Қазақша:
Павлодар облысының мәслихаты Павлодар облысы Мәслихатының Маслихат Павлодарской области шешімі (ІІ сайланған, ХХҮ (кезектен тыс) сессия) 2003 жылғы 21 ақпандағы № 112/25. Павлодар облысының Әділет басқармасында 2003 жылғы 14 наурыздағы № 1687 тіркелді Павлодар облысы әкімінің ауыл аймақтарын дамытудың жылға дейінгі кезеңге срналған стратегиясы туралы Павлодар облысы әкiмiнiң орынбасары Ж.Ж. Нұрғалиевтiң Павлодар облысы әкiмiнiң ауыл аймақтарын дамытудың 2007 жылға дейiнгi кезеңге арналған стратегиясы туралы баяндамасын тыңдап және талқылай келе, облыстық мәслихат ШЕШIМ ЕТЕДI
1. Қоса берiлiп отырған Павлодар облысы әкiмiнiң ауыл аймақтарын дамытудың 2007 жылға дейiнгi кезеңге арналған стратегиясы (бұдан әрi- Стратегия) бекiтiлсiн.
2. Облыс экономика департаментi жыл сайын 20 қаңтар мерзiмiне орай облыстық мәслихаттың экономика және бюджет мәселелерi жөнiндегi тұрақты комиссиясына Стратегияның жүзеге асырылуы туралы ақпарат ұсынатын болсын.
3. Жоспардың жүзеге асырылуын бақылау облыстық мәслихаттың экономика және бюджет мәселелерi жөнiндегi тұрақты комиссиясына жүктелсiн.
Сессия төрайымы
З. Нурмуханова
Облыстық мәслихаттың хатшысы Р. Гафуров ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды II сайланған Павлодар облыстық мәслихатының 2003 жылғы ақпандағы XXV (кезектен тыс)
сессиясының "Павлодар облысы әкiмiнiң ауыл аймақтарын дамытудың 2007-жылға дейiнгi кезеңге арналған стратегиясы туралы" № 112 шешiмiне қосымша Павлодар облысы әкiмiнiң ауыл аймақтарын дамытудың 2007 жылға дейiнгi кезеңге арналған Стратегиясы
1. Кiрiспе
Соңғы уақытта ауылды теңгерiмдiлiктi және кешендi әлеуметтiк- экономикалық дамыту аса маңызды болып отыр. Алдағы үш жылды ел Президентi ауылды (селоны) жаңғырту кезеңi деп жариялады, оны реформалау тек өндiрiстiк-экономикалық ғана емес, сондай-ақ әлеуметтiк-саяси мәселе.
Ауылдың әлеуметтiк және уәждемелiк әдет-ғұрпын тїүбегейлi өзгерту, жер қатынастарының реформасын қисынды аяқталуына жеткiзу, ауылдықтарға қалыпты өмiрдiң дәмiн сезiнуге көмектесу, олардың жақсы табыс табуына мүмкiндiк беруi керек. Қазақстан Республикасының үкiметi 2003 - 2005 жылдарға арналған мемлекеттiк аграрлық азық-түлiк бағдарламасын қабылдады. Оның мақсаты агроөнеркәсiп кешенiнiң тиiмдi жүйесiн қалыптастыру және бәсекеге жарамды өнiм өндiру негiзiнде елдiң азық-түлiк қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету.
2007 жылға дейiнгi кезеңге арналған облыстың ауылдық аумақтарын дамыту Стратегиясы жергiлiктi атқарушы органдардың қызметiнiң аса маңызды бағыттарын анықтау, ауылдың әлеуметтiк және экономикалық өзектi мәселелерiн кешендi шешудi қамтамасыз ету үїшiн әзiрленiп отыр. Осы Стратегияны және оның негiзiнде қабылданған бюджеттiк бағдарламаларды iске асыру ауылдың тұрақты әлеуметтiк-экономикалық дамуына көмектеседi.
2. Павлодар облысының ауылдық аумақтарының қазiргi жай-күйiн талдау Ауыл шаруашылығы және ауыл тұрғындарының өздерi де рынокқа көшкенде зиян шектi. Шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң көбi залалды, айналым қаражатынсыз, кредиттер бойынша банктерге және мiндеттi төлемдер бойынша бюджетке үлкен берешектерi бар.
Негiзгi қорларға күрделi жұмсалымдардың көлемi едәуiр азайды, ауыл шаруашылығы техникасының паркi орта есеппен 55 % қысқарды, органикалық тыңайтқыштарды қолдану 6 есеге және минералды тыңайтқыштарды қолдану 7 есеге азайды.
Соңғы жылдары қол жеткiзiлген ауыл шаруашылығы мал басыныѕ өсуiне қарамастан, 1993 жылдан басталған мерзiмде (әсiресе 1998 жылдан 2000 жылға дейiн) мал басының: IҚМ 48 %, (соның iшiнде сиыр - 54 %,) шошқа - 45 %, жылқы - 60 % төмендеуiне жол берiлдi. Қой мен ешкi 82 %, құс 24 % қысқарды.
Астық, сүт, ет, жұмыртқа және жүн өндiру едәуiр қысқарды.
1993 - 2000 жылдарда ауыл шаруашылығы дақылдарының егiс алқабы 3224,6 мың гектардан 646,6 мың гектарға, яғни 80 % қысқарды. Аса маңызды дақылдарға келсек, картоптың егiс алқабы - 63 %, көкөнiстiң 32 %, астық дақылдарының егiс алқабы 76 %, (соның iшiнде бидайдың 67 % қысқарды).
Нәтижесiнде астықтыѕ жалпы түсiмi 75 %, бидай - 70 %, күнбағыс 43 %, картоп - 69 %, көкөнiс 37 % төмендедi. 2001 жылдан бастап салыстырмалы тұрақтану және өсiмдiк шаруашылығы өнiмдерiн өндiрудiң өсуi байқалуда.
Тұтас алғанда ауыл шаруашылығында қолданылатын жерлердiң жалпы алаңы 5 жылдың iшiнде 5,3 млн. гектарға қысқарды, ал қосалқы жерлердiң алаңы тиiсiнше көбейдi. Ауыл шаруашылығында қолданылатын жерлердiң құрамындағы пiшендiктердiң алаңы 102,7 гектарєға азайды.
Бүгiнгi күнi облыстың жер балансында 132,8 мың га суармалы жер бар, олардың 59,5 мың гектары ұдайы суармалы және 73,3 мың га көлдете суару жерлерi. Егер көлдете суару жүйесi (әсiресе Ертiс өзенi-нiң аѕғарында) 70 % пайдалынатын болса, ал ұдайы суармалы жерлер 17 % пайдаланылады. Сорап станцияларының көбi бөлшектелiп жатыр, гидротехникалық құрылыстар қираған, жаңбырлатқыш машиналардың паркi күрделi жөндеу мен жаңалауды қажет етедi.
Ауылдық жерлердегi бөлшек сауда желiсi жеке кәсiпкерлер мен ауылшаруашылық құрылымдардың күшiмен құрылған. Тұтынушылар коперациясының қызметi тәжiрибе жүзiнде қысқарған, оның үлесiне барлық жұмыс iстеп тұрған сауда кәсiпорындарының 13 % және қайта өңдеу кәсiпорындарының 5 % жуығы ғана келедi.
Ауыл шаруашылығы өнiмiн сатып алу жүйесi нашар дамыған. өркениеттi көтерме сауда рыногының болмауы, биржалық сауданы алып тастау ауыл шаруашылығы өнiмiн түпкiлiктi тұтынушыға жылжытудағы делдалдардың кең желiсiнiң сақталуына көмектеседi. Бар дайындау пункттерiнiң жарақтандырылу деңгейi жеткiлiксiздiгi, ауыл шаруашылығы өнiмiнiң сапасына лабораториялық бақылау жүргiзiлмеуi тамақ өнеркәсiбiн қажеттi шикiзатпен қамтамасыз етуге керi әсерiн тигiзедi.
Ауылдағы қайта өңдеу саласында материалдық-техникалық базасы сапалық ескiрген мини-цехтар бар. қайта өѕдеу кәсiпорындарының қуаттарын пайдалану коэффициентi 30 %. Нәтижесiнде сапалық сипаттамасы төмен сұрыпталымы санаулы өнiм шығарылады.
Ауылда жұмыспен қамту проблемасы өте көкейкестi болып тұр. Тек қана 16 мың ауыл халқы, немесе еңбекке жарамды жастағы ауыл тұрғындарының 10 % ауыл шаруашылығы өнiмдерiн товарлы өндiрудiң ұйымдастырылған нысандарында жұмыс iстейдi. Қалғандары уақытша жұмыс iстейдi немесе өзiн-өзi жұмыспен қамтамасыз етедi, бұл әзiрше олардың экономикалық өзiндiк молшылығын қамтамасыз етпейдi.
Реформа жылдарында ауыл халқының көпшiлiгiнiң тiршiлiк деңгейi едәуiр төмендедi. 34,2 мың адам, немесе облыстағы аз қамтамасыз етiлген азаматтардың жалпы санының 55,5 % селолық аудандарда тұрады. Олар үшiн медициналық қызмет көрсету, бiлiм және басқа да көптеген әлеуметтiк игiлiктерге қол жеткiзу қиындап кеттi. Тiршiлiк ету сапасына аумақтың бытыраңқылығы және елдi мекендердiң қалалардан шалғай орналасуы, кейбiр ауылдық аумақтардағы көлiк және коммуникациялық инфрақұрылымдардың нашар дамуы елеулi ықпал етедi, әлеуметтiк-мәдени инфрақұрылымның көптеген объектiлерi қараусыз қалды, тұрғын үйлер мен жалпы ауылдың архитектуралық бейнесi жойылған.
9 аурухана, 1 аудандық емхана, 9 туберкулез ауруханасы, 5 ауылдық учаскелiк аурухана, 75 ауылдық дәрiгерлiк емхана, 88 фельдшерлiк-акушерлiк пункт, 139 фельдшерлiк пункт және 48 медицина қызметкерi жеке үй-жайсыз ауылдық жерлердiң халқына медициналық көмек көрсетедi.
2002 жылы емдеу ұйымдарының материалдық-техникалық базасын нығайту, ауыл халқына медициналық көмек көрсету сапасын арттыру жөнiндегi жұмыстардың өткiзiлгенiне қарамастан, әлi көптеген iстердi жүзеге асыру керек.
Медициналық объектiлердiң елеулi саны күрделi жөндеу мен қалпына келтiрудi қажет етедi. Ауылдық бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсетудiң медициналық ұйымдары құрал-жабдықпен қажеттi көлемде жабдықталмаған, бiр орталықтан сумен жабдықтаумен барлығы қамтылмаған. Облыстағы 10 мың тұрғынға 75,2 төсекпен қамтамасыз ету көрсеткiшiне қарағанда - мұнда 27,8 құрайды, стационарлық медициналық көмек 5-6 бейiн бойынша ғана көрсетiледi.
Соңғы 10 жылда облыстың ауылдық жерлерiнiң халқын дәрiгер кадрларымен қамтамасыз етiлуi 1,7 есе төмендедi, 2002 жылы оны арттыру үрдiсi байқалады. Дәрiгер кадрларымен қамтамасыз ету көрсеткiшi 10 мың тұрғынға 10,8-дi құрады. Сонымен қатар, ауылдық медицина қызметкерлерiнiң бiлiктiлiгi қалаларға қараєанда едәуiр төмен. Ауылдардың медицина ұйымдарында 12,8% дәрiгердiң (облыс көрсет-кiшi 41,2%) және 7,7% орта медицина қызметкерiнiң (29,6%) бiлiктiлiк санаты бар.
Ауыл халқының сырқаттану деңгейi 21,4%-ға артты. Әлеуметтiк маңызды аурулармен: туберкулезбен, қатерлi iсiкпен, жүрек-тамыр ауруларымен, қант диабетiмен, сондай-ақ нашақорлықпен ауырғандар санының өскенi байқалады.
Облыстың ауылдық аймақтарында орташа бiлiм беру ұйымдарының желiсi жалпы алғанда мемлекеттiк мөлшерлемеге сәйкес келедi. Ауылда 369 жалпы бiлiм беру мектебi, 9 кәсiптiк бiлiм беру мектебi, ақыл-есiнiң дамуында кемшiлiктерi бар балаларға арналған 2 мектеп-интернаты жұмыс iстейдi.
Облыстың ауылдық мектептерiнде пәндердi тереңдетiп және профильдi оқытатын сыныптардың саны 191-ге дейiн артты. Барлық мектептер компьютерлендiрiлген және жылдың аяғына дейiн Интернет желiсiне қосылатын болады. Мұнда 6,9 мың, оның iшiнде 3,6 мың (51,6%) жоғары бiлiмдi, 2,7 мың (38,4%) орта арнайы бiлiмдi мұғалiм жұмыс iстейдi. Шалғайдағы ауылдық елдi мекендерде бiлiктi педагог кадрлары жетiспейдi.
Облыстағы ауылдық бiлiм беру ұйымдарының негiзгi проблемасы оқу кабинеттерi мен шеберханалардың нашар материалдық-техникалық жарақтандырылуы болып табылады. Мектептердегi кiтапхана қорлары сапалық жағынан ескiрген. Кейбiр елдi мекендерде балаларды мектепке апаратын көлiк жоқ. Кәсiптiк бiлiм беру мектептерiнде техника мен станок жабдықтары шамадан тыс тозған.
Облыстың ауылдық аймақтарында жаппай спортпен айналысу жұмыстарын ұйымдастыру үшiн 435 дене шынықтыру қжымы құрылған. Сонымен қатар, балалар мен жасөспiрiмдердiң клубтары мен балалардың, жасөспiрiмдердiң және ауыл жастарының мүдделерi бойынша бос уақыттарын ұйымдастыру клубтары жоқ.
Қазiргi уақытта ауылдық жерлерде 148 кiтапхана мен 113 клуб бар. Соңғы 10 жылда 300-ден аса кiтапхана мен сонша клуб жабылды. Ауылдық мәдениет мекемелерiнiң материалдық-техникалық базасы және оларды бiлiктi, әсiресе арнайы бiлiмдi кадрлармен қамтамасыз ету деңгейi нашар болып табылып қалуда.
Тек қана 16% мәдениет қызметкерiнiң жоғары бiлiмi және 44%-ының - орта арнайы бiлiмi бар.
Халықты ауыз сумен қамтамасыз ету проблемасы өзектi болып тұр. қазiргi уақытта облыстағы 524-тiң 67 ауылдық елдi мекенiнде су құбыры, оның iшiнде 174 ауыз судың орталықтанбаған көздерi жұмыс iстейдi, 62 елдi мекен тасымалды сумен қамтамасыз етiледi. Қалғандары (221 пункт, немесе 42,2%) мемлекеттiк стандартқа сәйкес келмейтiн суды пайдаланады. Сапасыз ауыз судың негiзгi үлесi облыстың сегiз аймағына (Екiбастұз бен Ақсу қалаларының ауылдық аймақтары, Ақтоєай, Баянауыл, Ертiс, Качиры, Май және Павлодар аудандары) келедi, мұнда 20-дан 70%-ға дейiн ауыл санитарлық мөлшер талаптарына сай келмейтiн суды пайдаланады.
Ауылдағы жеке су құбырларының 22 % жуығы қажеттi техникалық қызметтiң көрсетiлмеуiнен және инженерлiк құрылғылардың уақытылы жөнделмеуiне байланысты жұмысын тоқтатты. Жқмыс iстеп тқрған ауылдық су құбырларында су тарату колонкаларының 85 % жұмыс iстемейдi, су қыспақты мұнаралар iстен шығарылған. Кент iшiндегi таратушы желiлердiң 60% астамы толық ауыстыруды қажет етедi. Жұмыс iстеп тұрған сумен қамтамасыз ету объектiлерiнiң азаю үрдiсi байқалады. Атап айтқанда, соңєы 8 жылда жұмыс iстеп тұрған су құбырларының саны 29-ға (32,9%), орталықтанбаған көздердiң саны 117-ге (36%) қысқарды.
3. Стратегияның мақсаттары, басымдықтары Стратегияның мақсаттары:
облыстың ауылдық жерлерiндегi халықтың тұрмыс деңгейiн жақсарту;
ауылдық елдi мекендердiң әлеуметтiк-экономикалық дамуын саралауды қысқарту болып табылады.
Көрсетiлген мақсаттарға жету үшiн жергiлiктi атқару органдары қызметiнң мынадай басымдықтары анықталған:
халықтың жұмыспен қамтылуын, зейнеткерлерге, мүгедектер мен тұрмысы төмен отбасылардың балаларына әлеуметтiк көмек берудi қамтамасыз ету;
ауылдық жерлердiң халқына көрсетiлетiн медициналық және бiлiм беру қызметтерiнiң сапасын көтеру;
облыстың ауылдық елдi мекендерiнде адамның тiршiлiк әрекетiнiң әлеуметтiк және шаруашылық мәнiсiнiң жоғары деңгейiн қамтамасыз ететiн қазiргi инфрақұрылым құру;
ауылдық жерлерде қазiргi технологияларды пайдаланылатын жаңа өндiрiстер құруға және дамытуға қаржылық және техникалық көмек көрсету;
табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану.
1-басымдық. Ауыл отбасыларының өзiне-өзi экономикалық молшылық жасау және тиiмдiлiгiнiң ұйғарынды шегiнен кем болмайтын кiрiстi қамтамасыз ететiн жұмыспен қамтудың белсендi саясатын қамтамасыз ету қажет, пайдалылықтың және еңбекақы төлеу деңгейiн өсiру есебiнен өмiршеңдiк уәждемесiнен даму уәждемесiне көшудi қамтамасыз ету. Ауылшаруашылық өндiрiстi кеңейту, жаңа жұмыс орындарын құру арқылы жұмыспен қамту қамтамасыз етiледi, өзiн-өзi жұмыспен қамтығандар санын көбейту үшiн жеке ауласын дамыту, жұмыссыздарды даярлау және қайта даярлау және оларды жұмысқа орналастыру, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру жолдарымен жұмыссыздарды уақытша жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету және тұрғындардың нысаналы тобының жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету үшiн арнаулы жұмыс орындарын құру.
Әр ауылда (селода) кедейлiктен шығуға қабiлетi бар азаматтардың харекеттi әлеуетiн жеткiлiктi шарада анықтамасын болжай алатын әлеуметтiк карталар жасаумен аз қамтамасыз етiлген азаматтардың есебi реттелетiн болады. Атаулы әлеуметтiк көмек бiрiншi кезекпен жұмысқа қабiлетсiз азаматтарға, зейнеткерлерге, мүгедектерге және аз қамтамасыз етiлген отбасыларындағы балаларға көрсетiлетiн болады, қайырымдылық көмек беру жөнiнде жұмыстар жалғасын табады, жалғызiлiктi қарт, жалғыз тұратын азаматтарға ерекше назар аударылады.
Бұдан басұа, баршылыұ мәселелердi шешу мақсатында жер сапасы бойынша, табиғи және әлеуметтiк жеткiлiк жасалуын ең төмен жағдайы бар тұрғындардың жартысын, жағдайы бар басқа қолайлылау аймақтарға өз ерiктерiмен көшiру жағдайлары жасалады. Бұл үшiн экономикасы тоқырауға ұшыраған, аумаққа бағытталған iрiктемелi қаржылық саясатты, адамның тiршiлiк әрекетi жайғасымы және нарықтың қызмет ету келешегi бар әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктердi анықтау қажет.
2-басымдық. Медициналық қызметтiң әр ауылдық тұрғын қол жеткiзе алатынын арттыру үшiн бастапқы медициналық-санитарлық көмектiң сапасы жақсарады және ауылдық медициналық ұйымдардың материалдық қоры нығаяды.
Бұл мақсатта ауылдық медициналық ұйымдарға күрделi жөндеу және мына медициналық ұйымдар үшiн: Качиры және Ертiс туберкулез ауруханаларына, Май аудандық ауруханасына, Майқайың кентiнiң ауылдық учаскелiк ауруханасына, Баянауыл аудандық емханасына, Павлодар ауданындағы Красноармейка ауылының отбасылық дәрiгерлiк амбулаториясына типтiк үй- жайлар салу қажет. ОДА-лар, ФАП-тар және ФП-лар үшiн санитарлық нормалар мен ережелерге сәйкес үй-жайлар берiлетiн болады, дәрiгерлiк амбулаториялар стандарттарға сәйкес медициналық жабдықтармен жарақтандыру мен жаңарту жөнiнде шаралар қолданылады.
Облыстық диагностикалық орталығынан қашықтық медициналық кеңестер жүргiзу үшiн ақпараттық жүйелердi енгiзу маңызды мiндет болып табылады. Осы мақсатпен барлық ауылдық медициналық ұйымдар үшiн компьютерлар алынып, модемдiк байланыс құрылатын болады.
Халықты алдын ала тексеру, ерте диагностикалау және әлеуметтiк маңызды аурулар мен ортаға қауiп-қатерлi аурулар бойынша жұмыстарды күшейту қажет, сондай ақ ана мен бала денсаулығын сақтау жөнiнде де. Ауылдық жерлердiң халқын диспансеризациялау сапасын, 12-ден 18-ге дейiнгi балалар мен жасөспiрiмдердi сауықтыру тиiмдiлiгiн көтеру, ауыл тұрғындарының дәрi- дәрмекпен қамтамасыз етiлуiне қол жетiмдiлiгiн арттыру жөнiнде iс-шаралар қабылдау қажет.
Бiлiктi медициналық кадрлармен ауылдық денсаулық сақтау қажеттерiн қанағаттандыру үшiн бiрiншi буындағы және стационарлардағы ауылдық медициналық қызметкерлердiң бiлiктiлiгiн көтеру жөнiнде оқулар ұйымдастыру, облыстағы медициналық оқу орындары түлектерiн басымдықты тәртiпте ауылдық денсаулық сақтау ұйымдарына жiберу. Ауылдық жерлерге жаңадан келген медициналық қызметкерлердi тұрғын үймен қамтамасыз етудiң маңызы елеулi болады, қысқы мерзiмде отынмен және жеке ауласын ұйымдастыруда оларға жәрдем көрсетiледi.
4. Қорытынды
Облыстың материалдық, қаржылық және зияткерлiк қорлары, республикалық бюджеттен бөлiнетiн қаражат, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де қаржы көздерi Стратегияны iске асырудың ресурстық базасы болып табылады.
Стратегияны iске асыру облыстық бағдарламаны қабылдау жолымен жүзеге асырылатын болады. Стратегияны iске асыру нәтижесiнде ауылда дамыған әлеуметтiк және өндiрiстiк инфрақұрылым құрылады, ауылдық жерлердiң халқының тұрмыс деңгейi өсуi қамтамасыз етiледi.

На русском языке:
Павлодар облысының мәслихаты Решение Павлодарского Маслихат Павлодарской области областного маслихата (ХХ (внеочередная) сессия ІІ созыв) от 21 февраля 2003 года № 112/25.
Зарегистрировано Управлением юстиции Павлодарской области 14 марта 2003 года за № 1687 О стратегии акима Павлодарской области по развитию сельских территорий на период до 2007 года Заслушав и обсудив доклад заместителя акима области Нургалиева Ж.Ж. о Стратегии акима Павлодарской области по развитию сельских территорий на период до 2007 года, областной маслихат РЕШИЛ
1. Утвердить прилагаемую Стратегию акима Павлодарской области по развитию сельских территорий на период до 2007 года (далее-Стратегия).
2. Департаменту экономики области ежегодно до 20 января представлять в постоянную областного маслихата информацию по реализации Стратегии.
3. Контроль за реализацией Стратегии возложить на постоянную комиссию областного маслихата по экономике и бюджету.
Председатель сессии
З. Нурмуханова
Секретарь областного маслихата Р. Гафуров Приложение к решению XXV (внеочередной) сессии Павлодарского областного маслихата II созыва от 21 февраля 2003 года № 112/25 "О стратегии акима Павлодарской области по развитию сельских территорий на период до 2007 года"
Стратегия акима Павлодарской области по развитию сельских территорий области на период до 2007 года
1. Введение
В последнее время первостепенную важность приобретает сбалансированное и комплексное социально-экономическое развитие села.
Предстоящие три года Президент страны объявил периодом возрождения аула (села), реформирование которого - вопрос не только производственно- экономический, но и социально-политический. Предстоит в корне изменить социальный и мотивационный уклад села, довести до логического завершения реформу земельных отношений, помочь селянам почувствовать вкус нормальной жизни, дать им возможность хорошо зарабатывать. Правительством Республики Казахстан принята Государственная агропродовольственная программа на 2003- 2005 годы. Ее цель - обеспечение продовольственной безопасности страны на основе формирования эффективной системы агропромышленного комплекса и производства конкурентоспособной продукции.
Стратегия развития сельских территорий области на период до 2007 года разработана с целью определения важнейших направлений деятельности местных исполнительных органов по обеспечению комплексного решения социальных и экономических проблем села. Реализация настоящей Стратегии и принятых на ее основе бюджетных программ будет способствовать устойчивому социально- экономическому развитию села.
2. Анализ современного состояния сельских территорий области Сельское хозяйство и сами жители села наиболее сильно пострадали при переходе к рынку. Большинство хозяйствующих субъектов оказались убыточными, без оборотных средств, с огромной задолженностью по кредитам банков и обязательным платежам в бюджет.
Значительно уменьшились объемы капитальных вложений в основные фонды, парк сельскохозяйственной техники сократился в среднем на 55%, в 6 раз снизилось применение органических и в 7 - минеральных удобрений.
Несмотря на достигнутый в последние годы рост численности поголовья сельскохозяйственных животных, в период с 1993 года (особенно с 1998 по 2000 годы) допущен спад поголовья: КРС - на 48% (в том числе коров - на 54%), свиней - на 45%, лошадей - на 60%. Поголовье овец и коз сокращено на 82%, птицы - на 24%. Значительно сократилось также производство зерна, молока, мяса, яиц и шерсти.
За 1993-2000 годы посевные площади сельскохозяйственных культур сократились с 3224,6 тыс. га до 646,6 тыс. га, т.е. на 80%. Что касается важнейших культур, то посевные площади картофеля сократились на 63%, овощей - на 32%, зерновых - на 76% (в том числе пшеницы - на 67%). В результате валовой сбор зерна снижен на 75%, пшеницы - на 70%, подсолнечника - на 43%, картофеля - на 69%, овощей - на 37%. Относительная стабилизация в растениеводстве и рост производства продукции данной отрасли намечается с 2001 года.
В целом общая площадь земель сельскохозяйственного назначения сократилась за 5 лет на 5,3 млн. га, а площадь земель запаса соответственно возросла. На 102,7 тыс. га уменьшились в составе земель сельскохозяйственного назначения площади сенокосов.
На сегодняшний день в земельном балансе области числится 132,8 тыс. га орошаемых земель, из них - 59,5 тыс. га земель регулярного орошения и 73,3 тыс.
га - лиманного орошения. Если системы лиманного орошения (особенно в пойме реки Иртыш) используются на 70%, то регулярно орошаемые земли - на 17%.
Большинство насосных станций демонтированы, гидротехнические сооружения разрушены, парк дождевальных машин требует капитального ремонта и обновления.
Розничная торговая сеть в сельской местности сформирована силами индивидуальных предпринимателей и сельскохозяйственных формирований.
Деятельность потребительской кооперации практически свернута, на ее долю приходится только 13% всех действующих предприятий торговли и около 5% предприятий переработки.
Слабо развита система закупа сельскохозяйственной продукции. Отсутствие цивилизованного оптового рынка, отмена биржевой торговли способствуют сохранению расширенной сети посредников при продвижении сельхозпродукции к конечному потребителю. Недостаточный уровень оснащенности имеющихся заготовительных пунктов, отсутствие лабораторного контроля качества сельскохозяйственной продукции отрицательно влияют на обеспечение пищевой промышленности необходимым сырьем.
Перерабатывающая отрасль на селе представлена мини-цехами с морально устаревшей материально-технической базой. Коэффициент использования производственных мощностей перерабатывающих предприятий - до 30%. В результате выпускается узкий ассортимент продукции с низкими качественными характеристиками.
На селе остро стоит проблема занятости. Только 16 тыс. селян, или 10% сельского населения, в трудоспособном возрасте заняты в организованных формах товарного производства сельхозпродукции. Остальные работают временно или самозаняты, что пока не обеспечивает их экономической самодостаточности.
Уровень жизни большинства селян за годы реформ значительно снизился.
34,2 тыс. человек, или 55,5% от общей численности малообеспеченных граждан области, проживает в сельских районах. Для них стали труднодоступными такие социальные блага, как медицинское обслуживание, образование и многое другое.
На качество жизни существенное влияние оказывают территориальная разбросанность и удаленность населенных пунктов от городов, слабое развитие транспортной и коммуникационной инфраструктур на отдельных сельских территориях. Многие объекты социально-культурной инфраструктуры пришли в запустение, неприглядным является архитектурный облик жилых домов и села в целом.
Медицинскую помощь сельскому населению оказывают 9 районных больниц, 1 районная поликлиника, 9 туберкулезных больниц, 5 сельских участковых больниц, 75 сельских врачебных амбулаторий, 88 фельдшерско- акушерских пунктов, 139 фельдшерских пунктов и 48 медицинских работников без содержания отдельного помещения.
Несмотря на проведенную в 2002 году работу по укреплению материально- технической базы лечебных организаций, повышению качества оказания медицинской помощи сельскому населению, многое еще предстоит сделать.
Значительное количество медицинских объектов требует капитального ремонта и восстановления. Сельские медицинские организации первичной медико- санитарной помощи недостаточно укомплектованы оборудованием, не все из них имеют централизованное водоснабжение. Обеспеченность койками составляет здесь 27,8 на 10 тыс. населения при областном показателе - 75,2, стационарная медицинская помощь оказывается только по 5-6 профилям.
За последние 10 лет обеспеченность сельского населения области врачебными кадрами снизилась в 1,7 раза и только в 2002 году наметилась тенденция к ее росту. Показатель обеспеченности врачебными кадрами составил 10,8 на 10 тыс. населения. К тому же квалификация сельских медицинских работников значительно ниже, чем городских. Так, в медицинских организациях сел области квалификационные категории имеют 12,8% врачей (областной показатель - 41,2%) и 7,7% средних медицинских работников (29,6%).
На 21,4% увеличилась заболеваемость сельского населения. Наблюдается рост числа заболевших социально значимыми болезнями: туберкулезом, онкологическими, сердечно-сосудистыми болезнями, сахарным диабетом, а также наркоманией.
Сеть организаций среднего образования сельских регионов области в целом соответствует государственному нормативу. На селе функционирует 369 общеобразовательных школ, 9 профессиональных школ, 2 школы-интерната для детей с недостатками в умственном развитии. В сельских школах области увеличилось до 191 количество классов с углубленным и профильным изучением предметов. Все школы компьютеризированы и до конца года будут подключены к сети Интернет. Здесь работают 6,9 тысячи учителей, из них 3,6 тысячи (51,6%) с высшим образованием, 2,7 тысячи (38,4%) - со средним специальным. В отдаленных сельских населенных пунктах существует проблема нехватки квалифицированных педагогических кадров.
Основной проблемой сельских организаций образования области является слабое материально-техническое оснащение учебных кабинетов и мастерских.
Школьные библиотечные фонды морально устарели. В некоторых населенных пунктах отсутствует автотранспорт для доставки детей к школе. Чрезмерно изношены техника и станочное оборудование в профессиональных школах.
Для организации спортивно-массовой работы в сельских регионах области имеется 435 коллективов физической культуры. Вместе с тем здесь отсутствуют детско-подростковые клубы и клубы по интересам для организации досуга детей, подростков и сельской молодежи.
3. Цели, приоритеты Стратегии Целями Стратегии являются:
улучшение уровня жизни сельского населения области;
сокращение дифференциации социально-экономического развития сельских населенных пунктов.
Для достижения указанных целей определены следующие приоритеты деятельности местных исполнительных органов:
обеспечение занятости населения, социальной помощи пенсионерам, инвалидам и детям из малоимущих семей;
повышение качества медицинских и образовательных услуг сельскому населению;
создание в сельских населенных пунктах области современной инфраструктуры, обеспечивающей высокий уровень социальных и хозяйственных аспектов жизнедеятельности человека;
оказание финансовой и технической помощи в создании и развитии в сельской местности новых производств с использованием современных технологий;
рациональное использование природных ресурсов.
Приоритет 1. Необходимо осуществление активной политики занятости с обеспечением доходности не менее допустимого порога экономической самодостаточности и эффективности сельских семей, обеспечение перехода от мотивации выживания к мотивации развития за счет роста рентабельности и уровня оплаты труда. Занятость будет обеспечиваться через расширение сельскохозяйственного производства, создание новых рабочих мест, развитие личных подворий для увеличения числа самозанятых, подготовку и переподготовку безработных и их трудоустройство, обеспечение временной занятости безработных путем организации общественных работ и создания специальных рабочих мест для осуществления занятости целевых групп населения.
Будет налажен учет малообеспеченных граждан с составлением социальных карт, позволяющих с достаточной мерой определенности прогнозировать в каждом ауле (селе) деятельностный потенциал граждан, способных к преодолению бедности. Адресная социальная помощь будет оказываться, в первую очередь, нетрудоспособным гражданам, пенсионерам, инвалидам и детям из малообеспеченных семей. Продолжится работа по предоставлению благотворительной помощи, особое внимание будет уделяться пожилым одиноким, одиноко проживающим гражданам.
Кроме того, с целью решения имеющихся проблем будут создаваться условия для добровольного расселения части населения, проживающего в условиях минимальной самодостаточности по качеству земли, природных и социальных условий, в другие, более благополучные регионы. Для этого требуется определение административно-территориальных единиц с депрессивной экономикой, селективная финансовая политика, направленная на территории, перспективные с позиции жизнедеятельности человека и функционирования рынка.
Приоритет 2. Для повышения доступности медицинских услуг каждому сельскому жителю будет улучшаться качество первичной медико-санитарной помощи и укрепляться материальная база сельских медицинских организаций. В этих целях необходимо осуществить капитальный ремонт сельских медицинских организаций и строительство типовых помещений для следующих медицинских организаций: Качирской и Иртышской туберкулезных больниц, Майской районной больницы, сельской участковой больницы п. Майкаин, Баянаульской районной поликлиники, СВА с. Красноармейка Павлодарского района. Будут предоставляться помещения, соответствующие санитарным нормам и правилам, для СВА, ФАПов и ФП, приниматься меры по дооснащению и обновлению врачебных амбулаторий медицинским оборудованием согласно стандартам.
Важной задачей является внедрение информационных систем для проведения дистанционных медицинских консультаций из областного диагностического центра. С этой целью для всех сельских медицинских организаций будут приобретены компьютеры, создана модемная связь.
Необходимо усилить работу по профилактике, ранней диагностике и лечению социально значимых заболеваний и заболеваний, опасных для окружающих, а также по охране здоровья матери и ребенка. Требуется повысить качество диспансеризации сельского населения, эффективность оздоровления детей и подростков от 12 до 18 лет, принять меры по повышению доступности лекарственного обеспечения сельскому населению.
Для удовлетворения потребности сельского здравоохранения в квалифицированных медицинских кадрах требуется организовывать учебу по повышению квалификации сельских медицинских работников первичного звена и стационаров, распределять выпускников медицинских учебных заведений области в приоритетном порядке в сельские организации здравоохранения.
Важное значение будет иметь обеспечение вновь прибывших в сельскую местность медицинских работников жильем, в зимний период - топливом и оказание им содействия в организации личного подворья.
Повышение уровня образования до сопоставимого с городским будет осуществляться через оснащение сельских школ учебно-наглядными пособиями, учебниками и методической литературой нового поколения, внедрение в учебный процесс новых государственных стандартов образования и подключение сельских школ к единой образовательной сети Казахстана и Интернет.
Профессиональное обучение сельской молодежи будет проходить в соответствии с потребностью в квалифицированных специалистах сельского хозяйства. Кроме того, на базе сельских профессиональных школ и Красноармейского аграрно-технического колледжа будут созданы региональные учебные центры для повышения квалификации работников сельского хозяйства, обучения и переобучения безработного населения.
4. Заключение
Ресурсной базой реализации Стратегии являются материальные, финансовые и интеллектуальные ресурсы области, средства, выделяемые из республиканского бюджета, а также иные финансовые источники, не запрещенные законодательством Республики Казахстан.
Реализация Стратегии будет осуществляться путем принятия областной программы. В результате реализации Стратегии на селе будет создана развитая социальная и производственная инфраструктура, обеспечен рост уровня жизни сельского населения.