ราชวงศ์ทิพย์จักร

Question: ราชวงศ์ทิพย์จักรจากนครเชียงใหม่ สิ้นสุดลงเมื่อใด ?



ราชวงศ์ทิพย์จักร[1] หรือ ทิพจักราธิวงศ์ หรือ ราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน[2] [3] เป็นราชวงศ์ที่ปกครองนครลำปาง นครเชียงใหม่ และนครลำพูน
การสถาปนา
ราชวงศ์ทิพย์จักร  ได้รับการสถาปนาขึ้นในปลายรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระแห่งอาณาจักรอยุธยา โดย "หนานทิพช้าง" ควาญช้างและพรานป่าผู้มีความสามารถ ได้ปราบดาภิเษกขึ้นครองนครลำปาง มีพระนามว่า<b data-parsoid='{"dsr":[1545,1566,3,3]}'>พระญาสุลวะฦๅไชย ต่อมาได้รับการเฉลิมพระนามจากราชสำนักกรุงอังวะเป็นพระยาไชยสงคราม ถือเป็นนครรัฐอิสระในปี พ.ศ. 2275
เมื่อถึงแก่พิราลัย เจ้าชายแก้วพระราชโอรสพระองค์ที่ ๒ ได้ขึ้นครองราชย์เป็น<b data-parsoid='{"dsr":[1783,1803,3,3]}'>เจ้าฟ้าชายแก้ว ซึ่งในช่วงดังกล่าวนครลำปางมีฐานะเป็นประเทศราชของพม่า โดยพระเจ้ากรุงอังวะได้โปรดฯ เฉลิมพระนามให้เป็นเจ้าฟ้าสิงหราชธานี
เจ้ากาวิละ เจ้าผู้ครองนครลำปาง พระโอรสพระองค์ใหญ่ของเจ้าฟ้าชายแก้ว ได้ร่วมกับพระอนุชาทั้ง 6 พระองค์ และ "พระยาจ่าบ้าน" เจ้านครเชียงใหม่ กอบกู้ล้านนาภายใต้การสนับสนุนจากทัพหลวงของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ในปี พ.ศ. 2317 ซึ่งในครั้งนั้นได้โปรดฯ ให้ "เจ้าพระยาจักรี"และ "เจ้าพระยาสุรสีห์" ยกกองทัพไปช่วยปราบพม่า เมื่อยึดนครเชียงใหม่และนครลำปางได้แล้ว จึงโปรดฯ ให้พระยาจ่าบ้านเป็นพระยาวิเชียรปราการครองนครเชียงใหม่ และเจ้ากาวิละเป็นพระยานครลำปาง ในการรบครั้งนั้น เจ้าพระยาสุรสีห์ได้พบรักกับเจ้าศรีอโนชา พระขนิษฐาของพระยากาวิละ และได้ทูลขอจากเจ้าฟ้าชายแก้ว ซึ่งต่อมาเจ้าหญิงศรีอโนชาได้สร้างวีรกรรมสำคัญยิ่งในการปกป้องพระนครจากพระยาสรรค์ ซึ่งก่อการกบฏต่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ซึ่งขณะนั้นเจ้าพระยาจักรีและเจ้าพระยาสุรสีห์ พระสวามีติดการสงครามที่เขมร หลังจากปกป้องพระนครเสร็จ ได้เชิญเจ้าพระยาจักรีกลับพระนครและปราบดาภิเษกขึ้นเป็นปฐมกษัตริย์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
ในคราเดียวกันนั้นได้โปรดฯ สถาปนา "เจ้าพระยาสุรสีห์" พระอนุชาขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท โปรดฯให้ พระยากาวิละขึ้นครองนครเชียงใหม่ (ซึ่งขณะนั้นได้กลายเป็นเมืองร้าง เนื่องจากพม่าได้เข้ามารุกรานจนพระยาจ่าบ้านต้องพาประชาชนอพยพหนี) โปรดฯ ให้พระยาคำโสม พระอนุชาพระองค์ที่ 2 ขึ้นครองนครลำปาง และ โปรดฯ ให้ เจ้าคำฝั้น พระอนุชาพระองค์ที่ ๓ ขึ้นครองนครลำพูน ตลอดต้นรัชสมัยที่ครองนคร เจ้ากาวิละได้ร่วมกับพระอนุชาทั้ง 6 พระองค์ กระทำการสงครามเพื่อขยายขอบเขตขัณฑสีมาออกไปอย่างขจรขจาย ได้กวาดต้อนผู้คนและทรัพย์สินจากหัวเมืองต่าง ๆ เพื่อนำกลับมาสร้างบ้านแปงเมือง รวมทั้งได้ทรงรื้อฟื้นโบราณราชประเพณีทุกอย่างให้กลับมายิ่งใหญ่เหมือนสมัยราชวงศ์มังรายครองอาณาจักรล้านนา ด้วยพระปรีชาสามารถและความจงรักภักดีต่อพระบรมราชจักรีวงศ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก จึงโปรดฯ เฉลิมพระอิสริยยศพระยากาวิละขึ้นเป็น<b data-parsoid='{"dsr":[3896,3917,3,3]}'>พระบรมราชาธิบดี พระเจ้านครเชียงใหม่ เป็นใหญ่ในล้านนา 57 หัวเมือง
ราชวงศ์ทิพย์จักรถือเป็นราชวงศ์ล้านนาที่เชื่อมความสัมพันธ์กับพระราชวงศ์ล้านนาอันเก่าแก่เดิม อันได้แก่ ราชวงศ์มังรายอันมีพญามังรายมหาราชเป็นองค์ปฐมวงศ์ และราชวงศ์พะเยา พญางำเมือง ด้วยระบบความสัมพันธ์ฉันท์เครือญาติ
นอกจากนั้น เจ้านายในพระราชวงศ์ทิพย์จักรยังได้อภิเษกสมรสกับพระบรมวงศานุวงศ์ในราชวงศ์จักรีหลายพระองค์ พระองค์ที่มีบทบาทสำคัญ ได้แก่ เจ้าศรีอโนชา พระอัครชายา และเจ้าดารารัศมี พระราชชายา ด้วยความสัมพันธ์ระหว่างสองพระราชวงศ์ตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ถือเป็นส่วนสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้พระราชอาณาจักรล้านนาเดิมได้เข้ารวมกับสยามประเทศอย่างสมบูรณ์

ลำดับสกุลวงศ์
ชั้น 1 องค์ปฐมวงศ์
พระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง), ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระเจ้านครเขลางค์ (ลำปาง) นครรัฐอิสระ (2275 - 2302)
ชั้น 2 พระราชบุตรในพระยาไชยสงคราม
เจ้าชายอ้าย
เจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว เจ้านครเขลางค์ (ลำปาง) ประเทศราชของพม่า (2302 - 2317), เป็นพระราชบิดาใน"พระเจ้ากาวิละ" ด้วยพระราชโอรสทั้ง 7 พระองค์ ทรงมีบทบาทสำคัญในการกอบกู้ราชอาณาจักรล้านนาจากพม่า และต่อมาเจ้านายบุตรหลานได้ปกครองหัวเมืองเหนือ จึงเป็นที่มาของราชสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน" หรือ "เจ้าเจ็ดองค์"
เจ้าหญิงคำทิพ
เจ้าหญิงคำปา
เจ้าชายพ่อเรือน บิดาในพระยาพุทธวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ พระองค์ที่ 4
เจ้าหญิงกม (กมลา)
เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ (2325 - 2482)




















ลำดับพระนามปีที่ครองราชย์1พระเจ้ากาวิละ2325 - 2356 (31 ปี)สมัยกรุงรัตนโกสินทร์2พระยาธรรมลังกา2356 - 2365 (11 ปี)3พระยาคำฟั่น2366 - 2368 (2 ปี)4พระยาพุทธวงศ์2369 - 2389 (20 ปี)5พระเจ้ามโหตรประเทศ2390 - 2397 (7 ปี)6พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์2399 - 2413 (14 ปี)7พระเจ้าอินทวิชยานนท์2416 - 2439 (23 ปี)8เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์2444 - 2452 (8 ปี)9เจ้าแก้วนวรัฐ2454 - 2482 (28 ปี)
เจ้าผู้ครองนครลำปาง (2275 - 2465)





























ลำดับพระนามปีที่ครองราชย์1พระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง)2275 - 2306 (31 ปี)สมัยกรุงศรีอยุธยา2เจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว2306 - 2317 (11 ปี)สมัยกรุงศรีอยุธยา3พระยากาวิละ2317 - 2325 (8 ปี)สมัยกรุงธนบุรี4พระยาคำโสม2325 - 2337 (12 ปี)สมัยกรุงรัตนโกสินทร์5พระเจ้าดวงทิพย์2337 - 23666พระยาไชยวงศ์2369 - 23807พระยาขัติยะ2380 - 23808พระยาน้อยอินท์2381 - 23919เจ้าวรญาณรังษี2399 - 241410เจ้าพรหมาภิพงษธาดา2416 - 243511เจ้านรนันทไชยชวลิต2435 - 243812เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต2440 - 246513เจ้าราชบุตร (แก้วเมืองพวน ณ ลำปาง)2465 - 2468 (3 ปี)ผู้รั้งตำแหน่งเจ้านครลำปาง
เจ้าผู้ครองนครลำพูน (2348 - 2486)






















ลำดับพระนามปีที่ครองราชย์1พระยาคำฟั่น2348 - 2358 (10 ปี)สมัยกรุงรัตนโกสินทร์2พระเจ้าบุญมา2358 - 2370 (12 ปี)3พระยาน้อยอินท์2370 - 2380 (10 ปี)4พระยาคำตัน2381 - 2384 (3 ปี)5พระยาน้อยลังกา2384 - 2386 (2 ปี)6เจ้าไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณ2391 - 2414 (23 ปี)7เจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์2414 - 2431 (17 ปี)8เจ้าเหมพินธุไพจิตร2431 - 2438 (7 ปี)9เจ้าอินทยงยศโชติ2438 - 2454 (16 ปี)10เจ้าจักรคำขจรศักดิ์2454 - 2486 (32 ปี)
อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น

ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่:ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .
เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา:บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี: พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่:สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. 

หมวดหมู่:ราชวงศ์ทิพย์จักร
หมวดหมู่:เจ้านายฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2275
หมวดหมู่:สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2475