Қазақша:
Верховный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты 1997 жылғы 18 шілдедегі № 10 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы Контрабанда үшін қылмыстық жауаптылық туралы заңнаманы қолдану практикасы туралы
1. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің (бұдан әрі - ҚК) 234- бабында жасағаны үшін жауаптылық көзделген экономикалық контрабанда деп тауарлардың немесе өзге де құндылықтар мен заттардың Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы заңсыз өткізілуі түсініледі.
Контрабанда деп айналымнан алып тасталған заттарды немесе айналымы шектеулі заттарды, қолданылуы шектелген, жасалғаны үшін ҚК-нің 286-бабында жауаптылық көзделген осындай тауарларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы және (немесе) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы заңсыз алып өту түсініледі.
Қылмыстық жазаланатын контрабанданы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде көзделген контрабандадан, сондай-ақ тауарларды және заттарды кедендік шекара арқылы өткізумен ұштасқан кедендiк қағидаларды бұзудан шектейтін мән-жайлар iрi мөлшердегi контрабанда немесе заттарға қатысты арнайы қағидалар белгiленген осы заттарды өткізу болып табылады.
Кедендік және мемлекеттік шекаралар ұғымдары «Қазақстан Республикасындағы кедендік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Кодексінде және «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы»
2013 жылғы 16 қаңтардағы № 70-V Қазақстан Республикасының Заңында айқындалған.
Процестік тергеу және сот құжаттарында контрабанданың iрi, аса ірі мөлшерiн және басқа да саралау белгілерiн, оның iшiнде белгiлi бiр заттарға қатысты өткізудің арнайы қағидаларын көрсету мiндеттi болып табылады.
2. Тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды заңсыз өткізу оларды кеден аумағына әкелу және оларды осы аумақтан әкету жолымен де жасалуы мүмкiн.
Әкелу және әкету деп контрабанда заттарын кез келген тәсiлмен (кез келген көлік түрінің көмегімен, оның ішінде әуемен алып өту немесе салып жіберу, пошта арқылы салып жiберу қолмен, киімнің қалталарына салып, қол жүгi түрiнде алып өту және басқалары өткізудi түсiнген жөн.
3. Заңсыз өткізу - өткізу пункттерінде және шекараны кесіп өту үшін заңнамада айқындалған басқа жерлерде (заңды өткізу түрімен), осы жерлерден тыс (заңсыз жолмен) жерлерде де жүзеге асырылады.
Қылмыстық құқық бұзушылық:
заңсыз жолмен жүзеге асырылатын әкелу және әкету кезінде – шекараны тiкелей кесіп өткен кезден бастап;
заңды өткізу түрімен жүзеге асырылатын әкелу кезінде - кедендік декларация тіркелген кезден бастап, ал арнайы қағидалар белгiленген заттарға қатысты - шекара бақылауы рәсiмi аяқталған кезден бастап;
заңды өткізу түрімен жүзеге асырылатын әкету кезінде - кедендік декларация тіркелген кезден бастап аяқталған деп есептеледі.
Тауарларды өткізу пункттерінде және заңнамада айқындалған басқа да орындарда, бірақ кеден органдарының белгіленбеген жұмыс уақытында өткізген жағдайларда шекаралық кесіп өткен кезден бастап қылмыстық құқық бұзушылық аяқталған деп есептеледі.
4. Контрабанда объективтiк жағынан:
тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды кедендік бақылаудан жасырумен;
оларды кедендiк бақылаудан тыс жерден өткізумен;
оларды декларацияламаумен немесе көрінеу дұрыс емес декларацияламаумен;
кедендiк және өзге де құжаттарды немесе кедендiк сәйкестендіру құралдарын алдап пайдаланумен сипатталады.
Тауарларға арналған декларация берілгенге дейін тауарларды шығару туралы өтініште не уақытша әкелу (рұқсат беру) кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар болып табылатын, уақытша әкетілген халықаралық тасымалдау көлік құралдарына қатысты операциялар жасау туралы өтініште көрінеу анық емес мәліметтер көрсетумен, оның ішінде жарамсыз, қолдан жасалған және (немесе) көрінеу анық емес (жалған) мәліметтерді қамтитын құжаттар ұсынумен сипатталады.
Бұл әрекеттерді қылмыстық деп тану үшін қандай да бір зиянды салдарлардың басталуы талап етілмейді. Осыған байланысты тауарларды немесе ірі мөлшердегі өзге де заттарды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы «кеден транзиті» кедендік рәсімі бойынша заңсыз алып өту кезінде жасалған іс-әрекетті тауарлардың немесе заттардың аталған одаққа мүше мемлекеттердің (ішкі транзит) не үшінші елдердің (сыртқы транзит) аумағында олардың пайдаланылуы үшін арналғанына қарамастан ҚК-нің 234-бабы бойынша саралаған жөн.
5. Кедендiк бақылаудан жасыру тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды жасырып қалудан, оларды тасымалдау кезінде жасырын орындарды не оларды тауып алуды қиындататын басқа да тәсілдердi пайдаланудан немесе бiр затқа басқа заттың түрiн беруден тұрады.
Кедендiк бақылаудан тыс контрабандалық заттарды өткізу оларды кедендiк декларациялауды жүргізу үшін Қазақстан Республикасының заңнамасында және кедендiк органдары айқындаған кеден бекеттерінен, өткізу пункттерінен және өзге де орындардан тыс немесе оны өткізу үшін белгіленген уақыттан тыс өткiзiп жiберуді және алып өтуді білдіреді.
Кедендiк және өзге де құжаттарды немесе кедендiк сәйкестендіру құралдарын алдап пайдалану кеден органдарына, сондай-ақ шекаралық бақылауын жүзеге асыратын адамдарға жарамсыз, заңсыз жолмен алынған, қолдан жасалған, сондай-ақ жалған мәлiметтермен толтырылған құжаттарды көрсетуді, қолдан жасалған мөрлерді, пломбаларды, мөртабандарды және кедендiк сәйкестендірудің өзге де ұқсас құралдарын пайдалануды не басқа объектiлерге жататын түпнұсқа сәйкестендіру құралдарын көрсетуді болжайды.
Декларацияламау немесе дұрыс декларацияламау – бұл декларанттың кедендік декларацияны пайдалана отырып, кеден органына тауарлар (атауы, құны, саны, салмағы және басқалар) туралы, таңдалған кедендік рәсім және (немесе) кедендік мақсаттар үшін қажетті өзге де мәліметтерді мәлімдеуі не кедендік декларациялауды жүргізу кезінде тауарлар туралы аталған мәліметтермен осындай өтініш беру міндетін орындамауы.
6. Контрабанда заттары деп кез келген материалдық әлемнің жылжымалы заттарын, оның iшiнде валюта, валюталық құндылықтар, электр, жылу немесе энергияның өзге де түрлерi мен көлiк құралдары түсiніледі.
Оларға сондай-ақ халықтардың көркемдік, ғылыми, тарихи және археологиялық игілігі болып табылатын мәдени құндылықтар, яғни өнер туындылары, көне заттар ретiнде мәнi бар - және көрсетілген мәнi бар өзге де заттар, зияткерлік меншiк объектілері, құрып кету қаупi бар жануарлар мен өсiмдiктердiң түрлерi, олардың бөлiктерi мен дериваттары да (туындылары)
жатады. Аталған, сондай-ақ өзге де айналыстан алынбаған заттарды немесе айналысы шектелмеген заттарды (мысалы, азық-түлiк өнімдері, киім, аяқ киім, парфюмерлiк тауарлар және басқалары) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы заңсыз өткізу үшiн жауаптылық ҚК-нің 234-бабында белгiленген.
Мәдени құндылықтарды және ұлттық мәдени игілік объектілерін Қазақстан Республикасының шегінен тысқары жерге заңсыз әкету немесе оларды мемлекеттік шекара арқылы Еуразиялық экономикалық одақтың басқа мемлекетіне өткізіп Қазақстан Республикасына қайтармау ҚК-нің 203-бабының 1- 1-бөлігі бойынша сараланады.
Мәдени құндылықтарды және ұлттық мәдени игілік объектілерін Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы арқылы өткізе отырып, Қазақстан Республикасының шегінен тысқары жерге заңсыз әкету немесе оларды Қазақстан Республикасына қайтармау адамдардың әрекетінде экономикалық контрабанданың құрамы да болған кезде жиынтығы бойынша ҚК-нің 203- бабының 1-1-бөлігімен және ҚК-нің 234-бабының тиісті бөлігімен сараланады.
7. Есірткі, психотроптық заттарды, сол тектестерді, прекурсорларды, күшті әсер ететiн, улы, уландырғыш, радиоактивтi заттарды, радиоактивтік қалдықтарды немесе ядролық материалдарды, жарылғыш заттарды, қару- жарақты, әскери техниканы, жарғыш құрылғыларды, атыс қаруын, оқ-дәрiлердi, ядролық, химиялық, биологиялық және жаппай жою қаруының басқа да түрлерін өткізу ҚК-нің 286-бабында көзделген қылмыстық құқық бұзушылық құрамын құрайды және жаппай қырып жою қаруын жасау үшін пайдаланылуы мүмкiн, материалдарды, жабдықтарды немесе құрауыштарды өткізу контрабанда заттарының мөлшерi мен санына қарамастан жауаптылыққа әкеп соғады.
8. Контрабанда заттарының құны маманның (сарапшының) кеден ісі туралы заңнамада және қылмыстық-процестік заңнамада белгіленген қағидаларға сәйкес қорытындысының негізінде тауарлардың қылмыстық құқық бұзушылық жасалған сәттегі кедендік құны негізге алына отырып айқындалады.
Контрабанда заттарының кедендік құны туралы мәліметтер болмаған жағдайда олардың құны мемлекеттік реттелетін баға негізге алына отырып айқындалады (мысалы, жасанды спирттік ішімдіктер, басқа да қолдан жасалған тауарлар контрабандасы жағдайларында). Осындай мәліметтер болмаған кезде тауардың бағасы мен оның құны сарапшының (маманның) қорытындысы негізінде айқындалады.
9. Қызметтік борышы бойынша кедендiк немесе шекаралық бақылауды, Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы және (немесе) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы өткiзiлетiн тауарларды мен немесе өзге де құндылықтар мен заттарды жете тексеру бойынша тиісті әрекеттерді жүзеге асыруға және шекарадан өтуге рұқсат беруге міндетті адамды өз қызмет бабын пайдаланып контрабанда жасаған лауазымды адам деп санаған жөн.
Осындай адамдар өзiнiң қызмет бабын пайдаланып жасалған контрабанда мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарсы жемқорлық және өзге де қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы қылмыстық заңның баптары бойынша қосымша саралауды талап етпейдi.
Өзiнің қызмет бабын пайдаланып контрабанда жасаған мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті не соларға теңестірілген өзге де адамдарға жалпы негiздерде, яғни қылмыстық құқық бұзушылықтардың жиынтығы бойынша лауазымдық қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы қылмыстық заң нормасын қолдануға жататын және аталған саралау белгiсiне сiлтеме жасамай ҚК- нің контрабанда туралы баптарының тиiстi бөлігі мен көзделген жауаптылыққа тартылады.
10. Пиғылы әртүрлі адамдарға, оның ішінде өзіне де тиесілі тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды заңсыз өткізуге бағытталған адам контрабанда заттарының барлық бірге алынған (бірлесіп өткізілетін) көлемінің контрабандасы үшін жауапты болуға тиіс. Мұндай көрінеу заңсыз өткізілетін тауардың немесе өзге де құндылықтар мен нәрселердің жекелеген бөлігінің иесі, оның пиғылы басқа адамдардың контрабанда заттарының қалған бөлігін заңсыз өткізу жөніндегі әрекеттерін қамтымайтын болса, өзіне тиесілі мүліктің контрабандасына ғана қылмыстық жауапты болады. Контрабанда заттарының иелері болып табылмаса да, мұндай заттарды кедендік шекара арқылы ақысына, курьер ретінде және т.б. көрінеу заңсыз өткізгені үшін кінәлі адамдардың әрекеттері де саралануға тиіс.
«Қылмыстық топ» саралау белгісінің болуы ҚК-нің 3-бабының 24) тармағы мазмұны негізге алынып айқындалады.
11. Контрабанда жасау объективті түрде кеден органдары алатын міндетті төлемдер мен салықтарды төлеуден жалтарумен байланысты, ол кінәлі адамның тауарларды немесе өзге де құндылықтарды бір мезгілде заңсыз өткізуге тікелей пиғылымен қамтылады және әдетте, осы өткізудің мақсаты болып табылады, сондықтан бұл әрекеттер салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерден жалтарғаны үшін қосымша саралауға жатпайды.
Мұндай саралау контрабанда және міндетті төлемдерді төлеуден қылмыстық жалтару құрамдарын құрайтын әрекеттер әртүрлі уақытта жасалған жағдайларда ғана орын алуы мүмкін.
Кедендік және өзге де құжаттарды (қызметтік жалғандық жасау, төлем белгілерін қолдан жасау, құжаттарды қолдан жасау) алдап пайдаланудың элементтерін білдіретін әрекеттер де қосымша саралауды талап етпейді.
Контрабандамен қатар, өзге де, атап айтқанда, валютамен, есірткі заттармен, психотроптық заттармен, сол тектестермен, атыс қаруымен және оқ-дәрілермен және т.б. не кедендік (тиісінше шекаралық, валюталық, есірткіні және т.б.)
бақылауға қарағанда өзге бақылау объектісі болып табылатын мемлекеттік шекараны бұзумен байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтар жасалған жағдайларда, жасалған іс-әрекет жиынтығы бойынша қылмыстық заңның тиісті нормаларында көзделген жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар болып саралануға тиіс.
12. Тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды кедендік декларациялау және оларды шекара арқылы өткізудің рұқсат беру тәртібі мен шарттарын қамтамасыз ету қажеттілігін қозғамайтын кедендік және шекаралық бақылауды, оның ішінде Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық келісімдер негізінде қазақстандық нарықты қорғауға және қылмыстық жазаланатын контрабанда заттарының заңсыз айналымының жолын кесуге бағытталған басқа да шараларды жою немесе оңайлату қылмыстық заңның қолданылу шегін тарылтпайды.
Мұндай жағдайларда тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды кедендік шекара арқылы қылмыстық жазаланатын өткізу оларды декларацияламаумен ұштасқан және кедендік бақылаудан тыс жасалған контрабанда ретінде бағалануға тиіс.
13. Айыпталушының Қазақстан Республикасының аумағынан тыс жердегі мүлкiне тыйым салу туралы заңның талаптарын орындау оның мүмкiн болатын тәркiленуiн қамтамасыз ету үшiн қатысушысы Қазақстан Республикасы болып табылатын халықаралық келісімдер негізiнде ғана және оларға сәйкес жүргiзiледi.
14. Осы санаттағы iстер бойынша жаза тағайындаған кезде соттар ҚК-нің 52- бабының талаптарын басшылыққа алып, бұл ретте жаза негiздi және әдiл болуы үшiн контрабанда заттарының мөлшерi мен санын ескеруi, жаза негiздi және әдiл болуы үшiн белгiлi бiр лауазымды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыру, немесе арнаулы, әскери немесе құрметтi атағынан, сыныптық шенiнен, дипломатиялық дәрежесiнен, біліктiлiк сыныбынан және мемлекеттік наградаларынан айыру түріндегі қосымша жаза тағайындау туралы мәселені талқылауға тиіс. Заңда көзделген жағдайларда контрабанда заттарын мемлекет кiрiсiне айналдырған жөн.
Соттардың мемлекет кiрiсiне айналдырылған контрабанда заттарын өткізуден түскен қаржының толық көлемде мемлекеттік бюджетке аударылуға жататынын да ескерген жөн. Сондықтан соттар үкiмдерде контрабанда заттарының мемлекет кiрiсiне айналдырылған құнының белгілi бiр бөлiгiн қандай да бiр арнайы шотқа аудару туралы нұсқауларға жол бермеуге тиіс.
Егер контрабанда заттарын кінәлі адам өткізген болса, сот сотталған адамнан мемлекет кірісіне олардың құнын және бұл өткізу мемлекетке міндетті төлемдерді төлеуден жалтарумен ұштасқан жағдайда, төленбеген төлемдердің тиісті сомасын өндіріп алу туралы мәселені шешуге тиіс.
Контрабандалық тауарларды немесе өзге де құндылықтар мен заттарды ҚК- нің 234, 286-баптарында көзделген қылмыстық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін кінәлі деп танылған адамдардың көлік құралдарын пайдаланылып, оларды Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік шекарасы және (немесе) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы арқылы әкелу немесе әкету жолымен заңсыз өткізу фактілері анықталған кезде контрабанда кезінде пайдаланылған көлік құралдарының тағдыры соңғысы заңда белгіленген тәртіппен қылмыстық құқық бұзушылық құралы ретінде іс бойынша заттай дәлелдемелер деп танылған- танылмағанына байланысты шешілуге тиіс.
15. Осы қаулының қабылдануына байланысты 1978 жылғы 5 қыркүйектегi № 7 және 1978 жылғы 6 желтоқсандағы № 7 қаулылармен енгiзілген өзгерістермен «Контрабанда туралы iстер бойынша сот тәжiрибесi туралы» КСРО Жоғарғы Соты Пленумының 1978 жылғы 3 ақпандағы № 2 қаулысы қолданылмайды деп танылсын.
16. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес осы нормативтік қаулы қолданыстағы құқық құрамына қосылады, жалпыға бірдей міндетті болып табылады және алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

На русском языке:
Верховный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан от 18 июля 1997 года N О практике применения законодательства об уголовной ответственности за контрабанду внесены изменения на казахском языке, текст на русском языке не меняется, нормативным постановлением Верховного Суда РК от 27.11.2025 № 6 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).
В целях правильного и единообразного применения законодательства об уголовно наказуемой контрабанде, пленарное заседание Верховного Суда постановляет:
1. Под экономической контрабандой, ответственность, за совершение которой предусмотрена статьей 234 Уголовного кодекса Республики Казахстан (далее - УК), понимается незаконное перемещение товаров или иных ценностей и предметов через таможенную границу Евразийского экономического союза. Под контрабандой изъятых из обращения предметов или предметов, обращение которых ограничено, ответственность за совершение которой предусмотрена статьей 286 УК, понимается незаконное перемещение таких товаров через таможенную границу Евразийского экономического союза и (или)
Государственную границу Республики Казахстан.
Обстоятельствами, отграничивающими уголовно наказуемую контрабанду от контрабанды, предусмотренной Кодексом Республики Казахстан об административных правонарушениях, а также от нарушений таможенных правил, сопряженных с перемещением товаров и предметов через таможенную границу, являются крупный размер контрабанды либо перемещение предметов, в отношении которых установлены специальные правила.
Понятия таможенной и государственной границ определены в Кодексе Республики Казахстан «О таможенном регулировании в Республике Казахстан» и Законом Республики Казахстан от 16 января 2013 года № 70-V «О Государственной границе Республики Казахстан».
Указание в процессуальных следственных и судебных документах крупного , особо крупного размера и других квалифицирующих признаков контрабанды, в том числе специальных правил перемещения в отношении определенных предметов, является обязательным.
2. Незаконное перемещение товаров или иных ценностей и предметов может совершаться как путем ввоза их на таможенную территорию, так и вывоза их с этой территории.
Под ввозом и вывозом следует понимать перемещение предметов контрабанды любым способом (провоз или пересылка при помощи любого вида транспорта, в том числе по воздуху, пересылка по почте, перенос в руках, в карманах одежды, в виде ручной клади и др.).
3. Незаконное перемещение осуществляется как в пунктах пропуска и других местах, определенных законодательством для пересечения границы (под видом легального перемещения), так и вне этих мест (нелегальным путем).
Уголовное правонарушение считается оконченным:
- при ввозе и вывозе, осуществляемом нелегально, - с момента непосредственного пересечения границы;
- при ввозе, осуществляемом под видом легального перемещения, - с момента регистрации таможенной декларации, а в отношении предметов, для которых установлены специальные правила, - с момента окончания процедуры пограничного контроля;
- при вывозе, осуществляемом под видом легального перемещения, - с момента регистрации таможенной декларации.
В случаях перемещения товаров в пунктах пропуска и других местах, определенных законодательством, но в неустановленное время работы таможенных органов уголовное правонарушение считается оконченным с момента пересечения границы.
4. С объективной стороны контрабанда характеризуется:
сокрытием от таможенного контроля товаров или иных ценностей и предметов;
их перемещением помимо таможенного контроля;
их недекларированием или недостоверным декларированием;
обманным использованием таможенных и иных документов или средств таможенной идентификации.
Указанием заведомо недостоверных сведений в заявлении о выпуске товаров до подачи декларации на товары или в заявлении о совершении операций в отношении временно вывезенных транспортных средств международной перевозки, являющихся товарами, помещенными под процедуру временного ввоза (допуска), в том числе с представлением недействительных документов, поддельных или содержащих заведомо недостоверные (ложные) сведения.
Для признания таких действий преступными наступление каких-либо вредных последствий не требуется. В этой связи при незаконном перемещении товаров или иных предметов в крупном размере через таможенную границу Евразийского экономического союза по таможенной процедуре «таможенного транзита» содеянное следует квалифицировать по статье 234 УК вне зависимости от назначения товаров или предметов для использования их на территории государств - членов указанного союза (внутренний транзит), либо третьих стран (внешний транзит).
5. Сокрытие от таможенного контроля заключается в утаивании товаров или иных ценностей и предметов, использовании при их перевозке тайников либо других способов, затрудняющих их обнаружение, или в придании одним предметам вида других.
Перемещение предметов контрабанды помимо таможенного контроля заключается в их пересылке и провозе вне таможенных постов, пунктов пропуска и иных мест, определенных законодательством и таможенными органами Республики Казахстан для проведения таможенного декларирования, или вне установленного для его производства времени.
Обманное использование таможенных и иных документов или средств таможенной идентификации предполагает предъявление таможенным органам, а также лицам, осуществляющим пограничный контроль, недействительных, полученных незаконным путем, поддельных, а также содержащих ложные сведения документов, использование поддельных печатей, пломб, штампов и иных подобных средств таможенной идентификации либо предъявление подлинного средства идентификации, относящегося к другим объектам.
Недекларирование или недостоверное декларирование - это заявление декларантом таможенному органу с использованием таможенной декларации недостоверных сведений о товарах (наименование, стоимость, количество, вес и др.) об избранной таможенной процедуре и (или) иных сведений, необходимых для таможенных целей, либо невыполнение обязанности подачи такого заявления с указанными сведениями о товарах при производстве таможенного декларирования.
6. Под предметами контрабанды понимаются любые движимые предметы материального мира, в том числе валюта, валютные ценности, электрическая, тепловая или иные виды энергии и транспортные средства.
К ним относятся также культурные ценности, имеющие значение художественного, научного, исторического и археологического достояния народов - произведения искусства, предметы старины и иные имеющие указанное значение предметы, объекты интеллектуальной собственности, виды животных и растений, находящихся под угрозой исчезновения, их части и дериваты (производные). Ответственность за незаконное перемещение через таможенную границу Евразийского экономического союза указанных, а также иных, не изъятых из обращения предметов или предметов, обращение которых не ограничено, (например, продукты питания, одежда, обувь, парфюмерные товары и др.), установлена статьей 234 УК.
Незаконный вывоз культурных ценностей и объектов национального культурного достояния за пределы Республики Казахстан или их невозврат в Республику Казахстан, с перемещением через государственную границу в другое государство Евразийского экономического союза квалифицируется по части 1-1 статьи 203 УК.
Незаконный вывоз культурных ценностей и объектов национального культурного достояния за пределы Республики Казахстан или их невозврат в Республику Казахстан, с перемещением через таможенную границу Евразийского экономического союза, при наличии в действиях лица также состава экономической контрабанды квалифицируется по совокупности части 1-1 статьи 203 УК и соответствующей части статьи 234 УК.
6-1. Судам следует иметь в виду, что в соответствии с действующим законодательством Республики Казахстан установлен следующий порядок ввоза и вывоза наличных денежных средств и (или) денежных инструментов для физических лиц:
Ввоз в Республику Казахстан или вывоз из Республики Казахстан наличной иностранной и (или) национальной валюты, векселей, чеков (в том числе дорожных), ценных бумаг в документарной форме с территории или на территорию, которая является частью таможенной территории Евразийского экономического союза, осуществляется без ограничений и таможенного При единовременном ввозе в Республику Казахстан с территории стран, не являющихся участниками Евразийского экономического союза, или вывозе из Республики Казахстан на территорию таких стран наличной иностранной и (или)
национальной валюты (за исключением монет из драгоценных металлов) и (или)
дорожных чеков на общую сумму, превышающую в эквиваленте 10 тысяч долларов США, указанные ценности подлежат таможенному декларированию в письменной форме путем подачи пассажирской таможенной декларации на всю сумму ввозимых или вывозимых ценностей.
6-2. В случае совершения лицом контрабанды наличной иностранной и (или) национальной валюты и (или) дорожных чеков, их часть в размере, не подлежащем в соответствии с законодательством Республики Казахстан обязательному письменному декларированию, то есть не превышающем в эквиваленте 10 тысяч долларов США, не может признаваться предметом контрабанды и включаться в объем предъявленного лицу обвинения. Данная сумма подлежит возврату владельцу.
7. Перемещение наркотических средств, психотропных веществ, их аналогов, прекурсоров, сильнодействующих, ядовитых, отравляющих, радиоактивных веществ, радиоактивных отходов или ядерных материалов, взрывчатых веществ, вооружения, военной техники, взрывных устройств, огнестрельного оружия, боеприпасов, ядерного, химического, биологического и других видов оружия массового поражения образует состав уголовного правонарушения, предусмотренного статьей 286 УК, и материалов, оборудования или компонентов, которые могут быть использованы для создания оружия массового поражения, влечет ответственность независимо от размера и количества предметов контрабанды.
8. Стоимость предметов контрабанды определяется, исходя из таможенной стоимости товаров на момент совершения уголовного правонарушения на основании заключения специалиста (эксперта) в соответствии с правилами, установленными законодательством о таможенном деле и уголовно- процессуальным законодательством.
В случае отсутствия сведений о таможенной стоимости предметов контрабанды, их стоимость определяется исходя из государственных регулируемых цен (например, в случаях контрабанды сфальсифицированных спиртных напитков, других поддельных товаров). При отсутствии таких сведений цена товара и его стоимость определяется на основании заключения эксперта (специалиста).
8-1. При признании деяний, предусмотренных статьей 234 УК, совершенными в крупном и особо крупном размере, во внимание должна приниматься стоимость только той части товаров или иных предметов, которая перемещена через таможенную границу помимо или с сокрытием от таможенного контроля, либо с обманным использованием документов или средств таможенной идентификации, а также стоимость запрещенных или ограниченных к перемещению через таможенную границу товаров, вещей и ценностей, в отношении которых установлены специальные правила перемещения через таможенную границу, не декларированных или недостоверно декларированных.
Остальная часть товаров или иных предметов, которая перемещена через таможенную границу с соблюдением требований норм таможенного и иного законодательства (в случае если такие товары не изъяты или на них не наложен арест в соответствии с законами Республики Казахстан) подлежит выпуску.
9. Должностным лицом, совершившим контрабанду с использованием своего служебного положения, следует считать лицо, которое по долгу службы обязано осуществлять таможенный или пограничный контроль, соответствующие действия по досмотру перемещаемых через таможенную границу Евразийского экономического союза и (или) Государственную границу Республики Казахстан товаров или иных ценностей и предметов и давать разрешение на пересечение границы.
Контрабанда, совершенная такими лицами с использованием своего служебного положения, не требует дополнительной квалификации по статьям уголовного закона о коррупционных и иных уголовных правонарушениях против интересов государственной службы и государственного управления.
Иные лица, уполномоченные на выполнение государственных функций, либо приравненные к ним, совершившие контрабанду с использованием своего служебного положения, несут ответственность на общих основаниях, то есть по совокупности уголовных правонарушений, предусмотренных подлежащей применению нормой уголовного закона о должностных уголовных правонарушениях и соответствующей частью статьи УК о контрабанде без ссылки на данный квалифицирующий признак.
п. 2 ); от 21.04.2011 N 1 (вводится в действие со дня официального опубликования).
10. Лицо, умысел которого направлен на незаконное перемещение товаров или иных ценностей и предметов, принадлежащих разным лицам, в том числе и ему самому, должно нести ответственность за контрабанду всего вместе взятого (совместно перемещаемого) объема предметов контрабанды. Владелец же отдельной части такого заведомо для него незаконно перемещаемого товара или иных ценностей и предметов, умыслом которого не охватываются действия других лиц по незаконному перемещению остальной части предметов контрабанды, несет уголовную ответственность только за контрабанду ему принадлежащего имущества. Так же должны быть квалифицированы действия лиц, хоть и не являющихся владельцами предметов контрабанды, но виновных в заведомо незаконном перемещении таких предметов через таможенную границу за плату, в качестве курьера и т.п.
Наличие квалифицирующего признака «преступная группа» определяется исходя из содержания пункта 24) статьи 3 УК.
11. Совершение контрабанды объективно сопряжено с уклонением от уплаты обязательных платежей и налогов, взимаемых таможенными органами, которое охватывается прямым умыслом виновного одновременно с незаконным перемещением товаров или иных ценностей и является, как правило, целью этого перемещения, поэтому эти действия не подлежат дополнительной квалификации за уклонение от уплаты налогов и других обязательных платежей в бюджет.
Такая квалификация может иметь место лишь в тех случаях, когда действия, образующие составы контрабанды и преступного уклонения от уплаты обязательных платежей, совершаются в разное время.
Не требуют дополнительной квалификации также действия, которые представляют собой элементы обманного использования таможенных и иных документов (служебный подлог, подделка знаков оплаты, подделка документов).
В случаях совершения, наряду с контрабандой, иных уголовных правонарушений, в частности, связанных с валютой, наркотическими средствами, психотропными веществами, их аналогами, огнестрельным оружием и боеприпасами и т. п., либо с нарушением государственной границы, которые являются объектом иного контроля, нежели таможенного (соответственно пограничного, валютного, над наркотиками и т. д.), содеянное должно квалифицироваться по совокупности совершенных уголовных правонарушений, предусмотренных соответствующими нормами уголовного закона.
12. Отмена или упрощение таможенного и пограничного контроля, в том числе на основании международных соглашений, участником которых является Республика Казахстан, не затрагивающие необходимости таможенного декларирования товаров или иных ценностей и предметов и обеспечения разрешительного порядка и условий их перемещения через границу, других мер, направленных на защиту казахстанского рынка и пресечение незаконного оборота предметов уголовно наказуемой контрабанды, не сужают пределов действия уголовного закона.
В таких случаях уголовно наказуемое перемещение через таможенную границу товаров или иных ценностей и предметов должно расцениваться как контрабанда, сопряженная с их недекларированием и совершенная помимо таможенного контроля.
13. Выполнение требований закона о наложении ареста на имущество обвиняемого, находящееся вне территории Республики Казахстан, для обеспечения возможной его конфискации производится лишь на основании и в соответствии с международными соглашениями, участниками которой является Республика Казахстан.
14. При назначении наказания по делам данной категории судам следует руководствоваться требованиями статьи 52 УК, учитывать при этом также размер и количество предметов контрабанды, обсуждать вопрос о назначении дополнительных наказаний в виде лишения права занимать определенные должности или заниматься определенной деятельностью, либо в виде лишения специального, воинского или почетного звания, классного чина, дипломатического ранга, квалификационного класса и государственных наград с тем, чтобы наказание было обоснованным и справедливым. В предусмотренных законом случаях предметы контрабанды следует обращать в доход государства.
Судам также следует иметь в виду, что средства от реализации обращенных в доход государства предметов контрабанды подлежат перечислению в государственный бюджет в полном объеме. Поэтому суды не должны допускать в приговорах указаний об отчислении определенной части стоимости обращенных в доход государства предметов контрабанды на какой-либо специальный счет.
Если предметы контрабанды были реализованы виновным, суд должен решить вопрос о взыскании с осужденного в доход государства их стоимости и, в случае сопряжения этой реализации с уклонением от уплаты государству обязательных платежей, соответствующей суммы невыплаченных платежей.
При установлении фактов незаконного перемещения контрабандных товаров или иных ценностей и предметов путем их ввоза или вывоза через таможенную границу Евразийского экономического союза и (или)
Государственную границу Республики Казахстан с использованием транспортных средств лицами, признанными виновными в совершении уголовных правонарушений, предусмотренных статьями 234, 286 УК, судьбу использованных при контрабанде транспортных средств надлежит разрешать в зависимости от того, признаны ли последние в установленном законом порядке вещественными доказательствами по делу в качестве орудий уголовного правонарушения.
15. В связи с принятием настоящего постановления признать недействующим постановление Пленума Верховного Суда СССР от 3 февраля 1978 г. N 2 с изменениями, внесенными постановлениями от 5 сентября 1978 г. N 7 и от 6 декабря 1979 г. N 7 "О судебной практике по делам о контрабанде".
Настоящее постановление вступает в силу со дня его опубликования.
16. Согласно статье 4 Конституции Республики Казахстан настоящее нормативное постановление включается в состав действующего права, является общеобязательным и вводится в действие со дня первого официального опубликования.