Қазақша:
Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты Қазақстан Республикасы Конституционный Суд Республики Казахстан Конституциялық Кенесінің қаулысы 2001 жылғы 22 қараша № " және оның депутаттарының мәртебесi туралы" Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы" Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы жөнiнде толықтырулар енгiзу туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестiгi жөнiндегi өтiнiшiн қарады.
Қолда бар материалдарды зерделеп, баяндамашылар Конституциялық Кеңестің мүшелерi Н.I. Өкеев пен В.Д. Шопиндi, отырысқа қатысушылардың сөйлеген сөздерiн тыңдап шығып, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi мынаны анықтады:
Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесiне 2001 жылғы 13 қарашада Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнің "Қазақстан Республикасының Парламентi және оның депутаттарының мәртебесi туралы"
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы" Конституциялық заңды Республика Конституциясына сәйкестiгi мәнiнде қарауды сұраған өтiнiшi келiп түстi.
Премьер-Министрдiң өтiнiшiн қарап шығып, Конституциялық Кеңес, бұл Конституциялық заң мазмұндық және процессуалдық сипаттағы бiрқатар ережелерi бойынша Республика Конституциясына сәйкес емес деген ұйғарымға келдi.
Мәселен, бұл заңдық кесiм қазiр қолданылып жүрген "Қазақстан Республикасының Парламентi және оның депутаттарының мәртебесi туралы"
1995 жылғы 16 қазандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына бiрқатар толықтырулар енгiзiп, оларды күшіне енгiзу мемлекеттiк шығысты көбейтудi қажет етедi:
- 25-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылған: "3. Парламент депутатының штаттағы көмекшiлерi және қоғамдық негiзде жұмыс iстейтiн көмекшiлерi болуы мүмкiн.";
- 29-бап Республика Парламентiнің жанынан ғылыми-консультациялық кеңес пен баспа органы құрылуы мүмкiндiгiн белгiлейтiн 3-тармақпен толықтырылған;
- 30-бап мынадай мазмұндағы 3-1-нормамен толықтырылған: "3-1. Сайлау округтерiнде депутаттық өкiлеттiктi жүзеге асыру үшiн iссапар кезеңiне жергiлiктi атқарушы орган депутатқа қызметтiк үй-жай және автомобиль көлiгiн бередi.".
Бұл аталған нормаларды жүзеге асыру, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң қорытындысы бойынша, республикалық бюджеттің де, жергiлiктi бюджеттердiң де шығысын көбейтудi қажет етедi.
Жоғарыда баяндалғанды ескерiп, Конституциялық Кеңес, бұл аталған толықтырулар Қазақстан Республикасы Конституциясының 61-бабы 6- тармағының талаптарын бұза отырып қабылданған деп есептейдi.
Конституциялық Кеңес сондай-ақ Парламент қабылдаған Заңда өзiнiң мазмұны жағынан Конституцияға қайшы келетiн нормаларды тауып отыр.
Мәселен, қаралып отырған Заңның, Парламент депутатының штаттағы көмекшiлерi болуы мүмкiн деген нормасы (10-тармақтың 2) тармақшасы)
Республика Конституциясының 44-бабы 9) тармақшасына және "Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабы 9) тармақшасын ресми түсiндiру туралы" Конституциялық Кеңестің 2001 жылғы 12 қарашадағы N 14/2 қаулысына қайшы келедi. Атап айтқанда, бұл қаулымен, мемлекеттiк бюджет қаражаты есебiнен ұсталатын тиiстi органдар қызметкерлерінің жұмысын ақшалай қамтамасыз етудің көлемi мен шарттары жөнiндегi түпкiлiктi шешiмдi, бұл органдардың жалпы штат санын анықтау, мемлекеттiк қызметшiлер лауазымдарының тiзiлiмдерiн және санаттарының тiзбелерiн белгiлеу негiзiнде, Республика Президентi қабылдайды деп түсiндiрiлген.
Одан тыс, осы Заңның 2-бабында "8-баптың 3-тармағындағы "өздерiнің құзыретiне" деген сөздер, "осы тұлғалардың құзыретiне" деген сөздермен ауыстырылсын." деп көзделген. Бұл нормадан келiп шығатыны, мемлекеттiк органдардың және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының лауазымды тұлғалары, олардың сессияға қатысу қажеттiгi туралы Парламенттiң немесе оның Палаталарының шешiмi қабылданса, Парламентке келiп өздерiнің құзыретiне кiретiн мәселелер бойынша қажеттi түсiнiктер беруге мiндеттi.
Алайда, Конституцияның 3-бабының 4-тармағына сай Республикада мемлекеттiк билiк бiртұтас және де ол заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлiну принципiне сәйкес жүзеге асырылады. Бұдан келiп шығатыны, билiк тармақтарының әр бiрiне белгiлi бiр өкiлеттiк берiлген.
Республика Конституциясы Парламенттің, оның Палаталары өкiлеттiгiнің толық тiзбесiн белгiлейдi және Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу жолынан басқа, оларды кеңейтуге рұқсат бермейдi. Бұл норма "Парламенттің және оның Палаталарының өкiлеттiгiн белгiлейтiн Қазақстан Республикасы Конституциясының 53-57-баптарын ресми түсiндiру туралы" Конституциялық Кеңестiң 1997 жылғы 15 қазандағы N 17/2 қаулысында баяндалған. Демек, өзiнiң конституциялық өкiлеттiгiнен келiп шығып, Парламент мемлекеттiк органдардың және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының лауазымды тұлғаларын оның (Парламенттің) құзыретiне кiретiн мәселелер бойынша ғана қажеттi түсiнiктер беруге мiндеттеуге хақылы.
Қабылданған заң кесiмiнiң 8-тармағы арқылы қолданыстағы Конституциялық заңның 19-бабының 3-тармағы "Республика Президентi Парламент қабылдаған заңның Конституцияға сәйкестiгi туралы Конституциялық Кеңеске жүгiнетiн жағдайларды қоспағанда." деген сөздермен толықтырылды.
Бұл ереже Конституцияның 72-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына кереғар, өйткенi оған сай Конституциялық Кеңес Парламент қабылдаған заңдардың Республика Конституциясына сәйкестiгiн Президент қол қойғанға дейiн тек Республика Президентiнiң өтiнiшi бойынша ғана емес, Сенат пен Мәжiлiс Төрағаларының, Парламент депутаттары жалпы санының кемiнде бестен бiр бөлiгiнің, Премьер-Министрдің өтiнiштерi бойынша да қарайды, ол да сондай-ақ заңға қол қою мерзiмiнің тоқтата тұрылуына әкеп соқтырады.
Осылайша, қаралып отырған Заң Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес келмейдi және Конституцияның 74-бабының 1- тармағына сай оған қол қойылмайды және күшiне енгiзiлмейдi.
Баяндалғанның негiзiнде және Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 2) тармақшасын, Қазақстан Республикасы Президентiнiң "Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi туралы" конституциялық заң күшi бар Жарлығының 17-бабы 2-тармағының 1) тармақшасын, 32, 33, 37- баптарын және 41-бабы 1-тармағының 2) тармақшасын басшылыққа алып, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi қаулы етедi:
1. Республика Парламентi 2001 жылғы 18 қазанда қабылдаған, "Қазақстан Республикасының Парламентi және оның депутаттарының мәртебесi туралы"
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы" Конституциялық заң конституциялық емес деп танылсын.
2. Аталған Заңға, Қазақстан Республикасы Конституциясының 74-бабының 1-тармағына сай, қол қойылмайды және ол күшiне енгiзiлмейдi.
3. Қазақстан Республикасы Конституциясының 74-бабы 3-тармағына сәйкес қаулы оны қабылдаған күннен бастап күшiне енедi, шағымдануға жатпайды, Республиканың бүкiл аумағында жалпыға бiрдей мiндеттi және Қазақстан Республикасы Конституциясының 73-бабы 4-тармағында көзделген жағдайды ескерiп, түпкiлiктi болып табылады.
4. Осы қаулы республикалық ресми басылымдарда қазақ және орыс тiлдерiнде жариялансын.
Конституциялық Кеңесiнiң Төрағасы

На русском языке:
Конституционный Суд Республики Казахстан Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты Постановление Конституционного Совета Республики Казахстан от 22 ноября 2001 года № 15/2 О Конституционном законе Республики Казахстан "О внесении изменений и дополнений в Конституционный закон Республики Казахстан "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов"
Конституционный Совет Республики Казахстан в составе Председателя Хитрина Ю.А., членов Совета Акуева Н.И., Бусурманова Ж.Д., Есенжанова А., Котова А.К., Омарханова К.А. и Шопина В.Д. с участием представителей:
субъекта обращения - Министра юстиции Республики Казахстан Рогова И.
И., вице-Министра юстиции Котлова А.Н.;
Сената Парламента Республики Казахстан - депутата Жусупова Б.Г.;
Мажилиса Парламента Республики Казахстан - депутата Сисинбаева Т.М.;
Министерства финансов Республики Казахстан - вице-Министра финансов Коржовой Н.А., рассмотрел в открытом заседании обращение Премьер-Министра Республики Казахстан о соответствии Конституции Республики Казахстан Конституционного закона Республики Казахстан "О внесении изменений и дополнений в Конституционный закон Республики Казахстан "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов", принятого Парламентом Республики Казахстан на совместном заседании его Палат 18 октября 2001 года.
Изучив имеющиеся материалы, заслушав докладчиков - членов Конституционного Совета Акуева Н.И. и Шопина В.Д., выступления участников заседания, Конституционный Совет Республики Казахстан установил:
В Конституционный Совет Республики Казахстан 13 ноября 2001 года поступило обращение Премьер-Министра Республики Казахстан с просьбой рассмотреть Конституционный закон "О внесении изменений и дополнений в Конституционный закон Республики Казахстан "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов" на предмет соответствия его Конституции Республики.
Рассмотрев обращение Премьер-Министра, Конституционный Совет пришел к выводу, что данный Конституционный закон по ряду положений процессуального и содержательного характера не соответствует Конституции Так, этот законодательный акт вносит в действующий Конституционный закон Республики Казахстан от 16 октября 1995 года "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов" ряд дополнений, введение в действие которых потребует увеличение государственных расходов:
- статья 25 дополнена пунктом 3 следующего содержания: "3. Депутат Парламента может иметь штатных помощников и помощников, работающих на общественных началах";
- статья 29 дополнена пунктом 3 устанавливающим, что при Парламенте Республики могут быть образованы научно-консультативный совет и печатный орган;
- статья 30 дополнена нормой "3-1. Для осуществления депутатских полномочий в избирательных округах местным исполнительным органом депутату предоставляется служебное помещение и автотранспорт на период командировки".
Реализация приведенных норм, по заключению Правительства и Министерства финансов Республики, потребует увеличения расходов как республиканского, так и местных бюджетов.
Исходя из вышеизложенного, Конституционный Совет считает, что указанные дополнения приняты с нарушением требований пункта 6 статьи 61 Конституции Республики Казахстан.
Конституционный Совет также усматривает в принятом Парламентом Законе нормы, противоречащие Конституции по своему содержанию.
Так, норма рассматриваемого Закона о том, что депутат Парламента может иметь штатных помощников (подпункт 2) пункта 10) противоречит подпункту 9)
статьи 44 Конституции Республики и постановлению Конституционного Совета от 12 ноября 2001 года N 14/2 "Об официальном толковании подпункта 9) статьи 44 Конституции Республики Казахстан". В частности, этим постановлением разъяснено, что окончательное решение об объеме и условиях денежного обеспечения деятельности работников соответствующих органов, содержащихся за счет средств государственного бюджета, принимает Президент Республики на основе определения общей штатной численности этих органов, установления реестров должностей и перечней категорий государственных служащих.
Кроме того, в статье 2 этого Закона предусмотрено "В пункте 3 статьи 8 слова "его компетенцию" заменить словами "компетенцию этих лиц". Из этой нормы следует, что должностные лица государственных органов и органов местного самоуправления, о необходимости присутствия которых на сессии принято решение Парламента или его Палат, обязаны прибыть в Парламент и дать необходимые пояснения по вопросам, входящим в их компетенцию.
Однако, согласно пункту 4 статьи 3 Конституции государственная власть в Республике едина и осуществляется в соответствии с принципом ее разделения на законодательную, исполнительную и судебную ветви. Из этого вытекает, что каждая из ветвей власти наделена определенными полномочиями. Конституция Республики устанавливает исчерпывающий перечень полномочий Парламента, его Палат и не допускает их расширения, иначе как путем внесения изменений и дополнений в Конституцию. Эта норма изложена в постановлении Конституционного Совета от 15 октября 1997 года N 17/2 "Об официальном толковании статей 53-57 Конституции Республики Казахстан, устанавливающих полномочия Парламента и его Палат". Следовательно, исходя из своих конституционных полномочий, Парламент вправе обязать должностных лиц государственных органов и органов местного самоуправления дать необходимые пояснения лишь по вопросам, входящим в его (Парламента) компетенцию.
Статьей 8 принятого законодательного акта пункт 3 статьи 19 действующего Конституционного закона дополнен словами ", за исключением случаев, когда Президент Республики обращается в Конституционный Совет о соответствии принятого Парламентом закона Конституции". Данное положение не соответствует подпункту 2) пункта 1 статьи 72 Конституции, согласно которому Конституционный Совет рассматривает до подписания Президентом принятые Парламентом законы на их соответствие Конституции по обращению не только Президента Республики, но и по обращениям Председателей Сената и Мажилиса, не менее одной пятой части от общего числа депутатов Парламента, Премьер-Министра, что также влечет приостановление срока подписания закона.
Таким образом, рассматриваемый Закон не соответствует Конституции Республики Казахстан и согласно пункту 1 статьи 74 Конституции не может быть подписан и введен в действие.
На основании изложенного и руководствуясь подпунктом 2) пункта 1 статьи 72 Конституции Республики Казахстан, подпунктом 1) пункта 2 статьи 17, статьями 32, 33, 37 и подпунктом 2) пункта 1 статьи 41 Указа Президента Республики Казахстан, имеющего силу Конституционного закона, "О Конституционном Совете Республики Казахстан", Конституционный Совет Республики Казахстан постановляет:
1. Признать Конституционный закон Республики Казахстан "О внесении изменений и дополнений в Конституционный закон Республики Казахстан "О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов", принятый Парламентом Республики 18 октября 2001 года, неконституционным.
2. Названный Закон, согласно пункту 1 статьи 74 Конституции Республики Казахстан, не может быть подписан и введен в действие.
3. В соответствии с пунктом 3 статьи 74 Конституции Республики Казахстан постановление вступает в силу со дня его принятия, обжалованию не подлежит, является общеобязательным на всей территории Республики и окончательным с учетом случая, предусмотренного пунктом 4 статьи 73
4. Опубликовать настоящее постановление на казахском и русском языках в официальных республиканских печатных изданиях.
Председатель
Конституционного Совета Республики Казахстан