อำเภอสุวรรณภูมิ

Question: เจ้าแก้วมงคล เกิดเมื่อวันที่เท่าไหร่?



อำเภอสุวรรณภูมิ หรือ "เมืองศรีภูมิ" นามเดิม ( คำเต็ม คือ "เมืองท่งศรีภูมิ" ) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด ห่างจากตัวจังหวัดร้อยเอ็ดประมาณ 52 กิโลเมตร มีประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน มีพื้นที่มากที่สุดในจังหวัดร้อยเอ็ด
เดิม ชื่อเมืองท่งศรีภูมิ โดย ก่อตั้งเมืองใน ปี พ.ศ. 2256 มี เจ้าแก้วมงคล เป็นปฐมวงศ์ เจ้าเมืองพระองค์แรก และเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญ ของ อาณาจักรล้านช้างจำปาสัก ก่อนจะเข้าสวามิภักดิ์ ต่ออาณาจักรกรุงศรีอยุธยา ในปี 2308 และภายหลัง ท้าวเซียง เจ้าเมืองท่งศรีภูมิลำดับที่ ๔ ได้ขอย้ายที่ตั้งเมือง โดยมีใบบอก มายังพระเจ้ากรุงธนบุรี ในปี 2315 มาที่ดงเท้าสาร และขอพระราชทานนามเมืองใหม่ ว่า "เมืองสุวรรณภูมิ" และ ท้าวเซียง ได้รับสถาปนา เป็น พระรัตนวงษา (เซียง) เป็นเจ้าเมือง โดยพระยศของเจ้าเมือง "พระรัตนวงษา" นั้น เป็นการแสดงถึง ทายาทแห่งปฐมวงศ์เจ้าแก้วมงคล ผู้เป็นเจ้าปู่ และผู้ครองเมืองท่งศรีภูมิ ท่านแรก 
ภายหลัง 2325 หลังการสถาปนากรุงรัตนโกศินทร์ เมืองสุวรรณภูมิ ได้อยู่ในขอบขัณฑสีมา โดยมีฐานะเป็นเมืองประเทศราช ของกรุงรัตนโกศินทร์นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2338 โดยมีชื่อเมืองเต็มว่า "สุวรรณภูมิราชบุรินทร์" (หรือ เขียนเป็น สุวรรณภูมิราชบุรี, หรือ สุวรรณภูมิราชบุรีย์ ) ต่อมาเมืองสุวรรณภูมิ ได้แบ่งอาณาเขตออกให้ ทายาทของ เจ้าแก้วมงคล ได้ปกครอง หลายเมือง ดังนี้
พ.ศ. 2318 เมืองร้อยเอ็ด หรือ จังหวัดร้อยเอ็ด
พ.ศ. 2330 เมืองหนองหาน หรือ อำเภอหนองหาน
พ.ศ. 2335 เมืองชนบท หรือ อำเภอชนบท
พ.ศ. 2340 เมืองขอนแก่น หรือ จังหวัดขอนแก่น
พ.ศ. 2342 เมืองพุทไธสง อำเภอพุทไธสง
พ.ศ. 2408 เมืองมหาสารคาม ( แยกออกจากเมืองร้อยเอ็ด )
พ.ศ. 2415 เมืองเกษตรวิสัย หรือ อำเภอเกษตรวิสัย
พ.ศ. 2417 เมืองธวัช หรือ อำเภอธวัชบุรี ( เดิม ตั้งที่ ตำบลธวัชดินแดง )  โดยแยกออกจากเมืองร้อยเอ็ด
พ.ศ. 2421 เมืองพนมไพรแดนมฤค หรือ อำเภอพนมไพร ในปัจจุบัน
พ.ศ. 2422 เมืองพยัคฆภูมิพิสัย หรือ อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ในปัจจุบัน
พ.ศ. 2425 เมืองวาปีปทุม หรือ อำเภอวาปีปทุม จังหวัดมหาสารคาม ในปัจจุบัน แยกออกจากเมืองร้อยเอ็ด แต่ไปตั้งอยู่ในเขตพื้นที่เมืองสุวรรณภูมิ ภายหลัง ยังคงให้ขึ้นเมืองร้อยเอ็ด ก่อนมาขึ้นจังหวัดมหาสารคามในภายหลัง
พ.ศ. 2425 เมืองจตุรพักตร์พิมาน หรือ อำเภอจตุรพักตร์พิมาน
พ.ศ. 2425 เมืองโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม ( แยกออกจาก เมืองมหาสารคาม )
จนกระทั่งปี 2435 มีการปฏิรูปการปกครอง ในระบบมณฑลเทศาภิบาล เมืองสุวรรณภูมิ คงฐานะเป็น เมืองชั้นเอก (เทียบเท่าจังหวัด) โดยมีเมืองชั้นโท ตรี จัตวา ภายใต้การปกครอง จำนวน ๕ เมืองได้แก่ เมืองสุวรรณภูมิ, เมืองพยัคฆภูมิพิสัย หรือ อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย, เมืองพนมไพรแดนมฤค หรือ อำเภอพนมไพร, เมืองเกษตรวิสัย หรือ อำเภอเกษตรวิสัย และเมืองจุตรพักตร์พิมาน หรือ อำเภอจตุรพักตรพิมาน ซึ่งเมืองทั้งหมด ล้วนแล้วแต่มีเจ้าเมืองเป็นทายาทของ เจ้าแก้วมงคล และแยกออกจาก เมืองสุวรรณภูมิ ทั้งสิ้น ต่อมา ในปี 2451 มีการยุบมณฑลต่างๆ ทั่วประเทศ มีการเปลี่ยนแปลงการบริหารราชการท้องที่ เป็น จังหวัด และอำเภอ เมืองสุวรรณภูมิ จึงถูกยุบและลดฐานะเป็น อำเภอ ให้ขึ้นกับจังหวัดร้อยเอ็ด นับแต่นั้นเป็นต้นมา
ในด้านการปกครอง ของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย อำเภอสุวรรณภูมิ มีฐานะเป็น อำเภอชั้น 1 เทียบเท่าอำเภอเมืองร้อยเอ็ด หรืออำเภอเมืองที่ตั้งจังหวัดอื่นๆ ที่มิใช่อำเภอชั้นพิเศษ
ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอสุวรรณภูมิตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเมืองสรวงและอำเภออาจสามารถ
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอพนมไพร อำเภอหนองฮี และอำเภอโพนทราย
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอรัตนบุรีและอำเภอท่าตูม (จังหวัดสุรินทร์)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเกษตรวิสัย
ประวัติศาสตร์
สมเด็จพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช  พระเจ้ามหาชีวิตแห่งพระนครจันทบุรีศรีสัตนาคนหุตเสด็จสวรรคตในพ.ศ. ๒๒๓๑  พระองค์มีพระราชโอรสที่ยังทรงพระเยาว์มากองค์หนึ่งพระนามว่า  เจ้าองค์หล่อ พระชนม์ ๓ พรรษา  พระยาแสนสุรินทรลือชัยไกรเสนาบดีศรีสรราชสงคราม (ท้าวมละ) ตำแหน่งพระยาเมืองแสนหรืออัครมหาเสนาบดีฝ่ายขวา  จึงถือโอกาสแย่งเอาราชสมบัติจากพระราชกุมารที่ยังทรงพระเยาว์
เพื่อความชอบธรรมในการครองอำนาจพระยาเมืองแสนจึงหมายจะบังคับเอาเจ้านางสุมังคลราชเทวีพระมเหสีของสมเด็จพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช  พระมารดาของเจ้าองค์หล่อและขณะนั้นพระนางก็ทรงพระครรภ์อยู่ด้วย  มาเป็นมเหสีของตนเพื่อความชอบธรรมในราชบัลลังก์แต่พระนางไม่ยอม  พระนางจึงขอความช่วยเหลือไปยังเจ้าราชครูหลวง วัดโพนเสม็ด (  ญาคูขี้หอม  )
เจ้าราชครูหลวง วัดโพนเสม็ดจึงวางอุบายให้ให้ศิษย์นำเสด็จพระนางเสด็จหนีไปหลบซ้อนที่ภูฉะง้อหอคำ (อยู่ในแขวงบอลิคำไซ)  และต่อมาพระนางได้ประสูติการพระราชโอรส  เจ้าราชครูหลวงถวายพระนามว่า  เจ้าหน่อกระษัตริย์  ส่วนเจ้าองค์หล่อนั้นขุนนางที่จงรักภัคดีพาหนีไปยังเมืองพานภูชน
พระยาเมืองแสน   เห็นว่าเจ้าราชครูหลวงวัดโพนเสม็ดเป็นผู้ให้ความช่วยเหลือวางอุบายให้เจ้านางสุมังคลราชเทวีหลบหนีเป็นแน่   อีกทั้งเจ้าราชครูหลวงยังเป็นที่เคารพของราชวงศ์ล้านช้าง  มีลูกศิษย์ที่เป็นเชื้อพระวงศ์และเป็นขุนนางในราชสำนักเป็นจำนวนมาก  รวมถึงราษฎรล้านช้างก็ให้ความเคารพเชื่อฟังนับถือมาก  ต่อไปในภายหน้าเจ้าราชครูหลวงวัดโพนเสม็ดคงจะวางอุบายชิงเอาบ้านเมืองกลับไปถวายเชื้อพระวงศ์ล้านช้างองค์ใดองค์หนึ่งอย่างแน่นอน  จึงวางอุบายจะกำจัดเจ้าราชครูหลวงวัดโพนเสม็ด
เจ้าราชครูหลวงเองก็รู้ตัวอยู่แล้วว่าพระยาเมืองแสนหาทางจะกำจัดตน  เจ้าราชครูหลวงจึงวางอุบายหนีด้วยการไปบูรณพระธาตุพนม  ให้เจ้าแก้วมงคลแล้วและลูกศิษย์รวบรวมกำลังคนนัดแนะกันหนีออกจากพระนครจันทบุรีไปยังนครพนม  ให้เจ้าจันทรสุริยวงศ์ไปอารักขาเจ้านางสุมังคลาราชเทวีและเจ้าหน่อกษัตริย์มายังบ้านงิ้วพันลำสมสนุก  
เจ้าราชครูหลวงได้บูรณพระธาตุพนมอยู่สามปีจึงเสร็จ  แล้วก็พาคณะศิษย์เดินทางลงทิศใต้เพื่อที่จะหาสถานที่ตั้งบ้านเมือง  ระหว่างทางมีชาวบ้านขอติดตามไปด้วยเป็นจำนวนมาก  จนกระทั่งได้เดินทางล้ำเข้าไปในดินแดนกรุงกัมพูชา  พระเจ้ากรุงกัมพูชาจึงเรียกเก็บส่วย  เจ้าราชครูจึงได้พาคณะเดินทางกลับขึ้นมาตามลำน้ำโขงจนถึงเมืองหนึ่งนามว่า  นครกาละจำปากนาคบุรีศรี  ซึ่งมีเจ้าผู้ครองนครเป็นผู้หญิงที่ทรงพระชราภาพมากแล้ว  เจ้าราชครูหลวงจึงขอเข้าพักในเขตนครกาละจำปากนาคบุรีศรี
เจ้านางผู้ครองนครกาละจำปากนาคบุรีศรีซึ่งทรงชราภาพมากไม่สามารถบริหารบ้านเมืองได้และพระองค์ก็ทรงศรัทธาเจ้าราชครูหลวงเป็นอย่างมาก  จึงทรงมอบพระราชอำนาจให้เจ้าราชครูหลวงเป็นผู้สำเร็จราชการทุกอย่างในพระนคร
พ.ศ. ๒๒๕๒  เจ้าราชครูหลวงจึงให้เจ้าแก้วมงคลนำกำลังขึ้นไปบ้านงิ้วพันลำสมสนุก  เพื่อช่วย       เจ้าจันทรสุริยวงศ์เชิญเสด็จเจ้าหน่อกระษัตริย์และพระมารดามายังนครกาละจำบากนาคบุรีศรี   ต่อมาเกิดความวุ้นวายขึ้นในพระนครกาละจำปากนาคบุรีศรี  แต่สามารถปราบได้อย่างรวดเร็ว
พ.ศ. ๒๒๕๖  เจ้าราชครูหลวง  จึงจัดพระราชพิธีราชาภิเสกเจ้าหน่อกระษัตริย์  ขึ้นเป็นพระเจ้ามหาชีวิต  ถวายพระนามว่า  สมเด็จพระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร  ครองราชย์สมบัติเป็นเอกราช  เปลี่ยนนามนครใหม่  ว่า นครจำปาสักนัคบุรีศรี (อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์) จัดการบ้านเมืองตามโบราณราชประเพณีล้านช้างทุกประการ  
และมีพระราชโอการให้  เจ้าแก้วมงคล  โอรสของเจ้าองค์ศรีวิชัย, พระนัดดาของเจ้ามหาอุปราชศรีวรมงคล,  พระราชปนัดดาของสมเด็จพระเจ้าศรีวรวงษาธิราช  (เจ้ามหาอุปราชศรีวรวงษา หรือสยามออกพระนามว่า พระมหาอุปราชวรวังโส) นำกำลังในสังกัดข้ามแม่น้ำโขงมาตั้งเมืองขึ้นบนบริเวณที่ราบริมฝังแม่น้ำ(แม่น้ำเสียว) ซึ่งเป็นแหล่งเกลือและนาข้าวที่อุดมสมบูรณ์  ให้ชื่อว่า  เมืองทุ่งศรีภูมิ  
มีพระราชโองการให้  เจ้าแก้วมงคล  เป็นเจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ  (องค์ที่  ๑)   ให้เจ้ามืดดำโดนเป็นอุปราช  มีการจัดการบริหารบ้านเมืองเช่นเดียวกับนครจำปาสักนัคบุรีศรี
พ.ศ. ๒๒๖๘  เจ้าแก้วมงคล  สิ้นพระชนม์  เมื่อ  ๘๔ พรรษา  มีโอรส  ๒  องค์  คือ  เจ้ามือดำโดน,  เจ้าสุทนต์มณี   
สมเด็จพระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูรจึงมีพระราชโอการให้  เจ้ามืดดำโดนอุปราช  ขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ (องค์ที่ ๒)  ให้เจ้าสุทนต์มณีเป็นอุปฮาดเมืองทุ่งศรีภูมิ  เจ้ามืดดำโดนได้ตั้งแต่งตำแหน่งเมืองแสน เมืองจันทร์  ท้าว เพีย เต็มอัตรากำลังเช่นเมืองหลวงทุกประการ
ต่อมาสมเด็จพระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูรทรงพระประชวร  จึงมีพระราชโอการให้เจ้ามหาอุปราชไชยกุมารเป็นผู้สำเร็จราชการ  
พ.ศ. ๒๒๘๐  สมเด็จพระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูรเสด็จสวรรคต  พระชนม์ได้ ๕๐ พรรษา   ครองราชย์สมบัติได้  ๒๕  ปี   เจ้ามหาอุปราชไชยกุมาร  จึงขึ้นเสวยราชสมบัติ  ทรงพระนามว่า สมเด็จพระพุทธเจ้าองค์หลวง   และมีพระราชโองการให้เจ้าธรรมเทโวผู้เป็นพระราชอนุชาเป็นเจ้ามหาอุปราช
พ.ศ. ๒๓๐๖   เจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ (เจ้ามืดดำโดน) สิ้นพระชนม์  มีโอรส  ๒  องค์  คือ  เจ้าเชียง  เจ้าสูน
สมเด็จพระพุทธเจ้าองค์หลวง  พระเจ้ามหาชีวิตจึงมีพระราชโองการให้เจ้าสุทนต์มณีอุปราชขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ (องค์ที่ ๓)  เจ้าเชียงและเจ้าสูนโอรสเจ้ามืดดำโดนเจ้าผู้ครองเมืององค์ก่อนไม่พอใจ  จึงสมคบกับขุนนางส่วนหนึ่งหนีไปพึ่งขุนหลวงเอกทัศน์แห่งกรุงศรีอยุธยา
พ.ศ. ๒๓๐๘  เจ้าเชียงและเจ้าสูนเมื่อไปถึงอยุธยาแล้วจึงของกองทัพเพื่อจะขึ้นมาตีเมืองทุ่งศรีภูมิ  หากตีเมืองได้ เจ้าเชียงจะขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองเมืองและจะขอเป็นเมืองประเทศราชส่งเครื่องบรรณาการแก่อยุธยา  แต่ระหว่างนั้นอยุธยากำลังถูกกองทัพพระเจ้ามังระแห่งย่างกุ้งรุกรานไม่สามารถส่งกองทัพขึ้นมาได้   ทางอยุธยาจึงสั่งรวบรวมกำลังหัวเมืองขึ้นของอยุธยาที่อยู่ใกล้เข้าตีเมืองทุ่งศรีภูมิจนแตก  ประกอบกับช่วงนั้นทางนครจำปาสักนัคบุรีศรีเกิดความวุ่นวายสมเด็จพระเจ้ามหาชีวิตพระพุทธเจ้าองค์หลวงทรงอ่อนแอไม่สามารถส่งกองทัพมาช่วยได้  เจ้าสุทนต์มณีจึงทิ้งเมืองหนี   เจ้าเชียงจึงขึ้นเป็นเจ้าผู้ครองเมือง (องค์ที่ ๔) และให้เจ้าสูนเป็นอุปราช  เมืองทุ่งศรีภูมิจึงตกเป็นเมืองประเทศราชของกรุงศรีอยุธยา  
พ.ศ. ๒๓๑๐ กองทัพพระเจ้ามังระก็ตีกรุงศรีอยุธยาแตกเป็นเหตุให้อาณาจักรอยุธยาล่มสลาย  แต่ไม่นานในปลายปีเดียวกันพระยาตากขุนนางของกรุงศรีอยุธยาก็รวบรวมกองทัพขับไล่กองกำลังของพระเจ้ามังระที่ประจำอยู่ในอยุธยาแตกหนีกลับไปได้  และพระยาตากก็สถาปนาราชวงศ์ใหม่และย้ายเมืองหลวงมายังกรุงธนบุรี
พ.ศ. ๒๓๑๙ พระเจ้ากรุงธนบุรีได้ส่งกองทัพขึ้นมารวบรวมหัวเมืองที่เคยเป็นเมืองประเทศราชของกรุงศรีอยุธยาให้กลับไปเป็นเมืองประเทศราชส่งบรรณาการให้กับกรุงธนบุรี  กองทัพกรุงธนบุรีมาถึงเมืองทุ่งศรีภูมิเจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ (เจ้าเซียง) จึงออกไปอ่อนน้อมขอส่งเครื่องบรรณาการให้กรุงธนบุรีเช่นเดียวกลับที่เคยส่งให้กรุงศรีอยุธยา
เมื่องกองทัพกรุงธนบุรีเข้าเมืองแล้ว  เจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ (เจ้าเซียง) เห็นว่าเมืองท่งศรีภูมินั้นตั้งอยู่ใกล้แม่น้ำเสียวถึงฤดูฝนน้ำก็ท่วม  จึงปรึกษากับแม่ทัพกรุงธนบุรีเพื่อขอพระราชโองการย้ายเมืองไปยังดงเท้าสาร  ซึ่งห่างจากตัวเมืองเดิมประมาณ  ๑๐๐  เส้น  พระเจ้ากรุงธนบุรีจึงโปรดให้ย้ายเมืองตามที่ขอ  และพระราชทานนามเมืองใหม่ว่า  เมืองสุวรรณภูมิประเทศราช
เป็นธรรมเนียมของล้านช้างอยู่แล้วว่าเมืองมีเมืองต้องมีวัดเพื่อให้เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของขุนนางและชาวเมือง  เจ้าผู้ครองเมืองทุ่งศรีภูมิ (เจ้าเชียง) ได้สร้างวัดขึ้นสองวัด  คือ  วัดกลาง (เป็นวัดสำหรับบริวาร และขุนนาง เสนา รวมทั้งญาติ ของเจ้าเมือง อุปถัมภ์ )และวัดใต้ ( วัดสำหรับประชาชน พลเมือง อุปถัมภ์ ) โดยทั้งสองวัด  สร้างสิมหลวง(พระอุโบสถ) กว้างห้าวา  ยาวแปดวา  สูงหกวา   สร้างพระประธานด้วยอิฐแลปูนลงรักปิดทอง  หน้าตักกว้างสี่ศอกคืบ  สูงแปดศอกคืบ  เหมือนกันทั้งสองวัด นอกจากนี้ ยังมีวัดที่สร้างตามธรรมเนียมของ เจ้าผู้ครองเมืองตามประเพณีล้านช้าง อีก ๒ วัด คือ วัดเหนือสุพรรณาราม (วัดสำหรับเจ้าผู้ครองเมืองอุปถัมภ์) และวัดท่าแขก (ถ่าแขก) ซึ่งเป็นวัดสำหรับ ใช้เป็นที่พักรอ ของแขกบ้านแขกเมือง และพระสงฆ์ผู้เดินทาง โดยในปัจจุบัน คือ วัดเจริญราษฎร์ โดยทั้ง ๔ วัด ได้รับ ใบเสมา ในปี ๒๓๑๙
พ.ศ. ๒๓๒๕  เกิดเหตุวุ่นวายในกรุงธนบุรี  เป็นเหตุให้พระเจ้ากรุงธนบุรีสวรรคต  เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินกรุงเทพฯ (รัชกาลที่ ๑) เปลี่ยนราชวงศ์ใหม่  
เมืองสุวรรณภูมิจึงตกเป็นส่วนหนึ่งของกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่นั้นมา
พ.ศ. ๒๔๕๑  เมืองสุวรรณภูมิถูกลดฐานะเป็นอำเภอ ตามกฎหมายลักษณะปกครองท้องที่ ชื่อว่า "อำเภอสุวรรณภูมิ" ซึ่งเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดร้อยเอ็ด ที่ว่าการอำเภอเดิมตั้งอยู่ที่ ดงท้าวสารหรือดงช้างสาร อันเป็นที่ตั้งดงเมืองเก่าสมัยขอม 
พ.ศ. ๒๔๘๗ เห็นว่าบริเวณเมืองเก่าคับแคบไม่สะดวกแก่การขยายเมือง จึงย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งที่ "ดงป่าก่อ" 
ห่างจากดงช้างสารไปทางทิศเหนือประมาณ ๑ กิโลเมตร บริเวณดังกล่าวเรียกว่า "เมืองใหม่" เป็นสถานที่ตั้งของหน่วยราชการและรัฐวิสาหกิจ  มีผู้ดำรงตำแหน่งนายอำเภอคนแรก คือ  หลวงประชาชนบาล
ลำดับเจ้าเมืองท่งศรีภูมิ สมัยอาณาจักรล้านช้างจำปาสัก (พ.ศ. ๒๒๕๖ - พ.ศ. ๒๓๐๘)

ลำดับเจ้าเมืองท่งศรีภูมิ สมัยอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา (พ.ศ. ๒๓๐๘ - ๒๓๑๐)

ลำดับเจ้าเมืองท่งศรีภูมิ (สุวรรณภูมิ)สมัยอาณาจักรกรุงธนบุรี ( พ.ศ. ๒๓๑๐ - ๒๓๒๕ )

ลำดับเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการเมืองสุวรรณภูมิ สมัยกรุงรัตนโกศินทร์ ( พ.ศ. ๒๓๒๕ - ๒๔๕๑ )

ลำดับนายอำเภอสุวรรณภูมิ (หลัง ปี พ.ศ. ๒๔๕๑)
การนับตำแหน่งนายอำเภอ นับจากปี 2451 นั้น จะใช้ลำดับที่ 1 ใหม่ เนื่องจาก ผู้ว่าราชการเมือง เมืองชั้นเอก มีฐานะเทียบเท่า "ผู้ว่าราชการจังหวัด" ภายหลังมีการเปลี่ยนแปลงและยุบฐานะเมือง เป็น อำเภอ เป็น "นายอำเภอ" นั้น จึงนับลำดับใหม่

การแบ่งเขตการปกครอง
การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอสุวรรณภูมิแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 15 ตำบล 199 หมู่บ้าน ได้แก่

















1.สระคู(Sa Khu)21 หมู่บ้าน9.หัวช้าง(Hua Chang)12 หมู่บ้าน2.ดอกไม้(Dok Mai)14 หมู่บ้าน10.น้ำคำ(Nam Kham)16 หมู่บ้าน3.นาใหญ่(Na Yai)15 หมู่บ้าน11.ห้วยหินลาด(Huai Hin Lat)12 หมู่บ้าน4.หินกอง(Hin Kong)16 หมู่บ้าน12.ช้างเผือก(Chang Phueak)11 หมู่บ้าน5.เมืองทุ่ง(Mueang Thung)8 หมู่บ้าน13.ทุ่งกุลา(Thung Kula)14  หมู่บ้าน6.หัวโทน(Hua Thon)12 หมู่บ้าน14.ทุ่งศรีเมือง(Thung Si Mueang)12  หมู่บ้าน7.บ่อพันขัน(Bo Phan Khan)9 หมู่บ้าน15.จำปาขัน(Champa Khan)12 หมู่บ้าน8.ทุ่งหลวง(Thung Luang)15 หมู่บ้าน
การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอสุวรรณภูมิประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ได้แก่
เทศบาลตำบลสุวรรณภูมิ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสระคู
เทศบาลตำบลจำปาขัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจำปาขันทั้งตำบล
เทศบาลตำบลหินกอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหินกองทั้งตำบล
เทศบาลตำบลทุ่งกุลา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งกุลาทั้งตำบล
เทศบาลตำบลทุ่งหลวง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งหลวงทั้งตำบล
เทศบาลตำบลดอกไม้ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอกไม้ทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลสระคู ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระคู (นอกเขตเทศบาลตำบลสุวรรณภูมิ)
องค์การบริหารส่วนตำบลนาใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาใหญ่ทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองทุ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองทุ่งทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลหัวโทน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวโทนทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อพันขัน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อพันขันทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลหัวช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวช้างทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำคำ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำคำทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยหินลาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยหินลาดทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลช้างเผือก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช้างเผือกทั้งตำบล
องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งศรีเมือง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งศรีเมืองทั้งตำบล
ประชากร
ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพหลัก คือ เกษตรกรรม รับจ้างทั่วไป และมีอาชีพเสริมอื่น ๆ เช่น เลี้ยงสัตว์ รวมกลุ่มทำสินค้าหัตถกรรม และอุตสาหกรรมในครัวเรือน โดยมีซึ่งลำน้ำสายสำคัญที่หล่อเลี้ยงชาวบ้านมีหลายสาย คือ ลำน้ำเสียว ลำน้ำพลับพลา ห้วยหินลาด และลำน้ำมูล
วัด
วัดที่สำคัญในเขตเทศบาลตำบลสุวรรณภูมิ อำเภอสุวรรณภูมิมีดังต่อไปนี้
วัดใต้วิไลรรม
วัดกลาง
วัดสว่างโพธิ์ทอง
วัดเจริญราษฎร์
วัดทุ่งลัฎฐิวัน
วัดเหนือสุพรรณวราราม
สถานศึกษา
ระดับวิทยาลัย
โรงเรียนระดับมัธยมศึกษาที่สำคัญในเขตอำเภอสุวรรณภูมิมีดังต่อไปนี้
โครงการจัดตั้ง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขต ร้อยเอ็ด
วิทยาลัยเทคนิคสุวรรณภูมิ
วิทยาลัยเทคโนโลยีบริหารธุรกิจรักไทย สุวรรณภูมิ
โรงเรียนสุวรรณภูมิพิทยไพศาล
โรงเรียนสุวรรณภูมิวิทยาลัย
โรงเรียนระดับประถมศึกษาที่สำคัญในเขตอำเภอสุวรรณภูมิมีดังต่อไปนี้
โรงเรียนเมืองสุวรรณภูมิ
โรงเรียนอนุบาลเมืองใหม่สุวรรณภูมิ
โรงเรียนดอนแฮดวิทยา
โรงเรียนกระดิ่งทอง
โรงเรียนการกุศลวัดกลาง
โรงเรียนเจริญศึกษา
โรงเรียนอนุบาลศรีภูมิวิทยารักษ์
โรงเรียนบ้านน้ำคำน้อย
โรงเรียนโสภาพพิทยาภรณ์
สถานที่ราชการสำคัญ



สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่ร้อยเอ็ด สาขาสุวรรณภูมิ (รับผิดชอบ เขตอำเภอ ๕ อำเภอ ได้แก่ สุวรรณภูมิ, เกษตรวิสัย, ปทุมรัตต์, เมืองสรวง และโพนทราย )


ศาลจังหวัดสุวรรณภูมิ (ระหว่างดำเนินการ ในปี ๒๕๖๑) ครอบคลุมพื้นที่บริการ ๖ อำเภอ ได้แก่ สุวรรณภูมิ, เกษตรวิสัย, ปทุมรัตต์, พนมไพร, โพนทราย และหนองฮี
สำนักงานอัยการจังหวัดสุวรรณภูมิ (ระหว่างดำเนินการ ในปี ๒๕๖๑)
 ( โรงพยาบาลแม่ข่าย ระดับ M2 )

ธนาคาร สาขาในเขตอำเภอสุวรรณภูมิ
ธนาคารกรุงไทย สาขาสุวรรณภูมิ ที่ตั้ง ถนนประดิษฐ์ยุทธการ
ธนาคารออมสินสาขาสุวรรณภูมิ ที่ตั้ง ถนนศรีภูมิ
ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ที่ตั้ง ถนนปัทมานนท์
ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ที่ตั้ง ถนนอรุณประเสริฐ
ธนาคารไทยพาณิชย์ ที่ตั้ง ถนนปัทมานนท์
ธนาคารกสิกรไทย ที่ตั้ง ถนนประสานเมือง
ห้างสรรพสินค้า/ร้านค้าสาขาขนาดใหญ่
บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ สาขาสุวรรณภูมิ
เทสโก้ โลตัส ตลาดโลตัส สาขาสุวรรณภูมิ
โลตัส เอ็กเพรส สาขาสุวรรณภูมิ
Homeshop สาขาสุวรรณภูมิ
7 -11 Extra สาขาสุวรรณภูมิ
สถานที่ท่องเที่ยว
กู่พระโกนา บ.กู่พระโกนา ต.สระคู
สิมวัดไตรภูมิคณาจารย์ บ.หัวโทน ต.หัวโทน
สิมวัดสระเกตุ บ.น้ำคำ ต.น้ำคำ
พระธาตุวัดเบญจ์ บ.หัวโทน ต.หัวโทน
บ่อพันขัน บ.ตาเณร ต.จำปาขัน
วัดพระธาตุบ่อพันขัน บ.หนองมะเหี๊ยะ ต.จำปาขัน
อ่างเก็บน้ำบ่อพันขัน บ.ตาเณร,บ.หญ้าหน่อง ต.จำปาขัน
พระธาตุอรหันต์โมคคัลลาน์ วัดกลาง คุ้มวัดกลาง ในเขตเทศบาลตำบลสุวรรณภูมิ
อนุสาวรีย์ท้าวเซียงเจ้าเมืองสุวรรณภูมิ ในเขตเทศบาลตำบลสุวรรณภูมิ
ศูนย์พัฒนาทุ่งกุลาร้องไห้ บ.กู่พระโกนา ต.สระคู
พิพิธภัณฑ์หอยล้านปี บ.โพนครกน้อย ต.สระคู
สระสี่เหลี่ยม สระสองแก ต.สระคู
กู่หินกอง บ.หินกอง ต.หินกอง
วัดพระธาตุนาใหญ่ บ.นาใหญ่ ต.นาใหญ่
วัดพระเจ้าใหญ่บ้านยางเครือ บ.ยางเครือ ต.เมืองทุ่ง
วัดกู่อารัมย์ บ.ดงเมือง ต.เมืองทุ่ง
บึงท่าศาลา บ.กู่พระโกนา ต.สระคู
เทศกาลสำคัญของอำเภอ

งานประเพณีบุญบั้งไฟอำเภอสุวรรณภูมิ จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีอย่างยิ่งใหญ่ ระดับประเทศ โดยเฉพาะวันแห่ ขบวนฟ้อน เซิ้งบั้งไฟ และบั้งไฟลายศรีภูมิ กับการตกแต่งขบวนบั้งไฟที่มากที่สุดของประเทศ โดยงานจัด ในวันเสาร์ อาทิตย์แรกของเดือนมิถุนายนของทุกปี ณ ลานอนุสาวรีย์พระรัตนวงษา (ท้าวเซียง) และหน้าที่ว่าการอำเภอสุวรรณภูมิ โดยงานมีความโดดเด่นที่แตกต่างจากที่อื่น คือ เอกลักษณ์การตกแต่งเอ้ บั้งไฟด้วยลายกรรไกรตัด เพียงแห่งเดียวในประเทศ หรือที่เรียกว่า ลายศรีภูมิ รวมทั้งขบวนรำสวยงามมากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ นอกจากนี้ งานประเพณีบุญบั้งไฟสุวรรณภูมิ ยังมีสืบเนื่องยาวนาน มีช่างบั้งไฟลายศรีภูมิ ในคุ้มวัดทุกคุ้มวัด ในเขตเทศบาลตำบลสุวรรณภูมิ และบั้งไฟเอ้ ทั่วเขตจังหวัดร้อยเอ็ด จะเข้าร่วมแข่งขันประเภทบั้งไฟขนาดใหญ่ทั้งหมด จนทำให้ เป็นหนึ่งในงานประเพณีบั้งไฟที่มีชื่อเสียงที่สุดอีกแห่งหนึ่งของประเทศ จนมีคำกล่าวที่ว่า "หากอยากดูบั้งไฟครบครัน หลากหลายกิจกรรม ไปที่ ยโสธร หากอยากดูบั้งไฟจุดขึ้นสูง จำนวนมาก ให้ไปที่ พนมไพร และ หากอยากดู บั้งไฟเอ้ตกแต่งสวยงามขนาดใหญ่มากที่สุดและขบวนรำสวยงามมากที่สุดไปที่ อำเภอสุวรรณภูมิ "
ชาวอำเภอสุวรรณภูมิที่มีชื่อเสียง
พระภิกษุ นักบวช
หลวงพ่อชม ฐานะธัมโม - อดีตเจ้าอาวาสวัดกู่พระโกนา ตำบลสระคู อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
พระครูพุทธบาลมุณี - อดีตเจ้าอาวาส วัดชัยมงคล บ้านคำพรินทร์ ตำบลช้างเผือก อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
พระครูธรรมานุยุต (หลวงพ่อเคน) - อดีตเจ้าอาวาสวัดใต้วิไลธรรม อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
พระครูกิติคุณาธรณ์ (หลวงพ่อกองยโสธโร) - เจ้าอาวาสวัดกู่พระโกนา ตำบลสระคู อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด
พระราชพรหมจริยะคุณ - เจ้าคณะจังหวัดร้อยเอ็ด ฝ่าย มหานิกาย วัดบ้านเปลือย ตำบลรอบเมือง อำเภอเมือง จังหวัดร้อยเอ็ด
ข้าราชการ นักการเมือง
นายเชาวน์ สายเชื้อ ประธานศาลรัฐธรรมนูญคนที่ 1

พ่อค้า นักธุรกิจ
นายพนม ศรีแสนปาง
ศิลปิน นักแสดง
ลำไย ไหทองคำ นักร้องลูกทุ่งหมอลำซิ่งเจ้าของบทเพลงผู้สาวขาเลาะ
เอกราช สุวรรณภูมิ นักร้องลูกทุ่ง
เจมส์ จตุรงค์ นักร้องลูกทุ่งหมอลำ
หนึ่ง พลาญชัย นักร้องลูกทุ่งบริษัทท็อปไลน์ไดม่อนเจ้าของเพลงมีแต่ใจน้องบ่ออนซอน

สุวรรณภูมิ