Қазақша:
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Қазақстан Республикасы Жоғарғы Верховный Суд Республики Казахстан Сотының 2003 жылғы 20 наурыздағы N 2 нормативтік қаулысы Соттардың азаматтық процестік заңнаманың кейбір нормаларын қолдануы туралы Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі — АПК) кейбір нормаларының өзгеруіне және оларды сот практикасында біркелкі қолдану қажеттілігіне байланысты Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жалпы отырысы қаулы етеді:
1. Заңдылық қағидатына және әділдік пен ақылға сыйымдылық өлшемшарттарына жауап беретін сот актісін (шешімді, ұйғарымды, қаулыны, сот бұйрығын) шығару мақсатында әрбір азаматтық істі қарау кезінде материалдық және процестік құқық нормаларын мүлтіксіз сақтау қажеттігіне соттардың назары аударылсын.
2. АПК-нің 148-бабына сәйкес талап қоюшылар арыздарда тек талаптарын көрсетіп қана қоймай, сонымен бірге бұзу мәнін немесе өздерінің құқықтарын, бостандықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін бұзу қаупін, өз талаптарын негіздеген мән-жайларды, сондай-ақ осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелердің мазмұнын егжей-тегжейлi баяндауға міндетті.
Прокурордың мемлекеттің немесе қоғамның не азаматтың мүддесін көздеп қойған талаптары АПК-нің 148-бабының үшінші бөлігінде көрсетілген талаптарға сәйкес келуге тиіс.
АПК-нің 151, 152, 272, 273, 277, 279-баптарында көзделген талап қоюды қабылдаудан бас тартудың не талап қоюды талап қоюшыға қайтарудың немесе қараусыз қалдырудың, ал қозғалған азаматтық іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұрудың не қысқартудың негіздері түпкілікті болып табылады.
№ 8 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 28.11.2024 № 4 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) нормативтік қаулыларымен.
3. Алынып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 2011 жылғы 30 желтоқсандағы № 5 Нормативтік қаулысымен.
4. Алынып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 2011 жылғы 30 желтоқсандағы
5. Алып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 19.01.2018 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) нормативтік қаулысымен.
6. АПК-нің 47-бабының екінші бөлігіне сәйкес заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда заңды тұлға болып табылмайтын ұйымдар да іс бойынша тараптар бола алады.
Қазақстан Республикасынан тыс жерде тиісті шет мемлекеттің заңнамасына сәйкес құрылған заңды тұлғаларды (компанияларды, фирмаларды, кәсіпорындарды және т.б.) шетелдік ұйымдар деп түсіну қажет. Қазақстан Республикасының аумағында оның заңнамасына сәйкес құрылған заңды тұлғалар, оның ішінде бірлескен кәсіпорындар мен шетелдік инвесторға толығымен тиесілі кәсіпорындар шетелдік ұйымдар болып табылмайды.
7. АПК-нің 34-бабы екінші бөлігінің 1), 3), 4), 5), 6) тармақшаларында көзделген жағдайларда істі бір соттың іс жүргізуінен басқа соттың іс жүргізуіне беру заңды күшіне енген сот ұйғарымының негізінде жүргізіледі. Тараптардың осындай ұйғарымдарға жеке шағымдарын, прокурордың өтінішхатын апелляциялық сатыдағы сот қарайды.
АПК-нің 34-бабы екінші бөлігінің 2) тармақшасында көзделген негіз болған жағдайда жоғары тұрған соттың судьясы іске қатысатын адамдарға істің қаралатын орны мен уақыты туралы хабарламастан, істің нақты қай соттың қарауына жататыны туралы ұйғарымды жеке-дара шығарады.
Соттар арасында нақты істің соттылығы туралы дау туындаған жағдайда жоғары тұрған соттың судьясы іске қатысатын адамдарға оның қаралатын орны мен уақыты туралы хабарламастан және соттың істі басқа соттың іс жүргізуіне жіберу туралы ұйғарымының күшін жоймастан, істің нақты қай соттың қарауына жататыны туралы ұйғарым шығарады.
Апелляциялық саты сотының ұйғарымы және жоғары тұрған соттың судьясының істің қай соттың қарауына жататыны туралы ұйғарымы шағым жасауға, наразылық келтіруге жатпайды.
8. Сотта талап қоюшылар мен жауапкерлердің мүдделерін олардың заңды өкілдері және сенімхатта көрсетілген адамдар (тапсырма бойынша өкілдер)
білдіре алады.
Өкілдің сенімхатында АПК-нің 60-бабының бірінші бөлігінде көзделген процестік әрекеттердің ішінен өкіл сенім білдірушінің атынан сотта жасауға құқылы процестік әрекеттер санамалануы тиіс.
Егер өкілге берілген сенімхатта оның нақты өкілеттіктері көрсетілмесе, онда өкіл АПК-нің 60-бабының бірінші бөлігіне сәйкес берілуі тиіс өкілеттіктерден басқа процестік әрекеттерді жасауға (іс материалдарымен танысуға, олардан үзінді көшірмелер жасауға, өтінішхаттар білдіруге, даудың мәні бойынша түсіндірмелер беруге және т.б.) құқылы.
Адвокат куәлігі және қорғау (өкілдік ету) туралы жазбаша хабарлама адвокатқа заңгерлік көмек көрсетуге өтініш білдірген тұлғаның мүддесін сотта білдіру (іс материалдарымен танысу, олардан үзінді көшірмелер жасау, өтінішхаттар білдіру, даудың мәні бойынша түсіндірмелер беру және т.б.)
құқығын береді, бірақ сенімхатты алмастырмайды және адвокатқа АПК-нің 60- бабының бірінші бөлігінде көрсетілген процестік әрекеттерді жасау құқығын бермейді.
Адвокат берген апелляциялық (кассациялық, жеке) шағымға апелляциялық (кассациялық, жеке) шағым беру және оған қол қою құқығы көзделген сенімхат, куәлік және оның істі жүргізуге өкілеттігін растайтын қорғау (өкілдік ету) туралы жазбаша хабарлама қоса берілуге тиіс. Қосымшада көрсетілген кез келген құжаттың болмауы АПК-нің 407-бабы бірінші бөлігінің 4) тармақшасы, 442-бабы бірінші бөлігінің 1) тармақшасы негізінде оны қайтаруға әкеп соғады.
9. Сот істі сот талқылауына дайындау сатысында, сонымен қатар істі мәні бойынша қарау процесінде дәлелдеу нысанасын нақтылауы тиіс.
Соттар дәлелдемелерді бағалау және тараптарды дәлелдеуден босату туралы мәселені шешу кезінде АПК-нің 73-бабының тоғызыншы бөлігінде, 79- бабының екінші бөлігінде және 82-бабының сегізінші бөлігінде қамтылған нормаларды ескеруге тиіс.
АПК-нің 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73-баптарына сәйкес соттар сот отырысында даудың нысанасына тікелей қатысы бар және жиынтығында істің мән-жайын анықтау, даудың мәні бойынша тараптардың дәлелдерін растау немесе теріске шығару үшін жеткілікті болып табылатын дәлелдемелер ғана зерттелетінін назарда ұстауы қажет.
Істің заң бойынша белгілі бір дәлелдемелермен расталуы тиіс мән-жайлары басқа ешқандай дәлелдемелермен (мысалы, егер мәміленің маңызды шарттары бойынша дау туындайтын болса, шартпен) расталмауы тиіс.
10. АПК-нің 158-бабына сәйкес талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі АПК-нің 156-бабының бірінші бөлігінде аталған шараларды қолдану туралы соттардың ұйғарымдары сот шешімдерін орындау үшін көзделген тәртіппен дереу орындалуға жатады.
Мына жағдайларда:
жауапкердің банкте немесе банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымда сақталатын ақшасына, өзге де мүлкіне тыйым салу туралы ұйғарымдарды тікелей банк немесе осындай ұйым орындайды;
АПК-нің 156-бабы бірінші бөлігінің 2), 3), 4), 6), 7), 8) тармақшаларында көзделген талап қоюды қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы ұйғарымдар талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар ретінде сот көрсеткен әрекеттерден тартынуға міндетті адамға қол қойғызып тапсыру арқылы орындалады;
АПК-нің 156-бабы бірінші бөлігінің 5) тармақшасында көзделген талап қоюларды қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы ұйғарымдарды мемлекеттік орган дауланып отырған актіні шығарған ұйым немесе лауазымды адам орындайды. Егер шағымдалып отырған акт бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланса, онда соттың осы актінің қолданысын тоқтата тұру туралы ұйғарымы бұқаралық ақпарат құралының кезекті санында талап қоюшының есебінен жариялануы тиіс.
11. АПК-нің 27-бабына сәйкес мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттар, басқа соттың соттылығына жататындығы заңда айқындалған істерді қоспағанда, тараптары заңды тұлғалар, заңды тұлға құрмай, жеке кәсіпкерлік қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғалар (дара кәсіпкерлер)
болып табылатын мүлiктiк және мүлiктiк емес даулар бойынша, сондай-ақ корпоративтік даулар бойынша азаматтық iстердi қарайды және шешеді.
АПК-нің 27-бабында көрсетілген корпоративтік дауларға олардың тарапы коммерциялық ұйым, коммерциялық ұйымдар қауымдастығы (одағы), коммерциялық ұйымдар және (немесе) дара кәсіпкерлер қауымдастығы (одағы), Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзін-өзі реттейтін ұйым мәртебесі бар коммерциялық емес ұйым және (немесе) оның акционерлері (қатысушылары, мүшелері, оның ішінде бұрынғы акционерлері) болып табылатын даулар жатады (АПК-нің 23-бабының екінші бөлігі). Мұндай дауларға, атап айтқанда акциялармен, қатысу үлестерімен мәміле жасасуға байланысты дауларды, серіктестіктерге қатысушылар, акционерлер арасында осындай серіктестіктер мен акционерлік қоғамдар қызметінің мәселелері бойынша дауларды жатқызуға болады.
12. Абыройын, қадір-қасиетін және іскерлік беделін түсіретін мәліметтерді таратудан келтірілген моральдық зиянды өтеуді ақшалай мәнде өндіріп алу туралы талап қоюлар, АПК-нің 104-бабы бірінші бөлігінің 2) тармақшасына және «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)» Қазақстан Республикасының кодексіне сәйкес, егер талап қоюшы заңнамаға сәйкес мемлекеттік баж төлеуден босатылмаса, оларды беру кезінде мемлекеттік баж төленетіндігіне соттардың назары аударылсын. Соттар өкілдің көмегіне ақы төлеу жөніндегі шығыстарды өтеу туралы осындай талап қоюлар бойынша мәселені шешу кезінде осындай шығыстар талап қоюдың қанағаттандырылған бөлігінің он пайызынан аспауға тиіс екендігі туралы АПК- нің 113-бабының бірінші бөлігінде көрсетілген талаптарды негізге алуы тиіс.
13. АПК-нің 198-бабының бірінші бөлігінде көзделген негіздер бойынша істі қарау кейінге қалдырылған жағдайда, іс жаңа сот отырысында АПК-нің 189, 190 және басқа да баптарында белгіленген қағидалар сақтала отырып жүргізіледі.
Алдыңғы сот отырыстарында алынған құжаттар АПК-нің 208-бабында көзделген тәртіппен даудың мәні бойынша шешім шығарылатын сот отырысында жариялануы тиіс.
Істі қарауға, қатысушылардың сот отырысына келуіне кедергі келтіретін не оған мүмкіндік бермейтін күтпеген және төтенше мән-жайлар туындаған жағдайларда, оның ішінде егер сот осы АПК-нің 196 және 197-баптарында көзделген тәртіппен - процеске қатысушылардың біреуінің келмеуі салдарынан істі осы сот отырысында қарау мүмкін емес деп таныған; АПК-нің 188-бабының төртінші бөлігінде көзделген тәртіп қолданылатын істi талқылау барысында оған қатысушылар жаппай тәртiп бұзған; АПК-нің 73-бабында көзделген тәртіппен қосымша дәлелдемелерді ұсыну немесе талап етіп алдырту қажет болған жағдайларда; АПК-нің 153-бабының екінші бөлігінде көзделген тәртіппен қарсы талап қою кезінде істі талқылауды кейінге қалдыруға жол беріледі.
Сот талқылауын кейінге қалдыру саны, әдетте, төрт реттен аспауы тиіс.
АПК-нің 198-бабында көзделген істі талқылауды кейінге қалдыру жағдайларының тізбесі түпкілікті болып табылмайды.
14. Бірінші және апелляциялық сатылардағы соттарда жауапкер талап қоюды сот шешім шығару үшін шығып кеткенге дейін тануға құқылы.
Сот жауапкерге талап қоюды тану туралы жасалған мәлімдеменің құқықтық салдарын түсіндіреді, жауапкерді талап қоюды тануға мәжбүрлегенін куәландыруы мүмкін деректердің бар-жоғын анықтайды.
Егер жауапкер талап қоюды ішінара таныса, онда сот талқылауын өткізгеннен кейін және сот талап қоюды тануды қабылдаған соң барлық қойылған талаптар бойынша шешім қабылданады. Дәлелдемелерді зерттеу жауапкер талап қоюды мойындамаған бөлікте ғана жүргізіледі. Талап қоюды бір бөлікте мойындаған кезде алдын ала сот отырысында тараптардың дәлелдерін, дәлелдемелерін зерттеу қажеттілігіне байланысты шешім қабылдау мүмкін емес, осыған байланысты істі сот талқылауына тағайындау қажет.
АПК-нің 48-бабының екінші бөлігінде көзделген негіздер бойынша жауапкердің талап қоюды толық немесе ішінара тануын қабылдау туралы не осындай тануды қабылдамау туралы соттың шешімінде немесе қаулысында көрсетіледі. Осы мәселе бойынша бөлек ұйғарым шығарылмайды.
15. Егер талап қоюшы бір арызда немесе сот бір іс жүргізуінде талаптар біріктірілген болса, біреулері үшін қысқартылған, ал екіншілері үшін жалпы екі айлық қарау мерзімі белгіленсе, онда істі сот талқылауына дайындау аяқталған күннен бастап іс екі айға дейінгі мерзімде қаралуға жатады.
Азаматты хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы немесе азаматты қайтыс болды деп жариялау туралы істерді қарау мерзімін тиісті хабарландыру жарияланған күнінен кейін үш айлық мерзім аяқталған күнінен бастап есептеген жөн. Бұл ретте істі қарау мерзімінде сотқа арыз келіп түскен күнінен бастап және осы санаттағы істі қозғау туралы хабарландыру жарияланған күнге дейінгі уақыт есепке жатқызылуға тиіс.
Сот іс бойынша іс жүргізуді тоқтату туралы шешім не ұйғарым немесе талап қоюды қараусыз қалдыру туралы ұйғарым шығарған күн істің қарау мерзімінің аяқталған күні болып есептеледі.
16. Егер жауапкерден немесе сот бұйрығында құқықтары мен міндеттері қозғалған өзге адамнан сот бұйрығының көшірмесін алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде немесе оның шығарылғаны туралы оларға белгілі болған күннен бастап мәлімделген талапқа қарсылығын немесе арызын сотқа жолдаса, онда судья үш жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзім ішінде сот бұйрығының күшін жою туралы не сот бұйрығының күшін жоюдан бас тарту туралы ұйғарым шығаруға міндетті. Егер жауапкер осындай қарсылықтарды беру мерзімін дәлелді себептермен өткізіп алса, онда ол АПК-нің 126-бабына сәйкес қалпына келтірілуі мүмкін.
Егер күші жойылған сот бұйрығы орындауға жіберілсе немесе өндіріп алушыға берілсе, онда сот мұндай сот бұйрығын кері қайтарып алады.
17. Алып тасталды –
ҚР Жоғарғы Сотының 29.09.2022 № 8 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі)
нормативтік қаулысымен.
18. АПК-нің 401-бабының бірінші бөлігіне сәйкес заңды күшіне енбеген соттың шешіміне тараптар және іске қатысатын басқа да адамдар апелляциялық шағым беруі, прокурор апелляциялық тәртіппен апелляциялық өтінішхат келтіруі Іске қатысуға тартылмаған адамдар, егер сот олардың құқықтары мен міндеттеріне қатысты шешім қабылдаған жағдайда ғана апелляциялық шағым жасауға құқылы.
19. АПК-де белгіленген жағдайларды қоспағанда, сот шешіміне апелляциялық шағым (прокурордың өтінішхаты) беру (келтіру) үшін АПК-нің 403-бабының үшінші бөлігінде көзделген мерзімді түпкілікті нысанда шешім шығарылған күнінен бастап, ал сот талқылауына қатыспаған адамдар үшін оларға шешімнің көшірмесі жолданған күнінен бастап есептеу керек.
20. Мыналар:
сот бұйрықтарына;
АПК-нің нормаларында шағым жасау көзделмеген немесе істің одан әрі қозғалысына кедергі келтірмейтін бірінші сатыдағы соттардың ұйғарымдарына;
шетелдікті немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасының шегінен шығарып жіберу туралы бірінші сатыдағы соттардың шешімдеріне апелляциялық тәртіппен шағым жасалмайды (прокурордың өтінішхаты бойынша қайта қаралмайды).
21. Апелляциялық (жеке) шағым беру мерзімін қалпына келтіру туралы іске қатысатын адамдардың арыздары, прокурордың өтінішхаттары АПК-нің 126- бабында белгіленген қағидалар бойынша бірінші сатыдағы соттың қарауына жатады.
Соттың апелляциялық (жеке) шағым беру үшін өткізіп алған процестік мерзімді қалпына келтіруден бас тарту туралы ұйғарымына АПК-нің 429- бабының бірінші бөлігінде көзделген мерзімдерде шағым берілуі, прокурордың өтінішхаты бойынша қайта қаралуы мүмкін.
22. АПК-нің 412, 413-баптарына сәйкес апелляциялық сатыдағы сот істегі бар және қосымша ұсынылған материалдар бойынша бірінші сатыдағы сот шешімінің заңдылығы мен негізділігін толық көлемде тексереді.
Сот шешімін толық көлемде тексеру деп бірінші сатыдағы соттың істің нақты мән-жайларын анықтауының, материалдық және процестік құқық нормаларын қолдануының немесе түсіндіруінің дұрыстығы тексерілетінін түсіну қажет.
23. АПК-нің 198, 272, 273, 277, 279-баптарында көзделген негіздер бойынша апелляциялық сатыдағы сот істі талқылауды кейінге қалдыруға, іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұруға немесе тоқтатуға, талап қоюды қараусыз қалдыруға құқылы, бұл туралы тиісті ұйғарым шығарады.
24. Апелляциялық сатыдағы сот жаңадан ұсынылған құжаттар мен материалдарды, егер бұл құжаттар мен материалдар бірінші сатыдағы сотқа дәлелді себептермен ұсынылмаса немесе оларды талап етіп алдыртуға және сот отырысында зерттеуге жәрдемдесу туралы өтінішхатты бірінші сатыдағы сот қабылдамаған жағдайда ғана қарауға қабылдауға құқылы.
Тараптың АПК-нің 72 және 73-баптарына сәйкес бірінші сатыдағы сотқа дәлелсіз себептермен ұсынбаған дәлелдемелерді апелляциялық сатыдағы сотқа ұсынуы апелляциялық сатыдағы соттың оларды қабылдап, зерделеуіне мүмкіндік бермейді және мұндай жағдай тараптың процестік олқылығы деп бағаланады.
АПК-нің 404-бабының екінші бөлігінде көзделген жағдайда дәлелдемелер апелляциялық сатыдағы сотқа ұсынылуы мүмкін.
25. Апелляциялық сатыдағы сот тараптар жаңадан ұсынған зерттеуге қабылданған дәлелдемелердің негізінде, егер іске қатысатын басқа адамдар апелляциялық шағымға (прокурордың өтінішхатына) немесе апелляциялық сатыдағы сот отырысында осы дәлелдемелер бойынша өз пікірлерін білдірсе, мәлімделген талап қоюдың шегінде жаңа фактілерді анықтай алады. Мұндай жағдайларда апелляциялық сатыдағы сот бірінші сатыдағы соттың шешімін өзгертеді немесе оның күшін жойып, іс бойынша жаңа шешім шығарады.
Апелляциялық сатыдағы сот толық, жан-жақты және объективті зерттелген азаматтық іс материалдарының негізінде іс үшін маңызы бар мән-жайларды қайтадан анықтап қана қоймай, сонымен бірге сол немесе басқа мән-жайлардың дәлелденгені немесе дәлелденбегені туралы түйін жасауға, материалдық немесе процестік құқық нормаларын дұрыс қолдануға не заң ұқсастығын немесе құқық ұқсастығын қолдануға құқылы.
26. Егер істі қарау кезінде апелляциялық сатыдағы сот бірінші сатыдағы соттың АПК-нің 427-бабының екінші бөлігінде көзделген бұзушылықтарға жол бергенін анықтаса, онда ол бірінші сатыдағы соттың шешімін өзгерту туралы немесе оның күшін жою туралы қаулы шығарады және дауды мәні бойынша шешеді.
АПК-нің 277-бабында және 279-бабының 2), 3), 4), 5), 9) және 10)
тармақшаларында көзделген негіздер болған кезде аппеляциялық сатыдағы сот шешімнің күшін толық немесе ішінара жояды және іс бойынша іс жүргізуді тоқтатады не арызды қараусыз қалдырады. Апелляциялық сатыдағы соттың көрсетілген негіздер бойынша шығарған ұйғарымдарына кассациялық тәртіппен шағым жасалуы және наразылық келтірілуі мүмкін.
Егер сот шешімінің күшін жоюға АПК-нің 277-бабының 1) тармақшасында көрсетілген мән-жайлар негіз болса, апелляциялық сатыдағы сот іс бойынша іс жүргізуді тоқтатуға міндетті және мәлімделген талаптың мәні бойынша қаулы шығаруға құқылы емес. АПК-нің 427-бабы бірінші бөлігінің 4) тармақшасын бұза отырып шығарылған мұндай қаулының күшін кассациялық сатыдағы сот АПК-нің 451-бабы екінші бөлігінің 6) тармақшасына сәйкес жоюға тиіс.
27. Алып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 2012.12.29 № 6 (ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.
27-1. Апелляциялық шағым берген адам апелляциялық сатыдағы сот қаулы шығарғанға дейін одан бас тартуға немесе бірінші сатыдағы сотта оны кері қайтарып алуға құқылы. Прокурор өтінішхатты апелляциялық сатыдағы сот қаулы шығарғанға дейін кері қайтарып алуға құқылы.
Апелляциялық шағымнан бас тартуды қабылдау туралы апелляциялық сатыдағы сот, егер шешімге басқа адамдар шағым жасамаса немесе жоғары тұрған прокурор өтінішхат келтірмесе апелляциялық іс жүргізуді тоқтату туралы ұйғарым шығарады (АПК-нің 409-бабының екінші бөлігі).
Шағым, прокурордың өтінішхаты кері қайтарылып алынған жағдайда сот оны қайтару туралы ұйғарым шығарады, ол шағымдануға және наразылық келтіруге жатпайды.
27-3. Алып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 20.05.2016 № 3 (алғаш ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) нормативтік қаулысымен.
28. АПК-нің 434-бабының бірінші бөлігіне сәйкес жергілікті және басқа да соттардың заңды күшіне енген сот актілері, оларға шағым жасаудың апелляциялық тәртібі сақталған жағдайда, АПК-нің 27-2-бабының қағидалары бойынша қаралған істер бойынша шығарылған сот актілері тараптар, іске қатысатын адамдар, мүдделері сот актілерімен қозғалатын басқа да тұлғалар және олардың өкілдері берген кассациялық шағымдар бойынша кассациялық тәртіппен қайта қаралуы мүмкін. АПК-нің 441-бабының екінші бөлігіне сәйкес іске қатысуға тартылмаған адамдар аталған сот актілеріне, егер осы актілермен олардың құқықтары мен міндеттері туралы мәселе шешілген жағдайларда ғана шағым беруге құқылы.
29. АПК-нің 436-бабының бірінші бөлігіне сәйкес апелляциялық сатыдағы соттың ұйғарымдары, қаулылары заңды күшіне енген күннен бастап алты ай iшiнде оларға кассациялық шағым, наразылық берілуі мүмкін. Көрсетілген мерзімнің өтуі апелляциялық сатының сот актісі жария етілген күннен кейінгі күні басталады (АПК-нің 122-бабының екінші бөлігі).
Алты айлық мерзім өткізіліп берілген кассациялық шағым, АПК-нің 442- бабы бірінші бөлігінің 3) тармақшасына және 124-бабының екінші бөлігіне сәйкес қалпына келтіру туралы арыз болмаған кезде, оны берген адамға қараусыз кері қайтарылады.
Кассациялық сатыдағы сот, егер алты айлық мерзiм өткізіліп берiлген кассациялық шағымға оны қалпына келтiру туралы арыз қоса берiлсе, сот отырысын тағайындайды және АПК-нің 445-бабының бірінші бөлігінде көзделген әрекеттерді орындайды.
АПК-нің 450-бабының бірінші бөлігінде көзделген талаптарды орындағаннан кейін кассациялық сатыдағы сот арыз берушінің кассациялық шағым берудің өткізіп алынған мерзімін қалпына келтіру немесе қалпына келтіруден бас тарту туралы мәселені шешеді.
Кассациялық шағым беру мерзімін өткізіп алудың дәлелді себептері болған кезде кассациялық сатыдағы сот істі мәні бойынша қарауға кіріседі. Соттың істі қарау нәтижелері бойынша қаулысында өткізіп алынған мерзімнің қалпына келтірілгені көрсетіліп, мұндай шешімді қабылдаудың уәждері келтірілуі тиіс.
Көрсетілген сот, егер мұндай мерзімді қалпына келтіруге негіздер жоқ деп түйін жасаса, шағымды берген адамға оны қараусыз қайтарады. Бұл жағдайда арыз берушінің кассациялық шағым беру құқығы жүзеге асырылған болып есептеледі (АПК-нің 124-бабының бірінші бөлігі).
Кассациялық сатыдағы сот осыған ұқсас тәртіппен прокурордың наразылық келтіру мерзімін қалпына келтіру туралы мәселені қарайды.
30. АПК-нің 438-бабының бесінші бөлігіне сәйкес заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға себеп болған елеулі бұзушылықтарға АПК-нің 427-бабының төртінші бөлігінде санамаланған процестік құқық нормаларын бұзушылықтарды жатқызған жөн. Материалдық құқық нормаларының дұрыс қолданылмауы, егер сот соның салдарынан істі дұрыс шешпеген жағдайда ғана, елеулі бұзушылыққа жатқызылуы мүмкін.
Мәні бойынша дұрыс сот актісін формальды пайымдаулар бойынша кассациялық тәртіппен қайта қарау мүмкін емес. Соттың істі қарау кезінде АПК- нің 427-бабының төртінші бөлігімен қамтылмайтын немесе соттың материалдық құқық нормаларын дұрыс қолданбағанын куәландырмайтын жіберген бұзушылықтарын формальды пайымдаулар деп түсіну қажет.
Кассациялық сатыдағы сот бірінші немесе апелляциялық сатыдағы сот зерттемеген, тарап ұсынған дәлелдемелердің негізінде заңды күшіне енген сот актісін өзгертуге немесе оның күшін жоюға құқылы емес. Тиісті негіздер болған жағдайда мұндай сот актісі жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қайта қаралуы мүмкін.
31. АПК-нің 35-бабының бесінші бөлігіне сәйкес кассациялық сатыдағы соттың алқалы құрамы судьялардың тақ санынан (кемінде үш) болуға тиіс.
АПК-нің 427-бабында көрсетілген процестік құқық нормаларының елеулі бұзушылықтарының тізбесі толық болып табылатындықтан, кассациялық сатыдағы соттың істі судьялардың жұп санынан тұратын алқалы құрамда қарауы соттың осындай құрамы шығарған қаулының күшін жоюға әкеп соқтырмайды.
32. Іс бойынша шығарылған сот актісінің (актілерінің) күші жойылып, іс бірінші не апелляциялық сатыдағы сотқа жаңадан соттың қарауына жіберілген кассациялық сатының сот актісіне өтінішхат беру процестік әрекет болып табылады. Ұсыну енгізуге немесе наразылық келтіруге құқығы бар лауазымды адамдар осындай істі талап етіп алдыртқан кезде бірінші не апелляциялық сатыдағы сот Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотында АПК-нің 54-1- тарауында көзделген тәртіппен дау айтылған сот актісін қайта қарау туралы мәселе шешілгенге дейін АПК-нің 198-бабына сәйкес істі қарауды кейінге қалдырады.
33. АПК-нің 448, 454-3-баптарында санамаланған лауазымды адамдар заңды күшіне енген сот актілерінің орындалуын, егер келіп түскен кассациялық шағым, өтінішхат бойынша азаматтық істі соттан талап етіп алдыртқан жағдайда ғана тоқтата тұруы мүмкін.
34. Алынып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 2008.12.22. N 19 Нормативтік қаулысымен.
35. Апелляциялық және кассациялық сатыдағы судьяның ерекше пікірінің мазмұнын жария етуге жол берілмейді. Кассациялық сатыдағы сот және Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты осы істі қараған кезде ерекше пікірмен танысуға құқылы.
36. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007.12.25.
N 12 Нормативтік қаулысымен.
37. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007.12.25.
38. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007.12.25.
39. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2007.12.25.
40. Кассациялық сатыдағы сот, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты АПК-нің 270-бабының ұқсастығы бойынша сот отырысында анықталған заң бұзушылық фактілері бойынша тиісті мемлекеттік органдардың, ұйымдардың лауазымды адамдардың атына жеке ұйғарым шығаруға құқылы. Олар қабылданған шаралар туралы бір айлық мерзім ішінде сотқа хабарлауға міндетті.
қазандағы № 15 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының қаулысымен енгізілген өзгерістермен «Соттардың азаматтық іс жүргізу заңының кейбір нормаларын қолдануы туралы» 2000 жылғы 30 маусымдағы № 9 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы қаулысының күші жойылды деп танылсын.
42. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкесосы нормативтік қаулы қолданыстағы құқық құрамына қосылады, жалпыға бірдей міндетті болып табылады және алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

На русском языке:
Верховный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан от 20 марта 2003 года N О применении судами некоторых норм гражданского процессуального законодательства
1. Обратить внимание судов на необходимость неукоснительного соблюдения при рассмотрении каждого гражданского дела норм материального и процессуального права в целях вынесения судебного акта (решения, определения, постановления, судебного приказа), отвечающего принципу законности и критериям справедливости и разумности.
2. В соответствии со статьей 148 ГПК истцы обязаны в заявлениях указывать не только требования, но и подробно излагать существо нарушения или угрозу нарушения их прав, свобод и охраняемых законом интересов, обстоятельства, на которых основывают свои требования, а также содержание доказательств, подтверждающих эти обстоятельства.
Предъявляемые прокурором иски в государственных или общественных интересах либо интересах гражданина должны соответствовать требованиям, указанным в части третьей статьи 148 ГПК.
Предусмотренные статьями 151, 152, 272, 273, 277, 279 ГПК основания, по которым судом может быть отказано в принятии иска, либо иск может быть возвращен истцу или оставлен без рассмотрения, а производство по возбужденному гражданскому делу приостановлено либо прекращено, являются исчерпывающими.
3. Исключен нормативным постановлением Верховного суда РК от
30.12.2011 № 5 (вводится в действие со дня официального опубликования).
4. Исключен нормативным постановлением Верховного суда РК от
30.12.2011 № 5(вводится в действие со дня официального опубликования).
5. Исключен нормативным постановлением Верховного Суда РК от
19.01.2018 № 2 (вводится в действие со дня официального опубликования).
6. Согласно части второй статьи 47 ГПК в предусмотренных законодательными актами случаях сторонами по делу могут быть и организации, не являющиеся юридическими лицами.
7. В случаях, предусмотренных подпунктами 1), 3), 4), 5), 6) части второй статьи 34 ГПК, передача дела из производства одного суда в производство другого суда, производится на основании вступившего в законную силу определения суда. Частные жалобы сторон, ходатайство прокурора на такие определения рассматриваются судом апелляционной инстанции.
При наличии предусмотренного подпунктом 2) части второй статьи 34 ГПК основания судья вышестоящего суда единолично, не извещая участвующих в деле лиц о месте и времени рассмотрения дела, выносит определение о подсудности дела конкретному суду.
В случае возникновения спора между судами о подсудности конкретного дела судья вышестоящего суда, не извещая участвующих в деле лиц о месте и времени его рассмотрения, и, не отменяя определение суда о направлении дела в производство другого суда, выносит определение о подсудности дела конкретному суду.
Определение суда апелляционной инстанции и определение судьи вышестоящего суда по вопросам подсудности обжалованию, опротестованию не подлежат.
8. В суде интересы истцов и ответчиков могут представлять их законные представители и лица, указанные в доверенности (представители по поручению).
В доверенности представителя должны быть перечислены те из предусмотренных частью первой статьи 60 ГПК процессуальных действий, которые представитель вправе совершать в суде от имени доверителя.
Если в выданной представителю доверенности не названы его конкретные полномочия, то представитель вправе совершать процессуальные действия (знакомиться с материалами дела, делать из них выписки, заявлять ходатайства, давать пояснения по существу спора и т.д.), кроме тех, на совершение которых в соответствии с частью первой статьи 60 ГПК ему должны быть предоставлены полномочия.
Удостоверение адвоката и письменное уведомление о защите (представительстве)
предоставляет адвокату право представлять в суде интересы лица (знакомиться с материалами дела, делать из них выписки, заявлять ходатайства, давать пояснения по существу спора и т.д.), обратившегося за юридической помощью, но не заменяет доверенность и не предоставляет адвокату право на совершение процессуальных действий, предусмотренных частью первой статьи 60 ГПК.
К поданной адвокатом апелляционной (кассационной, частной) жалобе должны быть приложены доверенность, в которой предусмотрено право на подачу апелляционной (кассационной, частной) жалобы и ее подписание, удостоверение и письменное уведомление о защите (представительстве), подтверждающие его полномочия на ведение дела. Отсутствие в приложении любого из указанных документов влечет ее возвращение на основании подпункта
4) части первой статьи 407, подпункта 1) части первой статьи 442 ГПК.
9. Суду надлежит уточнять предмет доказывания как в стадии подготовки дела к судебному разбирательству, так и в процессе рассмотрения дела по существу.
При оценке доказательств и решении вопроса об освобождении сторон от доказывания судам следует учитывать нормы, содержащиеся в части девятой статьи 73, части второй статьи 79 и части восьмой статьи 82 ГПК.
В соответствии со статьями 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73 ГПК судам необходимо иметь в виду, что исследоваться в судебном заседании должны только те доказательства, которые имеют непосредственное отношение к предмету спора и в своей совокупности являются достаточными для установления обстоятельств дела, подтверждения или опровержения доводов сторон по существу спора.
Обстоятельства дела, которые по закону должны быть подтверждены определенными доказательствами (например, договором, если возникает спор по существенным условиям сделки), не могут подтверждаться никакими другими доказательствами.
10. В соответствии со статьей 158 ГПК определения судов о применении мер по обеспечению иска, названных в части первой статьи 156 ГПК, подлежат немедленному исполнению в порядке, предусмотренном для исполнения судебных решений.
Определения:
о наложении ареста на деньги, иное имущество ответчика, хранящиеся в банке или организации, осуществляющей отдельные виды банковских операций, исполняются непосредственно банком или такой организацией;
о принятии мер обеспечения иска, предусмотренных подпунктами 2), 3), 4),
6), 7), 8) части первой статьи 156 ГПК, исполняются путем вручения под роспись лицу, обязанному воздержаться от действий, указанных судом в качестве мер по обеспечению иска;
о принятии меры обеспечения иска, предусмотренной подпунктом 5) части первой статьи 156 ГПК, исполняются государственным органом, организацией или должностным лицом, издавшим оспариваемый акт. Если обжалованный акт опубликован средством массовой информации, то определение суда о приостановлении действия такого акта подлежит публикации за счет истца в очередном номере средства массовой информации.
11. Специализированным межрайонным экономическим судам в соответствии со статьей 27 ГПК подсудны гражданские дела по имущественным спорам, независимо от цены иска, и по неимущественным спорам, сторонами в которых являются юридические лица, физические лица, осуществляющие предпринимательскую деятельность без образования юридического лица (индивидуальные предприниматели), а также по корпоративным спорам за исключением дел, подсудность которых другому суду определена законом.
К корпоративным спорам, указанным в статье 27 ГПК, относятся споры, стороной которых являются коммерческая организация, ассоциация (союз)
коммерческих организаций, ассоциация (союз) коммерческих организаций и (или)
индивидуальных предпринимателей, некоммерческая организация, имеющая статус саморегулируемой организации в соответствии с законами Республики Казахстан, и (или) их акционеры (участники, члены, в том числе бывшие) (часть вторая статьи 23 ГПК). К таким спорам, в частности, можно отнести споры, связанные с совершением сделок с акциями, долями участия, споры между участниками товариществ, акционерами по вопросам деятельности таких товариществ и акционерных обществ.
12. Обратить внимание судов на то, что иски о взыскании компенсации морального вреда в денежном выражении, причиненного распространением сведений, порочащих честь, достоинство и деловую репутацию при их подаче оплачиваются государственной пошлиной согласно подпункту 2)
части первой статьи 104 ГПК и Кодекса Республики Казахстан "О налогах и других обязательных платежах в бюджет (Налоговый кодекс)", если истец в соответствии с законодательством не освобожден от уплаты государственной пошлины. При решении вопроса о возмещении по таким искам расходов по оплате помощи представителя судам надлежит исходить из требований, указанных в части первой статьи 113 ГПК, о том, что такие расходы не должны превышать десяти процентов от удовлетворенной части иска.
12-1. В соответствии с частью первой статьи 164 ГПК подготовка гражданских дел к судебному разбирательству должна быть проведена не позднее двадцати рабочих дней со дня принятия иска в производство суда. В исключительных случаях, по делам особой сложности, кроме дел о взыскании алиментов, о возмещении вреда, причиненного повреждением здоровья, а также по случаю потери кормильца и по требованиям, вытекающим из трудовых правоотношений, по истечении срока, предоставленного для подготовки дела к судебному разбирательству, этот срок может быть продлен дополнительно на один месяц по определению судьи.
В пределах указанного срока суд выполняет ряд процессуальных действий, в том числе обязывает ответчика представить в суд отзыв на заявленные истцом требования (подпункт 1) статьи 165 ГПК). Согласно части второй статьи 166 ГПК отзыв представляется не позднее десяти рабочих дней со дня получения копии иска.
13. В случае отложения рассмотрения дела по основаниям, предусмотренным частью первой статьи 198 ГПК, рассмотрение дела в новом судебном заседании производится с соблюдением правил, установленных статьями 189, 190 и другими статьями ГПК. Полученные в предыдущих судебных заседаниях документы в предусмотренном статьей 208 ГПК порядке подлежат оглашению в том судебном заседании, в котором выносится решение по существу спора.
Отложение разбирательства дела допускается в случаях возникновения непредвиденных и чрезвычайных обстоятельств, препятствующих рассмотрению дела, явке участников на судебное заседание либо делающих ее невозможной, в том числе, если суд признает невозможным рассмотрение дела в этом судебном заседании вследствие неявки кого-либо из участников процесса, - в порядке, предусмотренном статьями 196 и 197 ГПК; массового нарушения порядка присутствующими при разбирательстве дела, при котором применяется порядок, предусмотренный частью четвертой статьи 188 ГПК; необходимости предоставления или истребования дополнительных доказательств – в порядке, предусмотренном статьей 73 ГПК; при предъявлении встречного иска - в порядке, предусмотренном частью второй статьи 153 ГПК.
Количество отложений судебного разбирательства, как правило, не должно превышать четырех раз.
Перечень случаев отложения разбирательства дела, приведенный в статье 198 ГПК, не является исчерпывающим.
14. Ответчик вправе признать иск полностью или в части до удаления суда для вынесения решения путем подачи письменного заявления в судах первой и апелляционной инстанций.
Суд разъясняет ответчику правовые последствия сделанного заявления о признании иска, выясняет наличие либо отсутствие данных, могущих свидетельствовать о понуждении ответчика к признанию иска.
Если ответчиком иск признан частично, то решение принимается по всем предъявленным требованиям после проведения судебного разбирательства и принятия признания иска судом. Исследование доказательств производится только в той части, в которой иск ответчиком не признан. При признании иска в части принятие решения в предварительном судебном заседании не представляется возможным ввиду необходимости исследования доводов сторон, доказательств, в связи с чем, необходимо назначение дела к судебному разбирательству.
О принятии признания иска ответчиком полностью или в части либо о непринятии такого признания по основаниям, предусмотренным частью второй статьи 48 ГПК, указывается в решении или постановлении суда. Отдельное определение по данному вопросу не выносится.
14-1. Судам следует различать право истца отказаться от иска по делам искового производства от права заявителя не поддержать заявленное требование по делам особого производства.
Истец вправе изменить основание или предмет иска, увеличить или уменьшить размер исковых требований или отказаться от иска (часть первая статьи 48 ГПК). При принятии судом отказа истца от иска, производство по делу подлежит прекращению на основании подпункта 4) статьи 277 ГПК с наступлением последствий, предусмотренных частью второй статьи 278 ГПК.
По делам особого производства заявитель не вправе отказаться от своих требований в соответствии с приведенными нормами, вместе с тем он вправе не поддержать заявленное требование. В этом случае заявление подлежит оставлению без рассмотрения на основании подпункта 8) статьи 279 ГПК. Суд также оставляет заявленные требования без рассмотрения, если при рассмотрении дела в особом производстве установлено наличие спора о праве, подведомственного суду, подлежащего рассмотрению в исковом производстве (подпункт 13) статьи 279 ГПК). Оставление заявления без рассмотрения влечет последствия, предусмотренные частью третьей статьи 280 ГПК.
15. Если истцом в одном заявлении или судом в одном производстве соединены требования, для одних из которых установлен сокращенный, а для других общий двухмесячный срок рассмотрения, то дело подлежит рассмотрению в срок до двух месяцев со дня окончания подготовки дела к судебному Срок рассмотрения дел о признании гражданина безвестно отсутствующим или объявлении гражданина умершим следует исчислять со дня окончания трехмесячного срока после публикации соответствующего объявления. При этом в срок рассмотрения дела подлежит зачету время со дня поступления в суд заявления и до дня публикации объявления о возбуждении дела этой категории.
Днем окончания срока рассмотрения дела считается день вынесения судом решения либо определения о прекращении производства по делу или определения об оставлении иска без рассмотрения.
16. Если от ответчика или иного лица, права и обязанности которого затрагиваются судебным приказом, в течение десяти рабочих дней со дня получения копии судебного приказа или со дня, когда им стало известно о его вынесении, будут направлены в суд возражения или заявление против заявленного требования, то судья обязан в срок, не позднее трех рабочих дней, вынести определение об отмене судебного приказа либо об отказе в его отмене.
Если срок на подачу таких возражений пропущен ответчиком по уважительным причинам, то, в соответствии со статьей 126 ГПК, он может быть восстановлен.
Если отмененный судебный приказ был направлен на исполнение или выдан взыскателю, то такой судебный приказ судом отзывается.
17. Исключен нормативным постановлением Верховного Суда РК от
29.09.2022 № 8 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).
18. В соответствии с частью первой статьи 401 ГПК на решения суда, не вступившие в законную силу, сторонами и другими участвующими в деле лицами, может быть подана апелляционная жалоба, принесено апелляционное ходатайство прокурором в апелляционном порядке.
Лица, не привлеченные к участию в деле, вправе подать апелляционную жалобу только в том случае, если в отношении их прав и обязанностей суд принял решение.
19. Предусмотренный частью третьей статьи 403 ГПК срок на подачу (принесение)
апелляционной жалобы (ходатайства прокурора) на решение суда следует исчислять со дня вынесения решения в окончательной форме, за исключением случаев, установленных ГПК, а для лиц, не участвовавших в судебном разбирательстве, со дня направления им копии решения.
20. В апелляционном порядке не подлежат обжалованию (пересмотру по ходатайству прокурора):
судебные приказы;
определения судов первой инстанции, обжалование которых не предусмотрено нормами ГПК или которые не препятствуют дальнейшему движению дела;
решения судов первой инстанции о выдворении иностранца или лица без гражданства за пределы Республики Казахстан.
21. Заявления участвующих в деле лиц о восстановлении срока на подачу апелляционной (частной) жалобы, ходатайства прокурора подлежат рассмотрению судом первой инстанции по правилам, установленным статьей 126 ГПК.
Определение суда об отказе в восстановлении пропущенного процессуального срока на подачу апелляционной (частной) жалобы может быть обжаловано, пересмотрено по ходатайству прокурора в сроки, предусмотренные частью первой статьи 429 ГПК.
22. В соответствии со статьями 412, 413 ГПК суд апелляционной инстанции по имеющимся в деле и дополнительно представленным материалам проверяет законность и обоснованность решения суда первой инстанции в полном объеме.
Под полным объемом проверки решения суда следует понимать то, что проверяется правильность установления судом первой инстанции фактических обстоятельств дела, применения или толкования норм материального и процессуального права.
23. По предусмотренным статьями 198, 272, 273, 277, 279 ГПК основаниям суд апелляционной инстанции вправе отложить разбирательство дела, приостановить или прекратить производство по делу, оставить иск без рассмотрения, о чем выносит соответствующее определение.
24. Суд апелляционной инстанции вправе принять к рассмотрению вновь представленные документы и материалы только в том случае, если эти документы и материалы не были представлены суду первой инстанции по уважительным причинам или ходатайство об оказании содействия в их истребовании и исследовании в судебном заседании было отклонено судом первой инстанции.
Представление стороной в суд апелляционной инстанции доказательств, которые она без уважительных причин в соответствии со статьями 72 и 73 ГПК не представила суду первой инстанции, исключает возможность их принятия и исследования судом апелляционной инстанции и расценивается как процессуальное упущение стороны. В случае, предусмотренном частью второй статьи 404 ГПК, доказательства могут быть представлены суду апелляционной инстанции.
25. Суд апелляционной инстанции в пределах заявленного иска может устанавливать новые факты на основании принятых к исследованию вновь представленных стороной доказательств, если другие участвующие в деле лица высказали свое мнение по этим доказательствам в отзыве на апелляционную жалобу (ходатайство прокурора) или в заседании суда апелляционной инстанции.
В этих случаях суд апелляционной инстанции изменяет решение суда первой инстанции или отменяет его и выносит по делу новое решение.
Суд апелляционной инстанции на основании полно, всесторонне и объективно исследованных материалов гражданского дела вправе не только заново установить обстоятельства, имеющие значение для дела, но и сделать выводы о доказанности или недоказанности тех или иных обстоятельств, правильно применить нормы материального или процессуального права либо применить аналогию закона или аналогию права.
26. Если при рассмотрении дела суд апелляционной инстанции установит, что судом первой инстанции допущены нарушения, предусмотренные частью второй статьи 427 ГПК, то, он выносит постановление об изменении решения суда первой инстанции или о его отмене и разрешает спор по существу.
При наличии оснований, предусмотренных статьей 277 и подпунктами 2),
3), 4), 5), 9) и 10) статьи 279 ГПК, суд апелляционной инстанции отменяет решение полностью или частично и прекращает производство по делу либо оставляет заявление без рассмотрения. Определения суда апелляционной инстанции, вынесенные по указанным основаниям, могут быть обжалованы и опротестованы в кассационном порядке.
Если основанием для отмены решения суда послужили обстоятельства, указанные в подпункте 1) статьи 277 ГПК, суд апелляционной инстанции обязан прекратить производство по делу и не вправе выносить постановление по существу заявленного требования. Такое постановление, как вынесенное с нарушением подпункта 4) части первой статьи 427 ГПК, судом кассационной инстанции подлежит отмене в соответствии с подпунктом 6) части второй статьи 451 ГПК.
27. Исключен нормативным постановлением Верховного Суда РК от
29.12.2012 № 6 (вводится в действие со дня официального опубликования).
27-1. Лицо, подавшее апелляционную жалобу, вправе отказаться от нее до вынесения судом апелляционной инстанции постановления или отозвать ее в суде первой инстанции. Прокурор вправе отозвать ходатайство до вынесения судом апелляционной инстанции постановления.
О принятии отказа от апелляционной жалобы суд апелляционной инстанции выносит определение, которым прекращает апелляционное производство, если решение не обжаловано другими лицами или не принесено ходатайство вышестоящим прокурором (часть вторая статьи 409 ГПК).
В случае отзыва жалобы, ходатайства прокурора суд выносит определение о возвращении, которое обжалованию и опротестованию не подлежит.
28. В соответствии с частью первой статьи 434 ГПК вступившие в законную силу судебные акты местных и других судов, в случае соблюдения апелляционного порядка их обжалования, судебные акты, вынесенные по делам, рассмотренным по правилам статьи 27-2 ГПК, могут быть пересмотрены в кассационном порядке по кассационным жалобам, поданным сторонами, лицами, участвующими в деле, другими лицами, интересы которых затрагиваются судебными актами, и их представителями. Согласно части второй статьи 441 ГПК лица, не привлеченные к участию в деле, вправе обжаловать названные судебные акты только в том случае, если этими актами разрешен вопрос об их правах и обязанностях.
29. Согласно части первой статьи 436 ГПК кассационная жалоба, протест на определения, постановления суда апелляционной инстанции могут быть поданы в течение шести месяцев со дня их вступления в законную силу. Течение указанного срока начинается на следующий день после оглашения акта суда апелляционной инстанции (часть вторая статьи 122 ГПК).
Кассационная жалоба, поданная с пропуском шестимесячного срока, при отсутствии заявления о его восстановлении в соответствии с подпунктом 3) части первой статьи 442 и частью второй статьи 124 ГПК возвращается без рассмотрения лицу, ее подавшему.
Если к кассационной жалобе, поданной с пропуском шестимесячного срока, приложено заявление о его восстановлении, суд кассационной инстанции назначает судебное заседание и выполняет действия, предусмотренные частью первой статьи 445 ГПК.
После выполнения требований, предусмотренных частью первой статьи 450 ГПК, суд кассационной инстанции разрешает вопрос о восстановлении или отказе в восстановлении пропущенного заявителем срока подачи кассационной жалобы.
При наличии уважительных причин пропуска срока подачи кассационной жалобы суд кассационной инстанции приступает к рассмотрению дела по существу. В постановлении суда по результатам рассмотрения дела должно быть указано о восстановлении пропущенного срока и приведены мотивы принятия такого решения.
Указанный суд возвращает без рассмотрения жалобу лицу, ее подавшему, если придет к выводу о том, что оснований для восстановления такого срока не имеется. В этом случае право заявителя на подачу кассационной жалобы считается реализованным (часть первая статьи 124 ГПК).
В аналогичном порядке суд кассационной инстанции рассматривает вопрос о восстановлении срока принесения протеста прокурором.
30. К существенным нарушениям, позволяющим в соответствии с частью пятой статьи 438 ГПК пересматривать в кассационном порядке вступившие в законную силу судебные акты, следует относить перечисленные в части первой статьи 366 ГПК нарушения норм процессуального права. Неправильное применение норм материального права может быть отнесено к существенному нарушению только в том случае, если в результате этого судом неправильно разрешено дело.
Правильный по существу судебный акт не может быть пересмотрен в кассационном порядке по формальным соображениям. Под формальными соображениями следует понимать допущенные судом при рассмотрении дела нарушения, которые не охватываются частью четвертой статьи 427 ГПК или не свидетельствуют о неправильном применении судом норм материального права.
Суд кассационной инстанции не вправе изменить или отменить вступивший в законную силу судебный акт на основании представленных стороной доказательств, не исследовавшихся судом первой или апелляционной инстанции.
При наличии соответствующих оснований такой судебный акт может быть пересмотрен по вновь открывшимся обстоятельствам.
31. В соответствии с частью пятой статьи 35 ГПК коллегиальный состав суда кассационной инстанции должен состоять из нечетного (не менее трех)
числа судей.
Поскольку перечень существенных нарушений норм процессуального права, указанный в статье 427 ГПК, является исчерпывающим, то рассмотрение судом кассационной инстанцией дела в коллегиальном составе, состоящим из четного числа судей, само по себе не влечет отмену вынесенного таким составом суда постановления.
32. Подача ходатайства на акт суда кассационной инстанции, которым вынесенный по делу судебный акт (акты) отменен с направлением дела на новое судебное рассмотрение в суд первой или апелляционной инстанций, является процессуальным действием. При истребовании такого дела должностными лицами, обладающими правом внесения представления или протеста, суд первой или апелляционной инстанции в соответствии со статьей 198 ГПК откладывает его рассмотрение до разрешения вопроса о пересмотре оспариваемого судебного акта в Верховном Суде Республики Казахстан в порядке, предусмотренном главой 54-1 ГПК.
33. Исполнение вступивших в законную силу судебных актов может быть приостановлено должностными лицами, перечисленными в статьях 448, 454-3 ГПК, только в том случае, если по поступившей кассационной жалобе, ходатайству гражданское дело истребовано из суда.
34. Исключен нормативным постановлением Верховного Суда РК от
22.12.2008 № 19 (порядок введения в действие см. п. 2 ).
35. Разглашение содержания особого мнения судьи апелляционной и кассационной инстанции не допускается. С особым мнением вправе ознакомиться суд кассационной инстанции и Верховный Суд Республики Казахстан при рассмотрении данного дела.
36. (Утратил силу нормативным постановлением Верховного Суда РК от 25 декабря 2007 года N 12 (вводится в действие со дня официального
37. (Утратил силу нормативным постановлением Верховного Суда РК от 25 декабря 2007 года N 12 (вводится в действие со дня официального
38. (Утратил силу нормативным постановлением Верховного Суда РК от 25 декабря 2007 года N 12 (вводится в действие со дня официального
39. (Утратил силу нормативным постановлением Верховного Суда РК от 25 декабря 2007 года N 12 (вводится в действие со дня официального
40. По аналогии со статьей 270 ГПК суд кассационной инстанции, Верховный Суд Республики Казахстан вправе по установленным в судебном заседании фактам нарушения законности вынести частное определение в адрес соответствующих государственных органов, организаций, должностных лиц, которые обязаны в месячный срок сообщить суду о принятых мерах.
40-1. Отвод (самоотвод), заявленный судье, двум и более судьям или всем судьям коллегиального состава Верховного Суда Республики Казахстан, рассматривается этим же судом по аналогии с частями четвертой, пятой, шестой, седьмой статьи 41 ГПК.
Определение Верховного Суда Республики Казахстан по результатам рассмотрения заявления об отводе (самоотводе) является окончательным и обжалованию, опротестованию не подлежит.
41. В связи с принятием настоящего нормативного постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного Суда Республики Казахстан от 30 июня 2000 года N 9 "О применении судами некоторых норм гражданского процессуального законодательства" с изменениями, внесенными постановлением Пленума Верховного Суда Республики Казахстан от 30 октября 2000 года N 15.
42. Согласно статье 4 Конституции Республики Казахстан настоящее нормативное постановление включается в состав действующего права, а также является общеобязательным и вводится в действие со дня официального опубликования.
Председатель
Верховного Суда Республики Казахстан Судья Верховного Суда Республики Казахстан, секретарь пленарного заседания