Қазақша:
Маслихат Акмолинской области Ақмола облысының мәслихаты Ақмола облыстық мәслихатының 2003 жылғы 27 маусымдағы № С- 28-4 шешімі. Ақмола облысының Әділет басқармасында 2003 жылғы 22 шілдеде № 1929 болып тіркелді. Күші жойылды - Ақмола облыстық мәслихатының 2006 жылғы 16 наурыздағы № 3С-18-5 шешімімен Ақмола облысында кедейлікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық Бағдарламаны бекіту туралы
1. Ақмола облысында кедейлікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық Бағдарлама бекітілсін (қоса берілді).
2. Бағдарламаның жүзеге асырылуын бақылау облыстық мәслихаттың бюджет, қаржы, экономика, әлеуметтік даму және халықты әлеуметтік қорғау жөніндегі тұрақты комиссиясына жүктелсін.
3. Осы шешім Ақмола облыстық әділет басқармасында мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді.
Облыстық мәслихат сессиясының төрағасы Облыстық мәслихат хатшысының міндетін атқарушы Қ. Құсанов Г. Марченкова ҚР НҚА ЭББ-гі нақты құжатқа сілтеу QR-коды Ақмола облыстық мәслихатының 2003 жылғы 27 маусымдағы № С-28-4 шешімімен бекітілген Ақмола облысында кедейлікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық бағдарлама
1. Бағдарлама паспорты Атауы Ақмола облысында кедейлікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық бағдарлама Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 26 наурыздағы № 296 қаулысы Әзірлеу үшін негіздеме Негізгі әзірле- уші Жергілікті атқарушы органдармен бірлесе отыра, Ақмола облыстың экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасы Мақсаты Экономикалық даму, жұмыспен қамтамасыз ету, халықтың кірісін молайту, әлеуметті әлсіз топтарды қолдау, ке- дейліктің әлеуметті демографиялық, экологиялық және инфрақұрылымдық факторлардың жағымсыз әсерлерін азайту, халықтың денсаулық сақтау, білім беру қызметтеріне мүмкіншілігін арттыру үшін жағдай жасау жолы- мен кедейлік деңгейін азайту.
Міндеттері
Облыстың бірқалыпты экономикалық дамуын қамтамасыз ету;
кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру мен несие беру және шағын несие беру тәжірибелерін кеңейту үшін жағдай жасау арқылы халықты жұмыспен қамтуды арттыру;
арнайы әлеуметтік көмек көрсетілетін аз қамтылған отбасыларды неғұрлым объективті анықтау үшін кіріс есебін жақсарту бойынша шаралар дайындау;
денсаулық сақтау мен білім берудегі мемлекет кепілдік берген қызметтердің тиімділігі мен мүмкіндігін артты- ру;
үкіметтің орталық органдары шараларын үйлестіре отырып, және облыстың қаржылық жағдайы ескеріліп, ке- дейліктің жағымсыз экологиялық және инфрақұрылым факторларының әсерін азайту үшін алдыңғы кезектегі қа- жетті шараларды белгілеу;
кедейлікпен күрес жөніндегі Бағдарлама шеңберінде түрлі мемлекеттік органдар мен бизнес және үкіметтік емес ұйымдар әрекетінің координациясын күшейту бойынша ұсыныстар дайындау;
кедейлік проблемаларына және оны шешудегі жергілікті атқарушы органдардың жұмыстарына баға беру бойын- ша мониторинг жүйесін енгізу.
Негізгі прин- циптері Жергілікті мемлекеттік органдардың реттегіш рөлдерін оңтайландыру жолымен кәсіпкерлік бостандығын қам- сыздандыру;
жұмыспен қамтуды арттыру жолымен жұмыссыздықты азайту;
қабылданған шаралардың тиімділігін жоғарылату (аздаған шығындармен қажетті нәтижелерді қамту);
ішкі еңбек нарығын қорғау;
кедейліктің аймақтық, гендерлік, жас шамасы бойынша есепке алу;
көмек көрсетуде әлеуметтік әділеттік пен атаулылықты қамтамасыз ету.
Қаржыландыру көздері
Экономиканың тиісті салаларында кедейлікті азайту мәселелерін шешетін қолданылып жүрген және әзірленіп жатқан мемлекеттік және салалық бағдарламалар шеңберінде көзделетін болады.
Жалпы жұмыссыздық деңгейінің 2002 жылы 9%-дан 2005 жылы 7,7 %-ға дейін азаюы, кедейліктің төменгі саты- сындағы азаматтар санының 48,8% -ға (22721 адамға дейін) азаюы, туберкулезбен ауыратын адамдар деңгейі 2002 жылы 190-нан 100 мыңға дейін, ал 2005 жылы 165-ке дейін азаюы.
Аймақтық Бағ- дарламаны іске асырудан күтілетін нәти- желер 2003-2005 жылдар.
Іске асыру мерзімі
2. Кіріспе
Осы Бағдарлама Қазақстан Республикасында кедейлікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған Бағдарлама негізінде Қазақстан Республикасы Үкіметтің 2003 жылғы 26 наурыздағы № 296 Қаулысына сәйкес әзірленді.
Бағдарламаны әзірлеу барысында 2002 жылғы 19 желтоқсанда облыстық мәслихат бекіткен Ақмола облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2003- 2005 жылдарға арналған Индикативтік жоспары, әлеуметтік проблемалар шешіміне, халық тұрмысын жақсартуға, экономикалық сұрақтарға, инвестиция тартуға және т.б. бағытталған облыстық нысаналы бағдарламалары.
Кедейлікті азайтудың 2003-2005 жылдарға арналған аймақтық бағдарламасын әзірлеуге облысымыздағы экономиканың дамуына қарамай жұмыссыздықтың көбеюі негіз болып отыр.
Осылайша 2001 жылы күнкөріс минимумы көлемінің төменгі кірісіне ие тұрғындар саны жалпы халық санының 20,4% құрады, жалпы жұмыссыздар деңгейі 10,8%.
Бағдарламаға енгізілген кедейліктің азаюының негізгі жолдары халықтық кедейлік көпаспектілі жағдайын ескереді және олардың төмендеуіне тиісті жағдайларды мынадай негізде болжайды:
экономикалық даму;
жұмыспен қамту және кедейліктің азаюы;
әлеуметтік көмектің атаулылығын;
кедейлер үшін білім беру базасының, алғашқы медициналық жәрдем, тұрғын үй мен ауыз суды қоса алғандағы коммуналдық қызмет, көліктік инфрақұрылымға мүмкіншілік алуы;
бюджеттік бағдарламаны әкімдестіру тиімділігі;
кедейлердің ақпарат алуы деңгейін молайту шешімін қабылдауда қатысуы.
Сонымен қатар, кедейліктің гендерлік аспекті, қоршаған ортаның адам өмірінің деңгейіне әсері, шағын қалалар мен аудандардағы ауылдардағы кедейлік негіздері ескеріледі.
Кедейлік проблемаларын шешу үшін жергілікті мемлекеттік органдардың, жеке секторлар, үкіметтік емес ұйымдардың, кәсіби одақтардың белсенді қатысып, өзара әрекеттесуі.
2000 жылдың ақпан айында әзірленген «2000-2002 жылдарға арналған жұмыссыздық және кедейшілікпен күрес бойынша» Бағдарламасы жұмысқа жарамсыз аз қамтылған азаматтарға және еңбек нарығында неғұрлым әлсіздеу тұрғындар санатына арнайы көмек көрсету және жұмыспен қамту белсенді саясатын жүзеге асыру арқылы кедейлік проблемаларын шешуге бағытталған болатын.
Қолданыстағы Бағдарламаны әзірлеу барысында жағымды нәтижелерге мүмкіншіліктер пайда болды. Осылайша, кедейлік деңгейінің төменгі сатысынан аз кіріс табатын аз қамтылған азаматтар саны 38 мың адамға төмендеген, 2000 жылға (12,6%) қарағанда 2001 жылы (10,8%) Бағдарламаны іске асыруды бастаған уақытта жұмыссыздар деңгейі 1,8%-ға азайған.
3. Ақмола облысындағы кедейліктің жай-күйін талдау
1. Кедейлік деңгейін айқындау және оның өлшемі
1) Кедейлік.
Кедейлік - бұл халықтың белгілі бір топтары өмір сүру құқықтарын іске асыруға байланысты бірінші кезектегі физиологиялық қажеттіліктерді қанағаттандыруда қиындық көретін, Конституциямен бекітілген құқықтар мен бостандықтар шеңберінде қоғам өміріне толыққанды қатысу мүмкіндігінен айырылатын әлеуметтік-экономикалық құбылыс.
Кіріс бойынша негізгі өлшемдері - бұл күн көріс минимумы және кедейлік шегі. Күнкөріс минимумы - кедейлікті айқындау үшін негіз және себетті аз мөлшерде тұтыну негізінде ескеріледі, оған 70% азық-түлік және 30% азық-түлік емес және қызметтерді қосады. Нормативті құқықтық актілермен белгіленген кедейлік шегі 2002 жылы 40% құрады. Бұл көрсеткіш ең алдымен мемлекетіміздің арнайы әлеуметтік көмек көрсетуге жағдайы бар екендігін көрсетеді.
2000 жыл бойынша Қазақстанның Ұлттық есебінде берілген адам дамуы индексі бойынша облысымыз 14 облыс қатарынан 11-ші орынды иеленді. 2001 жылы кедейліктің төменгі шегіндегі тұрғындар бөлігі 2 есеге азайған (2000 жылы 16%-дан 2001 жылы 8%-ға дейін).
Сонымен қатар бұл көрсеткіш кедейліктен толық ақпарат бермейді, өйткені тек кедейлік ауқымын ғана анықтайды, олардың қаншалықты кедей екендігін айқындамайды. Кедейлік тұңғиығы және кедейлік өткірлігі сияқты индикаторлар әлі де қажет.
Кедейлік тереңдігі кедейлікті жою үшін қосымша ақы төленуі қажет әрбір тұрғын есебінде жетіспейтін кіріс көлемін көрсетеді (кедейлік тереңдігі аз болған сайын, кедейлердің жай-күйі жақсы болады).
Кедейлік өткірлігі кедейлік тереңдігінің қосымша сипаттамасы ретінде қарастырылады - бұл кедейлік шегінің төменгі сатысындағы ең кедейлер арасындағы кедейлер бөлігі (кедейлік өткірлігі қаншалықты жоғары болған сайын кедейлер жай-күйі төмен болады).
Кедейлік тереңдігі күн көріс минимумы көлемі бойынша есептегенде)
облыс бойынша 2001 жылы 5,16% құрады, кедейлік өткірлігі-2,00% кедейлік дефициті - 889,73 теңге (Республика бойынша салыстыру үшін - 7,7%, 3,01%, 891,42 теңге).
Кедейлік бағалауының негізгі шарттары кіріс бойынша емес бұл базалық әлеуметтік жағдай мен қызметтің мүмкіндік алуының ең төменгі деңгейі.
Денсаулық сақтау саласында - бұл әр тұрғынның медперсонал мен медициналық ұйымдар саны, медициналық ұйымдары жоқ елді-мекендер саны, білім беруде - балаларды оқумен қамту, мектептері жоқ елді-мекендер саны, оқу жүйесінде жоқ балалар саны, сонымен қатар әлеуметтік көмек беру жүйесінде материалдық көмек көрсетілгендер саны.
2) Ақмола облысындағы кедейліктің бейіні.
Облыстық еңбек, жұмыспен қамту және тұрғындарды әлеуметтік қолдау басқармасының мәліметі бойынша кедейлердің негізгі санаты балалар болып табылады (балалы отбасылар). Облыс тұрғындарының 31% 18 жасқа дейінгі балалар құрайды (235 балаға жуық), аз қамтылғандар 51% (23 мың адамға жуық).
Балалар кедейлігінің проблемалары тек қана әлеуметі әлсіз тұрғындар тобының проблемасы болып табылмайды, облыста тек қана 10% балалы отбасы толық емес болып табылады, аз қамтамасыз етілгендер арасында 33%.
Келесі санат жұмыссыздар, толығымен қажетсінушілер санына енушілер.
Жұмыссыздар кедейлігінің тереңдігі барлық аз қамтылғандар арасында неғұрлым көп - 34% жұмыссыз кедейліктің төменгі шегінде кіріс алады.
Еңбекке жарамды жұмыссыздардың барлық санының 24% ғана жұмыс істейді.
Кедейлік бейінінің талдауы кедейлікпен күресуде халықтың балалар (әсіресе көп балалы отбасылар) және жұмыссыздар сияқты екі басымды топтарын айқындауға мүмкіндік береді.
2001 жылы халықтың қамтамасыз етілген топтарының кірістерінің 10% көп және 10% аз арақатынасы облыс бойынша орташа есеппен 9,3 есені құрады (алғашқы көрсеткіш 8 құрайды).
География бойынша кедейлік жеке селолық аудандар мен шағын қалаларда топталған: 2001 жылдың І тоқсанында күн көрісі төмен кедей тұрғындар саны ауылдық жерлерде 30,8%, қалада 27,4% құрады, 2002 жылдың І тоқсанында сәйкесінше - 26,1% и 20,4%.
Облыстағы 40 елді-мекенде (Целиноград ауданындағы Өтеміс, Садовое, Зеленый Гай ауылдары, Сандықтау ауданындағы Новодобринка, Речное ауылы, Шортанды ауданындағы Алтай ауылы) мектеп жоқ, 260 ауылда орта және негізгі мектептер.
2,4 мың мектеп оқушылары 3-тен 40 км-ге дейінгі мектепке дейінгі жерді жүріп өтулеріне тура келеді, 196 бала пәтерде тұрады, 77 бала - қараусыз өздері барады.
49 шағын елді мекендерде медицина мекемелері мен медицина жұмыскерлері жоқ, бұл Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылдың 26 сәуіріндегі № 472 Қаулысы бойынша белгіленген нормативтерге сәйкес келеді.
Мысалы, Сандықтау ауданындағы ауылдарда (Крутые горки, Петриковка, Арбузинка, Ключевка, Профинтерн, Смольное, Мысок), Еңбекшілдер ауданындағы 8 ауылда (Кішкентай, Қарасу, Қарасор, Итенген, Азнабай, Атансор, Арай, Дачи бөлімшелері).
Туберкулез бойынша қиын эпидемиологиялық жағдай. 2001 жылы аурулар саны 100 мың адамға шаққанда 178,7 (1999 ж.- 149,3, 2000 ж. - 170,3) құрады.
Вирустық гепатитпен ауырғандар деңгейі жоғары, ауырғандардың 61% балалар.
Сапалы ауыз су тапшылығы мен сапасыз тағамдардың таратылуы жалғасып отырғандығы ішек жұқпалы ауруларының ерекше дамып отыруына негізгі себеп болып отыр. Аурудың облыстағы орташа деңгейінен жоғары дамып отырған жерлері Атбасар, Целиноград, Щучье аудандары және Көкшетау қаласы.
Атбасар, Астрахан, Жарқайың, Егіндікөл, Қорғалжын, және Жақсы аудандарының 22 елді-мекендерінде ашық су қоймаларындағы су пайдаланылуда.
3) Ақмола облысындағы кедейлік кейпі.
Кедейлікті толық азайту үшін кедейліктегі азаматтар үшін ерекше шаралар жүргізу қажет, атап айтқанда, құрамына мыналар кіретін нақты топтарға:
оқымайтын және жұмыс істемейтін жастар;
балалар мен көп балалы отбасылары;
көптен жұмыссыз жүргендер;
мүгедектер;
маргиналды топтар - үйсіз, пенитенциярлы жүйедегі мекемелерден босатылғандар, қашқындар.
Оқымайтын және жұмыс істемейтін жастар тәуекелдік топтарға жатады, нәтижесінде оқыту процесінде қиындықтарға кездеседі, білікті жұмыстарға кіруге мүмкіндік ала алмайды, осылайша содан кейін жастар арасында кедейшілік пайда болады. 16-18 жастағы жастар арасындағы кедейлік барлық жастардың 10%-на жетіп отыр. (4 мың адамға жуық).
Балалар кедейлікке жоғары тәуекелдікпен облыстағы халықтың неғұрлым әлсіз топтары болып табылады. Балаларды денсаулық және біліммен қамту проблемасын бірінші кезекте мемлекет шешуі тиіс, олай болмаған жағдайда кедейлік осы қарқынмен келесі буынға кеңейген түрде жетеді. Балалар арасындағы кедейлік көп балалылықтан ғана емес, сонымен қатар ата-анасының жұмыссыздығынан да туындап отыр (немесе өзіндік еңбек етудің аз кірісінен).
Күн көрісі кедейліктің төменгі сатысындағы отбасылар арасындағы көп балалы отбасылар үлесі 14 % (2 мың отбасына жуық).
Көптен жұмыс істемеу еңбек нарығының тұтынуында кейбір жұмыс күшінің сәйкессіздігіне байланысты. Көптен жұмыс істемейтіндер мен тұрақты жұмыссыздар саны жұмыссыздардың 76% құрайды.
Жалғыз қарт адамдар проблемасы олардың коммуналдық қызметке көп ақша төлеуі, емделуге және т.б. ақы төлеуден туындап отыр. Облыс бойынша 5 мың отбасы жалғыз қарт адамдардан.
Мүгедектер арасындағы тәуекелдік олардың қабілетсіздігіне байланысты басым. Еңбекке жарамды мүгедектер санының 2% жұмыссыздар.
Тұрғындардың басқа топтарына жағымсыз әсер тигізуге олардың қабілеттік күшіне де ерекше назарды талап ететін маргиналды топтарға жататын адамдар саны бағаланбауда.
Бұл проблема әсіресе облыс орталығына тән және оны шешуге үйсіздерге көмек беру мен балалардың бұзақылығына қарсы күрес үшін арнайы мемлекеттік мекемелер құрылған.
Кезушілерді болдырмау мақсатында қабылдап орнықтыру ұйымдары жұмыс істейді, ол жерлерде 962 адам бар.
Жеке мүлікті тонау сияқты қылмыс түрлерінің өсуі кедейлікке алып баруға сілтейтін жол болып табылады. Осылай, 2001 жылы 7,9 мың қылмыс тіркелген, 2000 жылдың деңгейімен салыстырғанда 8% өскен, соның ішінде 3,3 мың тонау 7,4 %-ға өскен.
Ұсталғандардың 9,1% кәмелеттік жасқа толмағандар, 12,3% - әйелдер.
Облыс бойынша орта есеппен алғанда әрбір сегізінші қылмыскер ішімдік ішкен немесе нашақор пайдаланғандар болып шыққан. Ұсталғандардың басым көпшілігі жұмыссыздар - 66,2%.
Медициналық мекемелерде тіркеуде тұрған жүйке аурулары және есірткі мен психотроптық заттар пайдаланған саны 14,8 мың адам, оның 1,9 мыңы әйелдер, 271 - жас жеткіншектер.
Жұқпалы ВИЧ бойынша эпидемиологиялық жағдай тығыз болып қалуда.
2001 жылы - 16 ауру анықталған, үстіміздегі жылы тіркеуде 50 ВИЧ ауру бар.
2. Экономиканың даму деңгейі және жұмыспен қамту
1) Экономика
Экономикалық өсім кедейлікті азайтуға әсер ететін барлық факторлар арасындағы ең ерекшесі. Соңғы жылдардағы облыстағы экономикалық көрсеткіш тұрақты экономикалық өсімді көрсетіп отыр. 2001 жылы өнеркәсіп өндірісінің көлемі 1999 жылмен салыстырғанда 1,5 есе артқан, өнеркәсіп өндірісінің физикалық көлемінің индексі 22% оның ішінде барлық өнімнің 64% келетін өңдеу саласы - 27%.
2001 жылы азық-түлік тағамдарын өндіру өсімі 38,5%, химиялық өндіріс 51%, металлургия - 77%, машина жасау - 2,5 есеге, металл емес және минералды заттарды өндіру - 2,6 есеге өсті.
Тұрып қалған кәсіпорындарды іске қосу және жаңа кәсіпорындар құру мен іске қосылған жаңа жұмыс орындарын ашу есебінен, 2001 жылы 3512 жұмыс орны ұйымдастырылған. Алтын, подшипниктер, темірбетонды шпалдар, темір рудаларын, көмір өндіруді әрі қарай дамытуға мүмкіншілік бар.
Облыс бидайдың жақсы сорттармен негізгі қамтамасыз етушісі болып табылады. Соңғы үш жылда астық түрлерін жалпы жинаудағы орташа жылдық көлемі 3,3 млн. тоннаға жетті, салмағы бойынша 1994-1998 жылдарға қарағанда 47%-ға жетті.
Малдар мен құстардың барлық түрінің бас саны өсті, бұл сәйкесінше барлық түрдегі малдар мен құстардың еттері, сүт, жұмыртқа, жүн өндірісінің өсуін көрсетеді.
Негізгі капиталдағы инвестиция көлемі (құнына дейінгі есеппен) 11,7 млрд.
теңгені, бұл 2000 жылғы деңгейден 3,5 есе артық, олардың капиталды құрылысқа қолданылғаны - 3,7 млрд. теңге.
Экономиканың ажырамас бөлігі болып шағын кәсіпкерлік секторы табылады. Өнімдер өндірген, 23 млрд. теңгеден аса сомада қызмет көрсеткен 17 мыңға жуық шағын бизнес субъектісі тіркелген.
Нақты бағытталған әрекеттер нәтижесінде салық жинау ахуалдары бір қалыпқа келтірілді, облыс бюджетіне жыл сайын түсетін сома 2000 жылы 11 млрд. теңгеден 2001 жылы 13 млрд. теңгеге дейін өсті, соның ішінде жергілікті бюджет бойынша сәйкесінше 7 млрд. теңге және 8 млрд. теңге.
Осылайша, экономикалық өсудің салалық құрамында жұмыспен қамтуды арттыру және кедейлікті азайту үшін жағдайлар туындады.
2) Жұмыспен қамту және жұмыссыздық.
Таңдаулы тексеріс материалдары бойынша 2001 жылы экономикалы белсенді халық саны 2000 жылға қарағанда 20,5 мың адамға (4,9%) өсіп, 435,1 мың адамға жеткен (барлық адамның 59,2%), экономикалық қызмет түрлері бойынша жұмыспен қамтылған адамдарды жұмыс орындарын белгілеуде құрылымдық өзгерістер байқалады. Экономикалық қызмет түрлері бойынша жұмыс істеушілердің негізгі бөлігі (жеке тұлғалар мен шаруашылықпен айналасушыларды есепке ала отырғанда) қызмет саласында шоғырланған - 110,7 мың адам (53,9%), ауыл шаруашылығында - 26,2%, өндіріс пен құрылыста - 19,9%.
Еңбек нарығы соңғы жылдары мемлекеттік емес секторлар пайдасына экономикалық секторлар арасындағы жұмыс күшін орналастырылуының жалғасушы жалпы жұмыссыздық деңгейінің азаюымен сипатталады. Өздігінен еңбектенушілер есебінің қатарлап өсуінен жалданбалы жұмысшылар санының азаюы байқалуда. Жұмыспен қамтылған адамдар санындағы өздігінен жұмыс жасаушылар үлесі: 1998 жылы - 32%, 1999 жылы - 43%, 2000 жылы - 45%, 2001 жылы - 47%.
Облыстық еңбек, жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының ақпараты бойынша 2001 жылы жұмыссыздардың жалпы саны 2000 жылға қарағанда 5,2 мың адамға қысқарып, 47,2 мың адамды құрады, сәйкесінше тіркелген еңбек нарығында 1,8 мың адамға және - 14,3 мың адам.
Жұмыссыздардың әлеуметтік кейпі әйел адамдарда - кәмелеттік жасқа жетпеген балалары бар, 10 жылдық жұмыс өтілі бар, көп уақыттан жұмыссыз, бұл
- 35 жастағы әйел.
Осы жылдың 1 қыркүйегінде көрсеткіш бойынша жұмыспен қамту мәселесі бойынша өкілетті органдарда есепте тұрған жұмыссыз 15 мың адамның 64 % әйелдер құрайды (10 мың адам), 16-24 жастағы жастар 13% (2 мың адам).
Жұмыссыздардың көп бөлігі ұзақ уақыт жұмыссыз жүргендер 11,4 мың адам (76%).
Жұмысқа орналастыру проблемасы өткір болып қалуда және келесі себептермен сипатталады: жұмыс күшіне деген сұраныстың жоқтығы, біліктілік деңгейінің жетіспеушілігі немесе нақты мамандық бойынша жұмыс өтілінің жоқтығы, жұмыс берушілер тарапынан конкурстық іріктеу, еңбек ақының төмендігі, еңбек ақының уақытылы төленбеуі.
40 жастан асқан әйелдер мен 50 жастан асқан ер адамдар еңбек нарығында үлкен қиыншылықтарға кез болады. Қиындатылған біліктілік талаптары жұмысқа орналасу барысында жұмыс өтілі және қажетті біліктілігі жоқ жастар үшін мүмкіндіктерін шектейді.
Әйел адамдарға әсіресе ауылдық жерлерде тиісті жұмыстар табу қиынға соғады. Тіркелген еңбек нарығында жұмыссыз әйелдер санының жартысына жуығы ауылды жерде тұратындар. Жұмыс берушілер әйел адамдар қаншалықты ыңғайлы болып, ақысына қарамастан қандай жұмысқа болса да жауапкершілікпен қарайтындығына қарамастан ер адамдарды көп алады. Көптеген ер адамдар жұмыспен қамту орталығына тіркелмейді, көбірек кіріс көзін қарастырып, бұрынғы мамандығына сай келмегендіктен ұсынған жұмысқа бармайды. Уақыт өте бұл жұмыссызды маргинализациялауға алып келеді.
Кедейліктің себептерінің бірі кірісі аз жұмыс орындарының көптеген санымен анықталатын төменгі деңгейдегі еңбек ақы болып табылады. 2001 жылдың қаңтар-желтоқсан айларындағы бір жұмысшының орташа айлық еңбек ақысының көлемі 4877 теңгеден 37766 теңге аралығында. Ер адамдар мен әйелдер жұмыстарының, айлық еңбек ақысының, еңбек нарығындағы бәсекелестігінің айырмашылығы да көрініс тауып отыр. 2001 жылы әйелдердің орташа айлық еңбек ақысы ер адамдардың еңбек ақысының 71% құрайды.
Еңбек нарығына халықтың көшіп-қонуы маңызды ықпал етеді. 2000 - 2001 жылдары облыс аумағына 33,6 мың адам қоныс теуіп, 75,9 мың адам көшіп кеткен. Халықтың күрт көшуі салдарынан әсіресе жоғары білімді мамандар мен жоғары білікті білікті кадрлардан тұратын жұмыс күші санының азаюымен қатар кәсіби даярлығы жоқ адамдар саны көбейіп келеді. Бұған қоса, жоғары және кәсіби орта білімді жұмыссыздар әлеуеті жұмыс таба алмай отыр. 2001 жылдың соңында есепте тұрған 14,3 мың жұмыссыздың 979-ы (6,8%) жоғары білімді, орта кәсіби білімді - 3,6 мың адам (25,2%), бастауыш кәсіби - 1,8 мың адам (12,6%), жалпы орта - 6,5 мың адам (45,5%), негізгі жалпы 1,5 мың адам (10,5%).
2002 жылдың 1 қыркүйегіндегі ахуал бойынша еңбекке жарамды жастағы оралмандар саны 7,6 мың адамды (48%), олардың жұмысқа орналасқаны 4,8 мың адамды (63%) құрайды, 2002 жылдың бірінші жартыжылдығында қоғамдық жұмыстарға 0,6 мың адам немесе жұмысқа жарамды жастың жалпы санының 8% тартылды.
Облыста жұмыс орындарын құру және қайта жаңғырту бойынша аймақтық бағдарламасы қабылданды. 2000-2001 жылдары 19,3 мың орын құру жоспарланған, нақты 17,3 мың адам жұмысқа орналастырылды, соның ішінде жұмыспен қамту орталығынан - 0,9 мың адам тартылды.
3) Қоғамдық жұмыстар.
Бүгінгі күні қоғамдық жұмыстар жұмыссыздарды әлеуметтік қорғаудың негізгі нысаны, сонымен қатар кедейліктің азаю нысанының бірі болып табылады.
Қоғамдық жұмыстардың негізгі мақсаты тұрақты жұмыс іздестіруде қиындық көріп жүрген жұмыссыздарды жұмыспен қамтуға әрекет жасау.
Нарықты реттеуде ерекше рөл атқарып отырмаса да, қоғамдық жұмыстар жұмыссыздарды әлеуметтік қолдау функциясын орындайды және жұмыссыздар деңгейінің күрт өсу кезеңінде еңбек нарығындағы жағдайды жеңілдетеді.
2002 жылдың 1 қаңтарындағы ахуалы бойынша жұмыссыздардың жалпы саны 14,3 мың адамды құрады, 2001 жылда олардың қоғамдық жұмыстарға қатысқаны 7,1 мың адам (немесе жылдық жоспардың 111%).
Қоғамдық жұмысқа тартылғандар санының 4 мыңы әйелдер, 16-24 жастағы жастар саны 0,9 мың адам.
Жұмыссыздардың көпшілігі (қоғамдық жұмысқа тартылған жұмыссыздар санының 71%) елді-мекендерді көгалдандыру жұмыстарына тартылды, олардың саны 3,4 мың адам, 1,7 мың адам қалалар мен елді-мекендер аумағын тазарту жұмыстарына қатысқан. Осындай жұмыстарға жұмылдырудың орташа жалғасымы 1,5 ай.
2002 жылдың 1 қыркүйегіндегі ахуал бойынша қоғамдық жұмыстарға 2001 жылдың ұқсас кезеңіне қарағанда 0,6 мың адамға көбейгендігін байқататын көрсеткіш - 6,1 мың адам жолданған (олардың 2,8 мың адамы ауылды жерлерден).
Дер кезінде қаржыландырмау жұмыссыздарды қоғамдық жұмыстарда ұзақ мерзім ұстауға мүмкіндік бермейді. Осылайша, кейбір аймақтарда қоғамдық жұмыстарға қатысқан жұмыссыздарға қарыздар бар, 2000 жылы 1,9 млн. теңге, 2001 жылы 1,4 млн. теңге.
4) Кәсіби даярлық және қайта дайындау.
Жұмыссыздарға кәсіби білім беру қызметіне лицензиялары бар, араларында жұмыссыздарды кәсіби даярлау үшін конкурстық негізде іріктеліп алынған «Отан» қоғамы, «Знание» қоғамының филиалдарында, оқыту комбинаттарында, білім беру жүйесіндегі оқыту орындарында жүргізіледі.
2001 жылы 0,6 мың жұмыссыз оқытылған, оның ішінде 0,2 мың адам ауылды жерлерден, 14 оралман, 0,5 мыңы әйелдер, 0,3 мыңы жастар. Хатшы- референт мамандығы бойынша 35 адам мемлекеттік тілде білім алып шықты.
Кәсіби білім алып шыққан жұмыссыздар мынадай мамандықтарға ие болды:
бухгалтер, әй медбикесі, сылақшы, қазандық орнатушы машинист, тоңазытқыш қондырғыларын жөндеуші шеберлер ЭВМ операторлары, ЭВМ қолданушылары, аспаз, хатшы-референт, жөндеуші-слесарь, шаштаразшы, тракторшы, сатушы, қырнаушы, телемастер, тігінші, электрлігаздәнекерлеушісі, электрмонтері.
2002 жылдың 8 айында кәсіби даярлыққа 0,5 мың жұмыссыз жолданған (жоспар көрсеткішінің 100%). Білім беру 21 мамандық бойынша жүргізілуде.
Жолданғандардың 0,4 мыңы оқуларын аяқтаған, 0,2 мың адам жұмысқа орналастырылған 106 адам оқуларын жалғастыруда, кеткен шығын 2,9 млн.
теңгені құрайды.
5) Шағын бизнес және микрокредиттеу.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту кедейлікке қарсы күрестің ерекше бағыты болып табылады. 2002 жылдың 1 қыркүйегіндегі ахуал бойынша 18 мыңнан астам шағын кәсіпкерлік субъектісі тіркелген, бұл өткен жылдың сол мезгіліндегі көрсеткішінен 14% көп.
Кедейлікті болдырмау проблемасын шешу шегінде шағын бизнес көмектер көрсетуге және түрлі санаттағы адамдарға, сонымен қатар әлеуметтік осал буындарына да жұмыс орындарын ұсынуға қабілетті. Шағын кәсіпкерлікте 73 мыңға жуық адам жұмыс істейді, бұл облыстағы экономикалық белсенді адамдардың 18% (2002 жылдың 1 қыркүйегінде), шағын кәсіпорындарында 30 мың адам, жеке кәсіпкерлікте 23 мыңнан астам адам, диқан шаруашылығында 20 мыңнан астам адам. 2002 жылдың 1 қыркүйегіне 3,4 жаңа жұмыс орыны қосымша құрылды.
2002 жылдың 1 қыркүйегіне шағын кәсіпкерлік субъектілерімен 11,2 млрд.
теңге өнімі өндірілген, бұл 2001 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 1,1 есе көбейгендігін байқатады. Бюджетке 1,4 млрд. теңге сомасында салықтар мен төлемақы түсті, бұл 7%-ға өскен.
Осы тектес динамика экономиканың осы секторының тұрақты дамуын көрсетеді. Бірақ халықтың кедей буыны қажетті қаражаттың, кәсіпкерлік қызмет ашып, жүргізуге алғашқы талаптарының жетіспеушілігі, жергілікті билік органдары тарапынан ұйымдасқан көмектердің болмауы салдарынан шағын бизнеске қатысу деңгейі төмен болып отыр. Кепіл қамтамасыздығының жоқтығы, пайыздық ставкалардың жоғары және өте қысқа мерзімді болуы екінші дәрежелі банктерден несие алуға мүмкіндік бермейді.
6) Микрокредиттеу.
2001 жыл мен 2002 жылдың 8 айында облыс бойынша 22,9 млн. теңге сомасында 235 микрокредит берілген. Оның 1,7 млн. теңге сомасындағы 34 микрокредиті аз қамтылған азаматтарды қолдау облыстық қорына берілген, оның 12-сі (немесе 44%) әйелдерге берілген.
2002 жылдың маусымында «НПО Микрокредитк» қоғамдық қорымен микроқаржыландыру пилоттық бағдарламасы іске асырылды. Негізінен жеке шаруашылықты дамытуға бағытталған жалпы сомасы - 3,6 млн. теңге микрокредит берілген (60 қарыз алушыға).
2000 жылдан бастап Ақмола облысының 5 ауданында топтық сатылы микрокредиттеуді қолданатын «Агроконсалтингтік орталық» қоғамдық қоры микрокредиттеуі жұмыс істеуде, қарыз алушылар ынтымақты жауапкершілікпен 4-7 адамнан құралған топтарға біріккенде, бірінші несие барлық алушыларға 200 АҚШ доллары эквиваленті сомасында 2 айлық мерзімге беріледі. Несие дер кезінде қайтарылған кезде одан әрі 3 айлық мерзімге 300 АҚШ доллары және т.б.
беріледі.
Микрокредитпен 100 қарыз алушы қамтылған, олардың 32-сі қайталама несие алушылар, қарыз алушы әйелдер саны - 57 адам. «Агроконсалтингтік орталық» ҚҚ «Евразия» қоры мен Канада халықаралық даму Агенттігінен гранттар қатыстыруда.
Осылайша микроқаржыландыру жүйесі облыстың барлық аймағына тарала алмады және микрокредиттік ұйымдарды құрудың нақты нормативтік құқықтық базасының жоқтығы, ұсынылған микроресурстарды тиімді қолдану тәжірибесінің, қарызға алған қаражаттарды қайтару тетігінің қиындығы тәріздес себептерден қажетті дәрежеге жете алмады.
3. Әлеуметтік сала
Қазақстан Республикасының «Күн көріс минимумы», «Мемлекеттік арнайы әлеуметтік көмек туралы» Заңдардың қабылдануына байланысты облыстағы кедей адамдар санын анықтау қажеттілігі туды. Әрбір елді-мекенде адамдарды кең ауқымда тартумен әкімдіктер отбасыларды тексеру бойынша жұмыстар жүргізіп, әлеуметтік карта құрды. Алғашында облыста 124 мың аз қамтылған азамат тұратындығы анықталған, оның 60 % - жұмысқа жарамды жұмыссыз адамдар, бір адамы ғана жұмыс істейтін отбасылар, ата-анасының зейнетақысымен күн көрушілер және т.б. Кедейлер санатына жатқызылатын адамдар олармен жұмыс жасау бойынша шара кешенін анықтауға мүмкіндік берді.
Есептеу Бағдарламасын енгізу отбасы жағдайын ай сайын қадағалап отыруға мүмкіндік туғызды. Осылайша 2002 жылдың 7 айында 2034 адам жұмысқа орналастырылды, 889 адам қоғамдық жұмыстарға тартылды, 220 отбасы жеке шаруашылығын дамытуға көмек алды, 2 отбасына микрокредит берілді.
Бүгінгі күнде заңмен қарастырылған жәрдемақы мен арнаулы көмек беру жүйесі дайындалған. 2002 жылдың 1 тамызында 53,6 мың аз қамтылған азамат 215,8 млн. теңге алып, оның 159 млн. теңгесі арнаулы көмекке төленген сома, 15,3 млн. теңге тұрғын үй көмегі. 22 мыңнан астам аз қамтылған азаматтар қосымша көмекпен қамтамасыз етілген, бұл көмек сомасы 41 млн. теңгені құрайды, немесе 1841 теңге бір адамға.
Қоғамдық ұйымдар өкілдерімен бірлесе отыра мүгедектерді жұмыспен қамту мәселесі бақылауға алынды, 18 әлеуметтік көмек бөлімдерімен 1872 аз қамтылған жалғыз қарт азаматтарға үйлерінде қызмет көрсетілген, олардың бір бөлігі ардагерлер үйінде тұратындар. Бұлардың барлығы аз қамтылғандар санын 57,6 мың адамға немесе 54% дейін азайтуға мүмкіндік берді.
1) Халықтың денсаулық сақтау қызметтерімен қамтамасыз етілуі.
Соңғы үш жыл ішінде ауылдық емдеу мекемелерінің материалды- техникалық базасын қалпына келтіру және жақсарту бойынша жұмыстары жүргізілді. Осылайша фельдшерлік пункттер саны 339-дан 353-ке дейін өсті.
Облысымыздағы 89 шағын елді-мекендерде медициналық көмекті жеке арнайы орыны жоқ жерлерде орта орташа медицина қызметкерлері көрсетуде.
Денсаулық сақтау министрлігінің жүйесі бойынша халықты дәрігер кадрларымен қамту 25,4 құрайды, орташа медицина қызметкерлері 10 мың адамға 73,8. Тұрақтамаушылық нәтижесінде ауылды жерлердегі емдеу мекемелерін медицина кадрларымен қамту шешімін таппаған проблема болып қалып отыр.
Ауылды жерлерде дәріхана ашу ісі белсендіріле түскенімен елді-мекендерде дәріханалық киоскілері жоқ. Дәрі-дәрмек бағасы әлі де қымбат күйінде қалып отыр.
340 туберкулезбен ауырушылар анықталған, тексерілген 1000-ның 2,5 құрады.
Бала көтере алмау бойынша 69 әйел тексерісте, оларға облыстық перинаталдық орталық деңгейінде толық тексеріс пен емдеу жүргізілді. Қазіргі уақытта кезеңді емдеу-сауықтыру шаралары жалғастырылуда. 2002 жылдың бірінші жартыжылдығында Алматы қаласындағы Ана мен бала денсаулығын сақтау Орталығында біздің облыста тұратын бала көтере алмаушы 8 әйел кеңес алып емделіп қайтты.
Дәстүрлі отбасы, неке-отбасылық қарым-қатынасты нығайтуды, қоғамда отбасының статусын көтеруді насихаттау жұмысы жүргізілуде.
2) Білім беру.
2002 жылдың 1 қыркүйегіндегі ахуал бойынша облыстағы 40 елді-мекенде мектеп жоқ, 160 ауылда - орта және 100 ауылда негізгі мектеп жоқ. Осыған байланысты 2,4 мың мектеп оқушылары оқу орындарына күнделікті жеткізілуді қажет етеді, 864-і мектеп-интернаттарда және дарынды балаларға арналған «Болашақ» пансионатында оқиды, 751-і мектеп жанынан ашылған интернаттарда 196 пәтерде тұрады,77 бала мектепке өздері жалғыз барады. Мектепке дейінгі 3 км-дан 40 км-ға дейінгі аралықта күнделікті жүру, әсіресе қысқы мезгілде оқушылардың сабақты жиі босатуы және көп ауыруларына септігін тигізеді.
Мектептен тыс жастар мен балалар арасында аз қамтылған және тұрақсыз материалдық жағдайдағы сәтсіз отбасылар ерекше орында. Жұмыссыздық пен еріксіз көшіп қону отбасы бюджетінің ахуалына тіреледі, сол себептен көптеген отбасылар білім алуды еріксіз шектейді, осының нәтижесінде балалар күн көріс заттарын тасымалдаушы болады немесе кезбешілер мен үйсіздер қатарына қосылады.
Еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау басқармасының мәліметі бойынша жалпы білім беру мектептеріндегі оқушылардың 15-20 пайызы арнаулы әлеуметтік көмек қажетсінетін, ресми тіркелген отбасылардан.
Бастауыш кәсіби білім беру жүйесі де қиын жағдайда, кәсіби-техникалық мектептер мен лицей оқушылары ереже бойынша көмек қажет ететін аз қамтылған отбасылардың балалары болып табылады. Жыл сайын оларға ақысыз оқулықтар беруге бюджет қаражатынан кем дегенде 60 млн. теңге қажет.
Әлеуметтік қолдауды қажет ететін бірақ еңбек, жұмыспен қамту және халықты әлеуметтік қорғау органдарында ресми тіркелмеген отбасылардың оқушылар саны оқушылардың жалпы санының 60-70 пайызына жетеді.
Осы тектес отбасылардың балаларына бюджеттен көмек көрсетудің негізгі көздері болып жалпы міндетті ортақ білім беру қоры табылады. Бірақ, облысымыздағы көптеген қалалармен аудандарда осы мақсатқа жоспарланған шығындар нормативтен айтарлықтай төмен (мектептерді қамтамасыз ету шығындарының бір пайызынан кем емес), ал бұл көрсеткіш бойынша бюджеттің орындалуы ережеге сәйкес жоспарланғаннан төмен, қаржыландыру мерзімсіздігімен ерекшеленеді.
Нәтижесінде жергілікті деңгейдегі кедейлікті азайту бойынша мүмкіншіліктер толық қолданылмайды. 2002 жылы жалпы оқыту қорына 25,8 млн. теңге бөлінуі қажет еді, ал нақты қарастырылғаны 18,6 млн. теңге (тұтынудың 72 пайызы).
18 кәсіптік-техникалық мектептер мен лицейлерге ұсынылған бастауыш кәсіптік білім беру ұйымдарының жүйесі облыс тұрғындарының талаптарын қанағаттандырмайды. 6 аудан аумағында осындай білім беру ұйымдары мүлдем жоқ, ал облыстағы қалалар мен аудандарда тек 3 УПК жаңа қызмет етеді.
Сәйкесінше, ең алдымен аз қамтылған отбасылар балаларының бастауыш кәсіптік білім алу мүмкіншіліктері қиындық келтіреді.
Аз қамтылған отбасыларының балалар, жетім балалар мен денсаулығы осал балалардың білім алуға толық мүмкіншілігіне байланысты негізгі проблемалардың бірі - оларды ыстық тамақпен қамтамасыз ету. Облыс бойынша аз қамтылған отбасылардың оқушыларының жалпы санының 45% ғана ақысыз тамақтандырылады. Қауырт жағдайдың бірі - бастауыш кәсіптік білім беру ұйымдарының оқушыларын ақысыз ыстық тамақпен қамтамасыз ету, бұлардың көбі аз қамтылған отбасыларында тұрады. 2002 жылы осы мақсатқа 149,7 млн.
теңге қажет болды, нақты бөлінгені - 25%.
Балалар үйі облыстағы барлық аймақтарда құрылмаған, бұл аз қамтылған отбасыларының балаларына көмек көрсетудің қосымша жолы болып табылады.
Облыста жас жеткіншіктер үйі құрылмаған. Аз қамтылған отбасыларының балалары - бұл ереже бойынша түрлі аурулармен ауыратын денсаулығы осал балалар, бірақ осы балалардың денсаулығын нығайту және жазғы демалыстарын ұйымдастыру шаралары жүргізілмейді.
Оқушылардың денсаулығын сауықтыру үшін, демалыс және білім беру мақсатында облыстық оқыту-сауықтыру орталығы құрылғанымен аудандық және қалалық бюджеттерден оларды аз қамтылған отбасылардың балаларын ұстауға байланысты шығындарды төлеу қаражаты мүлдем қарастырылмаған. Облыста санаториялық мектеп-интернаттар жоқ, балалар мектепке дейінгі ұйымдарында санаториялық топтар жүйесі дамымаған.
Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» заңының және «Білім беру» мемлекеттік бағдарламасының қабылдануы білім беру қызметтеріне мүмкіншілікті молайтуға үлесін қосты. 1990 жылдан бастап мектепке дейінгі ұйымдар мен жалпы білім беру мектептері санының біртіндеп өсуі байқалады.
Бірақ, білім беру қызметінің сапасы және тұтынушылар үшін нақты бағасы, материалды-техникалық базасы мен білім беру ұйымдарының санитарлы жағдайы халықтың сапалы білім алуына мүмкіншілігін шектеуде.
Тек қана қазақтар тұратын шағын елді мекендерде балаларды орыс тілінде оқыту жалғасуда. Жекелеген елді мекендерден көшіп барған қазақ отбасыларының балалары үшін үлкен ауылдар, аудан орталықтары және қалаларда қазақ тілінде оқыту сыныптары жоқ.
Соңғы жылдары мектепке дейінгі мекемелер саны көбейгенімен оқуға төлем ақының жоғары болуына байланысты тұрмысы жақсы отбасы балалары ғана барады, ал аз қамтылған азаматтардың балалары үшін бала бақшаға бару мүмкіндігі шектелген.
3) Демография және көші-қон.
Облыстағы халық саны (статистикалық мәлімет бойынша) төмендеп келеді:
2000 жылы облыста 751,2 мың адам тұрған, 2001 жылы - 719,9 мың адам (4,2%-ға төмендеген), оның ішінде - 338,9 мың адам (47,1%) қалалық және 381 мың адам ауыл тұрғындары. Халықтың санының қысқаруы көші-қонның теріс сальдосына әрекет етті (31,8 мың адам).
Соңғы жылдары демографиялық ахуал тұрақсыз тенденциямен сипатталады: туудың көбеюі қатарында қайтыс болу санының көбеюі де айқындалуда және халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуіне, елдегі әлеуметтік- экономикалық жағдайдың қиындауынан халықтың шетелдерге көшуіне, Үкімет деңгейінде жас отбасыларды қолдау және тууды ынталандыру бағдарламасының жоқтығына байланысты халықтың көшіп кетулерінің кең сақталуы.
2001 жылы халықтың табиғи өсімі 514 адамды құрайды, яғни 2000 жылмен салыстырғанда 189 адамға азайған (26,9%-ға).
Жақсы жақтарына қарамастан облыстағы халықтар денсаулығының жалпы көрсеткішінде әлі де сәбилер өлімінің көрсеткіші (1000 жаңа туған сәбидің 17,4)
жоғары деңгейде қалып отыр.
Өлімнің деңгейі мен адам өмірінің қысқа болуына қолайсыз экономикалық жағдай, ауыз судың жетіспеушілігі, оның сапасы, азық жетіспеушілігі, санитарлы- гигиеналық нормалардың сақталмауы, уақытылы және толық емделу мүмкіндігінің жоқтығы үлкен әсерін тигізеді.
Демографиялық процестерді дамытуда біріншіден, халықтың жалпы санын азайтатын, екіншіден, шетелге кетушілердің көптеген бөлігі өздерінің материалдық жағдайын жақсартуға талпынған мамандар мен жұмысшылар болғандықтан еңбек және генеративті мүмкіндікті төмендететін ішкі және сыртқы көші-қон шешуші рөл атқарады.
Сонымен қатар, көшіп келушілер, оралмандар саны да көбеюде. Осылай, облысымызда 2002 жылдың 1 қыркүйегінде ықшамды орналастыру принципін қолданумен ауылдық жерлерге 3,3 мың отбасы (15,8 мың адам)
қоныстандырылды. Айтып өтетін жағдай, үстіміздегі жылы облысымызға келуге ниет білдіргендер саны квоталық деңгейден айтарлықтай жоғары (900-ден аса).
4. Кедейліктің инфрақұрылымдық аспектісі
1) Сумен қамтамасыздандыру.
Облыста ауыз судың жетіспеуі негізгі проблемалардың бірі. Көптеген аймақтар ашық бұлақтардың суымен қамтамасыз етіледі. Пайдаланатын су «Ауыз су» ГОСТ-ына сәйкес келмейді, шағын және орта елді-мекендерде қолдануға болатын құны арзан қуаты аз тазартқыш қондырғыларын дайындау қажеттілігі туындап отыр.
Ашық су көздері жағдайының нашарлауының негізгі себебі - су жиналатын алаңдарға судың жиналуы, нәтижесінде көлдердің түптері ластанады, балдырлар мен басқа да су өсімдіктерінің өсуі салдарынан температура балансы бұзылады.
Аталған бұл факторлардың барлығы жыл сайын су сапасын төмендетіп отырады.
Облыстағы 731 су сөздерінің 14,6% орталықтандырылған сумен қамту көздері санитарлы нормаға сәйкес келмейді. Олардағы стандартты емес сумен қамту проценті бактериологиялық көрсеткіш бойынша 7,3%-ды құрайды.
Суды су құбырлары арқылы пайдаланатын елді-мекендер саны 1996 жылмен салыстырғанда 95-ке азайып, 314 болды. Осыған байланысты, 22 елді- мекен халқы ашық су қоймаларындағы суды пайдалануға мәжбүр болды, 35-іне су жеткізіліп беру ұйымдастырылған.
Су құбырларын тарту жұмысының тоқтатылуының негізгі себептері суды пайдаланушылардың ақы төлемеулері, электрмен қамтамасыз ету ұйымдарының үлкен қарыздары, су құбырларының істен шығулары болып табылады. Басты және аралық насос станцияларының көптеген жылдар пайдаланылған қымбат насосты және электротехникалық қондырғылары істен шығып, қайта жаңартуды талап етіп отыр. Тұрғындардың 68% жуығы сумен қамтамасыз етілген, 25% - орталықтандырылған су қоймаларынан жеткізілетін суды пайдалануда, ал қалған бөлігі (7%) - жеткізілетін суды немесе ашық су қоймаларындағы суды пайдаланады. Облыс тұрғындарын сумен қамтамасыз етуде кері әсері соңғы 7-8 жылда Сергеевка, Селетинск, Ярославск, Яблоневск, Кийменск, Державенск, Зеренді топтастырылған су қоймаларының қызметін тоқтатуынан да болып отыр.
Суы қажетті нормаға сәйкес келмей отырған Көкшетау, Щучье қалаларын сапалы сумен қамту проблемасы шешімін таба алмай отыр. Щучье қаласына құрамына фторландырушы қондырғы қоса отырып, тазартқыш құралдарды модернизациялау қажет.
30 жылдан бері қолданыстағы суды тазартқыш жүйесі өзінің баланстық құнын толығымен шығарып берді. Магистралды және жеткізуші жүйелерді негізгі жөндеуден өткізуге қаражаттың жоқтығы көп көлемдегі суды шығындауға ықпалын тигізетін төтенше жағдайлардың болуына негіз болады. Осыған байланысты, тазартқыш құралдар мен су тасымалдау жүйелерін толығымен ауыстыру және күрделі жөндеу мәселесі шешімін таппай сапалы ауыз сумен тұрақты қамтамасыз ету мүмкін емес.
2001 жылы «суды қорғау технологиясы мен ауыз суды тазартуды енгізу бойынша шаралар» шегінде облыстық қоршаған ортаны қорғау қорынан 20,3 млн.
теңге сомасында қаржы алынған, су құбырлары жүйесін жаңарту және күрделі жөндеуден өткізу мен скважиналар қазуға 34,1 млн. теңге бөлінген.
2001 жылы Воробьевск-Қотыркөл канализациялық коллекторын салу үшін 60 млн. теңге сомада, Көкшетау өндірістік су құбырларына - 100 млн. теңге сомада республикалық бюджеттен және 26 млн. теңге облыстық бюджеттен бөлінген. Су ресурстарын қорғауға кәсіпорынның өз қаражатынан 4780,8 мың теңге жұмсалды.
Елді-мекендерді сумен қамту және су жеткізу үшін 2002 жылы Табиғи ресурстар мен қоршаған ортаны қорғау министрлігі республикалық бюджет қорынан 770 млн. теңгеге қаржыландырды, Көкшетау өнеркәсіптік су құбырының құрылысын аяқтауға - 270 млн. теңге және Воробьевка-Қотыркөл канализациялық коллекторын салуға - 500 млн. теңге, Нуринск су құбырын жаңартуға - 70 млн.
теңге бөлді.
2002 жылы «Табиғатты қолдану бойынша Ақмола облыстық мекемесі»
Мемлекеттік мекемесі (Ақмола облыстық қоршаған ортаны қорғау қоры) «Сапалы су» облыстық бағдарламасын іске асыру үшін 39,8 млн. теңге, су сақтау технологиясы бойынша - 14,6 млн. теңге бөлді.
Соңғы жылдары облыста құрылыс саласының жақсы тенденциялары көрініс табуда. 2001 жылы облыс бойынша 3661,9 млн. теңге сомасында капитал салу қолданылған, бұл 2000 жылмен салыстырғанда 2,6 есе көп. 2002 жылдың 8 айында 3697,7 млн. теңге сомасына инвестиция алынған, бұл былтырғы жылдың сол уақытына қарағанда 50%-ға көп. 2001 жылы 2771,5 млн. теңгеге құрылыс-іске қосу жұмыстары жүргізілген, бұл 2000 жылғы көлемнен 3,8 есе көп, 2002 жылдың 8 айы бойынша - 1968,4 млн. теңге, бұл 2001 жылдың осы мерзімінен 97% жоғары. 2001 жылы қолданысқа 30353 кв.м. тұрғын үй берілген, бұл 2000 жылға 111,5%-ды құрайды, 2002 жылдың 8 айы бойынша - 18580 кв. м. немесе 104,8% өткен жылдың осы уақытына сәйкес.
Құрылысы салынып бітпеген объектілермен қоса пайдаланылмайтын, көнерген үйлердің әлеуметтік проблемасы да орын алуда. Облыс бойынша мұндай үйлердің жалпы саны 291976 кв. метрді құрап отыр. Олардың 141356 кв.
метр көнерген үйі күрделі жөндеуді қажет етіп отыр, Құлауға жақын тұрғандары 150620 кв. метр.
Халықты қолдаудың негізгі тетігі болып арнайы сипаты бар тұрғын үймен қолдау. 2001 жылы тұрғын үй көмегін 67 млн. теңге сомасында 19,3 мың адам алған, 2002 жылдың 1 қыркүйегіне - 44,2 млн. теңге тұрғын үй көмегі берілген.
Облыс орталығы Көкшетау қаласында бағасының жоғары болуынан, еңбек ақының төмендігі салдарынан, жеке меншік нысандарда ақыны дер кезінде төлемеушіліктің салдарынан электрқуаты мен коммуналдық қызметтерге ақы төлемеу деңгейі жоғары болып қалыптасып отыр.
2) Жолмен, көлікпен, байланыс қызметтерімен қамтамасыз етілуі.
Кедейлер үшін көлік қамтамасыздығы бойынша шешуші рөлі автожолдар мен автотранспорттарға жатады.
Жолдың болмауы, автостанциялар мен автобус маршруттарының жабылуы салдарынан облыстың көптеген елді-мекендері автожол қызметінің әлеуметті- кепілді минимумын алу мүмкіндігінен шектелген.
Тасымалдаушылардың 1999 жылдың 20 сәуірдегі хаттама шешіміне сәйкес Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне (3856 адам) тасымалдаушылар есебінен 3,5 млн. теңге шығыны бар ақысыз жүріп тұру мүмкіндігі берілген.
2002 жылдың 21 мамырында Көкшетау қаласында жолаушыларды тасымалдау құқығына ашық тендер өткізілді. Олардың негізгі міндеттері - әлеуметті бағытталуы, зағиптар мен еңбек мүгедектері, халықтың аз қамтылған буыны, Қазақстан Республикасының Құрметті азаматтарының, көп балалы аналардың, ауған жауынгерлерінің және т.б. мүддесін қорғау.
Тендер қорытындысы бойынша қоғамдық түрдегі транспорттың 33 маршрутында ақысыз жүру құқығын осы категориядағы 14 өкіл алды, бұл соңғы 3 жылда көрініс тауып отыр. Бұл міндеттерді тендер комиссиясына ашық тендерге қатысушы кәсіпорындар өздері ұсынды.
Көкшетау қаласының тасымалдаушыларымен ай сайын 4,5 мың адам ақысыз тасымалданады, осындай жолмен есептік мәлімет бойынша 0,5 млн.
теңгеге жуық сомада көмек көрсетілген, бұл жылына 6 млн. теңгеден аса соманы құрайды. Осылайша облыс бойынша жыл сайын тасымалдаушылар қаражаты есебінен 10 мыңнан астам адамға 10 млн. теңгеден аса сомада әлеуметтік көмек көрсетіледі.
Өткен уақытта жолаушыларды тасымалдау құрылымында өзгерістер болды, жүріп-тұрушылар құрамы көбейді, кәсіпорындарда автобустар мен микроавтобустар сатып алына басталды, бұл жаңа жұмыс орындарының ашылуына ықпал етті. Автотранспорт кәсіпорындарының басшыларының есебі бойынша 2002 жылы 30 автобус және микроавтобустар сатып алу жоспарлануда, бұл 100-ге дейінгі жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді. «Орталық» МКК қосымша әзірлеп, 7 жаңа маршрут ашты, бұл қамтылатын 396 елді-мекеннің 15- іне қосымша ашылып отыр. Облыс әкімінің тапсырмасы бойынша 5 маршрут, оның 3-еуі қала маңына, 2-еуі қала аралық бағыт үшін ашылды. 2002 жылдың соңына дейін қосымша 3 маршрут ашу жоспарланып отыр.
«Орталық» МКК, аудандық әкімдіктер, тасымалдаушылар алдында осы жылдың соңына дейін облыстағы елді-мекендердің 60% жолаушылар автобусы қызметімен қамту міндеті тұр. Соңғы 2 жыл бойына маршруттық желінің дамуының, жолаушылар тасымалдау көлемінің өсу динамикалық процесі жүруде, халықтардың жүріп-тұруы өсуде. Облысымыздың автокәсіпорындары 2003 жылға 30 автобустар мен микроавтобустар сатып алуды, қосымша 10 жаңа маршрут ашуды және облыстағы елді-мекендердің 60%-ын жолаушылар автобусы қызметімен қамтуды жоспарлап отыр, бұл қосымша 80-нен аса жұмыс орнын ашуға мүмкіндік бермек.
Көптеген елді-мекендерде тіпті дәрігерлерді, жедел жәрдемді шақыру үшін телефон байланысы жоқ. Телефон байланысы бар аймақтардағы аз қамтылған отбасыларында телефон байланысы орнатылмаған, себеп - орнату бағасы мен төлем ақысының қымбаттығының шамадан тыс болуы.
2002 жылдың 1 қыркүйегіне «Қазпошта» ААҚ Ақмола облыстық филиалы 14 аудандық және қалалық пошталық байланыс торабымен, құрамында 275 бөлімшелері бар облыстық арнайы байланыс қызметімен қамтылған. Облыста орта есеппен 10 мың тұрғынға 3,8 жеке пошталық байланыстан келеді, бұл республика бойынша қалыптасқан көрсеткіштен 0,5 есе жоғары. Шағын елді- мекендерде пошта қызметін 118 штаттан тыс пошташылар атқарады.
2002 жылдың 8 айы бойынша пошта байланысын пайдалану 1 тұрғын үшін 142,48 теңгені құрады, 2001 жылы - 105,06 теңге, 2003 жылы бұл көрсеткішті 190 теңгеге дейін көтеру жоспарланып отыр.
2001 жылы мерзімді баспаларға жазылу 1000 тұрғынға 122 баспадан келеді, 2002 жылы - 155 баспа, 2003 жылы бұл көрсеткіштер 165 баспаға дейін көтерілу жоспарлануда.
5. Кедейліктің экологиялық және аймақтық аспектілері
1) Қоршаған ортаның ластануы.
Ақмола облысының негізгі проблемаларының бірі болып қоршаған ортаның техногендік, радиоактивтік ластануы. Шахталық құрылғылар мен ластанған рудаларды радиоактивті элементтермен тасымалдау жолымен радиоактивті қалдықтар СССР таратылғаннан кейін Машинажасау министрлігімен қалдырылған.
Қалдықтар мен басқа объектілер су мен жел эрозиясы әсерінен жақын аумақтарға жайылуда. Осы аумақтағы елді-мекендердің тұрғындары арасында онкологиялық аурулар мен әлеуметтік психологиялық аурулар саны күрт өсіп отыр. Уран рудаларымен бұзылған жердің жалпы ауданы, кеңістіктер мен карьерлерді қосқанда 1940,4 га құрайды, осыған орай ластанған жерлерді өңдеу қажет. Сондықтан бұл экологиялық фактор да халықтардың көшіп кетуіне себеп болып отыр.
Солтүстік Қазақстанда өткізілген «Арнайы радиогидролитохимиялық зерттеу» атмосфералық ауа радиоактивтерімен ластанған аудандарды айқындауға мүмкіндік берді.
Цезий - 137 және стронций - 90-мен ластанған Бурабайдың ауданы 2500 км 2, арна шөгінділерінің радиоактивтік ластану деңгейі 22 Бк/кг-дан, ТМД бойынша орташа 14-тен 20 Бк/кг-ға дейін жетеді. Бурабай аномалды аймағы маңында Зеренді, Щучье, Еңбекшілдер аудандарындағы Ивановка, Молодежное, Мезгілсор, Қарабауыр, Құмқосақ, Донской, Жаңа ауыл елді-мекендері орныққан.
Айдабол ауданы 300 км 2 -ді құрайды, радиоактивті ластану деңгейі 31-ден 47 Бк/кг-ға дейін. Осы аймақ маңында мына елді-мекендер орналасқан: Лосевка, Красиловка, Айдабол.
Мамай ауданы - 400 км 2 , радиоактивті ластану деңгейі 20-дан 60 Бк/кг-ға дейін. Бұл аймақ маңында мына елді-мекендер орналасқан: Мамай, Яблоновка, Итемген, Лидиевка.
Степногорск ауданы - 350 км 2 , радиоактивті ластану деңгейі 40-тан 61 Бк /кг-ға дейін. Бұл жерлерге Степногорск қаласы маңында орналасқан елді- мекендер кіреді. Жоғарыда мазмұндалған зерттеулер осыдан 10 жыл бұрын жиі желі бойынша өткізілген.
Белгіленген ластанған аудандар тұрғындардың денсаулығы мен қоршаған ортаға әсерін бағалау үшін нақтылы зерттеулер жүргізуді қажет ететін схемалық сипатта болады. Бұл жұмыстарды орындау үшін басты радиоактивтердің әсеріне нақты баға бере алатын ғылыми-зерттеу институттарын жұмылдыру қажет.
«Щучье қаласын, Щучье-Бурабай курортты аймағы және Зеренді курортты аймағындағы елді-мекендерді экологиялы-геохимиялық бағалауды» жүргізу барысында 158 км 2 тексерілді. Нәтижесінде негізгі ластаушылар болып қорғасын, мышьяк, мыс, цинк, хром табылады. Болжам бойынша ластаудың қайнар көзі болып өндірістік кәсіпорындар мен автокөліктер табылады, бірақ нақтылы және ғылыми дәлел жоқ.
1993 жылдың 13 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасы Үкіметі мен АҚШ арасындағы Келісімге сәйкес Ақмола облысы аумағында ядролық қарулар мен құю кешеңдері қоймаларына тексеріс жүргізілді. Объектілерді жою бойынша жұмысы 2000 жылы аяқталды. Гептил, оның тараған өнімдері және ауыр металдар ластанудың негізі болып табылады. Жұмыс аяқталған кезде ауа мен топырақта шекті-жол беру топтамасын көтеретін ластандырушы заттардың жоқ екендігін көрсетті. Сонда да, жойылған объектінің мониторингтік бақылауы жүргізілмей отыр, қазіргі жағдайдағы ахуал белгісіз.
Облыс аумағындағы лабораториялар әдістер мен қажетті аппаратуралардың жоқтығынан гептил мен оның тараған өнімдерінің бар-жоқтығын анықтауға мүмкіншіліктері жоқ. Осы проблеманы шешу үшін ғалымдардың ұсыныстары қажет.
2) Шағын қалалар мен экономикасы депрессивті ауылдық жерлердегі халық кедейлігі.
2002 жылдың 1 қыркүйегінде аз қамтылған азаматтар саны 2001 жылдың басындағы көрсеткішке қарағанда шағын қалалар бойынша орташа есеппен 6,5%- ға қысқарған. Қысқартылу негізінен кірістерді қайта есептеу, жұмысқа орналастыру және көші-қонға байланысты.
Кедейлік туындайтын себептерге бірінші кезекте жұмыстың мезгілдік сипаты, жұмыс орындарының қысқартылуы, ірі өндірістік кәсіпорындарының жоқтығы, еңбек ақының төмендігі жатады. Аз қамтылған азаматтардың көпшілігі сәтсіз, толық емес және көп балалы отбасылардан.
Статистика басқармасының мәліметі бойынша Ақмола облысының аумағында 8 шағын қалалар бар. Олар: Ақкөл, Атбасар, Макинск, Степняк, Ерейментау, Есіл, Державинск, Щучье.
Шағын қалалардағы тұрғындардың кедейлігінің өсуі негізінен өндірістің ұзақ құлдырауынан болған (шағын және орташа қалаларда 40%-ға жуық кәсіпорын түрлі себептермен тоқтап тұр). Осының салдарынан жұмыссыздық деңгейі жоғары, бюджет қаражаты мен инвестицияның жетіспеушілігі, әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымдардың жағдайының күрт төмендеуі, коммуналдық қызметтердің бір қалыпта берілмеуі (электрэнергиясы мен жылу), олардың тұрғындарының төлем төлеу мүмкіншіліктерінің шамадан болуы. Шағын қалаларда 2002 жылдың 8 айы бойынша 2,4-ден 7,6%-ға дейінгі (2001 жылы - 0,8- ден 7,0%-ға дейін) көрсеткішті көрсететін жұмыссыздың деңгейі сақталған.
Кедейлік пен жұмыссыздықтың негізгі себептері экономикалық сипаттағы проблемалар, жалпы жұмыссыздыққа соқтырған банкрот болу мен қаржының жоқтығынан автомобиль көліктері, жеке өндіріс кәсіпорындарының, құрылыстың, ұзақ тұрып қалуы. Жұмыссыздық деңгейінің өсуі өндірістің ұзаққа құлдырауынан (2002 жылдың 1 қыркүйегі бойынша бұл қалалардағы жасырын жұмыссыздар процесімен 5,7 мың адам тізімдік санымен 16 кәсіпорын, амал жоқтығынан демалысқа шыққандар саны 689 адам, қысқартылған кесте бойынша жұмыс істеушілер 772 адам), бюджет қаражаты мен инвестицияның жетіспеушілігі.
Негізгі себептер қатарына сондай-ақ жұмыссыздар қатарын өсіруді пайда ететін:
еңбек нарығында жұмыс күшін ұсыну, сұраныс дисбалансы, еңбек ақы, зейнетақы, жәрдем ақы төмендігі, оның жұмысқа тұру мүмкіншілігіне ақпарат беру төмендігі, қолайсыз елді-мекендерден халықтың көшіп кетулері экономикалық және әлеуметтік жағдайларды жатқызуға болады.
Бос орындар мен бос жұмыс орындарына жәрменке өткізу жұмысқа орналастыруға әрекет етудің белсенді нысаны болып табылады. Осылай, 2002 жылдың 1 қыркүйегі бойынша шағын қалаларда 20 жәрменке өткізіліп, нәтижесінде 389 адам тұрақты жұмысқа орналасқан, 228 адам қоғамдық жұмыстарға жолданған, 39 адам кәсіби даярлыққа жіберілген.
Шағын қалалардағы жұмыспен қамту орталықтары жанында міндеті жұмыссыздарға психикалық көмектер беру және жұмыс іздестірудің белсенді нысандарына үйрететін жұмыс іздестіру Клубтары жұмыс істейді. Бағдарламаны іске асыру көбінесе жоспарланған көрсеткішті толық көлемде және дер кезінде орындауға мүмкіндік беретін қаржыландыруға байланысты.
Облыстағы кең көлемдегі кедейшілік селолық аудандарда топталған, бұл қала мен ауылдардағы экономика дамуының әртүрлі деңгейлі және қарқындылығы болып табылады.
Күн көріс минимумынан төмен кірісі бар тұрғындар бөлігі 2001 жылдың І тоқсанында қалада - 27,4 %-ды көрсетті, ауылды жерлерде 30,8%; сәйкесінше 2001 жылдың IV тоқсанында - 16%, 20,1%, 2002 жылдың I тоқсанында - 20,4%, 26,1%.
Ауылдағы еңбекке жарамды әрбір 5 тұрғыны жұмыс саласынан тыс қалған.
Құрғақшылық, қаржы мен материалдық заттардың жоқтығынан, айналым қаражаты жанар-жағар майын, тұқымдар мен қосымша бөлшектер сатып алуға жұмсалған себепті банкрот болып қалған. Бұл факторлардың барлығы олардың қаражаттық көрсеткіштеріне кері әсерін тигізді, көптеген адамдар қаражатсыз және жұмыссыз қалды, жұмыссыздар мен кедейлер қатарына қосылды.
2001 жыл ішінде жұмыспен қамту орталықтарында есепте тұрған ауылдағы жұмыссыздар саны 6 мыңнан астам адамды құрады. Ауылдағы жұмысқа орналастырылған жұмыссыздардың үлесі 35%-ды құрады. Негізінен еңбек нарығы жұмыстары көбіне мерзіммен анықталатын механизатор, трактористтер, электр газбен дәнекерлеушілер, жүргізушілер сияқты тар мамандықтары.
6. Халықтың кедейлік деңгейін азайтудағы мемлекет пен қоғамның атқаратын рөлі
1) Мемлекеттік органдардың рөлі.
Мемлекеттік биліктің облыстық, аудандық органдары өз қызметтері шегінде тура немесе жанама түрде кедейлік проблемаларын шешеді. Шағын және орташа кәсіпкерліктің дамуы, жұмыс орындары санының өсуі, ауыл тұрғындарына жұмыстар ұйымдастыру, микрокредиттеуді кеңейту үшін неғұрлым қолайлы жағдайлар жасалған. Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қамсыздандыру, инфрақұрылым саласында мемлекеттік қызмет көрсету бойынша бюджет жоспарлануда. Азаматтардың кедей және әлеуметтік осал санаттарын әлеуметтік қамтамасыз ету іске асыруда.
Кедейлік және жұмыссыздықпен күрес жөніндегі 2000-2002 жылдарға арналған Бағдарламаға сәйкес, халықты қоғамдық жұмыстарға тарту бойынша және жұмыссыздарды даярлау мен қайта даярлау жөнінде шаралар қабылданды.
Табысы аз азаматтарға қосымша көмек көрсету бойынша жұмыстар жүргізілуде. Қайырымдылық түскі астары, азық-түліктер беріліп, көмір, отынмен қамтамасыз етіледі, малдарына жем, шөп, сабандар беріледі. Облыста 251 әлеуметті жұмысшы жұмыс істейтін, үйлерде әлеуметтік көмек көрсететін 18 бөлімше құрылған.
Көкшетау қаласында 5 әлеуметтік көмек бөлімі, Щучье қаласында - 4 бөлім, ал қалғандары еңбек және халықты әлеуметтік қолдау аудандық бөлімшелері.
2004 жылы әр ауданда жалғыз қарт азаматтар саны көбейгендігінен бір әлеуметтік адам бойынша жоғарылату жоспарланған.
Айқындалған жалғыз және жұмысқа қабілетсіз азаматтар саны 4,2 мың адам, әлеуметті жұмысшылар қызмет көрсететіндері - 1,9 мың адам (оның ішінде 1,5 мыңы қарттар және 387 мүгедектер).
Қалалық, ауылдық әкімдіктердің кедейлік проблемаларын шешуге бюджеттік ресурстары жетіспейді, яғни олардың 95%-ы отбасы кірістері дұрыс есептеу мен аз қамтылғандарды нақтылы есепке алу үшін қажетті компьютерлермен қамтамасыз етілмеген.
2) Үкіметтік емес ұйымдардың атқаратын рөлі.
Үкіметтік емес ұйымдардың азаматтық бастамаларды жоғарылатуға бағытталған қызметі толық дамымаған.
Көптеген қоғамдық ұйымдардың жұмыстары негізінен қатарында зейнеткерлер, аз қамтылғандар, аз қамтылған отбасыларының балалары бар азаматтарға адамгершілік рух берумен жуық.
Осылайша «Тұтынушыларды қорғау» қоғамдық бірлестігі құрылған және тұтынушыларға өз құқықтарын түсіндіру, халық тұтынуындағы тауарлар, тағамдар мен қызмет түрлерінің пайдалануда сапасыздықтар бойынша жағдайларда нақтылы көмек көрсету мақсатында жұмыс істейді.
«Мүгедектер мен көп балалы аналардың оқу-өндірістік Ассоциациясы»
қоғамдық бірлестігі өз қол астындағыларға көптеген тұрмыстық, әлеуметтік және басқа сауалдар бойынша көмектер береді.
«Мектеп» білім беру басшыларының Ассоциациясы» қоғамдық бірлестігі жыл сайын заттар жинауды ұйымдастырады («Қамқор» акциясы), аз қамтылған отбасы балаларына мектеп киімдерін, жазу құралдары, ақысыз оқулықтармен қамтамасыз ету, ыстық тамақтармен тамақтандыруға қамқорлық жасайды, «Болашақ» балалар қорымен біріге отыра, қайырымдылық концерттерін өткізеді, түскен қаражат жетім балалар мен мүгедектерге беріледі. Ассоциация мүшелері жалпы оқыту бойынша рейдтерге қатысады, қамқорлыққа алынған балалар, аз қамтылған, көп балалы отбасылардың балалары мен жетім балалардың тұрғын үй- тұрмыстық жағдайларын тексереді.
«Ноосфера» қоғамдық экологиялық қозғалысымен Көкшетау қаласының аз қамтылған тұрғындарына азық-түлік және киім-кешек түрінде арнаулы материалдық көмек көрсетіліп тұрады, жеңілдік құн бойынша қайта біліктілігін арттыру мақсатында компьютерде жұмыс істей білуге үйрету ұйымдастырылған.
Ақмола облыстық соғыс және еңбек ардагерлері кеңесінің жұмыстары бірінші кезекте аз қамтылған зейнеткерлерді, Ұлы Отан және Ауған соғыстарының ардагерлерін, денсаулығы нашар зейнеткерлерді және т.б. қолдауға бағытталған. Ұйымдар ардагерлері жыл сайынғы егде адамдарды қолдау айлығына белсенді қатысады, барлық түрде материалдық көмектер (ақшалай, азық-түлік, дәрі-дәрмек және т.б.) көрсетіп отырады, «Ардагер» Алматы госпиталына, Астана пансионатына, Щучье қаласындағы «Жеке батыр»
ардагерлер санаториіне баруға көмек береді.
Ардагерлер кеңесі бірлесе отыра, облыс әкімі, облыстық кеңес Президиумының арнаулы құттықтаулары, мадақтау қағаздары тапсырылып, бағалы сыйлықтар табыс етілетін той иелерін құттықтау кештерін ұйымдастырады.
Облыстағы қоғамдық ұйымдардың арасындағы негізгі рөл Ақмола облыстық «Қызыл Жарты ай және Қызыл Крест қоғамы» комитет-филиалының үлесінде. Өз масштабы бойынша ұйым қызметі еңбек, жұмыспен қамтамасыз ету және халықты әлеуметтік қорғау басқармасының қызметімен өлшемдес және халықтың осал топтарына олардың өмірлерін жақсарту үшін көмектер беруге бағытталған. Осылайша бұл қоғам мемлекет жағынан көмекші рөл атқарады.
Кейіннен арнаулы көмектер көрсетіле отыра, халықтың кедей буындарын айқындау мақсатында «Халықтардың осалдығына баға беру» бағдарламасы бойынша көптеген жұмыстар жүргізілді. Осылай, берілген бағдарламаға сәйкес, 2001 жылдың сәуірінде Фин Қызыл Кресті есебінен жалпы 6 млн. теңге сомасында 8,6 мың көп балалы отбасыларына гуманитарлық көмек көрсетілді.
Жыл сайын Қызыл Жарты ай және Қызыл Крест облыстық Қоғамымен табиғи және тұрмыстық сипаттағы төтенше жағдайға (өрт, су тасқыны) ұшыраған отбасыларға материалдық (киім-кешек, азық-түлік) көмек көрсетіледі.
Комитеттің денсаулық сақтаудағы қызметі туберкулезді, ЖИТС профилактикаларына, аз қамтылған азаматтарға алғашқы медициналы- санитарлық көмек көрсету, әйелдер, балалар, мектеп оқушыларының денсаулығын қорғау және т.б. бағытталған. Қызметтің осы бағыты бойынша комитет басқа мемлекеттік және қоғамдық денсаулық сақтау және білім бері ұйымдарымен бірлесіп жұмыс жүргізеді. Жыл сайынғы «Денсаулық сақтау фестивалін», «Санитарлық дружиналар жарыстарын» ұйымдастырып, қатысады.
Түрлі аурулар профилактикасы және салауатты өмір салтын ұстану бойынша мектеп, ЖОО, орташа оқу орындарындағы жастар үшін, осал санаттағы азаматтар арасында оқыту семинарлары өткізіліп отырады.
Осал отбасылар мен қашқындарға өз мүмкіндіктерін көтеру мақсатында атқарылатын жұмысқа да ерекше назар қойылған. Көші-қон бойынша Халықаралық ұйымға Жақсы, Еңбекшілдер аудандарындағы оралмандар үшін АҚШ-тың 8 мың долларына эквивалентті сомада «Қой шаруашылығы» 2 шағын- жобасы және Көкшетау қарасындағы көшіп келушілерге АҚШ-тың 3,5 мың долларына эквивалентті сомада «Бұзау өсіру» 1 шағын-жобасы ұсынылған.
Көкшетау қаласы мен Сандықтау ауданындағы Михайловка селосының Шешенстаннан келген аз қамтылғандар қоғамы үшін 608 мың теңге сомасындағы «Қой шаруашылығы», «Бұзау өсіру» 2 шағын-жобасы өмірге енгізілген.
Үкіметтік емес, қоғамдық ұйымдар қызметіндегі жағымды жақтарымен қоса, сәтті және тиімді жұмыстарға кері әсер ететін жақтары да кездеседі.
Зейнеткерлер мен ардагерлерде де проблемалар аз емес. Бұл - Ұлы Отан соғысының, әскери, еңбек тылының ардагерлері, автокөлікте ақысыз жүру, дәрі- дәрмекті 50% арзан бағамен алу, санаторийлерге ақысыз жолдама санының көбейтілуі, тіс протезін салу, қажет ететіндерге есту аппараттары мен мүгедектер арбасын алу және ең бастысы мүгедектер мен көп балалы отбасылардың зейнет ақысы мен жәрдем ақыларының көлемін жүйелі түрде көтеру.
Республика кәсіподақтар федерацисымен қызметтес «Еңбек» депутаттар тобымен парламентке енгізілген қолданыстағы «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы» Заңына өзгертулер мен толықтырулар енгізу қажет.
Меншік нысанына қарамастан шаруашылық субъектілерінің жұмысшыларының еңбек ақысын 30%-ға көтеру мәселесі бойынша Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасы толық көлемде орындалмай отыр.
Кәсіподақтар қозғалысы ауылды жерлерде тұратын жұмысшыларды толық қамтыған жоқ. Ауылдық аумақтық округтерде әлеуметтік қызметтестер үш жақтық комиссиясы құралмаған, нақтылы құралған және Жарқайың, Сандықтау, Егіндікөл, Бұланды аудандарындағы аудандық комиссиялар жұмыс істемейді.
4. Бағдарламаның мақсаты, міндеттері, принциптері және басымдылықтары
7. Мақсаты мен міндеттері Бағдарламаның мақсаты экономикалық өсім, жұмыспен қамту, халықтар кірісін көбейту, әлеуметтік осал топтарды қолдау, кедейліктің әлеуметтік демографиялық, экологиялық және инфрақұрлымдық факторларының жағымсыз әрекеттерін азайту, халықтың денсаулық сақтау және білім беру қызметтеріне мүмкіншіліктерін жақсарту үшін жағдайлар жасау арқылы кедейлік деңгейін азайту. Бағдарлама мақсатына жету үшін келесі міндеттерді шешу қарастырылады:
облыстың тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз ету;
кәсіпкерлік қызметтерді ұйымдастыру үшін, несие беру және микрокредиттеу тәжірибесін кеңейту үшін жағдайлар жасау есебінен халықты жұмыспен қамтуды арттыру;
арнаулы әлеуметтік көмек көрсетілетін аз қамтылған отбасыларды неғұрлым объективті айқындау үшін тұрғындардың кіріс есебін жақсарту бойынша шаралар әзірлеу;
денсаулық сақтау, білім беруде мемлекетпен кепілдік жасалған қызметтердің тиімділігі мен қол жетімділігін арттыру;
орталық билік органдары шаралары координациясы және облыстың қаржылық мүмкіншілігі есебінен кедейліктің жағымсыз экологиялық және инфрақұрұлымдық факторларының әрекетін азайту үшін қажетті бірінші кезектегі шараларды айқындау;
кедейлікпен күрес бойынша бағдарлама шегінде әртүрлі мемлекеттік органдар, бизнес, үкіметтік емес ұйымдар әрекетін координацияны күшейту бойынша ұсыныстар әзірлеу;
өз шешімдері бойынша жергілікті атқарушы органдардың жұмысын бағалау және кедейлік проблемалары мониторингісінің жүйесін енгізу.
8. Кедейлікті азайту принциптері мен басымдылықтары Облыстағы кедейлікті азайту бойынша тапсырмаларды шешу келесі негізгі принциптермен жүзеге асырылады:
жергілікті мемлекеттік басқарманың реттеуші рөлін оңтайландыру жолымен кәсіпкерлік бостандығын қамтамасыз ету;
жұмыспен қамтуды жақсарту жолымен жұмыссыздықты азайту;
қолданылатын шаралардың тиімділігін арттыру (аздаған шығындармен қажетті нәтижелерді қамтамасыз ету);
еңбектің ішкі нарығын қорғау;
жергілікті мемлекеттік органдардың қызметінің халыққа есеп беруі және айқындылығына жету;
кедейліктің аймақтық, гендерлік, өсімділік және басқа ерекшеліктерін есепке алу;
көмек беру кезінде әлеуметтік әділеттік пен атаулылықты қамтамасыз ету.
9. Бағдарламаны жүзеге асыру индикаторлары Бағдарлама мақсатына жету үшін келесі арнайы индикаторлар белгіленеді:
Болжам
Көрсеткіш атауы
Өлшем бірлігі ж.
факт баға- лау
Кедейлік шеңберінен төмен кірісі бар тұрғындар бөлігі Жалпы жұмыссыздық деңгейі Тіркелген жұмыссыздық деңгейі Экономикалық белсенді халыққа шағын кәсіпкерлік сала- сындағы жұмыс істеушілер Берілген микрокредиттер саны адам Кәсіптік даярлық және біліктілігін арттыруға бағыт- талған жұмыссыздар саны мың Қоғамдық жұмыстарға қатысқан жұмыссыздар саны мың.
Ауыз су қиыншылығын көріп отырған тұрғындар бөлігі АӘК алушылар саны мың. адам Кірісі кедейлік шеңберінен төмен тұрғындар санының АӘК алушылар бөлігі 5-6 жастағы балалардың мектепке дейінгі дайындығын қамту деңгейі Туберкулезден қайтыс болу 100 мың адамға 170,3 178,7 190,0 188,0 170,5 165,0 Туберкулезбен ауыру Сәбилік өлім 1 мың тірі туған- дарға Аналар өлімі Халық өмірінің орташа ұзақтығы, оның ішінде:
жылдар- күні ерлер әйелдер * - «Мемлекеттік адрестік әлеуметтік көмек туралы» Заң 2002 жылдан бастап қолданысқа енді.
5. Кедейлікті азайтудың негізгі бағыттары
10. Кедейлікті сипаттайтын көрсеткіштерді жетілдіру
1) Кедейлікті сипаттайтын көрсеткішті жетілдіру мақсатында:
әрбір елді мекен бойынша 3-тен 17 жасқа дейінгі балалар үшін білім беру мүмкіндіктерінің деңгейін көрсететін индикаторларды әзірлеу мен енгізу және оларды жарты жылдық есептеме жүйесіне кіріктіру;
кедейлік деңгейін бағалау тетігін жетілдіру соның ішінде халықтың кіріс деңгейі туралы мәліметінің нақтылығын тексеру;
арнаулы әлеуметтік көмек бағасы жүйесін, сонымен қатар оның тиімділігі мониторингі схемасын жетілдіру;
мемлекеттік емес ұйымдарды қатыстыру арқылы әлеуметтік көмекке тартылмаған кедейлерді айқындау тетігін әзірлеу қажет.
2) Халықтың әлеуметтік осал топтарында кедейлікті азайту.
Қоғамның әлеуметтік осал буынында кедейлікті азайту мақсатында:
18 жастағы және одан жоғары жастағы оқымайтын және жұмыс істемейтін жастарды бастауыш кәсіби біліммен қамтамасыз ету және жұмысқа орналастыру тетігін әзірлеу;
оқымайтын және жұмыс істемейтін жастарды анықтау, оларды қызықтыратын қызметтерді қоса алғандағы еңбекке тарту бойынша шаралар жүргізу;
жастарды нашақорлық пен алкоголді пайдалану сияқты жағымсыз қылықтардан сақтандыру мақсатында салауатты өмір салтын насихаттауға бұқаралық ақпарат құралдарын қатыстыру;
орта жалпы, бастауыш және орта кәсіптік білім беру ұйымдарында оқитын кедей, аз қамтылған, көп балалы отбасылардың балаларына міндетті әлеуметтік көмек көлемін арнаулылық пен критерий жүйесін әзірлеу;
жетім балалар мен ата-аналарының қамқорлығынан айырылған балалардың кәсіптік білім мен тұрғын үй алуға облыс бюджетінен көрсетілетін көмек көлемі туралы, сонымен қатар оқуларын жоғарғы оқу орындары мен колледждерде жалғастырып жатқан түлектерге облыс әкімінің стипендиясын төлеу туралы ережені әзірлеу;
қоғамдық жұмыстар, кәсіптік оқыту, кәсіби қайта даярлық ұйымдастыру кезінде арнаулы топтар бірінші кезекте қарастырылуы керек;
арнаулы топтар (басым түрде тұрмыс деңгейі төмен жұмыссыздар үшін)
арасындағы адамдар үшін әлеуметтік жұмыс орындарын, сонымен қатар мамандығы бойынша облыс кәсіпорындарындағы арнаулы топтар арасындағы жастар санаты үшін өндірістік практикасын ұйымдастыру және қаржыландыру бойынша Ереже әзірлеу;
үкіметтік емес және жалғызілікті егде адамдарға қамқорлық жасау бойынша басқа ұйымдарды тарту бойынша жұмыстарды белсендіру;
«2002-2005 жылдарға арналған мүгедектерді қолдау Бағдарламасын» жүзеге асыру;
нақтылы тұрғын орындары жоқ адамдар үшін әлеуметтік бейімделу Орталықтардың қолданыстағы желісін жетілдіру.
11. Халықтың кедейлік деңгейін азайту
1) Экономикалық өсуді қамтамасыз ету.
Экономиканың дамуы, экономикалық өсімнің дамуы жұмысшылар мен олардың отбасы жағдайымен тығыз байланысты. Осыған байланысты қамтамасыз етілуге қажетті:
әрі қарайғы экономикалық өсімнің шарты, бастауыш процесстерді жаңғырту, еңбек өндірісін көтеру, жаңа жұмыс орындарын құру;
заңнаманы жетілдіру, инфрақұрылымды жақсарту, лизинг қатынасы негізінде ауылдық тауар өндірушілерін материалды-техникалық қамтамасыз ету жүйесін құру, ауыл шаруашылық тауар өндірушілерінің несиелік ресурстарына мүмкіншілік алуларын қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығындағы біртұтас ақпараттық маркетингтік жүйесін жетілдіру жолымен аграрлық секторды дамыту;
еңбек ақының уақытылы берілуі, натуралды түрде өтеу деңгейін азайту;
зейнетақы жинақ қорларына аударымдардың уақытында және толық түсуін қамтамасыз ету, оларды өтеттіру мен айып өсім төлеттіру үшін ықтиярсыз шаралар қолдану жолымен заңға сәйкес бақылау орнату.
2) Жұмыспен қамтуды арттыру және жұмыссыздықты азайту.
Жұмыспен қамтуды арттыру мен кедейлікті азайту үшін келесі шараларды қолдану қажет:
2003-2005 жылдарға арналған жұмыспен қамту аймақтық Бағдарламасын әзірлеу және жүзеге асыру;
жұмыс күштерімен алмасу мақсатында аймақтарда еңбек нарығының мониторингін жүзеге асыру;
жұмыспен қамту мәселесі бойынша нормативтік құқықтық базаны жетілдіру;
бос орындар жәрмеңкесін, жұмыс іздестіру Клубтарын ұдайы өткізуді міндетті түрде қаржы бөле отырып тәжірибеге алу;
жұмыспен қамтудың белсенді саясатын жүзеге асыру бойынша шаралар қолдану;
атқарушы органдар, өкілетті органдардың жұмыспен қамту мәселесі бойынша үкіметтік емес ұйымдардың әлеуметтік адаптация, өздігінен ұйымдасу, белсенділігі, алғырлығы бойынша халықаралық тренингтерді жұмыла отыра ұйымдастыруы;
аймақтың ерекшелігін есепке ала отырып, аудан, қала, ауыл инфрақұрылымын дамытуға бағытталған қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру жүйесін жетілдіру;
қоғамдық жұмыстар түрін таңдау кезінде жұмысшыларды мүмкіншілігінше әлеуметтік белгіленген объектілерге бағыттау (мектептер, ауруханалар, әкімшілік ғимараттар, кітапханалар, музейлер т.б. құрылысын салу және жөндеу);
балалармен жұмыс істеу үшін аулалық клубтарға жұмыссыздарды (оқытушылар мен тәрбиелеушілерді) қатыстыруды ұйымдастыру;
белгіленген нормативтер бойынша қатысу мерзімінің ұзақтылығы есебімен қоғамдық жұмыстарды көбейтуді ұйымдастыруға жүйелі түрде қаражат қарастыру;
ұзақ және сапалы білімді қажет ететін (токарь-фрезеровщик, бульдозер машинисті, экскаватормашинисті және басқалары), еңбек нарығында сұранысқа ие мамандықтарды оқыту үшін, осы мақсаттарға бөлінетін қаражаттар көлемі өскен жағдайда жұмыссыздарды кәсіби даярлау мен қайта даярлау жүйесін конкурстық негізде бастауыш, және орта кәсіптік білім беру оқу орындары арасынан шетелдіктерді алмастыру үшін қазақстандық мамандарды даярлау және қайта дайындау бойынша аймақтық (облыстық) орталық анықтау.
3) Шағын бизнесті дамыту және микрокредиттеу.
Шағын бизнестің дамуына әрекет ету кедейлікпен күрестің негізгі ерекше бағыттарының бірі ретінде қарастырылады, қажеттілікке байланысты:
2003-2005 жылдарға арналған Ақмола облыстық шағын кәсіпкерлікті дамыту және қолдау Бағдарламасын әзірлеу және жүзеге асыру;
білім беру және қайта даярлау арқылы аз қамтылғандардың кәсіпкерлік жаңалықтарын дамытуға көмек көрсету бойынша шағын бизнес қызметін ынталандыру;
халықтың кедей буынын кепілді оқыту тетігін әзірлеу;
қолданылмайтын өндірістік кеңістіктерді оларды өндірістік мақсаттарда қолдану шартымен шағын бизнес субъектілеріне жалға немесе сенімді басқармаларға беру арқылы шағын кәсіпкерлікті дамыту;
бизнес орталықтары мен бизнес-инкубаторларының одан әрі қарайғы жұмысын дамыту;
несиелік серіктестіктер жүйесін дамыту;
«Шағын кәсіпкерлікті қолдау қоры» ЖАҚ арқылы шағын кәсіпкерлік саласына несиелік ресурстарды қатыстыру және жаңа қаржыландыру көздерін іздестіру бойынша жұмысты жалғастыру;
бастауыш және орта кәсіптік білім беру ұйымдары базасында мамандарды даярлау мүмкіншілігін қамтамасыз етіп, жол бойындағы инфрақұрылымды дамыту үшін жайлы жағдайлар жасау;
облысымыздың қалалары мен аудандары деңгейінде кәсіпкерлер мен жұмыс берушілер қауымдастығын құру және олардың қызметі мәселелеріне атқарушы органдар тарапынан практикалық көмек көрсету;
шағын бизнес мүдделерін ұсынып, олардың қызметін қамтамасыз ететін түрлі қоғамдық құрылымдар, ассоциациялар, бизнес-инкубаторлардың жасалған инфрақұрылымдардың қызметі мен шығуына ықпал ету;
ауылда нақты микрокредиттеу практикасын енгізу;
микрокредиттік ресурстар ұсыну нарығында сұраныс пен ұсыныс балансына талдау жүргізу;
микрокредиттеудің негізгі толық топтарын анықтау;
өз бизнестерін ұйымдастыруда ауыл әйелдеріне қолдау көрсету бойынша шаралар қолдану;
микрокредиттеудің табысты практикасын, «Агроконсалтингтік орталық»
қоғамдық қорының микрокредиттік қызметінің жақсы тәжірибелерін тарату.
12. Әлеуметтік саланы дамыту
1) Әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру.
Халықтардың әлеуметтік қорғаудың қазіргі замандық жүйесін талдау негізінде келесі шараларды қолдану:
жалғызілікті аз қамтылған егде азаматтардың интернат үйлері мен әлеуметтік үйлерде орынмен қамтамасыз етуге мүмкіншіліктерді кеңейту;
аз қамтылған зейнеткерлерді тұрмыстық қамтамасыз етуді жақсарту бойынша шаралар қолдану;
жетім балалар, аз қамтылған, кедей және көп балалы отбасы балары үшін балалар үйі желісін барлық аудандар мен қалаларда құру ісін аяқтау;
мүгедек балалар, үйлерінде оқып, тәрбиеленуші балаларды материалдық қамтамасыз ету, аз қамтылған азаматтарға тұрғын үй жәрдемақысын, арнаулы әлеуметтік көмек тағайындау және төлеуді жүзеге асыру;
театралдық көріністер мен экскурсияларға жетім балалардың, Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің және 1-2 топтағы мүгедектердің ақысыз баруын қамтамасыз ету.
2) Денсаулық сақтау және білім беру.
Халықтың денсаулық сақтау және білім беру қызметіне мүмкіншілігін арттыру үшін қажетті:
халыққа заңмен кепілдік берілген ақысыз медициналық көмек көлемін орындауды қамтамасыз ету;
аналар өлімін азайту бойынша шаралар қолдану;
балалар мен әйелдерге бөлінетін жандық нормативті жоғарылату жолымен балалар мен аналарға медициналық қызмет көлемін кеңейту;
аналардың денсаулығын жақсарту бойынша жұмыстар жүргізу;
өткір респираторлық аурулар, диарея, анемия, бронхтық астманы емдеу үшін, жиі ауыратын балалардың тұмауын вакцинді профилактика үшін ақысыз дәрі-дәрмекпен балаларды қамтамасыз ету, бір жасқа дейінгі балаларды ақысыз тамақтандыруды қамтамасыз ету;
медициналық қызметтердің желісін кеңейту арқылы және тұрғылықты орынға оларды жақындату арқылы халыққа медициналық қызмет мүмкіншілігін қамтамасыз ету;
туберкулез, анемия және басқа әлеуметтік мәндегі аурулармен күрес бойынша қызметтің тиімділігін арттыру;
ауылдарда денсаулық сақтау объектілерін салуды енгізу;
әсіресе жастар арасында ЖИТС-тың алдын алу бойынша ұғындыру жұмыстарын жүргізу;
барлық деңгейдегі білім беру ұйымдарында денсаулық сақтау, отбасы және неке мәселелері бойынша оқу жоспарымен бағдарламаларын жетілдіруді енгізу;
бюджет қаражаты есебінен кедей, аз қамтылған және көп балалы отбасылардың балаларын емдеуді қамтамасыз ететін оқу-сауықтыру орталықтарының желісін және мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында санаторлық топтар мен күндізгі стационарлар мен үйдегі стационарлар, ауылдық жерлерде дәрігерлік көмектің жылжымалы түрін дамыту;
экологиялық жағдайы төмен аудандардың жеке ауылдарындағы тұрғындарға медициналық қызмет көрсетуді жақсарту бойынша арнайы шаралар әзірлеу;
білім беру ұйымдарының барлық оқушыларын жыл сайынғы диспансеризациялауды бюджет қаражаты есебінен жүргізу;
«Ауыл мектебі» бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
Қазақстан Республикасының Үкіметімен белгіленген кепілді мемлекеттік нормативтік желіге дейін ауылды жерлердегі жалпы білім беру санын анықтау;
жалпы оқыту қорына бюджеттік қаражаттың уақытылы және толық бөлінуі, қаражаттың жұмсалуына бақылауды күшейту және тиімділігін арттыруды оқу орындарына бармайтын мектеп жасындағы балаларды нақты есепке алу мектебі жоқ ауылдардағы балаларды оқитын елді мекендерге жеткізіп отыруды ұйымдастыру;
бюджет қаражаты мен демеушілер қаражаты есебінен кедей, аз қамтылған және көп балалы отбасылардың жалпы білім беру мектебінің 1-11 сыныптарына оқушылар мен кәсіптік метептеріндегі балаларына ақысыз ыстық тамақпен ауылдық жерлерде балалардың мектепке дейінгі мекемелерін ашуға әрекет ету;
аз қамтылған отбасылардың балаларына жазғы демалысты ұйымдастыруды ауылшаруашылық өндіріс үшін біліктілік еңбекке жұмысшыларды дайындау бойынша кәсіптік мектептер мен колледждер желісін қайта жаңғырту білім берудің арнаулы коррекциялы ұйымдарының желісін дамыту және жетілдіру бойынша жұмыстарды іске асыру, мүмкіншіліктері шектелген балаларды оқыту және тәрбиелеу бойынша шарттар жасау;
қосымша білім беру ұйымдарындағы кедей, аз қамтылған және көп балалы отбасыларының балаларын оқытуға бюджеттен қаражат бөлуді қамтамасыз ету;
мемлекеттік тілде оқитын 1 сыныпқа келуші балаларды дайындау топтарын барлық жерлерде құру.
3) Демографиялық және көші-қон факторлары.
Кедейлікке демографиялық және көші-қон факторларының әсерін әлсірету мақсатында келесі шараларды қолдану қажет:
2004-2010 жылдарға арналған Ақмола облыстық демографиялық және көші- қон саясаты Бағдарламасын әзірлеу және іске асыру, көп балалы отбасыларды қолдау бойынша шаралар қарастыру.
Көші-қон ағымы туралы нақтыламалар мен жобалау ақпараттарымен квоталандырылған санда көшіп келушілерді қабылдауға сәйкес көшіп келуші отбасыларының еңбекке жарамды мүшелерін жұмыспен қамту, тұрғын үй тұрмыстық орнықтыру, азаматтық құқықтық жағдайларын рәсімдеу, медициналық қызмет көрсетудегі әрекет ету бойынша шаралар қарастыру.
Осыған байланысты ұйымдастыру-құқықтық және ресурстық-қаржылық қамтамасыз ету шараларын анықтау;
нарық және әлеуметтік-қызмет көрсету инфрақұрылымдық объектілері есебінен отандық отбасыларды топтап орналастыру;
егін шаруашылығын ұйымдастыру үшін жер бөлу;
кәсіби даярлық және қайта оқытуға қаражат, жұмыспен қамту мақсатына қажетті көлемдегі жеңілдік несиелерін қамтамасыз ету;
зейнетақы, жәрдемақы және балаларды оқыту және тәрбиелеуді, денсаулықты сақтауды қамтамасыз ететін әлеуметтік төлемдерді дер кезінде ресімдеу.
13. Халықты инфрақұрылым қызметімен қамтамасыз етуді жақсарту
1) Халықты сумен, тұрғын үймен және коммуналдық қызметтермен Суға зәру елді мекендерді сумен қамтамасыз ету және ауызсумен, коммуналдық-тұрмыстық, шаруашылық сумен қамтуды жақсарту мақсатында Республикалық салалық «Ауызсу» 2002-2010 жылдарға арналған салалық бағдарламасынның іс-шараларын іске асыру қажет.
Сонымен қатар:
табиғи су қоймалары мен бұлақтардан алшақ орналасқан аймақтар мен село тұрғындары қамтамасыз ету үшін магистарлды топтық су құбырларын және сумен қамтамасыз ету объектілерінің құрылысын салу және жөндеуден өткізуді қаржыландыруды қамтамасыз ету;
қайталама және айналымдық сумен қамтамасыз етуді көп көлемде қолданумен ресурстық жинақтау технологиясын дамыту;
ауылдық жерлерді газдандыру, халықты газбен қамтамасыз етуді жақсарту халықтың тұрмыстық жағдайларын жақсарту үшін ұзақ мерзімді несие беру ауылды жерлерге электр энергиясын тұрақты беруді қамтамасыз ету бойынша шаралар әзірлеу.
2) Халықты жолмен, көлікпен, байланыс қызметтерімен қамтамасыз ету.
Халықты жолдармен, көліктермен, байланыс қызметтерімен қамтамасыз етуді жақсарту үшін келесі шараларды қолдану қажет:
ауылдық емдеу-аурудың алдын алу ұйымдары мен білім беру ұйымдарына телефон орнату;
көлік қызметіне мүмкіншілігінің стандартын әзірлеу;
телекоммуникация қызметінің минималды жинағын анықтау және олардың ұсыныстарын 200 жүз және одан да көп адамдары бар елді-мекендер тұрғындарына орнатуды қамтамасыз ету;
пошталық байланыс қызметінің минималды жинағын анықтау және жеке ауылдар мен шағын ауылдардың тұрғындарына сапалы қолдану;
жергілікті инвестициялық жобаларды елді мекендерді қамтамасыз ету объектілерін қолдауға, жергілікті мәндегі авто жолдарды жөндеуге, инфрақұрылымды дамытудың әлеуметтік мәнді жобаларын жүзеге асыруға бағыттау;
білім берудің интернаттық ұйымдарынан автомобильдер сатып алу;
жалпы білім беру мектептерінің оқушыларын, зейнеткерлерді, мүгедектерді тасымалдау жеңілдігі мәселесін шешуде әлеуметтік қыспақты төмендету, қозғалмалы құрамдарды неғұрлым жайлы автобустарға ауыстыру үшін практикалық көмектер көрсету үшін жолаушылар көлігін дамытуда Қарағанды облысының тәжірибесін жүзеге асыру бойынша шаралар қолдану.
14. Аймақтық деңгейдегі кедейлікті азайту және қолайсыз экологиялық факторлардың кедейлікке әсері
1) Аймақтық деңгейдегі кедейлікті азайту.
Бұл бағытта қажетті:
артта қалушы аудандардың экономикалық дамуы арқылы аймақтық бөлігінде тұрғындардың ақша кірісінің ұлғаюы бойынша жұмыстар жүргізу;
жаңа жұмыс орындарын ашу және халықты жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында экономикасы шикізатқа бағытталған аймақтарда өндіруші өндірістерді дамыту бойынша шаралар қолдану;
өндірісі тиімсіз аймақтардан адамдардың тұрып жұмыс істеуі үшін жайлы орындарға көшуіне мүмкіншілік жасайтын шаралар әзірлеу;
болашағы бар депрессиялы экономикасы бар аймақтарда отандық және шет елдік инвестицияларды қатыстыру бойынша шаралар әзірлеу;
кедейшілік шеңберінен төмен тұратын азаматтар саны азайту бойынша бағдарламасын аймақтық шеңберде қамтамасыз ету.
Аймақтық деңгейде кедейлікті азайту бойынша мақсаттарға жету үшін жергілікті атқарушы органдарға келесі индикаторлар белгіленеді:
Аймақтар
Кедейлік шеңберінен төмен тұратын тұрғындар саны (жыл аяғында), р/с атауы баға болжам 2002 ж.
2003 ж.
2004 ж.
2005 ж.
Ақкөл
Аршалы
Астрахан
Атбасар
Бұланды
Егіндікөл
Еңбекшілдер
Ерейментау
Есіл
Жақсы
Жарқайың
Зеренді
Корғалжын
Сандықтау
Целиноград
Шортанды
Щучье
Степногорск қ.
Көкшетау қ.
Барлығы:
Шағын қалалар мен экономикасы депрессивті ауылдық жерлерде:
әр қаланың ерекшелігі мен мүмкіншілігінен шыға отыра, шағын қалаларды дамытудың аймақтық бағдарламасын әзірлеу және іске асыру;
экономикалық тиімділік критерийінен шыға отырып, депрессиялы экономикалық шағын қалаларға инвестициялық көмек көрсету;
жабылған кәсіпорындарды қайта құру және олардың базасында қажетті ресурстары бар жаңа перспективті өндірістер ашу;
ұзақ мерзім тұрып қалған кәсіпорындарды денсаулыққа немесе өмірлеріне зиян келтіргені үшін, таратылған кәсіпорынның жұмысшыларының еңбек ақысын төлеу бойынша талаптарды орындай отыра тарату немесе жабу;
шағын қалаларға білікті кадрларды тарту үшін жағдайлар жасау және әрбір ауылдық округтерге мал өнім сатып алу бойынша пунктер, ірі өз малы мен құстары бар ауыл шаруашылық құрылымдарда ауылшаруашылық өнімдерін өндіретін өз цехтары желісін дамытуға әрекет ету;
«Ақмола облысы бойынша 2003-2005 жылдарға арналған агро азық-түлік Бағдарламасын»«жүзеге асыру;
несиелік саясат арқылы ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерді мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету, ауылдық несие серіктестіктерін дамыту үшін жағдайлар жасау;
«Мал өнімдері корпорациясы» ЖАҚ арқылы мал өнімдерін сатып алуды мемлекеттік кредиттеу мүмкіндігін қарастыру;
көктемдік-егіс және науқан жұмыстарын жүргізуді ұйымдастыруға жергілікті бюджетті несиелендіру, ауылдық несие серіктестіктерінің жүйесі арқылы кредиттеу тәжірибелерін жалғастыру;
лизинг негізінде ауыл шаруашылық тауар өндірушілерін ауылшаруашылық техникамен қамтамасыз етуді жалғастыру, ауылшаруашылық қызметтер көрсету, техниканы, қосалқы бөлшектерді және ауыл шаруашылық құралдарын жөндеу және іске қосу бойынша сервис орталықтарын құру үшін «ҚазАгроҚаржы» ЖАҚ жарғылық капиталын көбейту;
халықаралық стандартқа сай шығарылатын өнімдердің сапасының жоғарылауын қамтамасыз ету;
ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілер мен ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруші кәсіпорындарды мемлекеттік несиелендіру көлемін ұлғайту, ірі қалалар маңында көкөністер өндірумен сәйкес мал өнімдерін өндіру бойынша арнайы шаруашылықтар ұйымдастыруды қарастыру;
лизингтік схемалар арқылы технологиялық модернизациялау жолымен ауылшаруашлық өнімдерін өндіру кәсіпорындарын дамытуды ынталандыру арқылы азық-түліктердің импортты алмастыру және ішкі нарықты өсуін кеңейту;
ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеуші кәсіпорындарды құрал- жабдықтармен қамтамасыз етудің лизингтік түрін пайдалана отырып, мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету;
тұқымдық мал шаруашылығы мен элиталы тұқым шаруашылығын мемлекеттік қолдауды қарастыру.
3) Халық кедейлігіне экологиялық факторлардың қолайсыз әсерін төмендету жөніндегі шаралар:
қоныстандыру және суды пайдалану бойынша әзірленген бағдарламаларды экология және кедейшілік проблемаларын ескеру;
су шаруашылығы объектілерінің қайта іске қосу және қолдануға бағытталған қаражаттың нақтылы қолданылуына бақылауды күшейту;
тұрғындар арасында табиғат ресурстарына және жануарлар мен өсімдіктер әлеміне қамқорлықпен қарау бойынша ұғындыру жұмыстарын жүргізу:
халықтың денсаулығына тәуекелділігі және экологиялық жағдайы туралы нақтылы және толық ақпаратпен халықты қамтамасыз ету;
депрессивті аудандардың экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша арнайы шаралар әзірлеу.
15. Халықтың кедейлік деңгейін азайтуда мемлекет пен қоғамның қызметін жақсарту
1) Мемлекеттік органдардың қызметін жетілдіру.
Кедейлікті азайту бойынша мемлекеттің рөлін күшейту үшін қажетті:
халықтың әлеуметтік қорғау нормативтік құқықытық базасын одан әрі жетілдіру бойынша шаралар қолдану;
әлеуметтік нормативті негізінде әлеуметтік сала қызметтермен халықты қамтамасыз ету бойынша шаралар қолдану;
алғашқы медицина-санитарлық жәрдем беру, базалық білім беру қызметтері, арнаулы көмек беруге бағытталған бюджеттік қаражаттардың нақтылы жұмсалуына бақылауды күшейту, нақытылы процедуралар мен баға критерийлерін қолдана отырып мониторинг жүйесін жүргізу;
облыста кедейліктің азаюын және кедейлер арасындағы қадағалау көңілінен арылуының оң тәжірибесін насихаттау бойынша ақпараттық компаниялардың жоспарын әзірлеу;
табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін реттеуді жетілдіру;
қоғамдық ұйымдарды қатыстыра отыра кедейлікті азайту мәселесі бойынша үнемі жұмыс істейтін кеңестік комиссия құру;
аудандар мен қалалардағы халықты әлеуметтік қорғау бөлімдерін компьютерлік техникалар, модемдік байланыстармен қамтамасыз ету;
аз қамтылған азаматтарды нақытылы есепке алу, отбасылардың әлеуметтік карталарын қалыпты жаңарту, өзіндік кірістердің дұрыс есептелуі үшін қалалық әкімдіктерді, селолық округтерді компьютерлік техникалармен қамтамасыз ету.
2) Үкіметтік емес ұйымдардың қызметін жетілдіру.
Үкіметтік емес және кәсіби одақтардың кедейлік деңгейін азайту бойынша қызметін жетілдіру мақсатында қажетті:
кедейлерді қолдауда бюджеттік тұтынушылықтың құрылуы жағдайында үкіметтік емес ұйымдардың қатысуын қамтамасыз ету;
«Әлеуметтік әріптестік туралы» Қазақстан Республикасының Заңын орындауды бақылауды күшейту, кедейлікті жою тетігінің бірі ретінде үш жақты әлеуметтік әріптестік комиссиясын қолдану;
меншік нысанына қарамастан облыстағы барлық кәсіпорындар мен ұйымдарда кәсіподақтық ұйымдар құру мен ұжымдық келісім шарттарға қол қою бойынша әкімдер, кәсіптік одақтар, және жұмыс берушілер арасындағы әлеуметтік әріптестіктің облыстық, қалалық және аудандық үш жақты келісімін орындауға қол жеткізу;
аз қамтылған азаматтар мен олардың отбасыларымен өзара байланыста болатын әріптестер ретінде айқындалған аумақтағы кәсіподақтар мен жұмыс берушілерінің әкілдері, ауылдық әкімдері әріптестер болуы міндетті барлық ауылдық аумақтық округтардың әлеуметтік әріптестіктің үш жақты комиссиясын құру;
«2003-2005 жылдарға арналған кедейлікті азайту жөніндегі Бағдарламаны»
жүзеге асыруға әрекет ететін қоғамдық бірлестіктер ретінде облыстық, қалалық, аудандық жұмыс берушілер одақтары, кәсіпкерлер Ассоциациясы жұмысын белсендіру;
Қазақстан Республикасының 2001 жылдың 17 шілдесіндегі «Мемлекеттік әлеуметтік көмек туралы» Заңына сәйкес, аймақ әкімдерімен құрылған учаскелік комиссия құрамына міндеттелегн тәртіпте үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерін қосу;
жастар үкіметтік емес ұйымдардың қатысуымен білім беру сапасын зерделеуді жүргізу;
жаңа нарықтық еңбектік қатынастарымен мектептердегі қолданыстағы оқыту бағдарламаларына өзгерістер енгізу, жаңаларын әзірлеу;
«Қазақстан Республикасының еңбек туралы» Заңын сақтауды қамтамасыз өндірістің, көліктің, байланыс пен құрылыс ірі кәсіпорындарын, кәсіпкерлерді қатыстыру арқылы қайырымдылық шаралар нысанында халықтың ақ қамтылған буындарына әлеуметтік көмек көрсету жүйесін әзірлеу;
халықтың әлеуметтік әлсіз топтарын микрокредиттеу үшін кәсіпорындардың ірі қаражатын тартуда әрекет ету.
6. Бағдарлманы іске асыру тетіктері Бағдарламаны орындау үшін белгіленген шараларды кезеңді орындауды қарастыратын оны іске асыру бойынша шаралар Жоспары әзірленді. Шаралардың жинақтығы жергілікті атқарушы органдар, жұмыс берушілер мен кәсіподақтар бірлестігінің, үкіметтік емес ұйымдардың мүмкіншіліктерін жүйелеу мен қызметін үйлестіруге мүмкіншілік береді.
Бағдарламаны жүзеге асыру тетігі әсерін әлеуметтік-экономикалық қызметтіктің барлық бағыттары бойынша нақтылы және келісілген әрекеттермен қамтамасыз ету ұсынылады.
Сонымен қатар, барлық аудандар мен қалаларда кедейлікті азайту бойынша осы тектес бағдарламалар әзірленген. Бағдарламаның мақсаты мен міндеттеріне жету жергілікті деңгейде іске асырылатын облыстық экономика және шағын бизнесті дамыту басқармасының Бағдарламаларды жүзеге асыру қалыпты мониторингісін өткізу арқылы жүргізіледі. Кедейлікті азайту бойынша шараларды қолданудың тиімді бағасын қолдану бойынша мүмкін болған жағдайда жүзеге асырылуы бойынша Бағдарлама мен Жоспарға сәйкесті түзетулер енгізіледі.
7. Қажетті ресурстар мен оларды қаржыландыру көздері Ақмола облысында 2003-2005 жылдары кедейлікті азайтуға бағытталған қаражаттар экономиканың тиісті салаларында кедейлікті азайту мәселелерін шешетін қолданылып жүрген және әзірленіп жатқан аймақтық бағдарламалар шегінде қарастырылады.
8. Бағдарламаны іске асырудан күтілетін нәтижелер Бағдарламаны іске асыру және онда қарастырылған барлық шараларды қабылдау облыс тұрғындарының жағдайын жақсартуға әрекет етеді және оның әрі қарай өсуіне ықпал жасайды.
Бағдарламаны орындау нәтижесінен жұмыссыздық деңгейінің 2002 жылы 9,0%-ға дейін, 2005 жылы 7,7%-ға дейін азайғанын, кедейлік деңгейінен төмен шеңберде тұратындар 2002 жылы 44376 адамнан 48,8%-ға, 2005 жылы 22721 адамға дейін, туберкулезбен аурушылар саны 2002 жылы 190,0-ден 100 мыңға дейін 2005 жылы 165,0 адамға дейін төмендеуі күтілуде.
Ауылдық жерлердегі тұрғындарды денсаулық сақтау, білім беру, сумен, көлікпен, коммуналдық қызметтермен қамтамасыз ету мүмкіндігі жақсарады.
9. Ақмола облысында кедейлікті азайту жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған бағдарламаны іске асырудың іс-шаралар жоспары р Шара Аяқтау Орындауға Іске асы- Болжам- /с№ ру ды Қаржы- ланды- нысаны жауаптылар (орын- шығын- дау)
дар
16. 1-Басымдылық. Елдегі кедейліктің жай-күйіне объективті баға берілуін қамтамасыз ету
1) Кедейлікті сипаттайтын көрсеткіштерді жетілдіру Бірлесіп- шы- ғарған бұйрық ландыру қажет етілмейді Әрбір елді-мекендерге 3 жастан 17 жасқа дейінгі балалар үшін білім алуға мүмкін- шілік дәрежелерін көрсететін индикатор- ларды дайындау және жетілдіру, сонымен қатар оларды статистикалық есеп жүйесіне енгізу Аудандар мен қалалар әкімдері, облыстық білім, еңбек, жұмыспен қамту және халыққа әле- уметтік көмек көрсету басқармалары
17. 2-Басымдық. Одан әрі экономикалық өсуді, жұмыспен қамтуды арттыру және кедей халықтың еңбек әлеуетін іске асыру үшін жағдайлар жасау арқылы жұмыссыздықты азайтуды қамтамасыз ету
1) Экономикалық өсуді және кедейлікті азайтуды қамтамасыз ету Тоқсан сайын Жұмыс берушілер одағана кіретін шаруа- шылық субъектілеріне еңбек ақылары көлемін кезеңмен көтеруді ұсыну керек.
Еңбек ақыны карызсыз уақытылы төлеу.
әкімдері, жұмыс берушілер одағы, кәсіподақтық ұйымдар Ұжым- дық келісім есебіне сәйкес Жұмыс беруші лер қаража ты Үш- жақты келісі- мінің, ұжым- мінің бекі тілуі Ай Жинақтаушы зейнетақы қорларына ауда- рымдардың уақытында және толық түсуін қамтамасыз ету беру- шілер қаража- Еңбек ақы төлеу қорының тынан бекітілуі Аудандар мен калалар салалық комитеті (келісіммен), зейнетақы мен өтемақы бойынша орталық, жұмыс берушілер, кәсіподақтық ұйымдары Облыс әкіміне ақпарат Жергілікті бюджет қаражаты есебінен қар- жыландырылатын мемлекеттік органдар мен мекемелердің қызметкерлердің еңбек ақысын көтеру бойынша ұсыныстар енгізу III тоқсан жыл Осы жы- лғы жер- гілікті бюджет- ке әкімдері, экономика жә- не шағын бизнесті дамы- ту, ЕЖҚжХӘҚ, қаржы, денсаулық сақтау, білім, ақпарат және қоғамдық келісім басқармалары
2) Жұмыспен қамтуды арттыру және жұмыссыздықты азайту Еңбек рыногындағы сұранысты ескере отырып жаңа жұмыс орындарын құру жөнінде ұсыныстар дайындау IV әкімдері облыстық ЕЖҚжХӘҚ, өнеркәсіп және сауда, ауыл шаруашылығы, экономика және шағын бизнесті дамыту басқар- малары Жұмыспен қамту жөніндегі уәкілетті ор- гандар жұмыссыздарға еңбек құқықтары мәселелері бойынша консультация беру жөнінде қызметтер көрсетуді енгізсін облыстық ЕЖҚжХӘҚ басқармасы I тоқсан 2004, жылдар Бос жұмыс орындарының жалпы қалалық, салалық, мамандандырылған, жәрмеңке- лерін ұйымдастыру және өткізу Жер- бюджет тоқсан, әкімдері ЕЖҚжХӘҚ, қаржы Қарасты- рылған қаржы- лар шегінде Өңірлерде жұмыс күшін өзара алмастыру мақсатында еңбек рыногының мониторин- гін жүзеге асыру ЕЖҚжХӘҚ 2003-2005 жылдары Ақмола облысы халы- қтарын жұмыспен қамту бағдарламасын әзірлеу және іске асыру І тоқсан, Жұмыс қарастыру Клубтарын құру және оларды қамтамасыз ету ісін жүргізу Жыл сай- ын, тоқ- сан сай- ын лар ше- гінде Жұмыспен қамту мәселелері бойынша өкілетті органдар ұстау Жұ- мыспе- Үнемі Қалалар мен аудандар әкімдері, ЕЖҚжХӘҚ нқамту бағдарла- масы Облыстық білім, ЕЖҚ- жХӘҚ басқармалары Барлық деңгейдегі кәсіптік білімді ұйымда- стыру базасындағы жұмыссыздардың әле- уметтік бейімделуі, өздігінен ұйымдасу, белсенділігі, алғырлығы бойынша Бірлесіп шығары- лған бұй- рық II, IV тоқ- сандар, жыл сай- Облы- стық бюд- жет Білімге және жұ- мыспен қамтыл- маған ха- лықты оқытуға арналған қаражат тар ше-
3) Шағын бизнесті дамыту ІV тоқ- сан, етілмей- ді Халықтың әлеуметтік осал топтарының жергілікті атқарушы органдар тарапынан қолдауды қамтамасыз ету арқылы шағын бизнеске қатысуына қол жеткізуді қамта- масыз ету, бюджетпен есеп айырысудың оңайлатылған тәртібі ескерілген әлеумет- тік салық режимі бойынша түсіндірме жұ- мыстарын жүргізу Аудандар, қалалар әкімдері, облы- стық экономика және шағын бизнесті дамыту, ЕЖҚжХӘК басқармала- ры, салық комитеті, кәсіпкерлер қауымдасты- ғы (келісіммен)
әкімінің шешімі
Шағын бизнес субъектілеріне өндірістік пайдаланылмайтын үй-жайларды өндіріс мақсаттарында пайдалану шартымен олар- ды кейіннен меншікке берумен шағын биз- нес субъектілеріне жалға немесе сенімгер- лік басқаруға беру арқылы шағын кәсіпкер- лікті дамытуды жандандыру Аудандар, қалалар әкім- дері, облыстық экономи- ка және шағын бизнесті дамыту, коммуналдық меншік басқармалары, мемлекеттік мүлік және жекешелендіру аумақтық комитеті, Шағын кәсіпкерлік саласына кредиттік ре- сурстары тарту жөніндегі жұмысты жалға- стыру қалалар экономика және шағын бизнесті дамыту, қаржы басқармалары, банктар, кәсіпкерлер қауымдастығы (келісім- мен)
лған
Бизнес негіздері мен кәсіпкерлік қызмет- пен айналасуды, соның ішінде барлық дең- гейдегі кәсіптік білімді ұйымдастыру база- сында оқыту Орталықтарын құру және са- лық заңдарының негізі бойынша лекция- лар өткізу Облыстық білім, эконо- мика және шағын бизне- сті дамыту, қаржы, ЕЖҚ- жХӘҚ басқармалары, са- лық комитеті (келісім- және ақылы топтар есебі- нен Оқу жос- пары жә- Облыстық білім, Қолданы- стағы Білім алушы- не бағ- дарлама бизнесті дамыту, қаржы, ЕЖҚжХӘҚ басқармала- ры норма- тивтер лар қа- ражаты- нан Бастауыш және орта кәсіптік білімді ұйым- дастыру базасында жол бойындағы сервис мамандарын дайындауды қамту III тоқ- сан, 2003
4) Қоғамдық жұмыстардың тиімділігін арттыру дері, облыстық ЕЖҚ- жХӘҚ басқармасы Қоғамдық жұмыстарға экономикалық тиім- ділік, өңірдің ерекшеліктерін беруді ескере отырып, оларды ұйымдастыру жүйесін жетілдіру, ауылдық жерлердегі қоғамдық жұмыстарды жандандыру Тиісті тік малар шең- берінде Қоғамдық жұмыстардың мониторингін жетілдіру I Қоғамдық жұмыстарды қаржыландыру мен ұйымдастыру қамтамасыз ету облыстық ЕЖҚжХӘҚ, қаржы басқармалары Ұдайы әкімді- гінің қа- улысы.
білім, ауыл шаруашы- лық Қоғам- жұ- мыстарға қаржы бөлу Жасөспірімдерді жұмыспен қамту және олар үшін каникул кездерінде жеңіл-желпі уақытша жұмыс орындарын ұйымдастыру бойынша іс-шаралар қабылдау, оқып жүр- ген жастар үшін еңбек заңына сәйкес өн- діріс бригадаларын, маусымдық ауыл ша- руашылық бөлімшелерін, аумақтарды жөн- деу және көғалдандыру бригадаларын, сту- денттік құрылыс отрядтарын ұйымдастыру
5) Кәсібі даярлауды және қайта даярлауды жақсарту Облыстық, қалалық, аудандық еңбек рын- октарының жұмыс күшіне сұранысының мониторингін жетілдіру 2004 жыл Аудандар, қалалар, әкім- жХӘҚ Норма- тивтік құқы- қтық кесімдер Білім беру ұйымдарындағы еңбек рыногы- ның қажеттіліктеріне сәйкес конкурстық іріктеуден өткен жұмыссыздарды кәсібі да- ярлауды, біліктілігін арттыру мен қайта да- ярлауды жүзеге асыру ЕЖҚжХӘҚ, білім Бастауыш және орта білім беру оқу орын- дарының ішінен конкурстық негізде жұ- мыспен қамтылмаған азаматтар мен жұ- мыссыздарды даярлау және қайта даярлау жөніндегі орталықтарды анықтау Қалалар мен аудандар- дың конкур- стық ко- миссия- ларының шешім- дері Бастауыш кәсібі білім беру мемлекеттік ме- кемелерінің материалдық- техникалық базасын сақтау мен дамыту жөнінде шаралар қабылдау білім дері, облыстық білім басқар- Еңбек ету құқығына міндетті оқыта оты- рып шаруашылық жүргізудің қазіргі за- манғы әдістерін оқытудың неғұрлым тиім- ді білім беру бағдарламаларын қамтитын оқытудың жаңа нысандары мен әдістерін қалыптастыру Шағын қалалар мен ауылдық жерлерде тұратын жұмыссыздарға біліктілігін артты- ру және олардың жаңа мамандықтар алуы үшін жағдайлар жасау ІV Жұмысшылар мен мамандарды әзірлеуді реттеу мақсатында еңбек рыногындағы сұраныс құрылымын өзгертудің үрдістерін орта және ұзақ мерзімді болжамдау әдісте- месін әзірлеу бойынша ұсыныс енгізу бизнесті дамыту, білім, өндіріс және сауда, ауыл шаруашылық басқарма- лары Мүгедектерді оқыту жөнінде жөнінде арна- улы шаралар әзірлеу Орта кәсіптік білімді мамандарды дайын- дауға мемлекеттік тапсырыс құру тәртібін әзірлеу және бекіту емес білім, ЕЖҚжХӘҚ, қар- жы басқармалары, Ақмо- ла облысындағы жұмыс берушілер одағы (келісім бойынша)
Жыл
Облыстағы аудандар мен қалалардағы ба- стауыш және орта кәсіптік білімді ұйымда- стыру филиалдарының желісін дамыту Облыстық білім, беруге жұм- салған Бастауыш және орта кәсіптік білім беру оқу орындары қатарынан конкурс негізін- де шетелдіктерді алмастыруда қазақстан- Аудандар мен қалалар әкімдері, ті бағдар- лама дық мамандарды даярлау және қайта дай- ындау бойынша аймақтық (облыстық) ор- талығын белгілеу Облыстағы қалалар мен аудандардағы оқу- өндірістік желісін дамыту 2003- облыстық білім, қаржы
6) Микрокредиттеуді кеңейту жөніндегі шаралар II Нақты микрокредиттеу тәжірибесін енгізе отыра, әсіресе ауылды жерлерде микрокре- диттеу бағдарламасымен жұмыссыз азамат- тарды, с.і. тұрғындардың әлеуметтік осал топтарындағы әйелдерді топтастыруды кеңейту Бюджет- тік емес көздер- ден шағын бизнесті дамыту басқармасы, ЕЖҚжХӘҚ басқармасы, микрокре- диттік ұйымдар «Аз қамтыл ған аза- мат тарды қолдау бойын- ша облыс тық қор»
«Мик- рокре- дит»
ҮЕҰ,
«Агро- консал- тингтік орта- лық»
Микрокредит ресурстарын беру нарығын- дағы сұраныс теңгеріміне және ұсыны- старға талдау жүргізу ұсыныс жХӘҚ басқармасы, «Микрокредит» ҮЕҰ (келісіммен)
Микрокредиттеу саласында жұмыс істейтін үкіметтік емес ұйымдардың оң тә- жірибелерін тарату жөніндегі шараларды қабылдау ЕЖҚжХӘҚ басқармасы, «Аз қамтылған азамат- тардықолдау бойынша облыстық қор» (келісім- мен) «Микрокредит»
ҮЕҰ, (келісіммен) «Аг- роконсалтингтік орта- лық» келісіммен)
18. 3-Басымдық. Халықтың базалық білім алуға, алғашқы медициналық көмекке қол жетімділігін арттыру, мемлекеттік әлеуметтік көмек көрсетудің атаулылығын күшейту
1) Кедейлікке демографиялық және көші-қон факторларының әсерін бәсеңдету Аудандар мен қалалар- дың әкімдері, облыстық көші-қон және демогра- фия басқармасы Көшіп келу квотасы бойынша қоны- станған оралмандарды қабылдау, жайға- стыру және тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемелерді орындауды қам- тамасыз ету кесімдер- дің жоба- Еңбек көші-қонын реттеу тетігін жетілдіру бойынша ұсыныс енгізу
2) Халықтың денсаулық сақтау қызметтерінде қол жетімділігін жақсарту жөніндегі шаралар Туберкулезбен, анемиямен және басқа да әлеуметтік мәні бар ауруларға қарсы күре- стің тиімділігін арттыру әкімдері, облыстық ден- саулық сақтау басқарма- сы тік бағ- дарлама- Аналар мен балалар өлімін азайту жөнінде- гі шаралар қабылдау стық денсаулық сақтау Жастар арасында АҚТҚ/ЖҚТБ-ның алдын алу жөніндегі түсіндіру жұмыстарын жүр- гізу саулық сақтау, ақпарат және қоғамдық келісім Фельдшерлік, фельдшерлік-акушерлік пунктер мен ауылдық дәрігерлік амбулато- риялардың жұмысын жетілдіру білім, денсаулық сақтау ІІІ тоқ- босаты- Барлық деңгейдегі білім беру ұйымдарын- да денсаулық сақтау, отбасы және неке мә- селесі бойынша бағдарлама мен оқу жоспарларын жетілді- ру енгізілсін саулық сақтау, білім лған қар- жы Барлық білім ұйымдарында медициналық пунктерді білім ұйымдарында ОДА құру есебінен құру, білім ұйымдардағы медици- налық пунктерді қадрлармен, қажетті ме- дициналық қондырғылармен қамтамасыз ету тәртібін бекіту шетінде Бюджет есебінен кедей, аз қамтылған және көп балалы отбасының балаларын сауы- қтыруды қамтамасыз ететін оқу-сауықты- ру орталықтару және басқа да ұйымдар желісін жетілдіру денсаулық сақтау, білім, Білім ұйымдарының барлық санаттағы Мемле- кеттік кәсібі даярлық нысанасы ақысыз медици- налық тексерісін мерзімді өткізуді қамта- масыз ету тапсы- рысше- сақтау, Білім ұйымдарының барлық оқушыларына бюджет есебінен жыл сайынғы диспансер- леуді өткізу Мектепке дейінгі білім, қаржы Босаты- білім ұйымдарында санаториялық топтар желісін дамыту бағдарма- Ең бірінші кезекте жетім балаларды, ата- анасының қарауынсыз қалған балаларды, атаулы-әлеуметтіккөмек алуға құқы бар от- басынан және көп балалы, толық емес от- басынан шыққан, экологиялық қолайсыз аудандарда тұрып жатқан балалар мен мү- гедек балаларды сауықтыру мен демалы- сын білім, экономика және шағын бизнесті дамыту, қаржы, ұйымдастыруды қамтамасыз ету Облыстағы білім ұйымдарында денсаулық топтарын құру саулық сақтау, білім, ақпарат, басқарма- сының бұйрығы Білім ұйымдарының медициналық ұйымда- рын дәрі-дәрмектерменқамтамасыз ету тәр- тібін бекіту Салауатты өмір салтын насихаттау мәсе- лесі бойынша бұқаралық ақпарат құралдарын қатыстыру денсаулық сақтау, басқармалары, салауатты өмір салты орталығы Облыстағы білім ұйымдарындағы спорт- тық ұйымдар мен секциялар желісін кеңей- ту білім басқармасы Денсаулық спартакиадаларын өткізуді қамтамасыз ету облыстық, денсаулық сақтау Балалар мен аналарға жергілікті бюджет есебінен медициналық қызметтер көлемін Аудан- дар, қала- лар, об- лыстық саулық сақтау, қаржы Жеке селолық аудандарда тұратын аз қам- тылған азаматтардың дәрі-дәрмек көмегін алу мүмкіндіктерін қамтамасыз ету.
Ауылдарда денсаулық сақтау объектілерін қатарға қайта қосуды қамта- масыз ету бойынша шаралар қолдану Инвести- циялық жоба- ларға бөлінген жыл- 3 ОДА 1 ОДА Осал топтар арасында (жиі ауырушылар арасында) «А» гепатитіне, тұмауға қарсы иммунизация жүргізуді қамтамасыз ету сақтау басқармасы, санэпидемстанция
3) Халықтың білім алуға қол жетімділігін жақсарту жөніндегі шаралар Жалпы білім беру әкімдінің қаулысы білім, қаржы басқармала- IV тоқ- мектептерінің, бірінші кезекте,ауылдық жерлердегі мектептердің, барлық үлгідегі интернат мекемелердің санын Қазақстан Республикасының Үкіметі белгіленген ке- пілдік берілген мемлекеттік желі нормативіне дейін жеткізу жылға респуб- ликалық жергілік- ті терге Жалпыға бірдей білім қорына бюджеттік қаражаттарды уақтылы және толық аудару- ды қамтамасыз ету, қаражаттың жұмсалу тиімділігін арттыру және оған бақылауды күшейту Оқу орындарына бармаған мектеп жасын- дағы балаларды айқын есепке алудың теті- гін жетілдіру облыстық білім, ішкі істер басқармалары Тиісті мектептері жоқ елді мекендерден балаларды мектепке кідіріссіз жеткізуді білім, ішкі істер басқар- арналған- дері, облыстық білім, сайын, Бюджет есебі мен демеушілер қаражаты- нан кедей, аз қамтылған және көп балалы отбасылар санатына жататын жалпы білім беру мектептерінің 1-11 саныптарының оқушыларын, кәсіптік мектептер оқушыла- рын ақысыз ыстық тамақпен қамтамасыз ету деме- ушілер тен қа- растыры- лған қа- ражат және де- ме- Ауыл шаруашылық өндірісі үшін білікті еңбек қызметкерлерін (жұмысшыларды, мамандарды) даярлау жөнінде кәсібі мек- тептер(лицейлер) мен колледждер желілерін кеңейту жөнінде шаралар қабыл- дау ауыл шаруашылық білім, денсаулық сақтау, қаржы, ауыл шаруашы- лық, экономика және Жоғары оқу орындарын бітіргеннен кейін алған мамандықтары бойынша Қазақстан Республикасының білім беру, денсаулық сақтау және мәдениет ұйымдарында кемін- де 3 жыл жұмыс істеген, ауылдық жерлер- де тұратын қарыз алушыларға мемлекеттік білім кредитін және мемлекеттік студент- тік кредитін өтеу бөлігіне жеңілдіктер бе- ру мүмкіндігін қарастыру Шалғай аудандардан ауылдық жерлерден келген бастапқы және орта кәсіптік оқу орындарының оқушыла- рын жатақханаларға орналастыру мәселе- лерін шешу Мектеп жанындағы интернаттар, кешкі мектептер, оқу-кеңе- стік орталықтар желісін қайта жаңғырту білім қаржы Қосымша білім беру ұйымдарында кедей, аз қамтылған және көп балалы отба- сы балаларын оқытуға ақы төлеуге бюд- жет қаражатын бөлуді қамтамасыз ету әкімшілі- гінің білім қаржы басқармала- тен қарасты- тышегін- де Аз қамтылған отбасы балаларын «Жұл- дыз» облОСО базасында сауықтыруды «Қамкор», «Жалпы оқыту» операцияларын жүргізу білім басқармалары жылдан бастап, дейін, (жылына 2 рет)
Қашықтан оқытуды және мектептен тыс ұйымдардың желісін әкім- шілінінің мектептерінің 9,11 сынып бітірушілеріне, алғашқы орын- да әсіресе кедей, аз қамтылған, көп балалы отбасы балаларына кәсіптік білім беруді қамтамасыз етсін бастауыш және орта кәсіптік білім беру ұйымдарды желісінің өсуін қамтамасыз ету Арнаулы коррекциондық мекемелер жал- пы түрдегі мектеп-интернаттар, тәртібімен ерекшеленетін балалар үшін мектеп-интер- наттары, түрлі аурулармен ауратын бала- лар үшін санаториялық мектеп-интернат- тар, ауыл мектептері жанындағы интернат- тар, жалпы білім беретін мектептердегі коррекциондық сыныптар желісінің өсуін Өз ықшам ауданында және тұрғылықты жері бойынша қазақ тілінде балаларды оқыту есебімен желі мемлекеттік норма- тив жалпы білім беру мектептерінің санын жеткізу Қазақ тілінде оқитын 1 сыныпқа келушілер үшін балаларды дайындау топтарын барлық жерлерде құру басқармасы,қалалық, аудандық білім бөлімдері Жұмыс берушілер Одағы мен қалалық, аудандық кәсіптік одақтарының төрағалары Жолдама құнының 50 %-ын жұмыс беру- шілер, 30№%-ын кәсіптік одақтар өтейтін- дей жол арқылы көп балалы отбасылардың балаларының жазғы демалысын ұйымда- ІІ-ІІІ сайын ше- шілер, кәсіп- одақтар дың, жұмыс одақта- рының, қалалық, ауданды- қкәсіпті- кодақтар- дың ше- шімі
4) Халықтың әлеуметтік осал топтарындағы кедейлікті азайту жөніндегі шаралар 2004,2005 Жалғызілікті табысы аз егде азаматтардың және мүгедек балалардың интернат үй- лерінде, әлеуметтік үйлерде және оңалту орталықтарында орындармен қамтамасыз етілуі мониторингін жетілдіру Әлеуметтік көмек көрсету бағдарламаларымен әкімшілік басқарудың тиімділігін арттыру қалалар әкімдері, білім, Облыстағы барлық қалалар мен аудандарда жетім балалар, аз қамтылған, кедей, көп балалы отбасы бала- лары үшін балалар үйі желісін құруды аяқтау Каржы- Белгілі бір тұрғылықты жері жоқ адамдар үшін әлеуметтік бейімдеу орталықтары- ның жұмыс істеп тұрған желісін жетілдіру ғарған- Орташа жалпы, бастауыш және орта кәсіп- тік білім беру ұйымдарында білім алатын сылардың балаларына міндетті әлеуметтік көмек көлем дифференциясы мен арнаулы қамту, критерийлер жүйесін әзірлеу әкімдері, білім, қаржы, ры, ішкі саясат департа- менті 18 жас және одан асқан оқымайтын, жұ- мыс істемейтін жастарға бастауыш кәсіби білім мен жұмысқа орналастыруды қамта- масыз ететін механизм әзірлеу дері, білім, қаржы, эко- номика және шағын биз- несті дамыту, ЕЖҚ- жХӘҚ басқармалары, жастар бірлестігін қол- дау ассоциациясы, ішкі саясат департаменті Оқымай- тын, жұ- мыс істе- мейтін жастар әлеумет- тік то- лық бағ- Облыс бюджеттен жетім балаларға ана-аналарының қамқорлығынан айыры- лған, балалар үйінің бітірушілеріне кәсіп- тік білім беру және тұрғын үймен қамтамасыз ету, сонымен қатар жоғары оқу орындары мен колледждерде оқуларын жалғастырып жатқан түлектерге облыс әкімінің стипендиясын төлеу арқы- лы көмек көрсету көлемі туралы ережені әзірлеу Арнаулы топтар арасынан (басым түрде та- бысы аз жұмыссыздар үшін ) әлеуметтік жұмыс орындарын ұйымдастыру және қаржыландыру бойынша Ережесін әзірлеу және жүзеге асыру Аудандар, қалалар әкімдері, қаржы, басқармалары, жұмыс берушілер одағы дері, қаржы, ЕЖҚжХӘҚ Мамандығы бойынша облыстығы кәсіпо- рынындағы өндірістік практиканы (арнау- лы топтардағы жастар санаты үшін ұйым- дастыру және қаржыландыру бойынша Ережені әзірлеу)
Үйлерінде оқып, тәрбиеленетін мүгедек ба- лаларды материалды қамтамасыз етуді жү- зеге асыру басқармалары, қалалық, аудандық әлеуметтік қорғау бөлімдері Аз қамтамасыз етілген азаматтарға тұрғын үймен көмектесуді жүзеге асыру әлеуметтік қорғау бөлімдері Арнаулы әлеуметтік көмек тағайындау жә- не төлеуді жүзеге асыру қаржы басқармалары, қа- лалық, аудандық қорғау бөлім- Степногорск қаласында жасөспірімдер үйі ғимаратын қайта қалпына келтіру Бірлесе қаржы, Бас бостандығынан айыру орындарынан босаған адамдарды аяқтау және бейімдеу мақсатында облы- стағы бастауыш кәсіптік білім беру ұйым- дары базасында кәсібі даярлық алу және олардық қайта оқу мүмкіндіктерін қамта- Даярлау, қайта дайын- дау, біліктілі- гін арт- тыруға жіберіл- ген қара- жат
19. 4-Басымдық. Халыққа инфрақұрылымдық қызмет көрсетуді қамтамасыз етуді жақсарту
1) Халықтың тұрғын үймен коммуналдық қызметтер көрсетумен қамтамасыз етілуін жақсарту жөніндегі шаралар Ауылдық елді мекендерді газдандыру Халықтың тұрғын үй жағдайларын жақсар- ту үшін ұзақ мерзімді кредиттеу жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу қалалар әкімдері, ұлттық банк (келісіммен), облы- бизнесті дамыту, өн- дірістік және сауда Халықтың әлеуметтік осал топтарына ар- налған арзан тұрғын үй құрылысын салу жөніндегі Мәскеу қаласы Үкіметінің тә- жірибесін пайдалану мүмкіндігін қарасты- әкімдері, облыстық сәу- лет, құрылыс, тұрғын үй- коммуналдық және жол шаруашылығы басқарма-
2) Халықты сумен қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Ауылдағы елді мекендерді және табиғи су қоймалары мен су көздерінен қашықтағы өңірлерді сапалы ауыз сумен қамтамасыз етуге арналған магистральды топтық су құ- бырларын және сумен қамтамасыз ету объ- ектілерін қайта құру мен Жергілік- комисси- ялары- ның әкімдері, облыстық ауыл шаруашылық,қоршаған ортаны қорғау басқарма- лары, «Астана-Су»
АМК, облыстық табиғат- ты пайдалану жөніндегі басқарма құрылысын салуды басымды қаржыланды- руды қамтамасыз ету ті бюд- жеттерге тоқсан , Ресурсты үнемдейтін технологияларды қайталама және кері сумен қамтамасыз етуді барынша пайдаланумен дамыту, кәсі- порындардағы кері және қайта пайдаланы- латын сулардың көлемін арттыру
3) Халықты жолдармен, көлікпен, байланыс қызметтерін қамтамасыз етуді жақсарту жөніндегі шаралар Ауылдық елді, мекендермен байланысты қамтамасыз ететін автомобиль жолдарын оңалту мен салудың өңірлік бағдарламала- рын әзірлеу коммуналдықжәне жол Ауылдық емдеу-алдын алу ұйымдарына те- лефон орнату (ФАП, АДА, СУА)
әкімдері, облыстық теле- коммуникация дирекция- сы, денсаулық Телекоммуникациялық қызмет көрсетулер- дің жалпы қол жетімділігін 200 және одан да астам халқы бар ауылдық елді мекендер- ге берілуін қамтамасыз ету Пошта байланысты қызметінің ең аз жи- нағын айқындау және олардың шалғай- дағы ауылдық және халқы аз елді мекен- дердің тұрғындарына сапалы жеткізілуін әкімдері, облыстық «Қаз- пошта» ААҚ пошта бай- ланысы мемлекеттік кәсіпорын филиалы Жергілікті инвестициялық жобаларды елді мекендердің тіршілігін қамтамасыз ететін объектілерді қолдауға, жергілікті мәні бар автомобиль жолдарын қайта құруға, ин- фрақұрылымды дамытудың әлеуметтік маңызды жобасын іске асыруға бағыттау әкімдері, қоршаған орта- ны қорғау, санэпидем- станция, сәулет, құры- лыс, тұрғын үй- коммуналдықшаруашы- лығы Барлық білім беру ұйымдарға, алғашқы ке- зекте әсіресе елді мекендердегі ұйымдарға телефон орнату басқармалары облыстық телекоммуникация ди- рекциясы Білім берудің интернаттық ұйымдары үшін автокөліктер сатып алу
20. 5-Басымдық. Кедейлікті және кедейлікке әсер ететін қолайсыз экологиялық факторларды өңірлік деңгейге төмендету
1) Кедейлікті аймақтық деңгейде төмендету жөніндегі шаралар өндіріс және сауда Жаңа жұмыс орындарын құру және халы- қтың еңбекпен қамтылуын қамтамасыз ету мақсатында шикізаттық экономикасы бар өңірлердегі өңдеуші өндірістерді дамыту Перспективасы бар өңірлерге отандық жә- не шетелдік инвестицияларды тарту жөнін- де ұсыныстар енгізу әкімдері, облыстық өн- діріс және сауда, эконо- сті дамыту, ауыл сті дамыту, ауыл шаруа- шылық басқармалары Өндіріске тиімсіз аймақтардан халықты жүріп-тұруға және жұмысқа қолайлы өңір- лерге көшіруге ықпал ететін ұсыныстар ен-
2) Шағын қалалардағы кедейлікті төмендету Шағын қалаларды дамытудың өңірлік бағ- дарламаларын әзірлеу әкімдері, облыстық эко- несті дамыту басқарма- сы және басқа да мүд- делі басқармалар мен ве- домстволар Экономикалық тиімділік өлшемін ескере отырып, шағын қалаларға инвестициялық көмек көрсету яға несті дамыту, қаржы Үкіметтік емес ұйымдарды шағын қалалар- дағы бизнес-орталықтарға және бизнес- инкубаторларға тарту сы, үкіметтік емес ұйымдар (келісім бойынша)
Шағын қалаларға жоғары білікті қадрлар- ды тарту жөнінде шаралар қабылдау несті дамыту, білім
3) Ауылдық жерлердегі кедейлікті төмендету Қол жеткізерлік жергілікті шикізат пен та- биғи материалдарды пайдалана отырып, дәстүрлі қолөнері мен майдагерлік кәсіп- шіліктің дамуына жағдай жасау несті дамыту, коммунал- дықменшік басқармала-
4) Халықтың кедейлігіне қолайсыз әсер ететін экологиялық факторларды төмендету жөніндегі шаралар Табиғи ресурстарды, соның ішінде жануар- лар мен өсімдік дүниесін аялау жөнінде ха- лық арасында ұғындыру жұмыстарын әкімдері, облыстық қор- шаған ортаны қорғау, білім, облыстық аумақтық орман және аң- шылық шаруашылығы Экологиялық талаптарды орындамайтын табиғат пайдаланушылар үшін қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнаманы қа- тайту жөнінде ұсыныстар әзірлеу шаған ортаны қорғау, тө- тенше жағдайлар басқар- малары, облыстық Экологиялық жағдай және халықтың ден- саулығына қатер төнуі туралы расталған және толық ақпараттарға халықтың кеңі- нен қол жетімділігін қамтамасыз ету және қоғамдық келісім басқармасы, қор- шаған ортаны қорғау аумақтық басқармасы, Елді мекендердің радиациялық және хими- ялық ластануын зерттеу бойынша қосым- ша жұмыстар жүргізу және көшіруді мүқтаж жүргізу және көшіруді мұқтаж ететіндерді экологиялық таза елді мекен- дерге көшіру жөнінде ұсыныстар енгізу төтенше жағдайлар, ауыл шаруашылық басқармалары, санэпи- демстанция
21. 6-Басымдық. Халықтың кедейлік деңгейін төмендетуде қоғамдық институттардың қызметін жақсарту жөніндегі шаралар
1) Кедейлік деңгейін төмендету жөніндегі мемлекеттік органдардың қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар 1,2,3тоқ- сан Аз қамтылған азаматтарды нақты есепке алу және арнаулы әлеуметтік көмек көрсе- ту көлемін есептеу үшін аймақтық халы- қты әлеуметтік қорғау органдарын, округ әкімдіктерін компьютерлік техникамен қалалық, аудандық әлеуметтік қорғау бөлім- Экономикалық қызметті рұқсат ету жүй- есін одан әрі ырықтандыру, есеп берудің жүйесі мен рәсімін оңайлату жөнінде пәрменді шаралар қабылдау, салық комитетінде есептеме түрлерін электрон- дық қабылдауды енгізу. Заңды тұлғалар мен оның филиалдарын және өкілдіктерін «бір терезе» принципі бойынша мемлекет- тік тіркеуді енгізу жөніндегі жұмыстарды жалғастыру әкімдері, облыстық, қар- жы экономика және басқармалары, салық комитеті мен), әділет Алғашқы медициналық- санитариялық көмек көрсетуге, базалық білім беру қызметін көрсетуге бағытталған бюджет қаражаттарының мақ- сатты жұмсалуын бақылауды күшейту әкімдері, облыстық қар- жы, білім, денсаулық сақтау, ЕЖҚ- Табиғи ресурстарды кешенді пайдалану- дың ғылыми негізделген сызбасын қолда- ну қоршаған ортаны қорғау Қоғамдық бірлестіктерді тарта отырып, ке- дейлікті азайту жөнінде тұрақты жұмыс істейтін консултатитвті кеңесші комиссия- ларын құру Әкімдері, дамыту басқармасы Халықтың әлеуметтік осал топтарын мем- лекет, ҮЕҰ және жеке құрылымдар тара- пынан әлеуметтік қолдаудың қолданы- стағы нысандары туралы ақпаратты тарату жөнінде белсенді ақпараттық-үгіт жұ- әкімдері, облыстық ақпа- рат және қоғамдық келісім,
2) Кедейлікті төмендетуге үкіметтік емес ұйымдар мен кәсіподақ бірлестіктерінің қатысуы жөніндегі шаралар Көмек қажет ететіндердің қазіргі саны ха- лықтың әлеуметтік-осал топтарын қалып- тастыру кезінде ҮЕҰ, кәсіподақтардың қа- тысуын қамтамасыз ету Мемлекеттік әлеуметтік атаулы көмекке арналған қаражаттарды іске асыру кезінде ҮЕҰ көмегімен мониторинг жүйесін ұйым- ақпарат және қоғамдық келісім басқар- ҮЕҰ (келісім бойынша)
Мемлекеттік басқару органдары өкіл- дерінің, жұмыс берушілер мен қызметкер- бірлестіктерінің қатысуымен еліміздегі еңбек қатынаста- рын дамыту проблемалары бойынша Дөң- гелек үстелдер өткізуді практикаға енгізу бос кәсіподақтар федера- циясы(келісім бойын- ша), жұмыс берушілер конфедерациясы (келісім бойынша), об- лыстық кәсіподақтар фе- дерациясы(келісім бой- ынша)
Жалғызілікті қарт адамдарды күту жөнін- дегі үкіметтік емес және басқа да ұйымдар- ды тарту бойынша жұмысты жандандыру ЕЖҚжХӘҚ, ақпарат жә- не қоғамдық келісім басқармалары, ҮЕҰ
3) Кедейлікті төмендетуге жеке сектордың қатысуы жөніндегі шаралар Жер қойнауын пайдалануға арналған келісім- шарттарды жасасу кезінде өңірдегі әлеуметтік мәселелерді шешу мақсатымен сараптама жүргізу номика және шағын өнеркәсіп және сауда Кәсіпо- рын Өнеркәсіптің, көліктің, байланыс пен құрылыстың ірі кәсіпорындарын, кәсіпкерлерді тарта оты- рып, қайырымдылық іс-шаралар нысанын- да халықтың табысы аз тобына әлеуметтік көмек көрсету жүйесін дамыту және басқа да мүдделі басқармалар Халықтың әлеуметтік осал топтарын мик- рокредиттеу үшін ірі кәсіподақтардың қаражаттарын тарту жәнінде ұсыныстар ен- діріс және сауда, ЕЖҚ-
4) Шешім қабылдау процесіне халықтың әлеуметтік осал топтарын тарту жөніндегі шаралар Әлеуметтік саланың маңызды проблемала- рын шешкен кезде халықтың әлеуметтік осал топтарының өкілдерімен консульта- ция өткізуді практикаға енгізу Аумақты дамытудың басым бағыттарын айқындау, сондай-ақ мониторинг ұйымда- стыру және көрсетілетін көмектердің тиімділігін бағалау кезінде ха- лықтың әлеуметтік осал топтарының пікірін ескеру Қысқартылған сөздер:
1. ЕЖҚжХӘҚ басқармасы - еңбек, жұмыспен қамтамасыз ету және халықты әлеуметтік қорғау басқармасы.
2. ҮЕҰ - үкіметтік емес ұйымдар.
3. ОблОСО - облыстық сауықтыру орталығы.
4. ААҚ - ашық акционерлік қоғам.
5. ФАП - фельдшерлік-акушерлік пункт.
6. ОДА - отбасылық дәрігерлік амбулатория.
7. СУА - селолық учаскелік аурухана.
8. РМК - республикалық мемлекеттік кәсіпорын
9. АҚТҚ/ЖҚТБ - адамның қорғаныш тапшылығының қоздырғышы/ жұқтырылған қорғаныш тапшылығының белгісі

На русском языке:
Ақмола облысының мәслихаты Решение Акмолинского Маслихат Акмолинской области областного маслихата от 27 июня 2003 года № С-28-4.
Зарегистрировано Управлением юстиции Акмолинской области 22 июля 2003 года № 1929. Утратило силу решением Акмолинского областного маслихата от 16 марта 2006 года № 3С-18-5 Об утверждении Программы по снижению бедности в Акмолинской области на 2003-2005 годы
1. Утвердить региональную Программу по снижению бедности в Акмолинской области на 2003-2005 годы (прилагается).
2. Контроль за реализацией Программы возложить на постоянную комиссию областного маслихата по вопросам бюджета, финансов, экономики, социального развития и социальной защиты населения.
3. Настоящее решение вступает в силу после его государственной регистрации в управлении юстиции Акмолинской области.
Председатель сессии областного маслихата И.О. секретаря областного К. Кусанов Г. Марченкова Утверждена решением областного № C-28-4 от 27 июня 2003 года РЕГИОНАЛЬНАЯ ПРОГРАММА по снижению бедности в Акмолинской области
1. Паспорт программы
Наименование
Региональная программа по снижению бедности в Акмолинской области на 2003-2005 годы Постановление Правительства Республики Казахстан от 26 марта 2003 года № 296 Основание для разработки Основной разра- ботчик Акмолинское областное управление экономики и развития малого бизнеса совместно с другими местными ис- полнительными органами.
Цель
Снижение уровня бедности путем создания условий для экономического роста, занятости, увеличения дохо- дов населения, поддержка социально уязвимых групп, уменьшение негативного воздействия социально-демо- графических, экологических и инфраструктурных факторов бедности, улучшения доступа населения к услу- гам здравоохранения и образования.
Задачи
Обеспечение стабильного экономического развития области;
увеличение занятости населения за счет создания условий для организации предпринимательской деятельно- сти, расширения практики кредитования и микрокредитования;
разработка мер по улучшению учета доходов населения для более объективного выявления малообеспечен- ных семей, которым оказывается адресная социальная помощь;
повышение эффективности и доступности услуг, гарантированных государством в здравоохранении, образова- нии;
выделение первоочередных мер, необходимых для снижения воздействия негативных экологических и инфра- структурных факторов бедности, с учетом финансовых возможностей области и в координации с мерами цен- тральных органов власти;
разработка предложений по усилению координации действий различных государственных органов, бизнеса, неправительственных организаций в рамках Программы по борьбе с бедностью;
внедрение системы мониторинга проблем бедности и оценки работы местных исполнительных органов по их решению.
Основные прин- ципы
Обеспечение свободы предпринимательства путем оптимизации регулирующей роли местного государствен- ного управления;
снижение безработицы путем увеличения занятости;
повышение эффективности принимаемых мер (обеспечение необходимых результатов с наименьшими затрата- ми);
защита внутреннего рынка труда;
достижение прозрачности и подотчетности деятельности местных государственных органов населению;
учет региональных, гендерных, возрастных и других особенностей бедности;
обеспечение социальной справедливости и адресности в предоставлении помощи.
Источники фи- нансирования Будут предусматриваться в рамках действующих и разрабатываемых государственных и отраслевых про- грамм, решающих вопросы снижения бедности в соответствующих сферах экономики.
Снижение уровня общей безработицы с 9% в 2002 году до 7,7% в 2005 году, сокращение количества граждан, проживающих ниже черты бедности на 48,8% (до 22721 человек), снижение уровня заболеваемости от тубер- кулеза с 190 на 100 тыс. населения в 2002 году до 165 в 2005 году.
Ожидаемые ре- зультаты от реа- лизации Регио- нальной програм- мы 2003-2005 годы Сроки реализа- ции
2. Введение
Настоящая Программа разработана на основе Программы по снижению бедности в Республике Казахстан на 2003-2005 годы, утвержденной Постановлением Правительства Республики Казахстан от 26 марта 2003 года № При разработке Программы использованы Индикативный план социально- экономического развития Акмолинской области на 2003-2005 годы, утвержденный областным маслихатом 19 декабря 2002 года, областные целевые программы, направленные на решение социальных проблем, улучшение условий жизни населения, экономических вопросов, привлечение инвестиций и т.д.
Необходимость разработки Региональной программы по снижению бедности на 2003-2005 годы обусловлена сохраняющимся высоким уровнем безработицы, несмотря на начавшийся экономический рост в области.
Так, в 2001 году доля населения, имеющего доходы ниже величины прожиточного минимума, составила 20,4% от общей численности населения, уровень общей безработицы -10,8%.
Основные пути снижения бедности, заложенные в программе, учитывают многоаспектность причин бедности населения и предполагают соответствующие подходы по ее снижению на основе:
экономического роста;
занятости и снижения безработицы;
адресности и социальной помощи;
доступности базового образования, первичной медицинской помощи, жилья и коммунальных услуг, включая питьевую воду, транспортной инфраструктуры для бедных;
эффективности администрирования бюджетных программ;
участия бедных в принятии решений, повышения доступности информации.
Кроме того, учитывается гендерный аспект бедности, влияние окружающей среды на уровень жизни человека, особенности бедности в малых городах и в депрессивных сельских районах.
Для решения проблем бедности предлагается активное участие и взаимодействие: местных государственных органов, частного сектора, неправительственных организаций, профессиональных союзов.
Разработанная в феврале 2000 года областная Программа «По борьбе с бедностью и безработицей на 2000-2002 годы» была направлена на решение проблем бедности через осуществление активной политики занятости и оказания адресной помощи малоимущим гражданам, преимущественно нетрудоспособным, а также категориям населения, которые наиболее уязвимы на рынке труда.
В ходе реализации действующей Программы достигнуты позитивные результаты. Так, снизилось на 38 тысяч количество малообеспеченных граждан, имеющих доходы ниже черты бедности, сократился на 1,8% уровень общей безработицы в 2001 году (10,8%) по сравнению с 2000 годом (12,6%)- началом реализации Программы.
3. Анализ состояния бедности в Акмолинской области
1. Определение и измерение уровня бедности
1) Бедность.
Бедность - это социально-экономическое явление, при котором определенные категории населения испытывают трудности с удовлетворением первоочередных физиологических потребностей и лишены возможности полноценно участвовать в жизни общества.
Основные критерии по доходам это прожиточный минимум и черта бедности. Прожиточный минимум является основой для определения уровня бедности и рассчитывается на основе минимальной потребительской корзины, включает 70% продовольственных и 30% непродовольственных товаров и услуг.
Черта бедности, установленная нормативным правовым актом, в 2001 году составляла 38% от прожиточного минимума, в 2002 году - 40%. Этот показатель характеризует, прежде всего, экономические возможности государства в оказании адресной социальной помощи.
По индексу человеческого развития, представленному в национальном отчете Казахстана за 2000 год, область занимала 11 место из 14 областей страны.
В 2001 году доля населения, проживающая ниже черты бедности, сокращена в 2 раза (с 16% в 2000 году до 8% в 2001 году).
Вместе с тем, этот показатель не дает полной информации о глубине бедности, так как отражает только масштаб бедности, но не определяет насколько бедными они являются. Необходимы еще такие индикаторы, как глубина бедности и острота бедности.
Глубина бедности показывает величину недостающего дохода в расчете на душу населения, которую нужно доплатить, чтобы преодолеть бедность (чем меньше глубина бедности, тем лучше состояние бедных).
Острота бедности рассматривается как дополнительная характеристика глубины бедности - это расслоение бедных среди самих бедных, проживающих за чертой бедности (чем выше острота бедности, тем хуже состояние среди бедных).
Глубина бедности (рассчитанная по величине прожиточного минимума) за 2001 год по области составили 5,16%, острота бедности-2,00% дефицит дохода- 889,73 тенге (для сравнения по Республике-7,7%, 3,01%, 891,42 тенге).
Основные критерии оценки бедности не по доходам это минимальный уровень доступности базовых социальных благ и услуг. В сфере здравоохранения
- это количество медперсонала и медицинских организаций на душу населения, количество населенных пунктов, не имеющих медицинских организаций, в образовании это охват детей обучением, количество населенных пунктов, в которых отсутствуют школы, количество детей, которые оказались вне системы обучения, а также тех, кому оказана материальная помощь, в системе социальной помощи охват и количество предоставляемой помощи по группам бедных.
2) Профиль бедности.
Основной категорией бедных по данным областного управления труда, занятости и социальной защиты населения являются дети (семьи с детьми). Доля детей до 18 лет от всего населения области составляет 31% (около 235 тыс.
детей), среди малообеспеченных 51 % (около 23 тыс. человек). При этом проблемы детской бедности не являются проблемами только социально уязвимых групп населения, в области только 10% семей с детьми являются неполными, среди малообеспеченных 33%.
Следующая категория безработные, практически полностью попадающие в число нуждающихся. Глубина бедности безработных наиболее велика среди всех учитываемых категорий малообеспеченных - 34% безработных имеют доходы ниже черты бедности.
Из общего количества трудоспособных малообеспеченных граждан всего 24% имеют работу. Проблема малообеспеченности пенсионеров наименее остра, они составляют около 1% бедного населения.
Анализ профиля бедности позволяет выделить две приоритетных группы населения в борьбе с бедностью: дети (особенно многодетные семьи) и безработные.
Соотношение доходов 10% наиболее и 10% наименее обеспеченных групп населения в 2001 году составило 9,3 раза в среднем по области (пороговый показатель составляет 8).
Географически бедность сконцентрировалась в отдаленных сельских районах и в малых городах: на селе доля бедного населения, проживающая ниже прожиточного минимума в I квартале 2001 года составила 30,8%, в городе - 27,4 %, в I квартале 2002 года соответственно - 26,1% и 20,4%.
В 40 населенных пунктах области (села Отемис, Садовое, Зеленый Гай Целиноградского района, Новодобринка, Речное Сандыктауского района, Алтайское Шортандинского района) отсутствуют школы, в 260 селах не имеется средних и основных школ. Более 2,4 тыс. школьников вынуждены преодолевать до школы расстояние от 3 до 40 км, 196 детей - проживают на квартирах, 77 детей
- добираются самостоятельно.
В 49-ти малонаселенных пунктах нет медицинских учреждений и медицинских работников, что соответствует установленным нормативам по Постановлению Правительства Республики Казахстан от 26 апреля 1999 года №
472. Например, в 7 селах Сандыктауского района (Крутые горки, Петриковка, Арбузинка, Ключевка, Профинтерн, Смольное, Мысок), в 8 селах Енбекшильдерского района (Кишкентай, Карасу, Карасор, Итенген, Азнабай, отделение Атансор, Арай, Дачи).
Сложная эпидемиологическая ситуация по туберкулезу. Заболеваемость за 2001 год составила 178,7 (1999г.- 149,3, 2000г.- 170,3) на 100 тыс. населения.
Отмечается высокий уровень заболеваемости вирусными гепатитами, более 61% заболевших - дети.
Дефицит качественной питьевой воды и продолжающаяся реализация недоброкачественных продуктов питания являются основной причиной высокого уровня заболеваемости кишечными инфекциями. Выше среднеобластного уровня заболеваемость в Атбасарском, Целиноградском, Щучинском районах и городе Кокшетау.
В 22 населенных пунктах Атбасарского, Астраханского, Жаркаинского, Егиндыкольского, Коргалжынского и Жаксынского районов используется вода из открытых водоемов.
3) Портрет бедности.
Для снижения бедности в целом, требуется принятие особых мер, для граждан, находящихся в непосредственной бедности, а именно целевым группам, в которые входят:
неучащаяся и неработающая молодежь (группы риска);
дети и многодетные семьи;
длительно безработные;
одинокие пожилые люди;
инвалиды;
маргинальные группы бездомные, освобожденные из учреждений пенитенциарной системы, беженцы.
Неучащаяся и неработающая молодежь попадает в особую группу риска, в результате испытывают трудности в процессе обучения, не могут претендовать на квалифицированную работу, и бедность воспроизводится в новом поколении.
Доля бедной молодежи от 16-18 лет среди всей молодежи достигает 10% (около 4 тысяч человек).
Дети являются наиболее уязвимой группой населения области с наивысшим риском бедности. Проблемы обеспечения здоровья и образования детей в первую очередь обязано решать государство, иначе бедность будет расширенно воспроизводиться в следующих поколениях. Бедность среди детей тесно связана не только с многодетностью, но и с незанятостью (или низкодоходной самозанятостью) родителей. Доля многодетных семей, среди семей, имеющих доход ниже черты бедности 14% (около 2 тыс. семей).
Длительная безработица связана с несоответствием определенной части рабочей силы потребностям рынка труда по возрастным, квалификационным параметрам, отсутствием возможностей самозанятости. Длительный, застойный характер безработицы у 76% безработных.
Проблемы одиноких пожилых людей состоят в непосильном для них увеличении затрат на коммунальные услуги, лечение и др. В области более 5 тысяч семей состоят из одиноких престарелых.
Риск бедности среди инвалидов наиболее высок из-за ограниченных возможностей этих людей. Из общего числа инвалидов трудоспособного возраста только около 2% без работы.
Отсутствует оценка количества людей, относимых к маргинальным группам, которые требуют пристального внимания еще и в силу их способности оказывать негативное воздействие на другие группы населения. Эта проблема характерна в основном для областного центра, и для ее решения созданы специальные государственные учреждения для помощи бездомным и борьбы с детской беспризорностью.
В целях борьбы с бродяжничеством действует приемно-распределительная организация, где содержится 962 человека.
Рост преступности, особенно краж личного имущества, является основным отрицательным следствием бедности. Так, в 2001 году зарегистрировано 7,9 тысяч преступлений, с ростом на 8,0% к уровню 2000 года, в т.ч. краж-3,3 тысячи с ростом на 7,4%. Из числа выявленных лиц 9,1% - несовершеннолетние, 12,3%- женщины.
В среднем по области каждый восьмой преступник совершил преступление в состоянии алкогольного и наркотического опьянения. Большую часть всех выявленных лиц, совершивших преступления, составляли безработные - 66,2%.
В медицинских учреждениях состоит на учете 14,8 тыс. человек, имеющих психические и поведенческие расстройства в результате употребления наркотических и психоактивных веществ, в том числе женщин - 1,9 тысяч, подростков - 271.
Остается напряженной эпидемиологическая ситуация по ВИЧ инфекции. В 2001 году выявлено 16 больных, в текущем году состоит на учете - 50 ВИЧ - инфицированных.
2. Уровень развития экономики и занятость
1) Экономика.
Экономический рост представляет собой самый важный из всех факторов, влияющих на сокращение бедности. В последние годы экономические показатели области свидетельствуют об устойчивом росте экономики. Объем промышленного производства в 2001 году увеличился по сравнению с 1999 годом в 1,5 раза, индекс физического объема промышленной продукции (ИФО) на 22% в т.ч. в обрабатывающей отрасли, на долю которой приходится более 64 % всей продукции - на 27%.
В 2001 году достигнут рост производства пищевых продуктов на 38,5%, химической промышленности - на 51%, металлургической - на 77%, машиностроения в 2,5 раза, производства неметаллических минеральных продуктов в 2,6 раза.
За счет реанимации простаивающих и создания новых предприятий, восстановления и создания новых рабочих мест на действующих, в 2001 году организовано 3512 рабочих мест. Есть возможность для дальнейшего увеличения производства золота, подшипников, железобетонных шпал, добычи железной руды, угля.
Область является одним из основных поставщиков сильных сортов яровой пшеницы. За последние три года среднегодовой объем валового сбора зерновых культур достиг 3,3 млн. тонн в зачетном весе, что больше 1994-1998 годов на 47%.
Рост поголовья достигнут по всем видам скота и птицы, что соответственно отражается на росте производства мяса всех видов скота, птицы, молока, яиц, шерсти.
Объем инвестиций в основной капитал (с учетом до оценки) составил 11,7 млрд. тенге, что в 3,5 раза больше уровня 2000 года, из них привлеченные в капитальное строительство - 3,7 млрд. тенге.
Неотъемлемой составной частью экономики является сектор малого предпринимательства. Зарегистрировано около 17 тысяч субъектов малого бизнеса, которыми произведено продукции, оказано услуг на сумму более 23 млрд. тенге.
В результате целенаправленных действий стабилизировалась ситуация со сбором налогов, ежегодная сумма поступлений в бюджет области возросла с 11 млрд. тенге в 2000 году до 13 млрд. тенге в 2001 году, в том числе по местному бюджету соответственно в 7 млрд. тенге и 8 млрд. тенге.
Таким образом, в отраслевом составе экономического роста сложились условия для увеличения занятости и сокращения бедности.
2) Занятость и безработица.
По материалам выборочного обследования численность экономически активного населения в 2001 году по сравнению с 2000 годом, возросла на 20,5 тыс. человек (4,9%) и достигла 435,1 тыс. человек (59,2% от всей численности населения), наблюдаются структурные изменения в распределении занятого населения по видам экономической деятельности. Основная часть занятых по видам экономической деятельности (с учетом занятых у физических лиц и в крестьянских хозяйствах) сосредоточена в сфере услуг-110,7 тысяч человек (53,9%), в сельском хозяйстве -26,2%, в промышленности и строительстве-19,9%.
Рынок труда в последние годы характеризуется снижением уровня общей безработицы, продолжающимся перераспределением рабочей силы между секторами экономики в пользу негосударственного сектора. Происходит сокращение доли наемных работников при одновременном росте самостоятельно занятых. В общей численности занятого населения доля самостоятельно занятого населения: в 1998 году - 32%, в 1999 году - 43%, в 2000 году - 45%, в 2001 году - По данным областного управления труда, занятости и социальной защиты населения общее количество безработных в 2001 году в сравнении с 2000 годом сократилось на 5,2 тысяч человек и составило 47,2 тысяч человек, соответственно количество безработных на фиксированном рынке труда на 1,8 тысяч человек и 14,3 тысяч человек.
Социальный портрет безработного имеет женское лицо - э то женщина 35 лет, длительное время неработающая, со стажем работы до 10 лет, имеющая несовершеннолетних детей.
Из 15 тысяч безработных, состоящих на учете в уполномоченных органах по вопросам занятости, по состоянию на 1 сентября текущего года женщины составляют 64% (10 тысяч человек), молодежь в возрасте 16-24 года 13% (2 тысяч человек).
Значительную долю среди безработных занимают длительно неработающие
- 11,4 тысяч человек (76%).
Проблема трудоустройства остается острой и характеризуется следующими причинами: отсутствие спроса на рабочую силу, недостаточный уровень квалификации или отсутствие стажа по определенной специальности или профессии, конкурсный отбор претендентов со стороны работодателей, низкая оплата труда, задержка выплаты заработной платы.
Женщины старше 40 лет и мужчины старше 50 лет на рынке труда испытывают большие затруднения. Усложняющиеся квалификационные требования при трудоустройстве снижают возможность быть востребованными для молодых людей без опыта работы и нужной квалификации.
Сложно подобрать подходящую работу женщинам, особенно в сельской местности. На фиксированном рынке труда почти половина безработных женщин
- сельчане. Работодатели предпочитают нанимать работников мужчин, хотя женщины более мобильны, они стараются взяться за любую работу, даже низкооплачиваемую, зачастую становясь единственным кормильцем в семье.
Многие безработные мужчины не обращаются в центры занятости, отказываются от работы, недающей существенного дохода и не соответствующей прежнему социальному статусу, переходят в категорию «хронический безработный». Со временем это ведет к маргинализации безработного.
Одной из причин бедности является низкий уровень заработной платы, определяющийся большим количеством низкодоходных рабочих мест, неполной занятостью. Размер среднемесячной заработной платы за январь-декабрь 2001 года одного работника колеблется от 4877 тенге до 37766 тенге. Наблюдаются различия в занятости мужчин и женщин, в разрыве их оплаты труда, в конкурентоспособности на рынке труда. В 2001 году среднемесячная заработная плата женщин составляла 71% от заработной платы мужчин.
Существенное влияние на рынок труда оказывает миграция населения. В 2000 - 2001 годах на территорию области прибыло 33,6 тысяч человек выбыло 75,9 тысяч человек. Вследствие оттока населения наряду со снижением численности квалифицированной рабочей силы, особенно специалистов с высшим образованием и высококвалифицированных рабочих кадров, увеличивается число профессионально неподготовленных людей. Вместе с тем, невостребованным остается потенциал безработных с высшим и средним профессиональным образованием. Из 14,3 тысяч безработных, состоящих на учете на конец 2001 года, высшее образование имели 979 человек (6,8%), среднее профессиональное 3,6 тысяч человек (25,2%), начальное профессиональное 1,8 тысяч человек (12,6%), среднее общее 6,5 тысяч человек (45,5%), основное общее 1,5 тысяч человек (10,5%).
По состоянию на 1 сентября 2002 года число оралманов трудоспособного возраста составляет 7,6 тысяч человек (48%), из них трудоустроено 4,8 тысяч человек (63%), за первое полугодие 2002 года на общественные работы привлечено 0,6 тысяч человек или 8% от общего числа трудоспособного возраста.
В области принята региональная программа по созданию и восстановлению рабочих мест. В 2000-2001 годах планировалось создание 19,3 тысяч мест, фактически трудоустроено 17,3 тысячи, в том числе при содействии центров занятости 0,9 тысяч человек.
3) Общественные работы .
На сегодняшний день общественные работы являются основной формой социальной защиты безработных, а также одной из форм по снижению бедности.
Основная цель общественных работ - содействие трудоустройству безработных и незанятых граждан, испытывающих временные затруднения в поиске постоянной работы.
Не играя заметной роли в регулировании рынка труда, общественные работы выполняют функции социальной поддержки безработных и смягчения ситуации на рынке труда в периоды резкого возрастания уровня безработицы.
Общее число безработных по состоянию на 1 января 2002 года составило 14,3 тыс. человек, из них в общественных работах за 2001 год приняло участие 7,1 тысяч человек (или 111% к годовому плану).
Из числа, принимавших участие в общественных работах женщин 4 тыс.
человек, молодежи в возрасте 16-24 лет - 0,9 тысяч человек.
Наибольшее количество безработных (71% от количества безработных на общественных работах) были задействованы на озеленении и благоустройстве населенных пунктов - 3,4 тысяч человек, 1,7 тысяч человек принимали участие в уборке территорий городов и населенных пунктов. Средняя продолжительность участия в таких работах 1,5 месяца.
По состоянию на 1 сентября 2002 года на общественные работы было направлено 6,1 тысяч человек (из них 2,8 тысяч человек по сельской местности), что на 0,6 тысяч человек больше, чем за аналогичный период 2001 года.
Несвоевременное финансирование не позволяет занять безработного в общественных работах на более продолжительное время. Так, в некоторых регионах имеется задолженность по выплатам участникам общественных работ, которая за 2000 год составляла 1,9 млн. тенге, за 2001 год - 1,4 млн. тенге.
4) Профессиональная подготовка и переподготовка .
Профессиональное обучение безработных осуществляется в учебных заведениях системы образования, в учебных комбинатах, филиалах общества «Знание», общества «Отан», имеющих лицензию на образовательную деятельность, среди которых на конкурсной основе проводился отбор для профподготовки безработных.
В 2001 году прошли обучение 0,6 тысяч безработных, в том числе 0,2 тысяч человек из сельской местности, 14 оралманов, 0,5 тысяч женщин, молодежи 0,3 тысяч человек. Обучение на государственном языке прошли 35 человек по специальности секретарь-референт.
Прошедшие профподготовку безработные получили специальности:
бухгалтер, домашняя медсестра, массажист, машинист котельных установок, мастер по ремонту холодильных установок, оператор ЭВМ, пользователь ЭВМ, повар, секретарь-референт, слесарь-ремонтник, парикмахер, тракторист, продавец, токарь, телемастер, швея, электрогазосварщик, электромонтер.
За 8 месяцев 2002 года на профессиональную подготовку было направлено 0,5 тысяч безработных (100% от планового показателя). Обучение проводится по 21 специальности. Из числа направленных завершили обучение 0,4 тысяч человек, из них трудоустроено 0,2 тысяч человек, продолжают обучение 106 человек. Затраты составили 2,9 млн. тенге.
5) Малый бизнес и микрокредитование.
Развитие малого предпринимательства является важнейшим направлением борьбы с бедностью. По состоянию на 1 сентября 2002 года зарегистрировано более 18 тысяч субъектов малого предпринимательства, что на 14% больше по сравнению с соответствующим периодом прошлого года.
Малый бизнес в рамках решения проблем преодоления бедности способен оказать помощь и предоставить рабочие места различным категориям населения, в том числе и его социально уязвимым слоям. В малом предпринимательстве занято более 73 тысяч человек, что составляет 18 % (на 1 сентября 2002 года) от экономически активного населения области, где на малых предприятиях работают 30 тысяч человек, в индивидуальном предпринимательстве более 23 тысяч человек, в крестьянских хозяйствах около 20 тысяч человек. На 1 сентября 2002 года дополнительно создано 3,4 тысяч новых рабочих мест.
Субъектами малого предпринимательства на 1 сентября 2002 года произведено продукции на 11,2 млрд. тенге, что больше аналогичного периода 2001 года в 1,1 раза. Поступило налогов и платежей в бюджет в сумме 1,4 млрд.
тенге, где рост составил 7 %.
Подобная динамика указывает на устойчивое развитие данного сектора экономики. Однако бедные слои населения имеют низкий уровень участия в малом бизнесе по причине отсутствия необходимых средств и навыков для открытия и ведения предпринимательской деятельности, организационной поддержки со стороны местных органов власти. Отсутствие залогового обеспечения, краткосрочность и высокие процентные ставки затрудняют получение кредитов в банках второго уровня.
6) Микрокредитование.
За 2001 год и 8 месяцев 2002 года по области выдано 235 микрокредитов на сумму 22,9 млн. тенге. Из них 34 микрокредита на сумму 1,7 млн. тенге выданы областным фондом поддержки малообеспеченных граждан, из которых 12 (или 44%) - выданы женщинам.
В июне 2002 года осуществлена пилотная программа микрофинансирования общественным фондом «НПО Микрокредит». Выданы микрокредиты на общую сумму - 3,6 млн. тенге (60 заемщикам), которые в основном были направлены на развитие подсобного хозяйства.
С 2000 года в 5 районах Акмолинской области действует микрокредитование общественный фонд «Агроконсалтинговый центр», применяющий групповое ступенчатое микрокредитование, когда заемщики объединяются в группы с солидарной ответственностью по 4-7 человек, первый кредит выдается каждому получателю на сумму эквивалентную 200 долларам США сроком на 2 месяца, при возврате кредита в срок в дальнейшем выдается 300 долларов США сроком на 3 месяца и т.д.
Охвачено микрокредитами 100 заемщиков из них 32 получили по второму кредиту, количество женщин-заемщиков 57 человек. ОФ «Агроконсалтинговый центр» привлекает гранты от фонда «Евразия» и Канадского Международного Агентства развития.
Таким образом система микрофинансирования не нашла распространения по всем регионам области и не достигла желаемых результатов из-за ряда причин:
отсутствия четкой нормативной правовой базы функционирования микрокредитных организаций, слаженного механизма возврата заемных средств, опыта эффективного использования предоставленных микроресурсов.
3. Социальная сфера
С принятием Законов Республики Казахстан «О прожиточном минимуме», « О государственной адресной социальной помощи» возникла необходимость определения численности бедного населения в области. В каждом населенном пункте акиматами с привлечением широкого круга лиц была проведена работа по обследованию семей, составлены социальные карты. Первоначально установлено, что в области проживает 124 тысячи малообеспеченных граждан, 60% которых - трудоспособное неработающее население, семьи имеющего одного работающего, семьи, живущие за счет пенсий родителей и другие. Категория населения, относящаяся к бедным, позволила определить комплекс мер по работе с ними.
Внедрение Программы учета позволило ежемесячно отслеживать состояние семей. Только за 7 месяцев 2002 года трудоустроено 2034 человек, направлено на общественные работы 889, помощь в развитии подсобного хозяйства получили 220 семей, выделены микрокредиты 2 семьям.
В настоящее время отработана система выплат пособий, адресной помощи предусмотренных законодательством. На 1 августа 2002 года 53,6 тысяч малообеспеченных получили 215,8 млн. тенге, в т.ч. 159 млн. тенге сумма выплаченной адресной помощи, 15,3 млн. тенге - жилищная помощь. Более 22 тысячи малообеспеченных граждан охвачены дополнительной помощью, сумма данной помощи составила 41 млн. тенге, или 1841 тенге на одного человека.
Совместно с представителями общественных организаций взят на контроль вопрос трудоустройства инвалидов, 18 отделениями социальной помощи на дому обслуживаются 1872 малообеспеченных одиноких престарелых граждан, часть которых проживает в домах ветеранов. Все это позволило снизить количество малообеспеченных до 57,6 тысяч человек или на 54%.
1) Обеспеченность населения услугами здравоохранения.
В течение последних трех лет проводится работа по восстановлению и улучшению материально - технических баз сельских лечебных учреждений. Так, количество фельдшерских пунктов возросло с 339-ти до 353-х. В 89-ти малонаселенных пунктах области медицинскую помощь оказывают средние медицинские работники без отдельного помещения.
Обеспеченность населения врачебными кадрами по системе Министерства здравоохранения составляет 25,4, средними медицинскими работниками 73,8 на 10 тысяч населения. В результате большой текучести остается проблемой укомплектование медицинскими кадрами сельских лечебных учреждений.
Несмотря на то, что в настоящее время активизировалось открытие аптек в сельской местности, в 330 сельских населенных пунктах нет аптечных киосков.
По-прежнему остается высокой стоимость лекарственных препаратов.
Вновь выявлено 340 больных туберкулезом, выявляемость на 1000 осмотренных составила 2,5.
Под наблюдением находится 69 женщин по бесплодию, которым на уровне областного перинатального центра им было проведено полное обследование и лечение. В данное время продолжаются поэтапные лечебно-оздоровительные мероприятия. В первом полугодии 2002 года в Центре охраны здоровья матери и ребенка г. Алматы проконсультированы и получили лечение 8 женщин с бесплодием, проживающих в нашей области.
Проводится работа по пропаганде традиционной семьи, укреплению брачно- семейных отношений и повышению статуса семьи в обществе.
2) Образование.
По состоянию на 1 сентября 2002 года в 40 населенных пунктах области отсутствуют школы, в 160 селах - не имеется средних и в 100 основных школ.
Вследствие этого 2,4 тысяч школьников нуждаются в ежедневном подвозе к местам обучения, 864 содержатся в школах-интернатах и пансионате для одаренных детей «Болашак», а 751 - в пришкольных интернатах, 196 - проживают на квартирах, 77 детей добираются до школы самостоятельно. Необходимость ежедневно преодолевать расстояние от 3 до 40 километров до школы, особенно в зимнее время, приводит учащихся к частым пропускам занятий и заболеваниям.
Среди детей и молодежи, находящихся вне школ, значительную долю составляют представители малообеспеченных и неблагополучных семей с нестабильным материальным положением. Безработица и вынужденная миграция сказываются на состоянии семейного бюджета, и вынуждает отдельные семьи экономить на образовании, в результате чего дети либо становятся добытчиками средств к существованию, либо превращаются в бродяг и бездомных.
По данным управления труда, занятости и социальной защиты населения минимум 15%-20% учащихся общеобразовательных школ - дети из семей, официально зарегистрированных как семьи, нуждающиеся в адресной социальной помощи.
Еще более тревожная ситуация в системе начального профессионального образования. Учащиеся профессионально-технических школ и лицеев, как правило, являются детьми из малообеспеченных, нуждающихся семей. Только на обеспечение их бесплатными учебниками необходимо ежегодно не менее 60 млн.
тенге бюджетных средств.
Количество учащихся из семей, нуждающихся в социальной поддержке, но официально незарегистрированных в органах труда, занятости и социальной защиты населения, достигает 60-70% общего числа учащихся.
Основным источником оказания помощи из бюджета детям из таких семей является Фонд всеобщего обязательного среднего образования. Однако, во многих городах и районах области планируемые на эти цели расходы значительно ниже норматива (не менее 1% от расходов на содержание школ), а исполнение бюджета по этому показателю, как правило, ниже запланированного, финансирование отличается непериодичностью.
В результате далеко не полностью используются возможности по снижению бедности на местном уровне. В 2002 году в Фонды всеобуча необходимо было выделить не менее 25,8 млн. тенге, а фактически предусмотрено 18,6 млн. тенге (72% от потребности).
Не удовлетворяет потребностям населения области сеть организаций начального профессионального образования, представленная 18 профессионально- техническими школами и лицеями. На территории 6 районов таких организаций образования вообще нет, а в городах и районах области действуют лишь 3 УПК.
Соответственно, осложняется возможность получения начального профессионального образования детьми, прежде всего, из малообеспеченных семей.
Одной из серьезных проблем, связанных с полноценным доступом к образованию детей из малообеспеченных семей, детей-сирот и детей с ослабленным здоровьем, является обеспечение горячим питанием. В целом по области бесплатно питаются только 45% от общего числа учащихся из малообеспеченных семей (около 15 тысяч). Особую тревогу вызывает недостаток средств на обеспечение бесплатным горячим питанием учащихся организаций начального профессионального образования, многие из которых живут в малообеспеченных семьях. В 2002 году на эти цели требовалось 149,7 млн. тенге, фактически выделено - 25% от потребности.
Не во всех регионах области имеются детские приюты, что является дополнительным каналом предоставления помощи детям из малообеспеченных семей. В области не создан Дом юношества. Дети из малообеспеченных семей - это, как правило, дети с ослабленным здоровьем, имеющие различные заболевания, однако меры по укреплению здоровья и организации летнего отдыха таких детей не принимаются.
Несмотря на то, что для оздоровления, отдыха и обучения учащихся создан областной учебно-оздоровительный центр, в районных и городских бюджетах фактически не предусмотрены средства на оплату расходов, связанных с пребыванием в нем детей из малообеспеченных семей. В области нет санаторных школ-интернатов, не развита сеть санаторных групп в детских дошкольных организациях.
Принятие Закона Республики Казахстан «Об образовании» и Государственной программы «Образование» способствовали улучшению доступа к услугам образования. С 1999 года наблюдается постепенное увеличение количества дошкольных организаций и общеобразовательных школ.
Однако качество услуг образования и их реальная стоимость для потребителей, материально-техническая база и санитарное состояние организаций образования все еще остаются серьезным ограничителем доступа населения к качественному образованию.
В малонаселенных пунктах с полным и преобладающим казахским населением по инерции продолжается обучение детей на русском языке. В школах больших сел, районных центров и городов, куда съезжаются казахские семьи из отдаленных населенных пунктов, отсутствуют классы с казахским языком обучения.
Хотя в последние годы происходит увеличение количества дошкольных организаций, из-за высокой стоимости оплаты их посещают дети только из обеспеченных семей, а для детей малоимущих граждан детские сады и ясли остаются недоступными.
3) Демография и миграция.
Численность населения области (по оперативным статистическим данным)
снижается: в 2000 году в области проживало 751,2 тысяч человек, в 2001 году 719,9 тысяч человек (снижение на 4,2%), в том числе - 338,9 тысяч человек (47,1%) городского и 381 тысяч человек (52,9%) - сельского. Сокращению численности населения способствовало отрицательное сальдо миграции (31,8 Демографическая ситуация в последние годы характеризуется неустойчивыми тенденциями: наряду с увеличением рождаемости наблюдается повышение смертности и сохранение миграционного оттока населения, что связано со снижением уровня жизни населения, сложившейся социально- экономической ситуацией в стране, выездом населения за пределы республики, отсутствием программы стимулирования рождаемости и поддержки молодых семей на уровне Правительства.
За 2001 год естественный прирост населения составил 514 человек, т.е.
снизился по сравнению с 2000 годом на 189 человек (на 26,9 %).
Несмотря на позитивные моменты в общих показателях здоровья населения области, все еще на высоком уровне остается показатель младенческой смертности - 17,4 на 1000 новорожденных.
Серьезное влияние на уровень смертности и сокращение ожидаемой продолжительности жизни оказывают неблагоприятная экологическая обстановка, дефицит питьевой воды, ее качество, несбалансированное и недостаточное питание, несоблюдение санитарно-гигиенических норм, ограниченная доступность к своевременному и полноценному лечению.
Решающую роль в развитии демографических процессов играет внешняя и внутренняя миграция, которая, во-первых, уменьшает общую численность населения, во-вторых, снижает трудовой и генеративный потенциал, так как большая часть эммигрирующих квалифицированные специалисты и рабочие, желающие улучшить свое материальное положение.
Вместе с тем, наблюдается приток населения, в т. ч. оралманов. Так, на 1 сентября 2002 года в области их проживало 3,3 тысяч семей (15,8 тысяч человек), которые размещены в сельской местности с использованием принципа компактного расселения. Необходимо отметить, что в текущем году число семей, желающих прибыть в область (более 900) значительно выше квотируемого уровня (340 семей).
4. Инфраструктурный аспект бедности
1) Водоснабжение
Не менее важной проблемой является недостаток питьевой воды в области.
Многие регионы обеспечиваются водой из поверхностных источников.
Используемая вода, как правило, не соответствует ГОСТу «Вода питьевая», имеется необходимость в разработке маломощных очистных сооружений питьевой воды имеющих небольшую стоимость, которых можно было бы использовать в малых и средних населенных пунктах.
Основная причина ухудшения состояния поверхностных водных источников - площадной смыв земель с водосборных площадей, в результате чего происходит заиление дна озер, нарушается температурный баланс с последующим бурным развитием водорослей и другой водной растительности.
Все вышеуказанные факторы ежегодно ухудшают качество воды.
Из имеющего в области 731 источника децентрализованного источника водоснабжения 14,6% не соответствует санитарным нормам. Процент нестандартной потребляемой воды в них по бактериологическим показателям составляет 7,3%.
Количество населенных пунктов, пользующихся водопроводной водой, по сравнению с 1996 годом уменьшилось на 95 и составило 314. В связи с этим, население 22 населенных пунктов вынуждено использовать для питьевых целей воду из открытых водоемов, в 35 - организован подвоз воды.
Основными причинами остановки работы водопроводов являются неплатежи водопотребителей, большая задолженность энергоподающим организациям, разрушенность трубопроводов. Приходит в негодность и подлежит замене, отработавшее свой срок, дорогостоящее насосное и электротехническое оборудование головных и промежуточных насосных станций. Обеспечено водой около 68 % населения, 25 % - пользуется привозной водой из децентрализованных источников, а остальная часть (7%) - пользуется привозной водой или открытыми водоемами.
Негативно на водообеспечение населения области сказалось и то, что в течение последних 7-8 лет перестали функционировать такие групповые водопроводы, как Сергеевский, Селетинский, Ярославский, Яблоневский, Кийминский, Державинский, Зерендинский.
Не решена проблема водоснабжения качественной питьевой водой городов Кокшетау и Щучинска, где вода не соответствует предъявляемым нормам. В городе Щучинске требуется модернизация очистных сооружений с включением в ее состав обесфторивающей установки. Основной причиной нестабильного водоснабжения г. Кокшетау является низкое качество питьевой воды, недостаточная мощность и физическая изношенность водопроводных очистных сооружений.
Действующая система водоочистки, эксплуатируемая более 30 лет, полностью самортизировала свою балансовую стоимость. Отсутствие средств на капитальный ремонт магистральных и разводящих сетей стали основной причиной высокой аварийности, способствующей большому количеству потерь воды. Таким образом, без решения вопросов коренной реконструкции и капитального ремонта очистных сооружений и водоразводящих сетей невозможно стабильное обеспечение качественной питьевой водой.
В 2001 г. в рамках «Мероприятий по внедрению водосберегающих технологий и очистке питьевой воды» освоено финансовых средств из областного фонда охраны окружающей среды на сумму 20,3 млн. тенге, на реконструкцию и ремонт водопроводных сетей, бурение скважин - на 34,1млн. тенге.
В 2001 г. из республиканского бюджета было профинансировано строительство Воробьевско - Котыркольского канализационного коллектора на сумму 60 млн. тенге, Кокшетауского промводопровода - на 100 млн. тенге и на 26 млн. тенге - из областного бюджета. На охрану водных ресурсов из собственных средств предприятий было освоено 4780,8 тыс. тенге.
Для решения водоснабжения и водоотведения населенных пунктов в 2002 года Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды из средств республиканского бюджета профинансировало 770 млн. тенге, выделило на завершение строительства Кокшетауского промводопровода 270 млн. тенге и на строительство Воробьевско Котыркольского канализационного коллектора - 500 млн. тенге, на реконструкцию Нуринского водопровода - 70 млн. тенге.
Государственным учреждением «Акмолинское областное учреждение по природопользованию» (Акмолинский областной фонд охраны окружающей среды) в 2002 году для реализации областной программы «Сапалы-Су» выделено 39,8 млн. тенге, по водосберегающим технологиям - 14,6 млн. тенге.
В последние годы в области наметилась положительная тенденция в строительной отрасли. Так за 2001 год по области использовано капиталовложений на сумму 3661,9 млн. тенге, что в 2,6 раза больше, чем за 2000 год. За 8 месяцев 2002 года освоено инвестиций на сумму 3697,7 млн. тенге, что почти на 50% больше соответствующего периода прошлого года. Выполнено строительно-монтажных работ за 2001 год на 2771,5 млн. тенге, что в 3,8 раза больше объемов 2000 года, за 8 месяцев 2002 года - на 1968,4 млн. тенге, что на 97% выше аналогичного периода 2001 года. Введено жилья в эксплуатацию за 2001 год 30353 кв. м., что составило 111,5% к 2000 году, за 8 месяцев 2002 года - 18580 кв. метров или 104,8% к соответствующему периоду прошлого года.
Вместе с незавершенными объектами существует серьезная социальная проблема аварийного и ветхого жилья. В настоящие время общая площадь таких жилых домов по области составляет 291976 кв. метров. Из них подлежат капитальному ремонту 141356 кв. метров ветхого жилья, сносу 150620 кв. метров аварийного жилья.
Основным механизмом поддержки населения остается жилищная помощь, имеющая адресный характер. За 2001 год жилищную помощь получили 19,3 тысяч человек на сумму 67 млн. тенге, на 1 сентября 2002 года оказано жилищной помощи - 44,2 млн. тенге.
В областном центре Кокшетау остается высоким уровень неплатежей за электроэнергию и коммунальные услуги из-за высокой стоимости, низкой заработной платы и задержки своевременной ее выплаты работодателями частной формы собственности.
2) Обеспеченность дорогами, транспортом, услугами связи.
Решающая роль по доступности транспорта для бедных принадлежит автодорогам и автотранспорту.
Из-за бездорожья, закрытия автостанций и автобусных маршрутов жители большинства населенных пунктов области лишены возможности получать социально-гарантированный минимум автодорожных услуг. Согласно протокольного решения перевозчиков от 20 апреля 1999 года, участникам Великой Отечественной Войны (3856 человек) услуги предоставляются бесплатно за счет перевозчиков, затраты которых за год составили свыше 3,5 млн. тенге.
21 мая 2002 года был проведен открытый тендер на право пассажирских автоперевозок по городу Кокшетау, главная задача которого - социальная направленность, защита интересов малообеспеченных слоев населения, инвалидов труда и по зрению, почетных граждан Республики Казахстан, многодетных матерей, воинов-афганцев и других.
По итогам тендера на 33 маршрутах транспорта общественного назначения право бесплатного проезда получили представители 14 таких категорий, что наблюдается впервые за последние 3 года. Эти условия были предложены тендерной комиссии самими предприятиями, участвующими в открытом тендере.
Перевозчиками города Кокшетау ежемесячно перевозятся бесплатно 4,5 тысяч человек, тем самым оказывается помощь по расчетным данным на сумму около 0,5 млн. тенге, что составляет в год свыше 6 млн. тенге. Таким образом, ежегодно в целом по области за счет средств перевозчиков оказывается социальная помощь более 10 тысяч человек на сумму свыше 10 млн. тенге.
За прошедшее время в структуре пассажирских автоперевозок произошли изменения, увеличился подвижной состав, предприятиями приобретаются автобусы и микроавтобусы, что способствует открытию новых рабочих мест. По расчетам руководителей автотранспортных предприятий на 2002 год планируется приобрести около 30 автобусов и микроавтобусов, что позволит открыть до 100 рабочих мест. ГКП «Центр» дополнительно разработало и открыло 7 новых маршрутов, охвативших 15 населенных пунктов, что в целом составило 396 населенных пунктов. По поручению акима области было открыто 5 маршрутов, в том числе: 3 пригородных и 2 междугородних. До конца 2002 года планируется открыть еще 3 маршрута.
Перед ГКП «Центр», районными акиматами, перевозчиками стоит задача:
до конца 2002 года охватить пассажирским автобусным обслуживанием 60% населенных пунктов области. На протяжении последних 2 лет идет динамичный процесс развития маршрутной сети, увеличения объемов пассажирских автоперевозок, растет подвижность населения.
Автопредприятиями области на 2003 год планируется приобрести до 30 автобусов и микроавтобусов, дополнительно открыть 10 новых маршрутов, охватить пассажирским автобусным обслуживанием до 60% населенных пунктов области, что позволит дополнительно создать более 80 рабочих мест.
Многие населенные пункты не имеют телефонной связи даже для вызова врачей, скорой помощи. Семьи малообеспеченных граждан в регионах с имеющейся телефонной связью не имеют телефонов или отказываются от них ввиду дороговизны установки и абонентской платы за услуги связи.
На 1 сентября 2002 года Акмолинский Областной филиал ОАО «Казпочта»
располагает 14 районными и городскими узлами почтовой связи, Областной службой специальной связи, при которых работают 275 отделений. В среднем на 10 тысяч жителей в области приходится 3,8 отделений почтовой связи, что на 0,5 выше показателя сложившегося по республике. В малонаселенных пунктах услуги связи оказывают 118 нештатных почтальонов.
За 8 месяцев 2002 года потребление услуг почтовой связи на 1 жителя составило 142,48 тенге, в 2001 году - 105,06 тенге, на 2003 год планируется увеличить данный показатель до 190 тенге.
Насыщенность периодическими изданиями по подписке на 1000 жителей в 2001 году составила 122 издания, в 2002 - 155 изданий, в 2003 году - насыщенность планируется увеличить до 165 изданий.
5. Экологические и региональные аспекты бедности
1) Загрязнения окружающей среды.
Одной из наиболее крупных проблем Акмолинской области является техногенное, радиоактивное загрязнение окружающей среды. Радиоактивные отходы в виде отвалов забалансовых урановых руд, шахтного оборудования и путей транспортировки руды, загрязненных радиоактивными элементами, были оставлены Министерством машиностроения после распада СССР.
Отвалы и другие объекты подвержены ветровой и водной эрозии, в результате которой происходит размывание радиоактивных элементов по прилегающим территориям. В близрасположенных населенных пунктах наблюдается высокий процент онкологических заболеваний, социально психологических потерь. Общая площадь нарушенных земель под отвалами забалансовых урановых руд, пустыми породами и карьерами составляет 1940,4 га, в связи, с чем возникла острая необходимость рекультивации загрязненных участков. Поэтому и этот экологический фактор является одной из причин оттока населения.
Проведенные «Специализированные радиогидролитохимические исследования» в Северном Казахстане позволили выделить площади, загрязненные радиоактивными осадками из атмосферного воздуха:
Боровская площадь, загрязненная цезием-137 и стронцием-90, составляет 2500 кв. километров, уровни радиоактивного загрязнения русловых отложений достигают от 22 Бк/кг, при средне-фоновых по СНГ от 14 до 20 Бк/кг. В пределах Боровской аномальной зоны находятся следующие населенные пункты Зерендинского, Щучинского, Енбекшильдерского районов: Ивановка, Молодежное, Мезгальсор, Карабаур, Кумкосяк, Донской, Жана-аул.
Айдабульская площадь составляет 300 кв. километров, уровни радиоактивного загрязнения составляют от 31 до 47 Бк/кг. В пределах зоны находятся следующие населенные пункты: Лосевка, Красиловка, Айдабул.
Мамайская площадь - 400 кв. километров, уровни радиоактивного загрязнения составляют от 20 до 60 Бк/кг. В пределах зоны находятся: Мамай, Яблоновка, Интемген, Лидиевка.
Степногорская площадь - 350 кв. километров, уровни радиоактивного загрязнения составляют от 40 до 61 Бк/кг. В ореол загрязнения попадают населенные пункты, расположенные вокруг города Степногорска.
Вышеуказанные исследования проводились более 10 лет назад и по редкой сети.
Выделенные загрязненные площади носят схематический характер, по которым необходимы более детальные исследования для оценки их влияния на окружающую среду и здоровье населения. Для выполнения этой работы необходимо привлечь научно-исследовательские институты, которые могли бы дать реальную оценку влияния глобальных радиоактивных выпадений.
При проведении Эколого-геохимической оценки города Щучинска, населенных пунктов Щучинско-Боровской курортной зоны и Зерендинской курортной зоны» было обследовано 158 кв. километров. В результате выявлено, что основными загрязнителями являются свинец, мышьяк, медь, цинк, хром.
Предположительно источниками загрязнения являются промышленные предприятия и автомобильный транспорт, но достоверно и научно обоснованной информации не имеется.
Согласно Соглашения от 13 декабря 1993 г. между Правительствами Республики Казахстан и США на территории Акмолинской области производился осмотр складов ядерного оружия и заправочных комплексов. Работы по ликвидации объекта были окончены в 2000 году. Основными загрязнителями явились гептил, продукты его распада и тяжелые металлы. На момент окончания работ пробы воздуха и почв показали отсутствие загрязняющих веществ, превышающих предельно-допустимые концентрации. Тем не менее, мониторинговые наблюдения за состоянием ликвидированного объекта не производятся, ситуация современного состояния неизвестна.
Имеющиеся на территории области лаборатории не в состоянии определить присутствие гептила и продуктов его распада ввиду отсутствия методик и необходимой аппаратуры. Необходимы рекомендации ученых по решению этой проблемы.
2) Бедность населения в малых городах и сельской местности, в том числе с депрессивной экономикой .
Количество малообеспеченных граждан на 1 сентября 2002 года по сравнению с началом 2001 года сократилось в среднем по малым городам на 6,5%. Сокращение произошло в основном из-за пересчета доходов, трудоустройства и миграции.
К причинам, порождающим бедность, в первую очередь относятся:
сезонный характер работы, сокращение рабочих мест, отсутствие крупных промышленных предприятий, низкий уровень заработной платы. Большая часть малообеспеченных граждан представлена многодетными, неполными и неблагополучными семьями.
По данным областного управления статистики на территории Акмолинской области 8 малых городов: Акколь, Атбасар, Макинск, Степняк, Ерейментау, Есиль, Державинск, Щучинск.
Рост бедности населения в малых городах вызван в основном длительным спадом производства (по малым и средним городам простаивает по разным причинам около 40% предприятий). И, как следствие, высоким уровнем безработицы, недостатком бюджетных средств и инвестиций, резким ухудшением состояния социальной и инженерной инфраструктуры, перебоями в предоставлении коммунальных услуг (электроэнергия и тепло), из-за низкой платежеспособности отдельной части их населения. Высоким остается уровень безработицы в малых городах, который колеблется от 2,4 до 7,6% за 8 месяцев 2002 года (в 2001 году - от 0,8 до 7,0%).
Главные причины бедности и безработицы - проблемы экономического характера, длительное простаивание отдельных предприятий промышленности, строительства, автомобильного транспорта из-за банкротства и финансовой несостоятельности, что повлекло массовую безработицу. Рост уровня безработицы вызван длительным спадом производства (процессом скрытой безработицы в таких городах по состоянию на 1 сентября 2002 года охвачено 16 предприятий со списочной численностью 5,7 тысяч человек, в вынужденных отпусках находятся 689 человек, по сокращенному графику работают 772 человек), недостатком бюджетных средств и инвестиций. К основным причинам следует отнести также экономические и социальные условия, вызывающие рост безработицы: дисбаланс спроса и предложения рабочей силы на рынке труда, низкий размер оплаты труда, пенсий и пособий, иждивенческие настроения населения, его низкая информированность о возможностях трудоустройства, высокая миграция населения из неперспективных населенных пунктов.
Активной формой содействия трудоустройству является проведение ярмарок вакансий и свободных рабочих мест. Так по состоянию на 1 сентября 2002 года в малых городах состоялось 20 ярмарок, в результате которых на постоянную работу трудоустроено 389 человек, направлено на общественные работы - 228 и на профподготовку - 39 человек.
При Центрах занятости малых городов действуют Клубы поиска работы, основная задача которых оказание психологической помощи безработным и обучение активным формам поиска работы. Реализация Программы во многом зависит от финансирования, что позволит выполнить запланированные показатели в полном объеме и своевременно.
Бедность в области в большей степени сконцентрирована в сельских районах, что является следствием разного уровня и интенсивности развития экономики в городе и селе.
Доля населения, имеющего доходы ниже прожиточного минимума в I квартале 2001 года составила в городе - 27,4 %, в сельской местности 30,8%; IV квартал 2001года соответственно - 16%, 20,1%, в I квартале 2002 года - 20,4%, 26,1%.
Каждый пятый житель села трудоспособного возраста остается вне сферы занятости. Многие хозяйства в результате засухи, отсутствия финансовых и материальных средств оказались банкротами, так как оборотные средства были использованы на приобретение горюче-смазочных материалов, семян и запасных частей. Все эти факторы негативно сказались на их финансовых показателях, многие работники остались без средств и работы, пополнили ряды безработных и бедных.
За 2001 год количество безработных на селе, состоящих на учете в Центрах занятости, составляет более 6 тысяч человек. Доля трудоустроенных безработных на селе - 35 % от числа обратившихся. В основном рынок труда представлен профессиями узких специальностей механизаторами, трактористами, электрогазосварщиками, водителями, занятость которых во многом определяется сезонностью производства.
6. Роль государства и общества в снижении уровня бедности населения
1) Роль государственных органов.
Областные и районные органы государственной власти в рамках своих функций прямо или косвенно решают проблемы бедности. Создаются более благоприятные условия для развития малого и среднего предпринимательства, роста числа рабочих мест, организации занятости сельского населения, расширения микрокредитования. Планируется бюджет по оказанию государственных услуг в сфере здравоохранения, образования, социального обеспечения, инфраструктуры. Осуществляется непосредственное социальное обеспечение бедных и социально-уязвимых категорий граждан.
В соответствии с Программой по борьбе с бедностью и безработицей на 2000-2002 годы приняты меры по привлечению населения к общественным работам, подготовке и переподготовке безработных.
Ведется работа по оказанию дополнительной помощи малообеспеченным гражданам. Проводятся благотворительные обеды, выдаются продуктовые наборы, обеспечиваются углем, дровами; для содержания скота выделяются сено, солома, корма. В области функционирует 18 отделений социальной помощи на дому, в которых работает 251 социальный работник.
В городе Кокшетау имеется 5 отделений социальной помощи, в городе Щучинске - 4 отделения, а остальные - при районных отделах труда и социальной защиты населения. В 2004 году планируется увеличение по одному социальному работнику в каждом районе, так как увеличивается количество одиноких престарелых граждан.
Число выявленных одиноких и нетрудоспособных граждан 4,2 тысяч человек, из которых обслуживаются социальными работниками -1,9 тысяч человек (в т.ч. 1,5 тысяч престарелых и 387 инвалидов).
Городские, сельские акиматы не располагают бюджетными ресурсами для решения проблем бедности, т.е. 95% их не обеспечены компьютерами, необходимыми для достоверного учета малообеспеченных и правильного исчисления дохода семей.
2) Роль неправительственных организаций.
Недостаточно развита деятельность неправительственных организаций, направленная на повышение гражданских инициатив.
Работа большинства общественных организаций сводится, в основном, к моральной поддержке граждан, среди которых немало пенсионеров, малоимущих, детей из малообеспеченных семей, оказанию им помощи в обеспечении одеждой, бесплатными учебниками, горячим питанием, проведению благотворительных мероприятий, а также к объединению малообеспеченных граждан с целью преодоления создавшейся ситуации.
Так, общественное объединение «Защита потребителей» создано и действует с целью разъяснения потребителям их прав, оказания конкретной помощи в случаях, когда обращаются по конкретным фактам приобретения некачественных товаров народного потребления, питания, услуг и т.д.
Общественное объединение «Учебно-производственная Ассоциация инвалидов и многодетных матерей» оказывает моральную поддержку своим подопечным путем ходатайствования в вышестоящие организации по различным бытовым, социальным и другим вопросам.
Общественное объединение «Ассоциация руководителей образования «Мектеп» ежегодно организует сбор вещей (акция «Забота»), оказывает помощь детям из малообеспеченных семей в обеспечении школьной формой, письменными принадлежностями, бесплатными учебниками, горячим питанием, совместно с детским фондом «Болашак» проводит благотворительные концерты, вырученные средства от которых передаются детям-сиротам и инвалидам. Члены ассоциации участвуют в рейдах по охвату всеобучем, обследуют жилищно- бытовые условия многодетных, малообеспеченных семей, сирот, детей, находящихся под опекой.
Общественным экологическим движением «Ноосфера» регулярно оказывается адресная материальная помощь в виде продуктов питания и одежды малообеспеченным жителям г.Кокшетау пенсионного возраста, в целях переквалификации по льготной цене организовано обучение навыкам работы на компьютере.
Работа Акмолинского областного совета ветеранов войны и труда направлена, прежде всего, на поддержку малообеспеченных пенсионеров, ветеранов Великой Отечественной и Афганской войн, пенсионеров с плохим состоянием здоровья и других. Ветеранские организации активно участвуют в ежегодном месячнике поддержки пожилых людей, оказывают материальную помощь всех видов (денежная, продуктовая, лекарственная и другие), оказывают содействие в выезде на лечение в Алматинский госпиталь «Ардагер», Астанинский пансионат, ветеранский санаторий «Жеке-Батыр» города Щучинска.
Советы ветеранов повсеместно организуют чествование юбиляров, которым вручаются приветственные адреса, благодарственные письма акима области, Президиума областного совета, вручаются памятные подарки.
Основная роль среди общественных организаций области принадлежит Акмолинскому областному комитету-филиалу «Обществу Красного Полумесяца и Красного Креста». Деятельность организации по своим масштабам соизмерима с деятельностью такого государственного органа, как управление труда, занятости и социальной защиты населения и направлена на оказание помощи наиболее уязвимым группам населения, тем самым, на улучшение уровня их жизни. Таким образом, это общество выполняет вспомогательную роль по отношению к государству, дополняя деятельность государственных структур в сфере работы с населением. С целью выявления бедных слоев населения с последующим оказанием адресной помощи проведена большая работа по программе «Оценка уязвимости населения». Так, согласно данной программы в апреле 2001 года за счет финансирования Финского Красного Креста была оказана гуманитарная помощь для 8,6 тысяч многодетных семей на общую сумму почти 6 млн. тенге.
Ежегодно областным комитетом Общества Красного Полумесяца и Красного Креста оказывается материальная помощь (одежда, продукты питания)
семьям, попавшим в чрезвычайные ситуации природного и бытового характера (пожары, наводнения).
Деятельность комитета в области здравоохранения направлена на профилактику туберкулеза, СПИДа, оказание первой медико-санитарной помощи малообеспеченным гражданам, охрану здоровья женщин, детей и школьников и другое. По данному направлению деятельности комитет сотрудничает с другими общественными и государственными организациями здравоохранения и образования, организовывая и принимая участие в ежегодных «Фестивалях здоровья», «Соревнованиях санитарных дружин». Проводятся обучающие семинары для молодежи в школах, ВУЗах, СУЗах, среди уязвимой категории граждан по профилактике различных заболеваний и соблюдению здорового образа жизни.
Немалое внимание оказывается работе с уязвимыми семьями- репатриантами и беженцами с целью повышения потенциала самих перемещенных лиц. Так, в Международную организацию по миграции представлено 2 мини-проекта «Овцеводство» для оралманов Жаксынского и Енбекшильдерского районов на сумму эквивалентную 8 тысячам долларов США и 1 мини-проект «Ремесленная мастерская» для репатриантов в городе Кокшетау на сумму эквивалентную 3,5 тысячам долларов США. Внедрены в жизнь 2 мини- проекта «Овцеводство» и «Разведение телят» на общую сумму 608 тысяч тенге для малоимущих беженских общин из Чечни села Михайловка Сандыктауского района и города Кокшетау.
Наряду с положительными моментами деятельности неправительственных, общественных организаций есть и негативные, которые препятствуют успешной и эффективной работе.
Немало проблем возникает у пенсионеров и ветеранов. Это вопросы бесплатного проезда в автотранспорте, приобретения лекарств для ветеранов ВОВ, военного тыла и труда по сниженным на 30-50% ценам, увеличения количества бесплатных путевок в санатории, обеспечения зубопротезирования, приобретения слуховых аппаратов и инвалидных колясок всем нуждающимся, и, прежде всего, систематического увеличения размеров пенсий и пособий инвалидам, многодетным семьям.
Необходимы изменения и дополнения в действующий Закон «О труде в Республике Казахстан», внесенные в парламент группой депутатов «Енбек», сотрудничающей с федерацией профсоюзов Республики.
Не в полной мере выполняется поручение Президента Республики Казахстан по вопросу 30%-ного повышения заработной платы работниками хозяйствующих субъектов независимо от форм собственности.
Профсоюзное движение еще не охватило в полной мере работников, живущих в сельской местности. Так, не созданы трехсторонние комиссии социального партнерства в сельских территориальных округах, формально созданы и не работают районные комиссии в Жаркаинском, Сандыктауском, Егиндыкольском и Буландынском районах.
4. Цель, задачи, принципы и приоритеты программы
7. Цель и задачи
Цель программы - снижение уровня бедности путем создания условий для экономического роста, занятости, увеличения доходов населения, поддержка социально уязвимых групп, уменьшение негативного воздействия социально- демографических, экологических и инфраструктурных факторов бедности, улучшения доступа населения к услугам здравоохранения и образования.
Для достижения цели программы предусматривается решение следующих задач:
обеспечение стабильного экономического развития области;
увеличение занятости населения за счет создания условий для организации предпринимательской деятельности, расширения практики кредитования и микрокредитования;
разработка мер по улучшению учета доходов населения для более объективного выявления малообеспеченных семей, которым оказывается адресная социальная помощь;
повышение эффективности и доступности услуг, гарантированных государством в здравоохранении, образовании;
выделение первоочередных мер, необходимых для снижения воздействия негативных экологических и инфраструктурных факторов бедности, с учетом финансовых возможностей области и в координации с мерами центральных органов власти;
разработка предложений по усилению координации действий различных государственных органов, бизнеса, неправительственных организаций в рамках Программы по борьбе с бедностью;
внедрение системы мониторинга проблем бедности и оценки работы местных исполнительных органов по их решению.
8. Принципы и приоритеты снижения бедности Решение задач по сокращению бедности в области будет осуществляться на основе следующих принципов:
обеспечение свободы предпринимательства путем оптимизации регулирующей роли местного государственного управления;
повышение эффективности принимаемых мер (обеспечение необходимых результатов с наименьшими затратами);
достижение прозрачности и подотчетности деятельности местных государственных органов населению;
учет региональных, гендерных, возрастных и других особенностей бедности;
обеспечение социальной справедливости и адресности в предоставлении
9. Индикаторы реализации Программы Для достижения целей программы устанавливаются следующие целевые индикаторы:
Наименование показателя Единица измере- 2000г 2001г 2002г Прогноз ния 2003г.
2004г.
2005г.
факт оцен- ка
Доля населения, имеющая доходы, ниже черты бедности Уровень общей безработицы Уровень фиксированной безработицы Доля занятых в сфере малого предприниматель- ства к экономически активному населению Количество выданных микрокредитов человек тыс. человек Количество безработных, направленных на про- фессиональную подготовку и повышение квалификации Количество безработных, принявших участие в общественных работах Доля населения не имеющая доступа к питьевой воде:
Численность получателей АСП Доля получателей АСП от числа населения, име- ющих доходы ниже черты Уровень охвата детей 5-6 лет предшкольной подготовкой Смертность от на 100 тыс. чело- век туберкулеза Заболеваемость 170,3 178,7 190,0 188,0 170,5 165,0 туберкулезом Младенческая на 1тыс. родив- шихся живыми смертность Материнская на 100 тыс. ро- дившихся живы- ми число лет Средняя продолжительность жизни населения в том числе:
мужчины женщины
* Закон «О государственной адресной помощи» вступил в силу с 2002 года.
5. Основные направления снижения бедности
10. Совершенствование показателей, характеризующих бедность
1) В целях совершенствования показателей, характеризующих бедность необходимо:
разработать и внедрить индикаторы, отражающие степень доступности образования, в т.ч. для детей в возрасте от 3 до 17 лет по каждому населенному пункту, и внести их в систему отчетности за полугодие;
совершенствовать механизмы оценки уровня бедности, в том числе проверки достоверности данных об уровне доходов населения;
совершенствовать систему оценки адресности социальной помощи, а также схему мониторинга ее эффективности;
разработать механизмы по выявлению бедных, неохваченных социальной помощью, с привлечением негосударственных организаций.
2) Снижение бедности в социально-уязвимых группах населения.
В целях снижения бедности социально уязвимых слоев общества, разработать механизмы по обеспечению начального профессионального образования и трудоустройства неучащейся и неработающей молодежи в возрасте от 18 лет и старше;
принять меры по выявлению неучащейся и неработающей молодежи и вовлечению их в трудовую жизнь, включая привлекательные для них сферы деятельности;
вовлечение средств массовой информации в пропаганду здорового образа жизни с целью предостережения молодежи от вредных занятий, таких как употребление наркотиков и алкоголя;
разработать систему критериев, адресности содержания и дифференциации объемов обязательной социальной помощи детям из бедных, малообеспеченных и многодетных семей, обучающихся в организациях среднего общего, начального и среднего профессионального образования;
разработать положение об объемах помощи из областного бюджета детям- сиротам и детям, оставшимся без попечения родителей, выпускникам детских домов на профессиональное обучение и обеспечение жильем, а также выплату стипендий акима области выпускникам продолжающим обучение в ВУЗАХ и колледжах при организации общественных работ, обучении предпринимательству, профессиональному переобучении и переподготовке, проведении работы по социальной реабилитации отдавать предпочтение целевым группам;
разработать Правила по организации и финансированию социальных рабочих мест для лиц, из числа целевых групп (в приоритетном порядке для малообеспеченных безработных), а также производственной практики для категории молодежи из числа целевых групп на предприятиях области по специальности;
активизировать работу по привлечению неправительственных и других организаций по уходу за одинокими пожилыми людьми;
реализовать «Программу реабилитации инвалидов на 2002-2005 годы;
совершенствовать действующую сеть Центров социальной адаптации, для лиц без определенного места жительства.
11. Снижение уровня бедности населения
1) Обеспечение экономического роста.
Развитие экономики, обеспечение экономического роста тесно связано с благосостоянием работников и их семей. В связи с этим необходимо обеспечить:
условия для дальнейшего экономического роста, стимулирования инновационных процессов, повышения производительности труда, создания новых рабочих мест;
развитие аграрного сектора путем совершенствования законодательства, улучшения инфраструктуры, создания системы материально-технического обеспечения сельских товаропроизводителей на основе лизинговых отношений, обеспечения доступности сельхозтоваропроизводителей к кредитным ресурсам, повышения рыночной грамотности сельского населения, совершенствования единой информационно-маркетинговой системы сельского хозяйства;
своевременную выплату заработной платы, уменьшить долю погашения натуральными средствами;
обеспечить своевременность и полноту перечислений в накопительные пенсионные фонды, установить контроль в соответствии с законодательством путем применения принудительных мер для их погашения и начислении пени.
2) Повышение занятости и снижение безработицы.
В целях повышения занятости и снижения безработицы необходимо принять следующие меры:
разработать и реализовать региональную Программу занятости населения на 2003-2005 годы;
осуществлять мониторинг рынка труда в регионах с целью взаимного обмена рабочей силы;
совершенствовать нормативную правовую базу по вопросам занятости;
практиковать регулярное проведение Ярмарок вакансий, Клубов поиска работы с обязательным выделением финансовых средств;
принять меры по осуществлению активной политики занятости;
организовать совместными усилиями местных исполнительных органов, уполномоченных органов по вопросам занятости, неправительственных организаций международные тренинги по социальной адаптации, самоорганизации, активности, предприимчивости;
совершенствовать систему организации общественных работ с учетом особенностей региона, направленную на развитие инфраструктуры района, города, села;
при выборе видов общественных работ, желательно направлять безработных на объекты социального назначения (строительство и ремонт школ, больниц, административных зданий, библиотек, музеев и т.д.);
организовывать участие безработных (преподавателей, воспитателей) в дворовые клубы для работы с детьми;
систематически корректировать средства на организацию общественных работ в сторону увеличения с учетом продолжительности срока участия по установленным нормативам;
совершенствовать систему профессиональной подготовки и переподготовки безработных профессиям, востребованным на рынке труда, требующим более длительной и качественной учебы (токарь-фрезеровщик, машинист бульдозера, машинист экскаватора и другие) при условии увеличения объема выделяемых средств на эти цели;
определить на конкурсной основе из числа учебных заведений начального и среднего профессионального образования региональный (областной) центр по подготовке и переподготовке казахстанских специалистов на замену иностранных.
3) Развитие малого бизнеса и микрокредитования.
Содействие развитию малого бизнеса рассматривается как один из направлений снижения бедности в связи, с чем необходимо:
разработать и реализовать Программу развития и поддержки малого предпринимательства Акмолинской области на 2003-2005 годы;
стимулировать деятельность малого бизнеса по оказанию помощи развитию предпринимательских навыков малоимущих через обучение и переподготовку;
разработать механизм залогового обеспечения бедных слоев населения;
активизировать развитие малого предпринимательства посредством передачи субъектам малого бизнеса в аренду или доверительное управление (с последующей передачей в собственность) неиспользуемые производственные помещения при условии использования их в производственных целях;
продолжить дальнейшую работу бизнес-центров, бизнес-инкубаторов;
развивать сеть кредитных товариществ;
продолжить работу по привлечению кредитных ресурсов в сферу малого предпринимательства через ЗАО «Фонд поддержки малого предпринимательства» и поиску новых источников финансирования;
создать благоприятные условия для развития придорожной инфраструктуры, обеспечив возможность подготовки специалистов на базе организаций начального и среднего профессионального образования;
оказывать практическую помощь исполнительными органами в вопросах создания и деятельности Ассоциаций предпринимателей и работодателей на уровне районов и городов области;
способствовать возникновению и деятельности более совершенной инфраструктуры различных общественных формирований, ассоциаций, бизнес- инкубаторов, представляющих интересы малого бизнеса и обеспечивающие их деятельность;
внедрить практику натурального микрокредитования на селе;
провести анализ баланса спроса и предложения на рынке предоставления микрокредитных ресурсов;
определить основные целевые группы микрокредитования;
принять меры по оказанию поддержки сельским женщинам в организации собственного бизнеса (обучение, микрофинансирование), малым предприятиям руководимыми женщинами;
распространять опыт успешной практики микрокредитования в частности общественного фонда «Агроконсалтинговый центр».
12. Развитие социальной сферы
1) Совершенствование системы социальной защиты.
На основании анализа современной системы социальной защиты населения необходимо принять следующие меры:
расширить доступ одиноких малоимущих пожилых граждан к обеспечению их местами в домах-интернатах и социальных домах;
улучшить бытовое обслуживание малоимущих пенсионеров (парикмахерские, бани, магазины для бедных, общественный транспорт в городах и сельской местности);
завершить создание во всех городах и районах области сети детских приютов для детей-сирот, детей из неблагополучных, бедных, малообеспеченных и многодетных семей;
осуществлять оказание материального обеспечения детям-инвалидам, воспитывающимся и обучающимся на дому, жилищной помощи малообеспеченным гражданам, назначение и выплату адресной социальной помощи;
обеспечить дальнейшее бесплатное посещение театрально-зрелищных мероприятий, экскурсий детьми-сиротами, ветеранами Великой Отечественной войны, инвалидами 1 и 2 группы.
2) Здравоохранение и образование.
Для улучшения доступа населения к услугам здравоохранения и образования необходимо:
обеспечить выполнение гарантированного законодательством бесплатного объема медицинской помощи населению;
принять меры по снижению материнской смертности;
расширить объем медицинских услуг детям и матерям путем повышения подушевого норматива, выделяемого на детей и женщин фертильного возраста;
проводить работу по укреплению репродуктивного здоровья матери;
обеспечить детей бесплатными лекарствами для лечения острых респираторных заболеваний, диареи, анемии, бронхиальной астмы, для вакцинопрофилактики гриппа часто болеющих детей, обеспечить бесплатным питанием детей до года;
обеспечить доступность медицинских услуг населению через расширение сети, приближения их к месту жительства и лекарственной помощи малообеспеченным гражданам, проживающим в отдаленных сельских районах;
повышать эффективность деятельности по борьбе с туберкулезом, анемией и другими социально значимыми болезнями;
ввести в строй объекты здравоохранения на селе;
проводить разъяснительную работу по профилактике ВИЧ/СПИДа, особенно в молодежной среде;
внедрить усовершенствованные учебные планы и программы по вопросам здоровья, семьи и брака в организациях образования всех уровней;
развивать сеть учебно-оздоровительных центров и других организаций, обеспечивающих оздоровление детей из бедных малообеспеченных и многодетных семей, за счет средств бюджета , санаторных групп в организациях дошкольного образования и дневных стационаров, стационаров на дому, передвижных форм медицинской помощи на селе;
разработать специальные меры по улучшению медицинского обслуживания населения отдаленных сел, экологически неблагополучных районов;
проводить за счет средств бюджета ежегодную диспансеризацию всех учащихся организаций образования;
разработать и реализовать Программу «Ауыл мектеби»;
довести количество общеобразовательных школ, в первую очередь, в сельской местности до гарантированного государственного норматива сети, установленного Правительством Республики Казахстан;
обеспечить своевременное и полное отчисление бюджетных средств в фонды всеобуча, повышение эффективности и усиление контроля за расходованием средств;
разработать механизм достоверного учета детей школьного возраста, не посещающих учебные заведения;
организовать подвоз в школы детей из населенных пунктов, не имеющих их;
обеспечить бесплатным горячим питанием учащихся 1-11 классов общеобразовательных школ и учащихся профессиональных школ, относящихся к категории детей из бедных, малообеспеченных и многодетных семей, за счет средств бюджета и спонсоров;
содействовать открытию детских дошкольных учреждений в сельской местности;
обеспечить организацию летнего отдыха детей из малообеспеченных семей;
принять меры по восстановлению сети профессиональных школ (лицеев) и колледжей по подготовке работников квалифицированного труда (рабочих, специалистов) для сельскохозяйственного производства;
осуществить работу по развитию и укреплению сети специальных коррекционных организаций образования, создать условия по обучению и воспитанию детей с ограниченными возможностями;
обеспечить выделение средств из бюджета на оплату обучения детей из бедных, малообеспеченных и многодетных семей в организациях дополнительного образования;
создать повсеместно группы подготовки детей для поступления в 1 класс с государственным языком обучения.
3) Демографические и миграционные факторы.
В целях смягчения влияния демографических и миграционных факторов на бедность необходимо принять следующие меры:
разработать и реализовать Программу демографической и миграционной политики Акмолинской области на 2004-2010 годы, предусмотреть меры по поддержке многодетных семей.
В соответствии с квотируемой численностью приема репатриантов уточнениями и прогнозными данными о миграционных потоках предусматриваются мероприятия по обеспечению занятости трудоспособных членов семей мигрантов, жилищно-бытовому обустройству, оформлению гражданско-правового положения, социальных выплат, содействию в медицинском обслуживании, обучению и воспитанию детей.
В этой связи определены меры организационно правового и ресурсно- финансового обеспечения:
компактное расселение семей соотечественников с учетом наличия рынков и объектов социально-обслуживающей инфраструктуры;
выделение земельных наделов для организации крестьянских хозяйств, развитие подсобных и перерабатывающих производств;
обеспечение в необходимом объеме льготных кредитов на цели занятости, средств на профессиональную подготовку и переобучение;
своевременное оформление пенсий, пособий и других социальных выплат, обеспечивающих обучение и воспитание детей, охрану здоровья.
13. Улучшение обеспечения населения услугами инфраструктуры
1) Обеспечение населения водой, жильем и коммунальными услугами.
В целях обеспечения водой наиболее нуждающихся населенных пунктов и улучшения питьевого, коммунального бытового и хозяйственного водоснабжения, необходимо осуществить реализацию мероприятий Республиканской отраслевой Программы «Питьевые вода на 2002-2010 годы.
Кроме того, следует:
обеспечить приоритетное финансирование реконструкции и строительства магистральных групповых водопроводов и объектов водоснабжения для обеспечения сельских населенных пунктов и регионов, отдаленных от естественных водоемов и водных источников, качественной питьевой водой;
развивать ресурсосберегающие технологии с максимальным использованием повторного и оборотного водоснабжения, увеличить объемы оборотного и повторно используемой воды на предприятиях;
принять меры по газификации сельских населенных пунктов, улучшению обеспечения населения газом;
совершенствовать систему долгосрочного кредитования для улучшения жилищных условий населения;
разработать меры по обеспечению стабильной подачи электроэнергии в сельской местности.
Для улучшения обеспечения населения дорогами, транспортом, услугами связи необходимо принять следующие меры:
телефонизировать сельские: лечебно-профилактические организации (ФАП, СВА, СУБ) и организации образования;
разработать стандарты доступности транспортных услуг;
определить минимальный набор услуг телекоммуникаций и обеспечить их представление жителям сельских населенных пунктов с численностью населения 200 и более человек;
определить минимальный набор услуг почтовой связи и обеспечить качественное их представление жителям сельских отдаленных и малонаселенных пунктов;
направлять местные инвестиционные проекты на поддержание объектов жизнеобеспечения населенных пунктов, реконструкцию автодорог местного значения, реализацию социально значимых проектов развития инфраструктуры;
приобрести автомобильный транспорт для интернатных организаций образования;
принять меры по реализации опыта Карагандинской области в развитии пассажирского транспорта, для снижения социальной напряженности в решении вопросов льготной перевозки учащихся общеобразовательных школ, различных категорий граждан, пенсионеров, инвалидов, а также оказание практической помощи для обновления подвижного состава на более комфортабельные автобусы.
14. Снижение бедности на региональном уровне и влияние неблагоприятных экологических факторов на бедность
1) Снижение бедности на региональном уровне.
В этом направлении необходимо:
проводить работу по повышению денежных доходов населения в региональном разрезе посредством развития экономики отстающих регионов;
принять меры по развитию перерабатывающих производств в регионах с сырьевой направленностью экономики с целью создания новых рабочих мест и обеспечения занятости населения;
разработать меры, способствующие отселению людей из зон неэффективного производства в регионы, благоприятные для проживания и работы;
разработать меры по привлечению отечественных и иностранных инвестиций в регионы с депрессивной экономикой, имеющие перспективы;
обеспечить в рамках региональных программ по снижению бедности уменьшение количества граждан, проживающих ниже черты бедности.
Для достижения целей по снижению бедности на региональном уровне для местных исполнительных органов устанавливаются следующие индикаторы:
Наименование региона
Количество граждан, проживающих ниже черты бедности (на конец года), человек п/п оценка 2002 г.
прогноз 2003 г.
2004 г.
2005 г.
Аккольский
Аршалынский
Астраханский
Атбасарский
Буландынский
Егиндыкольский
Енбекшильдерс кий
Ерейментауский
Есильский
Жаксынский
Жаркаинский
Зерендинский
Коргалжинский
Сандыктауский
Целиноградский
Шортандинский
Щучинский г. Степногорск г. Кокшетау Итого:
2) В малых городах и сельской местности, в том числе с депрессивной экономикой:
разработать и реализовать региональную программу развития малых городов, исходя из особенностей и возможностей каждого города;
оказать инвестиционную помощь малым городам с депрессивной экономикой, исходя из критерия экономической эффективности;
реструктурировать исчерпавшие себя предприятия и открыть на их базе новые перспективные производства, для которых имеются необходимые ресурсы;
реабилитировать или ликвидировать длительно простаивающие предприятия с выплатой по требованиям граждан за причинение вреда жизни или здоровью, компенсаций и оплате труда работникам ликвидируемых предприятий;
создать условия и стимулы для привлечения в малые города высококвалифицированных кадров;
содействовать развитию сети заготовительных пунктов по закупу продукции животноводства в каждом сельском округе и по возможности в крупных сельхозформированиях, имеющих не только свое поголовье скота и птицы, но и свои цеха переработки сельхозпродукции и рассматривать возможность льготного кредитования;
реализовать Агропродовольственную программу на 2003-2005 годы по Акмолинской области;
обеспечить государственную поддержку сельхозтоваропроизводителей через кредитную политику, создать условия для развития сельских кредитных товариществ;
предусмотреть возможность государственного кредитования закупа животноводческой продукции через ЗАО «Мал онимдери корпорациясы»;
продолжить практику кредитования местных бюджетов и кредитования через систему сельских кредитных товариществ на организацию проведения весенне-полевых и уборочных работ;
продолжить обеспечение сельхозтоваропроизводителей сельскохозяйственной техникой на лизинговой основе, увеличить уставной капитал ЗАО «КазАгроФинанс» для создания сервис центров и МТС по оказанию сельскохозяйственных услуг, ремонту и реализации техники, запасных частей и сельскохозяйственного оборудования, обеспечить кредитование развития сельхозмашиностроения;
обеспечить повышение качества выпускаемой продукции, отвечающим международным стандартам;
увеличить объемы государственного кредитования сельхозтоваропроизводителей и предприятий переработки сельскохозяйственной продукции, предусмотреть организацию специализированных хозяйств по производству животноводческой продукций в сочетании с производством овощей вокруг крупных городов;
расширить потенциал внутреннего рынка и импортозамещения продуктов питания через стимулирование развития предприятий переработки сельхозпродукции путем технологического переоснащения и модернизации через лизинговые схемы;
обеспечить государственную поддержку предприятий переработки сельскохозяйственной продукции, используя лизинговую форму для предоставления оборудования им;
предусмотреть государственную поддержку племенного животноводства и развитие элитного семеноводства.
3) Меры по снижению неблагоприятного воздействия экологических факторов на бедность населения.
Учитывать в разрабатываемых программах по землеустройству и водопользованию проблемы экологии и бедности;
усилить контроль за целевым использованием средств, направленных на реконструкцию и эксплуатацию водохозяйственных объектов;
проводить разъяснительную работу среди населения по бережному отношению к природным ресурсам, в том числе животному и растительному миру;
обеспечить широкий доступ населения к достоверной и полной информации об экологической ситуации и наличию рисков для здоровья населения;
разработать специальные меры по обеспечению экологической безопасности проживания в депрессивных районах.
15. Улучшение деятельности государства и общества в снижении уровня бедности населения
1) Совершенствование деятельности государственных органов.
Для усиления роли государства по снижению бедности необходимо:
принять меры по дальнейшему совершенствованию нормативной правовой базы социальной защиты населения;
принять меры по обеспечению населения услугами социальной сферы (образование, здравоохранение, культура и спорт) на основе социальных нормативов;
принять меры по дальнейшей либерализации разрешительной системы, экономической деятельности, упрощение системы и процедур предоставления отчетности;
усилить контроль за целевым расходованием бюджетных средств, направленных на оказание первичной медико-санитарной помощи, базовых образовательных услуг, адресной помощи, ввести систему мониторинга с использованием конкретных процедур и критериев оценки;
разработать план информационной кампании по пропаганде положительного опыта в области снижения бедности и преодолению иждивенческого настроения среди бедных;
совершенствовать регулирование деятельности субъектов естественных монополий;
создать постоянно действующие консультативно-совещательные комиссии по вопросам снижения бедности с привлечением общественных организаций;
обеспечить районные и городские отделы социальной защиты населения компьютерной техникой, модемной связью;
обеспечить городские акиматы, сельские округа компьютерной техникой для точного учета малообеспеченных граждан, регулярного обновления социальных карт семей, правильного исчисления совокупного дохода.
2) Совершенствование деятельности неправительственных организаций.
В целях совершенствования деятельности неправительственных и профессиональных союзов по снижению уровня бедности необходимо:
обеспечить участие неправительственных организаций при формировании бюджетных потребностей в поддержку бедных (на основании действительной численности нуждающихся);
усилить контроль за исполнением Закона Республики Казахстан «О социальном партнерстве», использовать трехсторонние комиссии социального партнерства как один из механизмов преодоления бедности;
добиваться исполнения областного, городских и районных трехсторонних соглашений социального партнерства между акимами, профсоюзами и работодателями по созданию профсоюзных организаций и подписанию коллективных договоров на всех предприятиях и организациях области независимо от форм собственности;
создать трехсторонние комиссии социального партнерства во всех сельских территориальных округах, где партнерами должны быть сельский аким, представители профсоюза и работодателей на данной территории, как партнеры, имеющие непосредственный контакт с малообеспеченными гражданами, их семьями;
активизировать работу областного, городских и районных союзов работодателей, Ассоциации предпринимателей, как общественных объединений, способствующих реализации Программы по снижению бедности на 2003-2005 годы;
включать в обязательном порядке представителей неправительственных организаций в состав участковых комиссий, создаваемых акимами регионов в соответствии с Законом Республики Казахстан от 17 июля 2001 года «О государственной социальной помощи»;
проводить исследования качества образования с участием молодежных неправительственных организаций;
разработать новые, внести изменения в действующие программы обучения в школах с новыми рыночными трудовыми отношениями;
обеспечить соблюдение Закона «О труде в Республике Казахстан»;
развивать систему социальной помощи малоимущим слоям населения в форме благотворительных мероприятий с привлечением крупных предприятий промышленности, транспорта, связи и строительства, предпринимателей;
содействовать привлечению крупных средств предприятий для микрокредитования социально-уязвимых групп населения.
6. Механизмы реализации программы Для выполнения Программы разработан План мероприятий по ее реализации, предусматривающий поэтапное исполнение намеченных мероприятий. Комплексность мероприятий позволит максимально координировать деятельность и концентрировать возможности местных исполнительных органов, объединений работодателей и профсоюзов, неправительственных организаций.
Эффективность механизма реализации Программы предлагается обеспечить целенаправленными и согласованными действиями по всем направлениям социально-экономической деятельности. Конкретные меры и механизмы реализации Программы найдут также отражение и в других отраслевых программах, предусматривающих развитие соответствующих сфер экономики области.
Кроме того, во всех районах и городах разработаны аналогичные программы по снижению бедности. Достижения цели и задач Программы будут отслеживаться посредством проведения Областным управлением экономики и развития малого бизнеса регулярного мониторинга реализации Программы, осуществляемого на местном уровне. По результатам оценки эффективности принимаемых мер по сокращению бедности при необходимости будут внесены соответствующие корректировки в Программу и План по ее реализации.
7. Необходимые ресурсы и источники их финансирования Средства, направляемые на снижение бедности в Акмолинской области на 2003-2005 годы, будут предусматриваться в рамках действующих и разрабатываемых региональных программ решающих вопросы снижения бедности в соответствующих сферах экономики.
8. Ожидаемые результаты от реализации программы Реализация Программы и принятие всех мер, предусмотренных в ней, должны способствовать повышению благосостояния населения области и созданию предпосылок для его дальнейшего роста.
В результате выполнения Программы предполагается снижение уровня безработицы с 9,0% в 2002 году до 7,7 в 2005 году, количества граждан, проживающих ниже черты бедности на 48,8 от 44376 человек в 2002 году до 22721 человек к 2005 году, уровня заболеваемости туберкулезом с 190,0 на 100 тыс. населения в 2002 году до 165,0 в 2005 году.
Улучшиться доступность населения, прежде всего в сельской местности, услугам здравоохранения, образования, водоснабжения, транспорта и коммуникаций.
9. План мероприятий по реализации региональной программы по снижению бедности в Акмолинской области на 2003-2005 годы Ответственные Срок Источни- ки за исполнение Мероприятие Фор- ма за- вер- ше- финанси- рования Предпо- лагае- реа- лиза- мые рас- ходы (ис- пол- не- ния)
16. Приоритет 1. Обеспечение объективной оценки состояния бедности в области
1) Совершенствование показателей, характеризующих бедность год Сов- мест- ный Разработать и внедрить индикаторы, отражаю- щие степень доступности образования, в т.ч.
для детей в возрасте от 3 до 17 лет по каждому населенному пункту, и внести их в систему от- четности за полугодие Акимы районов и городов, областное управление обра- зования, труда, занятости и социальной защиты населе- ния (ТЗиСЗН)
Финан- сирова- ние не требует- ся при- каз
17. Приоритет 2. Обеспечение дальнейшего экономического роста, снижение безработицы путем создания условий для роста занято- сти и реализации трудового потенциала бедного населения
1) Обеспечение экономического роста и снижение бедности Рекомендовать хозяйствующим субъектам, включенным в Союз работодателей, поэтапно повышать размер заработной платы работни- ков.
Своевременно выплачивать заработную плату, не допуская образования задолженности Союз работодателей, проф- союзные организации, Де- партамент министерства труда и социальной защи- ты населения РК по Акмо- линской области За- клю- чение согла- ния, трех- сто- ронне- го кол- лек- тивно- го до- гово- ра Обеспечить своевременность и полноту пере- числений в накопительные пенсионные фонды.
Из средств фонда
Средства работода- телей Еже- ме- сяч- но оплаты труда налоговый комитет (по со- гласованию), центр по вы- плате пенсий и пособий, ра- ботодатели, профсоюзные организации, Департамент министерства труда и соци- альной защиты населения РК по Акмолинской обла- сти Ин- фор- мация областное управление эко- номики и развития малого III квар- тал Соглас- но мест- ным акиму обла- бизнеса, ТЗиСЗН, финан- сов, здравоохранения, обра- зования, еже- год- Вносить предложения по повышению заработ- ной платы работникам государственных орга- нов и учреждений, содержащихся за счет средств местных бюджетов бюдже- там на соответ- ствую- щий информации и обществен- ного согласия, Департа- мент министерства труда и ния РК по Акмолинской об- ласти
2) Повышение занятости и снижение безработицы Подготовить предложения по созданию новых рабочих мест с учетом спроса на рынке труда IV тал, областное управление ИЗиСЗН, промышленности и торговли, сельского хо- зяйства, экономики и разви- тия малого бизнеса ТЗиСЗН Уполномоченным органам по вопросам занято- сти внедрить в работу оказание услуг по кон- сультированию безработных по вопросам тру- довых прав I 2004, годы Местные бюджеты Организация и обеспечение регулярного прове- дения общегородских, отраслевых специализи- рованных ярмарок вакансий ТЗиСЗН, финансов В преде- лах преду- смот- ренных Осуществлять мониторинг рынка труда в регио- нах с целью взаимного обмена рабочей силой Разработать и реализовать программу занято- сти населения Акмолинской области на 2003- 2005 годы Еже Осуществлять содержание и функционирова- ние Клубов поиска работы Областное управление таль- Содержание уполномоченных органов по во- просам занятости по- янно Про- грам- нято- Организовать тренинги по социальной адапта- ции, самоорганизации, активности, предприим- Областное управление об- разования, ТЗиСЗН II, IV чивости безработных на базе организаций про- фессионального образования всех уровней Област- ной бюд- жет талы, средств, отпу- щенных на обра- зование и обуче- ние незаня- того на- селения
3) Развитие малого бизнеса Обеспечить доступ социально-уязвимых групп населения к участию в малом бизнесе посред- ством обеспечения поддержки со стороны мест- ных исполнительных органов, проводить разъ- яснительную номики развития малого бизнеса, ТЗиСЗН, налого- вый комитет, ассоциация предпринимателей работу по социальным налоговым режимам, предусматривающим упрощенный порядок уплаты расчетов с бюджетом Реше- акима Активизировать развитие малого предпринима- тельства посредством передачи субъектам мало- го бизнеса в аренду или доверительное управле- ние с последующей передачей в собственность неиспользуемых производственных помещений при условии использования их в производствен- ных бизнеса, коммунальной соб- ственности и территориаль- ный комитет госимущества и приватизации, ассоциа- ция предпринимателей целях Продолжить работу по привлечению кредит- ных ресурсов в сферу малого предприниматель- ства бизнеса, финансов, банки, ассоциация предпринимате- лей разования, Создать Центры обучения основам ведения биз- неса и занятию предпринимательской деятель- ностью, в т.ч. на базе организаций профессио- нального образования всех уровней и прово- дить лекции по основам налогового законода- тельства жет и за счет плат- групп экономики и развития мало- го бизнеса, финансов, ТЗиСЗН, налоговый коми- тет Обеспечить подготовку специалистов придо- рожного сервиса на базе Учеб- ные По дей- щим обучаю- щихся разования, экономики и раз- вития малого бизнеса, организаций начального и среднего профессио- нального образования норма- тивам пла- ны и про-
4) Повышение эффективности общественных работ Совершенствовать систему организации общественных работ с учетом придания ей эко- номической целесообразности, региональной специфики активизации общественных работ в сельской местности лах со- ответ- щих бюджет- грамм Совершенствовать мониторинг общественных работ Обеспечить организацию и финансирование об- щественных работ По- Поста- новле- акима- та об- ласти.
Местный бюджет
Принять меры по обеспечению занятости под- ростков, организации для них временных рабо- чих мест по лах ас- сигнова- ний, сельского хозяйства II- IIIк- вар- талы легкому труду в период каникул, организовать производственные бригады, сезонные сельско- хозяйственные звенья, бригады по ремонту и озеленению территорий, студенческие строи- тельные отряды для учащейся молодежи в соот- ветствии с трудовым законодательством на опла- ту обще- ствен- ных ра- бот
5) Улучшение профессиональной подготовки и переподготовки квар Совершенствовать мониторинг спроса на рабо- чую силу на областных, городских и районных рынках труда Нор- матив- право- вые акты ТЗиСЗН, образования Осуществлять профессиональную подготовку, повышение квалификации и переподготовку безработных в соответствии с потребностями рынка труда в организациях образования, про- шедших конкурсный отбор Определить на конкурсной основе из числа учебных заведений начального и среднего про- фессионального образования центры по подго- товке и переподготовке незанятых граждан и безработных кон- курс- ко- мис- сий райо- нов и горо- дов Принять меры по сохранению и развитию мате- риально-технической базы государственных зования учреждений начального профессионального об- разования Формировать новые формы и методы обучения, включающие наиболее эффективные образова- тельные программы обучения современным методам хо- зяйствования с обязательным обучением трудо- вому праву Создавать условия безработным, проживаю- щим в малых городах и сельской местности, для повышения квалификации и получения ими новых профессий Вносить предложения по разработке методике средне- и долгосрочного прогнозирования тенденции изменения структуры спроса на рын- ке труда в целях регулирования подготовки ра- бочих и специалистов ТЗиСЗН, экономики и раз- вития малого бизнеса, обра- зования, промышленности зяйства Разработать специальные меры по обучению инвалидов зования, ТЗиСЗН Разработать и утвердить порядок государствен- ного образования, ТЗи СЗН, заказа на подготовку специалистов среднего профессионального образования финансов, союз работодате- лей Акмолинской области (по согласованию)
образования, финансов Развивать сеть филиалов организаций начально- го и среднего профессионального образования в городах и районах области ний, от- пущен- ных на образо- вание фессионального образования региональный (об- ластной) центр по подготовке и переподготовке казахстанских специалистов на замену ино- странных Развивать сеть учебно-производственных ком- бинатов в городах и районах области зования, финансов 2003-
6) Меры по расширению микрокредитования II Расширить охват безработных граждан, в т.ч.
женщин из социально уязвимых групп населе- ния программами микрокредитования, особен- но, на селе с внедрением практики натурально- го микрокредитования Акимы районов, городов, бизнеса, ТЗиСЗН, микро- кредитные организации ние из внебюд- жетных источ- ников «Област- ной фонд по под- держке малообес- печенных граж- дан», НПО «Микро- кредит», «Агро- консал- динго- вый центр» и иные ис- точники Провести анализ баланса спроса и предложения на рынке представления микрокредитных ресур- сов НПО «Микроктедит» (по согласованию)
Пред- ложе-
Принять меры по распространению положи- тельного опыта неправительственных организа- ций, работающих в сфере микрокредитования ТЗиСЗН, «Областной фонд по поддержке малообеспе- ченных граждан» (по согла- сованию), НПО «Микрокре- дит» (по согласованию), ОФ «Агроконсалдинговый центр» (по согласованию)
18. Приоритет 3. Повышение доступности населения к базовому образованию, первичной медицинской помощи, усиление адресно- сти оказания государственной социальной помощи
1) Смягчение влияния демографических и миграционных факторов на бедность областное управление ми- грации и демографии Обеспечить выполнение обязательств по прие- му, размещению, обустройству и обеспечению жильем оралманов, переселившихся по квоте иммиграции екты нор- вых актов Вносить предложения по совершенствованию механизма регулирования трудовой миграции
2) Меры по улучшению доступа населения к услугам здравоохранения Повышать эффективность борьбы с туберкуле- зом, анемией и другими социально значимыми заболеваниями областное управление здра- воохранения Принять меры по снижению материнской и дет- ской смертности ин- Проводить разъяснительную работу по профи- лактике ВИЧ/СПИДа в молодежной среде воохранения, информации и общественного согласия Совершенствовать работу фельдшерских, фельдшерско-акушерских пунктов и сельских врачебных амбулаторий разования, здравоохране- Внедрить усовершенствованные учебные пла- ны и программы по вопросам охраны здоровья, семьи и брака в организациях образования всех уровней лах от- ных ас- ний зования, здравоохранения Создать медицинские пункты во всех организа- циях образования, в т.ч. за счет размещения СВА в организациях образования, утвердить по- рядок обеспечения медицинских пунктов в ор- ганизациях образования кадрами, необходимым медицинским оборудованием Развивать сеть учебно-оздоровительных цен- тров и других организаций, обеспечивающих оздоровление детей из бедных, малообеспечен- ных и многодетных семей за счет бюджета зования, здравоохранения, го бизнеса ассигно- ваний Обеспечить периодическое проведение бесплат- ного медицинского осмотра на предмет профес- сиональной пригодности всех категорий работ- ников организаций образования лах го- судар- ственно- го зака- за Проводить за счет бюджета ежегодную диспан- серизацию всех учащихся организаций образо- вания Развивать сеть санаторных групп в организаци- ях дошкольного образования разования, финансов зования, экономики и раз- вития малого бизнеса, фи- нансов, ТЗиСЗН Обеспечить в первоочередном порядке органи- зацию отдыха и оздоровления детей сирот, де- тей оставшихся без попечения родителей, детей из семей имеющих право на получение адрес- ной социальной помощи, многодетных, непол- ных семей, детей, проживающих в экологиче- ски неблагополучных районах, детей инвали- Создать группы здоровья в организациях обра- зования области воохранения, образования, финансов сти, управ- ления обра- зова- Областное управление здра- воохранения, образования Утвердить порядок обеспечения медицинских пунктов организаций образования лекарствен- ными препаратами Привлекать средства массовой информации по вопросам пропаганды преимуществ здорового образа жизни акимы городов и районов, ного согласия, центр здоро- вого образа жизни Расширить сеть спортивных кружков и секций в организациях образования области Акимы городов и районов, Обеспечить проведение спартакиад здоровья Расширить объем медицинских услуг детям и матерям за счет средств местных бюджетов воохранения, финансов жет, райо- нов, горо- Обеспечить доступность лекарственной помо- щи малообеспеченным гражданам населению, проживающему в отдаленных сельских районах Принимать меры по обеспечению ввода в строй объектов здравоохранения на селе выде- ленных на ин- вест проек- ты год - СВА местный Обеспечить проведение иммунизации среди уязвимых групп (среди часто болеющих) про- тив гепатита «А», гриппа воохранения, санэпидем- станция
3) Меры по улучшению доступа населения к услугам образования Довести количество общеобразовательных школ, в первую очередь, в сельской местности, интернатных учреждений всех типов, до гаран- тированного норматива сети, установленного Правительством Республики Казахстан но Рес- публи- канско- му и Обеспечить своевременное и полное отчисле- ние бюджетных средств в фонды всеобуча, по- вышение эффективности и усиление контроля за расходованием средств Совершенствовать механизм достоверного уче- та детей школьного возраста, не посещающих учебные заведения зования, внутренних дел Организовать бесперебойный подвоз в школы детей из населенных пунктов, не имеющих со- ответствующих школ там на соот- ветству- ющий бюджет и спонсо- ров Обеспечить бесплатным горячим питанием уча- щихся 1-11 классов общеобразовательных школ и учащихся профессиональных школ, от- носящихся к категории детей из бедных, мало- обеспеченных и многодетных семей за счет бюджета и средств спонсоров в бюд- жете и зования, сельского хозяй- Принять меры по расширению сети профессио- нальных школ (лицеев) и колледжей по подго- товке работников квалифицированного труда (рабочих, специалистов) для сельскохозяйствен- ного производства финансов, сельского хозяй- ства, экономики и развития малого бизнеса Рассмотреть возможность предоставления льгот в части погашения государственного об- разовательного кредита и государственного сту- денческого кредита заемщиков, проработавших после окончания высшего учебного заведения по полученной специальности не менее 3-х лет в организациях образования, здравоохранения и культуры Республики Казахстан, находящих- ся в сельской местности Решить вопросы размещения учащихся началь- ных и средних профессиональных учебных за- ведений из отдаленных районов сельской мест- ности в общежитиях Восстановить сеть пришкольных интернатов, вечерних школ, учебно-консультационных цен- тров та средства Обеспечить выделение средств из бюджета на оплату обучения детей из бедных, малообеспе- ченных и многодетных семей в организациях дополнительного образования Обеспечить оздоравливание детей из малообес- печенных семей на базе обл. УОЦ «Жулдыз»
жете, и
Проводить операции «Забота», «Всеобуч»
При- казы об- ласт- но с по (2 ра- за в год)
Внедрять дистанционное обучение Обеспечить рост сети дошкольных и внешколь- ных организаций акимы районов и городов, акимы районов и городов Обеспечить рост сети организаций начального и среднего образования, обеспечивающих про- фессиональное обучение выпускников 9,11 классов общеобразовательных школ и, прежде всего - детей из бедных, малообеспеченных и многодетных семей Обеспечить рост сети специальных коррекцион- ных учреждений, школ-интернатов для детей с девиантным поведением, санаторных школ-ин- тернатов для детей с различными заболевания- ми, интернатов при сельских школах, коррекци- онных классов в общеобразовательных школах Акимы области, городов и районов, областное управ- ление образования школ государственного норматива сети, с уче- том обучения детей на казахском языке по ме- сту жительства и в своем микрорайоне Создать повсеместно группы подготовки детей для поступления в 1 класс с казахским языком обучения разования, городские и рай- онные отделы образования Организовать летний отдых детей из малообес- печенных семей путем отплаты работодателями 50 %, профсоюзами - 30% стоимости путевок Председатели Союза рабо- тодателей, горрайсовпро- фов телей, профсою- зов II-III союза рабо- тода- дов и нов, гор- рай- сов- пров
4) Меры по снижению бедности в социально-уязвимых группах населения Совершенствовать мониторинг обеспеченности одиноких малоимущих пожилых граждан и де- тей-инвалидов местами в домах интернатах, со- циальных домах и реабилитационных центрах 2004- г.г.
Повысить эффективность административного управления программами социальной помощи Завершить создание во всех городах и районах области сети детских приютов для детей-сирот, детей из неблагополучных семей, детей из бед- ных, малообеспеченных и многодетных семей Совершенствовать действующую сеть центров социальной адаптации для лиц без определенно- го места жительства зования, финансов, ТЗиС- ЗН, департамент внутрен- ней политики Разработать систему критериев, адресности со- держания и диффренциации объемов обязатель- ной социальной помощи детям из бедных, мало- обеспеченных и многодетных семей, обучаю- щихся в организациях среднего общего, началь- ного и среднего профессионального образова- Разработать механизмы по обеспечению началь- ного профессионального образования и трудо- устройства неучащейся и неработающей моло- дежи в возрасте от 18 лет и старше нансов, ТЗиСЗН, ассоциа- ция поддержки молодеж- ный объединений, департа- мент внутренней политики Целе- вая ма со- циали- зации неуча- щей- ся и нера- бота- ющей моло- дежи разования, финансов, ТЗиС- ЗН Разработать положение об объемах помощи из областного бюджета детям-сиротам и детям, оставшимся без попечения родителей - выпуск- никам детских домов на профессиональное обу- чение и обеспечение жильем, а также выплату стипендий акима области выпускникам продол- жающим обучение в ВУЗАХ и колледжах ся. В преде- Местный- Разработать и реализовать Правила по организа- ции и финансированию социальных рабочих мест для лиц из числа целевых групп (в приори- тетном порядке для малообеспеченных безра- ботных)
ТЗиСЗН, финансов, союз работодателей (по согласо- ванию)
лах,
Разработать Правила по организации и финан- сированию производственной практики (для ка- тегории молодежи из числа целевых групп) на предприятиях области по специальности Осуществлять оказание материального обеспе- чения детям-инвалидам, ТЗиСЗН, финансов, горрай- отделы соцзащиты воспитывающимся и обучающимся на дому Осуществлять оказание жилищной помощи ма- лообеспеченным гражданам ТЗиСЗН, финансы, горрай- Осуществлять назначение и выплату адресной социальной помощи Восстановить здание дома юношества в г. Степ- ногорске В целях реабилитации и адаптации лиц, освобо- дившихся из мест лишения свободы обеспечить возможность их переобучения и получения ими профессиональной подготовки на базе организа- ций начального профессионального образова- ния области на под- готов- ку, пере- подго- товку и повыше- ние ква- лифика-
19. Приоритет 4. Улучшение обеспечения населения услугами инфраструктуры
1) Меры по улучшению обеспечения населения жильем и коммунальными услугами Принять меры по газификации сельских насе- ленных пунктов Акимы городов и районов Внести предложения по совершенствованию си- стемы долгосрочного кредитования для улучше- ния жилищных условий населения г.
национальный банк (по со- гласованию), областное управление экономики и развития малого бизнеса, промышленности и торгов- ли Рассмотреть возможности использования опыта Правительства г.Москвы по строительству де- шевого жилья для социального-уязвимого сло- ев населения областное управление архи- тектуры, строительства, жи- лищно-коммунального и дорожного хозяйства
2) Меры по улучшению водообеспечения населения Обеспечить приоритетное финансирование ре- конструкции и строительства магистральных групповых водопроводов и объектов водоснаб- жения для обеспечения сельских населенных пунктов и региональных, отдаленных от есте- ственных водоемов и водных источников, каче- ственной питьевой водой областное управление сель- ского хозяйства, управле- ние охраны окружающей среды, РГП «Астана-Су», областное управление по природопользованию бюд- жет- Респуб- ликан- скому и ского хозяйства Развивать ресурсосберегающие технологии с максимальным использованием повторного и оборотного водоснабжения, увеличение объе- мов оборотного и повторно используемой воды на предприятиях
3) Меры по улучшению обеспечения населения дорогами, транспортом и услугами связи Разработать региональные программы реабили- тации и строительства автодорог, обеспечиваю- щих связь с сельскими населенными пунктами текторы, строительства, жи- лищно-коммунального хо- Телефонизировать сельские лечебно-профилак- тические организации (ФАП, СВА, СУБ)
областная дирекция теле- коммуникаций, управление здравоохранения коммуникаций Обеспечить предоставление общедоступных услуг телекоммуникаций жителям сельских на- селенных пунктов с численностью населения 200 и более человек Определить минимальный набор услуг почто- вой связи и обеспечить качественное их предо- ставление жителям сельских отдаленных и ма- лонаселенных пунктов Акмолинский областной филиал государственное предприятие почтовой свя- зи ОАО «Казпочта»
Направлять местные инвестиционные проекты на поддержание объектов жизнеобеспечения на- селенных пунктов, реконструкцию автодорог местного значения, реализацию социально зна- чимых проектов развития инфраструктуры управление охраны окружа- ющей среды, санэпидем- станция, архитектруры, строительства, жилищно- коммунального хозяйства Телефонизировать все организации образова- ния и прежде всего расположенные в сельской местности зования, финансов, област- ная дирекция телекоммуни- каций жете Приобрести автомобильный транспорт для ин- тернатных организаций образования
20. Приоритет 5. Снижение бедности на региональном уровне и влияние неблагоприятных экологических факторов на бедность
1) Меры по снижению бедности на региональном уровне областное управление про- мышленности и торговли Принять меры по развитию перерабатывающих производств в регионах с сырьевой направлен- ностью экономики с целью создания новых ра- бочих мест и обеспечения занятости населения Внести предложения по привлечению отече- ственных и иностранных инвестиций в регио- ны, имеющие перспективы мышленности и торговли, го бизнеса, сельского хозяй- Внести предложения способствующие отселе- нию людей из зон неэффективного производ- ства в регионы, благоприятные для проживания и работы
2) Снижение бедности в малых городах Разработать региональную программу развития малых городов бизнеса и другие заинтере- сованные управления и ве- домства Оказать инвестиционную помощь малым горо- дам, исходя из критерия экономической эффек- тивности бизнеса, финансов ния в ную сию Привлекать неправительственные организации к организации бизнес-центров и бизнес-инкуба- торов в малых городах бизнеса, неправительствен- ные организации (по согла- сованию)
Принять меры по привлечению в малые города высококвалифицированных кадров бизнеса, образования
3) Снижение бедности в сельской местности Создавать условия для развития традиционных ремесел и кустарных промыслов с использова- нием доступного местного сырья и природных материалов ственности Принять меры по улучшению качества подго- товки специалистов сельского производства в профессиональных школах (лицеях) с учетом требований рынка
4) Меры по снижению неблагоприятного воздействия экологических факторов на бедность населения Совершенствовать среди населения разъясни- тельную работу по бережному отношению к природным ресурсам, в том числе животному и растительному миру областное управление охра- ны окружающей среды об- разования, областное терри- ториальное управление лес- ного и охотничьего хозяй- Подготовить предложение по ужесточению за- конодательства в области охраны окружающей среды для природопользователей, не выполняю- щих экологические требования ны окружающей среды, управление по чрезвычай- ным ситуациям, областное территориальное управле- ние лесного и охотничьего Обеспечить широкий доступ населения к досто- верной и полной информации об экологической ситуации и наличию рисков для здоровья насе- Областное управление ин- формации и общественного согласия, территориальное ющей среды, неправитель- ственные организации (по Произвести дополнительные работы по изуче- нию радиоционного и химического загрязнения населенных пунктов и внести предложения по переселению нуждающихся в экологически чи- стые населенные пункты областное территориальное ющей среды, управление по чрезвычайным ситуаци- ям, сельского хозяйства, санэпидемстанция
21. Приоритет 6. Меры по улучшению деятельности институтов общества в снижении уровня бедности населения
1) Меры по совершенствованию деятельности государственных органов в снижении уровня бедности ТЗиСЗН, горрайотделы соц- защиты Обеспечить компьютерной техникой региональ- ные органы соцзащиты населения, акиматы округов для ведения достоверного учета мало- обеспеченных граждан, доходов населения и расчет размеров адресной социальной помощи областное управление юс- тиции (по согласованию), финансов, экономики и раз- вития малого бизнеса, нало- говый комитет (по согласо- Принять действенные меры по дальнейшей ли- берализации разрешительной системы экономи- ческой деятельности, упрощению системы и процедуры отчетности, внедрить в налоговых комитетах прием электронных форм отчетно- сти. Продолжить работу по внедрению государ- ственной регистрации юридических лиц, их фи- лиалов и представительств по принципу «одно- го окна»
Усилить контроль за целевым расходованием бюджетных средств, направленных на оказание первичной медико-санитарной помощи, базо- вых образовательных услуг, адресной помощи областное управление фи- нансов, образования, здра- воохранения, ТЗиСЗН Применять научно-обоснованные схемы ком- плексного использования природных ресурсов ны окружающей среды Обеспечить деятельность постоянно действую- щих консультативно- совещательных бизнеса комиссий по вопросам снижения бедности в привлечением общественных объединений Проводить активную информационно- пропагандисткую работу по областное управление ин- согласия, ТЗиСЗН распространению информации о существующих формах социальной поддержки социально- уязвимых групп населения со стороны государства, НПО и част- ных структур
2) Меры по совершенствованию деятельности неправительственных организаций и профессиональных союзов по снижению уровня Обеспечить участие НПО, профсоюзов при фор- мировании бюджетных потребностей на под- держку социально- уязвимых групп населения на основании дей- ствительно численности нуждающихся Организовать с помощью НПО систему монито- ринга при реализации средств на государствен- ную адресную социальную помощь ТЗиСЗН, информации и об- щественного согласия, НПО (по согласованию)
Ввести в практику проведение Круглых столов по проблемам развития трудовых отношений в области с участием представителей государ- ственных органов управления, объединений ра- ботодателей и работников ТЗиСЗН, областная федера- ция профсоюзов (по согла- сованию), федерация сво- бодных профсоюзов (по со- гласованию), конфедерация работодателей области (по Активизировать работу по привлечению непра- вительственных и других организаций по уходу за одинокими пожилыми людьми
3) Меры по участию частного сектора в снижении уровня бедности Проводить при заключении контрактов на недропользование экспертизу проектов с целью решения социальных вопросов в регионе бизнеса, финансов, ТЗиС- ЗН, промышленности и тор- говли предприя- тий ТЗиСЗН и другие заинтере- сованные управления Развивать систему социальной помощи мало- имущим слоям населения в форме благотвори- тельных мероприятий с привлечением крупных предприятий промышленности, транспорта, свя- зи, строительства и предпринимателей Вносить предложения по привлечению средств крупных предприятий для микрокредитования социально- уязвимых групп населения Областное управление про- ТЗиСЗН, конфедерация ра- ботодателей (по согласова- нию)
4) Меры по вовлечению социально-уязвимых групп населения в процесс принятия решений Практиковать проведение консультаций с пред- ставителями социально- ТЗиСЗН, промышленности и торговли уязвимых групп населения при решении важ- ных проблем социальной сферы Средст ва пред- приятий крупных предприятий для микрокредитова ния социально- ТЗиСЗН, конференция ра- ботодателей (по согласова не тре- буется
4) Меры по вовлечению социально-уязвимых групп населения в процесс принятия решений При определении приоритетных направлений развития территорий, а также организации мо- ниторинга и оценке эффективности оказывае- мой помощи учитывать мнение социально- населения Сокращенные слова:
1. управление ТЗиСЗН - управление труда, занятости и социальной защиты
2. НПО - неправительственные организации.
3. ОблУОЦ - областной учебно-оздоровительный центр.
4. ОАО - открытое акционерное общество.
5. ФАП - фельдшерско-акушерский пункт.
6. СВА - семейная врачебная амбулатория.
7. РГП - республиканское государственное предприятие.
8. ВИЧ-СПИД - вирус иммунодефицита человека /синдром приобретенного иммунодефицита.