Қазақша:
Қазақстан Республикасының Үкіметі Правительство Республики Казахстан (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі)
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1997 жылғы 27 (Премьер-Министр РК)
қаңтардағы № 106 Қаулысы. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 20 желтоқсандағы № 1373 Қаулысымен Қазақстан Республикасындағы жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi туралы ереженi бекiту туралы Үкiметiнiң 1997 жылғы 27 қаңтардағы N 106 қаулысымен Бекiтiлген Қазақстан Республикасындағы жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi туралы ЕРЕЖЕ I. Жалпы ережелер
1. Ереже Қазақстан Республикасы аумағындағы жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң мақсаты мен мiндеттерiн, оны жүргiзудiң құрылымы мен тәртiбiн айқындайды.
2. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi жер қойнауының мемлекеттiк қорын тиiмдi пайдалануды қамтамасыз ету және олардың өзгеруiн уақытылы айқындау, бағалау, жағымсыз процестердiң алдын алу және оның салдарын жою үшiн жер қойнауының жай-күйiн байқау жүйесiн бiлдiредi.
3. Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң объектiсi Қазақстан Республикасының жер қойнауы және ондағы болып жатқан процестер болып табылады.
4. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қоршаған ортаны (атмосфераны, ашық суларды, жерлердi, өсiмдiктердi, жануарлар әлемiн және т.б.)
қадағалаудың өзге жүйелерiмен өзара әрекеттестiкте қызмет етедi.
5. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi Қазақстан Республикасы қатысатын жер қойнауы мен қоршаған ортаны жаппай қадағалаудың халықаралық бағдарламасына қосылады.
6. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiн Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгi мен оның аумақтық бөлiмшелерi жүзеге асырады.
7. Жер қойнауының жай-күйi мен оны пайдалану туралы ақпараттарға ие министрлiктер, мемлекеттiк комитеттер және басқа да орталық атқарушы органдар, заңды және жеке тұлғалар оларды Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгiне беруге мiндеттi.
II. Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң мақсаты мен мiндеттерi
8. Жер асты суларын қосқанда, жер қойнауының мемлекеттiк қорын тиiмдi пайдалануды ақпараттық қамтамасыз ету, сондай-ақ жер қойнауын пайдалану мен қорғауды басқару жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң мақсаты болып
9. Жер қойнауын мемлекеттiк қадағалаудың негiзгi мақсаттары:
а) тау-кен жиыныстарының жай-күйiн, оның iшiнде олардың зиянды химиялық және радиоактивтi құрамдармен ластануын;
жер асты суларының жай-күйiн;
қауiптi геологиялық процестердi (экзогендiк және эндогендiк);
пайдалы қазбалар кен орындарын;
зиянды заттар, радиоактивтi қалдықтар көмiлген полигондардың және ағынды суларды жер қойнауына жiберудiң, жер асты ғимараттарының жай-күйiн;
геофизикалық, сейсмикалық және басқа өрiстердi сипаттайтын деректер алу үшiн жер қойнауының жай-күйiн бақылау;
ә) жер қойнауының және жер қойнауын пайдаланудың жай-күйiн бағалау;
б) жер қойнауы жай-күйiнiң өзгеруiне болжамдар жасау;
в) жер қойнауының жай-күйi өзгеруiнiң жағымсыз зардаптарын болдырмау, әлсiрету немесе жою жөнiндегi тиiстi мемлекеттiк органдар әкiмшiлiк шешiмдер қабылдау үшiн нұсқаулықтар әзiрлеу;
г) жер қойнауының және жер қойнауын пайдаланудың жай-күйi, жағымсыз әсер ететiн факторлар, сондай-ақ жер қойнауы жай-күйiнiң өзгеруiне байланысты мүмкiн болатын төтенше жағдайлар туралы ақпараттар беру;
ғ) жер қойнауына зиянды әсердi болдырмау, сондай-ақ жер қойнауын экологиялық сауықтандыру және оны тиiмдi пайдалану жөнiндегi шаралардың тиiмдiлiгiн бақылау және бағалау болып табылады.
III. Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң объектiлерi, оның мазмұны, құрылымы және оны жүргiзудiң тәртiбi
10. Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң объектiлерiне тау-кен аудандарын қоса есептегендегi табиғи және табиғи-техногендiк жүйелер, мұнай- газ өндiрiлетiн шеткерi жерлер, жер асты суларының бассейiндерi, пайдалы қазбалардың, оның iшiнде жер асты суларының кен орындары, суы бар кешендер мен көкжиектер, су жiбермейтiн қабаттар, геологиялық процестер өтiп жатқан (карст, суффозия, эрозия және т.б.) геологиялық денелер, геофизикалық, сейсмикалық, гравитациялық және басқа өрiстер, жер қойнауын пайдалану және жер қойнауы ластанған учаскелер, кен өндiру және су қорғандары және т.б.
жатады.
11. Аумақтық жүргiзу саласына байланысты, жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiн зерттеудiң егжей-тегжейлiгiне байланысты жергiлiктi, аймақтық және республикалық болып бөлiнедi.
Жергiлiктi мониторинг жер қойнауын пайдалану учаскелерi, пайдалы қазбалар кен орындарын барлау (карьерлер, шахталар, скважиналар, су қорғандары ғимараттары, көму полигондары, суды төмендету қондырғылары және т.б.), жер қойнауының ластанған учаскелерi, урбанизацияланған аумақтар, суару алқаптары және т.б. кiретiн жекелеген табиғи-техногендiк жүйелердiң шеңберiнде жүргiзiледi.
Аймақтық мониторинг геологтық-құрылымдық, гидрогеологиялық, инженерлiк-геологиялық және басқа ерекшелiктер, әкiмшiлiк, экономикалық, экологиялық және басқа шекаралар, жер қойнауының жай-күйiне әсер ететiн табиғи және техногендiк факторлардың кешендi ескерiле отырып жекелеген табиғи жүйелердiң аумағында жүргiзiледi.
Республикалық мониторинг жалпы мемлекеттiк маңызы бар iрi аймақтарды бөле отырып, шельфтердi қосқандағы Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында жүргiзiледi.
12. Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң мазмұнын:
жер қойнауының жай-күйiн және оның жекелеген компоненттерiн, ондағы болып жатқан процестердi жүйелi бақылау, деректердi алу, жинақтау, талдау және жер қойнауында болып жатқан өзгерiстердi анықтау;
табиғи және техногендiк факторлардың (қазба байлықтарын өндiру, су шаруашылығы қызметi және т.б.) әсер етуiне байланысты жер қойнауының жай- күйiн зерттеу және бағалау;
тау-кен жыныстарының ыдырауының немесе қозғалуының пайда болуымен тау-кен жыныстарының өзгеруiне, олардың механикалық және физикалық- химиялық қасиеттерiнiң өзгеруiне, тұрақтылығының нашарлауына, сондай-ақ тау- кен жыныстарының ластануына;
жер асты сулары қорының сарқылуына және ластануына (химиялық, биогендiк және т.б.), гидродинамикалық және гидрогеохимиялық жағдайлардың:
жер асты суларын тыңайтудың, ағызудың, босатудың және температуралық режимiнiң өзгеруiне;
экзогендiк және эндогендiк геологиялық процестердiң (карст, суффозия, тотығу және дефляция, жыныстардың шөгуi және жер бетiнiң отыруы, жер қыртысының сорлануы, су басуы, геофизикалық, сейсмикалық және басқа өрiстер және с.с.) жандануына әкелiп соғатын;
пайдалы қазбалар кен орындарын игерудiң тиiмдi әдiстерiн таңдауды және басқаларды қосқандағы жер қойнауын тиiмдi пайдалану және қорғау, техногендiк факторлардың керi әсерiн төмендету жөнiнде шаралар жасау мақсатында жер қойнауын жай-күйiнiң өзгеруiн болжау, жер қойнауына шектi жол берiлетiн техногендiк салмақты айқындау; жер мен инженерлiк ғимараттарды қорғау құралдарын негiздеу құрайды.
Жер қойнауының және онда болып жатқан процестердiң жай-күйi жер қойнауының жекелеген компоненттерi үшiн белгiленетiн сандық және сапалық көрсеткiштерi (жер асты суларының деңгейi, температурасы, химиялық және газдық құрамы, тау-кен жыныстары мен қыртыстарының гранулометрлiк құрамы, өсуi, тығыздығы, су өткiзгiштiгi, ылғалдығы, сүзу коэффициентi, деңгейлiк пьезо өткiзгiштiгi, қатпарлық және тығыздық қысымы, конденсация қысымы, алдамшы болып көрiнетiн электр кернеуi, радиоактивтiлiгi, қазба байлықтар қорының мөлшерi, оларды өндiрудiң көлемi және т.б.) кешенi бойынша анықталады. Бұл жағдайда жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң барлық пункттерi мен полигондары бойынша байқау жүргiзiлетiн көрсеткiштердiң негiзгi кешенi және белгiлi бiр аймақтарға, аудандарға және жекелеген учаскелерге тән арнайы көрсеткiштер ерекшеленедi. Бүтiндей алғанда көрсеткiштердiң құрамы, байқаулардың жиiлiгi мен мөлшерi әдiстемелiк көрсетулермен және нұсқаулармен айқындалады және жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiн жобалау процесiнде белгiленедi.
Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi жүйесiне пайдалы қазбалардың пайдаланылатын қорларын, оның iшiнде жер асты суларын, жер қойнауын пайдаланушыларды және жер қойнауын пайдалануды есепке алу, жер асты суларының мемлекеттiк кадастрын жүргiзу, сондай-ақ табиғи және табиғи- техногендiк геологиялық процестердiң құбылыстарын есепке алу кiредi.
13. Жер қойнауының зерттелiп жатқан компоненттерiнiң және ондағы болып жатқан процестердiң маңыздығына қарай жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi мынадай жүйешелердi:
аэрация аймағын қосқандағы тау-кен жыныстарының ластануының мемлекеттiк мониторингiн;
қатты пайдалы қазбалардың, мұнай және газ кен орындарының мемлекеттiк мониторингiн;
жер асты суларының мемлекеттiк мониторингiн;
экзогендiк және эндогендiктi қосқандағы, қауiптi геологиялық процестердiң зиянды заттар, радиоактивтi қалдықтар көмiлген полигондардың және жер қойнауына лас суларды жiберудiң, жер асты ғимараттарының мемлекеттiк жер қойнауын пайдаланудың мемлекеттiк мониторингiн қамтиды.
Зиянды заттар, радиоактивтi қалдықтар көмiлген полигондардың және жер қойнауына ағын суларды жiберудiң, жер асты ғимараттарының мемлекеттiк мониторингi жүйешесi, зиянды заттар, радиоактивтi қалдықтар көмiлген полигондардың, жер қойнауына ағын суларды жiберудiң, жер асты ғимараттарының мемлекеттiк кадастрларын жүргiзудi қамтиды.
Пайдалы қазбалар кен орындарының мемлекеттiк мониторингi жүйешесi кен орындарының және пайдалы қазбалар көрiнiсiнiң, техногендiк минералды құрылымдардың және пайдалы қазбалар қорларының мемлекеттiк балансы мемлекеттiк кадастрларын жүргiзудi қамтиды.
Жер қойнауын пайдаланудың мемлекеттiк мониторингi жүйешесi жер қойнауын пайдалану жөнiндегi операциялардың жер қойнауының жай-күйiне әсерiн бағалаудан тұрады.
14. Жекелеген жүйешелердiң өзара iс-әрекетi жер қойнауы мен жер қойнауын пайдалану жағдайының жекелеген көрсеткiштерiнiң орталықтығымен, бақылау желiлерiнiң iлеспелiлiгiмен, ақпараттық-компьютерлiк кешендердiң өзара байланысының, ұйымдастырушылық құрылымдардың бiрыңғайлылығымен айқындалады.
Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi жүйесi ашық болып табылады.
Оның даму мөлшерiне қарай жаңа жүйешелер қалыптаса алады.
15. Жер қойнауларының жай-күйi табиғи және бұзылған алаңдардақұрылатын бақылау желiсi жер қойнауын мемлекеттiк қадағалаудың негiзi болып табылады.
Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң бақылау желiсiн:
а) гидрогеологиялық, инженерлiк-геологиялық және басқамақсаттарға арналған скважиналар;
құдықтар;
каптирленген бұлақтар;
өзендердегi, каналдардағы және басқа су айдындарындағыгидрометриялық постылар;
су тепе-теңдiгi ғимараттар;
арнайы геодезиялық желiлер пункттерi;
жер қойнауын пайдалану объектiлерiндегi бақылау пункттерi жәнет.б.
кiретiн пункттер;
б) әдiстердi пысықтау, бақылау және ақпараттар беру жүйелерiнiң техникалық құралдарын сынау жүргiзiлетiн арнайы бөлiнген аумақтарды бiлдiретiн полигондар құрайды.
16. Мемлекеттiк мониторингтiң бақылау желiсiне мемлекеттiк бақылау желiлерi, ведомстволық және жеке желiлер, сондай-ақ жергiлiктi атқарушы органдардың желiлерi кiредi.
Мемлекеттiк бақылау желiсi:
жер қойнауының, техногендiк өзгерiстердi бағалау кезiндегi эталон ретiнде, жер асты суларын және қауiптi геологиялық процестердi қосқандағы, табиғи жай- күйiн зерттеуге арналған фондық;
жер қойнауының аймақтық ерекшелiктерiн, оның iшiнде жер асты сулары мен қауiптi геологиялық процестердi, олардың табиғи аномалияларын және техногенездiң әсерiнен болған жағымсыз құбылыстарын зерттеуге арналған аймақтық;
әлеуметтiк-экономикалық жағынан анағұрлым күрделi гидрогеологиялық, инженерлiк-геологиялық және тау-кен техникалық жағдайы бар, оларға техногендiк факторлардың кешендi әсер ету жағдайындағы маңызды учаскелердегi жер қойнауының техногендiк өзгерiстерiн егжей-тегжейлi зерттеуге арналған жергiлiктi болып бөлiнедi.
Ведомстволық бақылау желiсi аталмыш ведомствоның мiндеттерiн шешу кезiнде жер қойнауының жер асты сулары мен қауiптi геологиялық процестердi қосқандағы жай-күйiн зерттеуге арналған бақылау пункттерiнен тұрады.
Жеке бақылау желiсi жер қойнауын пайдаланушыға (табиғатты пайдаланушыға) бөлiнген жер, геологиялық және тау-кен бөлiнiстерiнiң шегiнде жер қойнауын пайдалануға (табиғатты пайдалануға) арналған лицензиялық және контрактiлiк шарттарға сәйкес құрылады және жер қойнауының, оның iшiнде жер асты суларының техногендiк өзгерiстерiн және қауiптi геологиялық процестердiң дамуын жедел анықтауға және зерттеуге арналады.
Жергiлiктi атқарушы органдардың бақылау желiсi құрылыс салудың, жер асты коммуникацияларының және басқа да инженерлiк ғимараттардың әсерiнен жер қойнауы жай-күйiнiң өзгеруiн анықтау, зерттеу үшiн қалалық және басқа да аумақтардың шегiнде құрылады.
17. Мемлекеттiк байқау желiсiнiң пункттерi мен полигондарында жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiн жүргiзудi мемлекеттiк тапсырыс бойынша конкурстық негiзде ұйымдар жүзеге асырады.
Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiнiң мемлекеттiк байқау желiсiнiң пункттерi мен полигондарын орналастыру үшiн жергiлiктi атқарушы органдар беретiн жер учаскелерiнiң мөлшерлерiн нормативтiк-әдiстемелiк және жобалау- техникалық құжаттамаларға сәйкес Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгi айқындайды.
18. Ведомстволық және жеке желiлердi, жергiлiктi атқарушы органдардың желiлерiн құру және пайдалану, жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қызметiне берiлетiн ақпараттардың құрамы, нысаны және мерзiмi Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгiмен және оның бөлiмшелерiмен келiсiледi, жер қойнауын пайдалану құқығына лицензиялар мен контрактiлерде, сондай-ақ табиғатты пайдалану құқына арналған басқа да құжаттарда бекiтiледi.
19. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiн жүргiзу үшiн байқаудың ара-қашықтық аэрокосмостық (аэрогеологиялық және т.б.), жердегi стационарлық және жылжымалы құралдары мен әдiстерi, суретке түсiрудiң геологиялық, гидрогеологиялық, инженерлiк-геологиялық, геоэкологиялық және т.б.), радиогидролиттiк-химиялық, гамма-спектрометрлiк және басқа да арнаулы геоэкологиялық зерттеулердiң, барлау жұмыстарының деректерi, сондай-ақ қорлық геологиялық материалдар, байқаудың ведомстволық, жеке және өзге желiлерiндегi байқау желiлерiнiң байқау нәтижелерi пайдаланылады.
Топографиялық, геологиялық және гидрогеологиялық, инженерлiк- геологиялық, геоэкологиялық және басқа да арнайы карталар жер қойнауын мемлекеттiк қадағалаудың картографиялық базасы болып табылады.
20. Жер қойнауының жай-күйiн ұдайы болжауды қоса есептегендегi деректердi сақтау және өңдеу үшiн автоматтандырылған ақпараттық жүйе қолданылады. Бағдарламалық құралдар жүйесi түрлi деңгейлер арасында ақпараттардың, сондай-ақ басқа табиғи орталар байқау жүйелерiнiң деректер жиынтығының стандартталған түрде алмасылуын қамтамасыз ете отырып ақпараттарды бiрыңғай әдiстемелiк негiзде жинақтауды, өңдеудi және сақтауды жүзеге асыруға мүмкiндiк беруi тиiс.
21. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi жүйесiнде жер қойнауы мен жер қойнауын пайдаланудың жай-күйi туралы деректердiң мемлекеттiк ақпараттық банкi құрылады.
22. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi координаттар мен биiктiктердiң, жүктегiштердiң бiрыңғай жүйесiн, бiрлiктердiң, деректердiң стандарттық форматтарының, көрсеткiштер кешенiнiң және бiрегей нормативтiк- әдiстемелiк және техникалық базалардың жүйесiн пайдалануға негiзделген бастапқы әр тектi деректердi салыстырушылық принципiн сақтай отырып жүргiзiледi.
IV. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қызметi
23. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қызметi Қазақстан Республикасы Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгiнiң жүйесiнде ұйымдастырылады. Ол республикалық, аумақтық, облыстық дәрежелердегi байқау қызметтерi мен ақпараттық-талдау орталықтарын қамтиды.
24. Жер қойнауы мемлекеттiк мониторингi ұйымдық құрылымдарын жетiлдiрудi, байқаудың мемлекеттiк желiсiн ынталандыруды Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгi жүзеге асырады.
25. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қызметiнiң:
қызметi жер қойнауын пайдаланумен немесе жер қойнауына басқадай әсер етумен байланысты мемлекеттiк басқару органдарынан, заңды және жеке тұлғалардан Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгi белгiлеген нысандарда және мерзiмдерде жер қойнауының және жер қойнауын пайдаланудың жай-күйi туралы ақпаратты талап етуге;
жер қойнауын пайдаланушылардың мониторингтi жүргiзуiне әдiстемелiк басшылықты және бақылауды жүзеге асыруға;
жер қойнауының және жер қойнауын пайдаланудың мемлекеттiк мониторингiн байқаудың мемлекеттiк желiсiн ұйымдастыруға және оны пайдалануға;
байқау пункттерi мен полигондарын, режимдi гидрогеологиялық скважиналарды және жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң мемлекеттiк желiсiне кiретiн басқа да ғимараттарды салу және пайдалану үшiн барлық санаттардағы жерлерден үнемi пайдалануға жер учаскелерiн алуға құқығы бар.
26. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қызметi:
ведомстволық және жеке байқау желiлерiнiң деректерiн пайдалана отырып жер қойнауы мемлекеттiк мониторингiнiң мемлекеттiк желiсi бойынша жер қойнауының және жер қойнауын пайдаланудың жай-күйiне жүйелi түрде байқау жүргiзуге;
жер қойнауының және жер қойнауын пайдаланудың жай-күйi туралы деректер жинауды жүргiзуге, оларды қорытуға, талдауға және оның өзгеруiне болжам жасауға, сондай-ақ әкiмшiлiк шешiмдер қабылдау және мүдделi органдарға қажеттi ақпараттар беру үшiн нұсқаулар әзiрлеуге;
мониторингi саласында әдiстемелiк және нормативтiк құжаттар әзiрлеу және оны енгiзуге мiндеттi.
27. Жер қойнауының мемлекеттiк мониторингi қызметi өз қызметiнде өздерiнiң байқау пункттерi мен полигондарында жер қойнауының жай-күйiн байқауды жүзеге асыратын мемлекеттiк, ведомстволық және жеке тұлғалардың тиiстi қызметтерiн функциялық жағынан қамтиды.
V. Қаржыландыру
28. Бақылау пункттерi мен полигондарын құруды, пайдалануды, ұстауды, консервациялауды және жоюды қосқандағы бақылаудың мемлекеттiк желiсiнде жер қойнауының мемлекеттiк мониторингiн жүргiзудi, ақпараттық-талдау орталықтары, сондай-ақ ғылыми-зерттеу орталықтары мен тәжiрибе- конструкторлық жұмыстарды ұстауды осы жұмыстарға мемлекеттiк тапсырысты конкурсқа қою жолымен Қазақстан Республикасының Геология және жер қойнауын қорғау министрлiгi жүзеге асырады және мемлекеттiк бюджеттiң қаражаттары есебiнен қаржыландырылады.
29. Ведомстволық, жеке желiлерде, сондай-ақ жергiлiктi атқарушы органдардың байқау желiлерiнде жер қойнауының жай-күйiне байқау жасау және оны жүргiзу, олардың өз қаражаттарының есебiнен қаржыландырылады.
30. Жер қойнауы мониторингiнiң халықаралық бағдарламаларын қаржыландыру халықаралық шарттарға сәйкес жүзеге асырылады.

На русском языке:
Қазақстан Республикасының Үкіметі Постановление Правительства Правительство Республики Казахстан (Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі)
Республики Казахстан от 27 (Премьер-Министр РК)
января 1997 года № 106. Утратило силу постановлением Правительства Республики Казахстан от 20 декабря 2010 года № 1373 Об утверждении Положения о государственном мониторинге недр в Республике Казахстан Утверждено постановлением Правительства Республики Казахстан от 27 января 1997 года N 106 Положение о государственном мониторинге недр I. Общие положения
1. Положение определяет цели и задачи государственного мониторинга недр, содержащие, структуру и порядок его ведения на территории Республики Казахстан.
2. Государственный мониторинг недр представляет собой систему наблюдений за состоянием недр для обеспечения рационального использования государственного фонда недр и своевременного выявления их изменений, оценки, предупреждения и устранения последствий негативных процессов.
3. Объектом государственного мониторинга недр являются недра Республики Казахстан и происходящие в них процессы.
4. Государственный мониторинг недр функционирует во взаимодействии с иными системами мониторинга окружающей среды (атмосферы, поверхностных вод, земель, растительности, животного мира и др.).
5. Государственный мониторинг недр включается в международные программы глобального мониторинга недр и окружающей среды с участием Республики Казахстан.
6. Государственный мониторинг недр осуществляют Министерство геологии и охраны недр Республики Казахстан и его территориальные подразделения.
7. Министерства, государственные комитеты и иные центральные исполнительные органы, юридические и физические лица, располагающие материалами о состоянии и использовании недр, обязаны передавать их Министерству геологии и охраны недр Республики Казахстан.
II. Цели и задачи государственного мониторинга недр
8. Целью государственного мониторинга недр является информационное обеспечение рационального использования государственного фонда недр, включая подземные воды, а также управление недропользованием и охраной недр.
9. Основными задачами государственного мониторинга недр являются:
а) наблюдение за состоянием недр для получения данных, характеризующих:
состояние горных пород, в т.ч. загрязнение их вредными химическими и радиоактивными компонентами;
состояние подземных вод;
опасные геологические процессы (экзогенные и эндогенные);
месторождения полезных ископаемых;
состояние полигонов захоронения вредных веществ, радиоактивных отходов и сброса сточных вод в недра, подземные сооружения;
геофизические, сейсмические и другие поля;
б) оценка состояния недр и недропользования;
в) составление прогнозов изменения состояния недр;
г) разработка рекомендаций для принятия административных решений соответствующими государственными органами по предотвращению, ослаблению или ликвидации негативных последствий изменения состояния недр;
д) представление информации о состоянии недр и недропользовании, факторах, оказывающих негативное воздействие на них, а также возможных чрезвычайных ситуациях, связанных с изменением состояния недр;
е) контроль и оценка эффективности мероприятий по предотвращению вредного воздействия на недра, а также экологическому оздоровлению недр и их рациональному использованию.
III. Объекты, содержание, структура и порядок ведения государственного мониторинга недр
10. К объектам государственного мониторинга недр относятся природные и природно-техногенные системы, включая горнорудные районы, нефтегазоносные провинции, бассейны подземных вод, месторождения полезных ископаемых, в том числе подземных вод, водоносные комплексы и горизонты, водоупорные толщи, геологические тела с протекающими в них геологическими процессами (карст, суффозия, эрозия и т.п.), геофизические, сейсмические, гравитационные и другие поля, участки недропользования и загрязнения недр, горные выработки и водозаборы и др.
11. В зависимости от сферы территориального ведения, детальности изучения государственный мониторинг недр подразделяется на локальный, региональный и республиканский.
Локальный мониторинг ведется в пределах отдельной природно- техногенной системы, включающей участки недропользования, разведки месторождений полезных ископаемых (карьеры, шахты, скважины, водозаборные сооружения, полигоны захоронения, водопонизительные установки и др.), участки загрязнения недр, урбанизированные территории, массивы орошения и др.
Региональный мониторинг ведется на территории отдельных природных систем с учетом геолого-структурных, гидрогеологических, инженерно- геологических и других особенностей, административных, экономических, экологических и других границ, комплекса природных и техногенных факторов, оказывающих влияние на состояние недр.
Республиканский мониторинг ведется на всей территории Республики Казахстан, включая шельф, с выделением крупных регионов, имеющих общегосударственное значение.
12. Содержание государственного мониторинга недр составляют:
систематические наблюдения за состоянием недр и их отдельных компонентов, за происходящими в них процессами, получение, обобщение, анализ данных и выявление протекающих в недрах изменений;
изучение и оценка состояния недр под воздействием природных и техногенных факторов (добыча полезных ископаемых, водохозяйственная деятельность и др.), ведущих к:
изменению состояния горных пород с образованием обрушений или сдвижений горных пород, изменению их механических и физико-химических свойств, ухудшению устойчивости, а также загрязнению горных пород;
истощению запасов и загрязнению подземных вод (химическое, биогенное и др.), изменению гидродинамических и гидрогеохимических условий: питания, стока, разгрузки подземных вод и температурного режима;
активизации экзогенных и эндогенных геологических процессов (карст, суффозия, эрозия и дефляция, просадка пород и проседание поверхности, засоление почвогрунтов, подтопление, геофизические, сейсмические и другие поля и т.д.);
прогноз изменения состояния недр с целью выработки мероприятий по их рациональному использованию и охране, снижению отрицательного воздействия техногенных факторов, включая выбор рациональных способов отработки месторождений полезных ископаемых и др., определение предельно допустимых техногенных нагрузок на недра; обоснование средств защиты недр и инженерных сооружений.
Состояние недр и протекающих в них процессов характеризуется по комплексу количественных и качественных показателей (уровень, температура, химический и газовый состав подземных вод, гранулометрический состав, пористость, плотность, водопроницаемость, влажность, коэффициенты фильтрации, уровнепьезопроводность, пластовое и насыщенное давление, давление конденсации, кажущееся электрическое сопротивление, радиоактивность горных пород и грунтов, величина запасов полезных ископаемых, объемы их добычи и др.), устанавливаемых для отдельных компонентов недр. При этом выделяются основной комплекс показателей, наблюдения за которыми ведутся по всем пунктам и полигонам государственного мониторинга недр, и специфические показатели, характерные для определенных регионов, зон и отдельных участков. В целом состав показателей, частота и объем наблюдений определяются методическими указаниями и рекомендациями и устанавливаются в процессе проектирования государственного мониторинга недр.
В систему государственного мониторинга недр входит учет эксплуатационных запасов полезных ископаемых, в том числе подземных вод, недропользователей и недропользования, ведение государственного кадастра подземных вод, а также учет проявлений природных и природно-техногенных геологических процессов.
13. В зависимости от значимости изучаемых компонентов недр и происходящих в них процессов государственный мониторинг недр включает следующие подсистемы:
государственный мониторинг загрязнения горных пород, включая зону аэрации;
государственный мониторинг месторождений твердых полезных ископаемых, нефти и газа;
государственный мониторинг подземных вод;
государственный мониторинг опасных геологических процессов, включая экзогенные и эндогенные;
государственный мониторинг полигонов захоронения вредных веществ, радиоактивных отходов и сброса сточных вод в недра, подземных сооружений;
государственный мониторинг недропользования.
Подсистема государственного мониторинга полигонов захоронения вредных веществ, радиоактивных отходов, сброса сточных вод в недра, подземных сооружений включает ведение государственных кадастров полигонов захоронения вредных веществ, радиоактивных отходов, сброса сточных вод в недра, подземных сооружений.
Подсистема государственного мониторинга месторождений полезных ископаемых включает ведение государственных кадастров месторождений и проявлений полезных ископаемых, техногенных минеральных образований и государственного баланса запасов полезных ископаемых.
Подсистема государственного мониторинга недропользования включает оценку влияния операций по недропользованию на состояние недр.
14. Взаимодействие отдельных подсистем между собой определяется общностью отдельных показателей состояния недр и недропользования, сопряженностью наблюдательных сетей, взаимосвязью информационно-компьютерных комплексов, единством организационных построений.
Система государственного мониторинга недр является открытой.
По мере ее развития в ней могут формироваться новые подсистемы.
15. Основой государственного мониторинга недр является наблюдательная сеть, создаваемая на площадях с естественным и нарушенным состоянием недр.
Наблюдательную сеть государственного мониторинга недр составляют:
а) пункты, включающие:
гидрогеологические, инженерно-геологические и иного назначения скважины;
колодцы;
каптированные родники;
гидрометрические посты на реках, каналах и других водоемах;
воднобалансовые площадки;
вспомогательные технические сооружения;
пункты специальных геодезических сетей;
пункты наблюдения на объектах недропользования и др.;
б) полигоны, представляющие собой специально выделенные территории, на которых проводится отработка методов, апробация технических средств системы наблюдения и передачи информации.
16. Наблюдательная сеть государственного мониторинга недр включает государственную сеть наблюдений, ведомственные и частные сети, а также сети местных исполнительных органов.
Государственная наблюдательная сеть подразделяется на:
фоновую, предназначенную для изучения естественного состояния недр, включая подземные воды и опасные геологические процессы, как эталона при оценке техногенных изменений;
региональную, предназначенную для изучения региональных особенностей состояниям недр, в том числе подземных вод и опасных геологических процессов, их природных аномалий и негативных проявлений под влиянием техногенеза;
локальную, предназначенную для детального изучения техногенных изменений состояния недр на важных в социально-экономическом отношении участках с наиболее сложными гидрогеологическими, инженерно-геологическими и горнотехническими условиями при комплексном воздействии на них техногенных факторов.
Ведомственная наблюдательная сеть включает пункты наблюдений, предназначенные для изучения состояния недр, включая подземные воды и опасные геологические процессы, при решении задач данного ведомства.
Частная наблюдательная сеть создается в соответствии с лицензионными и контрактными условиями на недропользование (природопользование) в пределах выделенного недропользователю (природопользователю) земельного, геологического и горного отводов и предназначена для оперативного выявления и изучения техногенных изменений состояния недр, в том числе подземных вод, и развития опасных геологических процессов.
Сеть наблюдений местных исполнительных органов создается в пределах городских и других территорий для выявления, изучения изменений состояния недр под воздействием застройки, подземных коммуникаций и других инженерных сооружений.
17. Ведение государственного мониторинга недр на пунктах и полигонах государственной сети наблюдений может осуществляться организациями по государственному заказу на конкурсной основе.
Размеры земельных участков, предоставляемых местными исполнительными органами для размещения пунктов и полигонов государственной сети наблюдений государственного мониторинга недр, определяются Министерством геологии и охраны недр Республики Казахстан в соответствии с нормативно-методической и проектно-технической документацией.
18. Создание и эксплуатация ведомственных и частных сетей, сетей местных исполнительных органов, состав, формы и сроки представления информации службе государственного мониторинга недр согласовываются с Министерством геологии и охраны недр Республики Казахстан и его подразделениями, закрепляются в лицензиях и контрактах на право пользования недрами, а также в других документах на право природопользования.
19. Для ведения государственного мониторинга недр используются дистанционные аэрокосмические (аэрогеологические и др.), наземные стационарные и передвижные средства и методы наблюдений, данные съемочных (геологических, гидрогеологических, инженерно-геологических, геоэкологических и др.), радиогидролито-химических, гамма-спектрометрических и других специальных геоэкологических исследований, разведочных работ, а также фондовые геологические материалы, результаты наблюдений на ведомственных, частных и иных сетях наблюдений.
Картографической базой государственного мониторинга недр являются топографические, геологические и гидрогеологические, инженерно- геологические, геоэкологические и иные специальные карты.
20. Для хранения и обработки данных, включая регулярные прогнозы состояния недр, используется автоматизированная информационная система.
Система программных средств должна позволять осуществлять накопление, обработку и хранение информации на единой методической основе, обеспечивая обмен информацией между различными уровнями, а также банками данных систем мониторингов других природных сред в стандартизированном виде.
21. В системе государственного мониторинга недр создается государственный информационный банк данных о состоянии недр и недропользования.
22. Государственный мониторинг недр ведется с соблюдением принципа сопоставимости исходных разнородных данных, основанного на применении единой системы координат и высот, классификаторов, системы единиц, стандартных форматов данных, комплекса показателей и единой нормативно- методической и технической базы.
IV. Служба государственного мониторинга недр
23. Служба государственного мониторинга недр организуется в системе Министерства геологии и охраны недр Республики Казахстан. Она включает службу наблюдений и информационно-аналитические центры республиканского, территориального и областного уровней.
24. Совершенствование организационной структуры государственного мониторинга недр, оптимизация государственной сети наблюдений осуществляются Министерством геологии и охраны недр Республики Казахстан.
25. Служба государственного мониторинга недр имеет право:
требовать от государственных органов управления, юридических и физических лиц, чья деятельность связана с недропользованием или иным воздействием на недра, информацию о состоянии недр и недропользования по формам и в сроки, установленные Министерством геологии и охраны недр Республики Казахстан;
осуществлять методическое руководство и контроль за ведением мониторинга недропользователями;
организовывать и эксплуатировать государственную сеть наблюдений государственного мониторинга недр и недропользования;
получать в постоянное пользование земельные участки из земель всех категорий для сооружения и эксплуатации пунктов и полигонов наблюдения, режимных гидрогеологических скважин и других сооружений, входящих в государственную сеть наблюдений государственного мониторинга недр.
26. Служба государственного мониторинга недр обязана:
вести систематические наблюдения за состоянием недр и недропользования по государственной сети государственного мониторинга недр с использованием данных ведомственных и частных наблюдательных сетей;
проводить сбор данных о состоянии недр и недропользования, их обобщение, анализ и прогноз его изменения, а также разработку рекомендаций для принятия административных решений и передачу необходимой информации заинтересованным органам;
разрабатывать и внедрять методические и нормативные документы в области государственного мониторинга недр и недропользования.
27. Служба государственного мониторинга недр функционально охватывает соответствующие службы государственных, ведомственных и частных лиц, осуществляющих наблюдения за состоянием недр на собственных наблюдательных пунктах и полигонах.
V. Финансирование
28. Ведение государственного мониторинга недр на государственной сети наблюдений, включая создание, эксплуатацию, содержание, консервацию и ликвидацию пунктов и полигонов наблюдения, содержание информационно- аналитических центров, а также научно-исследовательские и опытно- конструкторские работы для обеспечения государственного мониторинга недр, осуществляется Министерством геологии и охраны недр Республики Казахстан путем выставления на конкурс государственного заказа на эти работы и финансируется за счет средств государственного бюджета.
29. Создание и ведение наблюдений за состоянием недр на ведомственных, частных сетях, а также сетях наблюдений местных исполнительных органов финансируются за счет их собственных средств.
30. Финансирование международных программ мониторинга недр осуществляется в соответствии с международными договорами.