లైకోపీన్

Question: కేరట్స్ లో ఎక్కువగా లభించే విటమిన్ ఏది?




లైకోపీన్ అనేది టమోటాలు, ఎర్రని కేరట్స్, పుచ్చకాయలు, బొప్పాయి వంటి ఎర్రని పళ్ళు & కూరగాయలలో (స్ట్రాబెర్రీ లేదా చెర్రీలు కావు) లభించే ఒక ఎర్రని కెరోటిన్ మరియు కెరోటినాయిడ్ రంగు కారకం మరియు వృక్షరసాయనం. లైకోఫిన్ రసాయనికంగా కెరోటిన్ అయినప్పటికీ ఇది విటమిన్ A క్రియలని కలిగిఉండదు.
మొక్కలు, ఆల్గే మరియు ఇతర కిరణజన్యసంయోజక కణాలలో మరియు అనేక కేరోటినాయిడ్లలో లైకోపీన్ బీటాకెరోటిన్తో కలిపి జీవరసాయన క్రియల్లో మధ్యవర్తి, ఇది కిరణజన్యసంయోజకక్రియ, ఫోటో ప్రొటెక్షన్లో పసుపు మరియు నారింజ వర్ణకారి. అన్ని కేరోటినాయిడ్ల వలె లైకోపీన్ కూడా బహుళఅసంతృప్త హైడ్రోకార్బన్ (బదులులేని ఆల్కేన్) నిర్మాణపరంగా ఇది పూర్తిగా కార్భన్ మరియు హైడ్రోజన్ లతో నిర్మితమైన ఎనిమిది ఐసోప్రిన్ యూనిట్స్ తో కలిసిఉన్న టెట్రాటెర్పిన్, ఇది నీటిలో కరుగదు. లైకోపీన్ యొక్క పదకొండు సంయోజక ద్విబంధాలు దీనికి ముదురు ఎరుపు రంగును ఇస్తాయి మరియు దీని అనామ్లజనికారక చర్యకు కారణమౌతాయి. దీని గాఢ రంగు మరియు విషరహిత లక్షణం వలన లైకోపీన్ ఆహార పదార్ధాల వర్ణకారిగా ఉపయుక్తం.[1]
ఇది మనుషులకి అవసరమైన పోషకం కాదు కానీ సాధారణంగా టమోటా సాస్ తో తయారుచేయబడిన పదార్ధాలలో లభ్యమౌతుంది. పొట్టనుంచి సంగ్రహించబడిన తరువాత లైకోపీన్ వివిధ లైకోప్రోటీన్లద్వారా రక్తంగుండా రవాణా అయ్యి కాలేయం, అడ్రినల్ గ్రంథులు మరియు వృషణాలలో పోగవుతాయి.
ప్రాథమిక పరిశోధనలో టమోటాల ఉపయోగం మరియు క్యాన్సర్ అవకాశాల మధ్య వ్యతిరేక సంబంధాన్ని చూపడంవలన లైకోపీన్ కొన్నిరకాల క్యాన్సర్లను ముఖ్యంగా ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ని నివారించడంలో సమర్ధ కారకంగా గుర్తించారు. ఐతే ఈ పరిశోధనాంశం మరియు ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ తో దీని సంబంధం యూఎస్ఫుడ్ మరియు డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ద్వారా ఆరోగ్య రక్షా అనుమతి కోసం అసమృద్ధ ఆధారంగా పరిగణించబడింది (అనామ్లజనిక లక్షణాలు మరియు సామర్థ్య ఆరోగ్య లాభాల విభాగాలలో చుడండి).
నిర్మాణం మరియు భౌతిక లక్షణాలు
లైకోపీన్ 8 ఐసోప్రిన్ విభాగాలతో కలుపబడిన సంక్లిష్ట టెట్రాటెర్పిన్. ఇది కెరోటినాయిడ్ కుటుంబ సంయోజకం, ఇది పూర్తిగా కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్ లను కలిగిఉండడం వలన కూడా ఇది కెరోటిన్.[2] లైకోపీన్ సంయోజక పద్ధతులను మొదటిసారిగా 1910లో నివేదించారు, దీని కణ నిర్మాణం గురించి 1931కి వివరించారు. సహజంగా ఇది అన్ని రకాల అడ్డు రూపాలలో ఈ కణం పొడవుగా, నిటారుగా ఉంటుంది, తన పదకొండు సంయుగ్మ ద్విబంధాలతో బంధించబడిఉంటుంది. దీనిలోని ప్రతి ద్విబంధపు కొనసాగించబడిన II ఎలక్ట్రాన్ వ్యవస్థ ఎలక్ట్రాన్ లు ఉన్నత శక్తి స్థాయిలకి మారడానికి కావలసిన శక్తిని తగ్గిస్తుంది, తద్వారా ఈ కణం కనబడే కాంతి యొక్క వృద్ధి చెందుతున్న పొడవైన తరంగాలను గ్రహించడానికి తోడ్పడుతుంది. లైకోపీన్ కనబడే కాంతి యొక్క అన్ని పొడవైన తరంగాలను గ్రహిస్తుంది అందుకే ఇది ఎర్రగా కనబడుతుంది.[3]
మొక్కలు, కిరణజన్యసంయోజక బ్యాక్టీరియా అన్ని రకాల లైకోపీన్ లను సహజంగా ఉత్పత్తి చేస్తాయి, కానీ ఈ కణం యొక్క 72 జ్యామితీయ ఐసోమర్స్ మాత్రమే సంభవం.[4] లైకోపీన్ కాంతి లేదా వేడికి గురయినప్పుడు సాదృశ్యానికి లోనయ్యి ఎన్నిరకాల సిస్ సాదృశ్యాలుగా అయినా అవుతుంది, ఇవి వంపు లేదా సరళఆకారాలలో ఉంటాయి. భిన్న సాదృశ్యాలు వాటి కణ శక్తి ఆధారంగా భిన్న స్థిరత్వాలని చూపుతాయి (అతి ఎక్కువ స్థిరత్వం:5-సిస్ ≥ అన్ని-రకాలు ≥ 9-సిస్ ≥ 13-సిస్ > 15-సిస్ > 7-సిస్ > 11-సిస్: అతి తక్కువ).[5] మానవ రక్తప్రవాహంలో మొత్తం లైకోపీన్ గాఢత కంటే వివిధ సిస్ -సాదృశ్యాలు 60% ఎక్కువ ఉంటాయి, కానీ విడి సాదృశ్యాల జీవ ప్రభావం మాత్రం నిర్ధారించబడలేదు.[6]
లైకోపీన్ నీటిలో కరుగదు, కేవలం సేంద్రియ ద్రావణులు మరియు నూనెలలో మాత్రమే కరుగుతుంది. దీని అధ్రువాభిముఖ్యత వలన ఆహార తయారీలో లైకోపీన్ మరకలు ప్లాస్టిక్ పదార్ధాలలాగా తొలగించలేని పదార్థంగా మిగిలిపోతుంది. టమోటా మరకను బట్ట నుంచి సులభంగా తొలగించవచ్చు (మరక తాజాగా ఉన్నప్పుడు), లైకోపీన్ ప్లాస్టిక్ లాగా పరిణామం చెందుతుంది దీనితో దీనిని వేడినీళ్ళతోగానీ డిటర్జెంట్ తోగానీ తొలగించడం అసాధ్యం. లైకోపీన్ అమ్లజనీకరణం చెందితే (ఉదాహరణకి బ్లీచులు మరియు ఆమ్లాలతో చర్యనొందినప్పుడు) కార్భన్ అణువుల మధ్య ఉన్న ద్విబంధాలు విడిపోతాయి; కణాన్ని పగలగొట్టడం, సంయోగ ద్వి బంధాలను విడగొట్టడం, క్రోమోఫోర్ని తీసివేయడం మొదలైనవి.
కిరణజన్యసంయోజన క్రియలో పాత్ర

లైకోపీన్ లాంటి కెరోటినాయిడ్స్ మొక్కల, కిరణజన్యసంయోజక బ్యాక్టీరియా, ఫంగి మరియు ఆల్గే వంటి వాటి కిరణజన్యసంయోజక రంగు కారక-ప్రోటీన్ సమ్మేళనాలలో కనిపించే ముఖ్యమైన రంగు కారకం. ఇవి పళ్ళ, కూరగాయల ముదురు రంగులకి కారణభూతమవుతాయి, కిరణజన్యసంయోజకక్రియలో వివిధ చర్యలను ప్రదర్శిస్తాయి, కిరణజన్యసంయోజక భాగాలను అధిక కాంతినుండి పాడవకుండా రక్షిస్తాయి. లైకోపీన్ బీటా-కెరోటిన్ మరియు క్జాంతోఫిల్స్ వంటి అనేక ముఖ్య కేరోటినాయిడ్ల జీవరసాయనచర్యలో మధ్యవర్తి.
జీవరసాయనచర్య
లైకోపీన్ యొక్క జీవరసాయనచర్య యూకారియోటిక్ మొక్కలలో మరియు ప్రోకారియోటిక్ సైనో బ్యాక్టీరియాలలో ఎంజయమ్స్ కలిసినంతవరకు ఒకేవిధంగా ఉంటుంది.[7] రసాయనచర్య మేవలోనిక్ ఆమ్లంతో మొదలవుతుంది, ఇది డయిమితయల్ అల్ల్యల్ పయరోఫోస్ఫేట్గా మారుతుంది. ఇది అప్పుడు ఐసోపెంటనైల్ పయరోఫాస్ఫేట్ మూడు కణాలతో గడ్డకడుతుంది (డయిమితయల్ అల్ల్యల్ పయరోఫాస్ఫేట్ యొక్క సాదృశ్యం), ఇరవయ్యో కార్భన్ గెరనయిల్ గెరనయిల్ పయరోఫాస్ఫేట్ఇవ్వడానికి. నలభయ్యో కార్భన్ ఫయిటోయిన్ని ఇవ్వడానికి ఈ ఉత్పత్తి యొక్క రెండు కణాలు తోక-నుంచి-తోక అమరికలోకి గడ్డ కడతాయి, ఇది కెరోటినాయిడ్ జీవరసాయనచర్యలో మొదటి మెట్టు. అనేక అసంతృప్త చర్యలు జరిగినప్పటికీ ఫయిటోయిన్ లైకోపీన్ గా మార్పుచెందుతుంది. లైకోపీన్ యొక్క చివరి రెండు ఐసోప్రీన్ జట్లు బీటా కెరోటిన్ ను ఉత్పత్తి చెయ్యడానికి మరల చర్యలో పాల్గొనాలి, ఇవి తరువాత వివిధరకాల క్జాంతోఫిల్స్ గా పరిణామం చెందుతాయి.[8]
ఆహార మూలాలు

గాక్, టమోటాలు, పుచ్చకాయ, గులాబీ ద్రాక్షపండు, గులాబీ జామ, బొప్పాయి, ఎర్ర మిరియం, సీబక్ థార్న్, వుల్ఫ్ బెర్రీ (గోజీ, బెర్రీ లాంటి టమోటా) మరియు రోజ్ హిప్లు అత్యధికంగా లైకోపీన్ ను కలిగిఉండే పండ్లు మరియు కూరగాయలు. గాక్ (మొమోర్డికా కోచిన్ చినేన్సిస్ స్ప్రెంగ్) ఇతర పండ్లు, కూరగాయలు అన్నింటికంటే అత్యధికంగా లైకోపీన్ ను కలిగిఉంటుంది, ఉదాహరణకి[10] టమోటాలకంటే 70రెట్లు అధికంగా కలిగిఉంటుంది, గాక్ తన సొంత ప్రాంతం ఆగ్నేయాసియాలో తప్ప బయట అరుదుగా లభించటంవల్ల చాలామంది ప్రజలు ఆహారంలో టమోటా, టమోటా సాస్ ల ద్వారా, రసాల ద్వారా 85% లైకోపీన్ ను పొందుతున్నారు.[11] టమోటాలలో లైకోపీన్ శాతం దాని జాతిమీద ఆధారపడిఉంటుంది, పండు పండే కొద్దీ దీని శాతం పెరుగున్తుంది.[12]
మిగతా పండ్లు, కూరగాయలవలెకాకుండా వంటలో విటమిన్ C తగ్గినప్పుడు టమోటాల వాడకం సహజంగా లభించే లైకోపీన్ ని అందిస్తుంది. తాజా టమోటాలలో కంటే లైకోపీన్ టమోటా గుజ్జులో నాలుగురెట్లు ఎక్కువగా లభ్యమవుతుంది. ఈకారణం వలన ముడిటమోటాలకంటే టమోటా సాస్ సూచించదగిన మూలం.
చాలా ఆకుకూరల కూరగాయలు మరి ఇతర లైకోపీన్ మూలాలు తక్కువ నూనె మరియు క్రొవ్వులను కలిగిఉంటాయి, లైకోపీన్ నీటిలో కరుగదు, కూరగాయపీచుతో చుట్టబడిఉంటుంది. ప్రక్రియ చేసిన టమోటా ఉత్పత్తులు సుక్ష్మక్రిమిరహిత టమోటా రసం, సూప్, సాస్ మరియు కెచప్ మొదలైనవి ఎక్కువశాతం లైకోపీన్ సహజంగా లభించే టమోటా ఆధారిత మూలాలు.
టమోటాలని ఉడకబెట్టడం, చిదపడం (కానింగ్ పద్ధతి) చేసి నూనె ఎక్కువగా ఉండే వంటలలో (స్పెఘట్టి, సాస్ లేదా పిజ్జా వంటివి) వడ్డించడం జీర్ణ వ్యవస్థ మరియు రక్తప్రసరణల మధ్య కలయికని పెంచుతుంది. లైకోపీన్ క్రోవ్వులలో కరుగుతుంది, కనుక నూనె దీనిని గ్రహించడానికి సహాయపడుతుందని చెప్పవచ్చు. గాక్ దీనికి మినహాయింపు, ఇది ఎక్కువ శాతం లైకోపీన్ మరియు సంతృప్త, అసంతృప్త ఫ్యాటి ఆమ్లాలని కలిగిఉంటుంది.[13]
లైకోపీన్ టమోటా వంటి పండ్లు, కూరగాయల నుండి లభ్యమవుతుంది, కానీ దీనికి ఇంకో మూలం ఫంగస్ బ్లాకేసేల ట్రిస్ పోరా . గాక్ లైకోపీన్ ను తీయడానికి, శుద్ధి చేయడానికి వ్యాపారపరంగా మూలం.
సిస్-లైకోపీన్ ఇతర రకాల టమోటాలనుండి సహజంగా లభ్యమవుతుంది.[14]
ఫర్మకకినేతిచ్స్

పంపించిన తరువాత లైకోపీన్ లిపిడ్ మిసెల్స్తో కలిసి చిన్నప్రేగులో ఉంటుంది. ఈ మిసెల్స్ ఆహార క్రొవ్వులు మరియు బైల్ ఆమ్లాలనుండి తయారవుతాయి, ఇవి హైడ్రోఫోబిక్ లైకోపీన్ కరగడానికి సహాయపడతాయి మరియు దీనిని ప్రేగు కణజాల కణాలలో పాక్షిక రవాణా చర్య ద్వారా కలవడానికి సహాయపడతాయి. లైకోపీన్ కాలేయ చర్య గురించి కొద్దిగా మాత్రమే తెలుసు, కానీ మిగిలిన కేరోటినాయిడ్ల వలే లైకోపీన్ కిలో మైక్రన్స్లో కలిసిఉండి లిమ్ఫటిక్ వ్యవస్థలోకి విడుదల చేయబడతాయి. రక్త ప్లాస్మాలో లైకోపీన్ అతి తక్కువ తక్కువ సాంద్రతగల లిపోప్రోటీన్ ముక్కలుగా క్రమక్రమంగా పంపిణీ అవుతుంది.[16] లైకోపీన్ అడ్రినల్ గ్రంథులు, కాలేయం మరియు వృషణాల వంటి అవయవాల మరియు ఫ్యాటి కణజాలలకు పంపిణీ అవుతాయి.
వ్యతిరేక ప్రభావాలు
లైకోపీన్ సాధారణంగా ఆహారంలో లభించే విషరహిత పదార్థం కానీ అత్యధిక కెరోటినాయిడ్ పోగుపడే అవకాశాలు నమోదయ్యాయి. అత్యధికంగా టమోటారసం తీసుకొనే మధ్యవయస్సు మహిళలలో వారి చర్మం మరియు కాలేయం నారింజ-పసుపుకి మారడం మరియు వారి రక్తంలో అవసరానికి మించిన స్థాయిలో ఉన్నట్లు తెలుపబడింది. లైకోపీన్ లేని ఆహారం మూడువారాలపాటు తీసుకోగానే వారి శరీరం మామూలు రంగుకి వచ్చింది.[16] ఈవిధంగా చర్మం రంగుమారడాన్ని లైకోపీనోడెర్మియా[17] అని అంటారు, ఇది విషరహితం.
అనామ్లజనిక లక్షణాలు మరియు సమర్ధ ఆరోగ్య లాభాలు
లైకోపీన్ సింగ్లేట్ ఆమ్లజనిని చల్లార్చే అత్యధిక ప్రభావం గల కెరోటినాయిడ్, పరీక్షనాళిక పరిశోధనలలో సింగ్లేట్ అమ్లజని[18]ని చల్లార్చే చర్యలో విటమిన్ Eకంటే 100రెట్లు ప్రభావవంతమైనది అని తేలింది, గ్లుటాథయోన్ను చల్లార్చే చర్యలో విటమిన్ E 125 రెట్లు ప్రభావవంతమైనది (నీటిలో కరుగుతుంది) . అతినీలలోహిత కాంతికి గురయినప్పుడు సింగ్లేట్ ఆమ్లజని ఉత్పత్తవుతుంది, ఇది చర్మం ముడతలు పడడానికి ప్రాథమిక కారణం.[19]
దీనికున్న అనామ్లజని లక్షణాల గురించి శాస్త్రీయ మరియు వైద్య పరిశోధనలు లైకోపీన్ వాడకం మరియు సాధరణ ఆరోగ్యాల గురించి జరుగుతున్నాయి. తొలి పరిశోధనలు హృద్రోగ సంబంధ వ్యాధుల, క్యాన్సర్, డయాబెటిస్, ఆస్టియోపోరోసిస్ మరియు పురుషుల వంధ్యత్వానికి కొంత నివారణగా ఉపయోగపడతాయని సూచించాయి.[20]
లైకోపీన్ యొక్క క్యాన్సర్ నిరోధ లక్షణాలగురించి అనేక పరిశోధనలు వివరించాయి అయితే ఈ పరిశోధనలు ప్రాథమికంగా ఒక ముగింపును ఇవ్వలేము. ఊపిరితిత్తుల, పొట్ట మరియు ప్రోస్టేట్ గ్రంథుల క్యాన్సర్లకు లైకోపీన్ ఉపయోగం గురించి బలమైన ఆధారాలున్నాయి. లైకోపీన్ దేహంలో విటమిన్ A గా రూపాంతరం చెందదు అందువలన దీనితో అనామ్లజనికారకంగా ఉపయోగించుకొని లాభం పొందవచ్చు. లైకోపీన్ వృక్తాకార నిర్మాణంలో బీటా-ఐనోన్ లోపించడంవలన దీని అనామ్లజనిచర్య పెరుగుతుంది. లైకోపీన్ కూడా ఆమ్లజని మరియు స్వేచ్ఛారాశుల చల్లార్చే ప్రక్రియలో అతి సమర్ధకారి మరియు ఇది ప్లాస్మా మరియు ఇతర కణాలలో ఉండే ప్రాథమిక కెరోటినాయిడ్. ఊపిరితిత్తుల కణజాలలలో కూడా లైకోపీన్ ఉంటుంది, ఇది ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ లో NO2 వలన లింఫోసైట్స్ నాశనమయ్యే ప్రభావంనుంచి కాపాడుతుంది. లైకోపీన్ ఉదరంలో పయలోరి సోకడంవలన అక్సిడేటివ్ భారం పెరగడాన్ని తగ్గిస్తుంది. టమోటా నుంచి ఉత్పత్తి అయిన కెరోటినాయిడ్ లైకోపీన్ ఫేజ్ II డిటాక్సికేషన్ ఎంజయం లాంటి ప్రత్యేక క్యాన్సర్ నిరోధక ఎంజయంలను ఉత్తేజపరచడంద్వారా క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశాన్ని తగ్గిస్తుంది, ఇది హానికారక కార్సినోజన్స్ ను కణాల నుండి దేహంనుండి తొలగిస్తుంది[21]. 
ఒక పరిశీలనలో లైకోపీన్ మానవ క్యాన్సర్ కణ ప్రోలిఫేరేషన్ లో నియామకంగా పనిచేస్తుంది, క్యాన్సర్ కణాల వలె కాకుండా మానవ ఫయబ్రోబ్లాస్టులు లైకోపీన్ ప్రభావానికి తక్కువ గురవుతాయి, ఇవి పెరుగుదల నియామకంనుంచి నెమ్మదిగా తప్పుకుంటాయి. దీని ప్రాథమిక గర్భాశయ క్యాన్సర్ కణ ప్రోలిఫిరేషన్ సంక్రమణ ప్రభావానికి తోడు లైకోపీన్ ఫాక్టర్-1 పెరుగుదల, ఇన్సులిన్ పెరుగుదలలను తగ్గించటంలో కూడా కనబడుతుంది. ఇన్సులిన్ వంటి పెరుగుదల కారకాలు ఎక్కువగా అటోక్రెయిన్/పారాక్రెయిన్ రెగ్యులేటర్స్ వంటి గర్భాశయ మరియు మమ్మరి క్యాన్సర్ కణ పెరుగుదల కారకాలు. అలాగే ఎక్కువగా అటోక్రెయిన్/పారాక్రెయిన్ వ్యవస్థలో లైకోపీన్ జోక్యం గర్భాశయ క్యాన్సర్ మరియు అనేక కణుతుల క్రమబద్ధీకరణలో లైకోపీన్ ప్రభావాన్ని గురించి క్రొత్త పరిశోధనలకు తలుపులు తెరుచుకున్నాయి[22].
వేరు వేరు పరిశీలనలలో లైకోపీన్ క్యాటరాక్ట్ అభివృద్ధిలో[23] లైకోపీన్ ప్రభావాన్ని కనుగొన్నారు, రొమ్ము, గర్భాశయ[24], ప్రోస్టేట్ కార్సినోమా[25] మరియు కొలోన్ క్యాన్సర్ కణాల[26] వంటి వివిధ రకాల క్యాన్సర్ కణాల మీద లైకోపీన్ ప్రభావాన్ని కనుగొన్నారు.
2005 నవంబర్ లో విస్తృత నివేదిక తరువాత యునయిటేడ్ స్టేట్స్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ వ్యాధులని తగ్గించే అవకాశంపైన సందేహాన్ని వ్యక్తం చేసింది, ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ మరియు లైకోపీన్ ల మధ్యన సంబధం కూడా తెలియరాలేదు, అయితే టమోటాలు తినడం లాభదాయకమని సూచించింది, (లైకోపీన్ కాకుండా) ఇతర కనుగొనని లాభదాయక అంశాలున్నాయని తెలిపారు.[27] FDA విశ్లేషణ కొన్ని పేర్కొన్న ప్రత్యేక లైకోపీన్ ను కలిగిఉన్న టమోటా మరియు టమోటా ఉత్పత్తులను వినియోగదారులను తప్పుదోవ పట్టించని వాటిని అనుమతించారు.
అతి తక్కువ మరియు ప్రాథమిక పరిశోధనలు వారానికి ఒకటిన్నర నుండి ఒక కప్పు టమోటా లేదా టమోటా సాస్ తీసుకోవడంవలన ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశం తగ్గుతుందని సూచించాయి.  FDA ఈ వాదనకి కొంత శాస్త్రీయ ఆధారమున్నదని తెలిపింది.
సంభందిత కెరోటినాయిడ్ అనామ్లజని బీటా-కెరోటిన్ కొన్నివర్గాల రోగులలో[28]ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ వృద్ధికి కారణమయ్యింది కానీ ఈ పరిశోధన ఇంకా జరుగుతూఉన్నది అంతేకాక ఇది వివదస్పదమయినది.
ఇవి కూడా చూడండి
పోషణ
టోకోఫెరోల్
టోకోట్రైనోల్
టోమటిన్
గమనికలు మరియు సూచనలు
గమనికలు

సూచనలు


CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)

CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)

CS1 maint: multiple names: authors list (link)
Unknown parameter |month= ignored (help)

CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)
CS1 maint: multiple names: authors list (link)
బాహ్య లింక్‌లు


 - Fatty Acids and Carotenoids in Gac (Momordica Cochinchinensis Spreng) Fruit.
 - Based on USDA (US Department of Agriculture) National Nutrient Database Release 21 (SR21).

వర్గం:ఆహార అనామ్లజనకాలు
వర్గం:పథ్యా అనామ్లజనకాలు
వర్గం:కెరోటినాయిడ్స్