กองอาสารักษาดินแดน

Question: พิทักษ์รักษา มีความหมายว่าอย่างไร?


กองอาสารักษาดินแดน (คำย่อ: อส., English: Volunteer Defense Corps; VDC) เป็นกองกำลังกึ่งทหาร ทำหน้าที่รักษาความสงบร่วมกับพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ ปราบปรามผู้กระทำผิดกฎหมาย การเทิดทูนและพิทักษ์รักษาไว้ซึ่งสถาบันพระมหากษัตริย์ การจัดระเบียบสังคม การบริการประชาชน  การส่งเสริมการท่องเที่ยว รวมถึงรักษาความปลอดภัยในสถานที่สำคัญ และการคมนาคม และเป็นกำลังสำรองส่วนหนึ่งที่พร้อมจะเพิ่มเติมและสนับสนุนกำลังทหารได้เมื่อมีการร้องขอทั้งในยามปกติและยามศึกสงคราม
กองอาสารักษาดินแดนสังกัดกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย[1] มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้บัญชาการโดยตำแหน่ง[2] และประธานกรรมการ
ประวัติ
ระยะก่อน พ.ศ. 2454
สมัยโบราณเมื่อเกิดภาวะสงคราม จะมีราษฎรที่ไม่ใช่ทหารรวมตัวกันต่อสู้กับข้าศึกเพื่อรักษาแผ่นดิน อาทิ สมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ศึกบางระจัน ชาวบ้านบางระจันที่ไม่ใช่ทหารพยายามต่อสู้กับพม่าจนสิ้นกำลัง ประมาณ พ.ศ. 2308-2309
สมัยการสู้รบที่เมืองถลาง คุณหญิงจันและนางมุก (ท้าวเทพกษัตรี และท้าวศรีสุนทร)
สมัยกู้อิสรภาพเมืองนครราชสีมา โดยการนำของคุณหญิงโม (ท้าวสุรนารี)
สมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้สถาปนา “กองเสือป่า” ขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2454 เป็นกองพลอาสาสมัครเพื่ออบรมข้าราชการและประชาชนให้รู้จักรักชาติ รู้จักหน้าที่ในการป้องกันรักษาประเทศชาติ
ระยะตั้งแต่ พ.ศ. 2454-2497
มีความพยายามที่จัดตั้งหน่วยพลเรือนอาสาขึ้นให้เป็นระบบ ทั้งในยามปกติและสงคราม มีการนำแนวคิดจากต่างประเทศมาใช้หลังจากมีการจัดตั้งกองเสือป่าขึ้น ในสมัยรัฐบาลจอมพล ป.พิบูลสงคราม ได้มีแนวคิดในการจัดตั้งหน่วยพลเรือนอาสา โดยได้ออกพระราชบัญญัติกำหนดหน้าที่คนไทยในเวลารบ พ.ศ. 2481 และพระราชบัญญัติให้อำนาจในการเตรียมการป้องกันประเทศ พ.ศ. 2484 เพื่อให้การฝึกอบรมคนไทยให้รู้จักหน้าที่ในการป้องกันรักษาประเทศชาติในยามศึกสงคราม โดยมอบหมายให้กระทรวงมหาดไทยเป็นผู้ดำเนินการ
ระยะตั้งแต่ พ.ศ. 2497 - ปัจจุบัน
ในปี พ.ศ. 2497 ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497[3] ในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2497 เป็นผลให้เกิดกิจการด้านพลเรือนอาสา มีรูปแบบและระบบการจัดการที่ชัดเจนมากขึ้น จึงถือเอาวันที่ 10 กุมภาพันธ์เป็นวันคล้ายวันสถาปนากองอาสารักษาดินแดน[4]
ธงชัยประจำกอง


ธงกองอาสารักษาดินแดน เป็นธงที่ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์สูงสุด และเป็นเกียรติยศของกองอาสารักษาดินแดน การปฏิบัติต่อธงชัยประจำกองทุกขั้นตอน ต้องเป็นไปตามพิธีการ ระเบียบแบบแผนที่วางไว้อย่างเข้มงวดกวดขัน ในโอกาสที่จะเชิญธงชัยประจำกองออกประจำที่ต้องเป็นพิธีการที่มีความสำคัญเกี่ยวกับเกียรติยศและเชิดหน้าชูตาเท่านั้น
ตามพระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2522 หมวด 5 ได้กำหนดไว้ ซึ่งมีลักษณะดังนี้
ธงกองอาสารักษาดินแดน มีลักษณะและสีอย่างเดียวกับธงชาติ แต่ผืนธงเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขนาดกว้างด้านละ 72 เซนติเมตร ด้านหน้าของผืนธงมุมบนด้านที่ติดกับคันธงมีรูปพระมหามงกุฎและเลขหมายประจำรัชกาลของพระมหากษัตริย์ที่พระราชทานเป็นตัวเลขไทยสีเหลือง ภายใต้พระมหามงกุฎมีพระปรมาภิไธยย่อเป็นสีทองขลิบริมสีเหลืองรัศมีสีทอง และที่ตรงกลางของผืนธงมีดวงกลมสีแดงขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางยาว 34 เซนติเมตร ขอบรอบวงกลมเป็นสีเหลือง มีรูปพระนเรศวรทรงช้างอยู่ภายในดวงกลมและมีความว่า “กองอาสารักษาดินแดน” ปักด้วยดิ้นทองเป็นแถวโค้งโอบใต้ดวงกลมนั้น ด้านหลังที่ตรงกลางของผืนธงมีรูปช่อชัยพฤกษ์และอุณาโลมอยู่ตรงกลางภายใต้พระมหามงกุฎ ปักด้วยดิ้นทอง ขอบธงด้านที่ติดกับคันธงเป็นสีแดง ด้านอื่นเป็นกรุยสีเหลือง
โดยความสำคัญของธงประจำกองอาสารักษาดินแดนนี้ ปรากฏในพระบรมราโชวาทในวันพิธีสวนสนามและพระราชทานธงประจำกองอาสารักษาดินแดน เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2497 ความตอนหนึ่งที่ว่า
เจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน ทั้งหลาย

การจัดหน่วยและการบังคับบัญชา
กองอาสารักษาดินแดน แบ่งการจัดหน่วยออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนกลาง และส่วนภูมิภาค
ส่วนกลาง ได้แก่ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้บัญชาการ โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยจะได้รับพระราชทานยศ นายกองใหญ่ ส่วน รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยและปลัดกระทรวงมหาดไทยจะได้รับพระราชทานยศ นายกองเอก
ส่วนภูมิภาค ได้แก่ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นผู้บังคับการ และมีนายอำเภอ เป็นผู้บังคับกองร้อย โดย ผู้ว่าราชการจังหวัดจะได้รับพระราชทานยศ นายกองเอก
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดน
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดน หรือสมาชิก อส. มี 3 ประเภท[2] ได้แก่
ประเภทสำรอง คือ สมาชิกที่ยังไม่ได้รับการฝึกอบรมตามหลักสูตรที่กำหนด
ประเภทประจำกอง คือ สมาชิกที่ได้รับการฝึกอบรมตามหลักสูตร และบรรจุอยู่ในอัตรากำลัง
ประเภทกองหนุน คือ สมาชิกที่ได้ปลดออกจากประจำกอง
ชั้นยศ
ชั้นยศของอาสารักษาดินแดน เป็นชั้นยศที่ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว แบ่งออกเป็นชั้นยศของผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน และชั้นยศของสมาชิกกองอาสารักษาดินแดน[5] สำหรับชื่อชั้นยศในภาษาอังกฤษนั้น ยึดถือตามระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการเรียกชื่อยศและตำแหน่งในกองอาสารักษาดินแดนเป็นภาษาอังกฤษ (เพื่อพลาง) พ.ศ. 2511
ชั้นยศของผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่
ชั้นยศของผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน แบ่งออกเป็น 7 ชั้นยศ ได้แก่

ชั้นยศของสมาชิก
ชั้นยศของสมาชิกกองอาสารักษาดินแดน แบ่งออกเป็น 4 ชั้นยศ ได้แก่

สำหรับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนที่ไม่มียศ ได้กำหนดลำดับชั้นไว้ 4 ชั้น คือ สมาชิกเอก สมาชิกโท สมาชิกตรี และสมาชิก ใช้คำเรียกในภาษาอังกฤษว่า Volunteer Defense Corps Member (VDC Mbr)[6]
บทบาทหน้าที่

พระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 ได้กำหนดบทบาทภารกิจไว้ 6 ประการ คือ
บรรเทาภัยที่เกิดจากธรรมชาติและการกระทำของข้าศึก
ทำหน้าที่ตำรวจรักษาความสงบภายในท้องที่ร่วมกับพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ
รักษาสถานที่สำคัญและ การคมนาคม
ป้องกันการจารกรรม สดับตรับฟังและรายงานข่าว
ทำความช่วยเหลือให้ความสะดวกแก่ ฝ่ายทหารตามที่ทหารต้องการและตัดทอนกำลังข้าศึก
เป็นกำลังสำรองส่วนหนึ่งที่พร้อมจะเพิ่มเติมและสนับสนุนกำลังทหารได้เมื่อจำเป็น ภารกิจในปัจจุบันที่ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลและกระทรวงมหาดไทย
นอกจากนั้นแล้ว สมาชิกกองอาสารักษาดินแดน หรือสมาชิก อส. ยังมีบทบาทหน้าที่ในด้านต่างๆ อีกมากมาย อาทิเช่น ด้านการป้องกันแก้ไขปัญหายาเสพติด  การรักษาความสงบเรียบร้อย  การจัดระเบียบสังคม  การป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน  การบริการประชาชน  และการส่งเสริมการท่องเที่ยว  เป็นต้น
อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น


หมวดหมู่:กรมการปกครอง
หมวดหมู่:กระทรวงมหาดไทย
หมวดหมู่:กองกำลังกึ่งทหารในประเทศไทย