Материальный Зона ЧЭС чайные (погибшие и условия ущерб экологи- заболевшие)
жизнедея-
(минимальный ческие тельности расчетный cитуации показатель на день возникновения ЧЭС)
Объектовые до 10 чел.
Не более
< 5000
Не выходит 100 чел.
за пределы территории объекта Местные 10-50 чел.
100-300 чел.
5 000-50 000
(населенныйпункт, район)
района, области
Региональ- 50-500 чел.
300-500 чел.
50 000-500 000 ные
(область)
Республи-
> 500 чел.
> 500 000
Несколько канские областей, (несколько республика республика)
Трансгра-
Относятся ЧЭС, поражающие факторы которой выходят ничные за пределы Республики Казахстан, либо ЧЭС, которая произошла за рубежом и затрагивает территорию Приложение 2 к Правилам объявления чрезвычайной экологической ситуации Медико-демографические показатели для оценки состояния здоровья населения, применяемые при оценке экологического состояния территории N Показатель Параметр зона экологического зона чрезвычайной п /п бедствия экологической Основные показатели:
Увеличение и измене- в 1,5 раза и более от 1,3 до 1,5 раз ние структуры детской смертности в возрасте до 5 лет Увеличение и изменение структуры:
- перинатальной смертности
- младенческой смертности Медикогенетические показатели:
Увеличение частоты врожденных пороков развития новорожден- ного и спонтанных выкидышей.
Изменение заболевае- в 2 раза и более от 1,5 до 2 раз мости детей и взрос- лых:
- увеличение распро- страненности по от- дельным нозологичес- ким формам и возраст- ным группам, изме- нение структуры забо- леваемости.
Онкологические заболевания (заболеваемость и смертность):
- отдельные формы;
- злокачественные новообразования у 2 раза и более детей.
Специфические заболе- Наличие таких заболеваний вания, этиологически связанные с характе- ром загрязнения тер- ритории.
Дополнительные показатели Увеличение нарушений репродуктивной функции женщин 1,2,3
- осложнение течения и исходов беременности (суммарное число слу- чаев на 1000 беремен- ных);
осложнение родов
(суммарное число случаев на 1000 беременных);
неудовлетворительное от 1 ,5 до 2 раз состояние доношенных новорожденных (оценка по АПГАР, число случаев на 1000 доно- шенных новорожденных.
Частота рождения детей с массой тела < 2500 г. 2 Критерии устанавливаются по экспертным оценкам с учетом степени выраженности изменений основных показателей.
Изменение массы тела, роста, окружности головы у новорожден- ных, изменение соот- ношения полов - отклонение от анало- гичных показателей на контрольных терри- ториях.
Средняя продолжитель- М Ж ность жизни мужчин и женщин:
отставание от анало- на контрольных тер- риториях, в годах:
- в возрасте 15 лет более 35 лет 65 лет Материнская смертность:
Критерии устанавливаются по экспертным оценкам с учетом степени увеличение по сравнению выраженности изменений основных с контрольными территориями .
показателей.
Физическое развитие 50 % и более от 30 до 50 % детей: увеличение доли детей с отклонениями физического развития при их оценке по региональному стан- дарту 7-10-летней давности .
Психическое развитие 20 % и более от 10 до 20% детей: доля детей с отклонениями психи- ческого развития.
в 3 раза и более до 3 раз Генетические нарушения: увеличение частоты генетических нару- шений в клетках человека (хромосом- ные аберрации, разрывы ДНК и др.).
При превышении уровня суммарных мутогенных воздействий в пробах воздуха, воды и других компонентах среды.
Изменение иммунного статуса: увеличение числа людей с выра- женными сдвигами в иммунограмме по мор- фологическим и гуморальным показа- телям.
Содержание в биосуб-
В соответствии с приложением 25 стратах человека (кровь, моча, волосы, зубы, слюна, плацен- та, женское молоко и др.) токсичных хими- ческих веществ, пре- вышение допустимых биологических уровней.
1 к пунктам 1, 2: превышение средних значений по сравнению с контрольными (фоновыми) на территории с населением не менее 30 тыс. человек по данным за 5 лет и не менее 50 тыс. человек - за 3 года, отдельно для городского и сельского населения.
2 к пунктам 1, 2: учитывается также изменение традиционной структуры младенческой смертности.
3 к пункту 1 основных показателей: отношение числа родившихся мертвыми и умерших в первую неделю жизни к общему числу родившихся (живых и мертвых), умноженное на тысячу.
4 к пункту 5 дополнительных показателей: оценку физического развития детей рекомендуется проводить с использованием когортного и центрального методов.
5 к пункту 6: при использовании этого показателя учитывается характеристика действующего вредного этиотропного фактора и тенденция распространения случаев заболеваний. При этом не учитываются бытовые отравления и другие несчастные случаи.
Приложение 3
Показатели для оценки степени загрязнения атмосферного воздуха по среднесуточным концентрациям Класс Экологическое Чрезвычайная опасности бедствие экологическая ситуация К число суток ( N ) с К I 7< N <20 подряд II III > 7,5 > 30 подряд 5-7,5 IV Приложение 4 Оценка среднегодового загрязнения атмосферного воздуха по комплексному показателю Р для количества веществ Относительно удовлетво- рительная ситуация экологическое чрезвычайная экологическая ситуация 1 вещество более 16 2-4 вещества более 32 16-32 5-9 веществ более 48 32-48 10-16 веществ более 64 48-64 16-25 веществ более 80 64-80 Приложение 5 Показатели для оценки санитарно-эпидемиологической ситуации, связанной с питьевой водой централизованного водоснабжения Относительно п/п удовлетво- чрезвы- рительная ческое чайная ческая Общее микробное число (число обра- более 250 50-250 Не более 50 зующих колоний бактерий в 1 мл)
Общие колиформные более 10 ед-ая отсутствие бактерии (число встречае- бактерий в 100мл) 1 мость Термотолерантные колиформные бакте- рии (число бакте- рий в 100 мл) 2 Колифаги (число Более 10 Менее 10 бляшкообразующих единиц (БОЕ) в 100 мл)
Споры сульфитре- дуцирующих клос- тридий (число спор в 20 мл) 3 Цисты лямблий Более 100 1-100 (число цист в 50 л) 4 1 Превышение норматива по общим колиформным бактериям не допускается в 95 % проб, отбираемых в точках водоразбора наружной и внутренней водопроводной сети в течение 12 месяцев, при количестве исследуемых проб не менее 100 за год.
2 При определении термотолерантных колиформных бактерий проводится трехкратное исследование по 100 мл отобранной пробы.
3 Определение спор сульфитредуцирующих клостридий проводится при оценке эффективности технологии обработки воды.
4 Определение цист лямблий проводится только в пробах воды сооружений водоснабжения из поверхностных источников перед подачей воды в распределительную сеть.
Приложение 6
Показатели для оценки санитарно-эпидемиологической опасности загрязнения питьевой воды и источников питьевого водоснабжения химическими веществами 1 Относи- тельно удовлет- ворительная
1. Основные показатели:
Содержание токсичес- в пределах гигиенических ких веществ первого класса опасности (чрезвычайно опасные нормативов вещества):
(ПДК)
бериллий, ртуть, бенз(а)пирен, линдан, 3, 4, 7, 8 - диоксин , дихлор этилен, ди- этилртуть, галлий, тетраэтил свинец, тетраэтилолово, трихлорбифенил, кратных нормативам ПДК Содержание токсич- В пределах ных веществ второго класса опасности (высокоопасные гигиенических нормативов вещества): - алюминий, барий, бор, кадмий, моли- бден, мышьяк, нитри- ты, свинец, селен, стронций, цианиды, в ПДК
2. Дополнительные показатели:
10-15 ных веществ третьего гигиеничес- и четвертого классов ких опасности (опасные и умеренно опасные вещества):
аммоний, никель, нитраты, хром, медь, марганец, цинк, фенолы, нефте- продукты, фосфаты, (в ПДК)
2.2. Физико-химические свойства:
2.2.1 рН
2.2.2
Фенольный индекс
> 0,75 0,75-0,25
(мг/л)
2.2.3
Поверхностно-
> 2,5 2,5-0,5
< 0,5 активные вещества (ПАВ), анионоактив- ные (мг/л)
2.2.4
Общая минерализация
> 5000 5000-1000
< 1000
(сухой остаток, мг/л)
2.2.5
Жесткость общая
(мг-экв./л)
2.2.6
Общая альфа-
> 0,5 0,5-0,1
< 0,1 радиоактивность (Бк/л)
Общая бета- радиоактивность (Бк/л)
2.3. Органолептические характеристики:
2.3.1
Запах и привкус, баллы
2.3.2
Мутность (ЕМФ)
8-2,6
< 2,6
Мутность (мг/л, по
> 4,5 4,5 - 1,5
< 1,5 каолину)
2.3.3
Плавающие примеси пленка яркие Отсутствие (пленки, пятна темной полосы или масляные и ДР-)
краски, пятна занимающая до 2 тусклой обозримой окраски площади 1 Степень опасности загрязнения водоисточников питьевого назначения оценивается с учетом влияния пороговой концентрации веществ на санитарный режим водоемов и барьерной способности используемой технологической схемы водоочистки.
2 Для диоксинов допустимый уровень составляет 0,02 нг/л.
Разъяснение: Оценка опасности загрязнения веществами, не указанными в приложении 7, производится в соответствии с санитарными нормами и правилами "Санитарно-эпидемиологические требования по охране поверхностных вод от загрязнений"»от 28.06.2004 г. N 506.
Приложение 7
Показатели для оценки санитарно- эпидемиологической ситуации, связанной с качеством воды водоисточников питьевого назначения и возбудителями паразитарных заболеваний 1 Вода водоисточников Кишечные патогенные более 100 1 простейшие;
- цисты лямблий, дизентерийных амеб, балантидий, криптоспоридий Геогельминты:
- яйца аскарид, более 5 власоглавов, трихостронгилид Биогельминты :
- яйца тениид
Актиномицеты КОЕ/дм 3 более 10 000 100-10000
- содержание коло- ниальных единиц в 1 дм воды 2 Реакционные воды более 100 простейшие:
Биогельминты:
Яйца описторхид, дифиллотриид Яйца тениид Яйца шистосоматид (возбудители циркориозов)
Актиномицеты КОЕ/дм - содержание коло- 1000- Отсутствие, ниальных единиц в 1 единичная дм воды 1 Число возбудителей (цисты, яйца) в 1 дм воды.
Приложение 8
Показатели для оценки санитарно- эпидемиологического состояния почвы населенных мест cитуация Показатель загряз- более 50 нения радиоактивными веществами, милли- Зиверт - далее мЗв Содержание яиц гельминтов в 1 кг почвы 11-100 менее 10 Титр анаэробов 0,0001 0,001- 0,001-0,1 Коли-титр менее 0,001 0,01- 0,01-1,0 0,001 Число личинок и куко- 10-100 лок мух на участке 0,25 м 2 Показатель загрязне- ния экзогенными хими- ческими веществами - кратность превышения Показатель самоочище- Менее 0,00001- ния почвы - титр тер- 0,00001 0,00002 0,0002 мофилов Санитарное число Менее 0,7 0,7-0,85 0,85-0,98 Хлебникова 1 1 «"Санитарное число Хлебникова" - отношение количества почвенного белкового азота (в миллиграммах на 100 грамм абсолютно сухой почвы) к количеству органического азота (в миллиграммах на 100 грамм абсолютно сухой почвы).
Приложение 9
Показатели для оценки радиационной безопасности удовлетвори- экологическое бедствие тельная Эффективная доза менее 5 облучения, мЗв/год Приложение 10 Показатели для оценки загрязнения атмосферного воздуха по веществам, влияющим на наземную растительность и водные экосистемы Вещество Норма Время воздействия Критические уровни для наземной растительности Диоксид серы > 200 100-200 Среднегодовое Диоксид азота > 300 200-300 Фтористый 10-20 < 2-3 Долговремен- водород ное воздействие Озон > 1500 1000-1500 < 150 Максимальное в течение 1 часа > 600 400-600 Средняя 3 часов > 500 300-500 Средняя между 9-16 часами каждого дня в период 1 апреля- 30 сентября ежегодно Критические нагрузки для лесных и водных экосистем Соединения > 5,0 3,0-5,0 < 0,32 Северные и серы, г/м в центральные год районы > 4,0 2,0-4,0 < 0,28 азота, г/м в Ионы водорода, кг/м в год Приложение 11 Показатели для оценки степени химического загрязнения поверхностных вод Химические вещест- ва, ПДК 1-2 класс 3-4 класс опасности 50-100 ПХЗ(10)
1-2 класс опасности
Более 80 35-80
Более 500 100-500
< 100
Дополнительные показатели:
Запахи, привкусы,
Более 4
Плавающие примеси:
Пленка
Яркие нефть и нефтепро- дукты окраски, занимающая тусклая 2/3 обоз- окраска римой пятен Реакция среды, рН 5,0-5,6 5,7-6,5 > 6,5 Химическое потреб- 20-30 ление кислорода ХПК (антропогенная составляющая к фону), мг/дм 3 Растворенный кислород, процентов 20-50 насыщения Биогенные вещества:
Нитриты (NO ), ПДК
Нитраты (NO ), ПДК
Более 20 20-10
Соли аммония (NH ), ПДК Фосфаты (РО ), Более 0,6 0,6 - 0,3 0,03-0,05 мг/дм 3 Минерализация, Региональный уровень мг/дм (превышение регионального уровня)
КДА (коэффициент более nх10 4 nх10 -nх10 4 nх10 донной аккумуляции)
К (коэффициент более n-10 5 nх10 -nх10 5 nх10 4 н накопления в гидробионтах)
Приложение 12
Показатели для оценки состояния пресноводных экосистем Параметры Фитопланктон Пленка сине- Естественное водорослей или зеленых, развитие единичные пряди нитчатых фитопланктона экз. видов водорослей, отдельные представители других групп водорослей Концентрация Более 50 50-30 30-10 хлорофилла "а", мкг/л Среднелетняя 100-50 50-10 биомасса фито- планктона, мг/дм 3 Фитомасса Более 3 3,0-2,6 нитчатых кг/м 2 Зоопланктон Единичные Резкое снижение экземпляры численности и панцирных разнообразия зоопланктона коловраток, панцирных коло- их зимние яйца враток, единич- ные экземпляры низших рако- образных Зообентос Присутствие Резкое сокраще- только некото- ние численности рых видов и разнообразия зообентоса на червей, нетре- донных живот- региональном бовательных к ных, присутст- уровне кислороду вие тубифицид (тубифицид)
(олигохет) и таниподин (хирономид)
Биотический менее 1
Более 2 индекс по
Вудивису (с учетом регио- нальных осо- бенностей), Олигохетный 100-86 Менее 86 индекс, отно- шение числен- ности олиго- хет к числен- ности всего зообентоса, процентов Хирономидный Более 9,0 6,5-9,0 Менее 6,5 Балушкиной Ихтиофауна Исчезновение Снижение на Сохранение ценных и 50-25 % ценных естественного редких видов и редких видов состояния рыб;
рыб от их запа- ихтиофауны;
отсутствие за- сов, снижение величина вы- пасов промыс- на 50-25 % за- лова не нару- ловых рыб пасов промысло- шает естест- вых рыб от их венного вос- запасов производства рыб Заболеваемость До 50 рыб, связанная признаков с хроническим токсикозом (миопатия, яз- венная болезнь и т.д.), % от годового улова Интегральный Не проявляется В неразбав- показатель ка- при кратности ленной воде чества вод:
разбавления разбавления от летальные биотестирова- 100 и более 50 до 100 раз действия ние на рако- раз образных (даф- нии и цериода- фнии), гибель рачков в 100 и течение 96 более раз и 48 часов соответственно Индекс сапроб-ности планкто- на по Пантле и Буку (в модификации Сладечека)
Олегохетный индекс:
- по Цанеру, тыс. экз/м 2 тубифициды лимнобрилюсы
- по Пареле
Более 0,8 0,8-0,5
Приложение 13
Показатели для оценки истощения водных ресурсов удовлетворительная Безвозвратное До 2 Допустимая изъятие объема норма поверхностного стока, число раз от допустимой нормы Приложение 14 Показатели для оценки степени химического загрязнения морских вод Показатели (концентрации даны в мг/дм )
Химические вещества
ПХЗ(10) 1 80-35 35-10 500-100 100-10 Биологическое потребление кислорода (БПК )
Кислород
Менее 2
Менее 2-3 растворенный, мг/дм 3 1 ПХЗ (10) - формализованный суммарный показатель химического загрязнения вод для 10 максимально превышающих ПДК загрязняющих веществ Приложение 15 Показатели для оценки экологического состояния морских акваторий удовлетворитель- ная ситуация Биомасса планк- Менее 30 30-50 или тона и макрозо- или более бентоса, % от контрольного уровня 1 Число видов в Менее 50 50-80 80-100 планктонных со- обществах (видо- вое разнообра- зие, % от конт- рольного уровня)
Запасы ихтиофау-
Уменьшение
Наличие ны и промысло- запасов про- промысловых рыб вые запасы бес- промысловых мысловых рыб позвоночных, % рыб и бес- и беспозво- от контрольного позвоночных ночных на 50-25 от уровня от 50 и их запасов.
более % от
Состояние сооб-
Периодичес-
Заметное разно- ществ зообенто- кое возник- крупных образие. Наличие са, в т.ч. ис- новение и организмов.
свободноживущих ходных видов (% исчезнове- ние групп только оли- Ракообразные и зообентоса,наличие гохет или другие группы менее 20 % полихет.
исходных видов, 20-50 % деградация сообщества видов.
Численность ин-
Более 60 60-30 дикаторных форм микроорганизмов, % от общей чис- ленности микро- организмов Доля гидробион- 50-25 Менее 25 тов-вселенцев, % от общей био- массы сообщества Уровень первич- Около 0 Менее 50 или ной продукции, % от контрольно- 300 (гипер- (эвтрофиро- го уровня эвтрофиро- вание)
Состояние
Исчезнове-
Резкое сок-
Нормально макрофитов ние макро- ращение пло- фитов щадей макро- фитов,высо- кая концен- трация ток- сических загрязняющих веществ в талломах Морфологические 50-20 Менее 20 изменения гид- робионтов (раз- меры и масса тела, появление уродливых форм и т.п.), % от 1 контрольный уровень - среднее значение показателя по ряду многолетних данных, полученных за 10 и более лет.
Приложение 16
Показатели для оценки степени загрязнения подземных вод для участков хозяйственных объектов Содержание загряз- няющих веществ (нитраты, фенолы, тяжелые металлы, синтетические поверхностно-актив- ные вещества, нефть), ПДК Хлорорганические Менее 1 соединения, ПДК Канцерогены, бенз(а)пирен, ПДК Площадь области Более 8 Менее 3 загрязнения, км 2 Минерализация, г/л Растворенный кислород, мг/дм 3 Приложение 17 Показатели для оценки экологической оценки состояния почв Относительно удовлет- Площадь выведенных До 30 из сельхозоборота земель вследствие их деградации, % от общей площади сельхозугодий Уничтожение А+В Апах (А1)
До 0,1 А гумусового горизонта Перекрытость поверхности почвы абиотическими наносами, см Увеличение Более 1,4 1,4-1,3 До 1,3 плотности почвы, кратность равновесной пробы Превышение уровня Допустимый грунтовых вод, % уровень от критического значения Радиоактивное заг- рязнение, Ku/км :
цезий-137
Свыше 40 40-15
До 15 стронций-90
Свыше 3
До 1 плутоний (сумма
Свыше 0,1 0,1-0,05
До 0,05 изотопов)
Потери гумуса в
Свыше 25 25-10 пахотных почвах за период 10 лет, в относительных процентах Увеличение содержания легкорастворимых 0,8-0,4 До 0,4 солей, г/100 г Увеличение доли Более 25 25-15 обменного натрия, % от ЕКО 1 Превышение ПДК химических веществ:
1-го класса опасности (включая бенз(а)пирен, диоксины);
2-го класса
До 5 опасности;
3-го класса
До 10 опасности (включая нефть и нефте- продукты)
Снижение уровня активной микробной массы, кратность Фитотоксичность 2,0-1,4 До 1,4 почвы (снижение числа проростков), кратность по сравнению с фоном Доля загрязненной До 25 основной с/х продукции, % от объема проверенной См. дополнительные показатели (таблица 2.10)
1 ЕКО - емкость катионного обмена Приложение 18 Показатели для оценки экологической опасности деформаций и изменения геологической среды Аномальные техно- Более 40-20 До 20 генные деформации 40-50 горного массива (более 0,00001 отн.ед) и индуци- рованная сейсмич- ность, в процентах от площади терри- тории Механические 0,0001- нарушения горного 0,000001 массива при недро- пользовании, ведущие к загряз- нению геологичес- кой среды, ано- мальные деформации горных пород, отн.
ед.
Просадки земной
Более 30 30-20 поверхности, оползни, сели, карсты, обуслов- ленные техногенной нагрузкой, % тер- ритории Приложение 19 Показатели для оценки деградации наземных экосистем Пространственные признаки Площади деградиро- ванных территорий, %
1.1.1
Не представляющие
Более 75
Менее 5 непосредственной угрозы человеку (отвалы нетоксичных пород; карьеры, деградирование с/х и лесные угодья)
1.1.2
Представляющие угрозу разрушения зданий и сооружений (антропогенные просадки, оползни, разломы, военные полигоны и др.)
1.1.3
Отвалы токсичных 20-0,1 Менее 0,1 пород, изолирован- ные от грунтовых вод, с возможностью переноса частиц по воздуху, посредст- вом стока в поверх- ностные водоемы и водотоки
1.1.4
Карьерные выемки и отвалы токсичных Более 5 Отсутствуют пород с угрозой загрязнения грун- товых вод (грунто- вые воды не защище- ны)
Расчлененность тер- 2,5-0,7 ритории оврагами, км/км 2 Динамические признаки Скорость деградации 4-0,5 Менее 0,5 наземных экосистем;
% площади в год
Скорость увеличения площади сбитых пастбищ, % площади в год Скорость уменьшения годовой продукции Более 7,5 7,5-3,5 Менее 3,5 растительности, % в год Скорость уменьшения Более 7 7-0,5 содержания органи- ческого вещества почвы, % в год Скорость сработки Более 40 (минерализации)
торфа, мм/год площади засоленных почв, % в год 5-0,5 площади эродиро- ванных почв, % площади в год площади подвижных песков, % площади в Более 1 1-0,1 относительной пло- щади земель с не- благоприятными аг- ромелиоративными условиями, % от площади ценных сельскохозяйствен- ных угодий в год Структурно-функцио- Необрати- Нарушение Возможны нальные характерис- мое структуры тики состояния нарушение сообществ экосистем взаимосвя- без необ- деградации зи внутри ратимых ряда компо- процессов нентов в в экосис- экосистемах темах Трофическая струк- Увеличе- Постоянно тура - изменение удельной ние (колебания в пределах удельной массы массы нормы)
фитофагов массы фи- на 50%, тофагов на 20%, уменьше- массы зоо- фагов и массы зоофагов и сап- ро- сапрофагов фагов на 20% на 50% Приложение 20 Показатели для оценки состояния растительности как индикатора экологического состояния территории Уменьшение биораз- нообразия (индекс разнообразия Симп- сона, в % от нормы)
Более (менее) 20
Плотность популяции вида-индикатора антропогенной нагруз- ки, % (менее) 50 (менее)
Площадь коренных
Менее 5-80
(или квазикоренных)
ассоциаций, % от общей площади Видовой состав ес- Господст- Естественная Уменьше- тественной травяни- вующие смена доминан- обилия стой растительности виды сме- тов, субдоми- вторичных нились на видов нантов и характер- ных вторичные Возрастной спектр 0,1-0,3 Более 0,3 ценопопуляции доми- нантов, возобновле- ние в относит. ед.
Лесистость, % от 10-90 Более 90 оптимальной (зональной)
Запас древесины ос- 30-80 новных лесообразую- щих пород, % от нормального Повреждение древос- тоя техногенными выбросами, % от Повреждение хвойных пород техногенными выбросами (поврежде- ние хвои), % Заболевание древос- тоя, % Гибель лесных куль- Более 70 тур, % от площади лесокультурных работ Площадь гари, не облесившейся в 10 тыс. га тыс. га течение не менее 10 лет Площадь посевов, поврежденных вреди- телями, % от общей Гибель посевов, % от Проективное покрытие 10-80 пастбищной сухостеп- ной и полупустынной растительности, % от нормальной Продуктивность паст- бищной растительнос- ти, % от потенциа- льной Изменение ареалов Отсутствует Разделение и сокра- ще- ние ареала ние площа- ди ареала Повреждение Вызывающие Фенотипичес- Вызываю- щие растительности смены кие, не вызы- заповедников ассоциаций вающие смены формаций Площадь зеленых на- 10-30 саждений (на челове- ка в крупных городах и промышленных цент- рах), % от норматив- ного Приложение 21 Показатели для оценки состояния фауны и изменения генофонда животных как индикатора экологического состояния территории биоразнообразия, % от исходного Плотность популяции вида-индикатора антропогенной нагрузки, % Уменьшение числен- ности (плотности)
охотничье-промысло- вых видов животных (в том числе сайга- ка), число раз от нормальной числен- Приложение 22 Биохимические показатели для оценки территорий Соотношение C:N в почвах Менее 4 в поверхностных водах Менее 4 или Менее 4-8 или более 20 20-16 в растениях в растительных кормах Содержание химических 10-1,5 элементов в укосах расте- ний и растительных кормах:
ртуть, кадмий, свинец, мышьяк, сурьма, никель, хром, по превышению МДУ, селен, мг/кг воздушно- 0,02-0,05 Менее 0,02 или более сухого вещества;
фтор, мг/кг воздушно- Менее 2 или 2-10 или 50- более 200 медь, мг/кг воздушно- Менее 3 или 3-5 или 80-100 таллий, бериллий, барий, по превышению фона Соотношение Са:Р в кормах (числитель) с учетом пло- < 0,1 или > 10 0,4-0,1 или 5-10 щади аномального ландшаф- та, % (знаменатель)
Соотношение Сa:Sr в расте- ниях и кормах (числитель)
< 10-1 с учетом площади аномаль- ного ландшафта, % (знаме- натель)
Уровень содержания биоло- гически важных микроэле- ментов в укосах растений и растительных кормах, в мг/кг воздушносухого ве- щества:
цинк
Менее 10 или 10-30 или более 500 железо Менее 20 или 20-50 или 200-500 молибден Менее 0,2 0,2-2 или более 10-50 кобальт Менее 0,1 или 0,1-0,3 или бор более 300 30-300