จังหวัดหนองบัวลำภู

Question: เมืองหนองบัวลุ่มภู คือจังหวัดใดในปัจจุบัน ?



หนองบัวลำภู เป็นจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนของประเทศไทยตั้งอยู่ในแอ่งสกลนครและอยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน1 เป็นหนึ่งในสามจังหวัดที่ได้รับการจัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2536 พร้อมกับจังหวัดอำนาจเจริญและจังหวัดสระแก้ว
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
คำขวัญประจำจังหวัด: ศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช อุทยานแห่งชาติภูเก้าภูพานคำ แผ่นดินธรรมหลวงปู่ขาว เด่นสกาวถ้ำเอราวัณ นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน
ตราประจำจังหวัด: ภาพพระบรมรูปของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชประทับยืนหน้าศาลของพระองค์ ซึ่งตั้งอยู่หน้าหนองบัวลำภู
ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นพะยูง ([Dalbergia cochinchinensis]error: {{lang}}: text has italic markup (help))
ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกบัวหลวง ([Nymphaea lotus]error: {{lang}}: text has italic markup (help))
สัตว์น้ำประจำจังหวัด: ปลาสร้อยขาวหรือปลาขาวสร้อย ([Henicorhynchus siamensis]error: {{lang}}: text has italic markup (help))

ประวัติศาสตร์
สมัยก่อนประวัติศาสตร์ - สมัยทวารวดี - สมัยขอม
จังหวัดหนองบัวลำภู</b>เป็นดินแดนที่อยู่อาศัยของมนุษย์ตั้งแต่สมัยก่อนประว้ติศาสตร์ ดังหลักฐานที่ขุดค้นพบ จากแหล่งโบราณคดีกุดกวางสร้อยกุดค้อเมย[1] ขุดพบโครงกระดูกมนุษย์ กำไลสำริด กำไลหิน แม่พิมพ์ทำจากหินทรายสำหรับใช้หล่อหัวขวานสำริด เครื่องมือเหล็ก ลูกปัดแก้ว เป็นต้น อายุประมาณ 2,500 ปี ซึ่งสถานที่ขุดค้นพบอยู่ที่บ้านกุดกวางสร้อยและบ้านกุดค้อเมย อำเภอโนนสัง บริเวณเชิงเขาภูพานด้านทิศตะวันตกและเชิงเขาภูเก้าด้านทิศตะวันออก ซึ่งแหล่งโบราณคดีสองแห่งนี้มีอายุใกล้เคียงกับวัฒนธรรมบ้านเชียง 
ประมาณ พ.ศ. 1100 - พ.ศ. 1500 ในพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภูได้ค้นพบวัตถุสมัยทวารวดี เช่น ใบเสมา ที่ภูน้อย วัดพระธาตุเมืองพิณ อำเภอนากลาง และวัดป่าโนนคำวิเวก อำเภอสุวรรรคูหา
ประมาณ พ.ศ. 1500 - พ.ศ. 1700 ในพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภูได้รับวัฒนธรรมขอมหรือเขมร พบโบราณสถานหรือโบราณวัตถุที่เป็นศิปละขอมหรือเขมร เช่น ฐานวิหารศิลาแลง ศิลาจารึกวัดพระธาตุเมืองพิณ และอักษารขอมโบราณที่วัดป่าโนนคำวิเวก อำเภอสุวรรณคูหา
สมัยสุโขทัย
พ.ศ. 1896 - พ.ศ. 1961 ในสมัยสุโขทัย เป็นสมัยอาณาจักรล้านช้างก่อกำเนิดในภาคอีสาน ซึ่งตรงกับรัชสมัยพระเจ้างุ้มฟ้าและพระเจ้าสามแสน[2] พื้นที่ส่วนใหญ่ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้รับอิทธิพลและเป็นเขตอาณาจักรล้านช้าง ครอบคลุมภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนจนไปถึงแอ่งโคราช และกระจายชุมชนเข้ามาสู่แอ่งสกลนครจนไปถึงบริเวณพระธาตุพนม เลยลงไปถึงแดนเขมรจนปัจจุบันเรียกว่า อีสานใต้ (จากพงศาวดารล้านช้าง) พื้นที่ในจังหวัดหนองบัวลำภูจึงได้รับอิทธิพลล้านช้างซึ่งแพร่หลายในขณะนั้นในบริเวณแอ่งสกลนคร และรับศาสนาพุทธลัทธิลังกาวงศ์ (นิกายเถรวาท) เป็นศาสนาประจำถิ่นตามผู้ปกครองอาณาจักร
สมัยอยุธยา
ประมาณ พ.ศ. 2106 พระไชยเชษฐาธิราชกษัตริย์แห่งกรุงศรีสัตนาคนหุต (กรุงเวียงจันทน์)[3] ได้นำผู้คนอพยพจากหลวงพระบางเและเวียงจันทร์มาอาศัยอยู่ในเขตพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภู ในปีพ.ศ. 2106   หลังจากที่สร้างเมืองเวียงจันทร์ในปีพ.ศ. 2103 และก็อยู่ในระหว่างการสร้างพระธาตุศรีสองรัก ซึ่งภาคอีสานก็อยู่ในเขตอาณาจักรล้านช้าง ดังหลักฐานที่ปรากฏในหลักศิลาจารึกและได้สร้างพระพุทธรูปประดิษฐานไว้ในวัดถ้ำสวรรณคูหา อำเภอสุวรรณคูหา และนำไพร่พลมาบูรณะสร้างบ้านสร้างสาเมืองนครหนองบัวลุ่มภูขึ้นใหม่อีกครั้งที่ริมหนองบัว (หนองซำซ้าง) ซึ่งเป็นเมืองเก่าสมัยขอมเรืองอำนาจ พระไชยเชษฐาธิราชได้สร้างพระพุทธรูป วิหาร และขุดบ่อน้ำในบริเวณวัดศรีคูณเมือง[4] และยกฐานะเป็นเมือง "เวียงจำปานครกาบแก้วบัวบาน" มีฐานะเป็นเมืองหน้าด่านของเมืองเวียงจันทน์ คนทั่วไปนิยมเรียกว่า "หนองบัวลุ่มภู"  ซึ้งปัจจุบันเรียกเพี้ยนมาว่าหนองบัวลำภูถือว่าเป็นเมืองเอกล้านช้างตะวันตกของอาณาจักรล้านช้าง
ปี พ.ศ. 2117 ในสมัยกรุงศรีอยุธยา ในระหว่างที่ไทยเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1 ให้แก่พม่าสมัยพระเจ้าหงสาวดี สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชได้ยกกองทัพช่วยพม่ารบกับกรุงเวียงจันทน์ โดยมีสมเด็จพระนเรศวรตามเสด็จพระราชบิดาช่วยรบ เนื่องจากพระไชยเชษฐาธิราชได้หายสาบสูญไปในระหว่างการรบปราบข่า ที่ลาวใต้ เวียงจันทน์เกิดการแย่งชิงราชสมบัติจึงได้ถือโอกาสเข้าตีกรุงเวียงจันทน์ สมเด็จพระมหาธรรมราชาและสมเด็จพระนเรศวร นำกองทัพเสด็จประทับแรมที่บริเวณหนองบัว เนื่องจากมีทัศนียภาพที่สวยงามและมีแหล่งน้ำเพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภคในบริเวณนั้น สมเด็จพระนเรศวรได้ทรงพระประชวรด้วยไข้ทรพิษ พระเจ้าหงสาวดีได้รับข่าวจึงอนุญาตให้สมเด็จพระนเรศวรเดินทางกลับเพื่อรักษาพระองค์
ประมาณปี พ.ศ. 2302 ตรงกับสมัยพระเจ้าเอกทัศน์กษัตริย์องค์สุดท้ายของกรุงศรีอยุธยา พระเจ้าสุวรรณปางคำปาหลัง(เจ้าปางคำ)พร้อมเสนาบดีจากเมืองเชียงรุ่งและพระวอซึ่งมีบรรดาศักดิ์เป็นพระวรราชภักดีและพระตา มีภูมิลำเนาเดิมที่บ้านหินโงม เป็นเสนาบดีของพระเจ้ากรุงเวียงจันทน์ มาตั้งแต่สมัย    พระเจ้าอนุวงษ์ไทธิราช เป็นผู้ดูแลผลประโยชน์ฝ่ายนอกของกษัตริย์กรุงเวียงจันทน์ มีเรื่องขัดใจกับพระเจ้าศิริบุญสารผู้เป็นโอรส พระวอและพระตาได้อพยพไพร่พลข้ามลำน้ำโขงมาตั้งภูมิลำเนา มาบูรณะสร้างบ้านแปลงเมืองที่ "เวียงจำปานครกาบแก้วบัวบาน"ให้เป็นเวียงใหม่เป็นเวียงนครใหญ่ชื่อว่า เวียงใหม่นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน ซึ่งเป็นเอกเทศราชไม่ขึ้นต่อผู้ใด มีกฏบัญญัติบ้านเมือง มีกษัตริย์ปกครอง มีดินแดนกำแพงคูเมืองล้อมรอบพร้อมประตูเวียง มีแม่น้ำแม่พระเนียงเป็นสายหลัก มีเมืองหน้าด้านของตัวเอง ได้แก่เมืองนาด้วง ภูเวียง ผาขาว พรรณา พร้อมผู้คนและช้างเผือกคู่เวียง
สมัยธนบุรี
ประมาณ พ.ศ. 2310 ตรงกับต้นสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช[5] พระเจ้าศิริบุญสารแห่งเมืองเวียงจันทน์ยกทัพมาตีพระวอพระตาที่เมือง "นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน" (ชื่อจังหวัดหนองบัวลำภูในสมัยนั้น) ทำการสู้รบกันที่ช่องน้ำจั่น (น้ำตกเฒ่าโต้) บนภูพานคำใช้เวลาอยู่ประมาณ 3 ปี ฝ่ายเวียงจันทน์ขอกำลังจากพม่ามาช่วยรบ จึงสามารถตีเมืองแตกได้ พระตาถูกข้าศึกฆ่าในสนามรบ ส่วนพระวออพยพไพร่พลไปขอพึงบารมีเจ้าเมืองจำปาศักดิ์ ต่อมาได้แยกมาสร้างบ้านแปงเมืองอยู่ที่ดอนมดแดง (ปัจจุบันคือจังหวัดอุบลราชธานี) แล้วขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารของพระเจ้ากรุงธนบุรี
ปี พ.ศ. 2321 พระเจ้าศิริบุญสารได้ยกกองทัพมารุกรานพระวอ และปราบพระวอได้ เมื่อพระเจ้ากรุงธนบรีทราบ โปรดสั่งให้เจ้าพระยาจักรียกกองทัพไปมาช่วยพระวอ แล้วยกกองทัพติดตามเข้าโจมตีเมืองเวียงจันทน์จนได้ชัยชนะ และได้นำพระแก้วมรกตซึ่งพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชนำไปจากเมืองเชียงใหม่กลับมาคืนสู่เมืองไทยดังเดิม พระยาจักรีได้รับบำเหน็จความชอบเป็น "เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก" กรุงเวียงจันทน์ได้ตกเป็นเมืองขึ้นของไทยในฐานะเมืองประเทศราช และเมือง "นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน" จึงได้ขึ้นกับราชอาณาจักรไทยตั้งแต่บัดนั้นมาจนถึงปัจจุบัน
สมัยรัตนโกสินทร์
ปี พ.ศ. 2369 ในรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เจ้าอนุวงษ์แห่งเวียงจันทน์ได้ก่อกบฏ ยกทัพมาบุกยึดเมืองนครราชสีมา[6] ทางกรุงเทพได้ส่งกองทัพมาปราบ ฝ่ายเจ้าอนุวงษ์ได้ถอยร่มไปตั้งรับอยู่ที่เมือง"หนองบัวลุ่มภู"ต่อสูรบกันเป็นสามารถ และติดตามจับเจ้าอนุวงษ์ได้ที่เมืองเวียงจันทน์ แล้วนำตัวไปพิจารณาโทษที่กรุงเทพด้วยการทรมานและประจานอยู่หลายวันจนเสียชีวิตในกรงขังปี พ.ศ. 2433 สมัยรัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โปรดเกล้าฯให้จัดระเบียบปกครองเมืองทางลุ่มแม่น้ำโขงใหม่ โดยให้ข้าหลวงเมืองหนองคายบังคับบัญชา ช่วงนี้เมืองหนองบัวลำภูขึ้นอยู่กับเมืองหนองคาย ต่อมาได้โปรดเกล้าฯให้แต่งข้าหลวงใหญ่ล้วนเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ ประจำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 3 พระองค์ในปี พ.ศ. 2434 คือ กรมหลวงพิชิตปรีชากร เรียกว่า "ข้าหลวงเมืองลาวกาว" เป็นข้าหลวงประทับ ณ เมืองอุบลราชธานี และในปี พ.ศ. 2436 กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม เป็นข้าหลวงใหญ่ประทับ ณ เมืองอุดรธานี เรียกว่า "ข้าหลวงเมืองลาวพวน" และกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ เป็นข้าหลวงใหญประทับ ณ เมืองอุบลราชธานี เรียกว่า "ข้าหลวงหัวเมืองลาวกาว" หนองบัวลำภูขึ้นสังกัดกับเมืองลาวพวนและแต่งตั้ง "พระวิชดยดมกมุทเขต" มาครองเมืองนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน ซึ่งมีฐานะเป็นเมืองเอกของมณฑลลาวพวนและเปลี่ยนชือเมืองใหม่ว่า "เมืองกมุทธาไสยบุรีรมย์" และเป็นข้าหลวงคนสุดท้ายของเมืองปี พ.ศ. 2443 รัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์เปลี่ยนชือมณฑลฝ่ายเหนือเป็นมณฑลอุดรและรวมผังเมืองต่างๆ ในมณลอุดรเป็น 5 บริเวณ ได้แก่ บริเวณบ้านหมากแข้ง บริเวณธาตุพนม บริเวณสกลนคร บริเวณพาชี บริเวณน้ำเหือง เมืองกมุทธาสัยได้ถูกรวมอยู่ในบริเวณบ้านหมากแข้งประกอบด้วย 7 เมืองคือ เมืองหมากแข้ง หนองคาย หนองหาน กุมภวาปี กมุทธาสัย โพนพิสัย และรัตนวาปี[7] ตั้งที่ว่าการอยู่ที่บ้านหมากแข้งปี พ.ศ. 2449 ได้โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเมืองกมุทธาสัยมาเป็น "เมืองหนองบัวลุ่มภูและเพี้ยนเป็นหนองบัวลำภูในปัจจุบัน"ขึ้นกับบริเวณบ้านหมากแข้ง ปี พ.ศ. 2450 ได้โปรดเกล้าฯ ให้กระทรวงมหาดไทยรวมเมืองต่าง ๆ ในบริเวณบ้านหมากแข้งตั้งเป็นเมืองจัตวา เรียกว่า "เมืองอุดรธานี" ส่วนเมืองในสังกัดบริเวณให้มีฐานะเป็นอำเภอ เมืองหนองบัวลำภู จึงกลายเป็น อำเภอหนองบัวลำภู และมีอำเภอที่เป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดหนองบัวลำภูในปัจจุบัน โดยจัดตั้งขึ้นตามลำดับ 4 กิ่งอำเภอ คือ1. กิ่งอำเภอโนนสัง เมื่อปี พ.ศ. 2491 2. กิ่งอำเภอศรีบุญเรือง เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 3. กิ่งอำเภอนากลาง เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 4. กิ่งอำเภอสุวรรณคูหา เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2516 (ส่วนกิ่งอำเภอนาวังแยกออกมาจากกิ่งอำเภอนากลางอีกต่อหนึ่ง) ปี พ.ศ. 2536 ประกาศจัดตั้งเป็น จังหวัดหนองบัวลำภู เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 โดยประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษา ฉบับพิเศษ เล่มที่ 110 ตอนที่ 125 ลงวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2536
โครงการจัดตั้งอำเภอใหม่
มี 3 ตำบลที่แยกเป็นกิอำเภอ
อำเภอกุดดินจี่ แยกออกจาก อำเภอนากลาง มี 3 ตำบล ดังนี้ ตำบลกุดดินจี่ ตำบลเก่ากลอย ตำบลดงสวรรค์
อำเภอยางหล่อ แยกออกจาก อำเภอศรีบุญเรือง มี 5 ตำบล ดังนี้ ตำบลยางหล่อ ตำบลกุดสะเทียน ตำบลโนนม่วง ตำบลหนองกุงแก้ว ตำบลหนองแก
อำเภอหัวนา แยกออกจาก อำเภอเมืองหนองบัวลำภู มี 5 ตำบล ดังนี้ ตำบลหัวนา ตำบลบ้านขาม ตำบลบ้านพร้าว ตำบลนามะเฟือง ตำบลป่าไม้งาม
รายนามผู้ว่าราชการจังหวัด
































































รายนามผู้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดหนองบัวลำภูรายนามวาระการดำรงตำแหน่ง1. นายประภา ยุวานนท์วันที่ 1 ธันวาคม 2536 - วันที่ 30 มิถุนายน 25372. นายขวัญชัย วศวงศ์วันที่ 1 ตุลาคม 2537 - วันที่ 30 เมษายน 25403. นายนิคม บูรณพันธุ์ศรีวันที่ 1 พฤษภาคม 2540 - วันที่ 16 เมษายน 25414. นายนิรัช วัจนะภูมิวันที่ 17 เมษายน 2541 - วันที่ 30 กันยายน 25425. นายปัญญารัตน์ ปานทองวันที่ 1 ตุลาคม 2542 - วันที่ 30 กันยายน 25446. นายสุขุมรัฐ สาริบุตรวันที่ 1 ตุลาคม 2544 - วันที่ 30 กันยายน 25467. นายจารึก ปริญญาพลวันที่ 1 ตุลาคม 2546 - วันที่ 30 กันยายน 25478. นายต่อพงษ์ อ่ำพันธุ์วันที่ 1 ตุลาคม 2547 - วันที่ 4 มิถุนายน 25499. นายไพรัตน์ สกลพันธุ์วันที่ 5 มิถุนายน 2549 - วันที่ 30 กันยายน 255010. นายเดชา ตันติยวรงค์วันที่ 1 ตุลาคม 2550 - วันที่ 5 พฤษภาคม 255111. นายอธิคม สุพรรณพงศ์วันที่ 6 พฤษภาคม 2551 - วันที่ 30 กันยายน 255212. นายสมศักดิ์ สุวรรณสุจริตวันที่ 1 ตุลาคม 2552 - วันที่ 30 กันยายน 255313. นายวินัย บัวประดิษฐ์วันที่ 1 ตุลาคม 2553 - วันที่ 27 พฤศจิกายน 255414. นายระพี ผ่องบุพกิจวันที่ 28 พฤศจิกายน 2554 - วันที่ 30 กันยายน 255615. นายชยพล ธิติศักดิ์วันที่ 1 ตุลาคม 2556 - วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 255816. นายอำนวย ตั้งเจริญชัยวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2558 - วันที่ 30 กันยายน 255817. นายพศิน โกมลวิชญ์วันที่ 1 ตุลาคม 2558 - วันที่ 30 กันยายน 255918. นายธนากร อึ้งจิตรไพศาลวันที่ 1 ตุลาคม 2559 - วันที่ 30 กันยายน 256119. นายชัยธวัช เนียมศิริวันที่ 1 ตุลาคม 2561 - ปัจจุบัน
ภูมิศาสตร์
ที่ตั้ง
จังหวัดหนองบัวลำภู เป็นจังหวัดหนึ่งของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีที่ตั้งตามพิกัดภูมิศาสตร์ อยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 16 องศา 45 ลิปดา ถึง 17 องศา 40 ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ 101 องศา 57 ลิปดา ถึง 102 องศา 30 ลิปดา ตะวันออก อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 518 กิโลเมตร จังหวัดหนองบัวลำภู  มีขนาดพื้นที่ประมาณ 3,859.062 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 2,411,928.74 ไร่ ขนาดพื้นที่คิดเป็นร้อยละ 2.27 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 170,226 ตารางกิโลเมตร หรือ 106,392,250 ไร่ และคิดเป็นร้อยละ 0.75 ของประเทศ) 
อาณาเขตติดต่อ
ทิศเหนือ ติดต่อกับ อำเภอน้ำโสม อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี
ทิศตะวันออก ติดต่อกับ อำเภอบ้านผือ อำเภอกุดจับ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี
ทิศใต้ ติดต่อกับ อำเภอสีชมพู อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น
ทิศตะวันตก ติดต่อกับ อำเภอภูกระดึง อำเภอวังสะพุง อำเภอผาขาว อำเภอเอราวัณ จังหวัดเลย
ลักษณะภูมิประเทศ
จังหวัดหนองบัวลำภู มีพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบสูง บางส่วนเป็นพื้นที่ลูกคลื่นลาดตื้นถึงลาดลึก แล้วลาดลงไปทางทิศใต้ และทิศตะวันออก มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 200 เมตร ทางตอนบนของจังหวัดจะเป็นพื้นที่ภูเขาสูง โดยยอดดอยหรือภูเขาที่สูงที่สุดของจังหวัด ได้แก่ ดอยผาเวียง ภูสามยอดโดยสูงเฉลี่ย 900 เมตร และเป็นต้นน้ำสายย้อยต่างๆ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นดินปนทรายและลูกรังไม่สามารถเก็บกักน้ำหรืออุ้มน้ำในฤดูแล้ง
ลักษณะภูมิอากาศ
ลักษณะอากาศในจังหวัดหนองบัวลำภู แบ่งออกเป็น 3 ฤดู เช่นเดียวกับจังหวัดอื่นๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ ฤดูร้อน ฤดูฝน ฤดูหนาว สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไปขึ้นอยู่กับมรสุมที่พัดผ่านประจำปี จัดอยู่ในประเภทภูมิอากาศแบบพื้นเมืองร้อนเฉพาะฤดู กล่าวคือจะมีฝนตกเฉพาะในฤดูฝน สลับกับช่วงแห้งแล้งในฤดูหนาวและฤดูร้อน
ฤดูร้อน อยู่ในระหว่างเดือน มีนาคมถึงเมษายน อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย 34 - 36 องศาเซลเซียส
ฤดูฝน อยู่ในระหว่างเดือน พฤษภาคมถึงตุลาคม และจะตกมากในเดือน สิงหาคม - กันยายน เนื่องจากอิทธิพลพายุดีเปรสชัน
ฤดูหนาว อยู่ในระหว่างเดือน กุมภาพันธ์ อากาศจะหนาวมากในช่วงเดือนธันวาคม - มกราคม โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ย 15 - 16 องศาเซลเซียส
ลักษณะภูมิอากาศเป็นแบบสะวันนาคือฤดูฝนสลับกับฤดูแล้งอย่างชัดเจน ปริมาณฝนที่ตกในจังหวัดหนองบัวลำภูโดยเฉลี่ยอยู่ในช่วงระหว่าง 978.3 - 1,348.9 มิลลิเมตรต่อปี อำเภอสุวรรณคูหา มีปริมาณฝนตกโดยเฉลี่ยสูงสุด รองลงมา ได้แก่ อำเภอนากลาง   ส่วนพื้นที่ที่มีฝนตกน้อยที่สุด ได้แก่ อำเภอเมืองหนองบัวลำภู ซึ่งมีปริมาณโดยเฉลี่ยประมาณ 978.3 มิลลิเมตรต่อปี
ทรัพยากรป่าไม้
โดยทั่วไปพื้นที่ป่าเป็นป่าเต็งรังสลับกับป่าเบญจพรรณ มีพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติอยู่ทางด้านเหนือ และด้านตะวันตก จำนวน 6 แห่ง พื้นที่ป่าสงวนส่วนใหญ่ถูกบุกรุกทำลาย หลังจากนั้นพื้นที่บางส่วนกลายเป็นพื้นที่เพาะปลูก และกำลังเป็นที่ทำกินของเกษตรกร บางส่วนกลายเป็นป่าเสื่อมโทรม ปัจจุบันแบ่งเป็นป่าอนุรักษ์ประมาณ 312,500 ไร่ ป่าเศรษฐกิจ ประมาณ 1,039,000 ไร่ พื้นที่เหมาะสมแก่การเกษตร ประมาณ 170,000 ไร่ และพื้นที่ประกาศปฏิรูป ประมาณ 1,183,000 ไร่ พื้นที่ที่กำหนดเป็นเขตสงวน และอนุรักษ์ มีพื้นที่ประมาณ 312,000 ไร่ ได้แก่ 
ป่าอุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ (ป่าภูเก้า) อยู่ทางด้านทิศใต้ของจังหวัดหนองบัวลำภู บริเวณอำเภอโนนสัง มีพื้นที่ประมาณ 103,000 ไร่
ป่าภูพาน อยู่ทางด้านทิศตะวันออกของจังหวัดหนองบัวลำภู บริเวณอำเภอเมืองหนองบัวลำภู และอำเภอโนนสัง มีพื้นที่ประมาณ 16,000 ไร่
ป่าหนองบัว อยู่บริเวณอำเภอเมืองหนองบัวลำภู มีพื้นที่ประมาณ 3,000 ไร่
ป่าห้วยส้ม และ ป่าภูแดง อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของจังหวัดหนองบัวลำภู บริเวณอำเภอสุวรรณคูหา มีพื้นที่ประมาณ 138,000 ไร่
ป่าหนองเรือ อยู่ทางด้านทิศตะวันตกของจังหวัดหนองบัวลำภู บริเวณอำเภอนากลาง อำเภอเมืองหนองบัวลำภู และอำเภอศรีบุญเรือง มีพื้นที่ประมาณ 39,000 ไร่
ทรัพยากรน้ำ
แหล่งน้ำสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ แหล่งน้ำที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติและแหล่งน้ำที่สร้างขึ้นมา 
แหล่งน้ำธรรมชาติ ได้แก่ แม่น้ำลำคลอง ลำห้วย หนองน้ำ บึงและน้ำบาดาล ในเขตจังหวัดหนองบัวลำภูมีอยู่เป็นจำนวนมาก แหล่งน้ำที่เปรียบเหมือนเส้นเลือดใหญ่ที่สำคัญได้แก่ 
ลำพะเนียง มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาสันปันน้ำของลุ่มแม่น้ำโขงกับลุ่มแม่น้ำชี ไหลผ่านอำเภอนากลาง อำเภอเมืองหนองบัวลำภู อำเภอศรีบุญเรือง และอำเภอโนนสัง แล้วไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์
ลำน้ำพอง มีต้นกำเนิดจากภูกระดึง และเทือกเขาสันปันน้ำ ของลุ่มแม่น้ำป่าสัก กับลุ่มน้ำชี ไหลผ่านเขตอำเภอภูกระดึง จังหวัดเลย อำเภอศรีบุญเรือง และอำเภอโนนสัง แล้วไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ ลำน้ำพองมีลำน้ำสาขาอยู่หลายสาย ที่ไหลผ่านเขตจังหวัดหนองบัวลำภู คือ ลำน้ำมอ ลำน้ำพวย ลำน้ำพอง ลำน้ำซำฐาน
ลำห้วยโมง ไหลมาจากสันเขาภูซางใหญ่ เขตติดต่ออำเภอนาด้วง จังหวัดเลย แล้วไหลผ่านอำเภอสุวรรณคูหา เข้าเขตอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี แล้วไหลไปบรรจบแม่น้ำโขง
แหล่งน้ำเพื่อการชลประทาน ในปี พ.ศ. 2539 6 มีอยู่รวม 68 โครงการ เป็นโครงการขนาดกลางอยู่เพียงโครงการเดียวคือ อ่างเก็บน้ำห้วยเหล่ายาง อยู่ที่บ้านภูพานทอง ตำบลหนองบัว อำเภอเมืองหนองบัวลำภู มีความจุประมาณ 2.14 ล้านลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่รับประโยชน์ประมาณ 2,000 ไร่ โครงการที่เหลืออื่นๆ เป็นโครงการขนาดเล็ก มีความจุประมาณ 13.20 ล้านลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่รับประโยชน์ประมาณ 30,000 ไร่
ประชากร
กลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ที่อยู่ในจังหวัดหนองบัวลำภูมีชาติพันธุ์ต่างๆ มีดังนี้
กลุ่มไท - ลาว อพยพมาจากเวียงจันทน์ ประเทศลาว โดยมีกลุ่มพระวอ - พระตาเป็นเชื้อสายลาวเวียงจันทน์
กลุ่มไท - เขมร อพยพมาจาก บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ
กลุ่มไท - สยาม อพยพมาจากภาคกลางของประเทศไทย
กลุ่มคนจีนและคนญวน อพยพมาเพื่อประกอบอาชีพค้าขาย และได้มีการแต่งงานกับคนในท้องถิ่น เกิดเป็นเชื้อสายจีนและเชื้อสายญวน แต่ยังมีจำนวนน้อย
ประชากรที่อาศัยอยู่ในจังหวัดหนองบัวลำภูสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ คือ
กลุ่มลาวพุงขาว (ล้านช้างเวียงจันทน์) กลุ่มชนนี้เป็นชนพื้นเมืองเดิมที่อาศัยอยู่บริเวณรอบนอกเมือง และเป็นกลุ่มใหญ่ของจังหวัดหนองบัวลำภู โดยมีสัญลักษณ์การสักลายดำใต้สะเอวลงมาและมีกินหมาก ปัจจุบันกลุ่มชนพื้นเมืองดังกล่าวเป็นคนฟันขาวเนื่องจากนโยบายของรัฐบาลในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม ห้ามประชาชนทั่วไปกินหมากและสักลายดำ
กลุ่มคนจีน-ญวน ลักษณะเป็นคนผิวขาวเหลือง อพยพมาจากมณฑลกวางตุ้ง ยูนหนาน ในสมัยรัชการที่ 4 ที่มีพระราชดำริให้คนจีนกระจายอยู่ตามหัวเมืองต่างๆ ในภาคอีสาน และภายหลังได้ย้ายเข้ามาอาศัยอยู่ในจังหวัดหนองบัวลำภู
กลุ่มคนไต กลุ่มชนนี้เป็นเผ่าไตหรือไท ซึ่งอพยพเข้ามาในเขตจังหวัดหนองบัวลำภูช่วงสงครามเดียนเบียนฟู (สงครามเวียดนาม - ฝรั่งเศส) ภายหลังสงครามสงบลงกลุ่มคนไตบางส่วนได้เดินทางกลับภูมิลำเนาเดิมและบางส่วนตั้งรกรากอยู่ที่จังหวัดหนองบัวลำภู
ลักษณะเฉพาะถิ่น
จังหวัดหนองบัวลำภูเป็นจังหวัดหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มั่งคั่งด้วยมรดกทางศิลปะและมรดกทางวัฒธรรมที่สั่งสมตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน เช่น การแต่งกายการปั่นหม้อดินเผา ภาษาประจำถิ่น
1. การแต่งกาย
ลักษณะการแต่งกายของชาวจังหวัดหนองบัวลำภูในอดีต
ผู้หญิงสวมเสื้อขาวเป็นพื้นเบี่ยงแพร ส่วนผ้าถุงจะเป็นผ้าไหมหมี่ขิด มีหัวซิ่นและตีนซิ่นที่ทอและหูกถึงสามหูก นำมาเย็บติดปะต่อกันเรียกว่า "สามทรวง" มีการทัดดอกไม้สำหรับหญิงสาวผู้เฒ่าผู้แก่แล้วแต่จะใส่อ้ม (ต้นอ้ม ใบมีกลิ่นหอม เมื่อนำใบมาเผาไฟพอลวก ๆ จะมีกลิ่นหอม) ไว้ทรงผมมวยสูงหรือดอกทุ่ม
ผู้ชายสวมเสื้อสีดำหรือสีหม้อนิล (สีครามทางเหนือเรียกหม้อฮ้อม) เป็นพื้น ใสผ้าโสร่งไหม มีกางเกงหัวรูดเป็นผ้าชั้นในหรือใส่นุ่งเล่นตามบ้านเรือนทั่วไป
ลักษณะการแต่งกายของชาวจังหัวดหนองบัวลำภูปัจจุบัน
ผู้หญิงวัยรุ่น แต่งกายตามสมัยนิยมใส่ เสื้อยืดหรือเสื้อเชิร์ตแขนสั้นและแขนยาว กระโปรงหรือกางเกงขาสั้นหรือขายาว หรือชุดแซก มีเครื่องประดับต่างๆ เช่น สร้อยคอ แหวน ต่างหู กำไลแขน ฯลฯ นิยมใส่รองเท้าหุ้มส้นเมื่อร่วมกิจกรรมนอกบ้าน ใส่รองเท้ามีส้นเมื่อร่วมกิจกรรมรื่นเริงและสังสรรค์
ผู้หญิงสูงวัย แต่งกายด้วยเสื้อลายปักต่างๆ ทั้งแขนสั้นและแขนยาว หรือเสื้อเชิร์ตแขนสั้นและแขนยาว ใส่ผ้าซิ่นลายต่างๆ ของท้องถิ่น หรือกางเกงขายาวพื้นสีดำทั้งขาสั้นและแขนยาว
ผู้ชายวัยรุ่น แต่งกายด้วยเสื้อยืดหรือเสื้อเชิร์ตแขนสั้นและแขนยาว ใส่กางเกงขาสั้นหรือขายาว กางเกงยืนหรือกางเกงสแล็ค
ผู้ชายสูงวัย แต่งกายด้วยเสื้อยืดหรือเสื้อเชิร์ตแขนสั้นและแขนยาว ใส่โสร่ง ผ้าขาวม้า  ใส่กางเกงขาสั้นหรือขายาว กางเกงยืนหรือกางเกงสแล็ค
2. เครื่องปั้นดินเผา
เครื่องปั้นดินเผา คือ เอาดินเหนียวมาตีและปั้นเครื่องใช้ต่างๆ ในชีวิตประจำวันและนำไปใช้ในการประกอบพิธีกรรมด้วย จังหวัดหนองบัวลำภูมีมรดกทางวัฒนธรรมเครื่องปั้นดินเผามาตั้งแต่ก่อนยุคประวัติศาสตร์ประมาณ 3,500 - 4,000 ปีล่วงมาแล้ว จากการขุดค้นโดยชาวบ้านก่อนพุทธศักราช 2514 กรมศิลปกรขุดค้นเพื่อการศึกษาในพุทธศักราช 2538 ที่ป่าพร้าว บ้านกุดคำเมย ตำบลกุดดู่ และบ้านโนนกล้วย (ดอนกลาง) บ้านกุดกวางสร้อย อำเภอโนนสัง ปัจจุบันการปั้นดินเผามีอยู่ที่บ้านโค้งสวรรค์ ตำบลโนนทัน อำเภอเมืองหนองบัวลำภู เครื่องปั้นดินเผาดังกล่าวจะทำเพื่อใช้ในชีวิตประจำวันมากกว่าที่จะใช้ประกอบพิธีกรรม
หน่วยการปกครอง
การปกครองแบ่งออกเป็น 6 อำเภอ 59 ตำบล 636 หมู่บ้าน
ปัจจุบันจังหวัดหนองบัวลำภูแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 6 อำเภอ 59 ตำบล 636 หมู่บ้าน ซึ่งอำเภอทั้ง 6 อำเภอมีดังนี้


ประวัติการจัดตั้งอำเภอ
นับตั้งแต่ พ.ศ. 2499 ถึงปัจจุบัน จังหวัดหนองบัวลำการตั้งอำเภอขึ้นใหม่และขึ้นกับจังหวัดอุดรธานีสมัยนั้น ดังนี้
อำเภอโนนสัง โดยแยกจากอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี ในวันที่ 25 พฤษภาคม 2499[9]
อำเภอนากลางและอำเภอศรีบุญเรือง โดยแยกจากอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี ในวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2512[10]
อำเภอสุวรรณคูหา โดยแยกจากอำเภอนากลาง จังหวัดอุดรธานี ในวันที่ 19 มีนาคม 2522[11]
อำเภอนาวัง โดยแยกจากอำเภอนากลาง จังหวัดหนองบัวลำภู[12]
การปกครองส่วนท้องถิ่น
การปกครองส่วนท้องถิ่น แบ่งออกเป็น 
องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง
เทศบาลนคร - แห่ง
เทศบาลเมือง 1 แห่ง
เทศบาลตำบล 24 แห่ง
องค์การบริหารส่วนตำบล 43 แห่ง  รายละอียดดังต่อไปนี้






องค์การบริหารส่วนจังหวัดหนองบัวลำภู
อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
เทศบาลเมืองหนองบัวลำภู
เทศบาลตำบลนาคำไฮ
เทศบาลตำบลนามะเฟือง
เทศบาลตำบลหัวนา
อำเภอนากลาง
เทศบาลตำบลนากลาง
เทศบาลตำบลกุดดินจี่
เทศบาลตำบลฝั่งแดง
เทศบาลตำบลเก่ากลอย
เทศบาลตำบลนาหนองทุ่ม
อำเภอโนนสัง
เทศบาลตำบลโนนสัง
เทศบาลตำบลกุดดู่
เทศบาลตำบลหนองเรือ
เทศบาลตำบลบ้านค้อ
อำเภอศรีบุญเรือง
เทศบาลตำบลจอมทอง
เทศบาลตำบลโนนสูงเปลือย
เทศบาลตำบลโนนสะอาด
เทศบาลตำบลยางหล่อ
เทศบาลตำบลหนองแก
อำเภอสุวรรณคูหา
เทศบาลตำบลบ้านโคก
เทศบาลตำบลสุวรรณคูหา
เทศบาลตำบลนาดี
เทศบาลตำบลนาด่าน
เทศบาลตำบลบุญทัน
อำเภอนาวัง
เทศบาลตำบลนาเหล่า
การคมนาคม
ระยะทางจากอำเภอเมืองไปยังอำเภอใกล้เคียง
อำเภอนากลาง 30 กิโลเมตร
อำเภอศรีบุญเรือง 33 กิโลเมตร
อำเภอโนนสัง 42 กิโลเมตร
อำเภอนาวัง 42 กิโลเมตร
อำเภอสุวรรณคูหา 65กิโลเมตร
ระยะทางจากจังหวัดหนองบัวลำภูไปยังจังหวัดใกล้เคียง
จังหวัดอุดรธานี 46 กิโลเมตร
จังหวัดเลย 92 กิโลเมตร
จังหวัดหนองคาย 104 กิโลเมตร
จังหวัดขอนแก่น 117 กิโลเมตร
การเดินทาง
รถยนต์
จากกรุงเทพฯ ไปตามทางหลวงหมายเลข 1 (พหลโยธิน) ถึงจังหวัดสระบุรี บริเวณกิโลเมตรที่ 107 แยกเข้าทาง หลวงหมายเลข 2 (มิตรภาพ) ผ่านจังหวัดนครราชสีมา ขอนแก่น อุดรธานี แล้วเลี้ยวซ้ายไปตามทางหลวง หมายเลข 210 ผ่านอำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี ถึงจังหวัดหนองบัวลำภู รวมระยะทาง 608 กิโลเมตร หรือ เมื่อถึงจังหวัดขอนแก่นแล้วเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 2109 (น้ำพอง-เขื่อนอุบลรัตน์) เข้าอำเภอโนนสังถึง จังหวัดหนองบัวลำภู รวมระยะทางประมาณ 559 กิโลเมตร
รถโดยสาร
มีรถโดยสารธรรมดาและรถโดยสารปรับอากาศของบริษัท ขนส่ง จำกัด และของเอกชน สายกรุงเทพฯ-หนองบัวลำภู ออกจากสถานีขนส่งหมอชิต 2 ทุกวัน วันละหลายเที่ยว ใช้เวลาเดินทางประมาณ 8 ชั่วโมง
เส้นทางรถโดยสารที่มีในจังหวัดหหนองบัวลำภู
เส้นทางรถโดยสารในจังหวัด

หนองบัวลำภู - นากลาง - นาวัง
หนองบัวลำภู - โนนสัง
หนองบัวลำภู - ศรีบุญเรือง
หนองบัวลำภู - สุวรรณคูหา
หนองบัวลำภู - ภูพระ
หนองบัวลำภู - ทรายมูล
หนองบัวลำภู - ทุ่งโปร่ง
หนองบัวลำภู - กุดจิก
โนนสมบูรณ์ - บ้านขาม
เส้นทางรถโดยสารระหว่างจังหวัด

หนองบัวลำภู - ท่าบ่อ - หนองคาย
หนองบัวลำภู - บ้านผือ - สังคม
หนองบัวลำภู - ภูเวียง - ขอนแก่น
หนองบัวลำภู - อุบลรัตน์ - ขอนแก่น
อุดรธานี - หนองบัวลำภู - เลย
อุดรธานี - หนองบัวลำภู - ชุมแพ
หนองคาย - หนองบัวลำภู - ชัยภูมิ
อุดรธานี - หนองบัวลำภู - พิษณุโลก
อุดรธานี - หนองบัวลำภู - เชียงใหม่
นครพนม - หนองบัวลำภู - เชียงราย
แหล่งท่องเที่ยว
แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ

อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ ที่ทำการอุทยานฯตั้งอยู่ที่อำเภอโนนสัง จ.หนองบัวลำภู(หนองบัวลำภู-อุดรธานี-ขอนแก่น)
วนอุทยานน้ำตกเฒ่าโต้ อำเภอเมือง
วนอุทยานบัวบาน-ภูพานน้อย อำเภอเมือง
พิพิธภัณฑ์สุสานหอยหิน 150 ล้านปี อำเภอเมือง
อ่างเก็บน้ำหนองบัว อำเภอเมือง
จุดชมวิวช่องเขาขาด อำเภอโนนสัง
ผาสามยอด อำเภอนาวัง
ภูพานคำ อำเภอเมือง
ภูเก้า อำเภอโนนสัง
น้ำตกตาดฟ้า,น้ำตกตาดหินแตก,น้ำตกตาดโตน อำเภอโนนสัง
ภูหินลาดช่อฟ้า อำเภอเมือง
ภูผายา อำเภอสุวรรณคูหา
ถ้ำสุวรรณคูหา อำเภอสุวรรณคูหา
ถ้ำเอราวัณ อำเภอนาวัง
ถ้ำผาเวียง อำเภอนาวัง
ภูแปก บ้านสนามชัย ต.กุดแห่ อ.นากลาง
ธุดงคสถานวัดป่าธารน้ำทิพย์ (ซำไฮ) ภูแปก บ้านสนามชัย อำเภอนากลาง
หาดโนนยาว (เขื่อนอุบลรัตน์) อำเภอโนนสัง
อ่างเก็บน้ำโคกนกสาริกา
อ่างเก็บน้ำห้วยไร่
ถ้ำผาเจาะ,อ่างเก็บห้วยผาวัง อำเภอนาวัง
อ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์บริเวณอำเภอโนนสังและอำเภอศรีบุญเรือง หนองบัวลำภู
แหล่งท่องเที่ยวทางศิลปะและวัฒนธรรม

หมู่บ้านหัตถกรรมปั้นหม้อบ้านโค้งสวรรค์
หมู่บ้านหัตถกรรมจักสานกระติบข้าวต้นคล้า
ศูนย์พัฒนาอาชีพวัดสว่างศิลา
กลุ่มทอผ้าไหมบ้านกุดแห่
แหล่งโบราณคดีภูผายา
แหล่งโบราณคดีบ้านกุดกวางสร้งและกุดค้อเมย
แหล่งท่องเที่ยวทางศาสนาและความเชื่อ

วัดถ้ำกลองเพล
พิพิธภัณฑ์อัฐบริขารของหลวงปู่ขาว
กุฏิเก่าของหลวงปู่ขาว
พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้งหลวงปู่ขาว
เจดีย์หลวงปู่ขาว
มณฑปหลวงปู่ขาว
ศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช
ศาลพระวอ - พระตา
พิพิธภัณฑ์หลวงปู่หลอด ปโมทิตะเจดีย์
วัดศรีคูณเมือง
วัดพระพุทธบาทภูเก้า
วัดป่าภูน้อย รอยพระพุทธบาทและเสมาหิน
สิมไม้ (โบสถ์ไม้) วัดเจริญทรงธรรม
โนนวัดป่า
วัดถ้ำผาเวียง
พระธาตุเมีองพิณ
พระธาตุหาญเทาว์
สวนสาธารณะ
สวนสาธารณะหนองบัว อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
สวนสาธารณะชุมชนโนนม่วง อำเภอนากลาง
อุทยานแห่งชาติ/วนอุทยาน
อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ ที่ทำการอุทยานฯตั้งอยู่ที่บ้านท่าศิลา ตำบลบ้านค้อ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู(หนองบัวลำภู,อุดรธานี,ขอนแก่น)
อุทยานแห่งชาติภูผายา ที่ทำการอุทยานฯตั้งอยู่ที่ภูหินจอมธาตุบ้านห้วยยางคำ ตำบลกุดจับ อำเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี(ผนวกรวม วนอุทยานภูหินจอมธาตุ อำเภอกุดจับ อุดรธานี,วนอุทยานภูพระบาทบัวบก อำเภอบ้านผือ อุดรธานี,วนอุทยานภูผาแดง อำเภอบ้านผือ อุดรธานี/ภูผายา-ถ้ำสุวรรณคูหา อำเภอสุวรรณคูหา,ภูแปลก อำเภอนากลาง,ภูผาเวียง-ภูซางใหญ่ อำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู/ถ้ำเอราวัณ อำเภอนาวัง  หนองบัวลำภู-อำเภอนาด้วง จังหวัดเลย)
วนอุทยานบัวบาน ที่ทำการวนอุทยานฯตั้งอยู่ที่ภูพานน้อยตำบลหนองบัว อำเภอเมือง
วนอุทยานน้ำตกเฒ่าโต้  ที่ทำการวนอุทยานฯตั้งอยู่ที่อำเภอเมือง
เทศกาลและงานประเพณี


อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
งานบวงสรวงสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกาชาดหนองบัวลำภู (จัดเป็นประจำทุกปี ระหว่างวันที่ 18 - 27 มกราคม ณ ศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช สนามนเรศวรมหาราช)
เทศกาลน้ำตกเฒ่าโต้ (จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีช่วงเดือนกันยายน บริเวณวนอุทยานเฒ่าโต้)
เทศกาลเที่ยวหอยหิน กินลำไย ไหว้หลวงปู่ขาว (จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีช่วงเดือนสิงหาคม บริเวณชุมชนบ้านห้วยเดื่อ ตำบลโนนทัน)
อำเภอนากลาง
งานวันเฉลิมพระชนมพรรษา 5 ธันวามหาราช (สนามหน้าศูนย์ราชการอำเภอนากลาง)
งานตักบาตรเทโว ที่ภูแปก วัดป่าธารน้ำทิพย์ (ซำไฮ) บ้านสนามชัย ต.กุดแห่
อำเภอโนนสัง
เทศกาลกินปลา (จัดขึ้นทุกปีบริเวณเทศบาลโนนสัง)
ประเพณีแข่งเรือยาว (จัดขึ้นทุกปีบริเวณเขื่อนอุบลรัตน์)
ประเพณีบุญผะเหวด (จัดขึ้นทุกปีบริเวณเทศบาลโนนสัง)
อำเภอศรีบุญเรือง
งานบุญบั้งไฟ (จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี ช่วงเดือนพฤษภาคมหรือมิถุนายน บริเวณศูนย์ราชการอำเภอศรีบุญเรือง)
อำเภอสุวรรณคูหา
งานบุญข้าวจี่ยักษ์ (จัดขึ้นทุกปีช่วงเดือนกุมภาพันธ์หรือเดือนมีนาคม บริเวณเทศบาลตำบลสุวรรณคูหาและถ้ำสุวรรณคูหา)
อำเภอนาวัง
งานเทศกาลขึ้นเขาไหว้พระถ้ำเอราวัณ (จัดเป็นประจำทุกปี ระหว่างวันที่ 12 - 16 เมษายน บริเวณถ้ำเอราวัณ)
การศึกษา
สถานศึกษาระดับขั้นพื้นฐาน
จังหวัดหนองบัวลำภู มีสถาบันการศึกษาระดับขั้นพื้นฐานหลากหลายแห่ง ดังนี้
การแบ่งเขตพื้นที่มัธยมศึกษา
สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 19 (เลย-หนองบัวลำภู) - ครอบคลุมโรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดหนองบัวลำภู 22 แห่ง
การแบ่งเขตพื้นที่ประถมศึกษา
สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาหนองบัวลำภู เขต 1-2 ได้แก่
เขต 1 - อำเภอเมืองหนองบัวลำภู อำเภอศรีบุญเรือง และอำเภอโนนสัง
เขต 2 - อำเภอนากลาง อำเภอสุวรรณคูหา และอำเภอนาวัง
สังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่างๆ -ครอบคลุมโรงเรียนประถมศึกษาและขยายโอกาศทางการศึกษาในจังหวัด 237 แห่ง
โรงเรียน
โรงเรียนประถมประจำจังหวัด: โรงเรียนหนองบัววิทยายน
โรงเรียนสหศึกษาประจำจังหวัด: โรงเรียนหนองบัวพิทยาคาร
โรงเรียนประจำอำเภอนากลาง: โรงเรียนคำแสนวิทยาสรรค์
โรงเรียนประจำอำเภอโนนสัง: โรงเรียนโนนสังวิทยาคาร
โรงเรียนประจำอำเภอศรีบุญเรือง: โรงเรียนศรีบุญเรืองวิทยาคาร
โรงเรียนประจำอำเภอสุววรณคูหา: โรงเรียนสุวรรณคูหาพิทยาสรรค์
โรงเรียนประจำอำเภอนาวัง: โรงเรียนนาวังศึกษาวิช
โรงเรียนอื่นๆ

สถานศึกษาระดับอาชีวศึกษา
สถานศึกษาในระดับอาชีวศึกษาทั้งรัฐและเอกชน ปัจจุบันอยู่ในกำกับดูแลของสำนักงานคณะกรรรมการการอาชีวศึกษาทั้งหมด สถานศึกษาระดับอาชีวศึกษาในจังหวัดหนองบัวลำภู มีดังนี้

เอกชน
วิทยาลัยเทคโนโลยีบริหารธุรกิจรักไทย อำเภอนากลาง
วิทยาลัยเทคโนโลยีบริหารธุรกิจศรีบุญเรือง อำเภอศรีบุญเรือง
วิยาลัยเทคโนโลยีพิชญบัณฑิต

รัฐบาล
วิทยาลัยเทคนิคหนองบัวลำภู
วิทยาลัยการอาชีพศรีบุญเรือง

สถานศึกษาระดับอุดมศึกษา

การสาธารณสุข

โรงพยาบาลหนองบัวลำภู
โรงพยาบาลศรีบุญเรือง
โรงพยาบาลนากลาง
โรงพยาบาลนาวัง
โรงพยาบาลสุวรรณคูหา
โรงพยาบาลโนนสัง
โรงพยาบาลวีระพลการแพทย์ (เอกชน)
ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น
อำเภอเมือง

ผ้าไหมมัดหมี่ ตำบลโนนทัน
ผ้าไหมมัดหมี่ ตำบลนาคำไฮ
ผ้าฝ้ายลายฉลุ ตำบลป่าไม้งาม
ผ้าสไป ตำบลหนองสวรรค์
ขนมทองม้วนสมุนไพร ตำบลบ้านขาม
ผลิตภัณฑ์จากกะลามะพร้าว ตำบลหัวนา
ข้าวกล้อง ตำบลหนองภัยศูนย์
อำเภอโนนสัง
ปลาส้ม ตำบลโนนสัง
ศิลปะจากใบลาน ตำบลบ้านค้อ
ผ้าขิดยกดอก/ปลาส้ม ตำบลโคกม่วง
ผ้าฝ้ายยกดอก ตำบลหนองเรือ
ผ้าขิดย้อมคราม/ผ้าขิดหมักโคลน ตำบลโนนเมือง
ผ้าลายขิด ตำบลกุดดู่
อำเภอศรีบุญเรือง
น้ำผึ้งแท้สุวรรณฟาร์ม/กระติ๊บข้าว ตำบลหนองบัวใต้
เสื้อเย็บด้วยมือ ตำบลเมืองใหม่
ผ้าไหมมัดหมี่ ตำบลโนนม่วง
กระติ๊บข้าว ตำบลทรายทอง
ผ้าลายสายฝน ตำบลหนองแก
อำเภอนากลาง
ผ้าขิดไหม ตำบลกุดแห่
นาฬิกา 12 ราศี/ข้าวฮาง ตำบลฝั่งแดง
ผ้าหุ่มสำลี ตำบลกุดดินจี่
เอ็นวัวทอดกรอบ ตำบลโนนเมือง
อำเภอสุวรรณคูหา
ผลิตภัณฑ์จากใยบวบ ตำบลนาดี
ผ้าฝ้ายลายน้ำไหล ตำบลนาสี
ผ้าฝ้ายทอมือ ตำบลนาด่าน
อำเภอนาวัง
ถ่านอัดแท่ง ตำบลวังปลาป้อม
ผ้าลายสายฝน ตำบลเทพคีรี
ผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่ไทยนิยม ตำบลวังทอง
ผักปลอดสารพิษ ตำบลวังทอง
ชาวหนองบัวลำภูที่มีชื่อเสียง
พระเถระ

หลวงปู่ขาว อนาลโย วัดถ้ำกลองเพล(เจดีย์/พิพิธภัณฑ์หลวงปู่ขาว) อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
หลวงปู่บุญมา ฐิตเปโม วัดป่าสิริสาลวัน (เจดีย์/พิพิธภัณฑ์หลวงปู่บุญมา ฐิตเปโม)อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
หลวงปู่หลอด ปโมทิโต วัดป่าศรีสว่าง(เจดีย์/พิพิธภัณฑ์หลวงปู่หลอด ปโมทิโต)บ้านขามใหม่ ตำบลบ้านขาม อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
หลวงปู่บุญมา สุชีโว วัดป่าสุขเกษม/วัดสามัคคีสิริมงคล ตำบลหนองบัว อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
หลวงพ่อทองพูน กาญจโน วัดป่าภูกระแต ตำบลหนองบัว อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
พระครูเขมสารสุธี (หลวงปู่สาย เขมธัมโม) วัดป่าพรหมวิหาร ตำบลโนนเมือง อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู
บุคคลมีชื่อเสียง/นักแสดง/นักกีฬา/นักการเมือง
ดัสกร ทองเหลา นักฟุตบอลทีมชาติไทย
นภัทร สีเสริม นักฟุตบอลหญิงทีมชาติไทย
ยอดแสนไกล แฟร์เท็กซ์ นักมวยไทย
สุรชัย แสงมรกต นักมวยไทย
พรศักดิ์ ส่องแสง นักร้อง
หนึ่ง รุ่งทิวา ศิลปินนักร้องหมอลำ ลูกทุ่ง
สาวมาด เมกะแดนซ์ นักร้อง
ส้ม นริศรา อาร์สยาม นักร้อง
หนิงหน่อง เพชรพิณทอง หมอลำตลกวงเพชรพิณทอง
เอ็ดดี้ ผีน่ารัก นักแสดงตลก
ธันวา ราศีธนู นักร้อง
สมเกียรติ คุณานิธิพงศ์ นักแสดง, ผู้ช่วยผู้จัดการบริษัทแกรมมี่
สรชาติ วิชย สุวรรณพรหม นักการเมือง
ไตรภพ เมาะราษี อดีตนักการเมือง
กฤษณ์ บุญญะรัง (บี้ เดอะสกา) นักแสดง, เน็ตไอดอล
อ้างอิง

ดูเพิ่ม
รายชื่อวัดในจังหวัดหนองบัวลำภู
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดหนองบัวลำภู
รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดหนองบัวลำภู
รายชื่อสาขาของธนาคารในจังหวัดหนองบัวลำภู
แหล่งข้อมูลอื่น



หนองบัวลำภู
อำเภอในจังหวัดหนองบัวลำภู