మెసొపొటేమియా నాగరికత

Question: మెసొపొటేమియా ఎక్కడ ఉంది ?


మెసొపొటేమియా (గ్రీకు నుండి తీసుకోబడిన దీనర్థం Μεσοποταμία "నదుల మధ్య [భూమి]", అరబిక్ లోبلاد الرافدينగా అన్వయించబడింది bilād al-rāfidayn )[1] స్థలవర్ణన లక్షణంతో తీసుకున్న ఈ పేరు టైగ్రిస్-యూఫ్రేట్స్ నదీవ్యవస్థ ప్రాంతం, దానితోపాటు ఆధునిక ఇరాక్కు అధికంగా అవసరమైన టైగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నదులు,[2] 
అలానే ఈశాన్య సిరియా యొక్క కొన్ని ఖండాలు,[2] టర్కీ యొక్క కొన్ని దక్షిణతూర్పు ప్రాంతాలు, మరియు ఇరాన్ దక్షితూర్పు యొక్క ఖుజెస్థాన్ జిల్లా యొక్క కొన్ని ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది.[3][4]
దీనిని నాగరికత యొక్క సంరక్షణగా విస్తారంగా భావించబడింది, కాంస్య యుగం మెసొపొటేమియా సుమెర్ మరియు అక్కాడియన్, బాబిలోనియా ఇంకా అస్సిరియా సామ్రాజ్యాలను కలుపుకుంది. ఇనుప యుగం లో, నూతన-అస్సిరియా మరియు నూతన-బాబిలోనియా సామ్రాజ్యాల చేత పరిపాలించబడింది. వేరే దేశంకు చెందిన సుమేరియన్ల మరియు అక్కాడియన్ల (వీరిలో అస్సిరియన్లు & బాబిలోనియన్లు ఉన్నారు) అధీనంలో దాదాపు చరిత్ర వ్రాయబడిన క్రీ.పూ.3100 నాటినుండి క్రీ.పూ.539 లో బాబిలోన్ పడిపోయేదాకా ఉంది. దీనిని తర్వాత అకేమెనిడ్ సామ్రాజ్యం చేత జయించబడింది. క్రీ.పూ.332లో అలెగ్జాండర్ ఆక్రమణలోకి వచ్చింది మరియు అతని మరణం తర్వాత గ్రీకు సెల్యుసిడ్ సామ్రాజ్యంలో భాగమయ్యింది, క్రీ.పూ. 150 నాటికి మెసొపొటేమియా పార్థియన్ల నియంత్రణలోకి వచ్చింది. మెసొపొటేమియాలోని కొన్ని భాగాలు (ముఖ్యంగా అస్సిరియ)క్రమముగా రోమన్ నియంత్రణలోకి రావడంవల్ల మెసొపొటేమియా రోమన్లు మరియు పార్థియన్లకు యుద్దభూమిగా అయ్యింది. 226 ADలో సస్సానిడ్ పర్షియన్ల ఆక్రమణలోకి వెళ్ళింది, మరియు ఇది పర్షియన్ల ఆక్రమణలో 7వ శతాబ్దం ADలో సస్సానిడ్ సామ్రాజ్యం యొక్క అరబ్ ఇస్లామిక్ విజయం వరకు ఉంది. అనేక సంఖ్యలో ప్రధానంగా క్రైస్తవ స్వాభావికమైన మెసొపొటేమియా రాష్ట్రాలు క్రీ.పూ.ఒకటవ శతాబ్దం నుండి 3వ శతాబ్దం AD వరకు ఉద్భవించాయి; అవి అడియబెన్, ఒష్రోఎన్ మరియు హత్రా.
శబ్దఉత్పత్తి శాస్త్రం
ప్రాంతీయ స్థలవర్ణన పేరు మెసొపొటేమియా ( < మెసో (μέσος) = మధ్య ఇంకా పొటేమియా < ποταμός = నది, "రెండు నదుల మధ్య") హెల్లెనిస్టిక్ కాలంలో కచ్చితమైన సరిహద్దులు లేకుండా కనుక్కోబడింది, దీనిని విస్తారమైన భూగోళశాస్త్ర ప్రాంతంగా సూచించబడింది మరియు దీనిని బహుశా సెల్యుసిడ్లు ఉపయోగించారు. బిరిటుం/బిరిట్ నరిం అనేపదం అదేవిధమైన భౌగోళిక ఉద్దేశ్యాన్ని కలిగి ఉంది మరియు దీనిని 10వ శతాబ్దం BCE ప్రాంతం యొక్క అరమైక్జేషన్ సమయంలో కనుగొన్నారు.[5] అయిననూ పూర్వ మెసొపొటేమియా సంఘాలు మొత్తం ఒండ్రుమట్టిని సుమేరియన్ లో కలాం గా సూచించటాన్ని (lit. "భూమి") విస్తారంగా ఆమోదించారు. ఈ మధ్య వాడుకలో కొచ్చిన పదాలు "గ్రేటర్ మెసొపొటేమియా" లేదా "సైరో-మెసొపొటేమియా" లాంటివి తూర్పు దగ్గర లేదా మధ్య తూర్పు అనురూప భూగోళ విస్తారాన్ని సూచించడానికి అవలంబించారు. తర్వాత వచ్చిన మృదుమాటలు యూరోసెంట్రిక్ పదాలు 19వ శతాబ్దం అనేక ఆక్రమణల యొక్క మధ్యలో ఉన్న ప్రాంతానికి ఆరోపించబడ్డాయి.[6]
చరిత్ర

మెసొపొటేమియా యొక్క ప్రాచీన చరిత్ర పట్టణ సంఘాల యొక్క ఉద్గమనంతో మొదలయ్యింది, ఇది ఉబైడ్ యుగం, 5300 BCE సమయంలో ఆరంభమయ్యింది. ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్ ముగింపు అకమెనిడ్ సామ్రాజ్యం 6వ శతాబ్దం BCE లో వచ్చిన తర్వాత, లేదా మెసొపొటేమియా యొక్క ఇస్లామిక్ జయింపు మరియు కాలిఫెట్ యొక్క స్థాపన తర్వాత, ఆ సమయంలో ఈ ప్రాంతం ఇరాక్గా పేరొందింది.
ఈ మొత్తం చారిత్రాత్మక తీరు కొరకు సాంస్కృతిక కొనసాగింపు మరియు క్షేత్రీయ సజాతీయతను, ఊహ సమస్యాత్మకం అయినప్పటికీ ప్రముఖంగా ("గొప్ప సంప్రదాయం") ఊహించుకున్నారు, మెసొపొటేమియా సాంఘిక సంక్లిష్టత అధికంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచంలోని కొన్ని అతి ప్రాచీన రాష్ట్రాలను కలిగి ఉంది. నాలుగు నదీ నాగరికతలలో ఒకటిని కలిగి ఉండి ఈ ప్రాంతం ప్రముఖమైనది, ఇక్కడనే లిపిని, అలానే ఈజిప్ట్ లోని నైల్ లోయ, భారతీయ ఉపఖండం లోని సింధు లోయ మరియు చైనా లోని ఎల్లో నదీలోయను మొదటిసారి కనుగొన్నారు (అయిననూ లిపి స్వతంత్రంగా మెసోఅమెరికాలో ఉద్భవించినట్లు పేరొందింది).
మెసొపొటేమియా చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైన నగరాలు ఉరుక్, నిప్పుర్, నినెవెహ్, మరియు బాబిలోన్ వంటి నగరాలను అలానే అతిపెద్ద ప్రాంతాలు మా-అసెస్బ్లు నగరం, అక్కాడ్యియన్ రాజ్యం, ఉర్ యొక్క మూడవ రాజవంశం, మరియు అస్సిరియాన్ సామ్రాజ్యం వంటివి కలిగి ఉంది. మెసొపొటేమియా యొక్క కొంతమంది ప్రముఖ చారిత్రాత్మక నాయకులలో ఉర్-నమ్ము (ఉర్ రాజు), సర్గాన్ (అక్కాడియన్ రాజ్యం స్థాపించారు), హమ్మురాబి (పురాతన బాబిలోనియన్ రాష్ట్రాన్ని స్థాపించారు), మరియు తిగ్లత్-పిలేసెర్ I (అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారు) ఉన్నారు.
"ప్రాచీన మెసొపొటేమియా" ఆరంభం క్రీ.పూ.6వ మిల్లీనియంలో అయ్యింది, మరియు అకేమెనిడ్ పర్షియన్లు 6వ శతాబ్దం BCEలో బలోపేతం అయినప్పుడు లేదా 7వ శతాబ్దం CEలో మెసొపొటేమియా మీద ముస్లిం విజయం తర్వాత దీని ముగింపు అయ్యింది. ఈ దీర్ఘకాలాన్ని ఈ క్రింది విధంగా విభజన చేయవచ్చు:

పూర్వ-కుమ్మరి నవీనశిలాయుగం:
జర్మో (ca. 7000 bce-? bce [lower-case bce=uncalibrated C-14 dates])
కుమ్మరి నవీనశిలాయుగం:
హస్సునా (ca. 6000 bce-? bce), సమర్రా (ca. 5700 bce-4900 bce) మరియు హాలాఫ్ (ca. 6000 bce-5300 bce) "సంస్కృతులు"
సున్నపురాతి లేదా రాగి యుగం:
ఉబైడ్ కాలం (ca. 5900 BCE–4400 BCE)
ఉరుక్ కాలం (ca. 4400 BCE–3200 BCE)
జెండేట్ నస్ర్ కాలం (ca. 3100 BCE–2900 BCE)
ప్రాచీన కాంస్య యుగం
ప్రాచీన రాజవంశ సుమెరియన్ నగర-రాష్ట్రాలు(ca. 2900 BCE–2350 BCE)
అక్కాడియన్ సామ్రాజ్యం (ca. 2350 BCE–2193 BCE).
ఉర్ యొక్క మూడవ రాజవంశం ("సుమెరియన్ నవీకరణ" లేదా "నవీన-సుమేరియన్ కాలం") (ca. 2119 BCE–2004 BCE)
మధ్య కాంస్య యుగం 
ప్రాచీన బాబిలోనియా (20 నుండి 18 c. BCE)
ప్రాచీన అస్సిరియన్ రాజ్యం (20 నుండి 18 c. BCE)
మొదటి బాబిలోనియన్ రాజవంశం (18 నుండి 17 c. BCE)
కాంస్య యుగం ఆఖరు 
కస్సైట్ రాజవంశం, మధ్య అస్సిరియన్ కాలం (16వ నుండి 12 c. BCE)
కాంస్య యుగం కూలిపోవటం (12 నుండి 11 c. BCE)
ఇనుప యుగం
నవీన-హిట్టిటే లేదా సైరో-హిట్టిటే ప్రాంతీయ రాష్ట్రాలు (11వ–7వ c. BCE)
నవీన-అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యం (10వ నుండి 7వ c. BCE)
చాల్డియ, నవీన-బాబిలోనియన్ సామ్రాజ్యం (7వ నుండి 6వ c. BCE)
ప్రాచీన వస్తువిశేషాలు
పర్షియన్ బాబిలోనియా, Achaemenid అస్సిరియా (6 నుండి 4 c. BCE)
సెల్యుసిడ్ మెసొపొటేమియా (4 నుండి 3 c. BCE)
పార్థియన్ అసురిస్టాన్ (3వ c. BCE నుండి 3 c. CE)
ఒస్రోఎన్ (2వ c. BCE నుండి 3 c. CE)
అడియబెన్ (1 నుండి 2వ c. CE)
రోమన్ మెసొపొటేమియా, రోమన్ అస్సిరియా (2వ c. CE)
చివరి ప్రాచీన వస్తువిశేషాలు
సస్సానిడ్ అసురిస్టాన్ (3వ నుండి 7వ c. CE)
మెసొపొటేమియా యొక్క ముస్లిం విజయం (7వ c.CE)
రెండవ మరియు మూడవ మిల్లెనియ BCE కొరకు తేదీలు ఉజ్జాయింపుగా ఉన్నాయి; ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్ యొక్క కాలానుగతంను సరిపోల్చండి.
భూగోళ శాస్త్రము
యూఫ్రేట్స్ మరియు టిగ్రిస్ నదుల మధ్య భూమిని చుట్టి ఉంది, ఈ రెండూ కూడా వాటి ప్రవాహ ఆరంభాలను నవీన టర్కీ లోని ఆర్మేనియా కొండలలో కలిగి ఉన్నాయి. ఈ రెండూ కూడా అనేక ఉపనదుల సామూహంతో నిండి ఉన్నాయి మరియు మొత్తం నదీ వ్యవస్థ విస్తారమైన కొండప్రాంతాలలో ప్రవహిస్తుంది. మెసొపొటేమియాలో నేల మీద మార్గాలు సాధారణంగా యూఫ్రేట్స్ ని అనుసరిస్తాయి ఎందుకంటే టిగ్రిస్ యొక్క తీరప్రాంతాలు తరచుగా కోణీయంగా మరియు కష్టతరంగా ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతం అర్ధ-శుష్క శీతోష్ణస్థితితో ఉత్తరంలో ఎడారి వ్యాకోచం కలిగి, దక్షిణంలో 6,000 చదరపు మైళ్ళు కచ్చాలు, చెరువులు, బురద నేలలు మరియు కాకి వెదురు తీరాలను కలిగి ఉంటుంది. యూఫ్రేట్స్ మరియు టిగ్రిస్ దక్షిణ చివర భాగంలో కలుస్తాయి మరియు పర్షియన్ గల్ఫ్ లో చేరిపోతాయి.
శుష్క వాతావరణం శ్రేణులు ఉత్తరం వైపున ఉన్న వర్షాధార వ్యవసాయ ప్రాంతాల నుండి దక్షిణాన వ్యవసాయానికి నీటిపారుదల అవసరమయ్యే వరకు ఉన్నాయి, ఒకవేళ ఎనర్జీ రిటర్న్డ్ ఆన్ ఎనర్జీ ఇన్వెస్టెడ్ (EROEI) మిగులు ఉంటే పొందబడుతుంది. నీటిపారుదలకు అధిక భూజలతలం నుంచి మరియు జాగ్రోస్ కొండలు మరియు అర్మేనియన్ కార్డిల్లేరా యొక్క శిఖర ప్రాంతాలలో మంచుకరిగి తోడ్పడతాయి, టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నదుల మూలం ఆ ప్రాంతానికి ఆ పేరును ఇచ్చింది. కాలువల యొక్క నిర్మాణం మరియు నిర్వహణ కొరకు కావలసినంత పనివారిని సరఫరాచేయడానికున్న సామర్థ్యం మీద నీటిపారుదల ఉపయోగం ఆధారపడి ఉంటుంది, మరియు ఇది ప్రాచీనకాలంనుండి పట్టణ ఏర్పాటుకు మరియు రాజకీయ అధికారం యొక్క కేంద్రీకృత విధానాలకు సహకరించింది. వ్యవసాయం అంతటా కూడా దిమ్మరి జీవితం చేత అనుబంధం కలిగి ఉంది, ఇక్కడ దిమ్మరులు ఎండాకాల నెలల్లో నదీ పచ్చికప్రాంతాల నుండి మేకల మరియు గొర్రెల మందలను (మరియు తర్వాత ఒంటెలను)శిబిరాల కొరకు తవ్వే దిమ్మరుల చేత తిప్పబడతాయి, చిత్తడిగా ఉన్న చలికాలంలో ఎడారి తీరాంచలం మీద గడ్డిమేయు నేలలోకి తేబడతాయి. ఈ ప్రాంతం సామాన్యంగా కట్టడ రాయి, విలువైన ఖనిజాలు మరియు వృక్షాలలో వెనకబడిఉంది, అందుచే చారిత్రాత్మకంగా ఈ వస్తువులను బాహ్య ప్రాంతాల పొందడానికి అతి దూరంలో ఉన్న వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వర్తకం మీద ఆధారపడి ఉంది. దేశం దక్షిణ భాగంలో ఉన్న కచ్చా ప్రాంతాలలో, చారిత్రిక కాలాల ముందు నుండి సంక్లిష్ట జలచరాలను పట్టడం ఉంది, మరియు ఇది సాంస్కృతిక మిశ్రమానికి తోడయ్యింది.
సాంస్కృతిక విధానంలో క్రమానుసార విఘటనలు అనేక కారణాలవల్ల సంభవించాయి. కాలక్రమేణా పనివారి కోసం ఉన్న డిమాండ్ జనాభా పెరగటానికి దారితీసి ఆవరణ సామర్థ్య అవధులను పెంచివేసింది, మరియు వాతావరణ అనిశ్చిత కాలం ఏర్పడింది, కేంద్ర ప్రభుత్వం కూలిపోవటం, జనాభా తరుగదల సంభవించవచ్చు. ప్రత్యామ్నాయంగా, ఉపాంత కొండ జాతుల లేదా దిమ్మరి ప్రాంతాలను మిలిటరీ ముట్టడి వల్ల వర్తకం యొక్క కాలాలు కూలిపోవటానికి మరియు నీటిపారుదల విధానాల యొక్క నిర్లక్ష్యతకు దారితీసాయి. అదేవిధంగా, పట్టణ రాష్ట్రాలలో కేంద్రమండల ధోరణలు మొత్తం ప్రాంతం మీద కేంద్ర అధికారానికి దారితీసింది, అమలు చేసినప్పుడు, క్షణికమైన మరియు స్థానికమైన అధికారం జాతుల లేదా చిన్న ప్రాంతీయ భాగాలలో అధికారం వచ్చింది.[7] ఈ శైలులు ఈనాటి వరకు ఇరాక్లో కొనసాగుతున్నాయి.
భాష మరియు లిపి
మెసొపొటేమియాలో వ్రాయబడిన ప్రాచీన భాష సుమేరియన్, ఇది కలిపి అంటించిన భాష వియుక్తం. ప్రాచీన భాషల మాండలికాలను కూడా సుమేరియన్ తో పాటు ప్రాచీన మెసొపొటేమియాలో మాట్లాడతారు. ప్రాచీన భాష తరువాత, అక్కాడియన్, విశిష్టమైన భాషగా అయ్యింది, అయిననూ సుమేరియన్ ను పరిపాలన, మతపరమైన, సాహిత్యక, మరియు శాస్త్రీయ అవసరాల కొరకు ఉంచటమైనది. అక్కాడియన్ యొక్క అనేక రకాలు నవీన- బాబిలోనియన్ కాలం చివర వరకు ఉపయోగించబడ్డాయి. అరమైక్, ఇప్పటికే మెసొపొటేమియాలో సాధారణమైనది, అకేమెనిడ్ పర్షియన్ సామ్రాజ్యం యొక్క అధికారిక రాష్ట్రీయ భాష అయ్యింది. అక్కాడియన్ నిరుపయోగం అయ్యింది, ఇదీ మరియు సుమేరియన్ కొన్ని శతాబ్దాల కొరకు గుళ్ళలో ఉపయోగించారు.
ప్రాచీన మెసొపొటేమియాలో (క్రీ.పూ.4వ మిల్లియనియం మధ్య సమయంలో) కీల లిపి కనుగొనబడింది. సాహిత్య పరంగా కీల లిపి అర్ధం "కీల-ఆకారం", చిత్తడిగా ఉన్న బంకమన్ను మీద గుర్తులను ముద్రించడానికి వాడిన త్రికోణసూది కొన కారణంగా పెట్టబడింది. ప్రతి కీలాకార గుర్తు యొక్క ప్రామాణీకరణ ఆకృతి చిత్ర సంజ్ఞల నుండి అభివృద్ధి చేసినట్టు అగుపిస్తుంది. E-అన్నా గొప్ప పవిత్ర ప్రదేశం నుండి వచ్చిన ప్రాచీన వ్యవహార ఖండికలు(7 పురావస్తు ఫలకాలు) త్రవ్వకాలు జరిపిన వారిచే పేరుపెట్టబడిన గుడి C భవంతి, ఉరుక్ వద్ద ఇనన్నా, లెవెల్ ఈఈఈ దేవతలకు అంకితమిస్తారు.
కీలాకారం లిపి యొక్క ప్రాచీన శబ్ద లేఖన విధానం ప్రావీణ్యం సంపాదించడానికి చాలా సంవత్సరాలు పట్టింది. అందుచే కేవలం పరిమిత సంఖ్యలో వ్యక్తులను దాని లిపిలో మరియు చదవడంలో శిక్షణ ఇవ్వడానికి లేఖకులుగా నియమించుకున్నారు. దీని అక్షరీయ లిపిని సార్గోన్ పాలన దాకా అవలంబించ లేదు  మెసొపొటేమియా జనాభా యొక్క అధిక భాగం అక్షరాస్యులు అయ్యారు. ఖండికల యొక్క సామూహిక అంశాలు పురాతన బాబిలోనియా లేఖకుల పాఠశాల యొక్క పురావస్తు ప్రకరణం నుండి పొందబడ్డాయి, దీని నుండి అక్షరాస్యత తప్పుగా అంచనావేయబడింది.
సాహిత్యం మరియు పౌరాణిక కథలు
బాబిలోనియన్ కాలాల్లో అధిక నగరాల్లోగ్రంథాలయాలు మరియు గుళ్ళు ఉండేవి; పురాతన సుమేర్యియన్ సామెత ప్రకారం "విద్వాంసుల పాఠశాలలో విశిష్టతను పొందినవాడు అరుణోదయంతో పాటు పెరుగుతాడు." మహిళలు మరియు పురుషులు వ్రాయుట మరియు చదువుట నేర్చుకున్నారు,[8] మరియు సెమిటిక్ బాబిలోనియన్ల కొరకు, ఇందులో నిర్జీవమైన సుమేరియన్ భాష యొక్క విజ్ఞానం, మరియు క్లిష్టమైన ఇంకా విస్తారమైన అక్షరమాల చేరి ఉంటుంది.
బాబిలోనియన్ సాహిత్యం యొక్క గణింపదగిన మొత్తం సుమేరియన్ మూలాల నుండి తర్జుమా చేస్తున్నారు, మరియు ప్రాంతీయ భాష ఇంకా సుమేర్ యొక్క పురాతన సంయోజక భాషకు చట్టం దీర్ఘకాలం కొనసాగింది. శబ్దజాలాలు, వ్యాకరణం, మరియు అంతర సరళ తర్జుమాలు విద్యార్థుల యొక్క ఉపయోగం కొరకు సేకరించారు, అలానే పాత ఖండికల మీద వ్యాఖ్యానాలు మరియు అజ్ఞాతమైన పదాలు మరియు సమాసాలు వివరణలు ఉంటాయి. అక్షరమాల యొక్క సంకేతాలు బాగా ఏర్పరచి మరియు పేరుపెడతారు, మరియు వాటి యొక్క విశదమైన జాబితాలు వర్ణించారు.
అనేక బాబిలోనియన్ సాహిత్య రచనలు ఉన్నాయి, వీటి పేర్లు మనకు మనకు అందాయి. వీటిలో ప్రముఖమైనది గిల్గమేష్ మహాకావ్యం ఒకటి, పన్నెండు పుస్తకాలలో, మూల సుమేరియన్ నుండి సిన్-లిక్-ఉన్నిన్ని చేత తర్జుమాచేయబడింది, మరియు అంతరిక్ష సిద్దాంతం మీద క్రమీకరణ చేయబడింది. ప్రతి విభాగంలో గిల్గమేష్ యొక్క వృత్తిలో ఒంటరి సాహస కథ కలిగి ఉంటుంది. మొత్తం కథ ఒక మిశ్రమ పదార్థం, మరియు దీనిలో కొన్ని కథలు కృత్రిమంగా ముఖ్య పాత్రకు జతచేయబడ్డాయి.
తత్వశాస్త్రం
తత్వశాస్త్రం యొక్క మూలాలు ప్రాచీన మెసొపొటేమియా జ్ఞానం నుంచి కనిపెట్టబడినాయి, ఇందులో జీవితం యొక్క కచ్చితమైన తత్వాలు చేర్చబడినాయి, ముఖ్యంగా నీతిశాస్త్రాలు మాండలికాలు, సంభాషణలు, నీతిశాస్త్ర కవితలు, జానపద పాండిత్యం, శ్లోకాలు, పాటలు, గద్యాలు, మరియు సామెతలు ఉన్నాయి. బాబిలోనియన్ తర్కం మరియు విచక్షణ, అనుభవాత్మక గమనింపు కన్నా ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెందింది.[9]
తర్కం యొక్క పురాతన ఆకృతిని బాబిలోనియన్ల చేత అభివృద్ధి చేయబడింది, ముఖ్యంగా వారి సాంఘిక విధానాల యొక్క కఠినమైన హరించని స్వభావం ఉన్నాయి. బాబిలోనియన్ ఆలోచన స్వయంసిద్ధమైనది మరియు జాన్ మయ్నార్డ్ కీన్స్ చేత వర్ణించబడిన "సాధారణ తర్కం" సరిపోల్చదగినట్లు ఉంది. బాబిలోనియన్ ఉద్దేశం అంతస్తత్వవాదం బహిరంగ విధానాల మీద ఆధారపడి ఉంది, ఇది హరించదగిన స్వయంసిద్దాలతో అనుగుణ్యత కలిగి ఉన్నాయి.[10] బాబిలోనియన్ ఖగోళశాస్త్రం మరియు వైద్యంలో కొంతవరకు తర్కాన్ని నియమించారు.
బాబిలోనియన్ ఉద్దేశం పురాతన గ్రీకు తత్వశాస్త్రం మరియు హెల్లెనిస్టిక్ తత్వశాస్త్రం మీద తగినంత ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది. ముఖ్యంగా, బాబిలోనియన్ ఖండిక డైలాగ్ ఆఫ్ పెస్సిమిజం తప్పుడు తెలివితేటలుకల బాధాకరమైన ఆలోచనతో సంబంధం కలిగి ఉంది, హెరక్లిటాన్ విరుద్దాల సిద్దాంతం, మరియు ప్లాటో యొక్క మాండలిక మరియు సంభాషణలు, అలానే సోక్రటీస్ యొక్క మయోటిక్ సోక్రటిక్ పద్దతికు ముందుమాటగా ఉంది.[11] ఐవోనియన్ తత్వవేత్త థాలెస్ బాబిలోనియన్ సృష్టిశాస్త్రమైన ఉద్దేశ్యాల చేత ప్రభావితం కాబడింది.
విజ్ఞానశాస్త్రం మరియు సాంకేతిక విద్య
ఖగోళ శాస్త్రం
బాబిలోనియన్ ఖగోళశాస్త్రజ్ఞులు నక్షత్రాలు మరియు ఆకాశాన్ని అధ్యయనాన్ని చేయడానికి ఉత్సుకత కనబరిచారు, మరియు అందులో చాలావరకు ముందే గ్రహణాలను మరియు అయనాంతాలు ఊహించారు. ఖగోళశాస్త్రంలో ప్రతిదానికి ఒక ఉద్దేశం ఉందని ప్రజలు భావించారు. వీటిలో చాలా వరకు మతం మరియు శకునములతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. మెసొపొటేమియా ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు చంద్రుని యొక్క చక్రాల మీద ఆధారపడి 12 నెలల క్యాలండర్ తయారుచేశారు. వారు సంవత్సరాన్ని రెండు సీజన్లుగా విభజించారు: ఎండాకాలం మరియు చలికాలం. ఖగోళశాస్త్రం మరియు జ్యోతిష్యం యొక్క మూలాలు ఈ కాలం నుండి మొదలయ్యాయి.
క్రీ.పూ. 8 మరియు 7 శతాబ్దాలలో, బాబిలోనియన్ ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞులు ఒక నూతన పద్దతిని ఖగోళశాస్త్రం కొరకు అభివృద్ధి చేశారు. ప్రాచీన విశ్వం యొక్క ఆదర్శ స్వభావంతో ఉన్న తత్వశాస్త్రంను అధ్యయనం చేయటం ఆరంభించారు మరియు వారి పూర్వానుమిత గ్రహమండల విధానాలలో అంతర్గత తర్కం నియమించటాన్ని ఆరంభించారు. ఖగోళశాస్త్రానికి మరియు విజ్ఞానశాస్త్రం యొక్క తత్వశాస్త్రం ఇది ఒక అపూర్వ తోడ్పాటు ఇంకా కొంతమంది విద్వాంసులు ఈ నూతన విధానాన్ని తొలి సాంకేతిక విప్లవం గా సూచించారు.[12] ఖగోళశాస్త్రానికి ఈ నూతన విధానం అవలంబించబడింది మరియు దీనిని గ్రీకు ఇంకా హెల్లెనిస్టిక్ ఖగోళశాస్త్రంలో ఇంకనూ అభివృద్ధి చేశారు.
సెల్యుసిడ్ మరియు పార్థియాన్ కాలలో, ఖగోళశాస్త్ర నివేదికలు పూర్తిగా సాంకేతిక సారాంశాన్ని కలిగి ఉన్నాయి; వారి ఉన్నత విజ్ఞానం మరియు పద్దతుల అభివృద్ధి యెంత ప్రాచీనమైనవనేది స్పష్టంగాలేదు. గ్రహాల యొక్క కదలికలను ముందుగా చెప్పటానికి పద్దతుల యొక్క బాబిలోనియన్ అభివృద్ధి ఖగోళశాస్త్రం యొక్క చరిత్రలో అతిపెద్ద భాగంగా భావించబడింది.
గ్రీకు బాబిలోనియన్ ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు గ్రహ సంచారం యొక్క సెల్యుకాస్ అఫ్ సెల్యుసియా సూర్యకేంద్ర సిద్దాంత నమూనాకు సహాయపడినట్లు పేరొందారు. (b. 190 క్రీ.పూ).[13][14][15] సెల్యూకస్ ప్లుటార్చ్ యొక్క వ్రాతల నుండి పేరొందింది. అతను అరిస్టార్కుస్ యొక్క సమోస్' సూర్యకేంద్ర సిద్దాంతానికి మద్దతునిచ్చారు, ఇందులో భూమి పరిభ్రమణం దాని యొక్క అక్షం చుట్టూ తిరుగుతూ సూర్యుడి చుట్టూ తిరుగుతుంది. ప్లుటార్చ్ ప్రకారం, సెల్యూకస్ ఇంకా సూర్యకేంద్ర సిద్దాంతాన్ని నిరూపించారు, కానీ అతను ఏ వాదనలు ఉపయోగించాడో తెలియలేదు (చంద్రుని ఆకర్షణ యొక్క ఫలితంగా అలలను సరిగ్గా సిద్దాంతీకరించడం మినహా).
బాబిలోనియన్ ఖగోళశాస్త్రం గ్రీకు మరియు హెల్లెనిస్టిక్ ఖగోళశాస్త్రం, సాంస్కృతిక భారతీయ ఖగోళశాస్త్రం, సస్సానియన్, బైజంటైన్ మరియు సిరియన్ ఖగోళశాస్త్రం, మధ్యస్థిత ఇస్లామిక్ ఖగోళశాస్త్రం, మరియు మధ్య ఆసియా మరియు పాశ్చాత్య ఐరోపా ఖగోళశాస్త్రంలో చేసిన చాలా దానికి ఆధారంగా ఉంది.[16]
గణిత శాస్త్రం
మెసొపొటేమియన్లు షష్ట్యంశమాన (base 60) సంఖ్యా విధానం ఉపయోగించారు. ప్రస్తుతం ఉన్న 60-నిమిషాల గంటలు మరియు 24-గంటల రోజులకు అలానే 360 డిగ్రీల వృత్తానికి ఇదే మూలం. సుమేరియన్ క్యాలండర్ ఏడు రోజులను వారంగా కూడా లెక్కించారు. ఈ గణితశాస్త్ర విజ్ఞానం పటం తయారీలో ఉపయోగించారు.
బాబిలోనియన్లు వైశాల్యములు కొలవటానికి సాధారణ నిభంధనలతో సన్నిహితంగా ఉన్నారు. వారు వృత్తం యొక్క చుట్టుకొలత వ్యాసానికి మూడింతలు ఉంటుందని మరియు చుట్టుకొలత యొక్క చతురస్రంలో పన్నెండవ వంతు ఉంటుందని కొలిచారు, pi 3గా అంచనావేస్తే అది సరిగ్గా ఉంటుంది. స్థూపం యొక్క ఘనపరిమాణం ఆధారం మరియు ఎత్తుల లబ్ధం, అయినప్పటికీ శంకవు యొక్క తునక ఘనపరిమాణం లేదా చతురస్ర పిరమిడ్ తప్పుగా ఎత్తు మరియు ఆధారం యొక్క మొత్తంలో సగం లబ్ధంగా తీసుకోబడింది. మరియూ, ఈ మధ్యనే కనుగొన్నదాని ప్రకారం ఫలకం piను 3 మరియు 1/8 గా ఉపయోగించబడింది(3.125, 3.14159~ కొరకు). బాబిలోనియన్లు ఇంకా బాబిలోనియన్ మైలుకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందారు, ఈ కొలత ఇప్పటి ఏడు మైళ్ళకు (11km) సమానంగా ఉంటుంది. దూరాల కొరకు ఈ కొలత తర్వాత సూర్యుడి యొక్క ప్రయాణాన్ని కొలవడం కొరకు టైం-మైల్ కు మార్చారు.[17]
వైద్య శాస్త్రం
పురాతన బాబిలోనియన్ వైద్య ఖండికలు పాత బాబిలోనియన్ కాలం నాటి క్రీ.పూ.2వ మిల్లినియం యొక్క మొదటి సగభాగంలో ఉన్నాయి. అతివిస్తారమైన బాబిలోనియన్ వైద్య ఖండిక నిర్ధారణ హ్యాండ్బుక్, దీనిని బోర్సిప్ప యొక్క వైద్యుడు ఇసాగిల్-కిన్ అప్లి బాబిలోనియన్ రాజు అడద్-అప్ల-ఇడ్డిన (క్రీ.పూ. 1069-1046) కాలంలో వ్రాశారు[18].[19]
సమకాలీన ప్రాచీన ఈజిప్షియన్ వైద్యంతో పాటు, బాబిలోనియన్లు రోగ నిర్ధారణ, రోగరీతిని తెలియచేయటం, శారీరక పరీక్ష, మరియు మందుల చీటీలు ప్రవేశపెట్టారు. దానికితోడూ, డయాగ్నాస్టిక్ హ్యాండ్ బుక్ చికిత్స మరియు రోగకారకం మరియు అనుభవ సిద్దాంతం, రోగనిర్దారణలో తర్కం మరియు సహేతుకత్వం, రోగరీతిని తెలియచేయడం మరియు చికిత్సా పద్దతులను పరిచయం చేసింది. ఈ ఖండికలో వైద్య లక్షణాల జాబితాను కలిగి ఉంది మరియు తరచుగా వివరించబడిన అనుభవంపై ఆధారపడిన గమనికలు తర్క సంబంధ నియమాలతో రోగి శరీరం మీద గమనించిన లక్షణాలను దాని యొక్క రోగ నిర్ధారణ మరియు రీతితో కలపటానికి ఉపయోగించారు.[20]
రోగి లక్షణాలు మరియు వ్యాధులు చికిత్సా సంబంధ సాధనాల ద్వారా నయం చేయబడతాయి, వీటిలో బాండేజీలు, క్రీంలు మరియు మందులు ఉన్నాయి. ఒకవేళ రోగి వైద్య పరంగా నయంకాకపోతే, బాబిలోనియన్ వైద్యులు తరచుగా రోగిని శాపంల నుండి శుభ్రపరచడానికి దయ్యాలను వదిలించడం మీద తరచుగా ఆధారపడతారు. ఇసాగిల్-కిన్-అప్లి యొక్క డయాగ్నస్టిక్ హ్యాండ్ బుక్ తర్కమైన స్వీకృతాలు మరియు తలంపుల మీద ఆధారపడి ఉంది, ఇందులో రోగి యొక్క పరీక్ష మరియు తనిఖీ యొక్క లక్షణాల ద్వారా రోగి యొక్క వ్యాధిని, దాని యొక్క రోగ పరిశోధన మరియు భవిష్య అభివృద్ధి, మరియు రోగి నయమవ్వడానికి అవకాశాలు నిర్ణయించడం సాధ్యపడుతుందని ఆధునిక అభిప్రాయం ఉంది.[18]
ఇసాగిల్-కిన్-అప్లి అనేకరకాల జబ్బులను మరియు వ్యాధులను కనుగొన్నారు మరియు వాటి లక్షణాలను అతని డయాగ్నస్టిక్ హ్యాండ్ బుక్</i>లో వర్ణించారు. ఇందులో అనేక మూర్చ రోగ రకాలు మరియు సంబంధిత చికిత్సలు వారి యొక్క రోగ నిర్ధారణ మరియు రీతితో ఉన్నాయి.[21]
సాంకేతిక పరిజ్ఞానం

మెసొపొటేమియా ప్రజలు అనేక సాంకేతిక విజ్ఞానాలను కనిపెట్టారు, ఇందులో ఖనిజం మరియు కాంస్య-పనితనం, అద్దం మరియు దీపాల తయారీ, బట్టలు నేయడం, వరద నియంత్రణ, నీటి నిలవ మరియు నీటి పారుదల ఉన్నాయి.
వారు ప్రపంచంలోని మొదటి కాంస్య యుగపు ప్రజలు. ప్రారంభంలో వారు కాంస్యం, రాగి మరియు బంగారాన్ని ఉపయోగించారు తర్వాత వారు ఇనుమును వాడారు. రాజభవనాలను ఈ ఖరీదైన వందల కిలోగ్రాముల ఖనిజాలతో అలంకరించేవారు. ఇంకా, రాగి, కాంస్యం, మరియు ఉక్కు కవచాల కొరకు అలానే వివిధ ఆయుధాలు కత్తులు, బాకులు, బల్లెంలు, మరియు గధలు వంటివాటి కొరకు ఉపయోగించారు.
పురాతన కాలం నాటి పంపు రకం ఆర్కిమెడిస్ స్క్రూ, క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దంలో హాన్గింగ్ గార్డెన్స్ అఫ్ బాబిలోన్ మరియు నినెవెహ్ వద్ద నదీ వ్యవస్థ కొరకు మొదట దీనిని అస్సిరియా రాజు సెన్నచెరిబ్ ఉపయోగించారు, తర్వాత దీనిని ఇంకా విపులంగా క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ఆర్కిమెడిస్ చే చెప్పబడింది.[22] తరువాత పార్థియా లేదా సస్సానిడ్ కాలాల్లో, మొదటి బ్యాటరీలను బాగ్దాద్ బ్యాటరీగా మెసొపొటేమియా నిర్మించింది.[23]
మతం
మెసొపొటేమియా మతం మొదట నమోదుకాబడిన దానిలో ఉంది. మెసొపొటేమియా వారు ప్రపంచం సమతల డిస్క్ గా, చుట్టూ పెద్ద, ఖాళీల స్థలంతో ఉంది దానిపైన స్వర్గం ఉన్నట్లుగా నమ్మారు. మరియు వారు నీరు అన్నిచోట్ల, పైన, క్రింద మరియు ప్రక్కలు ఉన్నట్లు భావించారు ఇంకా విశ్వం విస్తారమైన సముద్రం నుండి పుట్టినట్లుగా నమ్మారు. దీనికితోడూ మెసొపొటేమియా మతం బహుదేవతారాధనతో కూడి ఉంది.
పైన వర్ణించిన నమ్మకాలు మెసొపొటేమియా వారిలో సాధారణం అయినప్పటికీ, ప్రాంతీయ వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. విశ్వం కొరకు సుమేరియన్ పదం అన్-కి, ఇందులో అన్ దేవుడు అన్(AN) ని సూచించగా కి(KI) దేవతను సూచిస్తుంది. వారి కుమారుడు ఎన్లిల్, ఇతను వాయు దేవుడు. వారు ఎన్లిల్ ను అతి శక్తివంతమైన దేవుడిగా నమ్మారు. గ్రీకులు జ్యూస్ మరియు రోమన్లు జుపిటర్ కలిగి ఉన్నట్టు అతను పన్తియోన్ యొక్క ముఖ్య దేవుడు. సుమేరియన్లు తత్వశాస్త్రపరమైన ప్రశ్నలను అడిగారు, వీటిలో: మనం ఎవరు?, మనం ఎక్కడ ఉన్నాం?, మనం ఇక్కడికి ఎలా వచ్చాం? లాంటివి ఉన్నాయి. వారి దేవుళ్ళచే అందించబడిన వివరణలను ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలుగా ఆరోపించారు.
సెలవదినాలు, విందులు, మరియు పండగలు
ప్రాచీన మెసొపొటేమియన్లు ప్రతినెలా దైవకార్యాలను కలిగి ఉన్నారు. ప్రతి మాసం కొరకు పూజావిధానాలు మరియు పండగల యొక్క చర్చనీయ అంశాలను ముఖ్యంగా ఆరు అంశాలు నిర్ణయిస్తాయి:
చంద్రుడు యొక్క కళ; 
వృద్ది చెందుతున్న చంద్రుడు = పుష్కలం మరియు అభివృద్ధి; 
బలహీనంగా ఉన్న చంద్రుడు = తిరోగమనం, పరిణామ వ్యతిరేకం, మరియు పాతాళం యొక్క పండగలు;
వార్షిక వ్యవసాయ చక్రం యొక్క కళ;
సౌర సంవత్సరం యొక్క విఘవత్తులు మరియు అయనాంతాలు;
నగరం యొక్క మరియు దాని పవిత్రమైన భక్తులు;
సార్వభౌముడి పాలన యొక్క విజయం;
ముఖ్యమైన చారిత్రాత్మక సంఘటనల యొక్క స్మారకోత్సవాలు(కనుగోనటం, సైనిక విజయాలు, గుడి సెలవు దినాలు, మొదలైనవి.)
ప్రధాన దేవుళ్ళు మరియు దేవతలు
అను, సుమేరియన్ ఆకాశ దేవుడు. అతనుకిని వివాహం చేసుకున్నారు, కానీ కొన్ని మెసొపొటేమియా మతాలలో అతని భార్య పేరును ఉరస్ గా పిలిచారు. పన్తియోన్ లో ఇతనిని చాలా ముఖ్య దేవుడిగా భావించినప్పటికీ, పురాణాలలో ఇతను ఎక్కువగా నిదానమైన పాత్రను తీసుకున్నారు, ఎన్లిల్ అత్యంత శక్తివంతమైన దేవుడి స్థానానికి అనుమతించారు.
ఎన్లిల్ ఆరంభంలో మెసొపొటేమియా మతంలో శక్తివంతమైన దేవుడిగా ఉన్నారు. అతని భార్య నిన్లిల్, మరియు అతని పిల్లలు ఇస్కుర్ (కొన్నిసార్లు), నన్నా - సుఎన్, నెర్గాల్, నిసాబా, నమ్టార్, నినుర్ట (కొన్నిసార్లు), పబిల్సాగ్, నుషు, ఎన్బిలులు, ఉరస్ జబబ మరియు ఎన్నుగి. పన్తియోన్ యొక్క ముఖ్య దేవుడిగా ఉన్న ఇతని స్థానాన్ని మొదట మార్డుక్ మరియు తరువాత అషుర్ తీసుకున్నారు.
ఇరిడు యొక్క ఎంకి (Ea)దేవుడు. ఇతను వాన దేవుడు.
మార్డుక్, బాబిలోన్ యొక్క ప్రధాన దేవుడు. బాబిలోన్ అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు, పురాణాలు మార్డుక్ వాస్తవ స్థానమైన వ్యవసాయ దేవుడి స్థానం నుండి ప్రధాన దేవుడి స్థానానికి పన్తియోన్ లో పెంచాయి.
అషుర్, అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యం యొక్క దేవుడు మరియు అలానే అస్సిరియన్లు అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు వారి నమ్మకాలు అషుర్ ని ముఖ్యస్థానంలోకి పెంచాయి.
గుల లేదా ఉటు (సుమేరియన్ లో), షమాష్ (అక్కాడియన్ లో) సూర్య దేవుడు మరియు న్యాయ దేవుడు.
ఎరెష్కిగల్, దిగువస్థాయి ప్రపంచం యొక్క దేవత.
నాబు, మెసొపొటేమియా యొక్క లిపి దేవుడు. అతను చాలా తెలివిగలవాడు, మరియు అతని వ్రాసే సామర్థ్యానికి మెప్పును పొందాడు. కొన్ని ప్రదేశాలలో స్వర్గం మరియు భూమి యొక్క నియంత్రణలో అతను ఉన్నాడని నమ్ముతారు. తరువాత కాలలో అతని ప్రాముఖ్యత గణనీయంగా పెరిగింది.
నినుర్త, సుమేరియన్ యుద్ద దేవుడు. ఇతను నాయకుల యొక్క దేవుడు కూడా.
ఇస్కుర్ (లేదా అడాద్), తుపాను దేవుడు.
ఎర్రా బహుశా కరువు దేవుడు. ఇతను తరచుగా అడాద్ మరియు నెర్గాల్లో వ్యర్ధాన్ని భూమిమీద వేయడానికి సంబంధించి చెప్పబడుతుంది.
నెర్గాల్ బహుశా ప్లేగు దేవుడు. అతను ఎరెష్కిగల్ యొక్క భర్త.
పజుజు, ఇంకనూ జుగా పిలవబడే ఇతను కీడు దేవుడు, ఇతను ఎన్లిల్ యొక్క రాజవంశంలోని ఫలకాలను దొంగిలించాడు మరియు అందుకొరకు చంపబడ్డాడు. అతను నాయమవ్వని రోగాలను కూడా తీసుకువచ్చాడు.
పూడ్చిపెట్టటం
వందలకొద్దీ సమాధులు మెసొపొటేమియా ప్రాంతాలలో త్రవ్వబడి, మెసొపొటేమియా యొక్క పూడ్చిపెట్టే అలవాట్ల సమాచారాన్ని వెల్లడిచేశాయి. ఉర్ నగరంలో, చాలా మంది ప్రజలు వారి ఇళ్ళ క్రింద కుటుంబ సమాధులలో కొంత హక్కులతో పూడ్చిపెట్టారు (ఇలా కాతల్హుయుక్లో ఉంది). కొంతమంది చాపలలో మరియు తివాసీలలో చుట్టబడి కనిపించారు. అనారోగ్యులైన పిల్లలను పెద్ద "జాడి"లో పెట్టి కుటుంబ పూజామందిరంలో ఉంచుతారు. మిగిలినవి నగరం యొక్క మూకుమ్మడి స్మశానాలలో కనుగొనబడ్డాయి. 17 సమాధులు విలువైన వస్తువులను వాటి లోపల కలిగి ఉన్నాయి; ఇవి రాజకుల సమాధులుగా భావించబడ్డాయి.
సంస్కృతి
సంగీతం, పాటలు మరియు వాయిద్య పరికరాలు
కొన్ని పాటలు దేవుళ్ళ కొరకు వ్రాయబడ్డాయి కానీ చాలా వరకు ముఖ్య సంఘటనలు వర్ణించడానికి వ్రాయబడినాయి. అయినప్పటికీ సంగీతం మరియు పాటలు రాజులను వినోదింపచేసాయి, వీటిని వారి ఇళ్ళలలో లేదా మార్కెట్ స్థలాలలో పాటలు మరియు నృత్యం చేయటానికి ఇష్టపడే సాధారణ వ్యక్తులు కూడా ఆనందించారు. పాటలను పిల్లలకోరకు పాడారు, వాటిని వారు వారి పిల్లలకు అందించారు. అందుచే ఈ పాటలు అనేక తరాలకు ఎవరో ఒకరు వ్రాసేదాకా ఇలా కొనసాగాయి. ఈ పాటలు చారిత్రాత్మక సంఘటనల సమాచారంను శతాబ్దాలు అందివ్వటానికి ఒక సాధనంగా అయ్యాయి దాని ఫలితంగా ఇవి ఆధునిక చరిత్రకారులకు చేరాయి.
ఔడ్ (అరబిక్:العود) నేది ఒక చిన్న, తీగల సంగీత వాద్యపరికరం. ఔడ్ యొక్క పురాతన చిత్ర నమోదు దక్షిణ మెసొపొటేమియాలో 5000 సంవత్సరాల క్రితం ఉరుక్ కాలంలో ఉంది. ఇది ఒక మూసివేయబడిన స్థూపంలో ప్రస్తుతం Dr. డొమినిక్ కోల్లోన్ చేత సముపార్జన చేసిన బ్రిటిష్ వస్తుప్రదర్శనలో ఉంచబడిం. ఈ బొమ్మ ఒక మహిళా ఆమె వాద్యపరికరాలతో పడవ మీద వంగి కూర్చొని కుడి-చేతితో వాయిస్తూ ఉంటుంది. ఈ పరికరం వందలసార్లు మెసొపొటేమియా చరిత్రలో మరియు తిరిగి ప్రాచీన ఈజిప్ట్లో 18వ రాజవంశం తరువాత కాలాలో పొడవైన మరియు పొట్టిగా ఉన్న రకాలు కనిపించాయి.
ఔడ్ ను ఐరోపా ల్యూట్కు మార్గదర్శిగా ఉంది. దీని పేరును అరబిక్ పదం العود ఆల్-‘ఉడ్ 'ది వుడ్' నుంచి తీసుకోబడింది, బహుశా ఇది ఔడ్ తయారుచేయబడిన చెట్టు నుండి ఈ పేరు తీసుకొని ఉండవచ్చు. (అరబిక్ పేరు, ఖచ్చితమైన శీర్షికతో, 'ల్యూట్' పదం ఆధారంగా ఉంది.)
ఆటలు
వెటాడటం అనేది అస్సిరియన్ రాజులలో చాలా ప్రముఖంగా ఉంది. బాక్సింగ్ మరియు కుస్తీ పట్లు తరచుగా కళలో కనిపించాయి, మరియు కొంతవరకు పోలో కూడా ప్రముఖంగా ఉంది, ఇందులో వ్యక్తులు గుర్రాల మీద కాకుండా వేరే వ్యక్తుల భుజాల మీద కూర్చొని ఆడతారు.[24] వారు మజోర్ కూడా ఆడారు, ఈ ఆట రగ్బీ ఆటలాగా ఉంటుంది, కానీ చెక్కతో తయారు చేసిన బంతితో ఆడేవారు. వారు బోర్డ్ ఆట సెనెట్ మరియు బ్యాక్గమ్మొన్ లాంటివి ఆడేవారు, ఇప్పుడు దానిని "రాయల్ గేమ్ అఫ్ మా-అసెస్బ్లు" అని పేరొందింది.
కుటంబ జీవితం

మెసొపొటేమియా దాని యొక్క చరిత్ర కాలంలో మరింత పితృస్వామిక సంఘంగా అయ్యింది, ఇందులో మగవారు ఆడవారికన్నా చాలా శక్తివంతంగా ఉంటారు. తోర్కిల్ద్ జకబ్సెన్, మరియు ఇతరులు ప్రాచీన మెసొపొటేమియా సంఘాన్ని "పెద్దల సమాఖ్య"తో పాలించబడినట్లు సూచించారు, ఇందులో మగవారు మరియు ఆడవారు సమానంగా ప్రాతినిధ్యం వహించేవారు, కాలక్రమేణా మహిళల స్థానం పడిపోయింది ఇంకా పురుషులు పెరిగిపోయారు. పాఠశాల విద్య కొరకు, కేవలం రాజవంశీయులు, ధనవంతుల మరియు విద్వాంసులు లేఖకులు, వైద్యులు, దేవస్థాన అధికారులు, మరియు అలాంటివారి కుమారులు బడికి వెళ్ళేవారు. చాలా మంది అబ్బాయిలకు వారి తండ్రుల వర్తకం గురించి నేర్పించేవారు లేదా వర్తకం నేర్చుకొనటానికి శిక్షణ కొరకు బయటకు పంపేవారు.[25] అమ్మాయిలు వారి తల్లులతో ఇళ్ళలోనే ఉండి ఇల్లు శుభ్రపరచటం మరియు వంట నేర్చుకోవటం మరియు చిన్న పిల్లలను చూసుకోవటం చేయాలి. కొంతమంది పిల్లలు ధాన్యాన్ని దంచటం లేదా పక్షులను శుభ్రంచేయటం వంటివాటిలో సహాయం చేశారు. చరిత్రలో ఆకాలం కొరకు అసాధారణంగా, మెసొపొటేమియాలో మహిళలు హక్కులు కలిగి ఉన్నారు. వారు సొంత ఆస్తిని సంపాదించుకోవచ్చు మరియు ఒకవేళ వారివద్ద సరైన కారణం ఉంటే విడాకులు తీసుకుంటారు.
ఆర్థిక వ్యవస్థ

సుమెర్ మొదటి ఆర్ధిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేశారు, అయితే బాబిలోనియన్లు ప్రాచీన ఆర్ధికశాస్త్రంను అభివృద్ధి చేశారు, ఇది ఆధునిక పోస్ట్-కీనేసియన్ ఆర్ధికశాస్త్రంతో సరిపోల్చవచ్చు, కానీ "ఏదైనా పర్లేదు" అనే పద్దతి కలిగి ఉంది.[10]
వ్యవసాయం
మెసొపొటేమియా యొక్క భూగోళశాస్త్రం ఎలా ఉందంటే వ్యవసాయం నీటిపారుదల మరియు మంచి కాలువలతోనే సాధ్యం అనితెలిపింది, మెసొపొటేమియా నాగరికత పరిణామం మీద పరిపూర్ణమైన ప్రభావం ఉంది. నీటిపారుదల కొరకు అవసరం సుమేరియన్లు మరియు తర్వాత అక్కాడియన్లు వారి నగరాలను టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ ఇంకా ఈ నదుల శాఖలతో నిర్మించుకున్నారు. కొన్ని అతిపెద్ద నగరాలు ఉర్ మరియు ఉరుక్ వంటివి, యుఫ్రేట్స్ యొక్క ఉపనదుల మార్గాన్ని తీసుకున్నాయి, అయితే ఇతరమైనవి ముఖ్యంగా లగాష్, ఇవి టిగ్రిస్ యొక్క శాఖలమీద నిర్మించారు. ఈ నదులు ఇంకనూ చేప,(ఆహారం మరియు ఎరువుగా ఉపయోగించారు), నీటిగట్టు మొక్కలు మరియు బంక మన్ను (నిర్మాణ వస్తువులు) యొక్క లాభాలను అందించాయి.
మెసొపొటేమియాలో నీటిపారుదలతో ఆహార సరఫరా టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ లోయలు ఈశాన్య ఫలవంత అభివృద్ధి భాగం ఏర్పరచటంలో అధికంగా ఉంది, ఇందులో జోర్డాన్ నదీ లోయ & ఇంకా నైలు ఉన్నాయి. అయిననూ నది వద్దనున్న భూమి ఫలవంతంగా ఉంది పంటల కొరకు పనికొస్తుంది, నీటికి దూరంగా ఉన్న భూములు బీడుగా ఉంది నివాసయోగ్యంగా ఉండవు. అందుచే నీటిపారుదల మెసొపొటేమియా యొక్క స్థిరవాసులకు చాలా అవసరం. ఇతర మెసొపొటేమియా నవీకరణలలో డాంల ద్వారా నీటిని నియంత్రణ చేయటం మరియు జలవాహికలను ఉపయోగించటం ఉన్నాయి.
మెసొపొటేమియాలో ముందుగా ఫలవంత భూములలో స్థిరపడినవారు మట్టిని త్రవ్వడానికి చెక్క నాగలిని బార్లీ, ఉల్లిపాయలు, ద్రాక్షలు, నూలుకోలులు మరియు ఆపిల్ల పంట నాట్ల ముందు ఉపయోగించేవారు. మెసొపొటేమియా స్థిరవాసులు బీర్ మరియు ద్రాక్షసారాయి చేసిన మొదటివారిలో ఉన్నారు.
అయినప్పటికీ నదులు జీవితాన్ని కొనసాగించాయి, అవి నాశనం కూడా నగరాలను వరదలతో ముంచెత్తి చేశాయి. ఊహించలేని మెసొపొటేమియా వాతావరణం తరచుగా వ్యవసాయదారులకు కష్టంగా ఉంటుంది; పంటలు తరచుగా ఆహారం యొక్క సహకార వనరులు ఆవులు మరియు గొర్రెల వంటివాటిని నాశనం చేశాయి. 
ఫలితంగా మెసొపొటేమియాలో సాగులో నైపుణ్యం చేరి ఉంది, సాగుబడిదారులు సాగుపనిని పూర్తి చేయటానికి వాటి కొరకు కొంత మినహాయింపులతో బానిసల మీద ఆధారపడలేదు. బానిసత్వ అభ్యాసం చేయటానికి అనేక ఆపదలను కలిగి ఉంది (అవి బానిస పారిపోవటం/తిరుగుబాటు వంటివి).
ప్రభుత్వం
మెసొపొటేమియా యొక్క భూగోళశాస్త్రం ఈ ప్రాంతం యొక్క రాజకీయ అభివృద్ధికి బలమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. నదులు మరియు ప్రవాహాలలో, సుమేరియన్ ప్రజలు వారి మొదటి నగరాలను ఎడారితో యొక్క విస్తారమైన స్థలాలతో లేదా దిమ్మరి జాతులు తిరిగిన చిత్తడినేలలతో వేరుచేయబడిన నీటిపారుదలా కాలువలతో నిర్మించుకున్నారు. ఒంటరిగా ఉన్న నగరాలలో సమాచారమార్పిడి చాలా కష్టం మరియు కొన్ని సార్లు అపాయకరం. అందుచే ప్రతి సుమేరియన్ నగరం నగర-రాష్ట్రంగా అయ్యింది, ఇతరులతో స్వతంత్రంగా ఉండి, తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని రక్షించుకున్నాయి. కొన్నిసార్లు ఒక నగరం ఆ ప్రాంతాన్ని జయించటానికి ప్రయత్నించి ఐక్యం చేసుకుంటుంది, కానీ అలాంటి ప్రయత్నాలు శతాబ్దాలుగా నిరోధించబడి విఫలమయ్యాలి. ఫలితంగా, సుమెర్ యొక్క రాజకీయ చరిత్ర నిరంతరం సాయుధ యుద్ధాన్ని కలిగి ఉన్నవాటిలో ఒకటిగా ఉంది. ఫలితంగా సుమెర్ ఎన్నాటుం చేత ఐక్యంకాబడింది, కానీ ఏకీకరణ స్వల్పంగా ఉండి అక్కాడియన్లు సుమేరియాను క్రీ.పూ.2331లో గెలిచినప్పుడు పరాజయం పొందింది.
అక్కాడియన్ సామ్రాజ్యం ఒక తరంపాటు కొనసాగిన మొదటి విజయవంతమైన సామ్రాజ్యం మరియు శాంతియుతంగా రాజులు కొనసాగటం కనిపించింది. ఆ సామ్రాజ్యం పోలిస్తే తక్కువకాలం ఉంది, కొన్ని తరాలలోనే బాబిలోనియన్లు వారిని ఓడించారు. 
రాజులు
మెసొపొటేమియన్ల నమ్మకంప్రకారం వారి రాజులు మరియు రాణులు దేవుళ్ళ నగరాల నుండి దిగివచ్చారని అనుకునేవారు, కానీ ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లులా కాకుండా, వారు వారి రాజులు నిజమైన దేవుళ్ళుగా ఎప్పుడూ నమ్మలేదు.[26] చాలా మంది రాజులు తమకితామే “విశ్వంకే రాజు” లేదా “గొప్ప రాజు” అని పేర్లను పెట్టుకున్నారు. ఇంకొక సాధారణ పేరు “కాపరి”, ఎందుకంటే రాజులు ప్రజల యోగక్షేమాలను చూసుకోవాలని అల పెట్టుకున్నారు.
ప్రముఖ మెసొపొటేమియా రాజులలో:
లగాష్ యొక్క ఎన్నాటుం, ఇతను మొదటి సామ్రాజ్యాన్ని (స్వల్ప-కాలం ఉన్న)స్థాపించాడు.
అక్కాడ్ యొక్క సార్గోన్, ఇతను మొత్తం మెసొపొటేమియాను జయించాడు మరియు మొదటి సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించాడు, అది దాని స్థాపకుడిని కూడా కలిగి ఉంది.
హమ్మురాబి మొదటి బాబిలోన్యియన్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
టిగ్లత్-పిలేసెర్ III నూతన-అస్సిరియన్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
నెబుచాడ్నెజ్జార్ నూతన-బాబిలోనియా సామ్రాజ్యంలో అతి శక్తివంతమైన రాజు. అతను నాబు దేవుని కుమారుడుగా భావించబడేది. అతను స్యాక్స్రేస్ యొక్క కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నారు, అందుచే మీడియాన్ మరియు బాబిలోనియా రాజవంశాలు ప్రముఖమైన సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. నెబుచాడ్నెజ్జార్ యొక్క పేరు అర్ధం: నాబో, సింహాసనాన్ని రక్షించు!
బెల్షెడెజ్జార్ బాబిలోనియా యొక్క ఆఖరి రాజు. ఇతను నబోనిడుస్ యొక్క కుమారుడు, ఇతని భార్య నిక్టోరిస్ నెబుచాడ్నెజ్జార్ యొక్క కుమార్తె.
అధికారం
అస్సిరియా సామ్రాజ్యంగా ఎదిగినప్పుడు, అది రెండు చిన్న భాగాలుగా విభజింపబడింది, వీటిని జిల్లాలుగా పిలిచారు. ఇందులో ప్రతిదానికీ వాటి ముఖ్య నగరాల పేర్ల తర్వాత పెట్టారు, ఇందులో నినెవెహ్, సమారియా, డమాస్కస్ మరియు అర్పాడ్ వంటివి ఉన్నాయి. అవన్నీ వాటి సొంత గవర్నర్ను కలిగి ఉన్నాయి, ఇతను ప్రతిఒక్కరూ పన్ను చెల్లిస్తున్నారో లేదో చూసుకోవాలి; అతను యుద్ధంకు సిపాయిలను పిలవాలి, పనివారిని గుడి నిర్మించేటప్పుడు సరఫరాచేయాలి. అమలుచేయాల్సిన శాసనాలకు అతను బాధ్యుడిగా ఉండాలి. ఈ విధంగా అస్సిరియాలాగా సామ్రాజయం మీద నియంత్రణ ఉంచడం సులభతరం అవుతుంది. 
అయినప్పటికీ బాబిలోన్, సుమేరియన్ లో చాలా చిన్న రాష్ట్రం, ఇది వేగవంతంగా పురోగతిని హమ్మురాబి యొక్క పాలనలో సాధించింది. అతను “శాసన కర్త”గా పేరొందాడు, మరియు త్వరలోనే బాబిలోన్ మెసొపొటేమియా యొక్క ప్రధాన నగరాలలో ఒకటిగా అయ్యంది. దీనిని తర్వాత బాబిలోనియా అని పిలిచారు, దీనర్ధం "దేవతల యొక్క ముఖద్వారం." ఇది అభ్యసన యొక్క గొప్ప చరిత్ర కేంద్రాలలో ఒకటిగా అయ్యింది.
సాయుధయుద్ధం

నగర-రాష్ట్రాలు పెరగటం ఆరంభమవ్వటంతో, వారి పరపతి వృత్తాలు విస్తరించాయి, ఇతర నగర-రాష్ట్రాలలో వాదనలను సృష్టించాయి, ముఖ్యంగా భూముల మరియు కాలువలమీద జరిగాయి. ఏ పెద్ద యుద్ధం జరగని వందల సంవత్సరాల ముందు ఈ వాదనలను ఫలకాలలో నమోదు చేశారు - 3200BCEలో జరిగిన యుద్ధం యొక్క మొదటి నమోదుకాబడింది కానీ 2500BCE నాటిదాకా సాధారణమైనది. ఈ సందర్భంలో సాయుధయుద్ధం మెసొపొటేమియా రాజకీయ వ్యవస్థలో ఏకమయ్యింది, ఇక్కడ ఒక మధ్యస్థంగా ఉన్న నగరం రెండు విరోధ నగరాల కొరకు పరిష్కర్తగా పనిచేయవచ్చు. నగరాల మధ్య సంఘాలను యేర్పరచటానికి ప్రాంతీయ రాష్ట్రాలకు దారితీయటానికి ఇది సహాయపడింది.[26]
సామ్రాజ్యాలు ఏర్పడినప్పుడు, వారు విదేశీ దేశాలతో యుద్ధం చేయటానికి వెళ్ళారు. ఉదాహరణకి సార్గోన్ రాజు, సుమెర్ యొక్క అన్ని నగరాలను, మరీ లోని కొన్ని నగరాలను జయించాడు, మరియు తర్వాత ఉత్తర సిరియాతో యుద్ధం చేయడానికి వెళ్ళాడు.
చాలా బాబిలోనియన్ రాజభవన గోడలు విజయవంతమైన యుద్ధాల చిత్రాలతో మరియు విరోధులు అత్యవసరంగా పారిపోవటం లేదా చెట్ల వెనక దాక్కొనే చిత్రాలతో అలంకరింపబడినాయి.
సుమెర్ రాజు, గిల్గమేష్, రెండు భాగాలు దైవత్వాన్ని కేవలం ఒక భాగాన్ని మానవత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాడని భావించబడింది. అతనిమీద పురాణ కథలు మరియు కవితలు ఉన్నాయి, వీటిని అనేక తరాలకు అందించారు, ఎందుకంటే చాలా ముఖ్యమైనవని భావించే అనేక సాహసాలను ఇతను చేశాడు మరియు అనేక యుద్ధాలు మరియు పోట్లాటలను గెలిచాడు.
శాసనాలు
పైన పేర్కొన్న హమ్మురాబి రాజు, అతని శాసనాల వర్గానికి పేరుగాంచాడు, వీటిని ది కోడ్ అఫ్ హమ్మురాబి
(ఏర్పాటు ca. క్రీ.పూ.1780), ఇది పురాతన శాసనాల వర్గంలలో ఒకటి మరియు ప్రాచీన మెసొపొటేమియా నుండి దత్తాంశం ఈ రకం యొక్క పరిరక్షించిన ఉత్తమ ఉదాహరణలలో ఇది ఒకటి. అతను మెసొపొటేమియా కొరకు 200కు పైగా శాసనాలను ఫర్ మోర్ ఇన్ఫర్మేషన్, సీ హమ్మురాబి అండ్ కోడ్ అఫ్ హమ్మురాబి చూడండి. ఇంకనూ చూడండి: లాస్ అఫ్ ఎష్నున్నా, కోడ్ అఫ్ ఉర్-నమ్ము.
వాస్తుకళ
ప్రాచీన మెసొపొటేమియా వాస్తుకళ యొక్క అధ్యయనం లభ్యమవుతున్న పురావస్తుశాస్త్ర ఆధారం, భవంతుల యొక్క చిత్రాల ప్రాతినిధ్యం మరియు భవంతుల అభ్యాసాల మీద ఖండికలు మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. విద్వాంస సాహిత్యం సాధారణంగా గుళ్ళు, రాజభవనాలు, నగర గోడలు మరియు గేట్లు ఇంకా ఇతర జ్ఞాపకార్ధ భవంతుల మీద కేంద్రీకృతమయ్యింది, కానీ అప్పుడప్పుడూ ఇంటి గోడలమీద కూడా వాస్తుకళ చూడవచ్చు.[27] పురావస్తుశాస్త్ర ఉపరితల పరీక్షలు ఆరంభ మెసొపొటేమియా నగరాలలో పట్టణ ఆకృతి యొక్క అధ్యయనం కొరకు కూడా అనుమతించాయి. ఆరంభ మెసొపొటేమియా యొక్క పురావస్తువులలో ముఖ్యమైనవి క్రీ.పూ.4వ మిల్లినియం నుండి ఉరుక్ దేవాలయ ప్రాంగణాలు మరియు ఆరంభ రాజవంశ కాలాల రాజభవనాల ప్రాంతాలు డియాల నది లోయలో, వీటిలో ఖఫజ మరియు టెల్ అస్మార్, ఉర్ యొక్క మూడవ రాజవంశం శిథిలాలు నిప్పుర్ వద్ద (ఎన్లిల్ యొక్క ప్రదేశం) మరియు ఉర్ (నన్నా ప్రదేశం), మధ్య కాంస్య యుగం సిరియన్-టర్కిష్ ప్రాంతాల యొక్క ఎబ్ల, మరీ, అలలఖ్, అలెప్పో మరియు కుల్టేపే, తుది కాంస్య యుగం రాజభవనాలు బోగజ్కోయ్ (హత్తుష), ఉగారిట్, అషుర్ మరియు నుజి, ఇనుప యుగం రాజభవనాలు మరియు గుళ్ళు అస్సిరియా(కల్హు/నిమ్రుడ్, ఖోర్సాబాద్, నినెవెహ్), బాబిలోనియన్ (బాబిలోన్), ఉరర్టియన్ (తుష్ప/వాన్ కలేసి, కావుస్టేపే, అయనిస్, అర్మవిర్, ఎరెబుని, బస్టాం) మరియు నూతన-హిట్టిటే ప్రదేశాలు (కర్కమిస్, టెల్ హలఫ్, కరటేపే)లో ఉన్నాయి. పురాతన బాబిలోనియన్ శిథిలాల నుండి ఇళ్ళు నిప్పుర్ మరియు ఉర్ వద్ద పేరొందాయి. భవంతి నిర్మాణం మీద పాట్యాంశ ఆధారాలు మరియు సంబందిత పురాణాలతో పాటు, చివర 3వ మిల్లినియం నుండి గుడియా స్థూపాలు, అలానే అస్సిరియన్ మరియు ఇనుప యుగం నుండి బాబిలోనియన్ రాజ ముద్రలు ముఖ్యమైనవి.
గృహాలు
మెసొపొటేమియా గృహాన్ని నిర్మించటానికి ఉపయోగించే వస్తువులు ఈనాడు వాడబడుతున్నవే: మట్టి ఇటుక, మట్టి పట్టీ మరియు కొయ్య తలుపులు, ఇవన్నీ నగరం చుట్టుపక్కలా సహజంగా లభ్యమయ్యేవి,[28] అయిననూ వర్ణించిన ఆ కాలంలోచెక్క సహజంగా అంతబాగా చేయబడలేదు. చాలా గృహాలు చతురస్ర గదిని కేంద్రంగా కలిగి మిగిలిన గదులు వాటితో కలపబడి ఉన్నాయి, కానీ పరిమాణంలో చాలా వ్యత్యాసం ఉంది మరియు గృహాలను కట్టడానికి ఉపయోగించే వస్తువులు సూచించే దాని ప్రకారం వాటిని అక్కడ నివసించేవారే నిర్మించారని తెలుస్తోంది . అతి చిన్న గదులు అతిపేద ప్రజలతో సమబ్మ్ధం కలిగి లేవు; నిజానికి పేద ప్రజలు పాడైపోయే వస్తువులతో, నగరం బయట వెదురు మొక్కల వంటివాటితో గృహాలను నిర్మించుకునేవారు, కానీ దీనికి సరైన ఆధారం చాలా తక్కువగా ఉంది.[29]
రాజభవనం
ప్రారంభ మెసొపొటేమియా శ్రేష్ఠుల యొక్క రాజభవనాలు అతిపెద్ద ప్రాంగణాలు మరియు వీటిని తరచుగా ధారాళంగా ఖర్చుపెట్టి అలంకరించేవారు. ఆరంభ ఉదాహరణలు దియాలా నదీ లోయ ప్రాంతాలు ఖఫజ మరియు టెల్ అస్మార్ వంటి వాటినుండి ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈ క్రీ.పూ.మూడవ మిల్లినియం భవనాలు అతిపెద్ద సాంఘిక-ఆర్ధిక సంస్థలుగా పనిచేశాయి, అందుచే ప్రైవేటు మరియు గృహ విధులతోపాటు వారు కళాకారుల పనిచేసే ప్రాంతాలను, ఆహార నిల్వగృహాలను, పండుగల ఆవరణలను మరియు విగ్రహాలతో సంబంధం ఉన్న వాటిని ఏర్పరచారు. ఉదాహరణకి, ఉర్ వద్ద పేరొందిన "గిపారు" (లేదా సుమేరియన్లో గిగ్-పార్-కు), ఇక్కడ చంద్ర దేవుడు నన్నా యొక్క పూజారుల వసతిగృహాలు అతిపెద్ద ప్రాంగణాలతో అనేక ఆవరణలు, ప్రదేశాలు, చనిపోయిన పూజారుల కొరకు పూడ్చిపెట్టే గదులు, ఒక సమావేశ మందిరం, మొదలైనవి కలిగి ఉంది. ఇలాంటి మెసొపొటేమియా రాజభవనం త్రవ్వకాలలో సిరియాలో మరీ వద్ద దొరికినది, ఇది పురాతన బాబిలోనియన్ కాలంనాటిది.
ఇనుప యుగం యొక్క అస్సిరియన్ రాజభవనాలు ముఖ్యంగా కల్హు/నిమ్రుడ్, డుర్ షర్రుకిన్/ఖోర్సాబాద్ మరియు నినువా/నినెవెహ్ లోనివి వాటి గోడలమీద చిత్రాలతో మరియు పాట్యాంశాలతో వర్ణించడంవల్ల ప్రముఖమైనాయి, వీటి మొత్తాన్ని ఆర్థోస్టాట్ అనబడే రాళ్ళ బండలమీద చెక్కారు. ఈ చిత్రాల కార్యక్రమాలు రాజుల యొక్క సైనిక మరియు పౌర విజయాల సాంప్రదాయ సన్నివేశాలను లేదా వృత్తాంతాలను చేరి ఉన్నాయి. గేట్లు మరియు ముఖ్య ద్వారాల ప్రక్కలు అధిక శిల్పకళతో పురాణ పాత్రలతో నిండి ఉంటాయి. ఇనుప యుగం యొక్క ఈ భవనాల వాస్తుకళా అమరిక పెదా మరియు చిన్న సభలలో యేర్పరచబడ్డాయి. సాధారణంగా రాజు యొక్క సింహాసన గది అనేక ఉత్సవ సభలకు తెరిచిఉంటుంది, ఇక్కడ ముఖ్యమైన రాష్ట్ర సమాఖ్యలు సమావేశమవుతారు, రాష్ట్ర ఉత్సవాలు ఇక్కడ జరుపుతారు.
దంతపు కొయ్య వస్తువులు అధికంగా అస్సిరియా రాజభవనాలలో కనిపిస్తూ ఆ సమయంలో ఉత్తర సిరియా నూతన-హిట్టిటే రాజభావనాలతో ఉన్న సంబంధాన్ని చూపిస్తున్నాయి. అలంకార బాండ్లు చెక్క గేట్లతో కాంస్యంతో అలంకరించడం కూడా దీనికి చక్కటి ఋజువు.
జిగ్గురట్స్
జిగ్గురట్స్ అనేవి అతిపెద్ద సూచ్యాకార గుడి గోపురాలు, వీటిని ప్రాచీన మెసొపొటేమియా లోయ మరియు పాశ్చాత్య ఇరాన్ పీటభూమిలో నిర్మించబడ్డాయి, వేదికల ఆకృతిలో మెట్ల పిరమిడ్ ఆకృతిలో ఒకొక్క స్థాయి లేదా అంచు దిగుతూ ఉంటుంది. మెసొపొటేమియాలో మరియు దగ్గరలో తెలిసిన జిగ్గురట్స్ 32 ఉన్నాయి. దానిలో ఇరవైఎనిమిది ఇరాక్లో ఉన్నాయి, మరియు నాలుగు ఇరాన్లో ఉన్నాయి. ముఖ్యమైన జిగ్గురట్స్ లో నాసిరియా, ఇరాక్ వద్ద గ్రేట్ జిగ్గురట్ ఆఫ్ ఉర్, బాగ్దాద్, ఇరాక్ వద్ద జిగ్గురట్ ఆఫ్ అకర్ కుఫ్, ఖుజెస్తాన్ ఇరాన్ లోని చొఘ జంబిల్, ఈ మధ్యనే కనుగొనబడిన - కాషన్, ఇరాన్ వద్ద సియల్క్ మరియు ఇతరమైనవి ఉన్నాయి. జిగ్గురట్స్ ను సుమేరియన్లు, బాబిలోన్యన్లు, ఎలంమైట్స్ మరియు అస్సిరియాన్లు స్థానిక మతాలకు స్మారకాలుగా నిర్మించారు. జిగ్గురట్ యొక్క పురాతన ఉదాహరణలలో వేదికలను ఉబైడ్ కాలం[30] క్రీ.పూ. నాల్గవ మిల్లినియం నుండి క్రీ.పూ.6వ శతాబ్దం వరకు పెంచాయి. చాలా పిరమిడ్లలా కాకుండా జిగ్గురట్ యొక్క యొక్క పైభాగం చదరంగా ఉంటుంది. సోపాన పిరమిడ్ శైలి ఆరంభ రాజ్యవంశ కాలం యొక్క ముగింపు నుండి ఆరంభం అయ్యింది.[31] నిర్మాణం తరుగుతూ పోతున్న మడతలులాగా దీర్ఘచతురస్రం, దీర్ఘవృత్తం, లేదా చతురస్ర వేదికలో నిర్మించారు, జిగ్గురట్ కు సూచ్యాకార ఆకృతి ఉంది. సూర్యరశ్మిలో కాల్చిన ఇటుకలు జిగ్గురట్ లో ప్రధానంగా వాడబడి కాల్చిన ఇటుక ముఖభాగం బయటకు కనిపించేటట్లు పెడతారు. ఈ ముఖభాగాలను అనేక రంగులలో ఉంచుతారు మరియు జ్యోతిష్యపరమైన ప్రాముఖ్యత కూడా కలిగి ఉండవచ్చు. రాజులు కొన్నిసార్లు వారి పేర్లను మెరుస్తున్న ఇటుకల మీద చెక్కించు కుంటారు. మడతల సంఖ్య రెండు నుంచి ఏడు వరకు ఉంది శిఖరం వద్ద విగ్రహం లేదా గోపురం ఉంటుంది. విగ్రహం దగ్గరకు వెళ్ళటానికి మెట్ల క్రమాన్ని జిగ్గురట్ యొక్క ఒక వైపున ఉంచుతారు లేదా గుండ్రంగా ఉన్న మెట్లను క్రింద నుంచి శిఖరం వరకు ఉంచుతారు. జిగ్గురట్ నిర్మాణం కొండలను పోలినట్లు ఉండాలని సూచించారు, కానీ చాలా కొద్దిగా టెక్సువల్ లేదా పురావస్తుపరిశోధనా ఆధారం ఈ పరికల్పనకు సహకారం ఇస్తుంది.
ఉర్ వద్ద నున్న ఉర్-నమ్ము యొక్క జిగ్గురట్ ఆకృతిని మూడు-స్థాయిలలో నిర్మించారు, ఈనాడు అవి రెండే బ్రతికి ఉన్నాయి. మొత్తం మట్టి ఇటుకలతో ఉన్న కట్టడం నిజానికి బిటుమేన్లో కాల్చిన ఇటుకల సమితి మొత్తాన్ని ముఖభాగంగా ఇచ్చారు, మొదటి దిగువ స్థాయిలో 2.5m ఉండగా 1.15m రెండవ దాని మీద ఉంది. ఈ కాల్చిన ప్రతి ఇటుక మీద ముద్ర ఒకే రాజు ముద్రను కలిగి ఉంది. వేదికల యొక్క ఏటవాలు గోడలు ఆధారంగా ఉన్నాయి. పైకి వెళ్ళడానికి మార్గం మూడు అంతస్తుల మెట్ల మార్గం, ఇవన్నీ దిగినప్పుడు ఉండే ద్వారంవద్ద మొదటి మరియు రెండవ వేదికల మధ్య ఉంటుంది. మొదటి వేదిక ఎట్టు 11m అయితే రెండవ వేదిక 5.7m ఎత్తు ఉంది. మూడవ వేదిక పునఃనిర్మాణాన్ని జిగ్గురట్ యొక్క పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞుడు నిర్మించాడు మరియు (లెనార్డ్ వూల్లె),గోపురాన్ని ఉంచాడు. స్చోగా జంబిల్ జిగ్గురట్ పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞులు అధిక మొత్తంలో నీతిమోక్కల తాళ్ళను కనుగొన్నారు, ఇవి ప్రధాన జిగ్గురట్ యొక్క అడ్డంగా ఉన్నాయి మరియు మట్టి ఇటుకల ముద్దను దగ్గరకు కట్టబడినాయి. 
ప్రాచీన మెసొపొటేమియన్లు నియర్ ఈస్ట్ యొక్క కేంద్రభాగంలో ఉన్నారు. ఈనాడు అవే ఇరాక్ అలానే సిరియా మరియు టర్కీ లోని కొన్ని భాగాలు. ప్రాచీన మెసొపొటేమియా టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నడులమధ్య ఉంది. సాహిత్య పరంగా మెసొపొటేమియా అర్ధం “రెండు నదుల మధ్య ఉన్న భూభాగం”. మెసొపొటేమియా యొక్క దక్షిణ భాగం ఫలవంతమైన పురోగమనాన్ని కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే ఇక్కడ, మెసొపొటేమియా ఎండాకాలాలను మరియు చలికాలాలను కలిగి ఉంటుంది. మెసొపొటేమియాలో మొదటి నగరం ఎరిడు.
మెసొపొటేమియాలో నదులు జీవితం కొనసాగటానికి మరియు ఆహారం పొందడానికి సహాయపడింది. మెసొపొటేమియన్లు మన్నును మరియు భూములను తడుపుకొని సేద్యం చేయటానికి నదులు సహాయపడినాయి. నదులు అపాయకారులుగా కూడా ఉన్నాయి, వరదలకు కారణమయ్యి పంటలు మరియు నాటిన గింజలు కొట్టుకు పోయేటట్లు చేశాయి. మెసొపొటేమియన్ల యొక్క జీవనశైలి మార్ష్ అరబ్ల శైలితో సమానంగా ఉంది, వీరు టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నదులపై ఆధారపడి మరియు వారికి సహాయపడేటట్లు వాడుకుంటారు. వర్షాకాలంలో కొన్నిసార్లు నదులు కొంతవరకు భూములను ముంచెత్తుతాయి, అందుచే ఎత్తులో ఉన్న మరియు చెత్త కుప్పలుగా ఉన్న వాటిని నీటితో తడపరు. ఒకవేళ ఇది జరిగితే మెసొపొటేమియన్లు ఇతర ప్రజల ఇళ్ళకు వెళ్ళటానికి లేదా వరద ప్రాంతాలు కాని చోట్లకు వెళ్ళటానికి పడవలను ఉపయోగించవలసి వస్తుంది. నదులు మెసొపొటేమియన్ల జీవితాన్ని అనేకవిధాలుగా ప్రభావితం చేసింది. 
మెసొపొటేమియన్లు సంక్లిష్టమైన మరియు జటిలమైన సాగు విధానాలను కలిగి ఉన్నారు. ఎండా కాలంలో నీటిపారుదల కొరకు (వీటిని వారు తరచుగా బాగుచేయాల్సి మరియు తిరిగి-తవ్వాల్సి వచ్చేది) కాలువలను ఉపయోగించారు. మెసొపొటేమియన్లు బక్కెట్టు ఎత్తే సాధనం కలిగి ఉన్నారు, దీని ద్వారా నీటిని కాలువలలో లోపలి తీసుకు వెళ్ళటానికి మరియు పంటలకు నీరును తీసుకురావటానికి ఉపయోగపడింది. నీటిపారుదల చాలా ముఖ్యమైనది, దాని వల్ల పంటలు పెరిగి చలికాలానికి సరిపోయే ఆహారాన్ని అందించడానికి సాధ్యమయ్యేది. మెసొపొటేమియాలో నీటిపారుదల ముఖ్యపాత్రను పోషించింది.
వ్రాతను మరియు భాషను మొదట కనిపెట్టినది మెసొపొటేమియన్లు. ఆరంభంలో, లిపి చాలా సులభతరంగా ఉంది, మీరేమి చూపించుకోవాలనుకుంటున్నారో అది చూపించడం. ఫలితంగా లిపి సంక్లిష్ట కీల ఆకృతిలో తయారయ్యింది. కీల భాషలో వందలకొద్దీ అక్షరాలూ ఉన్నాయి. మెసొపొటేమియన్లు మాట్లాడే భాష మెసొపొటేమియన్ అని పిలవరు, కానీ సుమేరియన్ అంటారు. కీలభాషను అక్కాడియన్, బాబిలోనియన్, పర్షియన్, మరియు అనేక ఇతర భాషలతో ఉపయోగం కొరకు అమలుచేశారు.
మెసొపొటేమియా యొక్క ప్రజలకు తిండికి ఆహారం వ్యవసాయదారులు పండించారు, కానీ నగరాల యొక్క సంపద వర్తకుల మరియు కళాకారుల నుండి వచ్చింది. మెసొపొటేమియా వర్తకం మీద గొప్ప విలువను ఉంచారు. మెసొపొటేమియా ఎక్కువ సహజ వనరులను కలిగి లేదు, అందుచే ఎక్కువగా ధాన్యాల మరియు బట్టల వ్యాపారం చేసేవారు. టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నదులు మెసొపొటేమియా నుండి మరియు వరకు పొందడానికి బాధ్యతగా ఉన్నాయి. వారు వస్తువులను సుదూరంగా ఆఫ్రికా, ఆసియా, మరియు ఐరోపాకు వర్తకం చేసేవారు. మెసొపొటేమియాలో నాణేలు వాడలేదు, కానీ ప్రమాణాలు వెండి మరియు ధాన్యాల బరువు మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. పన్నుల నుండి వచ్చిన ధనాన్ని యూఫ్రేట్స్ మీద వారధి కట్టడానికి వెచ్చించి ఇంకనూ వ్యాపారం పెరగడానికి దోహదం చేశారు. వర్తకం లేకుండా ఉంటే మెసొపొటేమియా సులువుగా విఫలమయ్యేది. 
మెసొపొటేమియన్లు మొదటగా చక్రాలుకల వాహనాలను 3500 B.C.E లో నిర్మించారు. వారు చక్రాన్ని చేయడానికి కుండలు చేసే చక్రంతో చేసారు మరియు తర్వాత ఉరుక్ లో చేశారు, ఏవిధంగా అధిక బరువున్న వస్తువులను మోసుకు వెళ్ళాలని ప్రయత్నం చేస్తున్నప్పుడు, మనిషి చక్రాన్ని కనుగొన్నాడు. అతను ఒక దూలం మీద చెక్క ముక్కను ఉంచి అతని వస్తువులను లాగటానికి ఉపయోగించాడు. చక్రం కనుగొని ఉండకపోతే ఆధునిక ప్రపంచం ఇలా ఉండేదికాదు.
సూచనలు
గమనికలు

ఉపయుక్త గ్రంథసూచి
అట్లాస్ డే లా మెసొపోటామీ ఎట్ డు ప్రొచె-ఒరిఎంట్ ఎంసిఎన్, బ్రెపోల్స్, 1996 ISBN
|2503500463.
బెనోయిట్, ఆగ్నెస్; 2003. ఆర్ట్ ఎట్ ఆర్కేలోజీ: లెస్ సివిలైజేషన్స్ డు ప్రొచె-ఒరిఎంట్ ఎంసిఎన్, మన్యుఎల్స్ డే ల్'ఏకల్ డు లౌవ్ర్.
జీన్ బొట్టేరో; 1987.మెసొపోటామీ.  లెక్రిట్యూర్, లా రైజన్ ఎట్ లెస్ డైక్స్, గల్లిమార్డ్, కోల్. « ఫోలియో హిస్టిరే », ISBN
|2070403084.
జీన్ బొట్టేరో; 1992. మెసొపొటేమియా: లిపి, తర్కం మరియు దేవుళ్ళు . తర్జుమా. జైనబ్ బహ్రని మరియు మార్క్ వాన్ డే మీరూప్ చేశారు, చికాగో విశ్వవిద్యాలయం ముద్రణ: చికాగో.
ఎడ్జార్డ్, డీత్జ్ ఒట్టో; 2004. గెస్చిచ్టే మెసొపోటామియన్స్.  వాన్ డెన్ సుమేరేర్న్ బిస్ జు అలెగ్జాండర్ దెం గ్రోßఎం, ముంచెన్, ISBN 3-406-51664-5
హ్రౌడ, బార్తేల్ మరియు రేనే ఫీల్శిఫ్టార్; 2005. మెసొపోటామీన్.  డై అంటికేన్ కుల్తురెన్ జ్విస్చెన్ యూఫ్రాట్ ఉండ్ టిగ్రిస్. ముంచెన్ 2005 (4. ఆఫ్ల్.), ISBN 3-406-46530-7
జోంన్స్, ఫ్రాన్సిస్; 2001. డిక్శనైర్ డే లా సివిలైజేషన్ మెసొపోటామీయెన్నే, రాబర్ట్ లఫ్ఫోంట్.
కోర్న్, వోల్ఫ్ గ్యాంగ్; 2004. మెసొపోటామిఎన్ - వీజ్ డేర్ జివిలైజేషన్.  6000 జహ్రే హాచ్కుల్తురేన్ ఆన్ యూఫ్రాట్ ఉండ్ టిగ్రిస్, స్టూట్ట్గార్ట్, ISBN 3-8062-1851-X
కుహ్ర్ట్, అమెలీ; 1995. ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్: c.  3000-330 B.C . 2 Vols. రౌట్లేడ్జ్: లండన్ మరియు న్యూ యార్క్.
లివెరని, Mario; 1991. అన్టికో ఒరిఎంటే: స్టోరియా, సోసైటా, ఎకనోమియా . ఎడిటోరి లటేర్జా: రోమ.
మాథ్యూస్, రోగెర్: 2003. మెసొపొటేమియా యొక్క పురావస్తుతత్వ శాస్త్రం.  సిద్దాంతాలు మరియు విధానాలు, లండన్ 2003, ISBN 0-415-25317-9
మాథ్యూస్, రోగెర్; 2005. మెసొపొటేమియా యొక్క పురాతన చరిత్ర ముందు కాలం - 500,000 to 4,500 BC, టర్న్హౌట్ 2005, ISBN 2-503-50729-8
ఒప్పెన్హీం, A. లియో; 1964. ప్రాచీన మెసొపొటేమియా: మరణించిన నాగరికత యొక్క చిత్రం . చికాగో విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ముద్రణ: చికాగో మరియు లండన్. పునరావృతమైన ప్రచురణ ఎరికా రీనేర్ చేత, 1977 లో ముగించబడింది.
పొల్లాక్, సుసాన్; 1999. ప్రాచీన మెసొపొటేమియా: ఎప్పుడూ లేని ఎడెన్  . కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం ముద్రణ: కేంబ్రిడ్జ్.
పోస్ట్ గేట్, J. నికోలస్; 1992. పురాతన మెసొపొటేమియా: చరిత్ర యొక్క పురోగమనం వద్ద సంఘం మరియు ఆర్ధికవ్యవస్థ  . రూట్ లేడ్జ్: లండన్ మరియు న్యూ యార్క్.
రౌక్స్, జార్జెస్; 1964. ప్రాచీన ఇరాక్, పెంగ్విన్ పుస్తకాలు.
సిల్వర్, మొర్రిస్; 2007. "ప్రాచీన మెసొపొటేమియా యొక్క ఆర్ధికవ్యవస్థలో పునః పంపిణీ మరియు మార్కెట్లు: పోలన్యి నూతనీకరణం చేయడం", అంటిగు ఒరిఎంటే 5: 89-112.
స్నెల్, డానియెల్ (ed.)| 2005 ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్ కు తోడు . మాల్దేన్, MA: బ్లాక్క్వేల్ ప్రచురణ, 2005.
వాన్ డే మీరూప్, మార్క్; 2004. ప్రాచీన నియర్ ఈస్ట్ యొక్క చరిత్ర. ca 3000-323 BC . ఆక్స్ఫోర్డ్: బ్లాక్వెల్ ప్రచురణ.
బాహ్య లింకులు

— బ్రిటిష్ వస్తుప్రదర్శన నుండి మెసొపొటేమియాను పరిచయంచేయడం
బై నైల్ అండ్ టైగ్రిస్, 1886 మరియు 1913 మధ్య కాలంలో బ్రిటీష్ మ్యూజియం తరపున ఈజిప్టు మరియు మెసపటోమియా ప్రాంతాల్లో E. A. వాలీస్ బడ్జ్ చేసిన యాత్రల వర్ణన, 1920 (జార్జియా విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయాల్లో కనిపించే నకలు; DjVu &amp;PDF ఫార్మాట్‌లో ఉంది)
, గార్డెన్ అఫ్ ఎడెన్ లో అధికారిక కళాకారుడి యొక్క సాహసాలుగా డోనాల్డ్ మాక్స్వెల్ చేత 1921 లో చెప్పబడింది (జార్జియా గ్రంధాలయాల యొక్క విశ్వవిద్యాలయం వద్ద వెతకదగిన ప్రతిరూపం; ద్జ్వు(DjVu) &  విధానం)
, పెర్సి S. P. పిల్లో చే వ్రాయాబడింది, 1912 (జార్జియా గ్రంధాలయాల యొక్క విశ్వవిద్యాలయం వద్ద ప్రతిరూపం; DjVu &  విధానం)
వర్గం:చరిత్ర
వర్గం:ప్రాచీన నాగరికతలు