Қазақша:
Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау Қазақстан Республикасы Министерство здравоохранения Республики министрлігі Казахстан Денсаулық сақтау министрлігінің 2007 жылғы 15 мамырдағы № 308 Бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2007 жылғы 13 маусымдағы Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне № 4735 болып енгізілді. Күші жойылды - Денсаулық сақтау министрінің 2010 жылғы 18 қарашадағы № 900 Бұйрығымен "Ауыз судың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар" санитарлық-эпидемиологиялық ережесі мен нормаларын бекіту туралы"
1. Қоса беріліп отырған "Ауыз судың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар" санитарлық- эпидемиологиялық ережесі мен нормалары бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитеті (Белоног А.А.) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуге жіберсін.
ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды
3. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Ұйымдастыру- қамтамасыз ету департаменті (Мұхамеджанов Ж.М.) бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін ресми жариялауға жіберсін.
4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Мемлекеттік санитарлық- эпидемиологиялық қадағалау комитетінің төрағасы - Қазақстан Республикасы Бас мемлекеттік санитарлық дәрігері А.А. Белоногқа жүктелсін.
5. Осы бұйрық ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.
Министрдің міндетін атқарушы "КЕЛІСІЛГЕН"
Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің Атом энергетикасы жөніндегі комитеті __________________ Т. Жантикин 2007 жылғы 22 мамыр Денсаулық сақтау министрінің м.а.
2007 жылғы 15 мамырдағы N 308 бұйрығымен бекітілген "Ауыз судың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптардың" санитарлық- эпидемиологиялық ережесі мен нормалары
1. Жалпы ережелер
1. "Ауыз судың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар" санитарлық-эпидемиологиялық ережесі мен нормалары (бұдан әрі - СанЕмН) қызметі ауыз сумен жабдықтау көзін таңдауға, ауыз сумен қамтамасыз етудің орталықтандырылған және орталықтандырылмаған жүйелерін пайдалануға, белгілі мөлшерде ыдысқа құйылған ауыз су өндірісімен, қазіргі бар немесе пайдалануға енгізілетін сумен қамтамасыз ету объектілерін пайдалану кезінде ауыз судың сапасын өндірістік бақылаумен байланысты жеке және заңды тұлғаларға арналған.
Санитарлық ереже сумен жабдықтаудың техникалық жүйесі суларына, асханалық, минералдық және емдік суларға қолданылмайды.
2. Осы санитарлық ережеде мынадай терминдер мен анықтамалар пайдаланылған:
1) судың жалпы альфа - немесе бета активтілігі - шартты альфасы немесе бетасы - қолданылатын радиометрдің бірдей көрсеткіштері жағдайында саны салыстырудың белгіленген үлгісінің активтілігіне тең есептеу үлгісінің активтілігі;
2) ең төменгі өлшенетін активтілік (бұдан әрі - А ) - есептеу үлгісінің мин активтілігі, берілген радиометрлік қондырғымен оны өлшеген кезде бір сағат уақытта салыстырмалы статистикалық қатесі 50% (Р = 0,95) құрайды;
3) мөлшердің шегі - техногендік сәулеленудің жылдық тиімді немесе баламалы мөлшерінің шамасы, ол қалыпты жұмыс жағдайында шамадан аспауы тиіс;
4) есептеу үлгісі - белгіленген әдістемеге сәйкес сынамаға физикалық немесе химиялық ықпал ету нәтижесінде алынған, заттардың белгілі бір саны және өлшемді орындаудың регламенттелген әдістемесіне сәйкес радиометрлік қондырғыда оның радиациялық параметрлерін өлшеуге арналған;
5) араласу деңгейі - радиациялық фактордың деңгейі, ол асып кеткен жағдайда белгілі бір қорғаныш іс-шараларын жүргізу керек;
6) бақылау деңгейі - бақыланатын мөлшер шамасының маңызы, жедел түрде радиациялық бақылау үшін орнатылған радиоактивті ластану мөлшерінің қуаттылығы.
2. Радиациялық бақылауды ұйымдастыруға қойылатын санитарлық- эпидемиологиялық талаптар
3. Тұрғындардың жылына 0,1 мЗв/-ден аз сәулеленуінің тиімді мөлшерін құрайтын ауыз суда табиғи және жасанды радионуклидтер болған кезде оның радиоактивтілігі төмендетілмейді. Суды тұтыну тәулігіне 2 кг деп стандартты белгіленгенде судағы жекелеген радионуклидтердің мөлшері араласу деңгейінен төмен болғанда көрсетілген мөлшер шамадан аспайды. Суда бірнеше радионуклидтер қатар болған жағдайда тұрғындардың сәулелену мөлшері жылына 0,1 мЗв/-ден аспауға тиіс.
4. Ауыз суды радиациялық-гигиеналық бағалау төмендегідей негізгі кезеңдерді қамтиды:
1) судағы радионуклидтердің меншікті жиынтық альфа және бета активтілігінің, ал жерасты сондай-ақ қажетті жағдайларда жер бетіне жақын су көздерімен оның құрамында радонның болуын анықтау;
2) ауыз судағы радионуклидтердің салыстырмалы белсенділігін анықтау;
3) тұрғындар және/немесе тұрғындардың сынақ тобы алған сәуле мөлшерін бағалауды да қоса алғанда, радиациялық қауіпсіздік өлшемдері бойынша ауыз суды гигиеналық бағалау;
Егер ауыз судағы табиғи радионуклидтердің құрамы араласу деңгейінен 10 еседен астам болса, онда мұндай суларды пайдалануға болмайды.
5. Ауыз суды өндірістік радиациялық бағалауды тұрғындарды сумен жабдықтауды жүзеге асыратын ұйым қамтамасыз етуге тиіс.
Бұл ретте ауыз суда анықталатын радионуклидтердің тізбесі, сондай-ақ бақылау тәртібі сумен жабдықтау көздерінің түрі, суды ластаудың ықтимал көздері, судағы радионуклидтердің нақты құрамы және оның маусымдық өзгеруі ескеріле отырып белгіленеді. Өндірістік радиациялық бақылау көлемі табиғи радионуклидтердің құрамы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым жоғары деңгейде белгіленеді.
Өндірістік радиациялық бақылауды жүргізген кезде ауыз суды пайдалану есебінен тұрғындар сәулеленуіндегі жиынтық үлесі 80% немесе одан да көп болған радионуклидтерді ғана анықтауға рұқсат етіледі.
6. Артезиан су көздерінен су алуды жүзеге асыратын сумен жабдықтау станцияларында радиациялық бақылау сәулелену гаммасы мөлшерінің қуаттылығы бойынша сүзгіш-тазартқыштар, тұндырғыштар, аэраторлар орналасқан орындарда, сондай-ақ радон изотоптарының және олардың еншілес өнімдерінің ауадағы құрамы бойынша жұмыс орындарында жүргізіледі.
7. Суды радиациялық бақылау (бұдан әрі - бақылау) суды таратқыш су құбыры желісіне берер алдында су алатын орындарда және таратқыш су құбыры желісінің бақылау орындарында жүргізілуі тиіс.
8. Радиациялық ластанған аумақтарда ластану құрамының ерекшелігі ескеріле отырып, судағы бақыланатын радионуклидтердің тізбесі белгіленуі тиіс.
9. Радионуклидтердің салыстырмалы активтілігі кем дегенде тоқсанына бір рет белгіленуі тиіс.
10. Бақылау тәртібі мыналарды қамтиды:
1) есептеу үлгілерін дайындау;
2) жалпы a- және в - активтілігін өлшеу;
3) радионуклидтердің ұқсастығын және олардың дербес шоғырлануын өлшеу;
4) зерттеу өлшемдерімен қателіктерінің нәтижелерінің есептемесі;
5) радиациялық қауіпсіздік өлшемдері бойынша ауыз суды бағалау.
11. Бақылау кезінде:
1) радон - 222 (бұдан әрі - 222 Rn) тараған кезде қысқа өмір сүретін оның Rn) тараған кезде қысқа өмір сүретін оның өнімдерімен (полоний-218, қорғасын-214, висмут-214, полоний-214) үлесін есепке алмастан, сыналатын судың жалпы альфа және бета белсенділігін анықтау;
2) олар суда ықтимал болған жағдайларда жеңіл ұшып кететін радионуклидтердің (йод-131, Rn) салыстырмалы белсенділігін анықтау жүргізілуі тиіс;
3) жекелеген қалыпты радионуклидтерді анықтау кезінде осы радионуклид вода үшін суға араласу деңгейі (бұдан әрі - УВ ) 0,1 деңгейінен аспайтын А анықталуы тиіс.
12. Ауыз су сынамасын іріктеу, консервациялау, сақтау және тасымалдау Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеудің тізілімінде N 2999 болып тіркелген, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрі міндетін атқарушының 2004 жылғы 28 маусымдағы N 506 бұйрығымен бекітілген "Ауыз сумен жабдықтаудың орталықтандырылған сулары сапасына қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар" санитарлық-эпидемиологиялық ережесі мен нормаларының талаптарына сәйкес жүргізіледі.
13. Зерттеу жүргізген кезде радионуклидтер шоғырлануының (булануының)
бірыңғай тәсілі және гомогендік жолмен бөлінген 239 (бұдан әрі - Pu)
плутониймен калий сульфатының ("Бета" стандарты) және кальций сульфатының ("Альфа" стандарты) салыстырмалы бірыңғай стандарттары пайдаланылуы тиіс.
14. Жиынтық альфа және бета активтілігін өлшеуге арналған радиомертлік қондырғылар төмендегі талаптарға жауап беруі тиіс:
1) белгіленген стандарттарға арналған ең төменгі өлшенетін альфа- активтілік А (Ea) 0,01 Беккерельден (бұдан әрі - Бк) аспауы тиіс;
2) белгіленген салыстырмалы стандарттарға арналған ең төменгі өлшенетін бета - активтілік А (Ев) 0,2 Бк-ден аспауы тиіс;
МИН
3) альфа мен бета активтілік көрсеткіштерінің арасындағы айырмашылық оларды салыстырған кезде 0,2 Бк-ден аспауы тиіс.
15. Бақылау кезінде осы санитарлық ережеге 1-4 қосымшаларға сәйкес бақыланатын радионуклидтерді тікелей өлшеудің, сондай-ақ жанама және есептелетін өлшеудің селективті (іріктеу) әдістері пайдаланылады.
3. Радиациялық қауіпсіздік өлшемдеріне ауыз судың сәйкестігін анықтауға қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар
16. 95% (бұдан әрі - Р = 0,95) сенім білдірілген ықтималдылық жағдайында салыстырмалы активтілікпен өлшеу қателіктері ауыз судың радиациялық қауіпсіздігінің өлшемдері болып табылады.
Кездейсоқ (статистикалық) дельта - s және жүйелі (тұрақты) дельта абсолюттік қателікті құрастырушысы болып табылады. өлшеудің толық қателігі /\ = + о ретінде белгіленеді.
s жүйелі қателік мынадай жинақтау принципіне орай алып бағалануға 0-ның тиіс:
| 2 2
/\ = V +
/\ 2.
онда - тексеру туралы куәлікте көрсетілген, өлшеу құралдарының аттестацияланған метрологиялық сипаттамаларының қателіктері, - есептеу үлгісін дайындаудың әдістемелік қателігі. Әдістемелікте соңғы қателік көрсетілмеген жағдайда, ол 0,10 (10 %) тең деп қабылданады.
17. Радиациялық қауіпсіздік өлшемдеріне ауыз судың сәйкестігін алдын ала бағалау үшін салыстырмалы жалпы альфаның- ( ) және бетаның- ( )
a
B активтілігімен алынған маңызы және оларды анықтаудың a және абсолюттік /\в қателіктері пайдаланылады.
18. Сумен жабдықтаудың жерасты көздерінің ауыз сулары үшін жалпы альфа және бета активтілігінен өлшемдерімен қатар радонның ( Rn салыстырмалы активтілігі мен оны анықтаудың Rn абсолюттік қателігі бойынша - радонның мазмұны белгіленуі тиіс.
19. Бір мезгілде орындалған өлшемдердің нәтижелері мынадай болғанда:
/\ + a 0,1 Бк/кг (1)
+ B 1,0 Бк/кг (2)
+ Rn 60 Бк/кг (3)
Су радиациялық қауіпсіздік нормаларының талаптарына сәйкес деп танылады.
20. Суда радон 60 Бк/кг-ден артық болған немесе жалпы альфа немесе бета активтілігінің бір немесе екі көрсеткіштерінен асқан жағдайда осы санитарлық ережеге 1-қосымшасының 1-кестесіне сәйкес радионуклидті талдау орындалуы қажет.
21. Егер жалпы альфа немесе бета активтілігінің бір немесе екі көрсеткіштерінен асып түскен жағдайда, радионуклидті талдау орындалуы қажет.
Толық радионуклидті талдау кезінде төмендегі өлшем бойынша радионуклидтердің жиынтық активтілігінің және активтілігінің жиынтық сәйкестігін бағалауды есептеу қажет:
/\ -E К Аi 0.2 (4)
i онда - жалпы альфа активтілігі;
Аi - судағы 1 радионуклидтің өлшенген салыстырмалы активтілігі;
Ki - салыстырмалы стандарттың энергетикалық спектрлерінің және нақты сынаманың сәйкессіздігін сипаттайтын коэффициенттер. 1-қосымша (N№2 кесте), 0,2 - УВ маңызынан 5%-тен аспайтын деңгейде басқа да альфа сәулесін 239+240 шашатын нуклидтердің су сынамасында болуын ескеретін эмпириялық коэффициент, оны анықтау талдау процесінде орындалмаған (мәселен ол тараған кезде қысқа өмір сүретін өнімдері бар Тh, Тh, мүмкін Рu, Аm).
Егер өлшем (4) талаптары орындалса, онда одан әрі өлшеу талап етілмейді.
22. Егер:
E
+V E(
) =0,24<1
Aі
/\A 0,002 0,015 0,001 і УBі УBі 0,12 0,20 0,12 0,20 (5)
/\ А - 1 радионуклидтің салыстырмалы активтілігін өлшеудің абсолюттік қателігі.
23. 1 өлшемі кезінде су көздері үшін жылына 0,1 микрозиверттен (бұдан әрі - жылына/мЗв) артық емес мөлшер деңгейіне кепілдік беретін жалпы a және (немесе) в активтілігінің жергілікті бақылау деңгейлері орнатылуы тиіс.
24. Өзге өлшем жағдайында судағы радионуклидтің жылдық түсімін анықтау бойынша одан әрі зерттеу жүргізілуі тиіс:
1) әрбір маусымда алынатын жерасты көздерінің сулары, жылына кем дегенде 4 рет, жерүсті көздерінің сулары ай сайын алынып, жылына кем дегенде 12 рет зерттеледі;
2) суды өңдеген немесе түрлі су қоймаларының суларын араластырған кезде радиациялық бақылау суды суқұбыры желісіне берер кезде жүргізіледі. Газтектес құрамын немесе радионуклидтердің жартылай ыдырауының шағын кезеңіндегі бақылау (мәселен - Rn) суқұбыры желісінің бақылау орындарында жүргізіледі.
25. НРБ-99-да белгіленген, суда араласу деңгейінен жоғары радионуклидтердің тұрақты болуы анықталған жағдайда сумен жабдықтау көзін одан әрі пайдаланудың мүмкіндігі қарастырылады.
26. Жылына 0,1 мЗв-дан аз тиімді мөлшерді құрайтын, ауызсудағы табиғи және жасанды радионуклидтер анықталған жағдайда оның радиоактивтілігін төмендету жөнінде іс-шаралар жүргізілмейді. Суда бірнеше радионуклидтер қатар табылған жағдайда радионуклид активтілігінің қатынасының жиынтығы оның араласу E (А /УВ1) деңгейіне қатысты 1 болуы тиіс.
27. Егер жалпы альфа активтіліктің және жалпы бета активтіліктің шамасы нормативтен төмен болса, онда су ластанбаған деп саналады. Көрсеткіштер нормативтен асып түскен жағдайда судың егжей-тегжейлі радионуклидтік талдауын жүргізу қажет.
"Ауыз судың радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық- эпидемиологиялық талаптар"
санитарлық-эпидемиологиялық ережесі мен нормаларына 1-қосымша Жалпы альфа және бета белсенділіктерінің өлшенген деңгейлеріне байланысты ауыз суға радионуклидті талдау жасаудың ұсынылатын дәйектілігі 1-кесте Жиынтық альфа және Бақыланатын Ескертпе р /с бета радионуклидтер N белсенділіктерінің өлшенген деңгейлері Бк/кг А + a 0,10 Радионуклидтік а А + B 1.0 құрамы бақыланбайды 0,10 < А+ a 0,20 А + B 210 Ро, Рb-мен 19-тармақтың анықталады орындалуы тексеріледі.
Бұдан әрі іс-қимыл осы ереженің 21-23 тармақтары бойынша 0,20 < А + a Рb, Rа, Rа-мен 0,40 А + B 1,0 А + a 0,40 Рв, Ra, U, U- Нормативтерден мен А + B 1,0 жоғары көрсеткіштер болған жағдайда (18-тармақ)
Th, 230 Th,
Тh;
қосымша анықталады;
Pu
Pu,
Am техногендік ластану, жұмыс істейтін АЭС және ядролық реакторлар аудандарында, 19-тармақ шартының тексеріледі А + B 1,0 137 Сs, Sr К Қажет болған жағдайда басқа да техногендік бета сәулелену нуклидтері
1) 1-кесте 2-тармақ бойынша Рb бақылаудың қажеттігі оның қатаң түрде нормалануынан (УВ =0,2 Бк/кг) және атмосфералық жауын-шашын мен жер үсті суларының Po/ Pb = 0,2 -0,3 қатынасы үшін қалыпты жағдайдан туындайды;
2) жалпы бета активтіліктің жоғарылығы К-нің (1-ші кестенің 5-тармағы)
қатысуымен байланысты болар, ол тиімді мөлшерге өзінің үлесін қосады.
Е =5.15 Мэв салыстырмалы стандартын және альфа-радиометрдің = 3 Мэв төменгі деңгейін пайдаланған кезде Кi коэффициентінің маңызы 2-кесте Альфа-сәулелену радионуклиді Альфа- энергиясы КI коэффициентінің маңызы 232 Th 238 U U 230 Th 239+240 Рu;
Ро 5155 + 5168, 5305 228 Тh, Аm, Рu 5420, 5486, 5500 224 Ra, Rа 5680, 5610 қамтамасыз етуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар" санитарлық-эпидемиологиялық ережесі мен нормаларына 2-қосымша Ауыз суды радиациялық бақылауды ұйымдастыру мен жүргізудің схемасы | A және В жиынтық | | белсенділігін анықтау | |Жиынтық a белсенділік | |Жиынтық a>0,1 Бк/л және | | 0,1 Б к/л және жиынтық В | | жиынтық В белсенділік > | | белсенділік 1,0 Б к/л | | 1,0 Б к/л | | |Жекелеген радионуклидтердің| | |шоғырлануын және жиынтық | | ________|мөлшердің есебін анықтау | | | |Мөлшер 0.1 мЗв| | |Мөлшер 0.1 мЗ| | __________|_________ | |Жағдайды қарастыру және қажет| |Су жарамды: ешқанда | | |болған жағдайда мөлшерді | |қосымша іс-қимыл | | |төмендету үшін түзету | |талап етілмейді | | |іс-қимылын қабылдау | |Нақты өңір үшін (ауыз сумен жабдықтаудың көзі) | |жиынтық a - және в - белсенділігінің | |бақылау деңгейлерін орнату | мен нормаларына 3-қосымша Ауыз суды радиациялық бақылау үшін ұсынылатын әдістемелер Өлшенетін сипаттамалары Өлшеудің ұсынылатын әдістемеле- Өлшеу құралдары Өлшеу диапазоны, Бк рі /кг Жиынтық альфа-бета- белсенділігі А (Е а)
0,5 -1,0 л
Жартылай өткізгіш 0,02-10 (Е a)
және сынама детектордың (бұдан 0,20-10 (Е В)
А (Е в)
көлемінен әрі - ППД), радионуклид- сцинтилляциондық тердің детекторлардың алдын ала немесе ағынды шоғырлануы- пропорциональды ның есептегіштердің (булануының)альфа-бета- негізінде аясы радиометри- төмен альфа-бета касы радиометрлер Салыстырмалы 0,5-1 л ППД немесе иони- 5х10 -10 3 белсенділік зацияланған 235 U, импульстық камералар 239+240 Рb негізіндегі 238 Рu, Аm альфа-спектро- радиохимия- метрлер лық бөлінуі бар және 232 U, 242 Рu, 243 Аm изотопты индикаторлар пайдаланыл- ған альфа спектрометрі 5-10 л ППД немесе сцин- (0,05-0,1)-10 3 тилляциондық 224 Rа детекторлар радий негізіндегі гамма- изотоптары- спектрометрлер, ның алдын аясы төмен ала сандық альфа-бета- шоғырлануы бар Альфа спектро- метрі, концентраты тұмшалау тараудың тең салмақты еншілес өнімдері жинақталған, селективті лық бөлінісі регламент- телген әдістеме бойынша өлшенген 1-3 л сынама ППД, сцинтилля- 0,02-10 (а)
циондық детектор- 0,05-10 (Р)
Рb
Ро, Рb және лардың немесе аясы 210 Вi алдын төмен альфа- ала радио- нуклидтердің селективтік бар Альфа-бета радиометрі немесе ( Ро)
альфа-спект- рометрі 1-10 л 0,1-10 3 134 Сs, Сs детекторлардың, цезий бета- радио- метрлердің негізінде гамма-сп.
иструмен- тальды гамма- спектометрі немесе бета- 1-5 л Бета-спектрометр- лер, аясы төмен бета-радиометрлер 90Sr алдын ала бар бета- Радиометрлік Радон радиометрле- 6-800 мен нормаларына 4-қосымша Радиациялық қауіпсіздік өлшемдеріне ауыз судың сәйкестігін анықтау жөніндегі мысалдар 1-мысал.
1) ауыз суды талдауды орындаған кезде мыналар анықталды:
А + a=0,17 Бк/кг, А
+ B= 0.16 Бк/кг;
2) жиынтық альфа белсенділіктің бақылау деңгейі асып кеткендіктен радионуклидті талдау жүргізу қажет. Анықтауға жататын радионуклидтерді іріктеген кезде осы санитарлық ереженің 24-тармағын басшылыққа аламыз: 0,10 <А + =0,17 0,20 - қысқарған радионуклидті талдауды орындаймыз a 210 (сынамада Ро, Рb анықтаймыз);
3) кейінгі талдау төмендегідей концентрацияларда радионуклидтер деректерінің болуын көрсетті:
210 Ро - 0,002± 0,001 Бк/кг, 210 Рb - 0,030 ±0,015 Бк/кг;
4) осы ереже шарттарының (5) орындалуын тексереміз:
/\Aі
УBі УBі 0,12 0,20 0,12 0,20 Сынамада кез келген басқа да альфа сәуле шашатын радионуклидтердің болуы осы ереженің шарттарын (5) орындауға кепілдік беретіндіктен бұдан әрі зерттеу талап етілмейді.
Осы мәнге сәйкес келетін мөлшер, <0.1 мЗв. Су жарамды, ешқандай қосымша іс-қимыл талап етілмейді;
5) осы су көзі үшін жиынтық альфа белсенділіктің бақылау деңгейін орнату
- 0.17 Бк/кг.
2-ші мысал
А + a = 0.27 Бк/кг, А + B=0.18 Бк/кг;
2) жиынтық альфа активтіліктің бақылау деңгейі асып кеткендіктен радионуклидті талдау жүргізу қажет. Сынамада анықтауға жататын радионуклидтерді іріктеген кезде осы санитарлық ереженің 24-тармағын басшылыққа аламыз: 0.20< А + a= 0.27 0.40 - қысқарған радионуклидті талдауды орындаймыз (сынамада - Ra анықтаймыз);
3) кейінгі талдау төмендегідей концентрацияларда радионуклидтер деректері бар екенін көрсетті:
210 Ро - 0,012 0,004 Бк/кг, 210 Рb - 0,020 0,010 Бк/кг, 226 Rа - 0,117 ±0,030 Бк/кг, 228 Rа - 0,050 0,020 Бк/кг;
4) осы ереже шартының (5) орындалуын тексереміз:
+ V E( 0,012 0,020 0,117 0,050 0,004 0,010 УВі УВ 0,012 0,20 0,50 0,20 0,12 0,20 ) =0,82<1 0,030 0,50 0,20 Осы маңызға сәйкес келетін мөлшер, <0.1 мЗв. Су жарамды, ешқандай
5) осы су көзі үшін жиынтық альфа активтіліктің бақылау деңгейін белгілеу
0.27 Бк/кг.
3-ші мысал
А + a = 0.049 + 0.008 = 0,57 Бк/кг, А + B = 0,52 Бк/кг;
2) жиынтық альфа активтіліктің бақылау деңгейі асып кеткендіктен радионуклидті талдауды жүргізу қажет. Сынамада анықтауға жататын радионуклидтерді іріктеген кезде осы санитарлық ереженің 24-тармағын басшылыққа аламыз: А + a = 0,57 > 0,4 - қысқарған радионуклидті талдауды орындаймыз (сынамада - U анықтаймыз);
3) кейінгі талдау төмендегідей концентрацияларда радионуклидтер 210 Ро - 0,170± 0,030 Бк/кг, Рb - 0,010 0,005 Бк/кг, 226 Rа - 0,202± 0,030 Бк/кг, Rа - 0,033 0,013 Бк/кг, 238 U - 0,041 0,006 Бк/кг, U - 0,059 0,008 Бк/кг;
4) осы ереженің өлшемі бойынша (4) радионуклидтердің жиынтық активтілігін және активтілік жиынының сәйкестігін бағалауды орындаймыз:
А -E КI AI = 0,49-(0,17 х 1,0 + 0,202 х 0,90 + 0,041 х 0,65 + 0,059 х 0,90) = 0,14 0.
Сынамада берілген, негізгі мөлшерді құрайтын радионуклидтер анықталды;
5) осы ереже шартының (5) орындалуын тексереміз:
0,170 0,202 0,033 0,041 0,059 УВі УВі 0,120 0,20 0,50 0,20 3,1 2,9 0,005 0,013 0,006 0,12 0,20 0,50 0,20 3,10 )=2,34>1 0,008
6) су көздерін одан әрі пайдалану мүмкіндігін немесе қорғаныш шараларын қабылдау қажеттігін анықтау мақсатында санитарлық-эпидемиологиялық сараптама жүргізу қажет.

На русском языке:
Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау Приказ и.о. Министра Министерство здравоохранения Республики министрлігі здравоохранения Республики Казахстан Казахстан от 15 мая 2007 года №
308. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 13 июня 2007 года № 4735. Утратил силу приказом Министра Казахстан от 18 ноября 2010 года № 900 Об утверждении санитарно-эпидемиологических правил и норм "Санитарно- эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности питьевой воды"
1. Утвердить прилагаемые санитарно-эпидемиологические правила и нормы "Санитарно-эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности питьевой воды".
2. Комитету государственного санитарно-эпидемиологического надзора Министерства здравоохранения Республики Казахстан (Белоног А.А.) направить настоящий приказ на государственную регистрацию в Министерство юстиции Республики Казахстан.
3. Департаменту организационно-правовой работы Министерства здравоохранения Республики Казахстан (Мухамеджанов Ж.М.) направить настоящий приказ на официальное опубликование после его государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Казахстан.
4. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на Председателя Комитета государственного санитарно-эпидемиологического надзора - Главного государственного санитарного врача Республики Казахстан Белоног А.А.
5. Настоящий приказ вводится в действие со дня официального опубликования.
И.о. Министра
"СОГЛАСОВАНО"
Комитет по атомной энергетике Министерства энергетики и минеральных ресурсов Республики Казахстан Утверждены приказом И.о. Министра здравоохранения 15 мая 2007 года N 308 Санитарно-эпидемиологические правила и нормы "Санитарно- эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности
1. Общие положения
1. Санитарно-эпидемиологические правила и нормы "Санитарно- эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности питьевой воды" (далее - санитарные правила) предназначены для физических и юридических лиц, деятельность которых связана с выбором источника питьевого водоснабжения, эксплуатацией централизованных и нецентрализованных систем водоснабжения, производством расфасованной питьевой воды, производственным контролем качества питьевой воды при эксплуатации существующих или вводимых в эксплуатацию объектов водоснабжения.
Санитарные правила не распространяются на воду технических систем водоснабжения, столовые, минеральные и лечебные воды.
2. В настоящих санитарных правилах использованы следующие термины и определения:
1) общая (суммарная) альфа- или бета-активность воды - условная альфа- или бета - активность счетного образца, численно равная активности назначенного образца сравнения при одинаковых показаниях используемого радиометра;
2) минимальная измеряемая активность (далее - А ) - активность мин счетного образца, при измерении которой на данной радиометрической установке за время один час относительная статистическая погрешность составляет 50% (Р = 0,95);
3) предел дозы - величина годовой эффективной или эквивалентной дозы техногенного облучения, которая не должна увеличиваться в условиях нормальной работы;
4) счетный образец - определенное количество вещества, полученное в результате физических или химических воздействий на пробу и предназначенное для измерений его радиационных параметров на радиометрической установке в соответствии с регламентированной методикой выполнения измерений;
5) уровень вмешательства - уровень радиационного фактора, при превышении которого следует проводить определенные защитные мероприятия;
6) уровень контрольный - значения контролируемой величины дозы, мощности дозы радиоактивного загрязнения, устанавливаемые для оперативного радиационного контроля.
2. Санитарно-эпидемиологические требования к организации радиационного контроля
3. Снижение радиоактивности питьевой воды не проводится при содержании природных и искусственных радионуклидов, создающих эффективную дозу облучения менее 0,1мЗв/год. Указанная доза не будет превышена при содержании отдельных радионуклидов в воде ниже уровня вмешательства при стандартном водопотреблении 2 кг в сутки. При совместном присутствии в воде нескольких радионуклидов доза облучения населения не должна превышать 0,1 мЗв/год.
4. Радиационно-гигиеническая оценка питьевой воды должна включать следующие основные этапы:
1) определение удельной суммарной альфа- и бета-активности радионуклидов в воде, а для подземных и для приповерхностных источников и содержания радона;
2) определение удельной активности радионуклидов в питьевой воде;
3) гигиеническая оценка питьевой воды по критериям радиационной безопасности, включая и оценку доз облучения населения и/или критических групп населения;
Если содержание природных радионуклидов в питьевой воде превышает уровни вмешательства более чем в 10 раз, то использование такой воды не допускается.
5. Производственный радиационный контроль питьевой воды должен обеспечиваться организацией, осуществляющей водоснабжение населения. При этом перечень радионуклидов, определяемых в питьевой воде, а также порядок контроля должен устанавливаться с учетом типа источника водоснабжения, возможных источников загрязнения воды, реального содержания радионуклидов в воде и его сезонных изменений. Объем производственного радиационного контроля устанавливается тем выше, чем выше содержание природных радионуклидов.
При проведении производственного радиационного контроля допускается определять только те радионуклиды, суммарный вклад которых в облучение населения за счет потребления питьевой воды составляет 80% или более.
6. На станциях водоснабжения, осуществляющих отбор воды из артезианских источников, проводится радиационный контроль в местах размещения фильтров-очистителей, отстойников, аэраторов по мощности дозы гамма-излучения, а также рабочих мест по содержанию изотопов радона и их дочерних продуктов в воздухе.
7. Радиационный контроль воды (далее - контроль) должен проводиться в местах водозабора, перед подачей ее в распределительную водопроводную сеть и в контрольных точках распределительной водопроводной сети.
8. На радиационно-загрязненных территориях должен устанавливаться перечень контролируемых в воде радионуклидов с учетом специфики состава загрязнения.
9. Удельная активность радионуклидов должна определяться не реже 1 раза в квартал.
10. Порядок контроля должен включать:
1) приготовление счетных образцов;
2) измерение общей a - и в -активности;
3) идентификацию радионуклидов и измерение их индивидуальных концентраций;
4) расчет результатов измерений и погрешностей исследований;
5) оценку питьевой воды по критериям радиационной безопасности.
11. При контроле должно проводиться:
1) определение общей альфа- и бета-активности проб воды без учета вклада радона-222 (далее - Rn) - с короткоживущими продуктами его распада (полоний-218, свинец-214, висмут-214,полоний-214);
2) определение удельной активности легколетучих радионуклидов (йод-131, Rn) при возможном присутствии их в воде;
3) при определении отдельных нормируемых радионуклидов должна вода выявляться А не выше 0,1 уровня вмешательства для воды (далее - УВ для данного радионуклида.
12. Отбор, консервация, хранение и транспортирование проб питьевой воды производят в соответствии с требованиями санитарно-эпидемиологических правил и норм "Санитарно-эпидемиологические требования к качеству воды централизованных систем питьевого водоснабжения", утвержденных приказом и.
о. Министра здравоохранения Республики Казахстан от 28 июня 2004 года N 506 , зарегистрированным в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под N 2999.
13. При проведении исследования должны использоваться единый способ концентрирования радионуклидов (выпаривание) и единые стандарты сравнения - сульфат калия (стандарт "Бета") и сульфат кальция с гомогенно распределенным плутоний-239 (далее - Pu) (стандарт "Альфа").
14. Радиометрические установки для измерения суммарной альфа- и бета- активности должны отвечать следующим требованиям:
1) минимальная измеряемая альфа-активность А ( Ea ) для установленных стандартов должна быть не более 0,01 Беккереля (далее-Бк);
2) минимальная измеряемая бета-активность А ( Eв ) для установленных стандартов сравнения должна быть не более 0,2 Бк;
3) разница между показателями альфа- и бета-активности при их сравнении должна быть не более 0,02 Бк.
15. При контроле должны использоваться селективные (избирательные)
методы прямого измерения контролируемых радионуклидов, а так же косвенные и расчетные методы согласно приложениям 1 - 4 к настоящим санитарным правилам.
3. Санитарно-эпидемиологические требования к определению соответствия питьевой воды критериям радиационной безопасности
16. Удельная активность и погрешность измерения при доверительной вероятности 95% (далее - Р = 0,95) должны являться критериями радиационной безопасности питьевой воды.
Составляющими абсолютной погрешности должны являться случайная (статистическая) дельта - и систематическая (постоянная) дельта - . Полная s погрешность измерения определяется как:
/\ = +
Систематическая погрешность - должна оцениваться исходя из следующего принципа суммирования:
где - погрешности аттестованных метрологических характеристик средств измерений, указанной в свидетельстве о поверке, - методическая погрешность подготовки счетного образца. При отсутствии в методике указания последней погрешности, она принимается равной 0,10 (10 %).
17. Для предварительной оценки соответствия питьевой воды критериям радиационной безопасности используются полученные значения удельной общей альфа- ( ) и бета- ( ) активности и абсолютные погрешности их определения а в /\ и .
18. Для питьевой воды подземных источников водоснабжения одновременно с измерениями общей альфа- и бета-активности должно определяться содержание радона - по удельной активности радона ( ) и Rn абсолютной погрешности его определения Rn.
19. Вода признается соответствующей требованиям норм радиационной безопасности, при следующих результатах одновременно выполненных измерений:
0,1 Бк/кг
/\ а < 1,0 Бк/кг
/\ в <
+ Rn 60 Бк/кг
20. При содержании радона в воде выше 60 Бк/кг или превышении одного или обоих показателей общей альфа- или бета-активности, необходимо выполнить радионуклидный анализ в соответствии с таблицей 1 приложения 1 к настоящим санитарным правилам.
21. Если превышен один или оба показателя общей альфа- или бета- активности, то необходимо выполнить радионуклидный анализ.
При полном радионуклидном анализе необходимо рассчитать оценку соответствия суммарной активности и суммы активностей радионуклидов по критерию:
E К Аi 0.2 i где - общая альфа-активность;
Аi - измеренная удельная активность 1 радионуклида в воде;
Ki - коэффициенты, характеризующие несоответствие энергетических спектров стандарта сравнения и реальной пробы. Приложение 1 (таблица 2);
0,2 - эмпирический коэффициент, учитывающий присутствие в пробе воды других альфа-излучающих нуклидов на уровне не более 5% от значения УВ определение которых в процессе анализа не выполнялось (например, Тh, 239+240 Тh, с короткоживущими продуктами его распада, возможно Рu, Аm).
Если условие критерия (4) выполнено, то дальнейшие измерения не требуются.
22. Вода признается соответствующей критерию если:
где А - измеренная удельная активность 1 радионуклида в воде, включая Rn;
УВ, - соответствующий уровень вмешательства (УВ ) согласно НРБ-99 (приложение П-2);
/\ А - абсолютная погрешность измерения удельной активности 1 радионуклида.
23. При критерии 1 должны устанавливаться для водоисточника местные контрольные уровни общей а и (или) в -активности, гарантирующие уровень дозы не более 0,1 микрозиверт в год (далее-мЗв/год).
24. При ином критерии должны проводиться дальнейшие исследования по определению годового поступления в воду радионуклидов:
1) вода подземных источников исследуется не менее 4 раз в год, отбираемых в каждый сезон; поверхностных источников - не менее 12 раз в год ежемесячно;
2) при наличии обработки воды или смешении воды различных водозаборов, радиационный контроль проводится перед подачей ее в водопроводную сеть. Контроль содержания газообразных или с малым периодом полураспада радионуклидов (например - Rn), проводится в контрольных точках водопроводной сети.
25. При обнаружении в воде стабильного присутствия радионуклидов выше уровней вмешательства, установленных НРБ-99, должно быть принято решение о дальнейшем использовании источника водоснабжения.
26. При содержании природных и искусственных радионуклидов в питьевой воде, создающих эффективную дозу меньше 0,1 мЗв/год не проводятся мероприятия по снижению ее радиоактивности. При совместном присутствии в воде нескольких радионуклидов сумма отношений активности радионуклида к его уровню вмешательства Е (А /УВ1)) должна быть 1.
27. Если величины общей альфа-активности и общей бета-активности будут ниже нормативных, то вода считается не загрязненной. В случае превышения этих показателей, необходимо провести полный радионуклидный анализ воды.
Приложение 1 к санитарно-эпидемиологическим правилам и нормам "Санитарно-эпидемиологические требования к обеспечению радиационной безопасности питьевой воды"
Рекомендуемая последовательность радионуклидного анализа питьевой воды в зависимости от измеренных уровней общей альфа- и бета-активности Таблица 1 N Измеренные Контролируемые Примечания п/п уровни суммарной радионуклиды альфа- и бета-активности, Бк/кг А + радионуклидный состав не контролируется 0,10 < А + /\ a < Определяется Проверяется выполнение 210 Ро, Рв пункта 19.
Далее - действия по пунктам 21-23 настоящих правил 0,20 < А + РЬ, пункта 19. Далее - 226 Rа, Rа действия по пунктам 21-23 настоящих правил При значении показателей Рв, выше нормативных Ra, (пункт 18) дополнительно 238 U, U определяются Th, 230 Th , Тh;
в районах техногенного загрязнения, действующих АЭС и ядерных реакторов - 239+240 Pu Pu, Am, условия пункта 19 /\ в < 1,0 137 Сs, Sr К при необходимости другие техногенные бета-излучающие нуклиды
1) необходимость контроля Рb по пункту 2 таблицы 1 вызвана его очень жестким нормированием (УВ = 0,2 Бк/кг) и типичным для атмосферных выпадений и поверхностных вод соотношением Po/ Pb = 0,2 - 0,3;
2) превышение общей бета-активности может быть обусловлено присут- ствием 40К пункт 5 таблицы 1, который дает вклад в эффективную дозу.
Значения коэффициента Кi при использовании стандарта сравнения с Е =
5.15 Мэв и нижним уровнем дискриминации альфа-радиометра = 3 Мэв Таблица 2 Альфа-излучающий Энергия Значение коэффициента радионуклид альфа-излучения, кэВ КI 232 Th 238 U 23 0 Th 239+240 Рu;
Ро 5155 + 5168, 5305 228 Тh, Аm, Рu 5420, 5486, 5500 224 Ra, 5680, 5610 Приложение 2 Схема организации и проведению радиационного контроля питьевой воды Приложение 3 Рекомендуемые методы для радиационного контроля питьевой воды Измеряемые Рекомендуемые Средства Диапазон характеристики методы измерения измерения измерений, Суммарная Альфа-бета- Низкофоновые 0,02-10 ( Ea альфа- и бета- радиометрический альфа-бета-радио- 0,20-10 ( Eв активность с предварительным метры на основе А( Ea ) и А ( Eв )
концентрированием полупроводникового радионуклидов детектора (выпаривание), (далее-ППД), из объема пробы сцинтилляционных 0,5 - 1,0 л детекторов или проточных пропорциональных счетчиков Удельная Альфа Альфа-спектрометры 5х10 - 10 3 спектрометрический на основе ППД или U, ионизационных 235 U, радиохимическим импульсных камер выделением радио- 239 +240 239 +240 Рb нуклидов из 241 Аm объема пробы 0,5 - 1 л и использованием изотопных индикаторов 232 U, 242 Рu, Аm;
Гамма
Гамма-спектрометры
(0,05-0,1)-10 3 226 Ra, Rа, 224 Rа количественным детекторов, низкофоновые изотопов радия из метры 5 - 10 л, герметизацией концентрата и выдержкой для накопления равновесных дочерних продуктов распада, метрический с селективным выделением изотопов радия и измерением по регламентированной методике;
Альфа-бета-радио- 0,02-10 (а)
метрический или 0,05-10 (Р)
Рb альфа-спектромет- рический ( Ро)
ППД, сцинтилля- ционных детекторов или проточных нуклидов Ро, Рb или Вi из объема пробы 1-3 л Гамма-спектромет- 0,1-10 3 рический инструмен- 134 Сs, Сs тальный или бета-радиометричес- кий с предваритель- бета-радиометры ным количественным изотопов цезия из объема пробы 1-10 л Бета-спектромет- Бета-спектрометры, 0,1-Ю 3 рический инструментальный или бета- 90 Sr из объема пробы 1-5 л Радиометрический Радиометры радона 6-800 Приложение 4 Примеры по определению соответствия питьевой воды критериям радиационной безопасности Пример 1.
1) при выполнении анализа питьевой воды было установлено:
А + = 0,17 Бк/кг, А + = 0.16 Бк/кг;
/\ а
/\ в a
2) так как превышен контрольный уровень суммарной альфа-активности, необходимо провести радионуклидный анализ. При выборе радионуклидов, подлежащих определению в пробе, руководствуемся пункту 24 настоящих санитарных правил: 0,10< А + = 0,17 0,20 - выполняем сокращенный радионуклидный анализ (в пробе определяем Ро, Рb);
2) последующий анализ показал присутствие данных радионуклидов в следующих концентрациях:
210 Ро - 0,002± 0,001 Бк/кг, РЬ - 0,030 ±0,015 Бк/кг;
3) проверяем выполнение условия (5) настоящих правил:
Так как присутствие в пробе любых других альфа-излучающих радионуклидов гарантирует выполнение условия (5) настоящих правил, дальнейших исследований не требуется.
Доза, соответствующая этому значению, <0.1 мЗв. Вода пригодна, никакие дополнительные действия не требуются;
5) установление контрольного уровня суммарной альфа-активности для данного водоисточника - 0.17 Бк/кг.
Пример 2
А + = 0.27 Бк/кг, А + = 0.18 Бк/кг;
2) так как превышен контрольный уровень суммарной альфа-активности, необходимо провести радионуклидный анализ. При выборе радионуклидов, подлежащих определению в пробе, руководствуемся пункту 24 настоящих правил:
0.20 < А + а = 0.27 0.40 - выполняем расширенный радионуклидный анализ (в пробе определяем Рb, , Ra),
3) последующий анализ показал присутствие данных радионуклидов в 210 Ро - 0,012 0,004 Бк/кг, Рb- 0,020 0,010 Бк/кг, 226 Rа - 0,117 ±0,030 Бк/кг,
- 0,050 0,020 Бк/кг;
4) проверяем выполнение условия (5) настоящих правил:
Доза, соответствующая этому значению, <0,1 мЗв. Вода пригодна, никакие
5) установление контрольного уровня суммарной альфа-активности для данного водоисточника - 0,27 Бк/кг.
Пример 3
А + = 0.049 + 0.008 = 0,57 Бк/кг, А + = 0,52 Бк/кг;
2) так как превышен контрольный уровень суммарной альфа-активности, необходимо провести радионуклидный анализ. При выборе радионуклидов, подлежащих определению в пробе, руководствуемся пункту 24 настоящих правил: А + а = 0,57 > 0,4 - выполняем полный радионуклидный анализ (в пробе определяем Рb, U);
3) последующий анализ показал присутствие данных радионуклидов в 210 Ро - 0,170 ±0,030 Бк/кг, Рb - 0,010 + 0,005 Бк/кг, 226 Rа - 0,202± 0,030 Бк/кг, Rа - 0,033 ±0,013 Бк/кг, 238 U - 0,041 ± 0,006 Бк/кг, U - 0, 059 0,008 Бк/кг;
4) выполняем оценку соответствия суммарной активности и суммы активностей радионуклидов по критерию (4) настоящих правил:
А -
E КI AI = 0,49 - (0,17 х 1,0 + 0,202 х 0,90 + 0,041 х 0,65 + 0,059 х 0,90) = 0,14 0.
Основные дозообразующие радионуклиды, представленные в пробе, определены;
5) проверяем выполнение условия (5) настоящих правил:
б) необходимо проведение санитарно-эпидемиологической экспертизы с целью определения возможности дальнейшей эксплуатации водоисточника или необходимости принятия защитных мер.