Қазақша:
Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Батыс Қазақстан облыстық Маслихат Западно-Казахстанской области мәслихатының 2001 жылғы 25 наурыздағы № 10-14 шешімі.
Батыс Қазақстан облысының Әділет басқармасында 2001 жылғы 14 мамырда № 841 тіркелді. Күші жойылды - Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2004 жылғы 2 шілдедегі № 9-4 шешімімен Батыс Қазақстан облысында 2001 жылға астық өндірісін дамыту Бағдарламасы туралы
1. Батыс Қазақстан облысында 2001 жылы астық өндірісін дамыту Бағдарламасы бекітілсін.
Сессия төрағасы
В. Джунусов
Облыстық мәслихат хатшысы Ғ. Шәмшаева ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСТЫҚ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДЕПАРТАМЕНТІ БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНДА 2001 Ж. АСТЫҚ ӨНДІРІСІН ДАМЫТУ БАҒДАРЛАМАСЫ Орал қаласы, 2001 ж.
БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСТЫҚ МӘСЛИХАТ СЕССИЯСЫНЫҢ 2001 ЖЫЛҒЫ 25 НАУРЫЗДАҒЫ ШЕШІМІМЕН БЕКІТІЛГЕН Мәслихаттың хатшысы Облыс әкімінің Орынбасары
--------------------Г.Г. Шамшаева ------------------А.Қ.Есенғалиев Келісілді:
Облыстың экономика басқармасының бастығы
--------------------- Е.М.Жұмағалиев Батыс Қазақстан облысында 2001 ж. астық өндірісін дамыту БАҒДАРЛАМАСЫ Төлқұжат Атауы: Батыс Қазақстан облысында 2001 ж. Астық өндірісін дамыту бағдарламасы Бағдарламаны әзірлеу жөніндегі шешім: Облыс әкімінің орынбасары Есенғалиев А.Қ. тапсырмасы.
Негізгі әзірлеуші: Облыстық ауыл шаруашылығы департаменті Бағдарламаның мерзімі: Наурыз - желтоқсан 2001 ж.
1. Кіріспе
Астық өндірісі облысымыздағы ауылшаруашылығының басты саласының бірі болып, тек аграрлық сектор емес, сонымен бірге облыстың экономикасын дамытуға әсер етуде. Сондықтан болашақта 2001-2005 жылдарға облысымызда астық өндірісіне алдыңғы қатарлы мән беріліп отыр.
Астық өндірісі, біркелкі ылғалы мол облыстың солтүстік бөлігіндегі құнарлы жерлерге шоғырландырылады. Бұл аймақтың қолайлы табиғи ерекшелігі, бұл аймақта ақ бидайдың нарықтық экономикада жоғары сұранысқа ие болып отырған, құрамында белок пен клейковинасының мөлшері көп, қатты, жұмсақ, күшті және бағалы сорттарын өндіруге мүмкіндік береді.
Сонымен бірге мерзімді несиелеу жүйесінің жоқтығы, ауылшаруашылықтауарөндірушілерге дәнді-дақылдар саласын материалды- техникалық жағынан қамтамасыз етуді шешуге жағдай туғызбай отыр.
Ауылшаруашылықтауарөндірушілерді қолдау мақсатында бағдарламада жергілікті бюджеттен дәнді-дақылдар тұқымын сатып алуға қаражат бөліп, осы жылдың өнімінен қайтарылып берілуі қаралған.
Схема почвенно-климатических зон Западно-Казахстанской области
1.1. Батыс Қазақстан облысының табиғи - экономикалық зоналарының мінездемесі
1. А\Ш аймақ-далалық, астықты - Мал шаруашылық, (облыстың солтүстік аймағында) онда қара-қоңыр және қоңыр топырақ таралған, жер қыртысы топырағының сапасы 23-тен 47 балға дейін. 1 аймақ біркелкі ылғалмен қалтамасыз етілген. Жауынның жылдық мөлшері 270-300 мм, ал жылы кездерде 125-135 мм дейін жауады. Ауаның пайдалы температурасының қосындысы 10 градустан асып Цельсиямен - 2800 градус шамасын құрайды. Бұл аймақта дәнді- дақылдардың, мал азығы дақыллдары, майлы дақылдар, кортоп, көкөністер өндірісі шоғырланады. Мұнда: Сүтті мүйізді ірі қара, шошқа және ет-жүнді мал шаруашылықтары дамытылады .
2. А\Ш аймақ-құрғақдалалық, дәнді-дақылдар-мал шаруашылық (облыстық орталық аймақтарында) оған тән қоңыр топырақ, егістіктің жер қыртысынаң сапасы 18 бен 23 арасында болады. Екінші аймақ құрғақшылдау, жылдық жауынның мөлшері 240-260 мм дейін, жылы мерзімде 100-130 мм дейін.
Ауаның пайдалы температурасының қосындысы 10 градустан асып Цельсиямен 2800-3000 шамасында болады.
Бүл аймақта мал шаруашылығына қажетті, жем щоп дақылдарын өндіру, топырақ құнарлығы 21 балдан төмен емес жерлерге орналастыру қарастырылған.
Мал шаруашылығы саласында етті мал шаруашылығын, қой шаруашылығын, жылқы шаруашылығын дамытуы белгіленіп отыр.
3. А\Ш аймақ - жартылай шолді, мал шаруашылық бағытында (облыстың оңтүстік бөлігінде). Топырағының бет жағы қоңыр топырақты, қоректілігі төмен, топырақ құнарлығы 17 балдан аспайды. Жылдық жауынның мөлшері 190-230 мм дейін. Ауының пайдалы температурасының қосындысы 10 градустан жоғары Цельсияның 3000-3400 градусына тең, бұл мерзімде жауынның мөлшері 100-120 мм жетеді. Бұл аймақта майлы-ет тұқымды қой шаруашылығы, жылқы шаруашылығы табыны, түйе шаруашылығы мен етті мал шаруашылығының дамуы жалғастырылады. Бұл аймақта дәнді-дақылдарды себу қарастырылмаған.
Су көзіне жақын жерлерде бау-бақша дақылдары өсіріледі.
2. Астық өндірісін дамыту проблемалары жағдайының талдауы Қолайсыз табиғи жағдайларының салдарынан, қуаңшылықтың жиі қайтлануына байланысты 1995-1999 жылдары дәнді-дақылдардың жалпы түсім көлемі анағұрлым төмендеп кетті. Облыс бойынша жалпы өнім түсімнің құрағаны: 1993 жыл - 3,2 ц\га, 188 мың тонна, 1996 жыл - 2,6 ц\га, 165,1 мың тонна, 1997 жыл - 9,5 ц\га, 681 мың тонна, 1998 жыл - 1 ц\га, 42 мың тонна, 1999 жыл - 2,5 ц\га, 75 мың тонна. Ауылшаруашылықтауарөндірушілер осы жылдарда өздерін егіске қажетті тұқыммен қамтамасыз ете алмады. Қарызға берілген тұқымның бөлінуі жыл сайын үлкен қиыншылықтармен өтін, оның бөліну көлемі азайтып отырды. Мысалы 1999 жылы ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау фондасы арқылы, облыстық бюджеттің кепілдігімен 56,4 мың тонна көлемінде 2000 жылы мемлекет қорынан, қайтып беру негізінде 35,0 мың тонна тұқым қарызы бөлінген болатын.
Осының нәтижесінде төленбеген үлкен тұқым қарызы пайда болды. 2000 жылы облыс бойынша 385,8 мыңға жер көлемінде егіс егіліп, жиналған дәнді- дақылдардың жалпы түсімі 330,0 мың тонна құрады, орташа өнімділігі - 8,6 ц\га.
Облысымыз техниканың ескілігіне, ЖЖМ-мен техника қорының, жоғарғы көлік арендасының бағаларына қарамастан егін науқанын қысқа мерзімде, ұйымдасқан түрде өткізе алды.
Бірақ бұл жағдайлар өз кезегінде қосымша шығын шығаруға әкеліп соқтырды. Мысалы техника қорын сатып алу, егін орү техникасын жөндеу, электроқуатын төлеу астық тасу, соған қоса тұқым қарызының орнын ауыстырған кездегі бережақ, көктем мезгіліндегі астыққа жұмсалған шығын 57,1 мың тонна құрады. ЖЖМ сатып алу үшін 47,0 мың тонна бағытталды. Сонымен тек егін орағы жұмысына 104,1 мың тонна тұқым шығыны шығып, немесе жалпы түсімнің 1\3 құрады. Егін орағындағы жұмысшылардың еңбек ақысына 31,3 мың тонна немесе 9,5%, 38,0 мың тонна жемге құйылған болатын.
1999 - 2000 жж. ауылшаруашылықтауарөндірушілердің тұқым қарызын қайтып беруге - 47 мың тонна тұқым және тауар астығы бағытталған болатын.
Барлық жиналған өнімнің көп жұмсалғанына байланысты ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілер 2001 жылға қажетті тұқымның тек қана 28,9 мың тоннасын ғана немесе 57,9 %-н әзірлей алды. Жазғы дақылдардың егісіне керекті тұқым 21 мың тонна құрайды. Бұл тұқымдар көлемі шешілген жағдайда дәнді дақылдардың егіс көлемі 434 мың га болады. Бұл ауылшаруашылығын дамытудың 2001 жылға қараған индикативтік жоспарына сәйкес.
2.1. Дәнді дақылдардың барлық өнімінің жыл сайын 15 жылдық көрсеткіші мың тонн Жылдар Барлық алынған өнім Оның ішінде Күздік 1614,6 203,6 719,9 143,2 978,5 426,8 1699,5 443,6 2272,1 757,5 1105,9 534,9 1627,6 420,3 2041,7 855,2 1202,5 378,5 188,0 165,1 681,2 330,0 Барлығы 14743,1 1 жылдық орташа 982,9 283,8 Соңғы 15 жылғы орташа барлық өнім 983 мың тонна, оның ішінде күздік дақыл 284 мың тонна. Күздік дақылдар ауа-райының қуаңшылдығына төзімді сондықтан ауылшаруашылық өнімөңдірушілердің өнімсіз қалу қаупін төмендетеді.
2.2. Бірінші аймақ бойынша дәнді дақылдардың 15 жылдық орташа өнім көрсеткіші ц\га Орташа өнім Барлық күздік бидай Ақ бидай Арпа Тары Облыс бойынша 5 жылдық орташа көрсеткіші Облыс бойынша 10 жылдық орташа көрсеткіші Облыс бойынша 15 жылдық орташа көрсеткіші Дәнді дақылдардың 15 жылдық орташа көрсеткіші (1996-2000) 8,6 ц\га құрайды, күздік дақылдардың - 11,9 ц\га, бидай - 7,2 ц\га, арпа 8,9 ц\га тары 8,6 ц\га. Өте қатты қуаңшылық болған 1995, 1996, 1998 және 1999 жылдарды есептемегенде.
3. Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері Дақылдар өндірісін дамыту бағдарламасы облысымызда 2001 жылы оның көлемін өсіруге бағытталған. Бағдарламаның негізгі мақсаттарының бірі облысымызды азық- түлік және жем - шөп дақылдарымен қамтамасыз ету, тұқым және дәнді-дақылдар қарызын қайтарып беру, ауыл шаруашылық өндірісінде жаңадан жұмыс орындарын ашу.
Алға қойған мақсаттарды орындау үшін көктемгі егістік кезінде тұқыммен кең көлемде қамтамасыз ету міндеттерін шешу керек.
4. Бағдарламаның негізгі шаралары астықтың жалпы түсімін өсіру.
Алға қойылған мақсаттардың іске асуы келесі жағдайларға байланысты:
- 1 ауылшаруашылық аймақтағы құнарлы және ылғалды жерлерді тиімді пайдалану;
- ауыспалы егіс айналымын меңгеріп және оған қара сүрі жер мен күздік дақылдар енгізу;
- ерте өсетін, құрғақшылыққа төзімді аудандастырылған дақылдардың сорттарын пайдалану;
- тұқым шаруашылығының жүйесін қалпына келтіру;
- дәнді -дақылдар егістігінің көлемін кеңейту.
4.1. 2001 жылы дәнді дақылдарды ауылшаруашылық аймақтар бойынша орналастыру.
мың. га
Дақылдар 2001 жыл
Егілген егіс барлығы 1 аймақ балл бонитеті 32-47 2 аймақ балл бонитеті 26-31 Күздік дәнді дақыл Жердің құнарлылығына, ылғалдылығына, экономикалық тиімділгіне байланысты дәнді дақылдар 450 мың га жерге бірінші аймаққа егіледі. Ақжайық, Бөкей Орда, Жаңақала, Казталовка және Қаратобе аудандары ақбидай егісін облыстың солтүстік аймағында 25,1 мың га жерге егеді.
Топырақтың балл бонитеті 26-31 болатын екінші аймаққа жем-шөп мақсатында 20 мың га жерге арпа егіледі.
4.2. Күздік дақылдар және қара парларды ендіре отырып қысқа айналымдағы ауыспалы танапты жолға қою.
Облыстық ғылыми мекемелердің кеңесін басшылыққа ала отырып, аймақтық топырақ қорғау жүйесіндегі тұқым ауыстыру және классикалық шөптесін танаптарды қолдану арқылы 3.4.5. және 6 танапты ауыспалы егісті игеру.
Ауыспалы егістіктің схемасы Үш танапты астық пар Төрт танапты астық пар
1. Қара пар 1. Қара пар
2. Күздік бидай (қара бидай) 2. Күздік бидай (қара бидай)
3. Қатты сортты, жұмсақ жаздық бидай 3. Жаздық бидай (тары)
4. Жаздық бидай
Бес танапты астық пар Алты танапты астық пар
3. Жаздық бидай (тары) 3. Жаздық бидай
4. Жаздық бидай 4. Қыша (күнбағыс)
5. Арпа 5. Арпа
6. Көпжылдық шөптің бөлек шығарылған танабы Осы жылы, алдағы жылдың есебіне 200 мың гектарға пар көтеру жұмысы жоспарланып отыр. Парға дайындалған жерге күздік дақылдар, және осы жерге екінші, үшінші жылдары жаздық бидай орналастырылады. Пар дайындаудың технологиясы сақтаған жағыдайда күздік дақылдардан гектарына 14-20 центнер, жаздық бидайдан 11-14 центнер өнім алуға болады.
4.3. Қуаңшылыққа шыдамды, аудандастырылған дәнді дақылдар сортарын пайдалану Астықты дақылдардың өнімі 1997 жылы Батыс Қазақстан облысы мемлекеттік сортты тұқым егу жерінің дәнді дақылдар сортсынау мәліметіне сәйкес.
Аудандастырылған сортты дақылдар Қара пар Жаздық ақ бидай Зеленов мемлекеттік сорт бөлімшесі Жазғы ақ бидай Саратов-42 Альбидум -28 Казахстан-17 Сырым мемлекеттік сорт бөлімшесі Донецк-8 Целинный-30 Целинный-91 Саратов-3 Зеленов мемлекеттік сорт бөлімшісі Орал-109 Селекциялық жетістіктерді сынау және қорғау РММ-і филиалының 1997 жылы конкурстік сортсынауында алған астықты дақылдардың өнімі, жазғы дақылдардың аудандырылған сорттарының биологиялық потенциалы дақылды егіп өсіру кезінде 18,9 ц\ға мен 27,3 ц\га аралығында екенін көрсетеді.
4.3.1. Қара бидай, күздік және жаздық бидай сорттарының белгілері.
Аудандастырылған сорттар Жаздық бидай
1. Ерте пісетін Қазақстан сорты - ерте пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 62- 68 күн.
2. Саратовская-42 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу 64-70 күн.
3. Альбидум - 28 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі - 63- 70 күн.
Күздік бидай.
1. Мироновская-808 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетісу мерзімі - 300-305 күн.
2. Лютесценс-72 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 300- 305 күн.
3. Куйбышевка - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 300- Қара бидай.
1. Саратовская-5 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 290- 300 күн.
Жаздық бидайдың аудандастырылмаған, басқа жерден әкелінген сорттары.
1. Омская - 23 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 87-90 күн.
2. Омская-18 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 88-94
3. Омская-20 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 78-82
4. Омская-22 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 88-92
5. Иртышанка-10 - уақытынан ертелеу пісетін сорт, өсіп жетілу мерзімі 68- 72 күн.
4.4.1. 2002 жылғы егіске арналған дәнді дақылдардың аудандастырылған сортты тұқымын өндіру.
тонн 2001 ж. егілуге бөлінген элита 2001 жылға тұқым өндіру ақ бидай арпа барлық тұқым Соның ішінде тұқым қалыптастыру Элита Орал А.Ш.Т.С.
Обл.мемлекеттік сорттау стансасы Тұқым шаруашылықтары Тауар өндірушілер Аудандастырылған жоғары сапалы тұқым қалыптастыру, сорттарын өндіру және көбейту мақсатында арнайы бағдарлама жасалынды, онда 1-ші қалыптастыру тұқымын өндіруді қолдау мақсатында жергілікті бюджеттен 24 мың тенге көлемінде қосымша қайтарымсыз қаржылай көмек қаралған.
Элита тұқым өндіруге қайтарымсыз қаржылай көмек республикалық бюджеттен қаралады.
4.4. Тұқым шаруашылығы жүйесін қалыптастыру
4.5. Дәнді дақылдар өндіру бағдарламасы мың га, ц\га, мың теңге 2000 жылғы есеп бойынша 2001 жыл –индикат жоспар 2001 жылдың -2000 жылға проценті Егіск көлемі Барлық өнім Егіс көлемі Орташа өнім Барлық 385,8 450,0 Барлық дәнді дақылдар 378,7 Жаздық дәнді 305,0 344,0 326,0 Оның ішінде ақ би- дай тары Әр тұрлі Барлық кұздік би- Кұздік қара бидай Дәнді дақылдар егіс көлемін 2001 жылы 450 мың. га жерге, оның ішінде жаздық ақ бидай 434 мың. га, кұздік дәнді дақылдар 16 мың. га жеткізу көздеген.
Егіс ету көлемі өткен жылмен салыстырғанда 116 % оның ішінде жаздық дақылдар 115 %, кұздік дақылдар 225 % өседі.
Дәнді дақылдар егіс көлеміңің құрылымы ішкі және сыртқа сұранысқа байланысты қалыптастырылған. Ақ бидайға 78,6 %, арпаға 14,4 %, тарыға 1,9 %, қара бидай 1,4 % басқа дәнді дақылдарға 0,7% егіс көлемі бөлінген.
Дәнді дақылдардың негізгі егіс көлемі Зелен ауданында 145 мың га, Теректіде 75 мың га, бөрліде 50 мың.га, Сырымда 50 мың.га, Шынғырлауда 38 мың.га, Тасқала ауданында 35 мың.га жерге орналасуы көзделген.
4.5.1. 2001 жылғы астық дақылдары өнімдерінің балансасы (мың.га, ц\га, мың тонн)
Дақыл
Ор
Бар
Өлі
Та
Тұқым
Қарызды қайтару
Са
Дән дар қө та лық қал зар ты қа құй Азық-түлік корпорациясына Ай лем ша дық тыл ла жетті ып мақ тар ған тың мөл алы тық та- ры ас шері на фонд ны Қара бидай Күздік бидай 309,2 182,2 Тағы басқа дақыл Жиын 262,6 тығы 2001 жылы алынатын 450 мың тонна астық өнімінен дәндей алынған қарыз ушін барлығы 53,7 мың тонна қайтарылады, соның ішінде мемлекеттік азық-түлік корпорациясына 50,0 мың тонна, аймақтың қорға 3,7 мың тонна.
Облыс тұрғындарын астық өнімімен қамтамасыз жасау үшін 150 мың тонна ақ бидай ұнға тартуға жіберіледі. Астық өндіру кезендерінде материалды және техникалық жабдықтаған мекемелермен есептесу үшін 112,6 мың тоннасы, мал азығы үшін 52,9 мың тоннасы жұмсалады. Ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілер 2002 жылғы түскен өнімнен өздеріне қажетті 57,8 мың тонна тұқыммен қамтамасыз етеді.
5. Қажетті қорлар және оларды қаржыландыру көздері.
434 мың гектарға жазғы астық дақылдарын себу үшін 49,8 мың тонна тұқым қажет. Бүгінгі күні ауылшаруашылығы өнімін өндірушілердің қолында 28,8 мың тнна тұқым бар, жетпей тұрғаны 21,0 мың тонна.
5.1. Облыс аудандарының 2001 жылға қажетті тұқыммен қамтылуы және қажеті.
(мың.га. тонн)
Аудандар
Жазғы астық дақылдары - барлығы Егіс көлемі Керегі Бары Жетпейтіні Ақжайық Бөкейорда Бөрлі Жаңғала Жәнібек Зеленов 137,1 109,6 Казталовка Қаратөбе Сырым Тасқала Теректі Шыңғырлау Орал Барлығы:
Ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілердің жетпейтін тұқымды алуға берілген қаржысы және банкі кепілдігі болмағандықтан жергілікті бюджет есебінен 21 мың тонна тұқым алу үшіын 388,2 млн.тенге ақшалай жәрдем көрсету қарастырылған.
5.2. 2001 жылы астық өндіру бағдарламасын қаржыландыру шаралары Атқарылатын шаралардың атауы Көлемі мың 1 тоннаның бағасы, тенге Құны, млн.тен- Қаржыландыру көздері ге Жазғы ақ бидайдың тұқымын алу 388,2 Жергілікті бюджет Ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілерді астық өнімдерін дамыту бағдарламасына енгізу ушін аудан әкімдері ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілердің ішінен техникасы, өнделіп дайындалған жері және басқада қорлары барларын астық өндірісін жүргізуге іріктеп шығарады.
Аудан әкімдерінің әзірлеген тізімінің негізінде, ауылшаруашылық департаменті бағдарламаға басшылық жүргізші ретінде аудан әкімдерімен және ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілерімен астық дақылдарының тұқымдарын алуға және алған тұқымды осы жылғы өнімнен қайтаруға келсім-шарт жасайды.
6. Астық өндіру саласында жаңа жұмыс орындарын ашу Қолдағы бар айқын мүмкіндіктерді есептей отырып, 2001 жылғы ауылшаруашылығы өндірісі саласында жаңа жұмыс орындарын ашу, егіс алқаптарының көлемін көбейту және астық дақылдарының таза өнімінің түсімін арттыру, сонымен қатар қосалқы және өңдеу өндірістерін ашу арқылы жүзеге асырылады.
Облыс ауылшаруашылық құрылымдарында жұмысшылар санының өсуі.
(адам саны)
Жаңа жұмыс орындарын ашу: барлығы соның ішінде
- астық дақылдары алқаптарының көлемін көбейту есебінен
- қосалқы және көрсету өндірісінің көлемін көбейту есебінен Облыс бойынша ауылшаруашылығы өндірісі салсында жұмысшылар санының өсуі 2015 адамды құрайды. Өндіріс тиімділігінің жоғарлауы және өнім көлемінің ұлғаюы облыстың ауылшаруашылық құрылымдарында еңбек ақыны 2000 жылға қарағанда 120-130 % көтеруге мумкіндік береді.
7. Бағдарламадан күтетін қорытынды.
Осы бағдарламаның шараларын жасағанда 2001 жылы астықтан көлемі 450 мың тонна жалпы өнім алу көзделген.
Осы алынатын дәнді-дақылдардың көлемі, облыс бойынша азық-түлік, тұқым, мал азықтық жем қажетін толық қамтамасыз етуге, өндірістік наубаиханаларды, ұн тартатын мекемелерді, агросервистік құрылымдарды, жабдықтау орындарын, ауылдық жерлердегі шағын кәсіпкерліктерді жұмыспен айналысуына мумкіндік жасайды.
Сондықтан облыс бойынша ауыл шаруашылығы құрылымдарында қосымша жұмыс орындары ашылып, халықтың жұмыспен айналысатындарының саны өседі, сөйтіп ауыл тұрғындарының экономикалық-әлаухаты жақсарады.
Кірістің (пайданың) көбейуіне қарай, облыс ауыл шаруашылығы өнім өндірушілерінің қаражат жағыдайы жақсарып, олар бұрынғы бережақтарынан, қарызынан құтылып, алдағы уақытта өздерінің қаражат және басқа қорларының арқасында шаруашылықтарын ұлғайтып, таза пайдаға жұмыс жасауына болады.
Облыс ауылшаруашылығы департаментінің бастығы: Т.Сапаров

На русском языке:
Маслихат Западно-Казахстанской области Батыс Қазақстан облысының мәслихаты Решение Западно-Казахстанского областного маслихата от 25 марта 2001 года № 10-14.
Зарегистрировано Управлением юстиции Западно-Казахстанской области 14 мая 2001 года № 841.
Утратило силу решением Западно- Казахстанского областного маслихата от 2 июля 2004 года № О Программе развития зернового производства Западно-Казахстанской области на 2001 год
1. Утвердить Программу развития зернового производства Западно- Казахстанской области на 2001 год.
Председатель сессии
В. Джунусов
Секретарь облмаслихата Г. Шамшаева ЗАПАДНО-КАЗАХСТАНСКИЙ ОБЛАСТНОЙ ДЕПАРТАМЕНТ СЕЛЬСКОГО ХОЗЯЙСТВА ПРОГРАММА развития зернового производства Западно-Казахстанской области на 2001 год.
г. Уральск 2001 г.
Утверждено
Решением сессии Западно-Казахстанского областного маслихата от 25 марта 2001 года №10-14 Секретарь маслихата Зам. акима области Шамшаева Г.Г.__________________ Есенгалиев А.К.__________________ Согласовано Начальник областного управления экономики ___________________Джумагалиев Е.М.
ПРОГРАММА развития зернового производства Западно-Казахстанской области на 2001 год.
ПАСПОРТ программы развития зернового производства Западно-Казахстанской Наименование: Программа развития зернового производства Западно- Решение о разработке программы: Поручение заместителя акима области Есенгалиева А.К.
Основной разработчик: Областной департамент сельского хозяйства.
Сроки программы: Март-декабрь 2001 год.
1. Введение
Производство зерна в области является важнейшей отраслью сельского хозяйства позволяющее обеспечить развитие не только аграрного сектора, но и всей экономики области.
Поэтому на перспективу в 2001-2005 годы зерновому производству в области придается приоритетное развитие.
Основное производство зерна будет сосредоточено на плодородных землях, наиболее влагообеспеченной северной части области. Особенности природно- климатических условий этой зоны позволяют производить твердые и мягкие пшеницы сильных и ценных сортов, с высоким содержанием белка и клейковины, конкурентно способные на рынках сбыта.
Вместе с тем отсутствие системы сезонного кредитования не позволяют сельхозтоваропроизводителям решить самостоятельно вопросы материально- технического обеспечения зерновой отрасли.
В целях поддержки сельхозтоваропроизводителей данная программа предусматривает выделение средств из местного бюджета для приобретения семян зерновых культур с последующим возвратом из урожая текущего года.
Схема почвенно-климатических зон Западно-Казахстанской области
1.1. Характеристика природно-экономических зон Западно-Казахстанской области
2. Анализ состояния проблемы развития зернового производства.
Вследствие сложившихся неблагоприятных природно-климатических условий, сопровождавшихся в основном засухой, в 1995 - 1999 годах значительно уменьшились объемы валового сбора зерна. В целом по области урожайность и валовый сбор составили: за 1995 год - 3,2 ц/га, 188 тыс. тонн, за 1996 год -2,6 ц/га , 165,1 тыс. тонн, за 1997 год -9,5 ц/га, 681 тыс. тонн, за 1998 год -1 ц/га, 42 тыс.
тонн, за 1999 год - 2,5 ц/га, 75 тыс. тонн. В эти годы сельхозтоваропроизводители не смогли обеспечить себя посевным материалом.
Выделение зерновой ссуды каждый год происходило с большим трудом, объемы выделяемых ссуд ежегодно сокращалась. Так в 1999 году через Фонд финансовой поддержки сельского хозяйства под гарантию областного бюджета была выделена зерновая ссуда в объеме 56,4 тыс. тонн, в 2000 году из госресурсов на возвратной основе 35,0 тыс. тонн семян. Образовалась большая задолженность по семенной ссуде.
В 2000 году было посеяно и убрано по области зерновых культур на площади 385,8 тыс. га, валовый сбор составил 330,0 тыс. тонн, средняя урожайность - 8,6 ц/га. Область несмотря на большой износ техники, непомерный рост цен на ГСМ и запасные части, высокую стоимость аренды транспортных средств, уборочную кампанию провела организованно и в оптимальные сроки.
Однако эти обстоятельства в свою очередь повлияли на дополнительные издержки. Так только на приобретение запасных частей и ремонт уборочной техники, оплату электроэнергии, перевозку зерна, включая долги по перемещению семенной ссуды в весенний период было израсходовано 57,1 тыс.
тонн зерна. На приобретение ГСМ направлено 47,0 тыс. тонн. Таким образом, только на организацию уборочных работ было затрачено 104,1 тыс. тонн зерна или почти 1/3 его валового сбора.
На оплату труда рабочих непосредственно занятых на уборке урожая выдано 31,3 тыс. тонн зерна или 9,5%, 38,0 тыс. тонн было засыпано на фуражные цели. На возврат семенной ссуды 1999-2000 г.г. сельхозтоваропроизводителями было направлено - 47 тыс.тонн семенного и товарного зерна.
В результате большого расхода валового сбора зерна сельхозтоваропроизводители смогли засыпать семена под урожай 2001 года только в объеме 28,9 тыс. тонн или 57,9 % потребности, дефицит составляет 21 тыс. тонн семян яровых зерновых культур, при посевной площади яровых зерновых культур 434 тыс. га предусмотренной индикативным планом развития сельского хозяйства на 2001 год.
2.1. Валовый сбор зерновых культур по годам за 15 лет (тыс. тонн)
Годы
Всего валовый сбор
В том числе
Озимых 1614,6 203,6 719,9 143,2 978,5 426,8 1699,5 443,6 2272,1 757,5 1105,9 534,9 1627,6 420,3 2041,7 855,2 1202,5 378,5 188,0 165,1 681,2 330,0 Всего 14743,1 В среднем за 1 год 982,9 283,8 Среднегодовой валовый сбор зерна за последние 15 лет составил 983 тыс.
тонн, в том числе озимых культур 284 тыс. тонн. Озимые культуры менее подвержены влиянию засухи и снижают риск производственной деятельности сельхозтоваропроизводителей.
2.2 Средние областные показатели урожайности зерновых культур за 15 лет в первой зоне.
(ц/га)
Средняя урожайность
Всего озимых
Яровая пшеница
Ячмень
Просо
В среднем за 5лет по области В среднем за 10 лет по области В среднем за 15 лет по области Средняя урожайность зерновых культур за 15 лет (1996-2000 г.г.) составила 8,6 ц/га, озимых культур - 11,9 ц/га, яровой пшеницы 7,2 ц/га, ячменя - 8,9 ц/га, проса - 8,6 ц/га.
Исключение составляют крайне неблагоприятные по погодным условиям 1995, 1996, 1998 и 1999 засушливые годы.
3. Цель и задачи программы.
Программа развития зернового производства направлена на увеличение объемов производства зерна в области в 2001 году. Основными целями программы являются обеспечение потребности области в продовольственном и фуражном зерне, возврат сельхозтоваропроизводителями долгов по семенным и зерновым ссудам создание дополнительных рабочих мест в сельскохозяйственном производстве. Для достижения поставленных целей необходимо решить задачи обеспечения семенами в полном объеме для проведения весеннего сева.
4. Основные мероприятия программы по увеличению валового сбора зерна.
Достижение поставленных целей будет осуществляться за счет следующих факторов:
- рационального использования наиболее плодородной и влагообеспеченной пашни 1 сельскохозяйственной зоны;
- освоение севооборотов с короткой ротацией и введение в севообороты черных паров и озимых культур;
- применение районированных раннеспелых засухоустойчивых сортов зерновых культур;
- восстановления системы семеноводства.
- расширение объемов посевных площадей зерновых культур.
4.1 Размещение посевов зерновых культур по сельскохозяйственным зонам области в 2001 году (тыс.га)
Культура 2001 год
Площадь посева всего 1 зона с баллом бонитета 32-47 2 зона с баллом бонитета 26-31 Озимые зерн Яр.пшен ИТОГО Зерновые культуры с учетом плодородия почв, влагообеспеченности, экономической целесообразности будут размещены в 1 сельскохозяйственной зоне на площади 430 тыс.га. Сельхозтоваропроизводители Акжаикского, Бокейординского, Жангалинского, Казталовского, Каратобинского районов.
Во 2-ой зоне на пашне с баллом бонитета почвы 26-31 для фуражных целей будет посеяно 20 тыс.га ячменя.
4.2 Освоение севооборотов с короткой ротацией и введение черных паров и озимых культур.
Согласно рекомендаций научных учреждений области и получит дальнейшее внедрение зональная почвозащитная система земледелия с использованием отдельных элементов плодосмены и классического травополья, будут освоены 3, 4, 5 и 6-ти польные севообороты.
Схемы севооборотов:
Зернопаровой трехпольный Зернопаровой четырехпольный
1. Пар черный 1. Пар черный
2. Озимая пшеница (озимая рожь) 2. Озимая пшеница (озимая рожь)
3. Пшеница яровая мягкая, сильных сортов 3. Яровая пшеница (просо)
4. Яровая пшеница
Зернопаровой пятипольный Зернопаровой шестипольный
2. Озимая пшеница (озимая рожь) 2. Озимая пшеница (озимая рожь)
3. Яровая пшеница (просо) 3. Яровая пшеница
4. Яровая пшеница 4. Горчица (подсолнечник)
5. Ячмень 5. Ячмень
6. Выводное поле многолетних трав На переходный период в текущем году планируется поднять пары на площади 200 тыс.га. Посевы озимых культур будут размещаться по парам, а яровой пшеницы второй и третьей культуры. При соблюдении технологий подготовки паров можно будет получать урожайность озимых зерновых культур 14-20 ц\га, яровой пшеницы 11-14 ц\га.
4.3. Применение районированных засухоустойчивых сортов зерновых культур.
Данные сортоиспытания зерновых культур на госсортоучастках Западно- Казахстанской области за 1997 год.
Урожайность зерновых культур ц\га Культура районированных сортов Черный пар Зеленовский ГСУ Саратовская – 42 Альбидум – 28 Казахстанская – 17 Сырымский ГСУ Донецкий – 8 Целинный – 30 Целинный – 91 Саратовская – 3 Уральское – 109 Урожайность зерновых культур, полученная филиалом РГП «Испытание и охрана селекционных достижений» в конкурсном сортоиспытании в 1997 году показывает, что биологический потенциал урожайности районированных сортов яровой пшеницы при возделывании по различным предшественникам колеблется от 18,9 ц/га до 27,3 ц/га.
4.3.1. Характеристика сортов озимой и яровой пшеницы, озимой ржи.
Районированные сорта
1. Казахстанская раннеспелая - среднеранний сорт, вегетационный период 62 - 68 дней
2. Саратовская - 42 - среднеранний, вегетационный период 64 - 70 дней
3. Альбидум 28 - среднеранний, вегетационный период 63 - 70 дней Озимая пшеница
1. Мироновская 808 - среднеранний, вегетационный период 300-305 дней
2. Лютесценс 72 - среднеранний, вегетационный период 300-305 дней
3. Куйбышевка - среднеранний, вегетационный период 300-305 дней Озимая рожь
1. Саратовская 5 - среднеранний, вегетационный период 290-300 дней Завезенные, нерайонированные сорта яровой пшеницы
1. Омская - 23 - среднеранний, вегетационный период 87-90 дней
2. Омская - 18 - среднепоздний, вегетационный период 88-94 дней
3. Омская - 20 - среднеспелый, вегетационный период 78-82 дня
4. Омская - 22 - среднеспелый, вегетационный период 88-92 дня
5. Иртышанка - 10 - среднеранний, вегетационный период 68-72 дня
4.4 Восстановление системы семеноводства
4.4.1 Производство семян районированных сортов зерновых культур под урожай 2002 года.
(тонн)
Выделено элиты для семеноводческих посе- Производство семян в 2001 г.
вов в 2001 г.
в т.ч. по репродукции пшеница ячмень Семян всего Эли- I II III IV та Уральская СХОС Обл. госсортоиспытательная станция Семхозы Товаропроизводители ИТОГО:
Для расширения и увеличения производства семян районированных сортов высоких репродукции разработана специальная программа, предусматривающая субсидирование производства семян 1 репродукции в сумме 24 млн. тенге из местного бюджета.
Субсидирование семян элиты производится за счет средств республиканского бюджета.
4.5 Программа производства зерновых культур (тыс.га, ц/га, тыс.тонн)
2000 год - отчет 2001 год – индикат. план % 2001 к 2000 г.
посевная пло- урожай- валовый щадь ность сбор уро- жай 385,8 450,0 Зерновые все- го 378,7 Яровые зерно- вые 305,0 344,0 326,0 в.т.ч. яров просо прочие в.т.ч. озим.
озим.рожь
В 2001 году намечается увеличение посевов зерновых культур до 450 тыс.
га, в том числе яровые зерновые 434 тыс.га, озимые культуры 16 тыс.га. Рост посевных площадей к уровню прошлого года составит 116 %, в том числе яровых на 115 %, озимых на 225 %.
Структура посевных площадей зерновых культур разработана с учетом внутреннего спроса и реализации зерна на внешнем рынке. Под пшеницу отводится 78,6 %, ячмень 14,4 %, просо 1,9 %, озимую рожь 1,4 %, прочие зерновые 0,7 % площадей.
Основные площади зерновых сосредоточатся на землях Зеленовского - 145 тыс.га, Теректинского - 75 тыс.га, Бурлинского - 50 тыс.га, Сырымского - 50 тыс.
га, Чингирлауского - 38 тыс.га, Таскалинского района - 35 тыс.га.
4.5.1 Баланс продукции зерновых культур на 2001 год (тыс.га, ц\га, тыс.тонн)
Посев- ная пло-
Зерно к распреде-
Продкорпорация
Реги-
Уро- жай-
Вало- вый
Мерт- отход лению о- по- треб- Будет засы- паться Все- Семена Возврат задолженности То- вар- ное зер- но Зер- но- от- хо- ды наль- ный фонд Ози- мая рожь Озим.
пше- ница 309,2 182,2 Яров.
Яч- мень
Про- чие 262,6
ИТО-
ГО:
В 2001 году из валового сбора зерна 450,0 тыс.тонн будет проведен возврат по ссудам: всего 53,7 тыс.тонн в том числе госпродкорпорации - 50,0 тыс.тонн; в региональный фонд - 3,7 тыс.тонн;
Для обеспечения населения области продовольственным зерном будет направлено на переработку 150 тыс.тонн пшеницы. На расчет с поставщиками и обеспечения производства материально-техническими ресурсами намечается реализовать 112,6 тыс.тонн, для нужд животноводства будет засыпано 52,9 тыс.
тонн зернофуража. Под урожай 2002 года сельхозтоваропроизводители области полностью обеспечат свои потребности в семенах в объеме 57,8 тыс.тонн.
5. Необходимые ресурсы и источники их финансирования Для проведения ярового сева зерновых культур на площади 434 тыс.га требуется 49,8 тыс.тонн семян в наличии у сельхозтоваропроизводителей имеется 28,8 тыс.тонн, недостаток составляет 21,0 тыс.тонн.
5.1 Потребность и обеспеченность в семенах по районам области на 2001 год.
(тыс. га, тонн)
районы
Яровые зерновые-всего площадь тре имеется недостает буется Акжаикский Бокейординский Бурлинский Жангалинский Жанибекский Зеленовский 137,1 109,6 Казталовский Каратобинский Сырымский Таскалинский Теректинский Чингирлауский г. Уральск В связи с отсутствием у сельхозтоваропроизводителей данных средств и гарантий банков программой предусматривается субсидирование приобретение недостающего количества семян в объеме 21 тыс.тонн на сумму 388,2 млн.тенге за счет средств местного бюджета.
5.2 Финансирование мероприятий программ зернового производства в 2001 году Наименование мероприятии Объем тыс.
Цена за 1 тонну,
Стоимость млн.
Источники финансирования тонн тенге Приобретение семян яровой пшени- 388,2 Местный бюджет цы Для включения сельхозтоваропроизводителей в программу развития зернового производства, акимы районов производят отбор сельхозтоваропроизводителей, имеющих технику, подготовленные земли, и другие ресурсы для ведения производства зерна.
На основании, представленных акимами районов списков, облсельхоздепартамент, как администратор программы заключает договора с акимами районов и сельхозтоваропроизводителями на получение семян зерновых и последующего возврата из урожая текущего года.
6. Создание новых рабочих мест в зерновом производстве.
С учетом реальных возможностей создание новых рабочих мест в сельскохозяйственном производстве будут происходить в 2001 году за счет расширения посевных площадей и роста валового сбора зерновых культур, а также развития вспомогательных и перерабатывающих производств.
Рост численности работников в сельхозформированиях области (чел.)
Создание новых рабочих мест: всего в том числе
- за счет расширения посевных площадей зерновых культур
- за счет увеличения объемов производства во вспомогательных и обслуживающих производствах В целом по области рост численности в сельскохозяйственном производстве составит 2015 человек.
Повышение эффективности производства и рост объемов продукции позволит повысить заработную плату в сельхозформированиях области на 120 – 130 % к уровню 2000 г.
7. Ожидаемые результаты программы.
В результате выполнения мероприятий программы ожидается получить в 2001 году валовый сбор зерна в объеме 450 тыс.тонн. Производимый объем зерна позволит обеспечить потребность области в продовольственном, семенном и фуражном зерне, загрузить работой предприятия мукомольной и хлебопекарной промышленности, хозяйствующие субъекты малого предпринимательства на селе, снабженческие и агросервисные структуры.
Прозойдет улучшение социально-экономического положения сельских жителей, повысится занятость населения за счет создания дополнительных рабочих мест в сельхозформированиях области.
По мере роста доходов улучшится финансовое состояние сельхозтоваропроизводителей области, они смогут рассчитаться с долгами и кредитами, в дальнейшем рентабельно вести расширенное воспроизводство за счет собственных средств и ресурсов.
Начальник облсельхоздепартамента Т. Сапаров