Қазақша:
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты 2005 жылғы 23 желтоқсандағы № Верховный Суд Республики Казахстан 11 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы Қылмыстық-процестік заңның сот отырысының хаттамасы жөніндегі нормаларын қолдану туралы
1. Қылмыстық іс бойынша сот отырысының хаттамасы (бұдан әрі - Хаттама)
- сот қаулысының негізі болатын, процеске қатысқан адамдардың құқықтарын, тараптардың жарыспалылық, тең құқылық қағидатын және қылмыстық сот ісін жүргізудің басқа да қағидаттарын соттың сақтауы туралы, өткізілген ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды талқылаудың объективтілігі, толықтығы және жан-жақтылығы туралы мәселелерді шешу кезінде апелляциялық, кассациялық сатылар пайдаланатын аса маңызды процестік құжат.
2. Хаттамада сот өткізген отырыстың түрі, оның өткізілген орны, күні мен уақыты, соттың атауы мен құрамы туралы, сот отырысына қатысқан басқа адамдар туралы қажетті деректер, мәлімделген өтінішхаттар, қарсылықтар мен олар жөнінде қабылданған шешімдер, тараптар келтірген уәждер, қаралған, зерттелген құжаттар, сараптамалар тағайындау, сотты құрметтемеу фактілері мен сот отырысындағы өзге де тәртіп бұзушылықтар, тәртіп бұзушыларға қолданылған шаралар, қылмыстық-процестік заңға сәйкес жүргізілген өзге де процестік әрекеттер туралы толық және нақты ақпараттар қамтылуы тиіс.
3. Тиісті процестік әрекеттердің хаттамалары олардың мазмұны және оларда сот ісін жүргізудің қай сатысы тіркелгені ескеріліп аталуы тиіс.
Хаттамада нақты қылмыстық іс бойынша тараптар (айыптау, қорғау)
өкілдерінің ең болмағанда біреуінің, азаматтық талапкердің, жауапкердің, олардың өкілдерінің, куәнің қатысуымен өткізілетін кез келген сот отырысы, сондай-ақ онда процестік шешімдер (істі тоқтату, соттылығы бойынша беру, оны жүргізуді тоқтата тұру туралы, сот талқылауын кейінге қалдыру туралы үкім, қаулы шығару және т. б.). қабылданатын отырыс сот отырысы деп аталады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі - ҚПК) 321-бабының тәртібімен сот өткізетін отырыс Хаттамада алдын ала тыңдау деп аталады.
ҚПК-нің 43, 44, 45, 46-тарауларында көзделген процестік әрекеттер, оның ішінде басты сот талқылауының дайындық бөлігі, сот тергеуі, сот жарыссөзі, соңғы сөздің айтылуы, үкімнің жариялануы шеңберіндегі отырыс Хаттамада басты сот талқылауы (басты сот отырысы) деп аталады.
4. Хаттамада соттың толық атауы мен орналасқан ауданы және облысы (Астана, Алматы қалалары) көрсетілуі тиіс. Соттың құрамы, отырысқа қатысушылар (айыптаушы, қорғаушы, сотталушы, жәбірленуші, азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер, олардың өкілдері, сот отырысының хатшысы, сот приставы, аудармашы, сарапшы, маман) туралы деректер тегі ғана емес, атының, әкесінің атының (болған жағдайда) бас әріптері, отырысқа белгілі бір органның өкілі ретінде отырысқа қатысатын адамның лауазымы көрсетіледі.
5. ҚПК-нің 321-бабында, ҚПК-нің 43, 44, 45, 46-тарауларында көзделген жағдайлардан басқа, Хаттаманы:
ҚПК-нің 106-бабындағы тәртіппен жабық сот отырысында прокурордың, қылмыстық қудалау органдарының әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) және шешімдеріне берілген шағымдарды қарау;
ҚПК-нің 55-бабы бірінші бөлігінің 1, 2, 5, 6, 7 және 8-тармақтарында, екінші бөлігінің 2 және 3-тармақтарында көрсетілген күзетпен ұстауды санкциялау; үйқамақты санкциялау; экстрадициялық қамақты санкциялау;
күзетпен ұстау, үйқамақ, экстрадициялық қамақ мерзімдерін ұзарту; кепіл қолдануды; мүлікке тыйым салуды санкциялау мәселелерін; тез бұзылатын немесе қылмыстық істі мәні бойынша шешкенге дейін ұзақ сақталуы елеулі материалдық шығындарды қажет ететін заттай дәлелдемелерді өткізу туралы;
сотқа дейінгі іс жүргізу барысында жәбірленуші мен куәнің айғақтарын сақтауға қою туралы мәселелерді қарау;
ҚПК-нің 429-бабының сегізінші бөлігінде көзделген жағдайларда істі апелляциялық сатыда қарау;
ҚПК-нің 475-482-баптарының тәртібімен үкімнің орындалуымен байланысты мәселелерді шешу;
ҚПК-нің 54, 59, 60, 62-тарауларында көзделген тәртіппен ерекше іс жүргізудегі істерді қарау (медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану; шет мемлекет сотының процестік әрекеттерді жүргізу туралы тапсырмасын орындау; шет мемлекет сотының үкімін орындаумен байланысты мәселелерді шешу);
ҚПК-нің 53-тарауында көзделген тәртіппен жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша іс бойынша іс жүргізуді жаңадан бастау туралы өтінішхаттарды қарау кезінде жүргізу де міндетті.
6. Хаттамадағы мәтін жеңіл оқылатын шрифтпен баяндалуға тиіс, сондықтан, әдетте, компьютерді пайдалана отырып жасалады және айрықша жағдайларда машинкалық жазба тәсілімен дайындалуы не түсінікті қолжазбамен жазылуы мүмкін.
Хаттаманың құжаттың атауы, соттың атауы, істің нөмірі, сот отырысының өткізілетін орны көрсетілген бөлігін жасаған кезде дайын бланктерді қолдануға рұқсат етіледі.
7. Хаттамада айғақтар бірінші жақтан және мүмкіндігінше сөзбе-сөз баяндалады, сұрақтар мен олардың жауаптары жауап алу кезінде орын алған реттілікпен жазылады. Хаттамада сот қарсылық білдірген, сондай-ақ жауап алынып отырған адам жауап беруден бас тартқан сұрақтары да, оларды қабылдамаудың немесе бас тартудың уәждері көрсетіле отырып, тіркелуге тиіс.
Хаттамада қойылған сұрақтың және оған берілген жауаптың, мәлімделген өтінішхаттың және ол бойынша айтылған пікірдің мәнін ашпайтын қысқартылған тұжырымдарды қолдануға жол берілмейді.
8. Егер процеске қатысушы мәлімдеген ескертулер, қарсылық білдірулер және өтінішхаттар сотқа жазбаша нысанда ұсынылса, олар ҚПК-нің 123-бабының төртінші бөлігіне сәйкес Хаттамаға қоса беріледі, ал сот отырысының хатшысы Хаттамада жасалған арыздардың мәнін көрсетеді.
Тараптың жарыссөздерде сөйлеген сөзінің жазбаша нысаны Хаттамаға қоса берілуі сот отырысының хатшысын Хаттамада сөйлеушінің сөзінің негізгі мазмұнын тіркеу міндетінен босатпайды.
Істі алдын ала тыңдау хаттамасында сотталушыға, айыпталушыға заңда өлім жазасы немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру көзделген қылмыс, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексiнiң 170 (төртiншi бөлiгiнде), 175, 177, 178, 184, 255 (төртiншi бөлiгiнде), 263 (бесінші бөлiгiнде), 286 (төртiншi бөлiгiнде), 297 (төртiншi бөлiгiнде), 298 (төртiншi бөлiгiнде), 299 (төртiншi бөлiгiнде) - баптарында көзделген қылмыстар туралы істерді қоспағанда, 125 (үшінші бөлігінде), 128 (төртінші бөлігінде), 132 (бесінші бөлігінде), 135 (төртінші бөлігінде) - баптарында көзделген қылмыстарды жасағаны, сондай-ақ төтенше жағдайларында және жаппай тәртіпсіздіктер барысында соғыс уақытында немесе ұрыс жағдайында жасалған әскери қылмыстар кезінде адам өлтіргені үшін оның ісін алқабилердің қатысуымен қарау туралы өтінішхат беру құқығы түсіндірілгені, осы мәселе бойынша оның ұстанымын, тараптардың мәлімделген өтінішхат бойынша тараптардың пікірін көрсету қажет.
9. Соттың бөлек уәжді қаулы шығаруы қабылданған шешімнің мәні көрсетіліп, Хаттамада жазылуға тиіс.
Сот отырысында сот кеңесу бөлмесіне бармай шығаратын қаулылары да Хаттамаға енгізілуге жатады, бұл ретте онда мәлімделген өтінішхатты қанағаттандыру не қабылдамау туралы қаулының мәнін көрсетуден басқа, қабылданған шешімнің сот жариялаған уәждері көрсетіледі.
10. Алқалы құрамда істі қарайтын судьяның болмауына байланысты (ауруына байланысты және т.с.) сот талқылауы кейінге қалдырылған жағдайда қабылданған шешім туралы сот отырысына төрағалық етуші (судьялардың бірі)
және хатшысы қол қоятын Хаттамада белгі жасалады.
Осындай себеппен істі жеке - дара қарайтын судья болмаған кезде сот талқылауын кейінге қалдыру туралы шешімді сот төрағасы не басқа судья қаулы нысанында қабылдайды.
11. Егер Хаттамада төрағалық етушінің куәға, жәбірленушіге немесе процестің басқа да қатысушысына келесі отырыстың күні, уақыты мен орны туралы ауызша хабарланғаны көрсетілсе, аталған адамдар отырысқа келу қажеттілігі туралы тиісті түрде ескертілді деп есептеледі. Сот отырысына келуге міндетті адамның өтінішхаты бойынша сот оған отырысқа келу қажеттілігі туралы жазбаша хабарлама беруге тиіс.
12. Сот отырысы үзілістен кейін немесе сот талқылауы кейінге қалдырылған соң өткізіліп отырғанына қарамастан, алдыңғы сот отырыстарына қатыспаған адамдардың кезекті сот отырысына келуі, келмеген адамдардың қатысуынсыз істі қараудың мүмкіндігі туралы мәселені шешу және олардың келмеу себептерін анықтау Хаттамада көрсетілуі тиіс.
13. Келген жәбірленушіні, азаматтық талапкерді, азаматтық жауапкерді немесе олардың өкілдерін отырыстың белгілі бір бөлігіне қатысудан босата отырып, сот оларға барлық келесі сот отырыстарына қатысу құқығы түсіндірілгені туралы фактіні Хаттамада көрсетуге тиіс.
14. Егер сотталушы сот отырысында айғақтар беруден бас тартпаса, оған тағылған айыптың мәні бойынша сотталушының айғақтарын Хаттамада көрсетпеу, сот отырысында дәлелдемелерді соттың толық зерттемегені болып көрінуі мүмкін.
Сотталушыға сот жарыссөздеріне қатысу құқығын пайдалануға және соңғы сөзін айтуға мүмкіндіктің берілгендігі туралы деректердің Хаттамада болмауы, егер ол осы құқықтардан бас тартпаса, сот актісінің күшін сөзсіз жоюға алып келетін процестік құқық нормаларын елеулі түрде бұзу болып табылады.
15. Соттың заттай дәлелдемелерді, жергілікті жерді, үй-жайларды қарау, құжаттарды жариялау бойынша барлық әрекеттері Хаттамада көрсетілуге тиіс.
Зерттеумен байланысты мән-жайлар мен іс үшін маңызы бар қарап-тексерудің көрінетін нәтижелері Хаттамаға төрағалық етушінің не маманның, соттың тапсырмасы бойынша әрекет ететін өзге адамның сөздерінен жазылады.
16. Істі талқылауды аудио-, бейнежазба құралдарын түсіріп алған жағдайда, сот отырысының хатшысы жазбаша нысанда қысқаша хаттама жасайды, онда мыналар көрсетіледі: сот отырысының күні мен орны, сот отырысының басталу және аяқталу уақыты, істі қарайтын соттың атауы мен құрамы, судьялардың, сот отырысы хатшысының тегі мен аты-жөні, істің атауы, сотталушының жеке басы туралы деректер, соттың аудио-, бейнежазба құралдарын қолдануы туралы мәліметтер, аудио-, бейнежазбаны қамтитын файлдың атауы, процеске қатысушылардың және басқа да адамдардың келгені туралы мәліметтер, іске қатысатын адамдар дәлелдемелер ретінде ұсынған қосымша материалдардың іске қоса тіркелгені туралы мәліметтер, түпкілікті нысандағы хаттаманың жасалған күні.
Сот отырысының қысқаша хаттамасына төрағалық етуші және хатшы қол қояды.
Аудио-, бейнежазбаны қамтитын материалдық жеткізгіш пен сот отырысының қысқаша хаттамасы іс материалдарына қоса тіркеледі.
Сот іске қатысатын адамдардың және олардың өкілдерінің өтінішхаты бойынша аудио-, бейнежазбаның көшірмесін немесе сот отырысының хаттамасын ұсынады. Іс жабық сот отырысында қаралған жағдайларда іске қатысатын адамдарға аудио-, бейнежазба және сот отырысының хаттамасы ұсынылмайды, олардың аудио-, бейнежазбамен және сот отырысының хаттамасымен сотта танысу мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.
17. Хаттаманың дұрыс және уақтылы жазылуына, істі қарау кезінде төрағалық еткен судья да, сот отырысының хатшысы да жауапты болады.
ҚПК-нің 83, 123-баптарына сәйкес қаралып жатқан іске мүдделі емес және сот штатында мемлекеттік қызметшінің тиісті лауазымын атқаратын адам сот отырысының хатшысы болып табылады.
Қажет болған кезде сот ҚПК-нің 83, 86, 91-баптарының талаптарын сақтай отырып, басқа соттың (аумақ бойынша) соттың осындай лауазымындағы қызметкерін сот отырысының хатшысы ретінде іске қатысуға тартуға құқылы.
18. ҚПК-нің 347-бабының төртінші бөлігіне сәйкес Хаттама сот отырысы аяқталғаннан кейін бес тәуліктен кешіктірілмей толық дайын болуға тиіс, ал бес тәуліктен артық мерзімге үзіліс жариялаған немесе сот талқылауы кейінге қалдырған кезде сот отырысының өткізілген бөлігінің Хаттамасы жасалады.
Хаттама толығымен немесе оның бір бөлігі дайын деп оларға сот отырысының хатшысы және істі қарау кезінде төрағалық еткен судья Хаттамаға қол қойған сәттен бастап есептеледі.
19. Төрағалық етуші және сот отырысының хатшысы Хаттамаға қол қойғаннан кейін, жіберілген қателіктің маңыздылық дәрежесіне және себептеріне қарамастан, оған қандай да бір өзгерістер енгізуге жол берілмейді.
20. Хаттаманың мазмұнына жөнінде төрағалық етушімен келіспеушілік болған жағдайда сот отырысының хатшысы өзінің қарсылығын оған қоса тіркеуге құқылы, бірақ ол хатшыны Хаттамаға қол қою міндетінен босатпайды.
Сот отырысы хатшысының қарсылықтары тікелей Хаттамадан кейін тігіледі және ҚПК-нің 24-бабының талаптарына сәйкес істің басқа материалдарымен қатар сот сатыларында зерттеу нысанасы болуы мүмкін.
21. Сот басты сот талқылауының Хаттамасы дайындалғаны туралы тараптарға дереу хабарлауға және оларға онымен танысу мүмкіндігімен қамтамасыз етуге міндетті.
Сот қаулысына дау айтқан процеске қатысушыларды Хаттамамен танысу мүмкіндігімен қамтамасыз етпеу апелляциялық сатыдағы соттың істі толық ресімдеуге қайтаруы үшін негіз болып табылады.
22. Сот талқылауы барысында жауап алынған адамның өзінің айғақтарының Хаттамадағы жазбасымен таныстыру туралы өтінішхаты жазбаша немесе ауызша өтінішхат мәлімделгеннен кейінгі келесі күннен кешіктірілмей міндетті түрде қанағаттандырылуға жатады. Мұндай жағдайда танысу үшін ұсынылатын Хаттаманың бөлігіне төрағалық етушінің және сот отырысы хатшысының қолы қойылуға тиіс.
23. Алып тасталды - ҚР Жоғарғы Сотының 31.03.2017 № 3 нормативтік қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
24. Тарап Хаттамамен танысу уақытын анық қасақана ұзаққа созған жағдайда төрағалық етуші Хаттаманың көлемін, онымен танысуға ниет білдірген процеске қатысушылардың санын және басқа осыған ұқсас мән-жайларды ескере отырып, белгілі бір мерзімді белгілеуге құқылы.
25. ҚПК-нің 123-бабының бесінші бөлігіне сәйкес Хаттаманың қандай да бір бөлігімен танысқан адамдар, осы бөліктің әр бетінің соңына және ең соңына өз қолдарын қояды.
Хаттамамен танысқан адам оған өзінің қолын қоюдан бас тартқан кезде төрағалық етуші және сот отырысының хатшысы өз қолдарымен куәландырып осы Хаттамаға тиісті белгі жасайды. Өз қолын қоюдан бас тартқан адам бас тартудың себебін түсіндіруге құқылы және бұл түсіндірме Хаттамаға енгізілуге тиіс.
26. Хаттамамен танысқаннан кейін тарап, сондай-ақ ҚПК-нің 347-бабының жетінші бөлігінде көрсетілген өзге де адамдар, оған өздерінің ескертулерін жазбаша нысанда немесе электрондық құжат нысанында бес тәулік ішінде беруге құқылы.
ҚПК-нің 348-бабына сәйкес сот отырысы хаттамасының көлемі үлкен болған жағдайда, төрағалық етуші тараптардың өтінішхаты бойынша олардың танысуы және ескертулер беруі үшін неғұрлым ұзақ қисынды мерзім белгілейді.
Істің талқылауы аяқталған сот актісінің көшірмесін тарапқа уақтылы бермеу, Хаттамаға ескерту беру мерзімін ұзарту үшін негіз болып табылмайды.
Хаттамамен танысу және оған ескертулер беру мерзімдерін ұзарту апелляциялық шағым, наразылық келтіру мерзімін қалпына келтіруге негіз болып табылмайды.
27. Хаттамамен танысқан адам Хаттамаға ескертулерімен бірге соттың рұқсатымен жасалған сот процесінің бейне, -аудиожазбаларына (техникалық құралдармен тіркеудің өзге де материалдарына) қосымша, жазбаша нысанда өз редакциясын ұсынуға құқылы.
28. Басты сот талқылауының хаттамасына ескертулер берген адамдарды сот нақтылау үшін ҚПК-нің 349-бабының бірінші бөлігінде көзделген тәртіппен шақыртуы мүмкін. Бұл жағдайда ескертулер отырыста Хаттама жүргізумен қаралады.
29. Хаттамаға берілген ескертулерді қарау нәтижелері бойынша шығарылған қаулыда сот ескертулердің қандай бөлігінің қанағаттандырылғанын, ал қандай бөлігі негізсіз деп танылғанын анық көрсетуге тиіс.
Ескертулердің қанағаттандырылғандығын қаулыда тараптар ұсынған және ескертулерде келтірілген Хаттама мәтінінің сот отырысында орын алған мән- жайларға сәйкес келетіндігі көрсетілгенін білдіреді.
30. Басты сот талқылауының хаттамасына ескертулерді қараудың нәтижелері туралы қаулының көшірмесі ол шығарылғаннан кейін бірден ескертулерді берген адамға міндетті түрде жіберіледі.
31. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес осы нормативтік қаулы қолданыстағы құқық құрамына қосылады, сондай-ақ жалпыға бірдей міндетті болып табылады және ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Жоғарғы Сотының судьясы, жалпы отырыс хатшысы

На русском языке:
Верховный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан от 23 декабря 2005 года О применении норм уголовно-процессуального закона о протоколе судебного заседания
1. Протокол судебного заседания по уголовному делу (далее - Протокол) - важнейший процессуальный документ, служащий основой судебного постановления, используемый апелляционными, кассационными инстанциями при решении вопросов о соблюдении судом прав лиц, участвовавших в процессе, принципа состязательности, равноправия сторон и других принципов уголовного судопроизводства, об объективности, полноте и всесторонности проведенного разбирательства.
2. Протокол должен содержать полную и точную информацию о виде проведенного судом заседания, месте, дате и времени его проведения, наименовании и составе суда, необходимые данные о других лицах, принимавших участие в судебном заседании, заявленных ходатайствах, отводах и принятых по ним решениях, приведенных сторонами доводах, осмотрах, изученных документах, назначении экспертиз, фактах проявления неуважения к суду и иных нарушениях порядка в судебном заседании, принимавшихся к нарушителям мерах, других процессуальных действиях, проведенных в соответствии с уголовно-процессуальным законом.
3. Протоколы соответствующих процессуальных действий должны именоваться с учетом их содержания и того, какая стадия судопроизводства в них зафиксирована.
В Протоколе судебным заседанием именуется любое заседание суда по конкретному уголовному делу, проводимое с участием хотя бы одного из представителей сторон (обвинение, защита), гражданского истца, ответчика, их представителей, свидетеля, а также заседание, в котором принимаются процессуальные решения (вынесение приговора, постановления о прекращении, передаче дела по подсудности, приостановлении его производством, об отложении судебного разбирательства и т.п.).
Предварительным слушанием в Протоколе именуется заседание, проводимое судом в порядке статьи 321 Уголовно-процессуального кодекса Республики Казахстан (далее - УПК).
Главным судебным разбирательством (главным судебным заседанием) в Протоколе именуется заседание, в рамках которого проводятся процессуальные действия, предусмотренные Главами 43, 44, 45, 46 УПК, в том числе подготовительная часть главного судебного разбирательства, судебное следствие, судебные прения, произнесение последнего слова, провозглашение приговора.
4. Протокол должен содержать полное наименование суда с указанием района его расположения и области (городов Астаны, Алматы). Состав суда, данные об участниках заседания (обвинитель, защитник, подсудимый, потерпевший, гражданский истец, гражданский ответчик, их представители, секретарь судебного заседания, судебный пристав, переводчик, эксперт, специалист) отражаются путем указания не только фамилий, но и инициалов имени, отчества (при наличии), должности лица, участвующего в заседании в качестве представителя определенного органа.
5. Кроме случаев, предусмотренных статьей 321 УПК, Главами 43, 44, 45, 46 УПК, ведение Протокола также обязательно при:
рассмотрении жалоб на действия (бездействие) и решения прокурора, органов уголовного преследования в порядке статьи 106 УПК в закрытом судебном заседании;
рассмотрении вопросов, указанных в пунктах 1, 2, 5, 6, 7 и 8 части первой, пунктах 2 и 3 части второй статьи 55 УПК, а именно санкционировании содержания под стражей; санкционировании домашнего ареста;
санкционировании экстрадиционного ареста; продлении срока содержания под стражей, домашнего ареста, экстрадиционного ареста; применении залога;
санкционировании наложения ареста на имущество; о реализации вещественных доказательств, подвергающихся быстрой порче или длительное хранение которых до разрешения уголовного дела по существу требует значительных материальных затрат; о депонировании в ходе досудебного производства показаний потерпевшего и свидетеля;
рассмотрении дела в апелляционной инстанции в случаях, предусмотренных частью восьмой статьи 429 УПК;
разрешении вопросов, связанных с исполнением приговора, в порядке статей с 475 по 482 УПК;
рассмотрении дел особого производства в порядке, предусмотренном Главами 54, 59, 60, 62 УПК (применение принудительных мер медицинского характера; исполнение поручения суда иностранного государства о производстве процессуальных действий; разрешение вопросов, связанных с исполнением приговора суда иностранного государства);
рассмотрении ходатайств о возобновлении производства по делу по вновь открывшимся обстоятельствам в порядке, предусмотренном главой 53 УПК.
6. Текст в Протоколе должен быть изложен легко читаемым шрифтом, поэтому, как правило, составляется с использованием компьютера, и в исключительных случаях может быть изготовлен машинописным способом либо написан разборчивым почерком.
Применение готовых бланков допустимо при составлении той части Протокола, в которой указаны наименование документа, наименование суда, номер дела, место проведения судебного заседания.
7. Показания в Протоколе излагаются от первого лица и по возможности дословно, вопросы и ответы на них записываются в той последовательности, которая имела место при допросе. В Протоколе фиксируются и отведенные судом вопросы, а также те, на которые отказался отвечать допрашиваемый, с указанием мотивов отвода или отказа.
В Протоколе недопустимы сокращенные формулировки, не раскрывающие суть поставленного вопроса и данного на него ответа, заявленного ходатайства и высказанного по нему мнения.
8. Если заявленные участником процесса замечания, возражения и ходатайства представлены суду в письменной форме они в соответствии с частью четвертой статьи 123 УПК прилагаются к Протоколу, а секретарь судебного заседания отражает в Протоколе существо сделанных заявлений.
Приложение к Протоколу письменно изложенного выступления стороны в прениях не освобождает секретаря судебного заседания от обязанности зафиксировать в Протоколе основное содержание речи выступающего.
В протоколе предварительного слушания дела необходимо отражать разъяснение права подсудимому, обвиняемому в совершении преступления, за которое законом предусмотрены смертная казнь или пожизненное лишение свободы, а также преступлений, предусмотренных статьями 125 (частью третьей), 128 (частью четвертой), 132 (частью пятой), 135 (частью четвертой), за исключением дел о преступлениях, предусмотренных статьями 170 (частью четвертой), 175, 177, 178, 184, 255 (частью четвертой), 263 (частью пятой), 286 (частью четвертой), 297 (частью четвертой), 298 (частью четвертой), 299 (частью четвертой) Уголовного кодекса Республики Казахстан, а также убийства, совершенного в условиях чрезвычайной ситуации или в ходе массовых беспорядков, воинских преступлений, совершенных в военное время или боевой обстановке, ходатайствовать о рассмотрении его дела с участием присяжных заседателей, указывать его позицию по данному вопросу, мнение сторон по заявленному ходатайству.
9. Вынесение судом отдельного мотивированного постановления должно быть отражено в Протоколе с указанием сути принятого решения.
Постановления, выносимые судом в судебном заседании без удаления в совещательную комнату, также подлежат занесению в Протокол, при этом в нем кроме указания существа постановления, об удовлетворении либо отклонении заявленного ходатайства, отражаются оглашенные судом мотивы принятого решения.
10. В случае отложения судебного разбирательства в связи с отсутствием судьи (ввиду болезни и т.п.), рассматривающего дело в составе коллегии, о принятом решении делается отметка в Протоколе, подписываемом председательствующим (одним из судей) и секретарем судебного заседания.
При отсутствии по той же причине судьи, рассматривающего дело единолично, решение об отложении судебного разбирательства принимается председателем суда либо другим судьей в форме постановления.
11. Если в Протоколе отражено устное сообщение председательствующего свидетелю, потерпевшему или другому участнику процесса о дате, времени и месте следующего заседания, указанные лица считаются надлежаще извещенными о необходимости явки в заседание. По ходатайству лица, которое обязано явиться в судебное заседание, суд должен выдать ему письменное извещение о необходимости явки в заседание.
12. Явка в очередное судебное заседание лиц, не принимавших участия в предыдущих судебных заседаниях, решение вопроса о возможности рассмотрения дела в отсутствие не явившихся лиц и выяснение причин их неявки, должно отражаться в Протоколе независимо от того, проводится ли судебное заседание после перерыва или отложения судебного разбирательства.
13. Освобождая явившихся потерпевшего, гражданского истца, гражданского ответчика или их представителей от участия в какой-либо определенной части заседания, суд должен отразить в Протоколе факт разъяснения им права на участие во всех последующих судебных заседаниях.
14. Отсутствие в Протоколе показаний подсудимого по существу предъявленного ему обвинения, если подсудимый в судебном заседании не отказался от дачи показаний, может свидетельствовать о неполноте исследования судом доказательств в судебном заседании.
Отсутствие в Протоколе данных о предоставлении подсудимому возможности воспользоваться правом на участие в судебных прениях и произнесение последнего слова, если он не отказался от этих прав, является существенным нарушением норм процессуального права, влекущим безусловную отмену судебного акта.
15. Все действия суда по осмотру вещественных доказательств, местности, помещений, оглашению документов должны быть отражены в Протоколе.
Обстоятельства, связанные с их исследованием, видимые результаты осмотра, имеющие значение для дела, заносятся в Протокол со слов председательствующего либо со слов специалиста, иного лица, действующего по поручению суда.
16. В случае фиксирования разбирательства дела с использованием средств аудио-, видеозаписи секретарем судебного заседания составляется краткий протокол в письменной форме, где указываются: дата и место судебного заседания, время начала и окончания судебного заседания, наименование и состав суда, рассматривающего дело, фамилии и инициалы судей, секретаря судебного заседания, наименование дела, данные о личности подсудимого, сведения о применении судом средств аудио-, видеозаписи, наименование файла, содержащего аудио-, видеозапись, сведения о явке участников процесса, и иных лиц, сведения о приобщении к делу дополнительных материалов, предоставленных в качестве доказательств лицами, участвующими в деле, дата составления протокола в окончательной форме.
Краткий протокол судебного заседания подписывается председательствующим и секретарем.
Материальный носитель, содержащий аудио-, видеозапись, и краткий протокол судебного заседания приобщаются к материалам дела.
По ходатайству лиц, участвующих в деле, и их представителей судом предоставляется копия аудио-, видеозаписи или протокол судебного заседания. В случаях, когда дело рассмотрено в закрытом судебном заседании, лицам, участвующим в деле, аудио-, видеозапись и протокол судебного заседания не предоставляются, им обеспечивается возможность ознакомления с аудио-, видеозаписью и протоколом судебного заседания в суде.
17. За правильность и своевременность составления Протокола несут ответственность как судья, председательствовавший при рассмотрении дела, так и секретарь судебного заседания.
Согласно статьям 83, 123 УПК секретарем судебного заседания является не заинтересованный в рассматриваемом деле и занимающий в штате суда соответствующую должность государственный служащий.
При необходимости суд вправе с соблюдением требований статей 83, 86, 91 УПК привлечь к участию в деле в качестве секретаря судебного заседания занимающего аналогичную должность работника другого (по территориальности)
суда.
18. В соответствии с частью четвертой статьи 347 УПК полностью Протокол должен быть изготовлен не позднее пяти суток по окончании судебного заседания, а при объявлении перерыва или отложении разбирательства более, чем на пять суток, изготовляется Протокол состоявшейся части судебного заседания.
Протокол в целом или его часть считаются изготовленными с момента их подписания секретарем судебного заседания и судьей, председательствовавшим при рассмотрении дела.
19. Внесение в Протокол каких-либо изменений после его подписания председательствующим и секретарем судебного заседания недопустимо независимо от степени значимости и причин допущенной ошибки.
20. В случае разногласия с председательствующим по поводу содержания Протокола секретарь судебного заседания вправе приложить к нему свои возражения, что не освобождает его от обязанности подписать Протокол.
Возражения секретаря судебного заседания подшиваются непосредственно после Протокола и в соответствии с требованиями статьи 24 УПК могут быть предметом исследования судебных инстанций наряду с другими материалами дела.
21. Об изготовлении Протокола главного судебного разбирательства суд обязан незамедлительно известить стороны и обеспечить им возможность ознакомиться с ним.
Необеспечение участникам процесса, оспаривающим судебное постановление, возможности ознакомиться с Протоколом является основанием для возвращения дела на дооформление судом апелляционной инстанции.
22. Ходатайство лица, допрошенного в ходе судебного разбирательства, об ознакомлении с записью в Протоколе его показаний подлежит обязательному удовлетворению не позднее следующего дня после заявления письменного или устного ходатайства. В этом случае председательствующим и секретарем судебного заседания должна быть подписана предоставляемая для ознакомления часть Протокола.
23. Исключен нормативным постановлением Верховного Суда РК от
31.03.2017 № 3 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).
24. В случае явного умышленного затягивания стороной времени ознакомления с Протоколом председательствующий вправе установить определенный срок с учетом объема Протокола, количества участников процесса, желающих с ним ознакомиться, и других подобных обстоятельств.
25. В соответствии с частью пятой статьи 123 УПК лица, ознакомленные с какой-либо частью Протокола, ставят свои подписи в конце каждой его страницы и в конце этой части.
При отказе лица, ознакомленного с Протоколом, поставить свою подпись, об этом в Протоколе делается соответствующая отметка, которую удостоверяют своими подписями председательствующий и секретарь судебного заседания.
Отказавшееся поставить свою подпись лицо вправе объяснить причину отказа, и это объяснение должно быть внесено в Протокол.
26. По окончании ознакомления с протоколом сторона, а также иные лица, указанные в части седьмой статьи 347 УПК, вправе подать на него свои замечания в письменной форме или в форме электронного документа в течение пяти суток.
В соответствии со статьей 348 УПК в случае, когда протокол судебного заседания большого объема, председательствующий по ходатайству сторон устанавливает для ознакомления с ним и подачи замечаний более продолжительный разумный срок.
Несвоевременность вручения стороне копии судебного акта, которым завершено разбирательство дела, не является основанием продления срока для подачи замечаний на Протокол.
Продление сроков ознакомления с Протоколом и подачи на него замечаний не является основанием восстановления срока на принесение апелляционной жалобы, протеста.
27. В замечаниях на Протокол ознакомленное с ним лицо в праве предложить свою редакцию в письменной форме, вместе с которой к Протоколу могут быть приложены произведенные с разрешения суда видео-, аудиозаписи судебного процесса (иные материалы фиксации техническими средствами).
28. Лица, подавшие замечания на протокол главного судебного разбирательства, могут быть вызваны судом для уточнения в порядке, предусмотренном частью первой статьи 349 УПК. В этом случае замечания рассматриваются в заседании с ведением Протокола.
29. В постановлении, вынесенном по результатам рассмотрения поданных на Протокол замечаний, суд должен четко указать, в какой части замечания удовлетворены, а в какой части признаны необоснованными.
Удовлетворение замечаний означает указание в постановлении о том, что предложенный стороной и приведенный в замечаниях текст Протокола соответствует обстоятельствам, имевшим место в судебном заседании.
30. Копия постановления о результатах рассмотрения замечаний на протокол главного судебного разбирательства сразу же после его вынесения в обязательном порядке направляется лицу, подавшему замечания.
31. Согласно статье 4 Конституции Республики Казахстан настоящее нормативное постановление включается в состав действующего права, а также является общеобязательным и вводится в действие со дня официального опубликования.
Председатель Верховного Суда Республики Казахстан Судья Верховного Суда Республики Казахстан, секретарь пленарного заседания