Қазақша:
Қазақстан Республикасы Ауыл Комитет лесного и охотничьего хозяйства Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы шаруашылығы министрлігі Орман Министерства сельского хозяйства Республики комитеті және аңшылық шаруашылығы Казахстан (ҚР Президентінің 2013.01.16 ж. N 466 комитеті төрағасының 2007 жылғы Жарлығымен оның функциялары мен өкілеттіктері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне беріле отырып, қайта ұйымдастырылды)
5 наурыздағы № 93 Бұйрығы.
Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2007 жылғы 31 наурыздағы Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 4597 болып енгізілді. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2010 жылғы 29 сәуірдегі № 299 Бұйрығымен Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді, сақтауды, пайдалануды және олардың сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесін бекіту туралы
1. Қоса беріліп отырған Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді, сақтауды, пайдалануды және олардың сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесі бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілерінің бюллетенінде жарияланған, 2006 жылғы наурыз-сәуір, N 3-4, 207-құжат, Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде N 3714 нөмірмен тіркелген Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2005 жылғы 6 маусымдағы N 132 бұйрығының күші жойылды деп танылсын.
3. Осы бұйрық ол бірінші рет ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енеді.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Төраға Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті төрағасының 2007 жылғы 5 наурыздағы N 93 бұйрығымен бекітілген Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді, сақтауды, пайдалануды және олардың сапасын бақылауды ұйымдастыру ЕРЕЖЕСІ
1. Жалпы ережелер
1. Осы Ереже Қазақстан Республикасының Орман кодексіне сәйкес әзірленді және ормандарды молықтыру мен орман өсіруге арналған орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді, сақтауды, пайдалануды олардың сапасын бақылауды ұйымдастыру тәртібін реттейді.
2. Орман тұқымдарын дайындау тұрақты орман тұқымы базасы объектілерінде (ТОТБ) жүзеге асырылады, ал олар жетіспеген жағдайда қалыпты екпелерде тұқым дайындауға жол беріледі.
Орман тұқымдарын кемістігі бар екпелерден және кемістігі бар ағаштардан дайындауға тыйым салынады.
3. Орман тұқымдарын дайындау, өңдеу және сақтау олардың селекциялық санаттары: сортты, жақсартылған, қалыпты санаттар бойынша бөлек жүргізіледі.
4. Орман тұқымдарының, ал кейіннен көшет материалының және өсірілген жасанды орман екпелерінің тегі мен генетикалық сапасының жойылуына жол бермеу мақсатында орман тұқымдарын дайындау, өңдеу және сақтау біртекті партиялармен жүзеге асырылады.
2. Орман тұқымдарын дайындауды ұйымдастыру тәртібі
5. Мемлекеттік орман қоры аумағында орман тұқымдарын дайындауды ұйымдастыруды сүрек дайындау үшін мемлекеттік орман қорының учаскелері ұзақ мерзімді орман пайдалануға бекітіп берілген орман иеленушілер мен орман пайдаланушылар жүзеге асырады.
6. Орман тұқымдарының қажетті мөлшері мен олардың түр құрамын орман иеленуші:
1) орман орналастыру айқындайтын мемлекеттік орман қоры учаскелерінде ормандарды молықтыру, орман өсіру жөніндегі іс-шаралардың көлемін;
2) басқа заңды және жеке тұлғалардың тұқымдар жөніндегі қажеттілігін, оның ішінде экспортқа тұқым шығаруды қанағаттандыруды;
3) жеміс беру кезеңділігі ұзақ жекелеген ағаш түрлері тұқымдарының резервтік қорын жасау қажеттігін басшылыққа ала отырып белгілейді.
7. Орман тұқымдарын дайындауды ұйымдастыру кезінде:
1) орман тұқымдарының аудандастырылуын сақтау және орман тұқымдарын орман өсіру жағдайларына сәйкес пайдалануға кепілдік беретін түрлер бойынша орман тұқымдарының бөлек жиналуын қамтамасыз ету;
2) орман тұқымдарының жоғары сапалы болуы тән ТОТБ-ының жеміс беретін объектілерінде орман тұқымдарының барынша көп жиналуын қамтамасыз ету;
3) орман тұқымдарын дайындауды бір текке жататын алуан түрлер бірге өскен жағдайда түрлері бойынша бөлек, ал фенологиялық нысандары анық байқалатын ағаш түрлерінің тұқымы үшін - осы нысандар бойынша бөлек жүргізу қажет.
8. Орман иеленушілер мен орман пайдаланушылар орман тұқымдары жаппай пісіп-жетілмей тұрып олардың шығымдылығын анықтау мақсатында орман тұқымдарын жинауға арналған барлық жеміс беретін объектілерге алдын ала тексеру жүргізеді.
9. Орман тұқымдарының күтілетін өніміне болжам жасау алдын ала бөлінген көлемі кемінде 0,25 га сынақ алаңында осы Ереженің 1-қосымшасына сәйкес алты баллдық шәкіл бойынша көзбен байқап көру әдісімен жүргізіледі.
10. Орман тұқымдарын бақылау мақсатында жинау үшін учаскеде тозаңдану және жарықтану жағдайлары әртүрлі 3-10 қалыпты ағаш бөледі. Орман тұқымдарын ұшарбасының әр қабатынан осы Ереженің 2-қосымшасына сәйкес орташа үлгінің мөлшерлі салмағы көлемінде жинайды.
Орман тұқымдары сапасының бастапқы бағасын кесу немесе өсіру әдісімен анықтайды.
11. Орман тұқымдарын жинау осы Ереженің 3-қосымшасында көрсетілген мерзімде олар толық піскеннен кейін жүзеге асырылады.
12. Орман тұқымдары өсіп тұрған, кесілген ағаштар мен бұталардан, сондай- ақ жер бетінен (шашылып қалған тұқымдар) дайындалуы мүмкін.
13. Өсіп тұрған ағаштар мен бұталардан бүрлер мен жемістер қолмен немесе кескіш, тістегіш құралдарды, әртүрлі сатыларды, көтергіш құрылғылар мен машиналарды пайдаланып жиналады.
Бұл ретте өсіп тұрған ағаштардың бұталарын шабуға және кесуге, сондай-ақ сексеуілдің бұталарын сындыруға болмайды.
14. Тұқым жиналатын жердің беті алдын ала тазартылып, жер бетінен негізінен ірі жемістер: емен жаңғағы, жабайы жемістер, грек жаңғағы, сондай-ақ сүйір жапырақты үйеңкі, шегіршін және басқа да ағаштардың тұқымдары жиналады.
15. Уақытша орман тұқымы учаскелерінде (бұдан әрі - УОТУ) және кеспеағаштарда (қалыпты екпелерде) кесілген ағаштардан бүрлер мен жемістер дайындау үшін ағаш дайындау мерзімі орман тұқымдарын жинау мерзімімен ұштастырылады. Шабылған бұтақтардан бүрлер мен жемістер жинау ағаштар құлатылған жерден әрі кеткенде 50 м қашықтықта жүргізіледі.
3. Орман тұқымдарын өңдеу тәртібі
16. Жиналған бүрлер мен құрғақ жемістерді сақтау кезінде өздігінен қызып кетпеуі үшін кептіріп алады.
17. Тез бұзылатын шырынды жемістерді (тұт, қарақат, сары өрік және басқалары) орман тұқымдарын ажыратып алу үшін бірден өңдеуге жібереді.
18. Орман тұқымдарын өңдеу ағаш тұқымдарына, жемістің түрлеріне, тұқым шикізатының жай-күйіне байланысты осы Ережеге сәйкес жүргізіледі.
Параграф 1. Қылқан жапырақты ағаштардың орман тұқымдарын өңдеу
19. Қылқан жапырақты ағаштардың орман тұқымдарын бүрлерден және бүржидектерден ажыратып алу механикалық тәсілмен немесе бүрлердің ашылуы үшін оларды кептіру жолымен жүзеге асырылады.
20. Қарағайдың кейбір түрлерінің (самырсын, корей), сібір майқарағайының және аршалардың тұқымдарын ажыратып алу үшін механикалық өңдеу тәсілі қолданылады.
Бұл орайда бүрлер арнайы машиналарда немесе қолмен ағаш балғалармен немесе ағаш үккіштермен ұнтақтау арқылы үгітіледі.
Сібір майқарағайының, шығыс биотасының және батыс боз аршасының бүрлері олар толық піскенге дейін жиналады, пісуі үшін кептіреді және арнайы машиналарда үгітеді. Бүрлерді арнайы машиналарда немесе қолмен ұнтақтайды.
21. Кәдімгі қарағайдың, шыршаның, сібір балқарағайының, сібір майқарағайының бүрлерін тұқым ажырату үшін бүркептіргіштерде немесе табиғи жағдайда - ауада және күн көзінде кептіреді.
Бүрлерден ажыратып алынған тұқымдарды тұқым тазартқыш машиналарда, қанатсыздандырғыштарда, желпігіштерде немесе торларда қанатсыздандырады және желпиді.
22. Кәдімгі қарағай мен шыршалардың тұқымын сумен қанатсыздандыруға o болады. Бұл орайда қанатсыздандырылмаған тұқымдарды жылы бөлмеге (ауа температурасы 25 С) жайманың үстіне 10 см-ге дейін қалыңдықпен шашып, 1 кг тұқымға 100 г су есебімен бүріккішпен біркелкі дымқылдайды. Күні бойы орман тұқымдарын бірнеше рет аударыстырады, содан соң желпиді.
23. Сукачев балқарағайы мен Шренк шыршасының толық дәнді орман тұқымдарын дәні жоқ тұқымдардан оларды: балқарағайды - 4-5 сағат және шыршаны 15-20 сағат суға батырып қою арқылы бөліп алуға болады. Тұқым мен судың арақатынасы тиісінше 1:5.
Судың бетіне қалқып шыққан орман тұқымдарын жинап алады, суды төгіп тастайды, ал түбінде қалған толық дәнді орман тұқымдарын белгіленген дымқылдылыққа дейін кептіреді.
24. Табиғи жағдайда - ауада және күн көзінде кептіру құрғақ және желдетілетін бөлмелерде немесе күн астында жүргізіледі. Бұл ретте кептіру процесін жеделдету үшін бүрлерді жұқалап жайып қояды және күніне 1-2 рет араластырады.
Ашылған бүрлерді тұқым тазалағыш машиналарда немесе қолмен үгітеді.
Параграф 2. Жапырақты ағаш түрлерінің жемісі мен орман тұқымдарын өңдеу
25. Жапырақты ағаш түрлерінің орман тұқымдары былай бөлінеді:
1) құрғақ (емен, қайың, үйеңкілер және басқалар);
2) шырынды, оның ішінде:
шырынды жеміссерігімен (қарақат, тұт және басқалар);
етті жеміссерік (сары өрік, қара өрік және басқалар);
еті құрғақ жеміссерік (пісте, жаңғақ және басқалар).
26. Еті құрғақ жеміс серігі бар құрғақ орман тұқымдары мен жемістерді жинап алғаннан кейін шіріп кетпеуі үшін оларды кеуіп құрғап қалғанша кептіреді.
Бұл үшін оларды бастырманың астына немесе жақсы желдетілетін бөлмелерде жайманың үстіне немесе сөрелерде 3-4 см (қарағаштар) және 10-15 см (емен жаңғағы, жаңғақтар) қалыңдықта жайып тастайды.
27. Кептіру ұзақтығы ағаш түріне және ауа райы жағдайларына байланысты болады. Құрғақ ауа райында қарағаш тұқымдарын кептіруге 2-3 күн, жаңғақ жемістілері - 3-5 күн, үйеңкілер мен шағандардың қанатты тұқымдары - 5-7 күн, емен жаңғағы үшін - 10 күнге дейін қажет болады.
28. Құрғақ жемістерді кептіру үшін қолда бар бүркептіргіштерді немесе ауылшаруашылық астық кептіргіштерін пайдалануға болады.
29. Кептіріп алған соң құрғақ орман тұқымдарын түрлі бөтен қоспалардан (бұтақтар, жеміс тұғырлары, жапырақтар және тағы басқалар) тазартады, тұқым тазалайтын машиналарда қанатсыздандырып (қарағаштардың, сексеуілдің, шаған мен үйеңкілердің және тағы да басқалардың қанатты тұқымдары), кейіннен желпиді.
30. Бұршақ тұқымды ағаштардың, жұпаргүлдің, теректер мен талдардың жемістерін алдымен жайманың бетіне төгіп көлеңкеде кептіреді, сосын күн астында толық ашылғанша жиі-жиі араластырып, соңынан үгітеді және жеміссеріктері мен басқа да қоспалардан тазартады.
31. Жидектердің шырынды жемістері, жеміс шоғыры, сүйекті шырынды жемістер бұзылып кетпес үшін тұқымын ажыратып алу мақсатында өңдеуге жіберіледі.
32. Аз ғана мөлшерде өңдеу кезінде шырынды жемістерден, оның ішінде жидектерден, жеміс шоғырынан, сүйекті жемістерден, шекілдеуік тұқымды ағаштар жемісінен (алма, алмұрт және басқалары) және сүйекті тұқымды ағаштар жемісінен (сары өрік, қара өрік және басқалары), сондай-ақ қына ағашының, ұшқаттың, шетеннің және итмұрынның жемісінен тұқымды ажырату қолмен кесу, оны езу және кейіннен етін ағын сумен шаю арқылы жүргізіледі.
33. Жеміс етінен ажыратылған және жақсы жуып-шайылған орман тұқымдары құп-құрғақ болғанша кептіріледі.
34. Жемістердің үлкен партиялары жеміс өңдейтін кәсіпорындарда қолданылатын жеміс үгітетін, жеміс сүйегін ажырататын және жуу машиналарында жылу қолданылмай өңделеді.
35. Ормандарды қалпына келтіруге және орман өсіруге арналған дайындалған, сондай-ақ орман иеленуші сатып алған тұқымдарды есепке алу осы Ереженің 4-қосымшасына сәйкес белгіленген нысан бойынша жүргізіледі.
4. Орман тұқымдарының партияларын қалыптастыру және орман тұқымдарының орташа үлгісін құрау
36. Жиналған және өңделген орман тұқымдары партияларға бөлінеді, олардың барынша ауыр массасы осы Ереженің 2-қосымшасына сәйкес айқындалады.
37. Жекелеген партияда орман тұқымдарының сапасын бағалау орман тұқымдарының орташа үлгісін талдау негізінде жүзеге асырылады.
38. Үлгілер сұрыптауды және орташа үлгіні құрауды орман иеленушінің (орман пайдаланушының) үлгілер сұрыптау жөніндегі уәкілетті тұлғасы жүзеге асырады.
Параграф 1. Орман тұқымдарының партияларын қалыптастыру
39. Партия біртекті орман тұқымдарынан:
1) түрі немесе түр алуандығы;
2) өсетін орнының жағдайлары;
3) жас топтары (жас балауса, орта жастағы, пісуге жақын, пісіп жетілген);
4) селекциялық санаттары (сортты, жақсартылған, қалыпты);
5) екпелердің шығу тегі (табиғи, жасанды);
6) тұқымды жинау, өңдеу, сақтау тәсілі;
7) түр-түсі, жылтырлығы, иісі және дымқалдану деңгейі бойынша қалыптастырылады.
40. Белгілі бір түр орман тұқымдарының әртүрлі партияларын, оның ішінде массасы бойынша шағын партияларын араластыруға болмайды.
41. Қалыптастырылған орман тұқымдарының партиясы осы Ереженің 5 және 6-қосымшаларына сәйкес нысан бойынша паспортпен және заттаңбамен куәландырылады.
Параграф 2. Орман тұқымдарының орташа үлгісін құрау
42. Тұқымның орташа үлгісін орман тұқымдарының қалыптастырылған партиясынан үлгілер сұрыптау және бастапқы үлгіні құрау жолымен алады.
43. Үлгі сұрыптау ағаштың түріне және орман тұқымдары партияларын сақтау жағдайларына байланысты арнайы сүңгілермен (конус, дорба, цилиндр пішінді) немесе қолмен жүргізіледі:
1) үюлі күйінде сақтаулы ұсақ және орташа тұқымдар үшін үлгілер сұрыптау әр қабаттың бес түрлі жерінен (жоғарғы - тереңдігі 10 см, орташа-үйінді биіктігінің жартысы, төменгі - еденнен) жүргізіледі, яғни 15 үлгіден кем болмауы керек;
2) ірі тұқымдар үшін (жаңғақтар, сүйекті жемістер және басқалары) - әр қабаттың он түрлі жерінен 3 үлгіден алады;
3) қаптарда (10 қапқа дейін) сақтаулы сусымалы тұқымдар үшін әр қаптан жоғарғы, орта, төменгі қабаттан бір-бірден кемінде үш үлгі, 10 қаптан көп болған жағдайда - алынған үлгінің тереңдігін алмастыра отырып, әр қаптан бір-бір үлгіден алады;
4) шыны шөлмектерде, темір ыдыстарда, жәшіктерде және басқа да ыдыстарда сақтаулы тұқым партияларынан сүңгілермен немесе қолмен үлгі сұрыптап алу мүмкін болмаған жағдайда тұқымды тегіс жерге төгеді, араластырады, тегістейді және әр ыдыстың тұқымы төгілген жердің әр тұсынан қолмен кемінде бес үлгі сұрыптап алады.
44. Сұрыптап алынған тұқым үлгілерін (жеке-жеке) тегіс жерге төгеді, мұқият қарап шығып, партияның біртектілігін анықтау үшін қоқыстануы, иісі, түр- түсі, жылтырлығы және басқа да белгілері бойынша салыстырады.
45. Жекелеген үлгілердің күрт айырмашылықтары болмаған жағдайда оларды бастапқы үлгі етіп біріктіреді, оның массасы орташа үлгінің кемінде он мәрте массасы мөлшерінде болуы керек.
46. Бастапқы үлгіден тұқым партиясының сапасын анықтау үшін бір орташа үлгіні бөліп алады.
47. Орташа үлгіні бөліп алу үшін бастапқы үлгіні тегіс жерге төгеді, араластырады, ұсақ тұқымдар үшін қалыңдығы 3 см дейін және ірі тұқымдар үшін 10 см астам шаршы түрінде тегістейді, содан соң диагоналдары бойынша 4 ұшбұрышқа бөледі. Екі қарама-қарсы орналасқан ұшбұрыштан тұқым алып тасталынады, ал қалғанын біріктіріп, келесі бөлу үшін қайтадан шаршы түрінде тегістейді. Бөлуді 2-қосымшада көрсетілген белгіленген массаның орташа үлгісін алғанға дейін жүргізеді.
48. Сұрыптап алынған орташа үлгіні алдын ала суға қайнатып дезинфекцияланған тығыз матадан тігілген таза дорбаларға салады, кендір жіппен байлап, тұқым сапасын, оның энтомологиялық зақымдануын және фитопатологиялық залалдануын анықтау үшін паспорттарын, заттаңбаларын және орташа үлгілер сұрыптау актісін қосып, 5, 6, 7-қосымшаларға сәйкес уәкілетті органның мамандандырылған ұйымдарына жөнелтеді.
49. Орман тұқымдарының ылғалдылығын анықтау үшін үлгіні бастапқы үлгі тұқымының қалдығынан дәл осылай құрайды.
Сұрыптап алынған үлгіні таза, құрғақ ыдысқа орналастырып, оны тұқым әбден толтырылғаннан кейін аузын тығынмен нығыздап жабады да, сүргіш, балауыз немесе парафин құяды. Орташа тұқым үлгісін ылғал өткізбейтін пленкадан жасалған сыйымдылығы кемінде 0,5 дм қапқа салуға болады, қаптың шеттері онда барынша аз ауа қалдыра отырып, ыстық әдіспен жабылады немесе мықтап байланады, содан кейін дәл осындай екінші қапқа салынып, ауызы тығыз байлап тасталады. Заттаңбаның бір данасы ыдыстың немесе қаптың ішіне салынады, екіншісін сыртына желімдейді.
50. Қалыптастырылған партиялардан орташа тұқым үлгілерінің сұрыпталу дұрыстығына бақылау жасау мақсатында уәкілетті органның мамандандырылған ұйымы бақылау үлгілерін сұрыптап алады, оларды талдау нәтижелері бойынша тұқым дайындаушыға оң жақтағы жоғарғы бұрышында "Мемлекеттік бақылау"
деген белгісі бар тұқым сапасы туралы тиісті құжат беріледі, ал бұдан бұрын берілген тұқым сапасы туралы құжаттар мемлекеттік үлгілердің сұрыпталуымен бір мезгілде алып қойылады.
5. Орман тұқымдарын сақтау және себуге дайындау тәртібі
51. Себуге арналған орман тұқымдары арнайы қоймаларда (тұқым қоймаларында), ал олар болмаған кезде - 8-қосымшада көрсетілген жағдайларға сәйкес осыған лайықталған құрғақ үй-жайларда сақталуы қажет.
52. Орман тұқымдарын сақтайтын үй-жайлар ауа сору-тарту желдеткіштерімен, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы мен температурасын тіркеуге арналған приборлармен жабдықталады. Бұл орайда үй-жай ішіндегі ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 70 %-дан аспауға тиіс. Үй-жай тұқым сақтайтын қажетті ыдыспен және үлгілер сұрыптауға арналған құрал-сайманмен:
науалармен, дән құйғыштармен, шелектермен және тағы да басқалармен қамтамасыз етіледі.
53. Тұқымды жабық және ашық күйінде сақтайды.
Жабық тәсілмен тұқымды әртүрлі бітеу жабық ыдыстарда (шөлмектерде, канистрлерде, бидондарда, контейнерлерде), ашық тәсілмен (қаптарда, жәшіктерде және үйілген күйінде) сақталады.
54. Тұқым таза, құрғақ, берік және міндетті түрде дезинфекцияланған ыдыста сақталады.
55. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы мен температурасы көп мөлшерде құбылып тұратын жағдайда тұқым бітеу жабық ыдыста сақталады.
56. Қылқан жапырақты ағаштардың тұқымы міндетті түрде хлорлы кальций түтікшесі бар тығынмен жабылған және тұқымның ылғалдылығын ауық-ауық қадағалап отыру үшін тікелей шөлмек ішіне кобальт қағазы салынған шыны шөлмектерде сақталады.
57. Орман тұқымдарын цемент, асфальт, тас немесе жер едендерде ашық күйінде сақтауға, сондай-ақ тұқымды қант, тұз және химиялық препараттар салынған ыдыстарда сақтауға болмайды.
58. Қоймаларда тез ылғал тартатын заттарды (тұз, селитра, улы химикаттар және басқалар), тез жанатын сұйық заттарды (бензин, керосин және басқалар), сондай-ақ сапасыз тұқымды, тұқым сақтауға қатысы жоқ мүлікті, материалдарды және құрал-саймандарды сақтауға, қоқыс пен тұқым қалдықтарын қалдыруға болмайды.
6. Орман тұқымдарын пайдалану тәртібі
59. Орман тұқымдары мен көшет материалдарын пайдалану ормандарды жасанды жолмен қалпына келтіру және орман өсіру үшін тұқымдар мен көшет материалын пайдаланудың географиялық және экологиялық таралу аймағы (пайдалану шекарасы) реттелетін орман тұқымдарын аудандастырумен қатаң сәйкестілікте жүзеге асырылады.
60. Қазақстан Республикасының аумағында орман тұқымдары мен көшет материалын пайдалану өсімдіктер карантині саласындағы уәкілетті органның карантиндік, фитосанитариялық сертификаттары болған жағдайда жүзеге асырылады.
61. Орман егу және көшет материалын өсіру кезінде тек тексерілген және кондициялы орман тұқымдары ғана пайдаланылады.
62. Себу үшін пайдалануға жататын орман тұқымдары олардың жаппай өсіп- өнуін ынталандыру және топырақтағы өсімталдығын арттыру мақсатында себу алдындағы өңдеуден өтеді.
63. Тұқымдарды себу алдында өңдеудің мынадай тәсілдері қолданылады:
тұқымды стратификациялау (тұқымның өніп шығуын жеңілдету) (тұқымды тоңазыту), тұқымның сыртқы қабаттарына механикалық, жылумен және химиялық әсер ету, тұқымдарды микроэлементтермен және өсу стимуляторларымен өңдеу, дыбыспен, ультрадыбыспен және магнитпен әсер ету, тұқымдарды дәрілеу және улау.
Орман тұқымдарын тегіне байланысты себу алдында әзірлеу тәсілдерінің ерекшеліктері осы Ереженің 8-қосымшасында келтірілген.
64. Тұқымдарды себуге стратификациялау арнайы үйлерде, о тоңазытқыштарда, жертөлелерде, ұраларда немесе траншеяларда жүргізіледі (жылы стратификация тұқымның түріне байланысты +10-нан + 35 С-қа дейін, салқын стратификация 0-ден +7 С-қа (+10 С сирек) дейін температурада жүргізіледі).
65. Стратификацияның ұзақтығы орман тұқымдарының физиологиялық тыныштығының сипатына, тұқымның өсіп-өнуін тежейтін басқа да факторлардың орын алуына байланысты.
66. Орман тұқымдарын стратификациялауды себуге бір-екі күн қалғанда тоқтатады. Бұл ретте өнген тұқымдарды құрғап қалғанша кептіріп, содан кейін егеді.
67. Орман тұқымдарын тасымалдау (тасу) кезінде олардың бүлінуіне жол бермеу үшін орман тұқымдарын белгілі бір ылғалдылыққа дейін жеткізіп, кептіреді де, 5-6 қабат қағаз немесе мата қаптарға, ағаш жәшіктерге және басқа ыдысқа тығыздамай салады. Ыдысқа салынған орман тұқымдарының бір орнының массасы 50 килограмнан аспайды.
68. Қап-жәшіктің әрбір орыны орман тұқымдарының түр атауы, массасы, паспортының нөмірлері мен күні, жөнелтуші мен алушы ұйымдардың атаулары мен мекен-жайлары көрсетілген ішкі және сыртқы заттаңбалармен жабдықталады.
69. Орман тұқымдары орман тұқымбақтарында себу кезінде, сондай-ақ ормандарды молықтыру және орман өсіру жөніндегі іс-шараларды өткізу үшін пайдаланады.
7. Орман тұқымдарының сапасын бақылау
70. Себу үшін пайдалануға жататын орман тұқымдарының себу сапасын анықтауды уәкілетті органның мамандандырылған ұйымдары жүзеге асырады.
71. Орман тұқымдарын дайындауға, өңдеуге, сақтауға бақылау жасауды уәкілетті орган мен оның аумақтық органдары жүзеге асырады.
Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді, сақтауды, пайдалануды және олардың сапасын бақылауды ұйымдастыру ережесіне 1-қосымша Орман тұқымдарының күтілетін өнімін көз мөлшерімен бағалау шәкілі (В.Г.Каппер бойынша)
Гүлдену және же-
Баллдың сипаттамасы міс беру баллы Екпелер үшін Гүлденбейді және тұқым бермейді Гүлденуі немесе өнім беруі өте нашар (гүлі, бүршігі немесе жемісі орман шетіндегі ағаштар мен жекелеген ағаштарда болымсыз мөлшерде және екпелерде өте аз)
Гүлденуі және өнімі нашар (еркін тұрған ағаштар мен орман шетіндегі ағаштарда - қанағаттанарлық, ал екпе- лерде өте нашар)
Гүлденуі, өнімі (еркін тұрған ағаштарда және орман шетіндегі ағаштарда - тәуір, ал орта жастағы және піс- кен алқаағаштарда қанағаттанарлық)
Гүлденуі немесе өнімі жақсы (еркін тұрған ағаштарда және орман шетіндегі ағаштарда - өте жақсы, ал орта жастағы және піскен алқаағаштарда - жақсы)
Гүлденуі, өнімі өте жақсы (еркін тұрған ағаштарда және орман шетіндегі ағаштарда, орта жастағы) және піс- кен алқаағаштарда - өте жақсы Бұталар үшін Гүлденуі, жеміс беруі нашар (гүлдері немесе жемістері бірен-саран кездеседі)
Гүлденуі, жеміс беруі - орташа (гүлімен жемісі жартысында жеткілікті)
Гүлденуі мен жеміс беруі жақсы (бұталардың басым көпшілігі немесе бәрі жақсы гүлденіп, жемі береді).
Ескерту: Жаппай тұқым дайындау үшін пайдаланылатын селекциялық санаты әртүрлі барлық жеміс беретін екпелерде алдын ала тексеру бірыңғай шәкіл бойынша жүргізіледі.
2-қосымша
Орташа үлгінің массасы р/с Түр атауы Бір үлгі сұрыптап алынатын партияның Орташа үлгі массасы, г ең ауыр массасы, кг N Кәдімгі өрік Armeniaca vulgaris Lam.
Тұшақұрай
Amorpha fruticosa
Кәдімгі қарақат
Berberis vulgaris L.
Салпыншақ қайың
Betula pendula Roth (B.verucosa Ehrh.)
Шығыс биотасы
(Biota orientalis Endl)
Кәдімгі қынаағаш
Ligustrus vulgare L.
Кәдімгі долана
Crataegus oxyacanth L.
Далалық шие
Cerasus fruticosa (Pall.) G. woron Кәдімгі шие Cerasus vulgaris Mill.
Жылтырлы тегіс шегірін Ulmus laevis Pall.
Қарағаш
Ulmus pinnato-ramosa Dieck.
Үш тікенді қарамала
(Gleditsia triacanthos L.)
Кәдімгі алмұрт
Pirus communis L.
Сәнтал
Cornus sanguinea L.
Жүзгін
Calligonum
Черештат емені
Quercus robur L.
Кәдімгі шырша
Picea abies (L.) Karst.
Сібір шыршасы
Picea obovata Lebed.
Шренка шыршасы
Picea Schrenkiana Fet. M Кәдімгі ұшқат Lonicera xylosteum L.
Татар ұшқаты
Lonicera tatarica L.
Кәдімгі шәңгіш
Viburnum opulus L.
Сары қараған
Caragana arborescens Lam.
Ақ үйеңкі
Acer pseudoplatanus L.
Сүйір жапырақты үйеңкі платановидный Acer platanoides L.
Дала үйеңкісі
Acer campestre L.
Татар үйеңкісі
Acer tatarucum L.
Ат талшыны
Aesculus hippocastanum L.
Үлкен жапырақты жөке
Tilia platyphyllos Scop.
Кіші жапырақты жөке
Tilia cordata Mill.
Сібір балқарағайы
Larix sibirica Ledeb.
Жіңішке жапырақты жиде Elaeagnus angustifolia L.
Виргин аршасы
Juniperus virginiana L.
Қара арша
Juniperus communis L.
Шырғанақ
Hippophae ramnoides L.
Греция жаңғағы
Огпдфты купшф Дю
Кәдімгі шабдал
Persica vulgaris Mill Сібір самырсыны Adies sibirica Ltdeb Ақ инеш Robinia pseudoacacia L.
Итті раушан
Rosa canina L.
Кәдімгі шетен
Sorbus aucuparica L.
Ақ сексеуіл
Haloxulon persicum Bge.
Қара сексеуіл
Haloxulon apillum
Жалқын
Cotinus coggygria Scop.
Қараөрік
Prunus spinosa L.
Соғды қараөрігі
Prunus divarigata Ldb.
Қарақат
Ribes aurerum pursh
Шығыс сараңы
Salsola paletzkiana Litv.
Шеркез, Рихтер сараңы Salsola richteri (Moq.)
Pinus sibirika Du Tour Кәдімгі қарағай Pinus silvestris L.
Батыс аршасы
Tuja occIdentalis L.
Ақ тұт
Morus alba L.
Қаратұт
Morus nigra L.
Орман алмасы
Malus silvestris (L.) Mill.
Паллас немесе сібір алмасы Malus pallasiana Juz.
Жасыл шаған
Fraxinus lanceolata Borkh.
Кәдімгі шаған
Flaxinus excelsior L.
Соғды шағаны
Fraxinus sogoliana Bge Ескерту:
1. Барынша ауыр массаның 1/25 бөлігін құрайтын тұқым партиясы шағын партия деп есептеледі.
2. Массасы бойынша шағын партиядан орташа үлгі белгіленген массаның тең жартысын құрайтын тұқым үлгісі сұрыптап алынады.
3. Бір түр тұқымдарының массасы бойынша шағын бірнеше партиясын араластыруға болмайды және олардан бір орташа үлгі сұрыптап алуға жол берілмейді.
4. Артықшылығы бар ағаштардан және ерекше бағалы тұқымды ағаштарынан жиналған тұқымдар үшін орташа үлгілердің белгіленген массасын сақтамауға болады.
3-қосымша
Қазақстандағы негізгі ағаш және бұта тұқымдыларының гүлдену, пісіп- жетілу және олардың жемістерін, бүрлерін және тұқымдарын жинау күнпарағы Түр атаулары Уақыты (айлар)
гүлденуі пісуі жиналуы піскен жеміс пен бүрдің түр- түсі Қылқан жапырақтылар Ү-VI ҮІІІ-ІХ құба ІХ қоңыр жылтыр IҮ-V ашық-сары немесе қоңыр-сары Кәдімгі арша IV-V IX IX-X қара - көкшіл Зеравшан аршасы X қара-қошқыл Түркістан аршасы VII жылтыр қара ІХ-Х құба, ашық-құба VI VІІІ-ІХ сұр-қоңыр V-VІ Х-ІІІ сұр, сұр-құба, қара-қоңыр, қызғылт қоңыр Батыс бозаршасы ІV-V сұр-қоңыр, қара-қоңыр Жалпақ жапырақтылар ІІІ-ІҮ ҮІ-ҮІІІ қызыл-сары Ақ қараған немесе ақ инеш IX-XII қоңырлау- сары ҮІ-ҮІІ сары-құба Тушақұрай қоңырлау IҮ ҮІІ-VIII сары-жасыл, сары-қоңыр ІХ-ХІ қара, жылтыр құба-қызыл, сары Кәдімгі аюбадам ҮІІ-ҮІІІ қызыл, қызғылт
-сары
Дала шиесі қызыл
Жылтыр шегіршін
III-ІҮ
V сұр
Кішкі жапырақты шегіршін құм түсті Кәдімгі қарала қара-қоңыр, жылтыр Алмұрт ҮІІІ-Х көк-жасыл Сәнтал, көріктал қара Емен қою-қызыл VІІ-VIII ақшыл- қызғылт, шымқай- Ақ тал сары-қоңырлау Шәңгіш ашық-қызыл Сәнағаш Сүйір жапырақты құба-қоңыр үйеңкі жасыл-құба, қоңыр-құба сары-қызыл, құба-қызыл жасыл, жылтыр қоңыр қара-сұр Жіңішке жапырақты жөке ақшыл қызыл, қызғылт сары құба Грек жаңғағы сары құба, ақшыл-қоңыр Жабысқақ қандыағаш Х-ХІ қызыл-құба ҮІІ-ІХ сары- қызғылт барқыт түсті Х қызғылт- сары, қызыл ҮІІI-ІХ ашық-сары, ашық сұр-қоңыр.
лау
Тікенді қараөрік қара-көк Соғды қараөрік күргін, сары-жасыл, қызыл-шие Сары қарақат қара-күнгін Қара қарақат Шығыс сораңы Рихтер сораңы сұр-күміс Бальзам терегі жасыл-құба Ақ терек ашық-жасыл Қара терек жасыл ақшыл-сары Ү-ҮІІ ақ, жасыл.
ды-ақ қара-қызыл, қара-сия Ескерту: Күнпарақта жаппай гүлденуінің және жемістердің (бүрлердің) пісуінің мөлшерлі мерзімдері көрсетілген, олар қолайсыз жағдайларда кешірек басталуы мүмкін. Тұқым жинау үшін сондай-ақ болжамды мерзімдер келтірілген. Сары қараған, қайың, терек пен көкталдың жемістері мен сырғаларын толық піспей тұрып біраз ертелеу жинайды, өйткені піскеннен кейін тұқымдар тез шашылып қалады.
Кәдімгі шағанның, қабыржықтың және итмұрынның жемістерін де тұқымды себуге неғұрлым ойдағыдай әзірлеу үшін біраз піспеген күйінде жинаған жақсы.
4-қосымша
ОРМАН ТҰҚЫМДАРЫН ЕСЕПКЕ АЛУ КІТАБЫ Ағаш тұқымы _____________________ түр атауы Тұқым сапасы Тұқым масса- Осы тұқым партия.
Тұқымның дайындалған жері (алын- ған) орман тұқым ауданының, кіші ауданының индексі, шаруашылығы, сы Сапа сыны- бы, өнгіштігі орманшылығы Тұқымның се- лекциялық сана- ты (сорты, жақ- сартылған, жақ- сы пас- сы)
пор.
туралы құжат- тың толтырыл- ған күні және Тұқым сапа- сы туралы құжаттың қолданылу % (сапалы- ғы, өміршең- мерзімі дігі)
тының және толты.
рыл- ған кү- ні
Тұқым шығыны, кг
Жыл басына кондициялы тұқымдардың қалдығы, кг Тұқымның жұмсалуы немесе есептен шығары- луы туралы құжаттың N және берілген күні Жұмсалғаны барлығы оның ішінде өткізілді Есептен шығарылды (кондициялы емес)
Ескерту: Орман тұқымдарын есепке алу кітабы нөмірленуге, жіппен байлануға және тұқым дайындаушы - орман иеленушінің (орман пайдаланушының) мөрімен куәландырылуға тиіс.
5-қосымша
Паспорт N _____ 200___ж. массасы _______________________ (_____________________) кг (жазбаша) (цифрлармен)
_________________________________________ тұқым партиясына жасалды.
(тұқымның толық қазақша және латынша түрлік атауы)
1. Осы тұқым партиясын ____________________________________________ (бағыныстылығын көрсетіп, осы партияны дайындаған шаруашылықтың атауы)
2. Шаруашылықтың мекен-жайы және пошта индексі
3. Электронды поштаның адресі ______________________________________
4. Тұқымдар, жемістер, бүрлер жиналған уақыт _________________ 200_ж (айы, жылы)
5. Тұқым, жеміс немесе бүршік жиналған орын: _______________________ (орман тұқымы ауданының, кіші ауданының индексі, мемлекеттік орман иеленуші, орманшылық)
Орман тұқымы объектісінің санаты ___________________________________ (ОТП, ТОТУ, УОТУ, кеспеағаш және т.б.)
Сортты немесе жаңартылған тұқымдар _________________________________ (плантация немесе учаске N, орам, телім)
6. Алқаағаштардың, плантацияның, учаскенің таксациялық сипаттамасы:
орманның құрамы __________________, бонитеті ________________, түрі жас тобы ______________________________________________________ (балауса, орта жастағы, пісіп келе жатқан, пісіп жетілген)
Селекциялық топ ____________________________________________________ Тұқымның орман өсіруге құндылылығы _________________________________ (қалыпты, жақсартылған, сортты)
Басқа мәліметтер ___________________________________________________
7. Таулы жағдайлар үшін мыналар көрсетіледі:
1) теңіз деңгейінен биіктігі _______________________________________
2) бөктері (шығыс, батыс, оңтүстік, солтүстік) _____________________
8. Тұқымдарды, жемістерді немесе бүршектерді жаппай дайындау алдында алқаағаштарға кім және қашан алдын ала тексеру жүргізді ____________
9. Бүршіктен тұқым қандай әдіспен және қашан алынды, бүршік кептіргіштің түрі, температурасы және т.б. _________________________
10. Қылқан жапырақтылар тұқымы қандай әдіспен және қандай механизмді қолданып қанатсыздандырылды және тазартылды ________________________
11. Тұқым құрғақ және шырынды жемістерден қандай әдіспен алынды ___________________________________, тұқым қандай әдіспен тазартылды
12. Тұқым тазарту қашан аяқталды ___________________________________ (күні, айы, жылы)
13. Тұқым қайда сақталуда __________________________________________ (егжей-тегжейлі көрсетілсін: арнайы тұқым сақтағышта, ыңғайландырылған, суық немесе жылы үй-жайда орларда, жертөледе, кенеп жабылып және т.б.)
14. Тұқым қандай ыдыста сақталады __________________________________ (бөтелкеде, қапта, жәшікте және т.б.)
15. Тұқым қай жылдың жоспарына дайындалған _________________________
16. Тұқым қандай мақсатпен дайындалды ______________________________ (өз шаруашылығында себу үшін, өткізу үшін, тәжірибелік мақсаттар үшін және т.б.)
М.О. Мемлекеттік орман иеленуші Орман тұқымдарын дайындауды, өңдеуді 6-қосымша Заттаңба
1. Тұқымның түрлік атауы ___________________________________________
2. Тұқымның селекциялық құндылығы __________________________________
3. Орман тұқымы ауданы, орман өсірілетін аймақ, кіші аймақ _________
4. Орам, телім нөмірі ______________________________________________
5. Орман тұқымы объектісінің санаты және нөмірі ____________________
6. Шаруашылық (ұйым) атауы _________________________________________
7. Дайындау жылы мен айы ___________________________________________
8. Паспорттың нөмірі мен берілген күні _____________________________
9. Партияның бастапқы массасы __________________________________ кг.
10. Ыдыстың орын саны және түрі ____________________________________
11. Ыдыстың реттік нөмірі __________________________________________
12. Осы ыдыстағы тұқым массасы _____________________________________ (тұқымның, пайдаланылуына қарай бастапқы және кейінгі)
13. Тұқымның кондициялылығы туралы куәліктің нөмірі және оның берілген күні, _______________________________ тұқымның сапа сыныбы __________ , қолданылу мерзімі _____________________________________ (тұқым сапасын қайта тексеру кезінде)
Тұқым сақтауға жауапты тұлғаның лауазымы және қолы 7-қосымша Тұқым сапасын анықтау үшін орташа үлгілер іріктеудің N ____ актісі (орман иеленушінің, орман пайдаланушының атауы)
(аудан, облыс, мекен-жайы) )
тиесілі тұқым сапасын анықтау үшін үлгілер іріктеп алу жөнінде өкілетті мен _______________________________________________________ (лауазымы, тегі, аты, әкесінің аты)
200__ ж. __________ комиссия мүшелері ____________________________ (айы, күні)
(әрқайсысының лауазымы, тегі, аты, әкесінің аты)
қатысуымен және ____________________________________________________ (орман және аңшылық шаруашылығы саласындағы аумақтық органның өкілі)
қатысып тұруымен __________________________________________________ (сақтау орыны)
сақтаулы мына партиялардан тұқым қарап, орташа үлгілерді іріктеп алдым.
р
Тұқымның түр-
Тұқым-
Тұқымды дайындау мақсаты (өз қа- Тұқым партиясының Тұқым партиясының мас- /с№N лік атауы ның жеті, өткізу нөмірі сасы, кг өнім және басқалар)
берген жылы
Ыдыс түрі және
Дайындау орны орындар.
Паспорт нө- мірі және кө- (тұқым қайдан және Орташа үл- гінің масса- Тұқымға қанша рет анализ жаса- Тұқым сапасы туралы соңғы құжаттың нөмірі және беріл- шірме.
қашан алынды)
сы, г лады ген күні дың әр тұқым партиясы бойын- сінің беріл- мен осы құ.
ша нөмірі жатты берген маманданды.
рылған ұйымның атауы
Үлгілер орман тұқымдарының сапасын анықтау үшін (уәкілетті органның мамандандырылған органының атауы, күні)
жіберілді.
Үлгілер іріктеу жөніндегі уәкілетті тұлға (лауазымы) _____________________________ (Т.А.Ж., қолы)
8-қосымша
Ағаштар мен бұталардың сан алуан түрлерінің бүрлерін, жемістерін және тұқымдарын жинау, өңдеу және сақтау ерекшеліктері Бүрлер мен Тұқым сақтау /с Жал- пы жемістерді Сақтау Тұ.
масса.
жинау өңдеу.
тәсіл.
мерзімі, қым.
дан
Тұқым тазалау дері жыл оң.
бүр- лер тай.
мен лы.
жеміс.
ыл.
терден ғал.
ды.
шығы- лығы мы,
Сібір шыршасы, Шренк немесе Тянь-Шань шыршасы Бүрлерді Тұқымдарды Бітеу 6-7,5 олар селек.
бүрлерден жабы- ла.
циялық тұ.
бүркептіргіш.
қым шаруа.
терде 30-40 С тын шы.
температурада шылығы объекті- ле.
бүрлер ашыла ны шөл.
рінде, сон.
бастағанға мектер.
дай-ақ қа.
дейін және де, лыпты алқа.
одан кейін сиым.
ағаштарда олар толық өсіп тұрған ашылғанға дылы- ғы ағаштардан дейін 45 С 25 л қоңыр түске аспайтын дейін боялған температура металл кезінде жағдайында немесе жинайды, алады.
поли.
УОТУ-лерде
Бүрлерді күн этилен және кеспе.
құты.
терінде кеп.
ларда бүрлерді тіруге болады кесілген Алынған тұқым қанатсыз.
жинауға дандырғыштар.
болады.
да, тұқым та.
зарту машина.
ларында, суға шаю тәсілімен немесе қолмен қанатсыздан.
дырылады, ал содан соң елеуіштерде немесе жел өтіне қолмен желдетіледі.
Тұқымдарды бүр.
тұқым толық лерден бүркеп.
піскенге тіргештерде дейін 15-20 30-40 С темпера.
күн қалған.
турада алдын ала кептірілген да негізі.
бүрлерден алғаш.
нен селек.
қы бүрлер ашыла циялық бастағанға дейін тұқым объек және одан кейін тілерінде олар толық ашыл.
және қалып.
ғанға дейін 45 С ты алқа.
аспайтын темпе.
ратура жағдайын.
да алады.
Бүрлерді қол- мен жұ.
лып алады, бүркептіргіште.
бүр алғыш.
рінде кептіруге тармен тар.
айды, жеңіл ағаш таяқ.
қанатсыздандыр.
тармен са.
ғыштарда, тұқым балайды.
тазарту машина.
қанатсыздандыры.
лады, ал содан ғаштарда соң елеуіштерде қалыпты немесе жел өтіне алқаағаш.
қолмен желдеті.
тардан леді.
Кәдімгі арша, зеравшан, түркістан және басқа да аршалары Бүржидек.
Бүржидектерді бұл да терді піс.
3-4 күн суға кеннен ке.
немесе марганец йін (өзіне қышқылы калийдің тән бояуы 0,5% ерітіндісі.
болады) үс.
не салып қояды, ік бастал.
содан соң ағаш ыдыста ағаш оқтаулармен май тұрып ұнтақтайды неме.
қолмен жи.
се кедір-бұдыр екі тақтайдың найды арасына салып, Үсіктен ке.
йін бүржи.
дектер жер.
електе немесе тұқым тазарту машиналарында үгітеді. Содан кейін тұқымды сумен шайып, ге түсе електерге 1,5-2 бастайды.
см. қалыңдықта жайып кептіреді.
Сібір майқарағайы
Бүрлер жақсы 11-12 селекциялық пісу үшін оларды тұқым шар.
жақсы желдетіле.
уашылығы тін бөлмелерге объектіле.
шашып қойып, рінде және күніне 1-2 рет Тұқымды бүрлер.
тарда өсіп ден машинада тұрған ағаш алу ұсынылады.
тардан ұшар
Машина болма.
бастардың ған жағдайда оңтүстік ашылған бүрлерді секторларда қаптарда қолмен үгітеді, тұқымды олар өзіне тән түске қабыршақтардан боялып, және өзектерден ішінара ша.
електерде ажыра.
шыла баста.
тады, қанатсыз.
ған кезде дандырады және жинайды.
желдетеді.
Кеспеағаш.
тарда бүр.
лерді кесіл ген ағаш.
тардан жи.
науға бола.
Сібір самырсын қарағайы (сібір самырсыны)
Бүрлерді ұсақ.
Сібір 12-16
Құр- ғақ,
(піскен)
тайды және тұқым салқын жинауды дарды үгіту ап.
са- мыр- сын параты бар маши.
үй- жай.
наларда қоспалар қара- ғайы оларды сыр.
дан тазартады.
жәшік.
ықпен сілку
Машина болмаған терде, немесе бұ.
жағдайда бүрлер.
қойма.
тақтарын ді ағаш үгіткіш ларда, таяқпен терде ұсақтайды, қамба.
сабалау қисық таяқтармен ларда.
арқылы ұнтақтайды.
жүргізеді.
Тұқымды електер
Шұң- қыр.
Өнім мол де тазартады.
болған жыл.
Дайындалған дары бүрді тұқымдарды 10-15 тран- ше.
жерден қар см қалыңдықпен яларда еріп кеткен күн көзінде кеп.
құм нен кейін тіреді. Көп тұ.
қабат.
де жинайды.
қымды астық тарын кептіргештерді төгу кептіруге болады арқы- лы сақтай.
Тұқымды бүр.
6-7,8
ТОТБ объек.
тіргіштерде және қалы.
50-60 С темпе.
ты алқаағаш ратурада ажыра.
тып алады. Ерте тарда өсіп тұр- ған ағаш жиналған бүрлер тардан қыр.
толық пісуі үшін күйек-қазан оларды жақсы да (ерте желдетілетін жинау) және жерлерге 1-2 ай қарашадан қояды, мезгіл- наурызға мезгіл аралас.
дейін жи.
тырып тұрады найды. УОТУ және сақтауға мен үстіміз қойылған соң дегі жылғы 1-3 айдан кешік кеспеағаш.
тірмей өңдейді.
тарда кесіл
Тұқымдарды механикалық тә.
ген ағаштар сілмен немесе су дан жинауға бүрку арқылы қанатсызданды.
рады және сұрып.
тайды.
Бүрлерді қүрғақ піскен үй-жайда жерге жайып брезентте өсіп түрған немесе сөрелерде кептіреді және бірден жинайды тұқым тез түсу үшін аралас.
тырады.
Жемістерін
Тұқымның шағын 10-17
Сал- қын піскен кез.
партияларын жерде інде бұтақ.
дайындау кезін таза тарынан де қолмен жина.
қаптар.
қолмен үзіп ған соң 1-2 күн да, жә.
алып немесе ішінде жемістер.
шіктер.
(жаппай піс ді кесіп, сүйек.
де. Ең кен кезде)
терін жемістер.
сенімді жерге төсел ден ажыратып тәсіл ген төсеніш алады немесе құм са.
терге сілку тұқымның үлкен лынған арқылы жи.
партиясын дайын.
найды.
дағанда сүйек терде шығаратын маши.
сақтау налар пайдала.
нылады.
Сүйектерді 4-5 см қалыңдықта жайып ауада немесе 35 С аспайтын темпе.
ратурада астық кептіргіштерде кептіреді.
Бұталы туша қурай
Жеміс бере.
Жеміс бұтақтарын 60-70 Ұзақ тін бұтақ.
кептіріп, елек.
тарды күзде терден өткізіп, үшін және қыста тазалайды (себу бітеу қолға қол.
ашылмаған дәнмен ғап киіп жүргізіледі)
жинайды мек- терде;
алғаш- қы көктем.
де себу
-қағаз де
Сырғаларды жақ.
тілері мен сы желдетілетін жерлерде 5 см жабық Қа- бық- ты - қалыңдықта жайып ыдыс- та.
тарда сырға немесе бұтақтар.
ларды өсіп мен бірге іліп Хлор- қа- сыз - 30-40 тардан қол.
Кептірілген каль- ций мен үзіп сырғаларды құйыл.
немесе се.
тырмамен аралас.
ған каторлармен тырады, қаптар.
және бұтақ.
мен үгітеді не.
осын- дай кескіштер.
месе сілкиді;
мен кесіп, буылған сырға.
Жинал.
тұқым шашы.
ларды үгітеді.
ла бастаған
Жапырақтарын, жы.
ға дейін бұтақтарын, лы не.
10-15 күн өзектерін және месе қалғанда басқа да ірі келесі қоспаларды тұқым (сырғаларды мен қабықтарын майыстырған електен өткізу үшін - да олар арқылы алып тас.
құрғақ, ішінара тайды. Қайың шашыла тұқымын 2-3 мм бастайды)
дөңгелек тесікті електерде тазар.
да ағаш туға болады. Үл.
кен партиялар дайындау кезінде қалың.
сырғаларды өңдеу дығын ді (қанатсыздан.
4 см дыра отырып)
қағаз тұқым тазалай.
тын машиналарда салып жүргізу ұсынылады.
Үлпек қайың
Бұл да салпыншақ
Бұл да
Сырғаларды өсіп тұрған Даур қа.
қайың сияқты сал- пын.
бығы шақ қа.
немесе сека йың торлармен сияқты үл- пек - немесе бұтақкес.
кіштермен кесіп жи.
Піскен сыр ғалар ағаш.
та ұзақ тұ.
рады, сон.
дықтан жи.
науға асық.
пауға болады
Жемісі піс.
Жидектерді елек.
кен соң қол тен өткізіп, су.
мен жинайды мен жуады, елек.
те қалыңдығын та, 1,5-2 см етіп терде.
жайып кептіреді немесе жидек- терді електен өткізген соң мез- га бар тұқымды кептіріп, сұ- рыптайды.
Жемістердің үлкен
Таза партиясын тұқым тазалайтын маши.
да сақ.
наларда өңдеуге тауға болады, өңдеуден болады кейін тұқымды жуу керек Жемістер Жемістер жеміс 15-20 10-12 қырғыштарда немесе дегі қалып.
електерде қолмен да, ты түсіне үгітіледі, ағаш ұрада, бояла бас.
ыдыста қолмен тағанда ол.
езіледі. Үлкен арды ерте партиялар өңдеу күзде себу үшін тұқым таза.
үшін; ұзақ лайтын машиналар сақтау үшін пайдаланылуы мүмкін.
- толық піс
Тұқымды 2-3 см кен кезде қалыңдықта жайып, жуады, кептіреді Секатор.
және сұрыптайды лардың, ұзын сы- рық.
ты кескіш.
тердің көмегімен немесе саты лардан жина лады.
Аюбадан: кәдімгі, қызыл, қара Піскен же.
Жемістерді ағаш місті бұтақ ыдыстарда немесе Қы- зыл аю.
тарын қол.
астауларда ағаш қалақтармен ара.
бадам
- 3-5;
та;
алады неме.
ластырады, елек.
се секатор.
терден өткізеді, қара - мен себетке жеміс қырғыштарда не төселген өңдейді. Тұқымды төсеніштер.
сумен жуып, шүбе.
ге кесіп рек тартылған түсіреді рамаларға 1 см кептіреді, сұрып.
тайды
Шие: бұталы, далалық, кәдімгі Піскен жем.
Сүйектерді жеміс.
Шие:
істі бұтақ.
терден сүйек алу бұта- лы - тан үзіп, машиналарында 12-15;
немесе жеміс қырғыштарында де, қой кәдім- гі Жеміс бақ.
ажыратып алады.
малар- тарында же.
Аз мөлшерде дайын
- 12- міс жинау дау кезінде сүйек машинасын тер қолмен ажыра.
қолданы.
тып алынады немесе жемісті ағаш ыдыс.
та мыжиды, ал сүйектегі жеміс жұмсағын елек ар.
қылы жуып шаяды.
Жемісті жинаған соң 1-2 күн бойы өңдейді. Егер тұ.
қымдар жиналған соң бірден себуге арналмаса, оларды елекке қалыңдығын 2-4 см жайып кеп.
тіреді және сұрып.
тайды. Тұқымның үлкен партияларын өңдеу кезінде сал.
қын тәсілмен ілес.
пе өнім (пюре, шырындар) ала отырып дайындайды.
Шегіршін: жылтыр; жапырақты, қарағаш; ұсақ жапырақты, бұжыр жапырақты Жемістерді қоспа.
Жыл- тыр қанаттары лардан, ал жер бе.
жинал.
сақ.
сарғая бас.
тінен жинағанда ған соң тау таған күн.
електі пайдаланып бірден шегір- шін - нен 5-10 топырақ түйірле.
себіле.
күн ішінде рінен тазартады.
ді.
жапы- рақты
- 60;
Содан кейін жеміс.
Келесі ті 3-5 см қалың.
ұсақ жа.
жыл- дың дықта жайып кеп.
тіреді. Қанатсыз.
көкте.
дандырылған тұ.
міне пы- қымды себу үшін 50-70;
жемісті тұқым қажет ларында өңдеуге болса, бұ- жыр немесе ұсақ ұялы тұқым- ды кепті.
арқылы қолмен
- 40- ріп, өңдеп, желдеткіш.
хлорлы тер немесе жел арқылы сұрыптауға ған бі.
теу жә.
не жа- бық шөл- мек.
ды (10 л шөл.
мекке 100 гр ций).
Кәдімгі қарамала
Жемістерді күн 20-25
Қағаз містерді көзінде желділе.
өсіп тұр.
тін орында немесе да, үл.
ған ағаш.
бүркептіргіште кен пар 30-35 С темпера.
тияла.
турада кептіреді;
рын- жә.
тұқым тазалау машинасында немесе үгіткіште не жеңіл таяқпен брезентке сабалау өңдейді.
Тұқымды қоспалар.
дан електе таза.
лайды.
Жемісті
Шағын тұқым пар.
0,8-1,0 әбден піс.
тияларын дайында.
кен кезінде ғанда жемісті ағаш соң өсіп ыдыста езеді неме.
се електе жонады.
Әдетте тұқымды 2 рет жуып, шүберек шыны тартылған рамада қалыңдығын 1 см дейін етіп жайып тайды және сорт.
да(көк.
тайды. Тұқымды темге сорттап алудың құрғақ тәсілінде қыста қолданады: жемісті ұсақ бөліктерге үшін)
кесіп, күн көзіне сақтау.
ға жол ұсақталған массаны бері.
үгітіп, електеп өткізеді. Тұқымның бір мезгілде шырын дар немесе пюре алумен (ыстық әдіспен емес) әзірлейді.
Дерен: ақ, қою қызыл немесе сәнтал Жемісті то.
Жемісті електен
Ақ де- рен лық піскен өткізеді немесе кезінде бұ.
жеміс қырғышта да, жә-
- 10- шік.
тадан қол.
жеміс жұмсағынан қою мен үзіп алу сумен жуып ажыра.
жерге сілкі тады, қалыңдығын леу арқылы 2-3 см етіп елек.
ке жайып кепті.
реді және сұрып.
Емен: қызыл, жартас
Жаңғағын
Жиналған жаңғақ.
90-95
Қысқа мүл.
жерге жап- тарды 15 см дейін дем пай түскен ды:
жыл.
құр.
кезде сол және ағаш күрек.
тран.
ғақ бір учаске.
пен араластырып, кей.
мас.
шея- лар.
де жинауды аздап кептіреді.
інгі сасы.
да;
3-5 күннен
Содан соң оларды көк.
нан қарда;
кейін қай.
ірі және ұсақ тем.
55-60 жаң.
талап, бір.
қоқыстардан тазар ге дей.
неше рет тады. Траншеялар.
ін жинайды. Ал ға қысқы сақтауға дымен ауру, салғанға дейін қой.
зақымданған ауаның салыстыр.
малар жаңғақтар малы ылғалдылығы ында;
түсетінін 60-70% жерлерде тип.
ескеру
(жертөлелер, ұра.
тік лар) сақтайды.
қойма
Ұшқат: Маака; кәдімгі; татар Жидектерді Жемісті електе, Та.
бұтақтардан жеміс қырғышта, тар ұш.
алу арқылы қаты сиым- езеді, ағаш ыдыс.
та мыжиды.
Тұқымды жеміс кәдімгі - 8;
л дейін жұмсағынан сумен Маака - оқшау шаю арқылы ажыра.
тады, шүберек тартылған рамада 1-1,5 см қа- лың.
мерзім.
ді сақ.
тіреді және сұрып тау ке.
зінде
Ақ күміс тал, тал
Сырғаларды
Дайындалған сыр.
2-10, 1 жылға ғаларды құрғақ, орта- ша желдітілетін қолмен үзу жерлерге 2-3 сыр.
есеп- пен немесе сек.
ғаны толық піс.
4,5-5 атормен кенге дейін қояды.
кесу арқылы
Қорапшаның басым бөлігі ашылып, Жинауға ал.
мақтасы шыққанда ғашқы қор.
2-3 күннен кейін апшалар сырғаларды тұқым өшіріл.
ашылып, тазарту машинала.
меген мақтасы рында өңдейді не.
әгі бар шыға бас.
месе тесіктері таған кезде 2х2, ал содан экси- кат кіріседі.
соң 1х1,5 мм ме.
талл торлардан орлар- өткізіп өңдеп, бұл тәсілді 2-3 рет қайталайды.
Тұқымды таяудағы 15-20 күн ішінде себу мүмкін бол.
маған жағдайда тұқымды 5-6 с бойы бөлме тем.
пературасында 6-7% ылғалдылыққа дейін кептіреді Кәдімгі шәңгім Толық піс.
Жемістерді жеміс кен жеміс- қырғыштарда өң.
терді бұтақ дейді, електен тарды үзіп, ағаш ыдыста езеді.
Тұқымын (сүйегін)
күбі.
лерде.
сумен шайып ажы.
ратып алады, елек
Уақыт- терде 1,5-2 см сақта.
ған кез де - сұрыптайды Ағаш тәріздес қараған және сары қараған Жемістерді Бұршақтарды төсе.
олар жарыл.
нішке 4-6 см бұтақтарын ұзындығы жерде кептіреді 0,5 м таяқ.
(күн көзінде емес)
пен ұрып және барлық бұршақ ыдыс төселген ашылғанша тырма.
қолда.
төсенішке мен араластырады.
ныла-
Жеміс жарылған
Жәшік.
немесе қол.
кезде тұқым сырт жаққа шашырап кет.
пес үшін жемісті ұсақ тормен жабады.
Тұқымдарды қоспа.
лардан желдет.
Жина- кіште тазалайды.
соң бі.
рінші ін қа.
ғаз қа.
птарда ға бо.
Кәдімгі сәнағаш
Жемісін
Жемістерді аздап 22-25 ған ағаштар тұқым алу үшін дан әбден машинада өңдейді немесе електен қап.
де қолмен өткізеді және тарда үзіп және секатормен кесіп жинай Үйеңкі: ақ; далалық; сүйір жапырақты Өсіп тұрған Жемістерді саға.
70-90 ғынан, ұсақ бұтақ.
тардан, жапырақ.
себет.
тардан және басқа қоспалардан қол.
(жеміс
Қанаттары мен тазартады не.
қабаты қолмен үзі.
месе 5-10 см 50 см леді немесе аспауға қойып електерде тиіс), және бұтақ кептіреді. Тұқым көлемін азайту мен кесіле.
мен себу ыңғайлы ді, төсел.
болуы үшін жеміс.
ген төсен.
ті тұқым тазарту ішке неме.
се алдын немесе ауыл шаруа ала қоқыс.
шылық молотилкала.
тан тазар.
рында қанатсыздан.
тылған алаң дырып, кейіннен ға сілкілеп сұрыптауға болады.
жерге түсі.
ріп, жеміс.
терді жинап үйеді.
Кәдімгі ат талшын
Қорапшаларды құр.
Аздап
Жинал олар жаппай ғақ, қопсытылған, дым- қыл түсе баста.
мүмкіндігінше құмайт топырақты алғашқы жерге бастырма үсіктерден астына 8-10 см кейін жер.
ал.
ұралар.
ден жинап мезгіл-мезгіл ғашқы да не.
аударыстырып,
Барлық қорапшалар ашылып, тұқымдарды босатқанша кеп.
тіреді
Жөке: ірі жапырақты; ұсақ жапырақты немесе жүрек тәріздес ірі жа- пы.
ғынан, гүлінен және тағы басқа
- 70;
қоспалардан қапты толтырмай салып тақшаларды қолмен сілкіп гүлшоғыры.
тазалайды, 5-10
-50-90 мен бірге см қалыңдықта жа.
йып қойып кепті.
ды; төсел.
реді және тұқымды ген төсені.
сұрыптайды. Күзгі шке немесе себуді жаңадан қыста қар жиналған, кептір.
лерде үстіне ілмеген тұқым.
сырықпен дармен жүргізеді Сүйегін бөліп алу 30-45 үшін жемісті жеміс және бұта.
қырқышта немесе лардан қол.
електе өңдейді, сүйекті сумен шаяды, 2,5-3 см електе кептіреді.
Жемістің үлкен сүйекті бөліп алу үшін молотил.
каларда өңдейді.
Мұздатылған жеміс.
Әдетте 10-14 ті бұтақтарынан Жемісті күзде тө- селген төсенішке түсіріп ажыратады, содан кейін сұрыптап, қоспалардан тазар (қысқы дайын- дау кезінде каро- тин мен С вита- минін тады. Тек тұқымдар жоғалтпас (сүйектер) дайын.
үшін) неме.
дау кезінде жеміс да, 50 се қыста терді жеміс қыр.
см де.
мұздап қа.
ғышта өңдейді, йін қа.
тып қалған ағаш ыдыста езеді, батпен електен өткізіп, кейіннен сумен күйінде бұтағын кесіп жинап, оларды жабық ла.
шаяды.
шықтарға
Шырынын алу үйіп қояды.
кезінде жемісті преспен қысады және сүйегін жоғарыда айтылған тәсілмен бөліп алады, жуылған тұқымды 1-1,5 см Бүрлерден жеміс 3,5-12 ті бүр кептіргіш.
(қа- зан- те 40-45 С темпе.
қолмен үз.
ратурада 1-2 тәу.
шада іп, секатор лік ішінде немесе мен кесіп жылытылатын үй-жай кезін- немесе тө.
да 5-6 тәулік бойы селген төсе бүрлерді 3-5 см нішке сырық қалыңдықта еденге мы пен сілкі.
немесе еденге жай.
неғұр- лым леп жинайды.
ып қойып, күніне жоға- 2-3 рет араластыра ры қар еріген.
отырып бөліп ала.
бола- ды)
көктемде
Су бетінен жинал су бетінен ған жемістерді де жинайды жинап алынған соң бірден себеді.
Жемісін жер 70-80 ден жинай.
жұмсағынан жаңғақ ды. Жеміс.
тазалайтын машина.
тің түсуін ларда немесе қол.
тездету мен тазартады.
үшін бұтақ.
Қоспалардан толық тарды ұшын.
тазарту үшін жаң.
да ілгіші ғақты күбілерде, көлемі бар ұзын бөшкелерде, үлкен бойын- ағаш ыдыстарда сілкиді.
сумен шаяды және 5-6 см қалыңдықта елекке жайып қойып про- не биіктігі 1 м цияда және ені 0,8 м дейін сырғымалы екі қақпақты қоспа- тоқылған қораптар.
да бастырма астын.
да немесе сарайда шея 3-5 күн бойы Көктерек Тұқымның пісуі 10-35 лып, үшін сырғаларды тазар.
немесе өсіп құрғақ, желдеті.
1 ж. дейін тылған летін үй-жайларда тардан олар сөрелерде, еденге кейін ды үзіп жи.
төселген брезент.
ке, фанер тақтай.
себіл.
Тұқым бір.
шаларға 2-4 см неше күн тұқым.
ішінде сыр.
дар сал тқа шығады.
араластырып оты.
Жинауға рады. Қорапшалар.
алғашқы қор дың басым бөлігі апшалар жа.
ашылатын 1-2 күн.
жай- рылып ашыла нен соң тұқымды бастаған бөліп алып, сыр.
кезде кірі.
ғаларды тесіктері тала- седі.
1-1,5х1-1,5 мм а) бітеу електен өткізеді, одан көктеректің тұқымы өтуге тиіс.
пісуіне қа.
Бұдан кейін мақ.
рай бұтақ.
талы қорапша.
б)
тардан үзіп, лардың ұсақталған қолмен бөліктерін 3-4 с каль.
бойы қайта кепті.
цийі ріп, електен өткізеді.
Жемістерді өңдеу орнына жә- мен және себет.
термен әкеледі.
Сүйектерін жинал.
ғаннан кейін 1-2 күн ішінде жеміс.
терді қолмен кесіп ажыратып алады, суға шаяды, 5 см жуық қалыңдықпен електерде кепті.
Раушан: тікенді; қоқыр; ит Рау- шан:
бұталар бұ.
ит - 10-15;
тақтарынан тұқым тазалайтын машиналарда өңдей.
тікен- ді -10;
ді. Шағын партия.
ларды електен өткізеді, ағаш қо- қыр - күбілерде езеді.
Тұқымды жұмсағынан сумен шаяды, 1,5-2 жайып, електе кеп.
Кәдімгі метен
Жемісі бар
Жиналған жеміс.
Ыдыс- тың бұтақтарды терді қоспалардан негізгі тазартады және түрі машиналарында, алады, әб.
ден піскен өңдейді немесе кезінде тө.
електен қолмен өткізеді. Еттарт.
тер, нішке сека.
қыштарды пайда.
тормен не.
лануға болады.
құты- месе бұтақ.
кескішпен кесіп түсі.
шайып тазартады, реді.
шүберек тартылған рамаға қалыңдығын 0,5-1 см етіп жайып кептіреді Сексеуіл: ақ, құмды, қара Тұқымды төсеніште Жақсы Көк.
Жемісті олар қо- ңыр түске боя.
күн көзінде 1-2 желде.
ласалысымен күн бойы 6-7% тілетін себу.
және желді ылғалдыққа дейін ге ауа райында 10 см қалыңдықта шашылып қал ларда- мауы үшін және сағат сайын сөре- айтарлықтай аударыстырып оты.
шұғыл түрде рады. Түнге қарай 50см жемісті брезент.
аспай.
Қанаттарын пен жауып қояды.
тын қа.
сақтап, себеттерге аптасы.
на 1-2 түсіреді.
рет ау.
дарыс.
тырып отыра-
Жемісін пі.
Сыпырғыштары 15-45 се салысы.
брезентке жайып мен қысқа аздап кептіреді мерзім және ауылшаруа.
ішінде шылық ұнтақтағышта сыпырғыш.
ұнтақтайды, шағын тарды сіл.
мөлшерде дайын.
кілеп неме.
дағанда қолмен се оларды үзіп төсел.
Тұқымды сұрып.
ген төсе.
тайды. Бос тұқым нішке лақ.
көп мөлшерде тырып жи.
болған жағдайда оларды сумен шаяды, ал толық дәнді тұқымды Қара өрік: үй; алша; тікенді; терн Жемісті пі.
Сүйекті жемістен суіне қарай сүйек шығаратын үй өрігі - 5-10;
машинамен ажыра.
бұтақтардан үзіп тады. Шағын мөл.
ді шерде болған кез.
де жемісті қолмен өрік - 8-15;
алша өрік
- 8-10 өңдейді, ағаш ыдыста езеді.
Содан кейін шаяды, 3-5 см сұрыптайды.
Тұқымның үлкен партияларын жеміс.
ті өңдеу кезінде ілеспе өнім - пюре, шырындар алып (ыстық әдіспен емес)
дайындайды.
Қарақат: қызыл; қара
Жидекті
Жидектерді ағаш
Негізгі
Қара- қат:
ыдыста өңдейді түрі - қы- зыл - өткізеді. Тұқымды селген ағаш ыдыста сумен шайып, қалқып сілку арқы.
шыққан жұмсағы лы жинайды.
мен бос тұқымды алып тастайды.
тер.
Жемісті шырын алу үшін пайдаланған кезде жидекті преспен қысып, алынған сөлді сумен араластыра.
ды және тұқымды сумен шаяды. Жуып шайылған тұқымды рамаға 0,5-1 см Сорақ: Палецкий; қара-черкез; Рихтер, геок черкез (Рихтер черкез)
Қанатты
Жемістерді 2-4 күн бойы желде.
жақсы тілетін, қараңғы жылдан жерде қалыңдығын кейін.
10 см дейін етіп лы қолмен жайып, сағат сайын араластыра отырып Жеміс жинау кептіреді, түнге сөре.
қарай жемісті тарды сын.
брезентпен жауып дыруға тый.
қояды. Құрғатыл.
ым салына.
ған жемісті елек.
тен өткізіп, қос.
дықпен палардан тазарта.
жайып, ды және сұрыптайды апта.
сына 1-2 рет ауда.
рысты.
рады
Терек: ақ немесе күміс; қара Сырғалар толық пі.
ақ те- рек су үшін оларды 1 ж
- 4-11;
жина.
құрғақ желдетіле.
ғаннан тін үй-жайда брезентке немесе терек себу фанер тақтайшалар.
мүмкін
Жинауға қо.
дың бетіне 2-3 болма.
рапшалар сырға қабатпен са, оны жаяды. 2-3 күннен ауада бі.
кейін қорапшалар.
рінші ұш.
дың көпшілік бө.
палар пайда лігі ашылып, ұш.
бола бас.
палар бөле өшірі.
бастаған кезде лмеген алу үшін тұқым экси.
катор.
ларда немесе
(машиналар болма.
7-8 % ған кезде) тесігі ылғал.
2х2 мм темір дылық- қа үгітеді. Ақ терек.
тің сырғаларын електе 1 рет, қара теректің сырғала.
рын - бірінші өңдеуден кейін бір күн бойы ауада кептіріп, екінші рет өңдейді.
Жапон хеномелесі немесе жапон айвасы Жемісін әб.
Жемісін жеміс қыр.
ғышта ұсақтайды бұтақтары.
електе үгітеді.
нан қолмен
Тұқымын жұмсағы.
үзіп жинай.
нан жуып шайып, 1,5-2 см қалың.
дықпен жайып, електе кептіреді және сұрыптайды.
Тұт ағашы; ақ, қара тұт, шовтун Жеміс шоғы.
Жеміс шоғырын ры төсел.
жиналған күні өңдейді. Тұқымын нішке бір.
алу үшін жемісті үйлі неме.
се аталық.
(шырынын пайдала.
пен қатар нып) немесе жартылай толтырыл.
аналық ған қаптарда қол.
ағаштан мен езіп, електен сілкіп өткізеді. Електен өткен тұқымды Жеміс бір бірнеше рет сумен мезгілде жуып шаяды және піспейтін.
діктен рамаға 0,5 см жеміс қалыңдықпен жинауды бір жайып, әрбір 3-4 с сайын ара.
бірнеше рет ластырып көлеңке.
де (бастырма астында) кептіре.
ді. Тұқымдар сусымалы болған кезде олардың қалыңдығын 2-3 см дейін көбейтеді.
Кептіруді үлгі.
лерді әрбір 2-3 күн сайын өлшеп, тұрақты массаға дейін жүргізеді, содан соң тұқымды Алма: үй немесе мәдени; орман; паллас; сібір; қытай; жидекті Ілеспе өнімді Алма:
пайдаланбай үй - жерде;
тұқым дайындау орман жеміс ұнтақтағыш.
ілмегі бар тарда, жеміс қыр.
ұзын сырық.
ғыштарда ұсақтай.
пен сілкіп ды, машина болма.
сібір ған кезде електе жонады немесе ағаш
-2,5-
Оларда жи- декті -
Ұсақталған масса.
дан тұқымды сумен жуып шаяды, шүбе.
рамада 1 см қалыңдықпен жайып сұрыптайды. Тұқым.
ның шағын партия.
ларын дайындау кезінде сондай-ақ өңдеудің құрғақ тәсілін қолданады.
жемістен пюре немесе шырын алу арқылы (ыстық Шаған: үшір, немесе жасыл; кәдімгі пенсильван, соғды Жемістерді сағағы.
Ша- ған:
нан, ұсақ бұтақ.
тан, жапырақтан гі - және басқа қоспа.
75-85;
лардан қолмен қаба.
секатор.
тазалайды, қалың.
тымен соғды лармен, дығын 5-10 см 75-80;
бұтақкес.
етіп жайып кепті.
реді. Тұқымның мань- чжур
- 80;
найды; тө.
үшін және себуге пен- силь.
селген тө.
ыңғайлы болу үшін қап- шық.
сенішке ван тарда.
немесе қо.
қыстан жа- сыл - тазаланған ауылшаруашылық 65-95 алаңқайға ұнтақтағышта қанатсыздандырып, жинап, үйіп тұқымды қоспалар.
қояды. Күз.
дан сұрыптайды.
гі немесе көктемгі себу үшін тұқымды сәл піспей күйінде (қанаттары тағанда)
жинаған 9-қосымша
Тегіне байланысты тұқымдарды себу алдында өңдеуді өткізу ерекшеліктері р/ Тегі Тұқымды себуге дайындау Тұқымдардың өсу қуатын және олардың жердегі өнгіштігін ынта- тәсілдері ландыруға әзірлеу әдістері с күзгі Тұрақты аяздар- 3-5 С Тұқымды ға екі ай температурасы қалғанда себіл.
дымқыл құм 35 С суға се стратифика.
салынған жә- жібітеді, цияланбайды.
шіктерде үшінші тәу.
Күз аяғында 90-100 күн лікте темпер.
себілсе жинал.
бойы немесе атурасы ған сәттен қыста тоңазы- 16-18 С бастап жазғы майтын тран- су құяды.
траншеяларда шеяларда немесе үй-жай- стратифика- ларда құм циялайды 30-35 С салынған жәшік- үй-жайларда терде стратифи- құм салынған кациялайды жәшіктерде стратифика.
циялайды.
Қоспаны күні.
не 2-3 рет аударыстырып тұрады. 12- 15-ші күні өсіп-өне Биік айлант Дайындамайды 2-3 күн бойы суға жібітеді 24 сағат бойы Бұталы амор- фа Марганец қыш.
Қара жемісті арония қылы калий ерітіндісінде (0,5 %) 2 сағат бойы содан кейін 60 күн Қотыр қайың Ерте жазда Алдын ала себілсе алдын ішінара жа.
жібітілген ала тұқымды бысқақ күйге тұқымды 2 жабысқақ күйге дейін жібітіп тәулік бойы алады (2-3 қарға ауна.
алады, күз тәулік) неме.
тып, тоңазы.
аяғында және се құрғақ тып алады.
қыста себілсе
Қарға аунату дайындалмайды себеді ұзақтығы - 30 күн. Тем.
пературасы төмен (0 С-қа жуық) үй ішінде құм салынған 30 күн стра.
тификация.
лайды және
ТМТД-мен немесе фенти.
ураммен дәрі.
лейді.
Тұқымды 6 0,005 % күкірт қышқы.
лы кобальт ерітіндісі.
мен (COSO )
немесе 0.001
% молибден ерітіндісімен (NH ) MoO 4 өңдейді. Мар.
ганец қышқы.
лы калийдің 0,5 % ерітін.
дісімен 2 сағат дәрі.
лейді
Түкті қайың
Қажет емес
Алдын ала 2
Қарға аунатып жібітіп алады төмен темпе.
немесе құрғақ ратурада (0 С-қа жуық)
алдын ала тұқымды құм 30 күн бойы Алдынала брезентке үйіп, жабыс.
қақ күйге дейін жеткі.
зеді. ТМТД- мен немесе фентиураммен дәрілейді.
Тәулік бойы
Шығыс био- тасы
Кәдімгі
Қыркүйектен 80-90 күн Тұқымды 50 С қынаағаш кешіктірмей бойы 0-5 С температура.
себілсе дайын.
дағы суда 2 дамайды;
неғұрлым кеш жібітеді себілсе 30 күн стратификация.
лайды
Сеппейді 12-24 сағат
Тікенді (кә- дім.
бойы 45 % гі) долана лы ерітінді.
сінде жібіте.
ді, жуып-шая.
ды және тем.
20-25 С үй
-жайларда 180-240 күн Жинап алған.
Алқызыл до- лана нан кейін бірден 5-10 С 160-260 күн бойы үнемі ылғалдандыра және аралас.
тыра отырып
Бір аналық
Жинаған соң 1 долана жыл ішінде циялап, келесі күзде себеді.
Стратификация алдында 3-4 күн жібітеді Жиналған сәттен Жинаған сәт- тен бастап себуге және дала шиесі бастап 180 күн дейін жаңа ішінде (дала жиналған, кеп.
шиесі үшін - тірілмеген 120-180 күн)
тұқымдарды үй-жайда неме.
жазғы траншея.
се тоңазымай.
тын траншея.
салқын үй ларда страти.
ішінде страти.
фикациялайды
Жинағаннан
Жылтыр ше- гіршін кейін бірден құрғақ күйінде себеді немесе 2 сағат суға жібітіп, кепті.
ріп алады
Үш тікенекті
Тұқымды жинаған
Тұқымға тым
Ыстық су ыстық су (90 о (кәдімгі)
сәттен бастап құюды күкірт қарамала себуге дейін С) құяды, қышқылының концентраты.
салқындаған мен 2 сағат суда 10 сағат өңдеумен қалдырады. Су алмастыруға мен тұқымның лайды. Құрғақ арақатынасы тұқымды ерте 3:1. Ісінбе.
көктемде себуге ген тұқымды қайта өңдейді.
Аязға 1,5 ай
Стратифика.
Кәдімгі ал- мұрт қалғанда себер тәулік жібі.
цияланбаған болса дайында.
тілген тұқымды майды, кешірек қыста тоңазы.
гиббереллин.
себетін болса майтын тран.
нің 0,002 % жинаған сәттен шеяларда неме.
бастап жазға се үй-жайда 3 тәулік бойы 0-5 С темпера.
турада страти.
фикациялайды.
дымқыл құммен мерзімі - құм.
Тұқым 6-7 да 90 күн, күннен кейін шымтезек өсіп-өнеді.
ұнтағында 75 күн немесе фен.
теураммен дәрілейді
Жинаудан себуге
Үй-жайларда
Тұқымды 15
Ақ дерен дейін бірден күн бойы қарға аунатып алқызыл де- 180 күн бойы алады, содан (свидина)
немесе жина.
кейін оны
Жинаған соң ған соң бір.
дайындықсыз ден жазғы, 90 күн бойы бірден себуге 5-6 С темпе.
қысқы тоңазы.
240-270 күн бойы страти.
Қыста тран.
Өте әдемі емен немесе құм сақталған соң дайындықты қажет етпейді 9-12 сағат Жібітілген Кәдімгі шыр- тұқымды себу және сібір алдында 60-90 шыршасы алады. Марга.
нец қышқылы калийдің дісінде 2 сағат жібіте.
ді ТМТД-мен, фентиураммен, БМК-мен фундазолмен Мынадай микроэлемент.
тердің су ерітінділе.
рінде 12-18 ді: күкірт қышқылы кобальт (0,03 %), күкірт қышқылы мыс (0,03 %)
немесе марга.
калийдің, бор қышқылының, лы мыстың, мырыштың және коба.
льттің
(0,002 %-тен)
қоспасы
Шренк (тянь- бір тәулік шань) шыр- шасы суға жібітіл.
сы 35-40 С ген тұқым суға салып, қарға аунаты.
24 сағат лады. Қарға ұстайды.
аунату мерзі.
Содан соң оны мі 1-1,5 ай.
0,5 % KMnO ерітіндісін.
Қарға аунат.
де 30 минут қаннан кейін дәрілеп, көлеңкеде 0,5% KMnO 4 ерітіндісін.
әбден кепті.
ріп алып себеді.
Дайындауды
Қысқы тоңазы.
Кәдімгі ұш- қат немесе үй-жай.
ларда 2-5 С 60-90 күн Қысқы суық Себу алдында Татар ұшқа- ты шағын қаптар.
ға салып 1,5 ай бойы қар үстіне қойып 50-60 күн қояды немесе 5-8 С темпе.
аптасына 2 рет ылғал.
дандыра және араластыра отырып ағаш үгінділерінде 18-20 күннен кейін тұқым өнеді Жаңа жиналған Кәдімгі шәң- гіш алдымен жаз.
ғы, одан ларда стратифи.
кейін қыста кациялағанда тоңазымайтын өскіндер бір жылдан кейін немесе алды.
пайда болады.
мен үй-жайлар.
да 15-18 С да, содан соң қыста 5 С дейін Бөлме темпера.
45 күн бойы
Ағаш тәріз- дес турасындағы қарға ауната.
қараған (сары суда 5 сағат ды немесе қараған)
0 С мұзда 30 ұстайды
Кәдімгі ат
Сақтаудан талшын кейін жылы жерде бірнеше сақтау кезін.
күн ұстап, де дайындайды өнгенше, араластырып және ылғал.
дандырып тұрады
Жалған сүйір
Ерте күзде
Алдымен үй -
Қарда 45-60 жапырақты себуді дайын.
жайда 0-3 С күн страти.
үйеңкі (явор, дықсыз жүргізе.
ақ үйеңкі)
ді, ал кеш 45 күн страти.
Молибден себілетіндерін фикациялайды, аммонийдің жиналған сәттен 3 % ерітін.
дісінде 24 қар астында ді, содан Тұқымды 3 соң 8 күн бойы күніне 3 рет 4 жібітеді, содан соң минутқа жылы алдымен 5-10 0 суға (35-38 0 С температу.
С) және суық рада үй-жайда суға (0 С)
60 күн, одан салады кейін 0 С-та Қар араласты.
Сүйір жапы- рақ.
немесе қысқы ра отырып ты үйеңкі 45-60 күн (платан тәріз.
ді үйеңкі)
стратификация
Тұқымға жылы
(40 С) су циялау мерзімі құйып, бре.
45-60 күн.
зентпен жау.
ып, 3 тәулік 30 С жуық темпера.
турадағы ұстап, күн сайын аралас.
тырып және ылғалданды.
рып тұрады.
Тұқымдар 7-ші күні өнеді.
Жиналғаннан кейін жазғы кейін алдымен күн жібітіп, жазғы, содан алдымен үй- кейін қысқы жайларда кемінде 45 күн 10-15 С 150-180 күн да 60 күн, 0 С темпера.
турада 30-60 күн стратифи.
Күміс үйеңкі
Құрғақ ауа райында бірден себі.
екпелерді леді (мамыр.
суару дың аяғы - міндетті маусымның басы)
Күзден бастап
Тұқымды құм
Татар үйеңкі- сі
(үйеңкі емес, қара үйеңкі)
0-3 С темпера фикциялайды турада әрбір 2-3 күн сайын страфикация.
лайды. 30 күннен соң руды тоқтата.
ды, темпера.
тураны 0 С дейін төмен.
детеді. 2-ші күні тұқымды қайта ылғал.
дандырып, ны 5 С дейін көтере.
ді. Бұдан 18-20-шы
Дайындықтың жалпы ұзақты ғы 50 күн Үй-жай ішінде Шаған жапы- Дайындауды қа- жет етпейді 30 күн страти немесе 1 ай Тұқымды жинал.
Ірі жапырақ-
Алдымен жаз- ғаннан бастап жөке ларда, ал жәшіктерде 90 0-5 С темпе.
ратурада қыс.
қы тоңазымай.
180 күнге
Тұқымды жина.
Ұсақ жапы- ғаннан соң ауық-ауық соң қысқы ауыстырылып тоңазымай.
тұратын суда 10 күн содан соң 30 күн 15-25 С да және 90- 120 күн 0 С да стратифи.
Сібір балқа- ра.
тәулік марга.
және 1-1,5 ай ды;
0,004 % ері.
КМnO 0,5% тіндісінде
+26 С темпе.
30 минут дәке дорба.
ларға салып, дымқыл ағаш үгінділерімен (1,5-2 см қабатпен)
көміп, 2 тәулік ұстай.
ды. Тұқымды 24 сағат бром калийінің дісінде немесе 0,05 % колхицин де жібітеді.
Тұқымды себу.
ге 30 сағат әлсіз әк де (10 л суға 200-250 гр әк) жібітеді.
Жіңішке
Алдын ала 4
Тұқымға ыстық сепкенде су (50-60 С жиде жинаудан кейін тілген тұқым.
құйып, бір дайындамайды;
ды қысқы кеш себілсе, теді. Содан жиналған кезден кейін темпе.
бастап сепкенге немесе 16- ратурасы дейін жазғы 20 С темпе.
16-20 С үй- ратурада үй- жайда құм стратифи.
жайлар ішінде циялау ұзақ.
15-20-шы тығы - 90- күні өне 120 күн Кәдімгі ба- дам 30-60 күн Топырақтың Виргиния ар- қатуына 1,5-2 20-30 С 30-50 мин ай қалғанда мөлшерде себілетін бол.
30 күн, 15 С са, дайындауды мен өңдейді, сумен шаяды, 90-120 күн себілетін болса, дайын.
дауды қажет етпейді
Түркістан
Өткен жылғы аршасы тұқымды дайын.
терең тыныш.
дамай сол тықтағы тұ.
күйінде тамыз қымды жазда айы ішінде шілдеде - тамыздың бас Жарты шар Бұл да солай тәрізді арша қыркүйектің бірінші жарты.
сында себіледі
Топырақ қатпай
Үй-жайда 3 тәулік тұрып 1 айдан 0-5 С суда жібітіп алып, үй-жай.
себілсе, дайын.
да 30 күн 90 күн цияланады құмда 0-5 С себуге 5-7 30-45 күн күн қалғанда қапқа салын.
ған күйінде тау өзенінің ағын суына малады.
Кәдімгі шаб- дал
Үй-жайда 0-5
С 100-120 күн
Алдын-ала
Сібір самыр- сыны тұқымды 30 күн 0-5 С күн қарға аунатады Жалған қара- (ақ қараған)
немесе темпе.
80-85 С су құйып, алғаш.
қы 15-20 мин араластырып, суығанша қалдырады.
Қажет болса ісінбеген електен өткі.
зіп алып, оларды өңдеу.
ді қайталайды
Тюринген
Шала піскен үлбірегі жемістер тұқы.
жемістер мын сепкенде тұқымын үй- дайындауды жайда 0-5 С 210-240 күн Жинап алғаннан Температурасы Кәдімгі ше- 0-5 С үй-жай- дымқыл құмда немесе үй-жайда кациялайды, қармен көмеді цияның жалпы 7 күннен кейін өнеді Ақ сексеуіл, Қыста сепкенде және қара сексеуіл 10-15 сағат Кәдімгі ма- мыр суда жібіте.
гүл кейін дымқыл ағаш үгінді.
45 күн сінде немесе шымтезекте 2-8 күн Үй қараөрігі Жазғы траншея.
ларда 90 күн кемінде 150 Тікенді Ерте жазда, Жинала салы.
қараөрік тамызда себі.
(шомырт)
летін болса сымен үй-жай- қажет етпейді, кеш себілетін болса жиналған.
нан бастап 180-210 күн (2 ай бойы)
ларда, өткен жылдың тұқымын
- 80 күн
Алхоры өрік
Жинала салысы.
(алша)
мен себуге сымен жазғы циялайды, ал лайды. Өткен жылғы тұқымды 120-170 күн ратурасы 3-5 үй-жайда 150 Қызыл күрең Тұқымды бас.
қарақат ларда 45-60 тапқы темпе.
күн стратифика.
ратурасы 50 С суда 24 сағат жібітеді.
12-15 С күн сайын ылғалдандырып 30 күн Ауыспалы (жылы және суық) страти.
фикацияла.
ғанда тұқымды
Дайындамайды,
Құммен сын.
тек марганец алдын-ала 3 араластырыл.
қарағайы қышқылы калий.
ған тұқымды дің 0,5 % теді, дымқыл (2:1)қалың.
құммен, ағаш дығы 20 см, үгіндісімен 50% дейін то.
немесе шымте.
лық ылғал сақ зек ұнтағы.
тағанша су.
мен араласты.
лап, 30-40 С рып, жәшік.
термен қар 12 сағат астына немесе бүркептір.
салқын 0 С гішке қояды, үй-жайға себу.
ге дейін 2-3 қарға көмеді.
Бұдан кейін ай қойып қо- яды. Қысқы қайта сулап, бүр кептір.
гіштерге сақтағанда қояды, содан да дайындала.
соң қар асты.
на қояды. Екі мәрте өңдеу.
ден өткен 10-11 күн
ТМТД немесе
Себілмейді
Тұқымды 9-12
Қырым қара- сағат суға Тұқымды жібі.
Кәдімгі қара- ғай тіп, өнгенше ылғалды Дорбаларға салынған құр.
ұстайды және ғақ немесе 1-2 айға қар астына шыға.
тұқымды 1-2 рып қояды.
ай қарға
Микориз қояды.
құрайтын май.
құлақ саңы.
рауқұлағының таза дақылы.
мен тұқым микоризация.
сын жүргізе.
ді. 24 сағат 0,02 % дейін лы мырыш, лы марганец (0,1 % және одан төмен), бор қышқылы (0,025%) және гетероауксин (0,01 % және одан төмен)
Жиілігі 22,5кГц және қуаты 15 Вт ультра- дыбыспен 10 минут өңдейді.
(жиналған соң бірден себіледі)
себіледі)
Батыс боз қажет етпейді.
тұқымды бір ай бойы қарға Нағыз пісте Себілмейді.
Тұқымды 12-15 сағат жылы суда (40 С)
жібітіп, құм жібітіп, қаппен жылы жерге іліп (1:3) немесе қояды және өне бастаған.
30-40 күн ша 9-12 күн анда-санда сулап тұрады Кәдімгі мой- ыл Суда 2 тәулік Жабайы ор- ман алмасы тұқымды гиб.
берллиннің ратурада құм.
0,002 % да, шымтезек.
те немесе сінде 75-105 араластыра.
ды. Тұқым 6-7-ші күні өнеді.
Онша толыспа.
Кәдімгі ша- алдымен 18-20 С тем.
ларда маусым пературада айынан себуге 2-3 ай, содан дейін стратифи.
кейін 5-11 С циялаудың жалпы ұзақты.
ғы 180-200 күн (шала тұқымдар)

На русском языке:
Комитет лесного и охотничьего хозяйства Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман және аң шаруашылығы Министерства сельского хозяйства Республики комитеті Казахстан (ҚР Президентінің 2013.01.16 ж. N 466 Приказ Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 5 марта 2007 года № 93. Зарегистрирован в Жарлығымен оның функциялары мен өкілеттіктері ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне беріле Министерстве юстиции отырып, қайта ұйымдастырылды)
Республики Казахстан 31 марта 2007 года № 4597. Утратил силу приказом Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 29 апреля 2010 года № 299 Об утверждении Правил организации заготовки, переработки, хранения, использования лесных семян и контроля за их качеством
1. Утвердить прилагаемые Правила организации заготовки, переработки, хранения, использования лесных семян и контроля за их качеством.
2. Признать утратившим силу приказ Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства Министерства сельского хозяйства Республики Казахстан от 6 июня 2005 года N 132, зарегистрированного в Реестре государственной регистрации нормативно правовых актов N 3714, опубликованный в Бюллетене нормативных правовых актов Республики Казахстан, март - апрель 2006 года, N 3- 4, ст. 207.
3. Настоящий приказ вводится в действие по истечении десяти календарных дней со дня его первого официального опубликования.
Председатель
Утверждены приказом Председателя Комитета лесного и охотничьего хозяйства от 5 марта 2007 года N 93 Правила организации заготовки, переработки, хранения, использования лесных семян и контроля за их качеством
1. Общие положения
1. Настоящие Правила разработаны в соответствии с Лесным кодексом Республики Казахстан и регламентируют порядок организации заготовки, переработки, хранения, использования лесных семян и контроля за их качеством, предназначенных для воспроизводства лесов и лесоразведения.
2. Заготовка лесных семян осуществляется на объектах постоянной лесосеменной базы (далее - ПЛСБ), а в случаях их недостатка допускается заготовка семян в нормальных насаждениях.
Заготовка лесных семян в минусовых насаждениях и с минусовых деревьев запрещается.
3. Заготовка, переработка и хранение лесных семян производится раздельно по их селекционной категории: сортовые, улучшенные, нормальные.
4. В целях недопущения обезличивания происхождения и генетического качества лесных семян, а впоследствии посадочного материала и созданных искусственных лесонасаждений, заготовка, переработка и хранение лесных семян осуществляется однородными партиями.
2. Порядок организации заготовки лесных семян
5. Организацию заготовки лесных семян на территории государственного лесного фонда осуществляют лесовладельцы и лесопользователи, за которыми закреплены участки государственного лесного фонда в долгосрочное лесопользование, для заготовки древесины.
6. Необходимое количество лесных семян и их видовой состав устанавливается лесовладельцем, исходя из:
1) объемов мероприятий по воспроизводству лесов, лесоразведению на участках государственного лесного фонда, определяемых лесоустройством;
2) удовлетворения потребности в семенах других юридических и физических лиц, в том числе экспортных поставок семян;
3) необходимости создания резервного фонда семян отдельных видов пород, имеющих большую периодичность плодоношения.
7. При организации заготовки лесных семян необходимо:
1) соблюдать лесосеменное районирование и обеспечивать сбор лесных семян раздельно по породам, гарантирующих использование лесных семян в соответствии с лесорастительными условиями;
2) обеспечивать максимальный сбор лесных семян на плодоносящих объектах ПЛСБ, для которых характерно высокое качество лесных семян;
3) проводить заготовку лесных семян раздельно по видам при совместном произрастании разных видов, относящихся к одному роду, а для семян древесных пород с отчетливо выделяющимися фенологическими формами - раздельно по этим формам.
8. В целях определения урожайности лесных семян до начала их массового созревания, лесовладельцами и лесопользователями проводится предварительное обследование всех плодоносящих объектов, предназначенных для сбора лесных семян.
9. Прогноз ожидаемого урожая лесных семян ведется методом глазомерных наблюдений на заранее выделенных пробных площадках площадью не менее 0,25 га по шестибальной шкале согласно приложению 1 к настоящим Правилам.
10. Для контрольного сбора лесных семян на участке выделяют от 3 до 10 нормальных деревьев с различными условиями опыления и освещения. Лесные семена собирают с разных ярусов кроны в размере среднего образца, согласно приложению 2 к настоящим Правилам.
Предварительную оценку качества лесных семян устанавливают методом взрезывания или проращивания.
11. Сбор лесных семян осуществляется после их полного созревания, в сроки указанные в приложении 3 к настоящим Правилам.
12. Заготовка лесных семян может осуществляться с растущих, срубленных деревьев и кустарников, а также с поверхности земли (опадающие лесные семена).
13. Сбор шишек и плодов с растущих деревьев и кустарников осуществляется вручную или с использованием срезающих и откусывающих съемников, различных видов лестниц, подъемных устройств и машин.
При этом не допускается срубать и спиливать сучья растущих деревьев, а также обламывать ветви саксаула.
14. С поверхности земли собирают преимущественно крупные плоды:
желуди дуба, дикорастущие плодовые, грецкий орех, а также семена клена остролистного, ильмовых и других пород, с предварительной очисткой поверхности сбора.
15. Для заготовки шишек и плодов со срубленных деревьев на временных лесосеменных участках (далее - ВЛСУ) и лесосеках (в нормальных насаждениях)
время проведения лесозаготовок совмещается со сроками сбора лесных семян.
Сбор шишек и плодов с обрубленных сучьев производят на расстоянии не ближе 50 м от места валки деревьев.
3. Порядок переработки лесных семян
16. Собранные шишки и сухие плоды подсушивают, во избежание самонагревания при хранении.
17. Сочные плоды (шелковица, смородина, абрикос и другие), которые способны быстро загнивать, сразу направляют на переработку для извлечения лесных семян.
18. Переработка лесных семян в зависимости от породы деревьев, вида плодов, состояния семенного сырья производится в соответствии с настоящими Правилами.
§ 1. Переработка лесных семян хвойных пород
19. Извлечение лесных семян хвойных пород из шишек и шишкоягод осуществляется механическим способом или путем высушивания шишек для их раскрытия.
20. Для извлечения лесных семян некоторых видов сосен (кедровой, корейской), пихты сибирской и можжевельников применяют механическую обработку.
При этом шишки дробят на специальных машинах или вручную, путем вымолачивания деревянными молотками или деревянными терками.
Шишки пихты сибирской, биоты восточной и туи западной собирают до их полной спелости, просушивают для дозревания и дробят в специальных машинах.
Обмолачивают шишки в специальных машинах или вручную.
21. Шишки сосны обыкновенной, елей, лиственницы сибирской, пихты сибирской для извлечения семян сушат в шишкосушилках или естественной воздушно-солнечной сушкой.
Извлеченные из шишек лесные семена обескрыливают и отвеивают на семеочистительных машинах, обескрыливателях, веялках или на решетах.
22. Обескрыливание семян сосны обыкновенной и елей, можно осуществлять водным способом. При этом, необескрыленные лесные семена рассыпают в теплом помещении (температура воздуха 25 С) на полога слоем до 10 см и равномерно увлажняют опрыскивателем из расчета 100 г воды на 1 кг семян. В течение дня лесные семена несколько раз ворошат, а затем отвеивают.
23. Отделять полнозернистые лесные семена лиственницы Сукачева и ели Шренка от пустых можно путем погружения их в воду на 4-5 часов для лиственницы и 15-20 часов - для ели. Соотношение семян и воды 1:5 соответственно.
Всплывшие лесные семена снимают с поверхности воды, воду сливают, а осевшие на дно полнозернистые лесные семена просушивают до установленной влажности.
24. Естественная воздушно-солнечная сушка проводиться в сухих и проветриваемых помещениях или на солнце. При этом для ускорения процесса сушки, шишки рассыпают тонким слоем и перемешивают 1-2 раза в день.
Раскрывшиеся шишки обмолачивают на семеочистительных машинах или вручную.
§ 2. Переработка плодов и лесных семян лиственных пород
25. Лесные семена лиственных пород подразделяют на:
1) сухие (дуб, береза, клены и другие);
2) сочные, в том числе:
с сочным околоплодником (смородина, шелковица и другие);
с мясистым околоплодником (абрикос, слива и другие);
с сухомясистым околоплодником (фисташка, орех и другие).
26. Сухие лесные семена и плоды с сухомясистым околоплодником после их сбора просушивают до воздушно-сухого состояния для предупреждения процессов гниения. Для этого их рассыпают под навесом или в хорошо проветриваемом помещении на пологах или стеллажах слоем от 3-4 см (ильмовые) и до 10-15 см (желуди, орехи).
27. Продолжительность просушки зависит от древесной породы и погодных условий. В сухую погоду просушка лесных семян ильмовых пород требуется 2-3 дня, для орехоплодных - 3-5 дней, крылаток кленов и ясеней - 5-7 дней, желудей - до 10 дней.
28. Для сушки сухих плодов можно использовать имеющиеся шишкосушилки или сельскохозяйственные зерносушилки.
29. После подсушки сухие лесные семена очищают от посторонних примесей (веток, плодоножек, листьев и так далее) обескрыливают на семяочистительных машинах (крылатковые семена ильмовых, саксаула, ясеней и кленов и другие) с последующим отсеиванием.
30. Плоды бобовых, сиреней, тополей и ив, высушивают на пологах сначала в тени, затем на солнце при частом перемешивании до их полного раскрывания с последующим обмолачиванием и очищением от околоплодников и других примесей.
31. Сочные плоды ягод, соплодий, сочных костянок, во избежание порчи направляются на переработку для извлечения лесных семян.
32. Извлечение лесных семян при небольших объемах обработки из сочных плодов, в том числе ягод, соплодий, костянок, из плодов семечковых (яблоня, груша и другие) и косточковых пород (абрикос, слива и другие), а так же из плодов бирючины, жимолости, рябины и шиповника, производят вручную путем резки, разминания и последующей отмывки мезги в проточной воде.
33. Лесные семена, освобожденные от мякоти плодов и хорошо отмытые, просушивают до воздушно-сухого состояния.
34. Большие партии плодов перерабатывают на плодотерочных, косточковыбивающих и отмывочных машинах, применяемых на плодоперерабатывающих предприятиях, без тепловой обработки.
35. Учет заготовленных, а также приобретенных лесовладельцем лесных семян, предназначенных для воспроизводства лесов и лесоразведения, ведется по установленной форме согласно приложению 4 к настоящим Правилам.
4. Формирование партии лесных семян и составление среднего образца лесных семян
36. Собранные и переработанные лесные семена формируют в партии, максимальная масса которых определяется согласно приложению 2 к настоящим Правилам.
37. Оценка качества лесных семян в отдельной партии осуществляется на основании анализа среднего образца лесных семян.
38. Отбор проб и составление среднего образца осуществляет уполномоченное лицо лесовладельца (лесопользователя) по отбору проб.
§ 1. Формирование партии лесных семян
39. Партия формируется из однородных лесных семян по:
1) виду или разновидности;
2) условиям места произрастания;
3) возрастным группам (молодняки, средневозрастные, приспевающие, спелые);
4) селекционным категориям (сортовые, улучшенные, нормальные);
5) происхождению насаждений (естественные, искусственные);
6) способу сбора, обработки, хранению семян;
7) цвету, блеску, запаху и степени влажности.
40. Смешение разных партий лесных семян одного и того же вида, в том числе и малых по массе, не допускается.
41. Сформированная партия лесных семян удостоверяется паспортом и этикеткой по форме согласно приложению 5 и 6 к настоящим Правилам.
§ 2. Составления среднего образца лесных семян
42. Средний образец семян получают из сформированной партии семян путем отбора проб и составления исходного образца.
43. Отбор проб производят специальными щупами (конусным, мешочным, цилиндрическим) или руками в зависимости от породы и условий хранения партий семян:
1) для мелких и средних семян хранящихся насыпью, отбор проб производят из пяти мест каждого слоя (верхнего - глубина 10 см, среднего - половина высоты насыпи, нижней - у пола), то есть не менее 15 проб;
2) для крупных семян (орехи, косточковые и другие) - из десяти мест каждого слоя берут по 3 пробы;
3) для сыпучих семян хранящихся в мешках (до 10 мест тары) берут не менее трех проб из каждого мешка по одной из верхнего, среднего, нижнего слоя, более 10 мест тары - по одной пробе из каждого мешка, чередуя глубину взятой пробы;
4) при невозможности отбора проб щупами или руками от партий семян, хранящихся в стеклянных бутылях, металлических сосудах, ящиках и другой таре, семена высыпают на гладкую поверхность, перемешивают, разравнивают и отбирают руками из разных мест не менее пяти проб от каждого места тары.
44. Отобранные пробы семян высыпают (по отдельности) на гладкую поверхность, тщательно просматривают и сравнивают по засоренности, запаху, цвету, блеску и другим признакам для установления однородности партии.
45. При отсутствии резких различий отдельных проб их объединяют в исходный образец, масса которого соответствует десятикратной массе среднего образца семян.
46. Из исходного образца выделяют один средний образец семян для определения качества партии семян.
47. Для выделения среднего образца семян исходный образец высыпают на гладкую поверхность, перемешивают, разравнивают в виде квадрата толщиной до 3 см для мелких семян и более 10 см для крупных семян, а затем делят по диагоналям на 4 треугольника. Из двух противоположных треугольников семена удаляют, а оставшиеся объединяют и снова разравнивают в квадрат для последующего деления. Деление производят до получения среднего образца установленной массы указанного в приложении 2 к настоящим Правилам.
48. Отобранный средний образец семян помещают в чистый мешочек из плотной ткани, предварительно продезинфицированный кипячением в воде, завязывают шпагатом и отправляют в специализированную организацию уполномоченного органа с приложением паспорта, этикетки и акта отбора средних образцов для определения качества семян, согласно приложениям 5, 6, 7.
49. Образец для определения влажности семян составляют таким же образом из остатка семян исходного образца.
Отобранный образец помещают в чистую, сухую посуду, которую после заполнения доверху семенами плотно закупоривают пробкой и заливают сургучом, воском или парафином. Допускается помещать средний образец семян в мешок вместимостью не менее 0,5 дм из влагонепроницаемой пленки, края которого закрывают, горячим способом или крепко связывают, оставляя в нем как можно меньше воздуха, а затем помещают во второй такай же мешок, который туго завязывают. Один экземпляр этикетки вкладывают вовнутрь посуды или мешка, другой наклеивают снаружи.
50. В целях осуществления контроля за правильностью отбора средних образцов семян от сформированных партии производится отбор контрольных образцов, по результатам анализа которых, заготовителю семян выдается соответствующий документ о качестве семян с отметкой в правом верхнем углу "Госконтрольный", а ранее выданные документы о качестве семян изымаются одновременно с отбором госконтрольных образцов.
5. Порядок хранения и подготовки лесных семян к посеву
51. Лесные семена посевного назначения необходимо хранить в специальных складах (семенохранилищах), а при их отсутствии - в сухих приспособленных помещениях, в соответствии с особенностями, указанных в приложении 8.
52. Помещения для хранения лесных семян оборудуются приточно- вытяжной вентиляцией, приборами для регистрации относительной влажности и температуры воздуха. При этом относительная влажность воздуха в помещении не должна превышать 70 %. Помещения обеспечиваются необходимой тарой для хранения семян и инвентарем для отбора образцов: лотками, воронками, ведрами, весами и так далее.
53. Семена хранят закрытым и открытым способами.
Закрытым способом семена хранят в различной герметически закупоренной таре (бутылях, канистрах, бидонах, контейнерах), открытым способом (в мешках, ящиках и насыпью).
54. Хранение семян производится в чистой, сухой, прочной и обязательно продезинфицированной таре.
55. При больших колебаниях относительной влажности и температуры воздуха семена хранят в герметически закрытой таре.
56. Семена хвойных пород хранят в стеклянных бутылях, закрытых пробкой с хлоркальциевой трубкой, и помещенной непосредственно в бутыль кобальтовой бумаги для периодического наблюдения за влажностью семян.
57. Не допускается хранение лесных семян на цементных, асфальтных, каменных или земляных полах открытым способом, а так же хранить семена в таре из под сахара, соли и химических препаратов.
58. Не допускается содержать в хранилищах легко притягивающие влагу вещества (соль, селитру, ядохимикаты и другие), легковоспламеняющиеся жидкости (бензин, керосин и другие), а так же хранить некондиционные семена, имущество, материалы и инвентарь, не относящиеся к хранению семян, оставлять мусор и отходы семян.
6. Порядок использования лесных семян
59. Использование лесных семян и посадочного материала осуществляется в строгом соответствии с лесосеменным районированием, которым регламентируется географический и экологический ареал использования (границ использования) семян и посадочного материала при искусственном восстановлении лесов и лесоразведении.
60. Использование лесных семян и посадочного материала на территории Республики Казахстан осуществляется при наличии карантинных, фитосанитарных сертификатов уполномоченного органа в области карантина растений.
61. При посеве леса и выращивании посадочного материала используются только проверенные и кондиционные лесные семена.
62. Лесные семена, подлежащие использованию для посева, проходят предпосевную обработку, в целях стимулирования массового прорастания лесных семян и повышения их грунтовой всхожести.
63. Применяют следующие способы предпосевной подготовки лесных семян: стратификация (снегование), механическое, термическое и химическое воздействие на внешние покровы семян, обработка семян микроэлементами и стимуляторами роста, звуковое, ультразвуковое и магнитное облучение, дезинфекцию и дезинсекцию семян.
Особенности способов проведения предпосевной подготовки лесных семян в зависимости от пород приведены в приложение 9 к настоящим Правилам.
64. Стратификация лесных семян к посеву проводится в специальных помещениях, холодильниках, подвалах, погребах или в траншеях (теплая стратификация при температуре от +10 до +35 С в зависимости от вида семян, холодная стратификация от 0 до +7 С, реже +10 С).
65. Длительность стратификации зависит от глубины физиологического покоя лесных семян, наличия других факторов, замедляющих прорастание лесных
66. Стратификацию лесных семян прекращают за один два дня до посева.
При этом наклюнувшиеся лесные семена подсушивают до состояния сыпучести и высевают.
67. При перемещении (транспортировке) лесных семян во избежание порчи лесные семена просушивают, доводя их до определенной влажности, и упаковывают в бумажные 5-6-слойные или в тканевые мешки, деревянные ящики и другую тару, не допуская плотной набивки. Масса одного места лесных семян упакованных в тару не более 50 кг.
68. Каждое место тары снабжается внутренней и наружной этикетками с указанием видового названия, массы лесных семян, номера и даты паспорта, наименования и адресов организаций отправителя и получателя.
69. Лесные семена используются при посевах в лесных питомниках, а также для проведения мероприятий по воспроизводству лесов и лесоразведению.
7. Контроль за качеством лесных семян
70. Определение посевных качеств лесных семян, подлежащих использованию для посева, осуществляется специализированными организациями уполномоченного органа.
71. Контроль за заготовкой, переработкой, хранением лесных семян осуществляет уполномоченный орган и его территориальные органы.
Приложение 1 к Правилам организации заготовки, переработки, хранения, использования Шкала глазомерной оценки ожидаемого урожая лесных семян (по В.Г. Капперу)
Балл
Характеристика балла цветения и плодо- ношения Для древесных пород Цветения и урожая нет Очень слабое цветение или очень плохой урожай (цветы, шишки или плоды в небольшом количестве на деревьях, растущих по опушкам, на единично стоящих деревьях и в ничтожном количестве в насаждениях)
Слабое цветение и слабый урожай (наблюдается довольно удовлетворительное и равномерное цветение или плодоношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, и слабое Среднее цветение или средний урожай (довольно значительное цветение или плодоношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, и удовлетворительное в средневозрастных и спелых насаждениях)
Хорошее цветение или хороший урожай (обильное цветение или плодоношение на свободно стоящих деревьях и на деревьях, растущих по опушкам, и хорошее в Очень хорошее цветение или очень хороший урожай (обильное цветение или опушкам, а также в средневозрастных и спелых насаждениях)
Для кустарников
Плохое цветение или плодоношение (цветы или плоды встречаются единично)
Среднее цветение или плодоношение (цветы или плоды примерно у половины экземпляров в достаточном количестве)
Хорошее цветение или плодоношение (значительное большинство или почти все кусты обильно цветут или плодоносят)
Примечание: По единой шкале производится предварительное обследование во всех плодоносящих насаждениях различных селекционных категорий, используемых для массовой заготовки семян.
Приложение 2
Масса среднего образца N Видовое название Максималь- Масса п/п ная масса среднего партии, кг, образца, от которой г отбирается один образец Абрикос обыкновенный Armeniaca vulgaris Lam.
Аморфа кустарниковая
Amorpha fruticosa L.
Барбарис обыкновенный Berberis vulgaris L.
Береза повислая
(береза бородавчатая)
Betula pendula Roth.
(B.verrucosa Ehrh.)
Биота (восточная)
Biota orientalis Endl.
Бирючина обыкновенная Ligustrum vulgare L.
Боярышник колючий или обыкновенный Crataegus exyacantha L.
Вишня кустарниковая, вишарник (вишня степная)
Cerasus fruticosa
(Pall.) G. woron
Вишня обыкновенная
Cerasus vulgaris Mill.
Вяз гладкий
Ulmus laevis Pall.
Вяз перисто-ветвистый (туркестанский карагач)
Ulmus pinnato-ramosa
Dieck.
Гледичия трехколючковая (гледичия обыкновення)
Gleditschia triacanthos L.)
Груша обыкновенная
Pirus communis L.
Дерен кроваво-красный или свидина Cornus sanguinea L.
Джузгун
Calligonum
Дуб черешчатый
Quercus robur L.
Ель обыкновенная или европейская Picea abies (L.) Karst.
Ель сибирская
Picea obovata Ledeb.
Ель Шренка
Picea Schrenkiana Fisch.
et Mey
Жимолость обыкновенная Lonicera xylosteum L.
Жимолость татарская
Lonicera tatarica L.
Калина обыкновенная
Viburnum opulus L.
Карагана древовидная или желтая акация Caragana arborescens Lam.
Клен ложноплатановый, явор, белый клен Acer pseudoplatanus L.
Клен остролистный или платановидный Acer platanoides L.
Клен полевой
Acer campestre L.
Клен татарский, неклен, черноклен Acer tatarucum L.
Конский каштан обыкновенный Aesculus hippocastanum L.
Липа крупнолистная
Tilia platyphyllos Scop.
Липа мелколистная или сердцевидная Tilia cordata Mill.
Лиственница сибирская Larix sibirica Ledeb.
Лох узколистный
Elaeagnus angustifolia L.
Можжевельник виргинский Juniperus virginiana L.
Можжевельник обыкновенный Juniperus communis L.
Облепиха крушиновидная Hippophae hamnoides L.
Орех грецкий
Juglans regia L.
Персик обыкновенный
Persica vulgaris Mill Пихта сибирская Abies sibirica Ledeb.
Робиния лжеакация или белая акация Robinia pseudoacacia L.
Роза собачья
Rosa canina L.
Рябина обыкновенная
Sorbus aucuparia L.
Саксаул белый
Haloxylon persicum Bge.
Саксаул черный
Haloxylon aphillum
(Minkw.) Ilyin.
Скумпия или желтинник Cotinus coggygria Scop.
Слива колючая (терн)
Prunus spinosa L.
Слива растопыренная (алыча)
Prunus divarigata Ldb.
Смородина золотая
Ribes aurerum Pursh
Солянка Палецкого
(черкез Палецкого)
Salsola Paletzkiana Litv.
Солянка Рихтера
(черкез Рихтера)
Salsola Richteri Karel.
Сосна кедровая сибирская (кедр сибирский)
Pinus sibirika (Rupr.) Mayr Сосна обыкновенная Pinus silvestris L.
Туя западная
Thuja occidentalis L.
Шелковица белая
Morus alba L.
Шелковица черная
Morus nigra L.
Яблоня лесная
Malus silvestris (L.) Mill.
Яблоня Палласа или сибирская Malus Pallasiana Juz.
Ясень ланцетный или зеленый Fraxinus lanceolata Borkh.
Ясень обыкновенный
Flaxinus excelsior L.
Ясень согдианский
Fraxinus sogdliana Bge Примечание:
1. Партию семян, составляющую 1/25 часть от максимальной массы, считают малой партией.
2. От малой по массе партии отбирают образец семян, составляющий половину установленной массы для среднего образца.
3. Смешение нескольких малых по массе партий семян одного и того же вида и отбор от них одного среднего образца не допускается.
4. Несоблюдение установленной массы средних образцов допускается для семян, собранных с плюсовых деревьев и деревьев особоценных пород.
Приложение 3
Календарь цветения, созревания и сбора плодов, шишек и семян основных древесных и кустарниковых пород Казахстана Наименование Время (месяцы)
видов созре- сбора окраска цве- те- вания зрелых ния плодов и шишек Хвойные буроватая V-VI VIII VIII- IX V коричневая блестящая Лиственница светло- IV-V желтая или желто- Можжевельник IX-X темно- синеватая с голубым налетом X черные с зеравшанский сизоватым VII туркестанский блестящим сизым Пихта бурая, бурая Сосна серовато- VI кедровая X-III серая, обыкновенная буро-серая, коричневая, красно- коричнево- Листвен- ные Абрикос красновато- III-IV VI- оранжевая, опущенная Акация белая IX-ХII коричне- или робиния вато-бурая лжеакация Карагана VI-VII желто-бурая древовидная или акация желтая Аморфа коричнева- кустарниковая тые бобы Береза VII- повислая желтая, Бирючина IX-XI черная, Боярышник буровато- красная, реже желтая Бузина (красная)
оранжевая
Вишня степная красная серая (крылаток)
Вяз приземистый
Гледичия
Груша зелено-
Дерен лилово- кроваво- черная красный или Дуб черешчатый блестящая, глянцеватая Жимолость татарская Ива белая, желтовато- ветла коричневые коробочки Калина ярко- Катальпа (коробочка)
Клен остролистный зеленовато- татарский зеленая (коробочка), коричневая, блестящая (семена)
Каштан конский обыкновен- ный Липа темно-серая крупнолистная или серая Липа мелко- буро- листная или Лох мучнисто- узколистный белая Облепиха крушиновая желтая с бурыми пятнышками VIII-X и песочная (орехов)
Ольха черная
X-XI или клейкая
Персик
IV
VII-IX бархатис- тая, желто- ватая или красноватая оранжево- Рябина Саксаул черный лиловатая Скумпия Слива колючая черно-синяя (терн)
Слива растопыренная розовая, (алыча)
лимонно- вишнево-
Смородина золотистая фиолетовая Солянка Палецкого (кара-черкез)
Рихтера серебристая
(черкез
Рихтера)
Тополь баль- зеленые, замический бурые Тополь белый (серебристый)
зеленая
Тополь черный
(осокорь)
соломенно- желтые крылышки Шелковица V-VII белая, пурпурно- черно- Яблоня Сиверса зеленая, иногда с розовым румянцем Ясень ланцетный или зеленый согдианский Примечание: В календаре приведены примерные сроки массового цветения и созревания плодов (шишек), которые при неблагоприятных условиях могут наступать позже. Для сбора семян приведены также ориентировочные сроки.
Плоды и сережки акации желтой, берез, тополей и ив собирают несколько раньше наступления полной спелости, т.к. после созревания семена быстро осыпаются.
Плоды ясеня обыкновенного, бересклетов и шиповников для более успешной подготовки семян к посеву так же лучше собирать в несколько недоспелом виде.
Приложение 4
КНИГА УЧЕТА ЛЕСНЫХ СЕМЯН Древесная порода __________________видовое название Место сбора Селекционная Качество и дата (приобретения)
семян, категория семян паспор- семян (индекс кг та дан- лесосеменного (сортовые, ной района, улучшенные, документа партии подрайона, нормальные)
о качес- хозяйства, тве семян лесничества)
Качество семян
Расход семян, кг
Остаток конди- срок класс N и израс- списано ционных дей- качества, дата ходовано (некон- ствия % всхожес- доку- всего, дицион- на ти (добро- мента в том ных)
начало качествен- о рас- числе года, кг о ка- ности, ходе реали- честве жизнеспо- или зовано собности)
списа- нии
Примечание: Книга учета лесных семян должна быть пронумерована, прошнурована и заверена печатью лесовладельца (лесопользователя) - заготовителя семян Приложение 5 Паспорт N _________ Составлен _______________________________________ 200__г. на (число, месяц)
партию семян _____________________________________________________ (полное русское и латинское видовое название породы)
массой ___________________________ (__________________________) кг (прописью) (цифрами)
1. Данная партия семян заготовлена _________________________ (название хозяйства, заготовившего данную партию, с указанием подчиненности)
2. Почтовый индекс и адрес хозяйства _______________________
3. Адрес электронной почты _________________________________
4. Время сбора семян, плодов, шишек ________________ 200__г.
(месяц, год)
5. Место сбора семян, плодов или шишек: ____________________ индекс лесосеменного района, подрайона, область государственный лесовладелец, лесничество категория лесосеменного объекта __________________________________ (ЛСП, ПЛСУ, ВЛСУ, лесосека и пр.)
для сортовых или улучшенных семян ________________________________ номер плантации или участка, квартал, выдел
6. Таксационная характеристика насаждения, плантации, участка:
состав ___________, бонитет ____________, тип леса _______________ группа возраста __________________________________________________ (молодняки, средневозрастные, приспевающие, спелые)
Селекционная группа ______________________________________________ Лесоводственная ценность семян ___________________________________ (нормальные, улучшенные, сортовые)
Другие сведения __________________________________________________
7. Для горных условий указать:
1) высоту над уровнем моря _________________________________
2) склон (восточный, западный, северный, южный) ____________
8. Кем и когда проводились предварительные обследования насаждений перед массовой заготовкой семян, плодов или шишек______
9. Каким способом и когда извлекались семена из шишек, тип шишкосушилки, температура и т.д. _________________________________
10. Каким способом и с применением каких механизмов обескрылены и очищены хвойные семена _____________________________
11. Каким способом извлекались семена из сухих и сочных плодов ____________________________, каким способом очищались семена ___________________________________________________________
12. Когда закончена очистка семян __________________________ (число, месяц, год)
13. Где хранятся семена ____________________________________ (указать подробно: в специальном семенохранилище, приспособленном, в холодном или теплом помещении, в траншее, в погребе, под пологом и другое)
14. В какой таре хранятся семена ___________________________ (бутыли, мешки, ящики и другое)
15. Для какой цели заготовлены семена_______________________ (для посева в своем хозяйстве, для реализации, для опытных целей и так далее)
М.П. Государственный лесовладелец Приложение 6 ЭТИКЕТКА
1. Видовое название породы _______________________________________
2. Селекционная ценность семян ___________________________________
3. Лесосеменной район, лесорастительная зона, подзона ____________
4. Номер квартала, выдела ________________________________________
5. Категория и номер лесосеменного объекта _______________________
6. Название хозяйства (организации) ______________________________
7. Год и месяц заготовки _________________________________________
8. Номер и дата паспорта _________________________________________
9. Первоначальная масса партии ________________________________ кг
10. Число мест и вид тары ________________________________________
11. Порядковый номер тары ________________________________________
12. Масса семян в данной таре ____________________________________ (первоначальный и последующий, _______________________________________________________________ кг по мере использования семян)
13. Номер удостоверения о кондиционности семян и дата его выдачи _________, класс качества семян ________, срок действия __________ (при повторной проверки качества семян)
Должность и подпись лица, ответственного за хранение семян Приложение 7 АКТ N ________ отбора средних образцов для определения качества семян, принадлежащих (наименование лесовладельца, лесопользователя)
(область, район, адрес)
200__г. _____________________________________ мною, уполномоченным (месяц число)
по отбору образцов
(должность, фамилия, имя, отчество)
при участии членов комиссии (фамилия, имя, отчество, должность каждого)
в присутствии_____________________________________________________ (представитель территориального органа в области лесного и охотничьего хозяйства)
произведен осмотр семян и отбор средних образцов от следующих партий, хранящихся (место хранения)
Номера
Видовое
Год
Цель заго-
Номер
Вид тары по название урожая товки семян и номера порядку породы (собственные мест нужды, реа- отдельно лизация и др.)
каждой
Номер и
Место
Который
Номер и дата заготовки раз семена последнего копии (откуда и образца, г подвергают документа о паспорта когда полу- анализу качестве семян чены семена)
и наименование специализиро- ванной организации, выдавшей этот документ Образцы направлены на (в)
(наименование специализированной организации уполномоченного органа, дата)
для определения качества лесных семян Лицо, уполномоченное по отбору образцов, ( должность ) ____________________ Ф.И.О., подпись Подписи членов комиссии:
Гарантии: отбор образцов семян произведен в соответствии с ГОСТ
13056.1-67, обеспеченность условий хранения семян, а также сохранность партий от смешения и засорения гарантирует . (наименование лесовладельца, лесопользователя)
Лесовладелец, (лесопользователь) ___________________________ М.П.
Лицо, ответственное за хранение семян ___________________________ (должность) Ф.И.О., подпись Представитель территориального органа уполномоченного органа в области лесного хозяйства Ф.И.О, подпись Приложение 8 Особенности сбора, переработки и хранения шишек, плодов и семян различных видов деревьев и кустарников Сбор шишек Выход Хранение семян Перера- ботка ши- и плодов Сроки Опти- шек п /п Спо- собы из хране- маль- и плодов.
ния, ная
Очистка и пло- лет влаж- дов от ность общей массы, Ель сибирская, ель Шренка или тянь- шанская В гер- 6-7,5 Семена извлекают осуществля- мети- ют при их чески из шишек в шишко- побурении уку- по- на селекци- сушилках при онно-семе- рен- ных новодческих темпера- туре 30-40 объектах, стек- ля- С до нача- ла а также в нных нормальных буты- насаждениях лях, раскры- тия ши- шек и с растущих метал- далее при деревьев.
личес-
На ВЛСУ и туре не лесосеках ких более 45 С до возможен поли- сбор шишек этиле- полного их со срублен- новых баках тия.
деревьев ем- кость
Возмож- на сушка до 25 лит- ров шишек в солнеч- шишкосу- шилках.
Извлечен- семена обескры- ливаются на обес- крылива- лях, семе- очисти- тель- ных ма- шинах, водным способом или вруч- ную, а затем от- веиваются на веял- ках или вручную на ветру Лиственница си- бирская Собирают в гер- шишки за 15-20 дней из предва- рительно до насту- пления пол- ной зрелос- просу- шенных ти семян в основном с растущих при тем- пературе на селек- 30-40 С в начале ционно- семенных до рас- крытия объектах и ких и в нормаль- первых шишек и в ных насаж- дениях.
дальней- шем при
Шишки 45 С (не срывают емкос- более)
вручную, тью до очесывают до полно- го их шишкоснима- телями, обивают легкими но сушить деревянными шестами.
шишки в
Возможен ных дере- вьев на ВЛСУ или ли- вают на ливате- семено- после от- веивают обыкновенный, зершанская, туркестанская и др то же Шишкоя- годы шишкоягоды после замачива- ют на 3-4 наступления спелости дня в во- де или в (характер- 0,5 %- ном рас- творе окраска) до марганцо- вокислого морозов, калия, за- тем раз- После замо- розков минают деревян- ными начинают пестами в кадках осыпаться или пере- тирают между двумя ребристы- ми досками, решетах или на семеочи- ститель- машинах.
Затем семена от- мывают водой и высуши- вают на реше- тах, рассыпая тонким слоем 1,5- 2 см 11-12 для шишки на селекционно дозрева-
-семеновод- ческих рассыпа- ют в хорошо проветри- ваемых дениях с помеще- ниях и деревьев, перелопа- чивают когда в южных секторах 1-2 раза в день.
крон они примут характерную Извле- кать семе- краску и частично рекомен- начнут рас- дуется на машине.
сыпаться.
На лесосе-
При от- сутствии ках возмо- машины жен сбор шишек со раскрыв- шиеся срубленных шишки обмола- вручную в мешках, отделяют чешуек и стержней ливают и отвеивают Сосна кедровая си- бирская (кедр си- бирский)
12-16 дробят и
В су- хих кед- про-
(созревшие)
ровая на стоящих си- очищают хлад- бир- сбивая их ская- примесей на маши- поме- ще- шестами 24-25 ниях в нах, име- ющих или отряхи- вая на ящи- ках, молотиль- ные аппа- землю закро- ударами мах, колотушки ларях.
ра- ты. При отсут- по ветвям В ямах дерева. При ствии ма- шин с больших прос- дробят урожаях проводят лойка- терками, песка, с земли, и обмолачи- тран- таяния шеях снега молотил- ками
- изогну- тыми палками.
на грохо- тах, реше- веялках.
Заготов- ленные просуши- на солнце слоем 10-15 см.
Большие сушат в зерновых сушилках.
Сосна обыкновен- сентябре- лян- ных, октябре герме- (ранний сбор) и с тиче- ски ноября до 50-60 С.
марта с ранних на объектах сборов для пол- ного ПЛСБ и в насаждени- ях.
помеща- ют в хоро- шо сбор со ваемые ния на 1-2 на ВЛСУ и месяца, периоди- текущего 25 л года чески пе- ремеши- и перера- батывают не позд- нее чем через 1-3 месяца после за- кладки на хранение.
вают ме- ханиче- ским опрыски- ва- нием и от- шишки со стоящих сразу по в сухом нии, созревании рассыпав на полу, на брезен- те или на стелла- жах, и ворошат ускорения выпаде- ния се- мян.
Абрикос обыкно- венный Косточки 10-17 В про- плоды с извлека- ют из плодов в течение созревании, 1-2 дней обрывая их чи- стых с ветвей вручную или меш- взрезы- вая плоды (при массо- вом созре- при заго- товке вании)
отряхивая
Наи- бо- на подост- неболь- ших пар- тий ланные лее на- пологи.
деж- косточко- выбивных спо- соб машинах ния в заготов- ках партий пес- ком воздухе, слоем 4-5 см, или в зерносу- шилках не выше 35 С Аморфа кустарни- ковая 60-70 Для Кисти плодов плодоносные дли- кисти вают, осенью и зимой вают и руками в рукавицах тах (высев произво- тичес- дится нераскры- вающими- ся боба- ми)
лях;
посева в пер- вую весну- в бу- маж- ларях На объектах С че- Сережки шуями
- 90;
вают в хо- рошо без собирают че- сережки со шуек 30-40 ниях, таре.
То же, слоем до с хло- руками или 5 см или подвесив срезая ри- стым секаторами каль- в пучках вместе с и сучкоре- цием.
зами за веточка- ми. Про- су- 10-15 дней до начала в год шенные сережки осыпания граблями, (когда при сгибании следу- перетира- ют или сережек они ющую начнут весну перетря- хивают в
- в рассыпать- сухом, мешках;
пучки с ся).
прох- ла- сережка- ми окола- дном сбор чивают.
сережек со
Листья, веточки, нии в дере- стержни и другие на ВЛСУ вян- крупные примеси очередных удаляют, просеивая рых- лыми семена и чешуйки слоя- через ре- шета. От тол- щи- чешуек ной 4 березы можно см, пере- очищать на ситах ло- жен- с круглы- ми отвер- стиями 2- 3 мм.
бума- гой
При заго- семян пе- рерабаты- вать се- режки (с ливанием)
Береза пушистая
Также, как для повислой.
как бере- обрывая зы повис- лой или сучко- резами.
Созревшие долго висят на дереве, поэтому со сбором можно не торопиться Бирючина обыкно- венная плоды Ягоды протира- ют фазе полной зрелости водой, таре, в де- ре- решетах, 2 см, и ках.
отвеива-
До- пус- кается ягоды ние в шета., семена с остатка- ми мезги и отсеива- ют.
перераба- тывать на с после- дующей отмывкой Боярышник: колю- чий, или обыкно- венный;
кроваво-красный;
однопестичный 15-20
В чис- 10-12
Плоды пе- ретирают плоды для тых раннеосен- на плодо- терках него посева ларях, тогда, ную на когда они размина- принимать нормальную кадках.
для зрелого состояния Для пере- работки окраску;
для дли- тельного могут быть хранения - в фазе использо- ваны полной спелости.
Сбор с помощью секаторов, машины.
резаков на длинных отмыва- ют, про- шестах, или с лестниц шивают, слоем 2-3 см, и Бузина: кистистая, или обыкновенная, красная; черная Кисти с Бузи- плодами в состоянии крас- обрывают
- 3-5;
чер- или срезают или в ко- рытах, таре;
- 2-6 ют на в корзины или на по- достланные обрабаты- пологи плодотер- отмывают 1 см на рамах, обтяну- тых меш- ко- виной, и Вишня: кустарни- ковая, вишарник;
степная; обыкно-
Вишня:
зрелые кус- тарни- плодов на ковая- обрывая с 12-15;
ветвей.
обык- и за-
В плодовых новен- садах для ная- кро- мах 12-20 (ла- рях)
применяют
При ших плодосбо- рочную машину косточки выделяют или пло- ды раздавли- вают в кадках, а от мякоти решетах.
Перераба- тывают плоды в сбора. Се- мена толщине слоя 2-4 см, если они не предна- значены к высеву сразу после сбо- ра, и семян го- товят с получени- ем при перера- ботке побочной продук- ции (пю- ре, соков) не горячим Вяз: гладкий; ли- стоватый, берест, или карагач;
перисто-ветви- стый; шершавый, или горный ильм Семе- глад- Плоды высе- кий - 5-10 дней ния 4-6 приме- сей, а при с начала лис- сборе с пожелтения това- крылаток.
тый - поверхно- сти сбора.
почвы - и пери- сто- необ- хо- комочков земли, вет- вис- ди- мос- исполь- зуя для ти хра- 50-70;
этого ре- шета.
нения шерша- вый- весны 40-50 сле- дую- щего 3-5 см.
семе- высева се- мян шива- ленными и хра- нят в вать на лях проти- рать вруч- ную шета с мелкими ячейками цием (100 г и отвеи- хло- рис- веялках того ветру ция на 10 л ли)
Гледичия обыкно- 20-25 В бу- созревшие в проду- ваемом месте на солнце боль- шие пар- тии или в шилке 30-35 С;
ке, либо палками брезенте.
на веялке
Груша обыкновен- собирают в стадии зрелости с ют песта- в кадках ют водой лях.
обычно в 2 приема, рамах, об- тянутых мешкови- ной, разложив 1 см, от- веивают и (для сортиру- зем- ния до Применя- ют и су- хой вес- ны)
способ из- влечения семян:
разреза- мелкие части, солнце и размель- ченную массу пе- и просеи- шето одновре- менным ем соков или пюре (не способом)
Дерен: белый; кро- ваво-красный, или белый кустов
- 10- шета или или стряхи- ваво- ке.
пологи в ный - 10-25 освобож- даютот мезги от- мывкой в воде, 2-3 см, и Дуб: красный; че- решчатый До 55-60 90-95 Зим- нее желуди при Собран- ные желу- ди массовом абсо- ние опадении с лютно земли в сухой слегка во- несколько за сбо- массы дят:
ют, рас- стилая приемов с ром повторением 15 см и сбора на шеях;
одном и том переме- шивая же участке снегу;
через 3-5 дней.
в же- лу- лопата- ми. Затем Следует дехра- иметь в нили- их очища- ют от виду, что щах;
сначала крупного и в ти- опадают вых преимущест- мелкого сора на скла- венно дах;
больные, грохотах.
поврежден- закладки ные желуди зимнее хранение траншеи хранят в ниях с относи- тельной влажно- стью воздуха 60-70 % (подвалы, погреба)
Жимолость: Маа- ка; обыкновенная;
Жимо- ягоды вруч- лость ную путем татар- обрывания 10-12;
в зам- ная -8;
кну- той
Маака машинах, таре
- 8-10 кадках пе- стами.
25 л.
крат- вре- мен- ном нении 1-1,5 см ной, и Ива белая, серебри- стая, ветла 2-10, До 1 ме- сред- расклады- нем 4,5-5 вают в су- хом секаторами.
К сбору нии сло- ем в приступают, В эк- когда нач- 2-3 сереж- ки для нут раскры- като- рах ваться и ния. Через выпускать 2-3 дня, когда пушок первые большая часть коробочек или - раскроет- ся и нега- шеной выпустит пушок, изве- ют вруч- на метал- лических ситах с отверсти- ями 2х2, а затем 1- х1,5 мм, по- вторяя этот прием 2-3 раза.
невоз- можности высева в ближай- шие 15-20 дней се- вают до сти 6-7 % при ком- натной туре в течение 5- 6 ч Калина обыкновен- полностью плоды, терках, заку- баках.
пестами.
нии -
(косточ- ки) от мякоти промывая слоя 1,5-2 см и отвеива- Карагана древовид- ная или желтая ака- Плоды соби- рают перед Бобы рас- сыпают их растрес- киванием слоем 4-6 путем ошмы- гивания с см в про- дуваемом ветвей при- месте, но не на палкой дли- няют ной 0,5 м сушат, пологи или, вороша граблями руками до тех пор, пока тару.
не раскро- ются все бобы.
Чтобы се- не отска- кивали в рях).
сторону пер- вой растрес- кивании плодов, последние мож- покрыва- ют мел- кой но нить сеткой.
От ство- рок и прочих веялке Катальпа бигноние- видная, или обык- новенная 22-25 со стоящих деревьев в зрелости, извлече- ния семян рях), машине, ке тирают на и семена Клен ложноплата- новый, или явор, белый; полевой;
остролистый или платановый 70-90 от плодо- корзи- зрелости.
ножек, мелких нах
Крылатки слое ветвей, листьев и пло- дов прочих примесей, срезают не более грохоте и 50 см, зами, отря- и просу- хивают на землю на подостлан- слоем 5- 10 см.
ные пологи предвари- уменьше- тельно очищенную объема семян и от сора площадь и удобства их высева ливать на тельно сме- тая в кучи сельско- хозяй- ствен- ных моло- тилках с последу- ющим нием Конский каштан В под- Коробоч- ки слегка рают с зем- валах ли после вают, рас- ющего заморозков, за когда опа- со дение их сыпав слоем 8- становится ным массовым см под на- весом на сухую, рыхлую, возмож- ности пес- ча- ную поч- ву, перио- дически чивая.
Просуши- вание пор, ко- гда все коробоч- ки раскро- ются и освободят Липа: крупнолист- ная; мелколистная, или сердцевидная Круп- В сте- рают с рас- но- клян- тущих дере- лист- вьев, обры- плодоно- жек, вая вручную
- 70;
или срезая мелко- прицвет- ников и кисти вмес- те с при- ная - цветниками;
50-90 перетирая сбивают шестами на в непол- но насы- разостлан- панных или зимой на наст снега и и по- сметают в кучи.
5-10 см, и
Осенние посевы свеже- собранны- ми, непросу- шенными семенами 30-45 Для отде- ления собирают с деревьев и косточек кустов, ют водой, слоем 2,5- 3 см, и отделе- ния косто- чек Облепиха круши- новидная Как 10-14 Проморо- женные пра- осенью, вило, плоды от- деляют от сбивая на веток об- молачива- (чтобы нием, по- сле чего избежать потери при от приме- зимней сей отвеи- ванием.
заготовке каротина и витамина С), или только се- зимой в мороженном состоянии, (косто- чек) пло- ветки и складывая ке, их в крытые шалаши кадках, до 50 тах с см ющей водой.
При полу- чении сока пло- ды отжи- мают на прессе, выжимки разбавля- ют ука- зан- ным вы- ше спосо- бом.
отмытые 1-1,5 см и
Ольха черная, или клейкая 3,5-12 (наи- Из ши- шек пло- высо- кий руками, выход сборе или обивая в ок- туре 40- тябре- ноя- С в тече- ние 1-2 ные пологи.
бре)
суток или отаплива- емом также с водной поверхности весной суток, слоем 3-5 см на по- лу или на стелла- жах и чивая 2-3 раза в Плоды, собран- с поверх- ности воды, вы- севают сразу по- сле сбора 70-80 земли. Для опадения около- плодника орехоочи- легкое встряхи- в сме- длинными си шестами с очистки све- крючками жим на конце.
орехи в про- промыва- пор- ции чанах, 1:3 по объе- бочках и му вают под навесом или в са- раях в течение 3- 5 дней, слоем 5-6 см, либо в плетеных коробках высотой до 1 м и шириной 0,8 м с двускат- ной кры- шей Осина Для до- зревания Не вы- до 1 и стоящих семян се- режки сеян- ют слоем Вылет семян 2-4 см в происходит очист- в течение ки нескольких нии на жах, нят брезенте нут растре- скиваться фанер- ных ли- стах и коробочки.
ниях:
а) в
Пло- шивают.
Через 1-2 дня, по мере созревания, часть ко- робочек ся, б) в выделяя экси- ка- торах летучка- ми, се- ют на си- тым с отвер- стиями 1-1, 5х1- 1,5 мм, не- через ко- торые гаше- должны проходить извес- осины.
После этого ченные части ко- робочек с пушком снова подсуши- 4 ч и вторично ситах Плоды к месту ботки подвозят в ящиках и корзи- нах.
дней по- сле сбора, разрезая плоды, от- мывают в воде, про- сушивают тах слоем около 5 см и Роза: иглистая; ко- ричневая; морщи- нистая; собачья Роза обрывают с соба- Плоды об- рабатыва- чья - 15-25;
иглис- тая - морщи- нистая
-5-15;
корич-
Неболь- шие пар- перети- рают в от мезги тах, раз- жив сло- ем 1,5-2 см, и от- Рябина: обыкновен- ная; тяньшанская;
Ос- нов- плодами ные пло- вид тары - сей и об- обрезают на семе- резами в ли, ке или баки.
ный полог
Можно вать и чис- мясоруб- ки. Семе- ют от мя- коти ют, разло- жив на ной, сло- ем 0,5-1 Саксаул: белый;
До ве-
В хо- ро- рают, как сенне- только они го побуреют ветри- и довольно срочно во пологах в вае- мых избежании дах при ветре- сти 6-7 %, сте- ной погоде.
лла- жах ошмыгивают вручную на 10 см и пологи или в корзины.
чивая каждый час.
Запрещается обламывать На ночь ветви при пачи- вая закрыва- брезентом саксаула.
неде- лю
Скумпия кожевен- ная, или желтинник 15-45 Метелки рают сразу по созрева- нии в ко- роткие сро- и обмола- ки вручную, ошмыгивая на сель- ско- метелки или обрывая ственной их на подо- стланные ке, при ших коли- чес- твах - При боль- шом количе- стве пу- семян их водой, а полнозер- нистые Слива: домашняя;
(алыча); колючая, терн рают вруч- домаш- ную, обры- няя - из плодов вая с вет- 5-10;
вей по мере колю- созревания.
чая - 8-15;
расто- пырен- 8-10, твах взре- зывают и зак- в кадках.
в воде на 3-5 см, и ции - пю- соков (не Смородина: золо- тая; черная Сморо- Ягоды пе- дина золо- ными пе- стами или кустов или стряхивая
- 2-4 нные, ют в кад- с водой, удаляя ли.
всплыва- мезгу и пустые семена.
При ис- пользова- соки ягоды от- жимают Отмытые 0,5-1 см и Солянка: Палецко- го, кара-черкез (черкез Палецкого);
Рихтера, черкез, геок-черкез (черкез Плоды- крылатки хих, тщатель- хоро- течение 2- 4 дней ривае- в провет- риваемом, затенен- ном ме- сте, обламывание ниях ветвей для стел- ши- вая каж- дый час.
на ночь брезен- том.
Просу- сей на ре- шетах и Тополь: белый, или серебристый;
черный, или осо- корь Тополь до 1 г вручную с
-4-11;
нос- ва вско- когда начи- ре на полу на нают растрески- ваться листах фанеры и в воздухе слоем в 2- появляются сережки.
летучки
Через 2-3 шив летучки, 7-8 % для полу- чения се- мян на или (при шин)
ют рука- отверс- тиями в 2х2 мм.
тополя белого на сите 1 раз, черного - после пер- дня на воздухе и Хеномелес япон- ский, или айва японская Плоды из- мельчают или поти- рают тах.
от мезги,
Шелковица: белая, черная, тут, шовкун Соплодия отряхивают тывают в день сбо- ра. Для пологи с однодомных экземпляров или с жен- ских, рас- прессом тущих рядом (исполь- зуя сок)
с мужскими.
Ввиду неод- новременно- го созрева- в наполо- вину ния плодов сбор их наполнен- проводят с мешках и каждого дерева по ют через раз сито. Про- шедшие через от- верстия сита семе- на про- раз водой тени (под навесом)
0,5 см и каждые 3- 4 ч.
Когда се- станут сы- пучими, слой их увеличи- 2-3 см.
Сушку постоян- ной мас- сы, взвеши- вая пробы каждые 2- 3 дня, после че- го семена отсеивают Яблоня: домашняя или культурная;
лесная; палласа, сибирская; сливо- листная или китай- ская, ягодная семян без лад- зования лесная ниях;
-0,4- ции пло- дробят на на землю сибир- ская - плододро- билках, на длинных ти- шестах.
ках, при сливо- ягод- То же, с Из из- мельчен- массы - 1 см, и от- веивают.
применя- также су- хой спо- ботки.
ем из пюре или
Ясень: ланцетный, или зеленый; обык- новенный;
пенсильванский,
Ясень:
75-85;
нах, согди- анский веточек, листьев секаторами, 75-80;
сучкоре- мань- не бо- зами;
чжур- ский пен- силь- бу- ван- на очищен- ский и ную от сора зеле- собирают, 65-95 сметая в кучи. Для осеннего высева или весен- семена луч- ше собирать чуть недозрелыми (начало побурения крылаток)
ной моло- тилке с нием се- сей Приложение 9 Особенности проведения предпосевной обработки семян в зависимости от пород Порода Способы подготовки Методы п/ семян к посеву подготовки для стиму- осеннему весеннему лирования энергии прорастания и грунтовой всхожести При посеве за 2 Стратифицируют Семена нама- обыкно- месяца до устой- во влажном песке чивают в воде чивых морозов в ящиках при при темпера- не стратифици- температуре от туре 35 С, на руют 3 до 5 С в течение третьи сутки При позднеосен- 90-100 дней, или заливают во- нем посеве в зимних непро- дой при тем- стратифицируют мерзающих пературе от в летних траншеях 16 до 18 С.
траншеях с
Затем семена момента сбора стратифици- или в помещениях руют в ящиках в ящиках с с песком в песком помещении с температурой от 30 до 35 С. Смесь перелопачи- вают 2-3 раза в день.
Прорастание начинается на 12-15-й день Айлант Не подго- Намачивают в высочай- тавливают течение 2-3 дней ший Не подготав- кустар- ливают воде в течение никовая 24 часов Арония течение 2 часов плодная в растворе марганцово- кислого калия (0,5 %), затем 60 дней При раннелетнем Предварительно Проводят посеве предва- намачивают до снегование (боро- рительно намачи- предваритель- давча- вают семена до частичного но намоченных тая)
состояния накле- наклеивания в течение 2 вывания, при (2-3 суток) или суток семян.
позднеосеннем и высевают сухими Длительность зимнем не снегования - подготавливают 30 дней.
Стратифициру- ют в ящиках с песком в помещениях с низкой (около 0 С) в течение 30 дней и протравливают ТМТД или фентиурамом Обрабатывают семена в течение 6 ч 0,005 %-ным раствором сернокислого кобальта (CoSO )
или 0,001
%-ным молибдена
(NH ) MoO 4
Протравливают в 0,5 %-ном растворе кислого калия 2 часа Не требуется пушистая намачивают в течение 2 суток или стратифи- или высевают кацию предва- сухими замоченных семян при (около 0 С)
температуре в ящиках с пес- ком в течение 30 дней Предваритель- но замоченные семена прора- щивают до наклевывания в кучах на Биота Замачивают в восточ- течение суток Не подготавли- вают при посе- ве не позднее песком при сентября; для 50 С в тече- более позднего 0 до 5 С в ние 2 суток посева страти- течение 80-90 фицируют 30 дней дней Боярыш- Не высевают ник течение 12-24 ч колючий в 45 %-ном (обыкно- растворе серной венный)
кислоты, промывают и 180-240 дней в температурой от 20 до 25 С сразу после сбора при тем- красный пературе от 5 до 10 С в течение 160-260 дней, периоди- чески увлажняя и перемешивая однопес- сбора в течение тичный 1 года и высе- вают следующей осенью. Перед стратификацией намачивают 3-4 дня Вишня с момента сбора в помещениях до посева све- или в зимних и вишня жесобранные не непромерзающих степная подсушенные семена в летних момента сбора в траншеях или в течение 180 прохладном поме- дней (для щении степной - 120-180 дней)
Высевают сразу гладкий после сбора су- хими или замачи- вают 2 часа и подсушивают Семена стратифи- Семена ошпари- Ошпаривание трехко- цируют с момента вают крутым лючковая сбора до посева кипятком (90 С), заменить (обык- затем оставляют обработкой траншеях или в остывшей воде концентриро- ная)
ящиках с песком.
на 10 ч. Соот- ванной серной ношение воды и кислотой раннеосенний семян 3:1. Не посев сухими набухшие семена часов обрабатывают повторно.
При посеве за
Нестратифици- 1,5 месяца до замоченные в рованные морозов не подготавливают, семена стратифи- при более цируют в зимних 0,002 %-ном поздних посевах гиббереллина помещениях при в течение 3 суток, а 0 до 5 С. Срок затем стратификации - смешивают с 90 дней в песке, влажным 75 дней в песком.
торфяной крошке прорастают через 6-7 в помещениях в и дерен траншеях сразу ящиках с песком семян в тече- после сбора до в течение 180 ние 15 дней, посева. Возможен дней или сразу а затем (свиди- посев сразу после сбора в на)
после сбора без летних, а затем руют их в помещениях в течение 90 траншеях, в те- дней при тем- чение 240-270 5 до 6 С После зимнего череш- хранения в чатый не требуют под- готовки Ель 9-12 часов и ель семян в течение 60-90 ская дней перед посевом водном 0,5 %-ном калия в течение 2 ч, ТМТД, фенти- урамом, БМК или фунда- золом нама- чивают в вод- ных растворах микроэлемен- тов:
(0,03 %), сернокислой меди (0,03 %)
или смеси из калия, борной серно-кислых меди, цинка и кобальта (по 0,002 %)
12-18 часов
Снегование пред-
Шренка варительно на замачивают (тянь- сутки замоченных водой шан- в воде семян.
температуры ская)
Срок снегования 35-40 С и 1-1,5 месяца.
выдерживают
После снегования 24 часа.
протравливают в
Затем их 0,5 %-ном растворе KMnO 4 30 минут KMnO 4 30 минут, в тени до сыпучести и высевают Не требует в зимних 2 до 5 С в Стратифицируют в Применяют зимних снегование в промерзающих мешочках на температуре от 2 течение 1,5 до 5 С в течение месяца перед 50-60 дней посевом или стратифициру- ют в опилках, перемешивая и до увлажняя 2 раза в неделю при температуре от 5 до 8 С.
Через 18-20 дней семена наклевываются При стратифика- ции свежесобран- ных семян в сбора сначала в летних траншеях всходы появля- ются через год сначала при 15 до 18 С, потом зиму при пониженной до 5 0 С температуре Замачивают 5 ч в древо- воде комнатной видная (акация течение 45 желтая)
дней или выдерживание на леднике при 0 С в Каштан Подготавливают в конский период хранения хранения выдерживают в теплом помещении дней, перемешивая и увлажняя, до Раннеосенние ложно- посевы произво- ют в снегу плата- дят без подго- 45-60 дней.
новый товки семян,
(явор, для поздних от 0 до 3 С в 3 %-ном клен стратифицируют в течение 45 дней, белый)
а затем выдер- молибден живают 45 дней аммония в до посева под снегом течение 24 ч, а затем в замачивают в течение 8 течение 3 суток, дней помещают 3 раза в день на 4 мин. в теплую (от 35 до 38 0 С) и холодную от 5 до 10 С 60 (~ 0 C) воду дней, а затем 60 дней при 0 С Раннеосенний Стратифици- остро- посев производят помещениях или руют в снегу листный без подготовки, (переслаивая (плата- для позднеосен- со снегом)
новид- траншеях. Срок 45-60 дней ный)
семена страти- стратификации фицируют в заливают теплой (40 С)
течение 3 суток закрытым брезентом.
держат в ящиках с песком, ежедневно увлажняя, в около 30 С.
на 7-й день.
Стратифицируют с полевой сначала в 3 дня и стра- не менее 45 дней тифицируют в от 10 до 15 С 150-180 дней в течение 60 дней, а затем при 0 С 30-60 дней В засушливую сере- после сбора (в погоду бристый конце мая - в обязателен июне) без полив посевов осени в зимних ют семена в ящиках с (неклен, клен)
от 0 до 3 С, увлажняя через каждые 2-3 дня.
Через 30 дней увлажнение прекращают, температуру снижают до 0 0 С.
На 2-й день семена снова увлажняют, поднимают до 5 С.
После этого на 18-20-й день семена прорастают.
Общая длительность подготовки 50 ясене- помещениях в течение 30 дней или выдерживают под снегом в течение 1 месяца Семена страти- крупно- фицируют с сначала в летних листная помещениях, а или в ящиках с затем в зимних песком в течение 90 дней траншеях при температуре от 0 до 5 С.
до 180 дней цируют сразу цируют в летних, а потом в зимних 10 дней в периодически сменяемой воде, затем 30 дней стра- тифицируют туре от 15 до 25 С и 60-90 дней туре 0 С.
Общий срок 90-120 дней ница си- течение 9-12 часов и снегова- ние 1-1,5 месяца;
в 0,004 %-ном протравливание в KMnO 30 мин калия при до + 26 С, затем в марлевых мешочках (слоем 1,5-2 см) пересы- пают мокрыми опилками и выдерживают 2 суток.
намачивают 24 ч в бромистого калия или 0,05 %-ном колхицина За 30 ч до посева семена в слабом известковом (200-250 г извести на 10 л воды)
При раннеосеннем
Заливают узко- посеве сразу зимних непромер- после сбора не зающих траншеях горячей подготавливают;
(50-60 С)
при позднем при температуре посеве стратифи- от 16 до 20 С оставляют цируют в летних предварительно в ней на сутки. Затем момента сбора до течение 4 суток ют в ящиках с песком в помещении с от 16 до 20 0 15-20-й день Миндаль помещениях или в траншеях 30-60 Можже- вельник подготовки при помещении 30 виргин- посеве за 1,5-2 дней при месяца до замерзания почвы от 20 до 30 С и кислотой не 120 дней при более 30-50 температуре 15 С мин, промывают в воде, а потом ют при от 0 до 5 С в Свежесобранные Летние посева не ушедшие в прошлогодними туркес- глубокий покой семенами в танский семена высевают без подготовки в глубокого покоя течение августа производят в июле - начале августа То же в течение То же первой половины полуша- сентября ровидный круши- воде 3 суток новая посеве не в помещении в и стратифици- позднее чем за течение 90 дней руют в поме- 1 месяц до щении 30 дней от 0 С до 5 С Орех Семена за 5-7 грецкий песке в помеще- дней до нии в течение весеннего 30-45 дней при вымачивают 0 С до 5 С в проточной воде горных речек в мешках помещении при 100-120 дней замоченные но замоченных семена в течение 30 дней при ние 30 дней Робиния лжеака- цируют или ошпаривают водой (белая акация)
80-85 С и оста- вляют до остыва- ния, перемешивая первые 15-20 мин. При необходимости ненабухшие семена отделяют на решетах и повторяют их обработку собачья посеве семян из недозрелых до 5 С в ящиках течение 210-240 дней семена из или в помещении до 5 С во влажном песке в течение 90-120 дней, затем вносят под снег.
Общая суток, затем длительность Прорастают через 7 дней При зимнем Не требуют и черный требуют Сирень воде 10-15 ч, в помещении при затем выдер- живают во до 5 С в течении влажных 45 дней опилках или торфе в тече- ние 2-8 дней домашняя траншеях не менее 150 дней колючая помещении сразу раннелетних, августовских течение 150-180 посевах, при дней или в 180-210 дней до посева (в течение 2 месяцев), прошлогодние семена - 80 дней пыренная сбора в летних траншеях до сбора, а затем в посева. Семена прошлогоднего сбора - 60-90 траншеях в течение 120-170 температуре от 3 150 дней помещении в золотая в течение 45-60 в воде при начальной 50 С в течение 24 ч.
Затем страти- фицируют при от 12 до 15 0 С, ежедневно увлажняя в При стратифи- кации при переменных температурах (плюсовых и минусовых)
подготовляют в течение 30 Не подготавлива- Семена замачива- Семена в ящи- ют, только нама- ют предваритель- ках в смеси с чивают в 0,5 но в течение 3 песком (1:2)
%-ном растворе суток, смешивают слоем 20 см марганцовокисло- с влажным пес- увлажняют го калия ком, опилками до 50 % или торфяной полной влаго- крошкой, поме- емкости и щают в ящиках ставят в под снег или в шишкосушилку холодное помеще- ние при 0 С, туре от 30 за 2-3 месяца до 40 С на 12 ч, затем Подготовляются и выносят под при хранении в снег. После этого снова шишкосушилку, а затем выно- сят под снег.
После дву- кратной обработки проходят стратификацию за 10-11 дней Замачивают крымская 9-12 ч Семена зама- чивают, Применяют снего- во влажном вание сухих состоянии до или намоченных семян в мешочках и переносят в течение 1-2 под снег на месяцев 1-2 месяца микоризацию семян чистой культурой микоризо- образующего гриба масляника течение 24 ч цинка концен- трацией до 0,02 %, серно- марганца (0,1 % и ниже), борной кислоты (0,025 %)
и гетероаук- сина (0,01 % и ниже)
ультразвуком частотой 22,5 кГц и мощнос- тью 15 Вт в 10 мин (посев сразу после сбора)
Туя
Проводят снего- западная вание намоченных семян в течение Фисташка настоя- ют 12-15 ч в щая теплой воде 12-15 ч в (40 С), затем (40 С), подвешивают в (1:3) или в мешках в теплом месте течение 30-40 и смачивают 9-12 дней, прорастания Черемуха воде в течение 2 суток, а затем песке, торфе или в опилках в течение 75-105 на 6-7 день с июня до посева несколько недо- зрелые семена 18 до 20 С в течение 2-3 месяцев, затем от 5 до 11 С.
180-200 дней
(недозрелые семена)