ప్రాచీన ఈజిప్టు నాగరికత

Question: సన్నని ఎవరు కనిపెట్టారు ?


పురాతన ఈజిప్టు అనేది ఉత్తర ఆఫ్రికాకు చెందిన ఒక అతిప్రాచీన నాగరికత. నైలు నది దిగువ పరీవాహ ప్రాంతం వెంబడి ఈ నాగరికత విలసిల్లింది, ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం ఆధునిక ఈజిప్టు దేశంగా పరిగణించబడుతుంది. సుమారుగా 3150 BC[1] కాలంలో మొదటి ఫారో హయాంలో ఎగువ ఈజిప్టు, దిగువ ఈజిప్టుల రాజకీయ ఏకీకరణ జరగడంతో ఈ నాగరికత ఏకతాటిపైకి వచ్చింది. తరువాతి మూడు వేల సంవత్సరాల్లో ఇది బాగా అభివృద్ధి చెందింది.[2] వరుసగా సుస్థిరమైన సామ్రాజ్యాల హయాంలో దీని చరిత్ర బాగా విస్తరించింది, అయితే మధ్యంతర యుగంగా పిలిచే తర్వాతి కాలంలో అస్థిర పరిస్థితులు నెలకొని ఈ నాగరికత విచ్ఛిన్నమైంది. ఈజిప్టు నాగరికత చరిత్రను మూడుగా విభజిస్తారు: కాంస్య యుగంలోని తొలి దశలో ప్రాచీన సామ్రాజ్యం, మధ్య దశలో మధ్య సామ్రాజ్యం, చివరి దశలోని నూతన సామ్రాజ్యాలు అవి. నూతన సామ్రాజ్యపు కాలంలో పురాతన ఈజిప్టు ఉత్కృష్ట స్థితికి చేరుకుంది, తరువాత ఈ నాగరికత క్రమక్రమంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. ఈ చివరి కాలంలో, విదేశీ శక్తులు ఒకదాని తరువాత ఒకటి ఈజిప్టుపై ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, ఫారో‌ల పాలనకు అధికారికంగా 31 BCలో తెరపడింది, ఈ సమయానికి ఈజిప్టును రోమన్ సామ్రాజ్యం ఆక్రమించుకుంది, ఆపై రోమన్ చక్రవర్తులు ఈజిప్టును తమ సామ్రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రంగా మార్చారు.[3]
నైలు లోయ వాతావరణ పరిస్థితులను వ్యవసాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉపయోగించుకునే సామర్థ్యంలో నైలు నాగరికత విజయం కొంతవరకూ ఉంది.  సారవంతమైన లోయలో అంచనాకు అందే విధంగా వచ్చే వరదలు, నియంత్రిత సాగునీటి పారుదలతో సమృద్ధిగా పంటలు పండేవి, ఇది సామాజిక అభివృద్ధికి,  సంస్కృతికి ఊతం ఇచ్చింది. అవసరానికి మించి వనరులు లభ్యం అవుతూండడంతో, అదనపు వనరులు ఉపయోగించుకుని పరిపాలన యంత్రాంగం నైలు లోయలోనూ, పరిసరాల్లో ఎడారి ప్రాంతంలోనూ అన్వేషణను ప్రోత్సహించింది, అంతేకాకుండా స్వతంత్ర రాత పద్ధతి, ఉమ్మడి నిర్మాణ సంస్థ మరియు వ్యవసాయ ప్రాజెక్టులు, చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాలతో వాణిజ్యం, విదేశీ శత్రువులను ఓడించేందుకు మరియు ఈజిప్టు ఆధిపత్యాన్ని చాటేందుకు ఉద్దేశించిన సైన్యం అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఫారో నియంత్రణలో ఉండే కేంద్రీయ లేఖకులు, మత పెద్దలు, పాలకుల ఉద్యోగిస్వామ్యంలో ఈ కార్యకలాపాలకు ప్రేరణ మరియు వాటి నిర్వహణ బాధ్యతలు ఉండేవి, ఫారో మత విశ్వాసాలతో కూడిన విస్తృత వ్యవస్థ పూర్వాపర సంబంధంతో ఈజిప్టు పౌరుల మధ్య సహకారాన్ని మరియు వారిలో ఐకమత్యాన్ని ప్రోత్సహించేవాడు.[4][5]
గనుల త్రవ్వకం, భూమిని కొలవడం మరియు పిరమిడ్‌లు, ఆలయాలు మరియు స్థూపాల వంటి స్మారక కట్టడాలు నిర్మాణానికి ఉపయోగపడిన నిర్మాణ మెళకువలను పురాతన ఈజిప్షియన్లు సాధించిన కొన్ని గొప్ప సాధనలుగా చెప్పవచ్చు; గణితశాస్త్ర పద్ధతి, ఆచరణీయ మరియు సమర్థవంతమైన వైద్య విధానం, నీటిపారుదల వ్యవస్థలు మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తి మెళకువలు, ప్రపంచానికి పరిచయమైన తొలి నౌకలు, [6] ఈజిప్షియన్ పింగాణీ మరియు గాజు పరిజ్ఞానం, కొత్త రూపాల్లోని సాహిత్యం మరియు మొట్టమొదటి శాంతి ఒప్పందాన్ని పురాతన ఈజిప్టు నాగరికతలో గుర్తించవచ్చు.[7] ప్రపంచానికి ఈజిప్టు శాశ్వత వారసత్వాన్ని మిగిల్చింది. దాని యొక్క కళ మరియు నిర్మాణశైలి ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్వీకరించబడ్డాయి మరియు దీని యొక్క ప్రాచీనతలు ప్రపంచం మారుమూలలకు విస్తరించాయి. ఈ నాగరికతలోని స్మారక రూపాలు శతాబ్దాల తరబడి ప్రయాణికులు మరియు రచయితల ఊహాలకు స్ఫూర్తినిచ్చాయి. ఈజిప్టు మరియు ప్రపంచం కోసం..ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన ప్రాచీనతలు మరియు త్రవ్వకాలపై ప్రారంభ ఆధునిక యుగంలో ఏర్పడిన ఆసక్తి, ఈజిప్టు నాగరికతపై శాస్త్రీయ పరిశోధనకు మరియు దాని గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కారణమైంది.[8]
చరిత్ర

Dynasties of Ancient Egypt
PredynasticProtodynastic
Early Period
Old Kingdom
First Intermediate Period
Middle Kingdom
Second Intermediate Period
New Kingdom
Third Intermediate Period
First Persian Period
Late Period
Second Persian Period
Ptolemaic Periodvt

పురాతన రాతియుగ కాలానికి, ఉత్తర ఆఫ్రికా యొక్క జలశూన్యమైన వాతావరణం బాగా వేడిగా మరియు పొడిగా మారింది, దీంతో ఈ ప్రాంతాల్లోని జనాభా నైలు నది లోయ వెంబడి ప్రదేశాలకు తరలివెళ్లాల్సి వచ్చింది, సుమారుగా 120 వేల సంవత్సరాల క్రితం వలసలపై ఆధారపడిన ఆధునిక మానవ వేట-సంగ్రాహకులు మధ్య రాతియుగం ముగింపు వరకు ఈ లోయలో స్థిరపడటం ప్రారంభించారు, ఈ విధంగా నైలు నది ఈజిప్టు జీవనరేఖగా మారింది.[9] నైలు నది లోయలోని సారవంతమైన వరదప్రాంతం మానవులకు స్థిరమైన వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు మరింత ఆధునిక, కేంద్రీకృత సమాజాన్ని అభివృద్ధి చేసుకునే అవకాశం కల్పించింది, మానవ నాగరికత చరిత్రకు ఈ సమాజం ఒక మూలస్తంభంగా మారింది.[10]
రాజవంశపూర్వ కాలం
ఈరోజుతో పోలిస్తే, రాజవంశపూర్వ మరియు ప్రారంభ రాజవంశ కాలాల్లో, ఈజిప్టు వాతావరణం చాలా తక్కువ శుష్కత కలిగివుండేది. ఈజిప్టులో పెద్ద భూభాగాలు చెట్లతో నిండిన సవన్నాలతో నిండి ఉండేవి మరియు ఈ ప్రాంతాల్లో క్షీరద జాతికి చెందిన జంతు మందలు సంచరించేవి. వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం అన్ని వాతావరణాల్లో మంచి ఫలోత్పాదకత కలిగివుండేవి మరియు నైలు నది పరీవాహ ప్రాంతం భారీ సంఖ్యలో జలపక్షులకు ఆవాసంగా ఉంది. ఈజిప్షియన్లకు వేట సాధారణ జీవనోపాధిగా ఉండేది మరియు అనేక జంతువులు తొలిసారి మచ్చికచేయబడటం కూడా ఈ కాలంలోనే కనిపించింది.[11]

5500 BCనాటికి, నైలు లోయలో నివసిస్తున్న చిన్న తెగలు వ్యవసాయం మరియు జంతు పెంపకంపై బాగా నియంత్రణ సాధించిన పలు సంస్కృతులను అభివృద్ధి చేశాయి, వారి మృణ్మయకళ, దువ్వెనలు, కంకణాలు (ముంజేతి గొలుసులు) మరియు పూసలు వంటి వ్యక్తిగత వస్తువులపై ఆ సంస్కృతులకు సంబంధించిన ఆధారాలు గుర్తించవచ్చు. ఎగువ ఈజిప్టులోని ప్రారంభ సంస్కృతుల్లో బడారి అతిపెద్ద సంస్కృతిగా గుర్తింపు పొందింది, అత్యున్నత నాణ్యత కలిగిన పింగాణీ వస్తువులు, రాతి సాధనాలు మరియు రాగి వినియోగంతో ఈ సంస్కృతి ప్రత్యేకత కలిగివుంది.[12]
ఉత్తర ఈజిప్టులో, బడారి తరువాత అభివృద్ధి చెందిన అమర్టియన్ మరియు గార్జియన్ సంస్కృతుల్లో[13] అనేక సాంకేతిక మెరుగుదలలు కనిపించాయి. గెర్జియాన్ సంస్కృతికి చెందిన ఈజిప్టు పౌరులు, కానాన్ మరియు బైబ్లోస్ తీరంతో సంబంధాలు పెట్టుకున్నారనేందుకు సాక్ష్యం లభించింది.[14]
దక్షిణ ఈజిప్టులో, బడారిని పోలిన నఖాడా సంస్కృతి సుమారుగా 4000 BC కాలంలో నైలు నది వెంబడి విస్తరించడం ప్రారంభమైంది. నఖాడా I కాలం ప్రారంభం నుంచి, రాజవంశపూర్వ ఈజిప్టు పౌరులు ఇథియోపియా నుంచి రాతి గాజును దిగుమతి చేసుకున్నారు, ఈ రాతి గాజుపొరలను ఉపయోగించి కత్తులు మరియు ఇతర వస్తువులు తయారు చేశారు.[15] సుమారుగా 1000 సంవత్సరాల కాలంపాటు, కొన్ని చిన్న వ్యవసాయ సమాజాల నుంచి అభివృద్ధి చెందిన నఖాడా సంస్కృతి చివరకు శక్తివంతమైన నాగరికతగా అవతరించింది, ఈ నాగరికతకు చెందిన నాయకులు ప్రజలు మరియు నైలు లోయ వనరుల పూర్తి నియంత్రణలో ఉండేవారు.[16] మొదట హీరాకాన్‌పోలిస్ వద్ద, తరువాత అబైడోస్ వద్ద అధికార కేంద్రాలు నెలకొల్పారు, నఖాడా III పాలకులు వారి నియంత్రణను నైలు నది వెంబడి ఉత్తరంవైపుకి విస్తరించారు.[17] దక్షిణంవైపు ఉన్న నుబియా, పశ్చిమంవైపు ఉన్న పశ్చిమ ఏడారి ఒయాసిస్సు ప్రజలు మరియు తూర్పున తూర్పు మధ్యధరా ప్రాంత సంస్కృతులకు చెందిన ప్రజలతో ఈజిప్షియన్లు వాణిజ్యం చేశారు.[17]
నఖాడా సంస్కృతికి చెందిన ఈజిప్టు పౌరులు అనేక రకాల వస్తువులు తయారు చేశారు, ఇవి రాజ్య ప్రాబల్యం మరియు సంపద పెరిగేందుకు ఉపయోగపడ్డాయి, నఖాడా సంస్కృతిలో తయారు చేయబడిన వస్తువుల్లో రంగులు అద్దిన మృణ్మయకళాకృతులు, బంగారం, వైడూర్యం, దంతాలతో చేసిన ఆభరణాలు ఉన్నాయి. వారు మెరుగులద్దిన మృణ్మయ సామాగ్రిగా తెలిసిన పింగాణీకి మెరుగులు అద్దే పద్ధతిని అభివృద్ధి చేశారు, రోమన్ కాలంలో కప్పులు, తాయెత్తులు మరియు చిన్న బొమ్మలను అలంకరించేందుకు ఈ పద్ధతి స్వీకరించబడింది.[18] రాజవంశపూర్వ చివరి దశలో, నఖాడా సంస్కృతిలో రాత గుర్తులు ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది, ఇది చివరకు పురాతన ఈజిప్టు భాషను రాసేందుకు ఉపయోగించిన సంపూర్ణ చిత్రలిపి వ్యవస్థ సృష్టికి దారితీసింది.[19]
ప్రారంభ రాజవంశ కాలం


మూడో శతాబ్దం BCకి చెందిన ఈజిప్టు గురువు మనెతో మేనస్ నుంచి తన కాలం వరకు ఉన్న అనేక మంది ఫారో‌లను 30 రాజవంశాలుగా విభజించాడు, ఈ విభజన పద్ధతి ఈ రోజుకు కూడా వాడుకలో ఉంది.[21] "మేని" (లేదా గ్రీకులో మేనస్) అనే పేరు గల రాజుతో ఆయన తన అధికారిక ఈజిప్టు చరిత్రను ప్రారంభించాడు, (సుమారుగా 3200BC కాలంలో) ఎగువ మరియు దిగువ ఈజిప్టు రెండు సామ్రాజ్యాలను ఏకం చేసిన రాజుగా మేని పరిగణించబడుతున్నాడు.[22] పురాతన ఈజిప్టు రచయితలు తెలియజేసిన సమాచారంలో ఉన్నదాని కంటే, ఈజిప్టు ఏకీకరణ వాస్తవానికి చాలా దశల్లో జరిగినట్లు తెలుస్తోంది, మేనస్ యొక్క సమకాలీన చరిత్ర ఏదీ అందుబాటులో లేదు. అయితే ఇప్పుడు కొందరు అధ్యయనకారులు, పురాణ మేనస్ వాస్తవానికి ఫారో నార్మర్ అయివుండవచ్చని భావిస్తున్నారు, ఏకీకరణను సూచించే లాక్షణిక చర్య కనిపిస్తున్న పింగాణీ నార్మర్ పాలెట్‌పై రాజ సరంజామాతో ఉన్న వ్యక్తి ఫారో నార్మర్ కావడం గమనార్హం.[23]
సుమారుగా 3150 BCనాటి ప్రారంభ రాజవంశ కాలంలో, దిగువ ఈజిప్టుపై తొలి రాజవంశ ఫారో‌ల నియంత్రణ బాగా బలపడింది, వారు మెంఫిస్ అనే రాజధానిని ఏర్పాటు చేశారు, ఇక్కడి నుంచి వారు కార్మిక శక్తి మరియు సారవంతమైన ఒండ్రునేల ప్రాంతంలో వ్యవసాయంతోపాటు, లెవంత్‌తో ఉన్న లాభదాయక మరియు కీలకమైన వాణిజ్య మార్గాలను నియంత్రించేవారు. ప్రారంభ రాజవంశ కాలంలో ఫారో‌ల అధికారం మరియు సంపద బాగా పెరిగింది, దీని ప్రభావం వారి యొక్క భారీ మస్తబా సమాధులు మరియు అబైడోస్ వద్ద నిర్మించిన గోరీ నిర్మాణాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఈజిప్షియన్లు మరణించిన దైవసమాన ఫారో‌ల స్మారకార్థం వీటిని నిర్మించారు.[24] పురాతన ఈజిప్టు నాగరికత మనుగడ మరియు అభివృద్ధికి కీలకంగా ఉన్న భూభాగం, కార్మికులు మరియు వనరులపై రాజ్య నియంత్రణను చట్టబద్ధం చేసేందుకు ఫారో‌ల నేతృత్వంలో బలమైన రాచరిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చేయబడింది.[25]
ప్రాచీన సామ్రాజ్యం


ప్రాచీన సామ్రాజ్యం హయాంలో, కేంద్రీకృత పాలన కారణంగా వ్యవసాయ ఉత్పాదన బాగా పెరగడంతో నిర్మాణ రంగం, కళ మరియు సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో అద్వితీయమైన పురోగతి సాధ్యపడింది.[26] విజియెర్ (ముస్లిం ప్రభుత్వంలో ఉన్నతాధికారి) ఆదేశాలపై, రాజ్య అధికారులు పన్నులు వసూలు చేసేవారు, అంతేకాకుండా పంట దిగుబడి పెంచేందుకు నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల్లో సమన్వయాన్ని అందించేవారు, నిర్మాణ ప్రాజెక్టులపై పనిచేసేందుకు కూలీలకు ప్రణాళికలు తయారు చేసి ఇవ్వడం చేసేవారు, శాంతి, భద్రతలను పరిరక్షించేందుకు ఒక న్యాయ వ్యవస్థ కూడా ఏర్పాటు చేశారు.[27] ఫలదాయక మరియు స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థకు అధిక సంఖ్యలో వనరులు అందుబాటులో ఉండటంతో, ఈజిప్టు సామ్రాజ్యం భారీ స్మారక కట్టడాలు నిర్మించగలగడంతోపాటు, రాజ కార్ఖానాలో అనూహ్యమైన కళలు వెలుగుచూశాయి. డోజెర్, ఖుఫు మరియు వారి పూర్వికులు చేత నిర్మించబడిన పిరమిడ్‌లు పురాతన ఈజిప్టు నాగరికతకు మరియు దానిని పాలించిన ఫారో‌ల అధికారానికి చిరస్మరణీయ చిహ్నాలుగా నిలిచిపోయాయి.
కేంద్రీకృత పాలనా యంత్రాంగం ప్రాముఖ్యత పెరగడంతోపాటు, కొత్తగా విద్యావంతులైన లేఖకులు మరియు తమ సేవలకు గుర్తింపుగా ఫారో‌ల చేత భూభాగాలు పొందిన అధికారులు తరగతులు ఏర్పడ్డాయి. మరణం తరువాత ఫారో‌ను పూజించేందుకు అవసరమైన వనరులను ఉండేలా చూసేందుకు ఫారో‌లు తమ గోరీ సంబంధ మద్దతుదారులకు మరియు స్థానిక ఆలయాలకు భూములు పంచేవారు. ప్రాచీన సామ్రాజ్యం అంతరించే సమయానికి, ఐదు శతాబ్దాలపాటు పాటించబడిన భూస్వామ్య పద్ధతులు నెమ్మదిగా ఫారో ఆర్థిక శక్తిని నిర్వీర్యం చేశాయి, దీని వలన భారీ కేంద్రీకృత పాలనను సాగించలేని స్థితికి ఫారో‌లు చేరుకున్నారు.[28] ఫారో‌ల శక్తి క్షీణించడంతో, నోమార్క్‌లుగా పిలిచే ప్రాంతీయ గవర్నర్‌లు ఫారో అధికారాన్ని సవాలు చేయడం ప్రారంభించారు. దీనికి, 2200 మరియు 2150 BC మధ్యకాలంలో తీవ్ర కరువులు తోడవడంతో[29] చివరకు దేశంలో 140 ఏళ్లపాటు దుర్భిక్షం మరియు కలహాలు రాజ్యమేలాయి, దీనిని మొదటి మధ్యంతర కాలంగా గుర్తిస్తారు.[30]
మొదటి మధ్యంతర కాలం

ప్రాచీన సామ్రాజ్యం చివరిలో ఈజిప్టు యొక్క కేంద్ర ప్రభుత్వం పతనమైన తరువాత, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఊతమిచ్చే లేదా దానిని సుస్థిరపరిచే శక్తి పాలనా యంత్రాంగం కోల్పోయింది. సంక్షోభం సమయంలో మరియు రాబోయే ఆహార కొరతలు మరియు కరువుల్లో విజృంభించిన రాజకీయ వివాదాలు మరియు చిన్న-స్థాయి పౌర యుద్ధాలపై రాజు సాయం కోసం ప్రాంతీయ గవర్నర్లు ఆధారపడలేదు. ఇదిలా ఉంటే, దీనికి మించిన క్లిష్టమైన సమస్యలను స్థానిక నేతలు సృష్టించారు, వారు ప్రావిన్స్‌ల్లో (రాష్ట్రాల్లో) అభివృద్ధి చెందే సంస్కృతిని ఏర్పాటు చేసేందుకు స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకోవడం మొదలుపెట్టారు. వనరులు వారి గుప్పెట్లోకి రావడంతో, ప్రావిన్స్‌లు ఆర్థికంగా పరిపుష్ఠమయ్యాయి - అన్ని సామాజిక తరగతుల్లో భారీ మరియు మెరుగైన సమాధులు ఈ వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.[31] సృజనాత్మకత పెల్లుబకడంతో, ప్రావిన్స్ కళాకారులకు ప్రోత్సాహం అందింది మరియు ప్రాచీన సామ్రాజ్యం యొక్క రాచరికానికి మాత్రమే పరిమితమై ఉన్న సాంస్కృతిక మూలాంశాలు వారు కూడా స్వీకరించారు, లేఖకులు సాహిత్య శైలులను అభివృద్ధి చేశారు, ఇవి ఆ కాలం యొక్క ఆశావాదాన్ని మరియు వాస్తవికతను వెల్లడించాయి.[32]
ఫారో‌ల అధికార పరిధి నుంచి బయటపడిన స్థానిక పాలకులు భూభాగ నియంత్రణ, రాజకీయ ప్రాబల్యం కోసం యుద్ధాలు చేయడం ప్రారంభించారు. 2160 BCనాటికి, హెరాక్లెయోపోలిస్ పాలకులు దిగువ ఈజిప్టును తమ ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నారు, తెబెస్‌లో వారి ప్రత్యర్థి జాతికి చెందిన, ఇంతెఫ్ కుటుంబం ఎగువ ఈజిప్టుపై పట్టు సాధించింది. ఇంతెఫ్ కుటుంబం ప్రాబల్యం పెరగడంతో, వారి సామ్రాజ్యం ఉత్తరంవైపుకు విస్తరించింది, దీంతో రెండు ప్రత్యర్థి రాజవంశాల మధ్య యుద్ధం అనివార్యమైంది. సుమారుగా 2055 BC కాలంలో, నెభెపెట్రె మెంతుహోటెప్ II నేతృత్వంలోని తెబాన్ దళాలు హెరాక్లెయోపోలిటన్ పాలకులను ఓడించాయి, దీంతో ఈజిప్టు రెండు భూభాగాలు మళ్లీ ఏకమయ్యాయి, మధ్య స్రామ్రాజ్యం (మిడిల్ కింగ్‌డమ్) గా గుర్తింపు పొందిన ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి అంకురార్పణ జరిగింది.[33]
మధ్య సామ్రాజ్యం


మధ్య సామ్రాజ్యం (మిడిల్ కింగ్‌డమ్) కు చెందిన ఫారో‌లు (పాలకులు) దేశం యొక్క అభివృద్ధి మరియు స్థిరత్వాన్ని పునరుద్ధరించారు, దీని వలన కళలు, సాహిత్యం మరియు స్మారక భవన నిర్మాణాలు పునర్జీవనం పొందాయి.[34] మెంతుహోటెప్ II మరియు అతని 11వ రాజవంశ వారసులు తెబెస్‌ను రాజధానిగా చేసుకొని పాలన సాగించారు, అయితే రాజ్య ఉన్నతాధికారి అమెనెంహాత్ I రాజ్యాధికారం వస్తుందని ఊహించుకొని, సుమారుగా 1985 BC కాలంలో, అంటే 12వ రాజవంశం ప్రారంభంలో దేశ రాజధానిని ఫైయుమ్‌లోని ఇట్జాతావ్ నగరానికి మార్చాడు.[35] ఇట్జాతావ్ నుంచి, 12వ రాజవంశానికి చెందిన ఫారో‌లు బాగా ముందు చూపుతో వ్యవసాయ ఉత్పాదనను పెంచేందుకు భూమి పునరుద్ధరణ మరియు నీటిపారుదల పథకాన్ని అమలు చేశారు. అంతేకాకుండా, సైన్యం రాతిగనులు మరియు బంగారు గనులు విరివిగా ఉన్న నుబియాలోని భూభాగాన్ని తిరిగి హస్తగతం చేసుకుంది, ఇదిలా ఉంటే కార్మికులు తూర్పు డెల్టా ప్రాంతంలో రక్షణ నిర్మాణాన్ని నిర్మించారు, దీనిని "వాల్స్-ఆఫ్-ది-రూలర్" అని పిలుస్తారు, విదేశీ దాడి నుంచి రక్షణ కోసం దీని నిర్మాణం జరిగింది.[36]
సైనిక మరియు రాజకీయ భద్రత మరియు అపార వ్యవసాయ మరియు ఖనిజ సంపద పొందడంతో, దేశం యొక్క జనాభా, కళలు, మతం విలసిల్లాయి. దేవుళ్ల విషయంలో కేంద్రీకృత ప్రాచీన సామ్రాజ్య పోకడలకు విరుద్ధంగా, మధ్య సామ్రాజ్యంలో వ్యక్తిగత భక్తి భావనలు వ్యక్తమయ్యాయి మరియు దీనిని మరణం తరువాత ప్రజాస్వామ్యీకరణగా పిలిచేవారు, అందరు ప్రజలు ఒక ఆత్మ కలిగివుంటారని, మరణం తరువాత అందరి ఆత్మలు దేవుళ్ల ఆత్మలతో చేరతాయనే భావనను విశ్వసించేవారు.[37] మధ్య సామ్రాజ్య సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతివృత్తాలు మరియు పాత్రలు కనిపించాయి, వీటికి సాహసోపేత, వాక్పటిమగల శైలి జోడించారు, [32] ఈ కాలానికి చెందిన ఉపశమన మరియు భావ శిల్పాలు సేకరించబడ్డాయి
సూక్ష్మ, వ్యక్తిగత వివరాల సాంకేతిక సమగ్రత కొత్త స్థాయికి చేరుకుంది.[38]
మధ్య సామ్రాజ్యానికి చెందిన చివరి గొప్ప చక్రవర్తి అమెనెంహాత్ III గనుల త్రవ్వకం మరియు భవన నిర్మాణ కార్యకలాపాల కోసం ఆసియావాసులను డెల్టా ప్రాంతంలోకి అనుమతించాడు. అయితే తన హయాంలోనే ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక భవన నిర్మాణ మరియు గనుల త్రవ్వక కార్యకలాపాలకు, అవసరమైన స్థాయిలోలేని నైలు వరదలు తోడవడంతో, ఆర్థిక వ్యవస్థ దెబ్బతింది, ఈ తిరోగమన పరిస్థితులు తరువాతి 13వ మరియు 14వ రాజవంశాల పాలనలో రెండో మధ్యంతర కాలానికి దారితీశాయి. ఈ తిరోగమనం సందర్భంగా, విదేశీ ఆసియా నివాసులు డెల్టా ప్రాంతంపై నియంత్రణ సాధించడం మొదలుపెట్టారు, చివరకు వారు హైక్సోలుగా ఈజిప్టులో అధికారాన్ని దక్కించుకున్నారు.[39]
రెండో మధ్యంతర కాలం మరియు హైక్సోలు

సుమారుగా 1650 కాలంలో, మధ్య సామ్రాజ్య ఫారో‌ల అధికారం క్షీణించడంతో, తూర్పు డెల్టా ప్రాంతంలోని అవారిస్‌లో నివసిస్తున్న ఆసియా వలసదారులు ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, కేంద్ర పాలనను తెబెస్‌కు వెళ్లగొట్టారు, అక్కడ ఉన్న ఫారో‌ ఒక సామంతరాజుగా పరిగణించడంతోపాటు మరియు అతడి నుంచి వీరు పన్ను ఆశించే పరిస్థితి ఏర్పడింది.[40] హైక్సోలు ("విదేశీ పాలకులు") ఈజిప్షియన్ ప్రభుత్వ విధానాలనే అనుకరించారు మరియు తమనితాము ఫారో‌లుగా చిత్రీకరించుకున్నారు, దీంతో వారి మధ్య కాంస్య యుగం సంస్కృతిలో ఈజిప్షియన్ విధానాలు కూడా మిళితమయ్యాయి.[41]
వెనుకంజ వేసిన తరువాత, తెబాన్ రాజులు ఉత్తరవైపు హైక్సోలు మరియు హైక్సోల నుబియన్ మిత్రరాజుల, దక్షిణంవైపున కుషైట్‌ల మధ్య తాము బంధీలైనట్లు భావించారు. సుమారు 100 సంవత్సరాలపాటు నిష్క్రియాత్మకత తరువాత, అంటే 1555 BC తరువాత, తెబాన్ దళాలు హైక్సోలను సవాలు చేసేందుకు కావాల్సినంత బలాన్ని పొందారు, ఆపై ఇరువర్గాల మధ్య జరిగిన యుద్ధం 30 ఏళ్లకుపైగా కొనసాగింది.[40] సెఖెనెన్రే టావో II మరియు కామోస్ అనే ఫారో‌లు చివరకు నుబియన్లపై విజయం సాధించగలిగారు, కామోస్ వారసుడు అహ్మోస్ I హయాంలో జరిగిన వరుస యుద్ధాల్లో ఈజిప్టులో హైక్సోల ఉనికి శాశ్వతంగా నిర్మూలించబడింది. దీని తరువాత ఉద్భవించిన నూతన సామ్రాజ్యంలో, ఫారో‌లకు సైన్యం ప్రధాన ప్రాధాన్యతాంశంగా మారింది, వీరు ఈజిప్టు సరిహద్దులను విస్తరించడం మరియు మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో పూర్తి ఆధిపత్యాన్ని పొందేందుకు ప్రయత్నించారు.[42]

నూతన సామ్రాజ్యం

సరిహద్దులను భద్రపరుచుకోవడం మరియు పొరుగుదేశాలతో దౌత్య సంబంధాలను పటిష్ఠ పరుచుకోవడం ద్వారా నూతన సామ్రాజ్య ఫారో‌లు నిరంతర అభివృద్ధి శకాన్ని ఏర్పాటు చేయగలిగారు. టుత్‌మోసిస్ I మరియు అతని మనవడు టుత్‌మోసిస్ III హయాంలో సాగిన సైనిక యుద్ధాలు ఫారో‌ల ప్రాబల్యాన్ని సిరియా మరియు నుబియాల వరకు విస్తరించాయి, దీని ద్వారా ఈ ప్రాంతాల నుంచి రాజభక్తిని పటిష్ఠపరచడంతోపాటు, కాస్యం మరియు కలప వంటి కీలక దిగుమతులకు ద్వారాలు తెరవబడ్డాయి.[43] నూతన సామ్రాజ్య ఫారో‌లు దేవుడు అమున్‌పై విశ్వాసాన్ని పెంపొందించేందుకు పెద్దఎత్తున భవన నిర్మాణ కార్యక్రమాలు ప్రారంభించారు, ఈ దేవునికి పెరుగుతున్న ఆరాధకులు కర్నాక్‌లో ఉండేవారు. అంతేకాకుండా వారు స్వీయ సాధనలకు ప్రాచుర్యం కల్పించేందుకు కూడా స్మారక కట్టడాలు నిర్మించారు, అయితే వీటిలో వాస్తవ మరియు ఊహాకల్పిత సాధనలు రెండింటినీ జోడించారు. మహిళా ఫారో హాత్‌షెప్సుత్ తన యొక్క రాజ్యాధికారాన్ని సమర్థించుకునేందుకు ఇటువంటి ప్రచారాన్ని ఉపయోగించుకుంది.[44] ఆమె విజయవంతమైన పాలనా కాలం పుంట్‌కు సాహసయాత్ర, ఒక ఆకర్షణీయ మార్చురీ టెంపుల్, ఒక జత భారీ స్థూపాలు మరియు కర్నాక్‌లో ఒక చిన్న గుడి ద్వారా చరిత్రలో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ఆమె సాధనలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, ఆమె మేనల్లుడి-కుమారుడు టుత్‌మోసిస్ III తన పాలన కాలం చివరి సమయంలో హాత్‌షెప్సుత్ వారసత్వాన్ని నాశనం చేసేందుకు ప్రయత్నించాడు, తన సింహాసనాన్ని ఆక్రమించుకున్నందుకు ప్రతీకారంగా అతను ఈ చర్యలు చేపట్టాడు.[45]

సుమారుగా 1350 BC కాలంలో, నూతన సామ్రాజ్యం యొక్క స్థిరత్వానికి ముప్పు ఏర్పడింది, ఆ సమయంలో అమెంహోతెప్ IV సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు, అతను వరుసగా తీవ్రమైన మరియు గజిబిజి సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టాడు. అతని పేరును అఖెనాతెన్‌గా మార్చుకున్నాడు, గతంలో మరుగున ఉన్న సూర్య దేవుడు అతెన్‌ను ఆది దేవునిగా ప్రచారం చేయడం ప్రారంభించడంతోపాటు, ఇతర దైవాలను పూజించడాన్ని అణిచివేశాడు, గురుసంబంధమైన వ్యవస్థ అధికారాన్ని తొలగించాడు.[46] సామ్రాజ్య రాజధానిని అఖెటాతెన్ (ఆధునిక రోజుల్లో అమర్నా) కు తరలించాడు, ఇదిలా ఉంటే విదేశీ వ్యవహారాలను అఖెనాటెన్ అసలు పట్టించుకోలేదు, కొత్త మతం మరియు కళా శైలికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తూ పాలించాడు. అతని మరణం తరువాత, అతెన్ మద్దతుదారులు చాలా త్వరగా అణిచివేయబడ్డారు, తరువాత వచ్చిన ఫారో‌లు టూటంకమన్, ఎయ్ మరియు హోరెమ్‌హెబ్ ముందు కాలంలో అఖెనాతెన్ యొక్క విధానాలను పూర్తిగా తుడిచివేశారు, ఈ రోజుల్లో అఖెనాతెన్ హయాంను అమర్నా కాలంగా గుర్తిస్తున్నారు.[47]
సుమారుగా 1279 BC కాలంలో, రామెసెస్ ది గ్రేట్‌గా కూడా గుర్తింపు పొందిన రామెసెస్ II సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు, అతను తన హయాంలో మరిన్ని దేవాలయాలు మరియు మరిన్ని విగ్రహాలు మరియు స్థూపాలు నిర్మించడం మొదలుపెట్టాడు, చరిత్రలో అందరి ఫారో‌ల కంటే రామెసెస్ ఎక్కువ మంది బిడ్డలకు జన్మనిచ్చాడు.[48] సాహసవంతుడైన సైనిక నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందిన రామెసెస్ II హిట్టిటెస్‌లతో జరిగిన కుదేశ్ యుద్ధంలో తన సైన్యానికి నేతృత్వం వహించాడు, చివరి వరకు పోరాడిన తరువాత, సుమారుగా 1258 BCలో శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది, ప్రపంచ చరిత్రలో తొలి శాంతి ఒప్పందంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.[49] అయితే ఈజిప్టులోని సంపద, లిబియన్లు మరియు సీ పీపుల్స్ ఈజిప్టు భూభాగంపై దండయాత్రలు చేసేందుకు కారణమైంది. ప్రాథమికంగా, ఈజిప్టు సైన్యం ఈ ఆక్రమణలను తిప్పికొట్టగలిగింది, అయితే ఈజిప్టు చివరకు సిరియా మరియు పాలస్తీనా భూభాగాలను కోల్పోవాల్సి వచ్చింది. బాహ్య ముప్పుల ప్రభావం అవినీతి, సమాధుల దోపిడీ, పౌర అశాంతి వంటి దేశ అంతర్గత సమస్యలను ఇంకా అధ్వాన్నంగా మార్చింది. తెబెస్‌లోని అమున్ దేవాలయంలోని ఉన్నత గురువులు విస్తారమైన భూభాగాలను మరియు సంపదను కూడగట్టుకున్నారు, పెరిగిన వారి యొక్క ఆధిపత్యం మూడో మధ్యంతర కాలంలో దేశాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసింది.[50]

మూడో మధ్యంతర కాలం

1078 BCలో రామెసెస్ XI మరణం తరువాత, సమెండెస్ ఈజిప్టు ఉత్తర భూభాగంపై ఆధిపత్యాన్ని ప్రకటించుకున్నాడు, అతను టానిస్‌ను రాజధానిగా చేసుకొని పాలన సాగించాడు. తెబెస్‌లోని అమన్ గురువులు దక్షిణ భూభాగాన్ని సమర్థవంతంగా తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు, వీరు సమెండస్‌ను నామమాత్రంగానే గుర్తించారు.[51] ఈ కాలం సందర్భంగా, లిబియన్లు పశ్చిమ డెల్టా ప్రాంతంలో స్థిరపడటం ప్రారంభించారు, అంతేకాకుండా వీరి నాయకులు స్వతంత్రతను పెంచుకోవడం మొదలుపెట్టారు. లిబియిన్ రాజ వంశీయులు 945 BCలో షోషెంగ్ I నుంచి డెల్టా ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, దీంతో ఈ ప్రాంతం లిబియన్ లేదా బుబాస్టిట్ రాజవంశ పాలనలోకి వెళ్లింది, వీరు ఈ ప్రాంతాన్ని ఆపై 200 ఏళ్లు పాలించారు. ఇదిలా ఉంటే తన కుటుంబ సభ్యులను కీలకమైన గురు స్థానాల్లో నియమించడం ద్వారా షోషెంగ్ ఈజిప్టు దక్షిణ ఫ్రాంతంపై నియంత్రణ సాధించాడు. లియోటోపోలిస్‌లోని డెల్టా ప్రాంతంలో ఒక ప్రత్యర్థి రాజవంశం బలపడటంతో లిబియన్లు ఈ ప్రాంతంపై నియంత్రణను కోల్పోయారు మరియు కుషైట్స్ కారణంగా దక్షిణవైపు ముప్పు ఏర్పడింది. సుమారుగా 727 BC కాలంలో కుషైట్ రాజు పియే ఉత్తరంవైపు భూభాగాన్ని ఆక్రమించాడు, దీంతో తెబెస్ మరియు చివరకు డెల్టా ప్రాంతం వారి ఆధీనంలోకి వెళ్లింది.[52]
ఈజిప్టు ప్రతిష్ఠ మూడో మధ్యంతర కాలం ముగింపు సమయానికి గణనీయంగా క్షీణించింది. దాని యొక్క విదేశీ మిత్రదేశాలు అసిరియన్ (ఇప్పటి ఇరాక్) మండల ప్రభావంలో చిక్కుకున్నాయి, 700 BC కాలానికి, రెండు రాజ్యాల మధ్య యుద్ధం అనివార్యమైంది. 671 మరియు 667 BC మధ్యకాలంలో అసిరియన్లు ఈజిప్టుపై దాడి చేయడం ప్రారంభించారు. కుషైట్ రాజులు తహార్ఖా మరియు అతని వారసుడు టానుతమున్ అసిరియన్లను అడ్డుకోవడంలో విఫలమయ్యారు, అసిరియన్లపై నుబియన్ పాలకులు అనేక విజయాలు సాధించడం గమనార్హం.[53] చివరకు, అసిరియన్లు కుషైట్‌లను నుబియా వరకు పారదోలారు, దీంతో మెంఫిస్ వారి స్వాధీనమైంది మరియు తెబెస్ ఆలయాలను వారు లూఠీ చేశారు.[54]
చివరి కాలం

యుద్ధానికి ఎటువంటి శాశ్వత ప్రణాళికలు లేకపోవడంతో, అసిరియన్లు ఈజిప్టు నియంత్రణను ఇరవై-ఆరో రాజవంశ సెయిట్ రాజులుగా గుర్తించబడిన సామంత రాజులకు విడిచిపెట్టారు. ఈజిప్టు మొదటి నౌకా దళాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు పిలిపించుకున్న గ్రీకు కిరాయి సైనికుల సాయంతో 653 BC కాలానికి, సెయిట్ రాజు ప్సాంటిక్ I అసిరియన్లను దేశం నుంచి వెళ్లగొట్టాడు. నౌక్రాటిస్ నగరంలో గ్రీకుల ప్రాబల్యం బాగా విస్తరించింది, డెల్టా ప్రాంతంలో గ్రీకులకు ఇది ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. కొత్త రాజధాని సాయిస్ నుంచి పాలన సాగించిన సెయిట్ రాజులు కొంత కాలం మాత్రమే అధికారంలో ఉన్నారు, అయితే వారు ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు సంస్కృతికి పునర్జీవనం ఇచ్చారు, 525 BC సమయానికి, శక్తివంతమైన పర్షియన్ సైన్యం, కాంబైసెస్ II నేతృత్వంలో దండయాత్ర ప్రారంభించింది, చివరకు పెలుసియం యుద్ధంలో ఫారో ప్సాంటిక్ III పర్షియన్లకు బంధీగా చిక్కాడు. కాంబైసెస్ II ఫారో‌గా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు, అయితే అతను సొంత నగరం సుసా నుంచే ఈజిప్టు పాలనా వ్యవహారాలు నడిపించాడు, దీంతో ఈజిప్టు అతను నియమించిన ఒక అధికారి నియంత్రణలోకి వెళ్లింది. 5వ శతాబ్దం BCలో పర్షియన్లకు వ్యతిరేకంగా ఈజిప్టులో విజయవంతమైన తిరుగుబాట్లు జరిగాయి, అయితే ఈజిప్షియన్లు తమ దేశం నుంచి పర్షియన్లను పూర్తిస్థాయిలో వెళ్లగొట్టలేకపోయారు.[55]
పర్షియాలో బలవంతపు విలీనం తరువాత, అకామెనిడ్ పర్షియా సామ్రాజ్యం యొక్క ఆరో సట్రాప్ (పర్షియా అధికారి) పాలనలో ఈజిప్టు భూభాగం సైప్రస్ మరియు ఫోయెనిసియాలతో కలిసింది. ఈజిప్టులో పర్షియన్ల పాలన సాగిన ప్రారంభ కాలం 402 BCతో ముగిసింది, దీనిని ఇరవై-ఏడో రాజవంశంగా గుర్తిస్తారు, 380 నుంచి 343 BC వరకు ఈజిప్టును 30వ రాజవంశం పాలించింది, ఈజిప్టును పాలించిన చివరి స్థానిక రాజవంశం ఇదే కావడం గమనార్హం, నెక్టానెబో II హయాంతో ఈ పాలనకు తెరపడింది. తరువాత కొంతకాలం మళ్లీ పర్షియన్లు ఈజిప్టును పాలించారు, కొన్నిసార్లు దీనిని 31వ రాజవంశంగా గుర్తిస్తారు, ఈ రాజవంశ పాలన 343 BCలో ప్రారంభమైంది, అయితే 332 BCతో ఈ వంశ పాలకు తెరపడింది, పర్షియన్ పాలకుడు మెజాసెస్ ఎటువంటి యుద్ధం లేకుండానే ఈజిప్టును అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్‌కు అప్పగించాడు.[56]
టోలెమీ రాజవంశం

332 BCలో, అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ ఈజిప్టును అతితక్కువ ప్రతిఘటనతో పర్షియన్ల నుంచి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, ఈజిప్షియన్లు అతడిని రక్షకుడిగా స్వాగతించారు. ఆలెగ్జాండర్ వారసులుగా గుర్తింపు పొందిన టోలమీలు ఏర్పాటు చేసిన పాలనా యంత్రాంగం కూడా ఈజిప్షియన్ నమూనా ఆధారంగా రూపొందించబడింది, వీరు కొత్త రాజధాని నగరం అలెగ్జాండ్రియా నుంచి పాలన వ్యవహారాలు నడిపించారు. ఈ నగరం గ్రీకు పాలన శక్తి మరియు ప్రతిష్ఠకు తార్కాణంగా నిలిచింది, ఇది విద్యాభ్యాస మరియు సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మారింది, ప్రసిద్ధ అలెగ్జాండ్రియా గ్రంథాలయం ప్రధాన కేంద్రంగా ఈ కార్యకలాపాలు సాగేవి.[57] అలెగ్జాండ్రియా లైట్‌హోస్ నగరం గుండా వాణిజ్యావసరాలపై ప్రయాణించే అనేక నౌకలకు మార్గం చూపేది, టోలెమీలు వాణిజ్యం మరియు ఆదాయ-సృష్టి సంస్థలు స్థాపించారు, పాపైరస్ చెట్ల నుంచి కాగితం తయారీకి వీరు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.[58]
టోలెమీ పాలకులు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉన్న సంప్రదాయాలకు కూడా మద్దతు ఇవ్వడంతో గ్రీకు సంస్కృతి స్థానిక ఈజిప్షియన్ సంస్కృతి స్థానాన్ని ఆక్రమించలేదు, ఈజిప్టు జనాభా విశ్వాసాన్ని చూరగొనేందుకు పాలకులు ఈ విధానాన్ని అనుసరించారు. వారు ఈజిప్టు శైలిలో వారు కొత్త ఆలయాలు నిర్మించారు, సంప్రదాయ మద్దతుదారులకు అండగా నిలబడటంతోపాటు, తమనితాము ఫారో‌లుగా చిత్రీకరించుకున్నారు. గ్రీకు మరియు ఈజిప్షియన్ దేవుళ్లు, సెరాఫిస్ వంటి సంయుక్త దేవతులుగా కలిసిపోవడంతో కొన్ని సంప్రదాయాలు విలీనమయ్యాయి మరియు ప్రాచీన గ్రీకు శిల్ప కళ సంప్రదాయ ఈజిప్షియన్ శైలిని ప్రభావితం చేసింది. ఈజిప్షియన్లను శాంతింపజేసేందుకు చర్యలు చేపట్టినప్పటికీ, టోలెమీలు స్థానిక తిరుగుబాట్లు, తీవ్రమైన కుటుంబ తగాదాలు మరియు టోలెమీ IV మరణం తరువాత అలెగ్జాండ్రియాలో ఏర్పడిన శక్తివంతమైన అల్లరిమూకను ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింది.[59] అంతేకాకుండా, ఈజిప్టు నుంచి ధాన్యాల దిగుమతులపై రోమ్ బాగా ఆధారపడింది, దీంతో రోమన్లు దేశంలో రాజకీయ పరిస్థితిపై ఎక్కువగా దృష్టి సారించారు. ఈజిప్షియన్ తిరుగుబాటులు కొనసాగడం, అత్యాశ గల రాజకీయ నాయకులు మరియు శక్తివంతమైన సిరియన్ ప్రత్యర్థులు దేశంలో అస్థిరత్వం పెరిగిపోయింది, దీంతో తమ సామ్రాజ్యంలో ఒక ప్రావిన్స్‌గా ఉన్న ఈజిప్టు చేతులు మారకుండా ఉండేందుకు రోమ్ సైన్యాన్ని పంపింది.[60]
రోమన్ ఆధిపత్యం


మార్క్ ఆంటోనీ మరియు టోలెమిక్ రాణి క్లియోపాత్రా VIIలను ఆక్టియమ్ యుద్ధంలో ఆక్టోవియన్ (తరువాత చక్రవర్తి ఆగస్టస్) ఓడించడంతో, 30 BCలో ఈజిప్టు రోమన్ సామ్రాజ్యంలో ఒక ప్రావిన్స్‌గా మారింది. ఈజిప్టు నుంచి ధాన్యాల దిగుమతిపై రోమన్లు బాగా ఆధారపడ్డారు, చక్రవర్తి నియమించిన ప్రిఫెక్ట్ (పాలనాధికారి) నియంత్రణలో రోమన్ సైన్యం తిరుగుబాట్లను సమర్థవంతంగా అణిచివేయడంతోపాటు, అధిక పన్నులను వసూలు చేసింది, ఈ సమయంలో తీవ్ర సమస్యగా పరిణమించిన దొంగల దాడులను రోమన్ సైన్యం నిరోధించింది.[61] రోమ్‌లో విదేశీ విలాస వస్తువులకు బాగా గిరాకీ ఉండటంతో, తూర్పు దేశాలతో ఉన్న వాణిజ్య మార్గంపై అలెగ్జాండ్రియా ప్రధాన కేంద్రంగా రూపుదిద్దుకుంది.[62]
ఈజిప్షియన్ల విషయంలో గ్రీకుల కంటే రోమన్లకు బాగా వ్యతిరేక వైఖరి ఉన్నప్పటికీ, మమ్మీలుగా మార్చడం మరియు సంప్రదాయ దేవారాధనల వంటి కొన్ని సంప్రదాయాలు కొనసాగాయి.[63] మమ్మీ ప్రతిరూపణ కళ బాగా ఆదరణ పొందింది, కొందరు రోమన్ చక్రవర్తులు, టోలెమీల స్థాయిలో కాకపోయినా, కొంతవరకు తమనితాము ఫారో‌లుగా చిత్రీకరించుకున్నారు. రోమన్ పాలకులు ఈజిప్టు బయటే ఉంటే పాలనా వ్యవహారాలు సాగించారు, ఈజిప్టు రాచరికం యొక్క సంప్రదాయ వేడుకలను వారు నిర్వహించలేదు. స్థానిక పాలనా యంత్రాంగం రోమన్ శైలిలోకి మారింది, ఇది ఈజిప్షియన్లకు కూడా దగ్గరైంది.[63]
తొలి శతాబ్దం AD మధ్యకాలంలో, అలెగ్జాండ్రియాలోకి క్రైస్తవ మతం ప్రవేశించింది, ఇది మరో తెగగా చూడబడుతూ ఆమోదం పొందింది. అయితే, అన్యమతత్వం నుంచి మారుతున్న ప్రజల సంఖ్య పెరగడంతో, క్రైస్తవ మతం నుంచి ప్రసిద్ధ మత సంప్రదాయాలకు ముప్పు ఏర్పడింది. ఇది క్రైస్తవ మతంలోకి మారుతున్నవారిని వేధింపులకు గురిచేసే పరిస్థితికి దారితీసింది, డియోగ్లెటియాన్ ఆదేశాలతో 303 ADలో ప్రారంభమైన క్రైస్తవులపై హింసలు పరాకాష్ఠకు చేరుకున్నాయి, అయితే చివరకు క్రైస్తవ మతం విజయం సాధించింది.[64] 391 ADలో క్రైస్తవ చక్రవర్తి థెయోడోసియస్ అన్యమత ప్రక్రియలను నిషేధించేందుకు మరియు ఆలయాలు మూసివేసేందుకు ఉద్దేశించిన చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.[65] అలెగ్జాండ్రియా అన్యమత-వ్యతిరేక క్రియలను ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది, ప్రజా, వ్యక్తిగత మత విగ్రహాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి.[66] ఈ పరిణామం కారణంగా, ఈజిప్టు యొక్క అన్యమత సంస్కృతి క్రమక్రమంగా క్షీణించడం మొదలైంది. స్థానిక జనాభా వారి భాషను మాట్లాడటం కొనసాగించినప్పటికీ, ఈజిప్టు ఆలయ గురువులు మరియు గురుణిల పాత్ర రద్దు కావడంతో, చిత్రలిపి రాతపద్ధతిని చదవగల సామర్థ్యం మాత్రం క్రమక్రమంగా కనుమరుగైంది. ఆలయాలను కూడా కొన్ని సందర్భాల్లో చర్చిలుగా మార్చడమో లేదా ఎడారికి వదలిపెట్టడమో జరిగింది.[67]
ప్రభుత్వం మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ
పాలన మరియు వాణిజ్యం

ఫారో దేశానికి తిరుగులేని సార్వభౌముడిగా ఉండేవాడు, శాస్త్రప్రకారం, అతడికి భూభాగం మరియు దానిలోని వనరులపై సంపూర్ణ నియంత్రణ ఉండేది. రాజు సర్వసైన్యాధ్యక్షుడిగా మరియు ప్రభుత్వ అధిపతిగా ఉండేవాడు, అతను తన కార్యకలాపాలు నిర్వహించేందుకు ఉగ్యోగిస్వామ్యంలోని అధికారులపై ఆధారపడేవాడు. రాజు బలగంలో విజియర్ (పాలనాధికారి) రెండో అధికార స్థానంలో ఉండేవాడు, అతను రాజు ప్రతినిధిగా వ్యవహరించేవాడు మరియు భూమి సర్వేలు, కోశాగారం, నిర్మాణ ప్రాజెక్టులు, న్యాయ వ్యవస్థ, దస్తావేజులను సమన్వయపరిచేవాడు.[68] ప్రాంతీయ స్థాయిలో, దేశం నోమ్‌లుగా పిలువబడే 42 పాలనా ప్రాంతాలుగా విభజించబడి ఉండేది, ఒక్కో భూభాగాన్ని నోమార్క్ అని పిలువబడే వ్యక్తి పాలించేవాడు, వీరు విజియెర్ అధికార పరిధిలో, అతనికి జవాబుదారీగా ఉండేవారు. ఆలయాలు ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉండేవి. ప్రార్థనా స్థలాలుగానే కాకుండా, ఆలయాలు ఓర్సీల పర్యవేక్షణలో ఉండే ధాన్యాగారాలు మరియు కోశాగారాల వ్యవస్థలో దేశ సంపదకు సేకరణ మరియు నిల్వ కేంద్రాలుగా ఉండేవి, ఇక్కడ సేకరించి, భద్రపరిచిన ధాన్యాన్ని మరియు వస్తువులను ఓర్సీలు తిరిగి పంపిణీ చేసేవారు.[69]
దాదాపుగా ఆర్థిక వ్యవస్థ మొత్తం, కేంద్రీయ నిర్వహణ మరియు కఠిన నియంత్రణలో ఉండేది. పురాతన ఈజిప్షియన్లు చివరి కాలం వరకు నాణేలను ఉపయోగించనప్పటికీ, వారు ఒక రకమైన వస్తు వినిమయ వ్యవస్థను ఉపయోగించారు, [70] కొన్ని ప్రామాణిక బుట్టల ధాన్యం మరియు డెబెన్ (ఒక ప్రమాణం) తో, రాగి లేదా వెండితో చేసిన సుమారు 91 grams (3oz) ఉండే బరువు, ఒక సాధారణ విభాజకాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.[71] కూలీలకు ధాన్యం రూపంలో కూలీ చెల్లించేవారు; సాధారణ కార్మికుడు నెలకు 5½ బుట్టల (200 కేజీలు లేదా 400 పౌండ్ల) ధాన్యాన్ని పొందేవాడు, ఇదిలా ఉంటే అనుభవజ్ఞుడైన పనివాడు (కూలీలపై అజమాయిషీ చేసే పనివాడు) 7½ బుట్టల (250 కేజీలు లేదా 550 పౌండ్ల) ధాన్యాన్ని పొందేతాడు. దేశవ్యాప్తంగా ధరలు సమానంగా ఉండేవి, వ్యాపారం కోసం వీటిని జాబితాల్లో ప్రదర్శించేవారు; ఉదాహరణకు, ఒక చొక్కా ధర ఐదు రాగి డెబెన్‌లు, ఒక ఆవు ధర 140 డెబెన్‌లు అని జాబితాల్లో ప్రదర్శిస్తారు.[71] నిర్ణీత ధరల జాబితా ప్రకారం, ధాన్యాన్ని ఇతర వస్తువులతో వినిమయం చేసేవారు.[71] 5వ శతాబ్దం BC సందర్భంగా నాణేల రూపంలోని నగదు విదేశాల నుంచి ఈజిప్టులోకి ప్రవేశపెట్టబడింది. మొదట నాణేలను అసలు డబ్బుగా కాకుండా, ప్రామాణీకరించిన అమూల్యమైన లోహ ముక్కలుగా ఉపయోగించేవారు, అయితే తరువాతి శతాబ్దాల్లో అంతర్జాతీయ వ్యాపారులు నాణేలపై ఆధారపడటం ప్రారంభించారు.[72]
సామాజిక హోదా
ఈజిప్టు సమాజంలో ఉన్నత స్తరీకరణ (విభజన) కనిపించేది మరియు సామాజిక హోదా స్పష్టంగా ప్రదర్శించబడేది. జనాభాలో ఎక్కువ మంది రైతులు ఉండేవారు, అయితే వ్యవసాయ ఉత్పాదన మాత్రం రాజ్యం, ఆలయం లేదా భూమి యజమానులైన ఉన్నత కుటుంబాల నియంత్రణలో ఉండేది.[73] రైతులు కూడా కార్మిక పన్ను చెల్లించేవారు, కోర్వీ (కార్మిక) వ్యవస్థలో భాగంగా రైతులు కూడా నీటిపారుదల లేదా నిర్మాణ ప్రాజెక్టుల్లో పనిచేయాలి.[74] కళాకారులు మరియు చేతిపని నిపుణులు రైతుల కంటే ఉన్నత హోదా కలిగివుండేవారు, అయితే వారు కూడా ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉండేవారు, ఆలయాలకు సంబంధించిన కొట్టుల్లో పనిచేసేవారు, వారికి నేరుగా ప్రభుత్వ కోశాగారం నుంచి వేతనాలు అందేవి. పురాతన ఈజిప్టులో లేఖకులు మరియు అధికారులు ఉన్నత తరగతికి చెందినవారిగా పరిగణించబడ్డారు, వీరిని "వైట్ కిల్ట్ క్లాస్"గా (తెలుపు లాగు తరగతి) పిలిచేవారు, హోదాకు గుర్తుగా వారు తెలుపు వర్ణంలోని నార వస్త్రాలు ధరించడంతో, వారికి ఈ పేరు స్థిరపడింది.[75] కళ మరియు సాహిత్యంలో వారి సామాజిక హోదాను ఉన్నత తరగతివారు బాగా ప్రదర్శించేవారు. మండలాధిపతులు కింద గురువులు, వైద్యులు, సాంకేతిక నిపుణులు ఉండేవారు, వారు సంబంధిత వృత్తిలో ప్రత్యేక శిక్షణ పొందేవారు. పురాతన ఈజిప్టులో బానిసత్వం కూడా ఉంది, అయితే దీని పరిధి మరియు ప్రాబల్యం ఎంతవరకు ఉందో తెలిపే స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు.[76]
బానిసలు మినహా, మిగిలిన అన్ని సామాజిక తరగతులకు చెందిన పురుషులు మరియు మహిళలను పురాతన ఈజిప్షియన్లు చట్టం దృష్టిలో సమానంగా పరిగణించేవారు, బాగా కింది స్థాయికి చెందిన రైతు కూడా నష్టపరిహారం కోసం విజియెర్ మరియు అతని న్యాయస్థానంలో వ్యాజ్యం దాఖలు చేయగల హక్కు కలిగివుండేవాడు.[77] పురుషులు మరియు మహిళలు ఇద్దరికీ ఆస్తులు కొనుగోలు, విక్రయించే హక్కు, ఒప్పందాలు కుదుర్చుకునే అవకాశం, వివాహం మరియు విడాకులు పొందే హక్కు కలిగివుండేవారు మరియు వారసత్వ సంక్రమణ పొందడం మరియు న్యాయస్థానాల్లో విచారణలు నిర్వహించే హక్కులు కూడా ఇద్దరికీ ఉండేవి. పెళ్లయిన జంటలు ఉమ్మడిగా ఆస్తులను కలిగివుండవచ్చు మరియు వివాహ ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ద్వారా విడాకుల నుంచి రక్షణ పొందవచ్చు, ఈ వివాహ ఒప్పందాల్లో ఆర్థిక విధాయకాలు స్పష్టంగా నిర్ణయించివుంటాయి. పురాతన గ్రీసు, రోమ్ మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరింత ఆధునిక ప్రదేశాలతో పోలిస్తే పురాతన ఈజిప్టు మహిళలు విస్తృతమైన వ్యక్తిగత ప్రత్యామ్నాయాలు మరియు సాధనావకాశాలు కలిగివుండేవారు. హాత్‌షెప్సుత్ మరియు క్లియోపాత్రా వంటి మహిళలు ఫారో‌లుగా కూడా వ్యవహరించారు, కొంత మంది ఇతర మహిళలు అమన్ యొక్క దేవుని భార్యలుగా సమర్థవంతమైన పాత్రలు నిర్వహించారు. స్వతంత్రం ఉన్నప్పటికీ, పురాతన ఈజిప్టు మహిళలు పాలనా యంత్రాంగంలో అధికారుల పాత్రలు మాత్రం తీసుకోలేదు, ఆలయాల్లో ద్వితీయ ప్రాధాన్య పాత్రలను మాత్రం నిర్వహించారు, పురుషుల మాదిరిగా వీరు విద్యావంతులు కాలేదు.[77]

న్యాయ వ్యవస్థ
అధికారికంగా న్యాయ వ్యవస్థ యొక్క అధిపతిగా ఫారో ఉండేవాడు, చట్టాలు చేయడం, న్యాయపరమైన తీర్పులు రూపొందించడం మరియు శాంతి, భద్రతల నిర్వహణ అతని అజమాయిషీలో ఉండేవి, పురాతన ఈజిప్షియన్లు ఈ అంశాన్ని మాత్ అని సూచించేవారు.[68] పురాతన ఈజిప్టుకు చెందిన ఎటువంటి న్యాయపరమైన సంకేతాలు అందుబాటులో లేనప్పటికీ, న్యాయస్థాన పత్రాలు ఈజిప్టు చట్టం తప్పుఒప్పుల కనీస-జ్ఞానం ఆధారంగా రూపొందించబడింది, సంక్లిష్టమైన చట్టాలకు లోబడి నడుచుకోవడం కంటే రాజీలు కుదర్చడం మరియు వివాదాలు పరిష్కరించడం ద్వారా ఏర్పడిన అవగాహన ఆధారంగా ఈ చట్టం రూపొందించబడినట్లు తెలుస్తోంది.[77] నూతన సామ్రాజ్యంలో పెద్దలతో కూడిన స్థానిక మండళ్లను కెన్బెత్‌</i>గా గుర్తించేవారు, చిన్న తగాదాలు మరియు తక్కువస్థాయి ఆరోపణలకు సంబంధించిన న్యాయస్థాన కేసులపై తీర్పు ఇవ్వడం వీరి పరిధిలో ఉండేది.[68] హత్య, పెద్దమొత్తంలో భూమి లావాదేవీలు మరియు సమాధి దోపిడీ వంటి మరింత తీవ్రమైన వివాదాలను గ్రేట్ కెన్బెత్ దృష్టికి తీసుకెళ్లేవారు, ఇతను విజియెర్ లేదా ఫారో‌కు విధేయుడై ఉండేవాడు. వాదులు మరియు ప్రతివాదులు తమకితాము ప్రాతినిధ్యం వహించుకునేవారు, తాము నిజమే చెప్పినట్లు వారు ప్రమాణం కూడా చేయాల్సిన అవసరం ఉండేది. కొన్ని సందర్భాల్లో, ప్రభుత్వం విచారణకర్త మరియు న్యాయమూర్తి పాత్రలు రెండింటినీ పోషించేది, సహ-కుట్రదారులు పేర్లు చెప్పించేందుకు మరియు నేరాంగీకారం కోసం నిందితుడిని కొట్టడం ద్వారా హింసించేవారు. ఆరోపణలు చిన్నవైనా లేదా తీవ్రమైనవైనా, న్యాయస్థాన లేఖకులు సంబంధిత కేసు యొక్క ఫిర్యాదు, వాంగ్మూలం మరియు తీర్పును భవిష్యత్ సూచన కోసం నమోదు చేసేవారు.[78]
చిన్న నేరాలకు శిక్ష జరిమానాలు విధించడంతోపాటు, నేరం యొక్క తీవ్రతను బట్టి దెబ్బలతో దండించడం, ముఖంపై అవయవాల ఖండించడం లేదా దేశ బహిష్కరణ విధించడం వంటి శిక్షలు అమలు చేసేవారు. హత్య మరియు సమాధి దోపిడీ వంటి తీవ్ర నేరాలకు ఉరిశిక్ష విధించేవారు, మరణశిక్షను తల నరకివేయడం, నీటిలో పడేయడం లేదా మేకులపై కొరత వేయడం ద్వారా కూడా అమలు చేసేవారు. శిక్షను నేరస్తుడి కుటుంబానికి కూడా విస్తరించే అవకాశం ఉండేది.[68] నూతన సామ్రాజ్యంలో, సర్వజ్ఞులు న్యాయ వ్యవస్థలో ప్రధాన పాత్ర పోషించే సంప్రదాయం ప్రారంభమైంది, వీరు దివానీ (సివిల్) మరియు హింసోద్భవ (క్రిమినల్) కేసులపై తీర్పు వెల్లడించేవారు. ఒక సమస్యకు సంబంధించి తప్పుఒప్పులను తెలుసుకునేందుకు దేవుడిని "అవునా" లేదా "కాదా" అనే ప్రశ్న అడగడం ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా ఉండేది. అనేక మంది గురువులు మోసుకొని వచ్చే, దేవుడు, ఏదో ఒకదానిని ఎంచుకోవడం ద్వారా, ముందుకు లేదా వెనకకు కదలడం ద్వారా లేదా పాపైరస్ లేదా మట్టి పలకలపై రాసిన సమాధానాల్లో ఒకదానివైపు చూపించడం ద్వారా తీర్పు ఇచ్చేవాడు.[79]
వ్యవసాయం


పలు అనుకూల భౌగోళిక పరిస్థితులు పురాతన ఈజిప్టు సంస్కృతి విజయవంతం కావడంలో ముఖ్యపాత్ర పోషించాయి, వీటిలో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, ఎంతో సారవంతమైన నేల, నైలు నది వార్షిక వరదలు ఈజిప్టు భూభాగాన్ని సారవంతం చేసేవి. దీని ద్వారా పురాతన ఈజిప్షియన్లు విస్తారంగా ఆహార పంటలు పండించేవారు, అంతేకాకుండా సంస్కృతి, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, కళాత్మకయమైన సాధనలకు ఎక్కువ సమయం మరియు వనరులు కేటాయించేందుకు ఇది వీలు కల్పించింది. పురాతన ఈజిప్టులో భూమి నిర్వహణ చాలా కీలకమైన అంశంగా ఉండేది, ఎందుకంటే వ్యక్తికి ఉన్న భూమి పరిమాణాన్నిబట్టి పన్నులు నిర్ణయించేవారు.[80]
ఈజిప్టులో వ్యవసాయం నైలు నదీ ప్రవాహంపై ఆధారపడి ఉండేది. నైలు ప్రవాహం ఆధారంగా ఈజిప్టు పౌరులు మూడు కాలాలు గుర్తించారు: అఖెత్ (వరద కాలం), పెరెత్ (మొక్కలు నాటే కాలం) మరియు షెము (నూర్పిళ్ల కాలం). వరద రుతువు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు ఉంటుంది, ఈ వరదల్లో నదీ పరీవాహ ప్రాంతంలో సారవంతమైన ఖనిజలవణాలు అధికంగా ఉండే ఒండ్రుమట్టి పొర ఏర్పడేది, ఇది పంటలు పండేందుకు బాగా ఉపయోగపడుతుంది. వరద నీరు తగ్గుముఖం పట్టిన తరువాత, పంటలు పండించే కాలం, ఇది అక్టోబరు నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు ఉంటుంది. రైతులు పొలాలను దున్ని, విత్తనాలు నాటేవారు, కుంటలు మరియు కాలువల ద్వారా పంట భూములకు నీరు అందించేవారు. ఈజిప్టులో అతి తక్కువ వర్షపాతం నమోదవుతుంది, అందువలన రైతులు పంటలు పండించేందుకు నీరు కోసం నైలు నదిపైనే ఆధారపడేవారు.[81] మార్చి నుంచి మే వరకు ఉండే నూర్పిళ్ల కాలంలో, రైతులు వారి పంటను కోసేందుకు కొడవళ్లు ఉపయోగిస్తారు, గడ్డి నుంచి ధాన్యం వేరుచేసేందుకు నూర్పిడి కోసం బడితె ఉపయోగించేవారు. తూర్పారబట్టడం ద్వారా ధాన్యం నుంచి పొట్టును వేరుచేసేవారు, ఆపై ధాన్యాన్ని మరిగించి మద్యం తయారు చేయడం లేదా భవిష్యత్ వినియోగానికి భద్రపరచడం చేసేవారు.[82]
పురాతన ఈజిప్షియన్లు ఎర్ర గోధుమలు మరియు బార్లీ, అనేక ఇతర తృణ ధాన్యాలు పండించేవారు, ఈ ధాన్యాలన్నింటినీ ప్రధానంగా రొట్టె మరియు మద్యం (బీరు) తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించేవారు.[83] జనుము మొక్కలను పుష్పించేకాలానికి ముందుగానే కోసి, వాటి కాండం నుంచి నార సేకరించేవారు. ఈ నారల నుంచి దారం తీసేవారు, దీనిని నార దుప్పట్లు మరియు దుస్తులు తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించారు. నైలు నది ఒడ్డున పెరిగే పాపైరస్ చెట్లను కాగితం తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించారు. కూరగాయలు మరియు పళ్లను నివాసాలకు సమీపంలో మరియు ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో ఉండే తోటల్లో పండించేవారు, వీటిని పెంచేందుకు చేతితో నీరు పోసేవారు. ఉల్లిజాతికి చెందిన దుంపలు, వెల్లుల్లి, కర్బూజాలు, గుమ్మడికాయలు, పప్పుదినుసులు, లెటుస్ మరియు ఇతర కూరగాయ పంటలు పండించేవారు, వైను తయారీ కోసం ద్రాక్షను కూడా పండించేవారు.[84]

జంతువులు
పురాతన ఈజిప్టు పౌరులు మానవులు మరియు జంతువుల మధ్య సంతులిత సంబంధం విశ్వ క్రమంలో ముఖ్యమైన అంశంగా భావించేవారు; అందువలన మానవులు, జంతువులు మరియు మొక్కలు సమస్త జీవరాశిలో భాగంగా పరిగణించేవారు.[85] పెంపుడు మరియు అటవీ జంతువులు రెండూ పురాతన ఈజిప్షియన్లకు ఆధ్యాత్మికత, సహచర్యం మరియు జీవనోపాధికి కీలకమైన మూలంగా ఉండేవి. పశువులు అత్యంత ముఖ్యమైన జంతుసంపదగా ఉండేవి; ఎప్పటికప్పుడు పశువుల సంఖ్యను లెక్కించడం ద్వారా పాలనా యంత్రాంగం పన్నులు వసూలు చేసేది, మంద పరిమాణంబట్టి దానిని కలిగివున్న జమీ లేదా ఆలయం యొక్క ప్రతిష్ఠ మరియు ప్రాధాన్యత ప్రభావితమయ్యేవి. పశువులతోపాటు, పురాతన ఈజిప్షియన్లు గొర్రెలు, మేకలు మరియు పందులను కూడా పెంచేవారు. బాతులు, పెద్ద బాతులు (గీస్), పావురాలు వంటి పక్షులను వలలు లేదా పొలాల్లోని నీటి మడుగుల్లో పెంచేవారు, బలిష్టంగా తయారు చేసేందుకు గట్టిగా కలిపిన పండిని వాటికి ఆహారంగా అందించేవారు.[86] నైలు నది ఈజిప్టు పౌరులకు సమృద్ధిగా చేపలను కూడా అందించేది. ప్రాచీన సామ్రాజ్యం కాలం నుంచే ఈజిప్షియన్లు తేనటీగలను పెంచేవారు, మైనం మరియు తేనె కోసం వీటిని వారు ఉపయోగించుకున్నారు.[87]
బరువులు మోసేందుకు పురాతన ఈజిప్షియన్లు గాడిదలను మరియు గిత్తలను ఉపయోగించేవారు, పొలాలు దున్నేందుకు, భూమిలో విత్తనాలు నాటేందుకు కూడా వీటిని ఉపయోగించారు. బలిసిన గిత్తను బలి ఇవ్వడం ఆగమసంబంధ వ్యవహారాల్లో ప్రధాన భాగంగా ఉండేది.[86] రెండో మధ్యంతర కాలంలో హైక్సోలు ఈజిప్టుకు గుర్రాలను పరిచయం చేశారు, నూతన సామ్రాజ్యం ఏర్పాటయిన తరువాత ఒంటెలు కూడా వీరికి పరిచయం చేయబడ్డాయి, అయితే చివరి కాలం వరకు వీటిని బరువులు మోసేందుకు ఈజిప్షియన్లు ఉపయోగించలేదు. ఈజిప్షియన్లు చివరి కాలంలో ఏనుగులు కూడా ఉపయోగించారనేందుకు ఆధారాలు ఉన్నాయి, పశువులమేతకు ఉద్దేశించిన భూమి లేకపోవడంతో వీటిని ఎక్కువగా ఈజిప్షియన్లు స్వీకరించలేదు.[86] కుక్కలు, పిల్లులు మరియు కోతులు సాధారణంగా కుటుంబ పెంపుడు జంతువులుగా ఉండేవి, ఆఫ్రికా ఖండ మధ్య ప్రాంతం నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న సింహాల వంటి, అన్యదేశ పెంపుడు జంతువులు రాజ కుంటుంబాలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యేవి. నివాసాల్లో తమతోపాటు పెంపుడు జంతువులను ఉంచుకున్న ప్రజలు ఈజిప్షియన్లు మాత్రమేనని హెరోడోటస్ పేర్కొన్నాడు.[85] రాజవంశపూర్వ మరియు చివరి కాలాల సందర్భంగా, దేవుళ్లను వారియొక్క జంతు రూపం పూజించడం బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉండేది, పిల్లికి సంబంధించిన దేవత బాస్టెట్, కొంగకు సంబంధించిన దైవం థోత్ ఇందుకు ఉదాహరణలు, ఆగమసంబంధమైన బలి ఇవ్వడానికి పొలాల్లో ఈ జంతువులు ఎక్కువ సంఖ్యలో పుట్టేవి.[88]
సహజ వనరులు

ఈజిప్టులో నిర్మాణాలకు మరియు అలంకరణలకు ఉపయోగించే రాయి, రాగి మరియు సీసం ఖనిజాలకు, బంగారం మరియు విలువైన రాళ్లు (రత్నాలు) విస్తారంగా దొరికేవి. ఈ సహజ వనరులు పురాతన ఈజిప్షియన్లు స్మారక కట్టడాలు నిర్మించడం, విగ్రహాలు చెక్కడం, సాధనాలు మరియు నాగరిక ఆభరణాల తయారీపై దృష్టి పెట్టేందుకు మార్గం సుగమం చేశాయి.[89] ఎంబాల్మర్లు (శవాలను కుళ్లిపోకుండా చేసే నిపుణులు) వాడి నాట్రున్ నుంచి సేకరించిన ఉప్పులను మమ్మీలను తయారుచేసేందుకు ఉపయోగించేవారు, దీని నుంచి సేకరించే జిప్సంను సున్నం వేసేందుకు ఉపయోగించారు.[90] సినాయ్ మరియు తూర్పు ఎడారిలోని నివాసయోగ్యంకాని కాలువల్లో ఖనిజ-సంబంధ రాతి పొరలలను ఉండేవి, ఇక్కడి సహజ వనరులను సేకరించేందుకు భారీ, ప్రభుత్వ నియంత్రిత కార్యకలాపాలు జరిగేవి. నుబియాలో విస్తారమైన బంగారు గనులు ఉన్నాయి, ప్రపంచానికి తెలిసిన తొలి మాన చిత్రాల్లో ఈ ప్రాంతంలోని బంగారు గనికి సంబంధించిన పటం కూడా ఒకటి ఉంది. గ్రానైట్, గ్రేవాక్ మరియు బంగారానికి ముఖ్యమైన వనరుగా వాడి హమ్మామత్ గుర్తింపు పొందింది. ఈజిప్షియన్లు సాధనాలు తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించిన మరియు మొదటిసారి సేకరించిన ఖనిజం పేరు చెకుముకిరాయి, ఈ రాయితో చేసిన చేతిగొడ్డళ్లు నైలు లోయలో జనావాసాలకు సంబంధించిన ప్రారంభ ఆధారాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. రాగిని ఉపయోగించడం నేర్చుకున్న తరువాత కూడా ఖనిజ కుదుపాలను జాగ్రత్తగా పొరలుగా విడగొట్టి కత్తులు మరియు బాణాల మొనలను తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించేవారు, గట్టిదనం మరియు మన్నిక కోసం వారు ఈ పద్ధతినే కొనసాగించారు.[91]
గెబెల్ రోసాస్‌లో ఉన్న సీసం ఖనిజం గాలెనా (సౌవ్వీరాంజనం) నిక్షేపాల్లో కూడా ఈజిప్షియన్లు పనిచేశారు, వీటిని సింకర్లు, సీసపు గోళాలు మరియు చిన్న బొమ్మలు తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించేవారు. పురాతన ఈజిప్టులో సాధనాల తయారీకి రాగి ముఖ్యమైన లోహంగా ఉండేది, సినాయ్‌లో త్రవ్వితీసిన మలాసైట్ ఖనిజాన్ని కొలిమిల్లో కాల్చి దీనిని సేకరించేవారు.[92] ఒండ్రు నిక్షేపాల్లోని అవక్షేపం నుంచి కణికలను కడగడం ద్వారా కార్మికులు బంగారాన్ని సేకరించేవారు, లేదా బంగారం ఉన్న క్వార్జ్ ఖనిజాన్ని నూరడం మరియు కడగడం ద్వారా కూడా దానిని సేకరించేవారు, దీనికి బాగా ఎక్కువ కార్మిక శ్రమ అవసరమయ్యేది. చివరి కాలంలో ఎగువ ఈజిప్టులో ఇనుప నిక్షేపాలు ఉపయోగించబడ్డాయి.[93] భవనాల నిర్మాణానికి ఉపయోగించే అధిక-నాణ్యత కలిగిన రాయి ఈజిప్టులో విస్తారంగా దొరుకుతుంది; పురాతన ఈజిప్షియన్లు నైలు లోయ వెంబడి ఉన్న సున్నపురాయిని, అస్వాన్ నుంచి గ్రానైట్‌ను, తూర్పు ఎడారిలోని వాడీల (కాలువల) నుంచి బసాల్ట్ మరియు ఇసుకరాయిని త్రవ్వితీశారు. అలంకారాలకు ఉపయోగించే ఒక విధమైన చలవరాయి, గ్రేవాక్, చంద్రకాంత శిల మరియు కురువింద రాయి వంటి రాళ్లు తూర్పు ఎడారిలో దొరికేవి, మొదటి రాజవంశం పూర్వం నుంచే ఈజిప్షియన్లు వీటిని సేకరించడం మొదలుపెట్టారు. టోలెమెయిక్ మరియు రోమన్ కాలాల్లో, వాడియెల్-హుడిలోని నీలం మరియు వాడి సికాయిత్‌లోని మరకతం నిక్షేపాల్లో గనికార్మికులు పనిచేశారు.[94]
వాణిజ్యం
పురాతన ఈజిప్షియన్లు స్వదేశంలో దొరకని అరుదైన మరియు అన్యదేశ వస్తువులను సేకరించేందుకు వారి యొక్క పొరుగు దేశాలతో వాణిజ్యం సాగించేవారు. రాజవంశపూర్వ కాలంలో, బంగారం మరియు సుగంధ ద్రవ్యాన్ని సేకరించేందుకు ఈజిప్షియన్లు నుబియాతో వ్యాపార సంబంధాలు నెలకొల్పారు. వారు పాలస్తీనాతో కూడా వాణిజ్య సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకున్నారు, ఈ భావనను బలపరిచేందుకు తొలి రాజవంశానికి చెందిన ఫారో‌ల సమాధుల్లో పాలస్తీనా-శైలిలో ఉండే కూజాలు లభించాయి.[95] తొలి రాజవంశంతో పోలిస్తే, కాస్త ముందు కాలానికి చెందిన ఈజిప్షియన్ వలస ప్రాంతాన్ని కానాన్‌లో గుర్తించారు.[96] కానాన్‌లో తయారు చేసి ఈజిప్టుకు ఎగుమతి చేయబడిన ఈజిప్షియన్ తరహా మృణ్మయ సామాగ్రి నార్మెర్ కలిగి ఉన్నాడు.[97]
రెండో రాజవంశ కాలానికి, బైబ్లోస్‌తో పురాతన ఈజిప్షియన్ వాణిజ్యం నాణ్యమైన కలపకు ప్రధాన ఆధారంగా మారింది, ఇటువంటి నాణ్యమైన కలప ఈజిప్టులో దొరికేది కాదు. ఐదో రాజవంశం సమయానికి, బంగారం, సుగంధ ద్రవ్యాలు, నల్లచేవమాను, దంతాలు మరియు కోతులు మరియు కొండముచ్చులు వంటి అటవీ జంతువులు కోసం పుంట్‌తో వాణిజ్యం నెలకొల్పబడింది.[98] ఈజిప్టు ముఖ్యమైన తగరపు సరఫరాకు మరియు అదనపు రాగి సరఫరా కోసం అనటోలియాతో వాణిజ్యంపై ఆధారపడేది, ఈ రెండు లోహాలు కాంస్యం తయారీకి అవసరమయ్యేవి. పురాతన ఈజిప్షియన్లు నీలం రాయి వైడూర్యాన్ని అత్యంత ప్రియంగా భావించేవారు, దీనిని వారు సుదూరంగా ఉన్న ఆఫ్ఘనిస్థాన్ నుంచి దిగుమతి చేసుకునేవారు. ఈజిప్టు తన యొక్క మధ్యధరా వాణిజ్య భాగస్వాములైన గ్రీసు మరియు క్రెట్ నుంచి ఆలీవ్ ఆయిల్‌తోపాటు పలు వస్తువులను దిగుమతి చేసుకునేది.[99] విలాస దిగుమతులు మరియు ముడి పదార్థాలకు బదులుగా ఈజిప్టు ప్రధానంగా ధాన్యం, బంగారం మరియు నారవస్త్రాలు మరియు పాపైరస్‌ను ఎగుమతి చేసేది, అంతేకాకుండా విదేశాలకు ఈజిప్టు నగిషీలు చెక్కిన గాజు మరియు రాతి వస్తువులను కూడా ఎగుమతి చేసేది.[100]
భాష

చారిత్రక అభివృద్ధి





r n kmt
 'Egyptian language' 
in hieroglyphs
ఈజిప్షియన్ భాష బెర్బెర్ మరియు సెమిటిక్ భాషలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగివుంది, దీనిని ఉత్తర ఆఫ్రో-ఆసియాటిక్ భాషగా కూడా గుర్తిస్తారు.[101] మిగిలిన భాషలతో పోలిస్తే, ఇది చాలా సుదీర్ఘ చరిత్ర కలిగివుంది, దీనిని సుమారుగా 3200 BC నుంచి మధ్యయుగ కాలం వరకు రాసేందుకు ఉపయోగించారు మరియు సుదీర్ఘచరిత్ర ఉన్న మాట్లాడే భాషగా నిలిచిపోయింది. పురాతన ఈజిప్టు భాషలో ప్రాచీన ఈజిప్షియన్, మధ్య ఈజిప్షియన్ (సంప్రదాయ ఈజిప్షియన్), చివరి ఈజిప్షియన్, డెమోటిక్ మరియు కాప్టిక్ అనే దశలు ఉన్నాయి.[102] ఈజిప్షియన్ రాతల్లో కాప్టిక్‌కు ముందు మాండలిక భేదాలేవీ కనిపించేవి కాదు, అయితే మెంఫిస్ చుట్టుపక్కుల మరియు తరువాత తెబెస్‌లో ప్రాంతీయ మాండలికాలతో ఈ భాషను మాట్లాడేవారు.[103]
పురాతన ఈజిప్టు భాష ఒక సంయోజిత భాష, అయితే తరువాత ఇది విశ్లేష భాషగా మారింది. చివరి ఈజిప్షియన్ భాషలో ఉపసర్గ నిర్దిష్టం మరియు అనిర్దిష్ట ఉపపదాలు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి, పాత రూపభేద ఉత్తర పదాలు స్థానంలో ఇవి ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. పురాతన క్రియ కర్త కర్మ పద వరుస క్రమక్రమంగా కర్త క్రియ కర్మ రూపంలోకి మారింది.[104] ఈజిప్షియన్ చిత్ర, గురువుల మరియు సాధారణ ప్రజల లిపుల స్థానాన్ని చివరకు మరిన్ని శబ్దములు కలిగిన కాప్టిక్ అక్షరక్రమం ఆక్రమించింది. ఈజిప్షియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలో కాప్టిక్‌ను ఇప్పటికీ ప్రార్థనా పద్ధతిలో ఉపయోగిస్తున్నారు, దీని యొక్క మూలాలను ఆధునిక ఈజిప్షియన్ అరబిక్ భాషలో గుర్తించవచ్చు.[105]
శబ్దాలు మరియు వ్యాకరణం
పురాతన ఈజిప్టు భాష 25 హల్లులను కలిగివుంటుంది, ఇవి ఇతర ఆఫ్రో-ఆసియాటిక్ భాషల్లోని హల్లులను పోలివుంటాయి. వీటిలో సప్తపథీయ మరియు అవధారణార్థకమైన హల్లులు, స్వరిత మరియు నిస్వర స్పర్శములు, నిస్వర కషణాక్షరాలు మరియు స్వరిత మరియు నిస్వర స్పృష్టోష్మాలు ఉన్నాయి. ఇది మూడు దీర్ఘ మరియు మూడు హ్రస్వ అచ్చులు కలిగివుంది, తరువాతి ఈజిప్షియన్ భాషలో అచ్చుల సంఖ్య తొమ్మిదికి పెరిగింది.[106] ఈజిప్షియన్‌లో ప్రాథమిక పదం కూడా సెమిటిక్ మరియు బెర్బెర్ భాషల మాదిరిగానే మూడు పద లేదా ద్విపద హల్లుల మరియు పాక్షిక హల్లుల మూలాన్ని కలిగివుంటుంది. పదాలను ఏర్పరిచేందుకు ఉత్తర పదాలను జోడిస్తారు. క్రియ సంయోగం వ్యక్తికి అనుగుణ్యంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, మూడు హల్లుల అంతర్గత నిర్మాణం S-Ḏ-M అనేది 'విను' అనే పదం యొక్క సెమాంటిక్ మూలం; దీని యొక్క ప్రాథమిక సంయోగం ఏమిటంటే sḏm=f, దీనర్థం 'అతను విన్నాడు'. కర్త ఒక నామవాచకం అయితే, ఉత్తర పదాన్ని క్రియకు జోడించాల్సిన అవసరం లేదు:[107] sḏm ḥmt 'మహిళ విన్నది'.
ఈజిప్టు భాషా నిపుణులు నిస్బాషన్ అని పిలిచే ప్రక్రియ ద్వారా నామవాచకాల నుంచి విశేషణాలు నిర్వచించబడతాయి, ఈ ప్రక్రియ అరబిక్ భాషతో సారూప్యత కలిగివుంది.[108] క్రియా మరియు విశేషణ వాక్యాల్లో పద క్రమం అఖ్యాతం-కర్త రూపంలో మరియు నామక మరియు క్రియా విశేషణ వాఖ్యాల్లో పద క్రమం కర్త-అఖ్యాతం రూపంలో ఉంటుంది.[109] పొడవుగా ఉంటే, కర్తను వాక్యం ప్రారంభంలోకి తీసుకొస్తారు మరియు కర్త ఒక పునరుద్ధారక సర్వనామం తరువాత వస్తుంది.[110] క్రియలు మరియు నామవాచకాలు n అనే క్రియాత్మక పదం చేత తిరస్కరించుకుంటాయి, అయితే nn</i>ను క్రియావిశేషణ మరియు విశేషణ వాఖ్యాల్లో ఉపయోగిస్తారు. చివరి లేదా చివరి నుంచి రెండో అక్షరాలను నొక్కి పలుకుతారు, ఇవి వివృత (CV) లేదా సంవృత (CVC) రూపంలో ఉండవచ్చు.[111]
లేఖనం


ఈజిప్షియన్ చిత్రలిపి లేఖనం సుమారుగా 3200 BC కాలానికి చెందినది, ఇది సుమారుగా 500 గుర్తులతో ఉంటుంది. ఒక గుర్తు ఒక పదాన్ని, ఒక శబ్దాన్ని లేదా ఒక నిశ్శబ్ద నిశ్చితార్థాన్ని కలిగివుంటుంది; ఒకే గుర్తు వేర్వేరు సందర్భాల్లో వేర్వేరు ప్రయోజనాలను సూచించవచ్చు. చిత్రగుర్తులు ఒక క్రమబద్ధ లిపిగా ఉపయోగించబడ్డాయి, వీటిని రాతి స్మారక కట్టడాలపై మరియు సమాధుల్లో ఉపయోగించారు, వ్యక్తిగత కళా కృషిలో ఇవి వివరంగా కనిపిస్తాయి. రోజువారీ రాతపద్ధతిలో, లేఖకులు గొలుసుకట్టు రూపంలోని హీరాటిక్‌గా పిలిచే రాత పద్ధతిని ఉపయోగించేవారు, దీనిద్వారా వేగంగా మరియు సులభంగా రాసే వీలు ఏర్పడుతుంది. క్రమబద్ధ చిత్రగుర్తులు అడ్డు వరుసల్లో లేదా నిలువు వరుసల్లో చదివుతారు (కుడి నుంచి ఎడమకు రాసేవారు), హీరాటిక్‌ను ఎప్పుడూ, సాధారణంగా అడ్డువరుసలో, కుడి నుంచి ఎడమకు రాసేవారు. తరువాత కొత్త తరహా రాతపద్ధతి, డెమోటిక్, ప్రాబల్యమైన రాత శైలిగా మారింది, ఈ రకమైన రాతపద్ధతిలో- పాత చిత్రగుర్తులు కూడా ఉండేవి- రోసెటా రాయిపై గ్రీకు మూలంతో ఈ రాతపద్ధతి కనిపించింది.
సుమారుగా తొలి శతాబ్దం AD కాలంలో, డెమోటిక్ లిపితోపాటు కాప్టిక్ అక్షరక్రమం కూడా ఉపయోగించడం మొదలైంది. కాప్టిక్ అనేది ఆధునికీకరించిన గ్రీకు అక్షరక్రమాన్ని కలిగివుంటుంది, దీనిలో కూడా డెమోటిక్ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.[113] క్రమబద్ధ చిత్రగుర్తులను 4వ శతాబ్దం AD వరకు కర్మ సంబంధమైన వ్యవహారాలకు ఉపయోగించినప్పటికీ, చివరికి కొద్ది సంఖ్యలో గురువులు మాత్రమే దీనిని చదవగల పరిస్థితి ఏర్పడింది. సంప్రదాయ మత సంస్థలు రద్దు కావడంతో, చిత్రలిపి రాతపద్ధతికి సంబంధించిన పరిజ్ఞానం పూర్తిగా కనుమరుగైంది. ఈజిప్టు యొక్క బైజాంటిన్[114] మరియు ఇస్లామిక్ కాలాల్లో వాటిలోని అర్థాన్ని విడదీసేందుకు ప్రయత్నాలు జరిగాయి, [115] అయితే 1822లో మాత్రమే, రోసెటా రాయి కనుగొన్న తరువాత, థామస్ యంగ్ మరియు జీన్-ఫ్రాంకోయిస్ ఛాంపోలియన్ పరిశోధనల ఫలితంగా, చిత్రలిపిని దాదాపుగా పూర్తిస్థాయిలో విడదీయడం సాధ్యపడింది.[116]
సాహిత్యం


రాచరికానికి సంబంధించిన చీటీలు మరియు సమాధుల్లో కనిపించే పత్రాలపై మొదటి రాత సంబంధ ఆనవాళ్లు కనిపించాయి. ప్రాథమికంగా ఇది లేఖకుల వృత్తిగా ఉండేది, వీరు పెర్ అంఖ్ సంస్థ లేదా హౌస్ ఆఫ్ లైఫ్‌లో పనిచేసేవారు. తరువాత అధికారిక కార్యాలయాలు, గ్రంథాలయాలు (హౌస్ ఆఫ్ బుక్స్‌గా పిలిచేవారు), పరిశోధకశాలలు మరియు వేధశాలల్లో లేఖనాన్ని ఉపయోగించారు.[117] పిరమిడ్ మరియు కాఫిన్ టెక్ట్స్‌లను పురాతన ఈజిప్టు సాహిత్యంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందిన కొన్ని గ్రంథాలుగా చెప్పవచ్చు, ఇవి సంప్రదాయ ఈజిప్షియన్ భాషలో రాయబడ్డాయి, 1300 BC వరకు ఇది రాతపద్ధతిగా కొనసాగింది. ఉత్తర ఈజిప్షియన్ భాష నూతన సామ్రాజ్యం నుంచి వాడుకలోకి వచ్చింది, రామెసైడ్ కాలంలో పాలనా పత్రాలు, ప్రేమ కావ్యాలు, కథలతోపాటు, డెమొటిక్ మరియు కాప్టిక్ గ్రంథాల్లో ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ కాలంలో, హార్ఖుఫ్ మరియు వెనిలు రాసిన సమాధి స్వీయచరిత్రల్లో ఈ రాత సంప్రదాయం బాగా అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రకమైన సాహిత్యం సెబాయత్‌గా గుర్తింపు పొందింది (ఆదేశాలు ) భూస్వాముల (నోబుల్స్) నుంచి బోధనలు మరియు మార్గదర్శకాలు ప్రజలకు తెలియజేసేందుకు ఇవి అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి; ప్రకృతి వైపరీత్యాలు మరియు సామాజిక అల్లర్లను వర్ణిస్తూ రాయబడిన ఒక ఆక్రందన, ఇపువెర్ పాపైరస్, దీనికి ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ.
మధ్య ఈజిప్షియన్ భాషలో రాయబడిన స్టోరీ ఆఫ్ సినుహేను ఈజిప్టు సాహిత్యంలో ప్రామాణిక గ్రంథంగా చెప్పవచ్చు.[118] ఇదే సమయంలో రాయబడిన మరో గ్రంథం ఏమిటంటే వెస్ట్‌కార్ పాపైరస్, ఇది గురువులు ప్రదర్శించిన అద్భుతాల గురించి ఖుఫుకు వారి కుమారులు చెప్పిన కథా సంపుటి.[119] ఇన్‌స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ అమెనెమోప్ మధ్యప్రాచ్య సాహిత్యంలో అత్యంత సృజనాత్మక రచనగా పరిగణించబడుతుంది.[120] నూతన సామ్రాజ్యం ముగింపు సమయానికి, స్టోరీ ఆఫ్ వెనమున్ మరియు ఇన్‌స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ ఎనీ వంటి ప్రసిద్ధ గ్రంథాలను రాసేందుకు వ్యవహారిక భాషను ఉపయోగించారు. మొదటి గ్రంథం ఒక నోబుల్ (భూస్వామి) యొక్క కథను వివరిస్తుంది, లెబనాన్ నుంచి దేవదారు కలప కొనుగోలు చేసేందుకు వెళుతుండగా ఈ భూస్వామిని దొంగలు దోచుకుంటారు, తిరిగి ఈజిప్టు వచ్చేందుకు అతను ఎదుర్కొన్న ఇబ్బందులను ఈ గ్రంథం వివరిస్తుంది. సుమారుగా 700 BC నుంచి, వృత్తాంత కథలు మరియు ఆంచ్‌షెషోంకీ ప్రసిద్ధ ఆదేశాల వంటి ఆదేశాలతోపాటు, వ్యక్తిగత మరియు వ్యాపార పత్రాలు రాసేందుకు డెమొటిక్ లిపిలో రాయబడ్డాయి, ఇది ఈజిప్షియన్ భాషలో ఒక దశ అయిన సంగతి తెలిసిందే. గ్రీకో-రోమన్ కాలం సందర్భంగా డెమొటిక్ శైలిలో రాయబడిన అనేక కథలు అంతకుముందు చారిత్రక శకాలపై లిఖించబడ్డాయి, ఈ శకాల్లో రామెసెస్ II వంటి గొప్ప పారాహ్‌ల పాలనలో స్వతంత్ర దేశంగా ఉండేది.[121]
సంస్కృతి
రోజువారీ జీవితం


ఎక్కువ మంది పురాతన ఈజిప్షియన్లు భూమిని పండించే రైతులుగా ఉండేవారు. వారి నివాసాలు తక్షణ కుటుంబ సభ్యులకు పరిమితమై ఉండేవి, వీరు ఇళ్లు పగటి పూట కూడా చల్లగా ఉండే విధంగా మట్టి-ఇటుకలతో నిర్మించేవారు. ప్రతి ఇంటికి ఒక వంట గది ఉంటుంది, దీనిపై కప్పు ఉండదు, ఇందులో ధాన్యం పిండి చేసేందుకు ఒక బండ, రొట్టె తయారు చేసేందుకు ఒక చిన్న పాత్ర ఉంటుంది.[122] గోడలకు తెల్లని సున్నం వేసేవారు, రంజనం వేసిన నార వస్త్రాలతో గోడలపై వేలాడదీసేవారు. నేలపై ఎర్ర చాపలను పరిచేవారు, చెక్క పీటలు, నేలపై నుంచి బిగించిన మంచాలు, వస్తువులు వ్యక్తిగత బల్లలు గృహోపకరణాలుగా ఉండేవి.[123]
పురాతన ఈజిప్టు పౌరులు ఆరోగ్య సూత్రాలు మరియు వేషధారణకు బాగా ప్రాధాన్యత ఇచ్చేవారు. ఎక్కువ మంది పౌరులు నైలు నదిలో స్నానం చేసేవారు, జంతువుల కొవ్వు మరియు సుద్దముక్క నుంచి చేసిన పిండి సబ్బును ఉపయోగించేవారు. శుభ్రత కోసం పురుషులు వారి శరీరంపై మొత్తం వెంట్రుకలను తొలగించేవారు, వారు చెడు వాసనలు నివారించేందుకు మరియు ఉపశమనం కోసం సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యాలు మరియు లేపనాలు ఉపయోగించారు.[124] సాధారణ నార దుప్పట్ల నుంచి దుస్తులు తయారు చేసేవారు, వీటికి తెలుపు వర్ణం అద్దేవారు, ఉన్నత తరగతులకు చెందిన పురుషులు మరియు మహిళలు ఇద్దరూ విగ్గులు, ఆభరణాలు మరియు సౌందర్యలేపనాలు ఉపయోగించేవారు. సుమారుగా 12 ఏళ్ల వరకు, ప్రౌఢదశకు వచ్చే వరకు పిల్లలు వస్త్రాలు ధరించేవారు కాదు, ఈ వయస్సులో మగవారికి సుంతీ చేయడంతోపాటు, వారి తలజట్టును తొలగించేవారు. పిల్లల బాధ్యతలు చూసుకునే బాధ్యత తల్లులపై ఉంటుంది, తండ్రి కుటుంబం కోసం ఆదాయార్జనలో ఉండేవాడు.[125]
రొట్టె మరియు బీరు (మధ్యం) ముఖ్యమైన ఆహారంగా ఉండేది, ఉల్లిపాయలు మరియు వెల్లుల్లి వంటి కూరగాయలు మరియు ఖర్జూరాలు మరియు అంజీరాల వంటి పళ్లు కూడా ఆహారంతోపాటు తీసుకునేవారు. వైను మరియు మాంసం అన్ని పండుగ రోజుల్లో తినేవారు, ఉన్నత తరగతులకు చెందిన వ్యక్తులు మాత్రం వీటిని తరచూ ఆహారంగా తీసుకునేవారు. చేపలు, మాంసం మరియు పక్షి మాంసానికి ఉప్పు జోడించి లేదా ఎండబెట్టేవారు మరియు వీటిని నిప్పులో వేడిచేయడం లేదా కుంపటిలో కాల్చేవారు.[126] స్తోమత ఉన్నవారికి సంగీతం మరియు నృత్యం ప్రధాన వినోదాలుగా ఉండేవి. వేణువులు, పెద్ద వీణలు ప్రారంభ సంగీత సాధనాలుగా ఉండేవి, బూరలు, సన్నాయి వంటి వాద్య పరికరాలు తరువాత అభివృద్ధి చేయబడి ప్రాచుర్యం పొందాయి. నూతన సామ్రాజ్యంలో, ఈజిప్షియన్లు గంటలు, సింబాల్‌లు, టాంబౌరిన్, గిలక తప్పెటలు, డోలు మరియు ఆసియా నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న ల్యూట్ అనే ఒక రకం వీణలు మరియు వీణలు సంగీతం కోసం ఉపయోగించేవారు.[127] గిలక-వంటి సంగీత సాధనం సిస్ట్రమ్ మతపరమైన వేడుకల్లో ఉపయోగించే సంగీత పరికరాల్లో ముఖ్యమైనదిగా గుర్తింపు పొందింది.
పురాతన ఈజిప్షియన్లు ఆటలు మరియు సంగీతంతోపాటు, వివిధ రకాల వినోద కార్యకలాపాలతో ఉల్లాసం పొందేవారు. సెనెట్, ఒక బోర్డుపై ఆడే ఈ ఆటలో పావులు యాధృచ్ఛిక అవకాశం ప్రకారం కదులుతాయి, ప్రారంభ రోజుల నుంచి ఈ ఆట బాగా ప్రాచుర్యం కలిగివుంది; ఇదే విధమైన మరో ఆటను మెహెన్ అని పిలుస్తారు, దీనిని ఆడేందుకు వృత్తాకార బోర్డును ఉపయోగిస్తారు. గారడి విద్య మరియు బంతి ఆటలను పిల్లలు బాగా ఇష్టపడేవారు, బెని హాసన్ వద్ద ఉన్న సమాధిలో మల్లయుద్ధానికి సంబంధించిన పత్ర ఆధారాలు కూడా లభించాయి.[128] పురాతన ఈజిప్షియన్ సమాజంలో సంపన్నులు వేట మరియు పడవ షికార్లతో కూడా వినోదం పొందేవారు.
డీర్ ఎల్- మదీనా అనే కార్మిక గ్రామం కోసం జరిపిన త్రవ్వకాల్లో పురాతన ప్రపంచంలోని ఈజిప్టు సమాజం యొక్క సమగ్ర వివరాలు లభించాయి, ఈ గ్రామంలో నాలుగు వందల సంవత్సరాలపాటు ప్రజలు నివసించారు. పురాతన ఈజిప్టులో వ్యవస్థ, సామాజిక సంకర్షణలు, సమాజంలో పని మరియు జీవన పరిస్థితుల గురించి దీని కంటే వివరంగా మరో ఇతర ప్రదేశం తెలియజేయడం లేదు.[129]

వాస్తుకళ


ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ నిర్మాణాలు పురాతన ఈజిప్టు వాస్తుకళలో భాగంగా ఉన్నాయి: అవి గ్రేట్ పిరమిడ్స్ ఆఫ్ గిజా (గిజా పిరమిడ్లు) మరియు తెబెస్ ఆలయాలు. మత మరియు స్మారక ప్రయోజనాల కోసమే కాకుండా, ఫారో అధికారాన్ని పటిష్ఠపరిచేందుకు ఉద్దేశించిన భవనాల నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం నిధులు అందజేసేది. పురాతన ఈజిప్షియన్ల మెరుగైన భవన నిర్మాణ నిపుణులను కలిగివున్నారు; కచ్చితత్వంతో మరియు సున్నితమైన భారీ రాతి నిర్మాణాలను నిర్మించేందుకు వాస్తు నిపుణులు సాధారణంగా కనిపించే, సమర్థవంతమైన సాధనాలు మరియు దృశ్యమాన పరికరాలను ఉపయోగించారు.[130]
ఉన్నత స్థానంలోని మరియు సాధారణ ఈజిప్షియన్ల నివాసాలు సమానంగా మట్టి ఇటుకలు మరియు కలప వంటి పాడయ్యే పదార్థాలతో నిర్మించబడ్డాయి, అందువలనే ఇప్పుడు వారి నివాసాలకు సంబంధించిన ఆధారాలేవీ అందుబాటులో లేవు. రైతులు చిన్న ఇళ్లలో నివసించేవారు, ఇదిలా ఉంటే ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు విశాలమైన నివాసాల్లో ఉండేవారు. మాల్కాటా మరియు అమర్నా వంటి ప్రదేశాల్లో ఉన్న అతికొద్ది నూతన సామ్రాజ్య రాజభవనాలు, మాత్రం బాగా మెరుగులుదిద్దిన గోడలు మరియు ప్రజలు, పక్షులు, నీటి కొలనులు, దేవుళ్లు మరియు జ్యామితీయ నమూనాలు ఉన్న గచ్చులు కలిగివున్నాయి.[131] ఎప్పటికీ నిలిచివుండే ఉద్దేశంతో నిర్మించిన ఆలయాలు మరియు సమాధులు వంటి ముఖ్యమైన నిర్మాణాలు ఇటుకలతోకాకుండా, రాళ్లతో నిర్మించారు. ప్రపంచంలో తొలి భారీ-స్థాయి రాతి నిర్మాణంగా గుర్తించబడిన డోజెర్ శవగృహ సముదాయం నిర్మాణంలో ఉపయోగించిన వాస్తు మూలసూత్రాల్లో పాపైరస్ మరియు తామరపువ్వు ఆకారంతో కనిపించే నిర్మాణ శైలి పోస్ట్ అండ్ లింటెల్ కనిపిస్తుంది.
గిజా వంటి ప్రదేశాల్లో కనిపించే, రక్షించబడిన ప్రారంభ పురాతన ఈజిప్షియన్ ఆలయాలు స్తంభాలతో మద్దతుతో నిలిచివుండే పైకప్పు ఉన్న ఒక మూసివున్న మందిరాన్ని కలిగివుంటాయి. నూతన సామ్రాజ్యంలో, వాస్తు నిపుణులు వాకిలిని తెరిచేందుకు స్తంభాన్ని జోడించారు, అభయాలయం ముందు ఉన్న హైపోస్టైల్ హాలును మూసివుంచేందుకు కూడా దీనిని ఉపయోగించారు, గ్రీకో-రోమన్ కాలం వరకు ఈ శైలి ప్రామాణికంగా మిగిలివుంది.[132] ప్రాచీన సామ్రాజ్యంలో ప్రారంభ మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన సమాధి నిర్మాణం ఏమిటంటే మస్తాబా, ఇది చదునైన-పైకప్పుగల దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండే నిర్మాణం, దీనిని భూగర్భంలోని సమాధి మందిరంపై మట్టిఇటుక లేదా రాతితో నిర్మించారు. పురాతన ఈజిప్టు నాగరికతలో నిర్మించిన మెట్ల ఆకారంలో కనిపించే రాతి పిరమిడ్‌లలో డోజెర్ స్టెప్ పిరమిడ్ కూడా ఒకటి. ప్రాచీన మరియు మధ్య సామ్రాజ్యాల హయాంలో పిరమిడ్లు నిర్మించబడ్డాయి, అయితే తరువాత పాలకులు వాటి నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు, వీటి స్థానంలో అస్పష్టంగా కనిపించే రాతి సమాధులు నిర్మించడం మొదలుపెట్టారు.[133]
కళ


పురాతన ఈజిప్షియన్లు వేడుకల కోసం కళను సృష్టించారు. 3500 సంవత్సరాలకుపైగా, కళాకారులు ప్రాచీన సామ్రాజ్యం సందర్భంగా అభివృద్ధి చేయబడిన కళారూపాలకు మరియు సంజ్ఞలకు కట్టుబడి నడుచుకున్నారు, ఈ కాలంలో విదేశీ ప్రభావాన్ని మరియు అంతర్గత మార్పులను నిరోధించేందుకు కఠిన నిబంధనలు అమలు చేయబడ్డాయి.[134] ఈ కళా ప్రమాణాలు - బొమ్మల్లో ప్రాదేశిక గంభీరత ఏమాత్రం కనిపించని సాధారణ గీతలు, ఆకృతులు మరియు లాక్షణిక విక్షేపంతో చదునైన వర్ణ ప్రదేశాలు - మిశ్రమంలో క్రమాన్ని మరియు సమతౌల్యాన్ని సృష్టించేవి. సమాధి మరియు ఆలయ గోడలు, శవపేటికలు, స్తంభాలు మరియు విగ్రహాలపై చిత్రాలు మరియు వ్యాఖ్యానాలు అన్యోన్యంగా కలిసివుంటాయి. ఉదాహరణకు నార్మెర్ పాలెట్, చిత్రలిపిలో చదవగలిగిన బొమ్మలను కలిగివుంది.[135] అత్యంత సృజనాత్మక మరియు లాక్షణిక ఆకృతిని పాలించిన కఠిన నిబంధనల కారణంగా, పురాతన ఈజిప్షియన్ కళ దాని యొక్క రాజకీయ మరియు మత ప్రయోజనాలను సున్నితత్వం మరియు స్పష్టతతో నెరవేర్చింది.[136]
పురాతన ఈజిప్షియన్ కళాకారులు విగ్రహాలు చెక్కేందుకు మరియు ఉల్బణ శిల్పం కోసం రాయిని ఉపయోగించారు, అయితే తక్కువ వ్యయం మరియు సులభంగా చెక్కగలిగే ప్రత్యామ్నాయంగా చెక్కను కూడా ఉపయోగించేవారు. ఇనుప ఖనిజం (ఎరుపు మరియు పసుపు గోపీచందనాలు), రాగి ఖనిజాలు (నీలం మరియు పసుపుపచ్చ), మసి లేదా బొగ్గు (నలుపు) మరియు సున్నపురాయి (తెలుపు) వంటి ఖనిజాల నుంచి వారు రంగులను సేకరించేవారు. రంగులను నిలిపివుంచేందుకు వాటికి తుమ్మ బంకను కలిపేవారు, వీటిని కేకుల మాదిరిగా చేసి, అవసరమైనప్పుడు నీటితో కలిపి ఉపయోగించుకునేవారు.[137] ఫారో‌లు ఉల్బణ శిల్పాన్ని యుద్ధంలో విజయాలను, రాజ ఆదేశాలను మరియు మత సన్నివేశాలను నమోదు చేసేందుకు ఉపయోగించేవారు. సాధారణ పౌరులకు శాబ్తి విగ్రహాలు మరియు మరణించినవారికి సంబంధించిన పుస్తకాలు వంటి అంత్యక్రియల కళలోని కొన్ని భాగాలకు ప్రవేశం కల్పించారు, మరణం తరువాత వారిని ఇవి కాపాడతాయని ఈజిప్షియన్లు విశ్వసించేవారు.[138] మధ్య సామ్రాజ్యం హయాంలో, రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రతిబింబించే సన్నివేశాలకు సంబంధించిన చెక్క లేదా మట్టి నమూనాలను కూడా సమాధుల్లో పెట్టే పద్ధతికి బాగా వాడుకలోకి వచ్చింది. మరణం తరువాత కూడా మనుషుల కార్యకలాపాలను ప్రతిబింబించే చర్యల్లో భాగంగా ఈ నమూనాలను రూపొందించేవారు, కార్మికులు, గృహాలు, పడవలు మరియు సైనిక నిర్మాణాలు రూపంలో ఉండే ఈ నమూనాలు విలక్షణ పురాతన ఈజిప్షియన్ల మరణం తరువాత జీవితం యొక్క ప్రాతినిధ్యాలుగా ఉండేవి.[139]
పురాతన ఈజిప్షియన్ కళ సజాతీయత కలిగివున్నప్పటికీ, నిర్దిష్ట సమయాలు మరియు ప్రదేశాల యొక్క శైలి కొన్నిసార్లు మారుతున్న సాంస్కృతిక లేదా రాజకీయ వైఖరులను ప్రతిబింబించేది. రెండో మధ్యంతర కాలంలో హైక్సోలు ఈజిప్టును ఆక్రమించిన తరువాత, అవారిస్‌లో మినోయాన్-శైలి కుడ్యచిత్రాలు కనిపించాయి.[140] కళా రీతుల్లో రాజకీయ ప్రోద్బలంతో సంభవించిన మార్పులకు బలమైన ఉదాహరణ అమర్నా కాలంలో లభించింది, అఖెనాటెన్ యొక్క విప్లవాత్మక మత విశ్వాసాలను ధ్రువపరిచేందుకు విగ్రహాలకు బాగా మార్పులు చేయబడ్డాయి.[141] ఈ శైలిని అమర్నా కళగా గుర్తిస్తారు, అయితే అఖెనాటెన్ మరణం తరువాత ఈ కళ చాలా త్వరగా కనుమరుగైంది, దీని స్థానంలో మళ్లీ సంప్రదాయ కళారీతులు వచ్చాయి.[142]
మత విశ్వాసాలు


పురాతన ఈజిప్టు నాగరికతలో ప్రారంభం నుంచి దేవునిపై మరియు మరణం తరువాత జీవితంపై విశ్వాసాలు బలంగా నాటుకుపోయివుండేవి; ఫారో పాలన రాజుల దైవ హక్కు ప్రాతిపదికన సాగేది. ఈజిప్షియన్ దేవగణం అసాధారణ శక్తులు ఉన్న దేవుళ్లతో నిండివుండేది, సాయం లేదా భద్రత కోసం వారిని ప్రజలు వేడుకునేవారు. అయితే, దేవుళ్లు ఎప్పుడూ ఔదార్యపూరితంగా ఉండరని, కానుకలు మరియు ప్రార్థనలతో వారిని సంతృప్తిపరచాలని ఈజిప్టు పౌరులు భావించేవారు. తరతమశ్రేణిలో కొత్త దేవతలను ప్రవేశపెట్టేకొద్ది ఈ సకల దేవగణ నిర్మాణం ఎప్పటికప్పుడు మార్పు చెందింది, అయితే మతపెద్దలెవరూ వివిధ రకాల దేవుళ్ల వ్యవస్థను నిర్వహించేందుకు ఎటువంటి ప్రయత్నాలు చేయలేదు, కొన్నిసార్లు దైవాల సృష్టి మరియు కథలు సామరస్య వ్యవస్థతో సంఘర్షణ చెందేవి.[143] ఈ వివిధ రకాల దైవ భావనలను విరుద్ధమైనవిగా పరిగణించేవారు కాదు, అయితే బహుళ వాస్తవిక కోణాల్లో వరుసలుగా చూసేవారు.[144]

రాజు తరపున వ్యవహరించే మతపెద్దల నియంత్రణలో సమూహ ఆలయాల్లో దేవుళ్ల ప్రార్థనలు జరిగేవి. ఆలయం కేంద్ర భాగంలోని చిన్నదేవాలయంలో విగ్రహం ఉంటుంది. ప్రజా ప్రార్థనలకు లేదా సమావేశాలకు ఆలయాలను ఉపయోగించేవారు కాదు, కొన్ని పండుగ రోజుల్లో మరియు పుణ్యక్షేత్రం యొక్క వేడుకల సందర్భంగా మాత్రమే ప్రజల దర్శనార్థం దేవుని విగ్రహాన్ని బయటకు తీసుకొచ్చేవారు. సాధారణంగా, దేవుడు ఉండే ప్రదేశంలోకి బాహ్య ప్రపంచంలోని వ్యక్తులకు ప్రవేశం ఉండదు, ఆలయ అధికారులు మాత్రమే దీనిలోకి వెళ్లేందుకు అనుమతించబడేవారు. సాధారణ పౌరులు వారి ఇళ్లలో వ్యక్తిగత విగ్రహాలకు ప్రార్థనలు నిర్వహించేవారు, కల్లోల శక్తుల నుంచి రక్షణ పొందేందుకు తాయెత్తులు అందించేవారు.[145] నూతన సామ్రాజ్యం తరువాత, దేవుడి ప్రార్థనలకు సంబంధించిన మతపరమైన నిబంధనలు మారడంతో, ఆధ్యాత్మిక మధ్యవర్తిగా ఫారో యొక్క పాత్ర పరిమితమైంది. దీని ఫలితంగా, మతపెద్దలు ప్రజలకు దేవుడి యొక్క భావనలను తెలియజేసేందుకు సర్వజ్ఞులు (ఒరాకిల్) అనే ఒక వ్యవస్థను అభివృద్ధి పరిచారు.[146]
ప్రతి మానవుడు శారీరక మరియు ఆధ్యాత్మిక భాగాలు లేదా కోణాలు కలయిక అని ఈజిప్టు పౌరులు విశ్వసించేవారు. శరీరంతోపాటు, ప్రతి వ్యక్తి ఒక స్వత్ (నీడ), ఒక బా (వ్యక్తిత్వం లేదా ఆత్మ), ఒక కా (జీవిత-శక్తి) మరియు ఒక పేరు కలిగివుంటారు.[147] మెదడుకు బదులుగా, గుండెను ఆలోచనలు మరియు భావోద్వేగాలు జనించే భాగంగా పరిగణించేవారు. మరణం తరువాత, ఆధ్యాత్మిక కోణాలు శరీరం నుంచి విడుదలై, వాంఛ ప్రకారం నడుచుకుంటాయని, అయితే, వాటికి శాశ్విత నివాసంగా భౌతిక అవశేషాలు (అస్థికలు) (లేదా విగ్రహం వంటి ఒక ప్రత్యామ్నాయం) అవసరమవతాయని భావించేవారు. మరణించినవారి యొక్క అంతిమ లక్ష్యం తమ కా మరియు బా</i>లో తిరిగి కలవడం అని, అటువంటి వారిని "మోక్షం సిద్ధించిన వ్యక్తులు"గా పరిగణిస్తారు, ఒక అఖ్‌‌ గా లేదా "సార్థక వ్యక్తి"గా జీవిస్తున్నట్లు గుర్తిస్తారు. ఇది జరిగేందుకు, మరణించినవారు ఒక విచారణలో విలువైన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాలి, వీరి యొక్క గుండె ఒక "సత్య తూలిక" కంటే ఎక్కువ బరువు కలిగివుంటాలి. ఈ పరీక్షలో విలువైన వ్యక్తిగా తేలితే, మరణించినవారు ఆధ్యాత్మిక రూపంలో భూమిపైనే సంచరిస్తుంటారని ఈజిప్షియన్లు విశ్వసించేవారు.[148]

ఖనన సంప్రదాయాలు

పురాతన ఈజిప్టు పౌరులు విస్తృతమైన ఖనన సంప్రదాయాలను పాటించేవారు, ఎందుకంటే వారు ఈ సంప్రదాయాలు మరణం తరువాత అమరత్వాన్ని సిద్ధింపజేస్తాయని భావించేవారు. భౌతిక దేహాన్ని మమ్మీగా మార్చడం, ఖనన క్రియలు నిర్వహించడం మరియు మరణం తరువాత సంబంధిత వ్యక్తులు ఉపయోగించేందుకు శరీరంతోపాటు, వస్తువులను కూడా సమాధి చేయడం వంటి సంప్రదాయాలు ఖనన ప్రక్రియలో భాగంగా ఉండేవి.[138] ప్రాచీన సామ్రాజ్యం ముందు, భౌతికదేహాలను ఎడారి గొయ్యిల్లో పూడ్చిపెట్టేవారు, శోషణం ద్వారా సహజంగా ఈ బౌతికదేహాలు రక్షించబడేవి. నిర్జలమైన, ఎడారి పరిస్థితులు చరిత్రవ్యాప్తంగా పురాతన ఈజిప్టులో పేదల ఖనన ప్రక్రియలకు ఒక వరంగా ఉండేవి, సంపన్నులకు అందుబాటులో ఉండే విస్తృత ఖనన సంప్రదాయాలు పేదలు భరించేవిధంగా ఉండేవి కాదు. సంపన్న ఈజిప్షియన్ల మృతదేహాలను రాతి సమాధుల్లో పూడ్చిపెట్టేవారు, దీని ఫలితంగా, వీరి మృతదేహాలను కృత్రిమ మమ్మీలగా మార్చేవారు, అంతర్గత అవయవాలను తొలగించడం, నార వస్త్రంలో శరీరాన్ని చుట్టడం, దీనిని దీర్ఘచతురస్రాకార రాతి శవపేటికలో లేదా చెక్క శవపేటికలో ఉంచి పూడ్చిపెట్టే క్రియలు మమ్మీలుగా మార్చే ప్రక్రియలో భాగంగా ఉన్నాయి. నాలుగో రాజవంశం ప్రారంభం నుంచి, కొన్ని శరీర భాగాలను చాందినీ కూజాల్లో విడిగా పదిలపరిచేవారు.[149]

నూతన సామ్రాజ్యం సమయానికి, పురాతన ఈజిప్షియన్లు మమ్మీలుగా మార్చే సంపూర్ణ ప్రక్రియను కనిపెట్టారు; అత్యుత్తమ ప్రక్రియను పూర్తి చేసేందుకు 70 రోజులు పట్టేది, అంతర్గత అవయవాలను తొలగించడం, ముక్కు గుండా మెదడును బయటకు తీయడం, నట్రాన్ అని పిలిచే చర్యలో భాగంగా వివిధ లవణాల మిశ్రామాన్ని ఉపయోగించి శరీరంలో నీటిని పూర్తిగా తీసేయడం వంటి ప్రక్రియలు ఇందులో భాగంగా ఉండేవి. పొరల మధ్య రక్షణార్థమైన తాయెత్తులను శరీర పొరల మధ్య ఉంచి శరీరాన్ని నార వస్త్రంలో చుట్టేవారు, తరువాత అలకరించిన మనిషి ఆకారంలోని శవపేటికలో శరీరాన్ని భద్రపరిచేవారు. చివరి కాలానికి చెందిన మమ్మీలను రంగులు వేసిన కార్టూన్‌మాదిరి మమ్మీ శవపేటికల్లో కూడా భద్రపరిచారు. వాస్తవ భద్రపరిచే పద్ధతులు టోలెమిక్ మరియు రోమన్ శకాల్లో క్షీణించాయి, ఈ కాలంలో అలంకారాలతో కనిపించే మమ్మీ బాహ్య రూపంపై మాత్రం బాగా దృష్టి కేంద్రీకరించారు.[150]
మరణించిన సంపన్న ఈజిప్షియన్లను పెద్దఎత్తున విలాస వస్తువులతో పూడ్చిపెట్టేవారు, అయితే అన్ని సమాధుల్లో, సామాజిక హోదాతో సంబంధం లేకుండా, మరణించినవారి యొక్క వస్తువులను చేర్చేవారు. నూతన సామ్రాజ్యం ప్రారంభంలో, మరణించినవారి పుస్తకాలు కూడా సమాధిలో ఉంచేవారు, మరణించిన తరువాత సంబంధిత వ్యక్తి యొక్క దినసరి కార్మిక అవసరాల కోసం ఉపయోగపడతారనే భావనతో శాబ్తి (పనివారి) విగ్రహాలు కూడా ఉంచేవారు.[151] కర్మకాండలో మరణించినవారు మాయచేత కొత్త జీవితం పొందుతారని విశ్వసించేవారు. ఖననం తరువాత, జీవించివున్న బంధువులు అప్పుడప్పుడు సమాధి వద్దకు ఆహారాన్ని తీసుకొచ్చేవారు మరియు మరణించినవారి తరపున ప్రార్థనలు నిర్వహించేవారు.[152]
సైన్యం


పురాతన ఈజిప్షియన్ సైన్యం విదేశీ ఆక్రమణల నుంచి ఈజిప్టును రక్షించేందుకు మరియు పురాతన మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో ఈజిప్టు ఆధిపత్యాన్ని చాటేందుకు బాధ్యత వహించేది. ప్రాచీన సామ్రాజ్యం హయాంలో సినాయ్‌కు గనుల దండయాత్రల నుంచి సైన్యం కాపాడింది మరియు మొదటి మరియు రెండో మధ్యంతర కాలాల్లో పౌర యుద్ధాల్లోనూ సైన్యం పోరాడింది. నుబియాపై మార్గంలో ఉన్న బుహెన్ నగరంలో కనిపించేటువంటి, ముఖ్యమైన వాణిజ్య మార్గాల్లో కోటలను నిర్వహించే బాధ్యత కూడా సైన్యంపై ఉండేది. లెవంత్‌కు దండయాత్ర నిర్వహించినప్పుడు ప్రధాన స్థావరంగా ఉపయోగపడిన సిల్ వద్ద కనిపించే దుర్గం, వంటి కోటలను సైనిక స్థావరాలుగా ఉండేందుకు నిర్మించారు. నూతన సామ్రాజ్యంలో, పలువురు వరుస ఫారో‌లు కుష్‌పై మరియు లెవంత్‌లోని భూభాగాలపై దాడి చేసేందుకు మరియు ఆక్రమించేందుకు పదాతి ఈజిప్షియన్ సైన్యాన్ని ఉపయోగించుకున్నారు.[153]
ధనుస్సులు మరియు బాణాలు, ఈటెలు, చెక్క చట్రంపై జంతు చర్మం అంటించిన వృత్తాకార రక్షక కవచాలు సైనిక ఉపకరణాలుగా ఉండేవి. నూతన సామ్రాజ్యంలో, సైన్యం రథాలు ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది, వీటిని వీరికి ముందు హైక్సో ఆక్రమణ దారులు ఉపయోగించారు. రాగి వాడకాన్ని స్వీకరించిన తరువాత, ఆయుధాలు మరియు రక్షక కవచాలు ఎప్పటికప్పుడు మెరుగులు దిద్దుకుంటూనే ఉన్నాయి: రక్షక కవచాలను రాగి కట్టుతో దృఢమైన చెక్కతో తయారు చేసేవారు, ఈటెలకు రాగి మెనను చేర్చారు, ఆసియా ప్రాంతానికి చెందిన సైనికుల వద్ద నుంచి ఖోపెష్‌ను స్వీకరించారు.[154] కళలు మరియు సాహిత్యంలో సైన్యానికి ఫారో నేతృత్వం వహిస్తున్నట్లు చూపించబడింది, అయితే కనీసం ఇద్దరు ఫారో‌లు, సెఖెనెంన్రే టావో II మరియు అతని కుమారులు, మాత్రమే యుద్ధ సాహసకృత్యాలు చేసినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.[155] సాధారణ జనాభా నుంచే సైనికులను ఎంపిక చేసేవారు, అయితే నూతన సామ్రాజ్యం మరియు దీని తరువాత, నుబియా, కుష్ మరియు లిబియాల్లోని కిరాయి సైనిక శాలల నుంచి ఈజిప్టు తరపున యుద్ధం చేసేందుకు సైనికులను తీసుకొచ్చినట్లు తెలుస్తోంది.[156]
సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, వైద్య శాస్త్రం మరియు గణిత శాస్త్రం
సాంకేతిక పరిజ్ఞానం

సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, వైద్యం మరియు గణిత శాస్త్రాల్లో, పురాతన ఈజిప్షియన్లు అత్యున్నత ఉత్పాదన ప్రమాణాలు, గణనీయమైన పురోభివృద్ధిని అందుకున్నారు. సంప్రదాయ అనుభవవాదం, ఎడ్విన్ స్మిత్ మరియు ఎబెర్స్ పాపైరి ఆధారసహితంగా చూపించినట్లుగా (సుమారుగా 1600 BC), తొలి ఘనత ఈజిప్టుకే దక్కుతుంది మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతి యొక్క ములాలు కూడా పురాతన ఈజిప్షియన్ల కాలంలో గుర్తించవచ్చు. ఈజిప్షియన్లు వారి సొంత అక్షరక్రమం మరియు దశాంశ వ్యవస్థను సృష్టించారు.

పింగాణీ మరియు గాజు
ప్రాచీన సామ్రాజ్యానికి పూర్వ కాలంలోనే, పురాతన ఈజిప్షియన్లు ఫైయెన్స్‌గా (పింగాణీ) తెలిసిన ఒక గాజు పదార్థాన్ని అభివృద్ధి చేశారు, దీనిని వారు ఒక రకమైన కృత్రిమ పాక్షిక-విలువైన రాయిగా పరిగణించేవారు. మట్టి నుంచి కాకుండా, ఫైయెన్స్‌ను సిలికా, కొద్దిస్థాయిలో సున్నం మరియు సోడా మరియు ఒక రంజనం (ఎక్కువగా రాగిని ఇందుకు ఉపయోగించేవారు) నుంచి తయారు చేసేవారు.[157] పూసకట్లు, బండలు, బొమ్మలు మరియు చిన్న పాత్రలు తయారు చేసేందుకు ఈ పదార్థాన్ని ఉపయోగించేవారు. ఇటువంటి పింగాణీని తయారు చేసేందుకు అనేక పద్ధతులు ఉపయోగించారు, అయితే ఎక్కువగా తయారు చేసే విధానంలో ముద్దగా తయారు చేసిన ముడి పదార్థంపై పౌడర్‌లాంటి పదార్థాలను చల్లడం మరియు, దానిని మట్టి అంతరంగంపై ఉంచి వేడి చేసే ప్రక్రియలు ఉండేవి. దీని అనుబంధ పద్ధతిని ఉపయోగించి, పురాతన ఈజిప్షియన్లు ఈజిప్షియన్ నీలంగా గుర్తింపు పొందిన ఒక రంజనం (వర్ణ ద్రవ్యాన్ని) తయారు చేశారు, దీనిని బ్లూ ప్రిట్ అని కూడా పిలుస్తారు, సిలికా, రాగి, సున్నం మరియు నట్రాన్ వంటి మిశ్రమాన్ని కరిగించడం (లేదా కరిగేంతవరకు వేడిచేయడం) ద్వారా దీనిని ఉత్పత్తి చేసేవారు. దీనిని తరువాత ఒక రంజనంగా ఉపయోగించేవారు.[158]
పురాతన ఈజిప్షియన్లు గాజు నుంచి అనేక రకాల వస్తువులను తయారు చేయడంలో అద్భుతమైన నిపుణత కలిగివుండేవారు, అయితే ఈ ప్రక్రియను వారు స్వతహాగా అభివృద్ధి చేశారనేందుకు స్పష్టమైన ఆధారాలేవీ అందుబాటులో లేవు.[159] వారు స్వతహాగా ముడి గాజును తయారు చేశారనేందుకు లేదా వస్తువులు తయారు చేసేందుకు లోహపు కడ్డీలను దిగుమతి చేసుకున్నారనేందుకు సంబంధించిన వివరాలు కూడా అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. అయితే, వస్తువులు తయారు చేసేందుకు మరియు మెరుగులు దిద్దిన గాజుకు వర్ణాన్ని నియంత్రించే గుర్తింపు మూలకాలను జోడించడంలో అవసరమైన సాంకేతిక నిపుణత మాత్రం కలిగి ఉన్నారు. వారు ఉత్పత్తి చేసిన వర్ణాల్లో, పసుపు, ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, నీలం, ఊదా మరియు తెలుపు వర్ణాలు ఉన్నాయి, గాజును పారదర్శకంగా లేదా అపారదర్శకంగా తయారు చేసేవారు.[160]
వైద్య శాస్త్రం


పురాతన ఈజిప్షియన్ల యొక్క వైద్య సమస్యలు ప్రత్యక్షంగా వారి చుట్టూ ఉన్న పర్యావరణంలో మూలాలు కలిగివుండేవి. నైలు నది పరీవాహ ప్రాంతంలో నివసించడం మరియు దానితో దగ్గరి అనుబంధం మలేరియా వంటి విపత్తులు సంభవించేవి మరియు మానవులను తీవ్రంగా బలహీనపరిచే షిస్టోసోమియాసిస్ పరాన్న జీవులు కాలేయ మరియు పేగు రోగాలకు కారణమవతాయి. మొసళ్లు మరియు నీటిగుర్రాల వంటి ప్రమాదకర అటవీ ప్రాణాల నుంచి ఈజిప్టు పౌరులు ముప్పు ఎదుర్కొనేవారు. పొలాల్లో మరియు భవన నిర్మాణాల్లో జీవితాంతం కార్మికులుగా పనిచేసే పౌరులు వెన్నెముక మరియు కీళ్ల సమస్యలతో బాధపడేవారు మరియు నిర్మాణ పనులు మరియు యుద్ధాల్లో బాధాకర గాయాలు కూడా శరీరంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపేవి. రాతి పిండి నుంచి సేకరించిన సన్నని పొడి మరియు ఇసుకతో పళ్లు తోమడం వలన, చిగుళ్లలో చీముపట్టిన కురుపులు ఏర్పడేవి (అయితే పుప్పి పన్ను సమస్య చాలా అరుదుగా కనిపించేది).[161]
సంపన్నుల ఆహారంలో చక్కెర పాళ్లు ఎక్కువగా ఉండేది, దీని వలన వారు పంటి సంబంధ వ్యాధులకు పాత్రులై ఉండేవారు.[162] సమాధుల గోడలపై చిత్రీకరించిన మానవ శరీర రూపాలు, ఉన్నత తరగతికి చెందిన మమ్మీల అధిక బరువు మితిమీరిన ఆహారపు అలవాట్ల ప్రభావాన్ని సూచిస్తున్నాయి.[163] వయోజన జీవిత సాఫల్యత పురుషులకు 35 మరియు మహిళలకైతే 30 ఉంటుంది, అయితే వయోజన వయస్సుకు చేరుకోవడం పురాతన ఈజిప్టు సమాజంలో బాగా కష్టంగా ఉండేది, ఎందుకంటే మూడింట ఒక వంతు ప్రజలు పసితనంలోనే మృతి చెందేవారు.[164]
పురాతన ఈజిప్టు వైద్యులు వారి యొక్క చికిత్సలతో ప్రాచీన మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతంలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందారు, ఇంహోతెప్ వంటి వ్యక్తులు మరణం తరువాత కూడా బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్నారు.[165] ఈజిప్షియన్ వైద్యుల్లో ఉన్నత నిపుణత విశిష్టత కూడా ఉండేదని హెరోడోటస్ పేర్కొన్నాడు, కొందరు తల మరియు కడుపు సంబంధ సమస్యలకు మాత్రమే వైద్యం చేసేవారని, మిగిలినవారు కళ్లు మరియు దంత సమస్యలకు చికిత్స చేసేవారని తెలిపాడు.[166] వైద్యులకు పెర్ అంఖ్ లేదా "హౌస్ ఆఫ్ లైఫ్" సంస్థలో శిక్షణ ఇచ్చేవారు, నూతన సామ్రాజ్యం సందర్భంగా వీరి ప్రధాన కేంద్రం పెర్-బాస్టెత్‌లో, చివరి కాలంలో అబైడోస్ మరియు సాయిస్‌లలో వైద్యులు ఉండేవారు. వైద్య పత్రాలు శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, గాయాలు మరియు ప్రయోగసిద్ధ చికిత్సల యొక్క అనుభవ పరిజ్ఞానం గురించి తెలియజేస్తున్నాయి.[167]
పచ్చి మాంసం, తెల్లటి నార వస్త్రం, కుట్లు, వలలు, మెత్తలు మరియు అన్యకణావేశం జరగకుండా తేనలో ముంచిన నారకట్టలతో కట్టుకట్టడం ద్వారా గాయాలకు చికిత్స చేసేవారు, [168] నొప్పి నుంచి ఉపశమనం పొందేందుకు నల్లమందును ఉపయోగించేవారు. మంచి ఆరోగ్యాన్ని సిద్ధింపజేసేందుకు రోజూ వెల్లుల్లి మరియు ఉల్లిపాయలు ఉపయోగించేవారు, ఉబ్బసం లక్షణాల నుంచి ఇవి ఉపశమనం కలిగిస్తాయని భావించేవారు. పురాతన ఈజిప్టుకు చెందిన శస్త్రచికిత్స నిపుణులు గాయాలకు కుట్లు వేసేవారు, విరిగిన ఎముకలను అంటించడంలో మరియు వ్యాధిసోకిన అవయవాలను తొలగించడం వంటి చికిత్సలు కూడా చేసేవారు, అయితే నయం చేయలేని, కొన్ని తీవ్రమైన గాయాలకు మాత్రం రోగి మరణించే వరకు అతనికి ఉపశమనం కలిగించేందుకు ప్రయత్నించేవారు.[169]
నౌకా నిర్మాణం

ప్రారంభ ఈజిప్షియన్లు 3000 BC కాలానికే బల్లచెక్కలను ఒకచోట చేర్చి పడవ మట్టు తయారు చేయడం తెలుసుకున్నారు. ఆర్కియోలాజికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అమెరికా తాము 14 పురాతన నౌకలను[6] ఈజిప్టులోని అబైడోస్ ప్రాంతంలో గుర్తించినట్లు వెల్లడించింది, వీటిని బల్లచెక్కలను ఒకచోట చేర్చి నిర్మించారు. న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఈజిప్టు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్త డేవిడ్ ఓ'కానర్, [170] ఈజిప్షియన్లు కొయ్యలను ఒకచోట చేర్చికట్టేందుకు అల్లిన తోళ్లను ఉపయోగించినట్లు గుర్తించారు, [6] మరియు బల్లచెక్కల మధ్య అతుకులను మూసివేసేందుకు జమ్ము లేదా గడ్డిని ఉపయోగించారు.[6] ఫారో ఖాసెఖేమ్వీ సమాధికి సమీపంలో ఈ నౌకలన్నీ పూడ్చిపెట్టి ఉన్న కారణంగా, [170] వీటిని అతనికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు, 14 నౌకల్లో ఒకటి మాత్రం 3000 BC కాలానికి చెందినదిగా గుర్తించారు, [170] మరియు నౌకలతోపాటు పూడ్చిపెట్టిన మట్టి కూజాలు కూడా ఇదే సమయానికి చెందినవిగా గుర్తించారు.[170] 3000 BCకి చెందిన నౌక 75 అడుగుల పొడువు కలిగివుంది[170] మరియు ఇది ఇంతకంటే ముందుకాలానికి చెందిన ఫారో‌కు చెందిన నౌక అని భావిస్తున్నారు.[170] ప్రొఫెసర్ ఓ'కానర్, ఈ 5,000 సంవత్సరాల పూర్వంనాటి నౌక ఫారహ్ అహాకు చెందినదయి ఉంటుందని పేర్కొన్నాడు.[170]
బల్లచెక్కలను వేగంగా ఒకచోట చేర్చి అంటించేందుకు కొచ్చమేకులు ఉపయోగించడం కూడా పురాతన ఈజిప్షియన్లకు తెలుసు, పీచును కీలులో తడిపి అతుకులలో పొదిగేవారు. సుమారుగా 2500 BC కాలంలో నాలుగో రాజవంశం పాలనలో గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా పాదం వద్ద గిజా పిరమిడ్ సముదాయంలోని గొయ్యిలో 43.6-మీటర్ల పొడవున్న "ఖుఫు నౌక"ను గొయ్యిలో పూడ్చిపెట్టారు, ఒక సౌర పడవ యొక్క లాక్షణిక క్రియకు పూర్తిస్థాయి ఉదాహరణగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. ప్రారంభ నాగరికతకు చెందిన ఈజిప్షియన్లకు నౌకను తయారు చేసేందుకు పల్లచెక్కలను గట్టిగా అతికించేందుకు వండ్రంగ నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడం కూడా తెలుసు.[6] సులభంగా ప్రయాణించగలిగిన నైలు నదిలో తిరిగేందుకు పెద్ద పడవలను నిర్మించగల సామర్థ్యం పురాతన ఈజిప్షియన్లు కలిగివున్నప్పటికీ, వారికి గొప్ప నావికులుగా పేరు లేదు, వారు మధ్యధరా సముద్రం లేదా ఎర్ర సముద్రాల్లో విస్తృత పడవ ప్రయాణాలు మరియు నౌకా రవాణా జరపలేదు.
గణిత శాస్త్రం

గణిత శాస్త్ర గణనలకు సంబంధించిన ప్రారంభ ఉదాహరణలు రాజవంశ పూర్వ నఖాడా కాలంలో గుర్తించబడ్డాయి, వీటిలో పూర్తిగా అభివృద్ధి చేసిన సంఖ్యా వ్యవస్థ కనిపిస్తుంది.[171] విద్యావంతుడైన ఈజిప్టు పౌరుడికి గణిత శాస్త్రం యొక్క ప్రయోజనం నూతన సామ్రాజ్యం కాల్పనిక లేఖ సూచిస్తుంది, ఇందులో రచయిత భూమి మరియు కార్మికులు మరియు ధాన్యాన్ని లెక్కించడానికి సంబంధించిన రోజువారీ గణన ప్రక్రియలపై మరో లేఖకుడికి మరియు తనకు మధ్య పండిత పోటీని ప్రతిపాదించాడు.[172] ఆర్‌హింద్ గణిత శాస్త్ర పత్రాలు మరియు మాస్కో గణిత శాస్త్ర పత్రాల్లోని వివరాలు పురాతన ఈజిప్షియన్ నాలుగు ప్రాథమిక గణిత శాస్త్ర క్రియలు నిర్వహించగలరని సూచిస్తున్నాయి - అవి సంకలనం, వ్యవకలనం, గుణకారం మరియు భాగహారం - భిన్నాలు ఉపయోగించడం, ఘనాకార వస్తువులు మరియు పిరమిడ్‌ల ఘనపరిమాణాలను లెక్కించడం మరియు దీర్ఘచతురస్రాలు, త్రిభుజాలు, వృత్తాలు మరియు గోళాల ఉపరితల వైశాల్యాన్ని గణించడం వంటి పద్ధతులు కూడా ఈజిప్షియన్లకు తెలుసని వివరిస్తున్నాయి. బీజగణితం మరియు క్షేత్రగణితం యొక్క ప్రాథమిక భావనలను కూడా వారు అర్థం చేసుకున్నారు, సులభమైన సమితిల్లోని ఏకకాలిక సమీకరణాలు పరిష్కరించగల సామర్థ్యం వారు కలిగి ఉన్నారు.[173]





​2⁄3 
in hieroglyphs గణిత శాస్త్ర సంజ్ఞామానం దశాంశ పద్ధతిలో, మరియు చిత్రలిపి గుర్తుల ఆధారంగా ఉండేది, పది యొక్క ప్రతి ఘాతం పది లక్షల వరకు ఉంటుంది. ఇటువంటి వాటిని అవసరమైనన్ని సార్లు రాసి, కావాల్సిన సంఖ్య వరకు సంకలనం చేస్తారు; ఎనభై లేదా ఎనిమిది వందలు అనే సంఖ్యలను రాసేందుకు, వరుసగా పది లేదా వంద సంఖ్య గుర్తులను ఎనిమిదిసార్లు రాస్తారు.[174] ఒకటి కంటే ఎక్కువ లవం కలిగిన ఎక్కువ భిన్నాలను వారి గణన పద్ధతులు పరిష్కరించలేని కారణంగా, పురాతన ఈజిప్షియన్ భిన్నాలు అనేక భిన్నాల మొత్తంగా రాయబడేవి. ఉదాహరణకు, రెండు-ఐదు భిన్నాన్ని ఒకటి-మూడు భిన్నం + ఒకటి-పదిహేను భిన్నం మొత్తంగా పరిష్కారం చూపించేవారు; దీనిని ప్రామాణిక విలువల పట్టికలను ఆధారంగా చేసుకొని లెక్కించేవారు.[175] అయితే కొన్ని సాధారణ భిన్నాలు, ప్రత్యేక గుర్తుతో రాసేవారు; ఆధునిక రెండు-మూడు భిన్నాననికి సమానమైన విలువ గుర్తు కోసం కుడివైపు చిత్రాన్ని చూడండి.[176]
పైథాగరస్ సిద్ధాంతం యొక్క మూల సూత్రాలపై పురాతన ఈజిప్షియన్ గణిత శాస్త్రజ్ఞులకు అవగాహన ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది, ఉదాహరణకు, ఒక త్రిభుజం యొక్క పార్శ్వాలు 3–4–5 నిష్పత్తిలో ఉన్నప్పుడు కర్ణానికి ఎదురుగా లంబ కోణం ఉంటుందనే విషయం ఈజిప్షియన్లకు తెలుసు.[177] వ్యాసం నుంచి ఒకటి-తొమ్మిదో వంతును తీసేయడం మరియు ఫలితాన్ని వర్గం చేయడం ద్వారా వృత్త వైశాల్యాన్ని అంచనా వేయడంపై కూడా పురాతన ఈజిప్షియన్లు అవగాహన కలిగివున్నారు:
వైశాల్యం ≈ [(​8⁄9)D ]2 = (​256⁄81)r 2 ≈ 3.16<i data-parsoid='{"dsr":[91831,91836,2,2]}'>r 2,
ఇది π r 2 సూత్రానికి సబబైన స్థూలమానం.[177][178]
పిరమిడ్‌లతోపాటు, అనేక ఈజిప్షియన్ నిర్మాణాల్లో గోల్డెన్ రేషియోను కూడా ఉపయోగించినట్లు కనిపిస్తుంది, అయితే దీనిని వారు ఉద్దేశపూర్వకంగా (తెలిసి) ఉపయోగించి ఉండకపోవచ్చు, పురాతన ఈజిప్షియన్ పద్ధతిలో నిష్పత్తి మరియు సంతులనం యొక్క చూడగానే కనిపించే దృష్టితో కట్టివుంచేందుకు ఉపయోగించిన తాళ్లను కూడా గణనలో చేర్చేవారు.[179]
ఉత్తరదాయిత్వం

పురాతన ఈజిప్టు సంస్కృతి మరియు స్మారక కట్టడాలు ప్రపంచానికి చిరస్మరణీయ ఉత్తరదాయిత్వాన్ని అందించాయి. ఉదాహరణకు ఐసిస్ దేవత మద్దతుదారులు, రోమన్ సామ్రాజ్యంలో ఒబెలిస్క్‌లుగా ప్రసిద్ధి చెందారు, ఇతర పునరావశేషాలు రోమ్‌కు వ్యాప్తి చెందాయి.[180] రోమన్లు ఈజిప్షియన్ శైలిలో కట్టడాలు నిర్మించేందుకు ఈజిప్టు నుంచి భవన నిర్మాణ పదార్థాలు కూడా దిగుమతి చేసుకున్నారు. హెరోడోటస్, స్ట్రాబో మరియు డియోడోరస్ సిక్యులస్ వంటి ప్రారంభ చరిత్రకారులు రహస్య ప్రదేశంగా చూడబడిన ఈ భూభాగం గురించి పరిశీలన జరపడంతోపాటు, దానిపై రచనలు చేశారు.[181] మధ్య యుగం మరియు పునరుజ్జీవనోద్యమం సందర్భంగా, క్రైస్తవ మతం మరియు తరువాత ఇస్లాం వ్యాప్తి చెందడంతో ఈజిప్షియన్ల అన్యమత సంస్కృతి క్షీణించింది, అయితే ఈజిప్షియన్ల ప్రాచీనతపై ఆసక్తి మాత్రం డుల్-నన్ అల్-మిస్రి మరియు అల్ మాఖ్రీజి వంటి మధ్యయుగ అధ్యయనకారుల రచనల్లో కొనసాగింది.[182]
17వ మరియు 18వ శతాబ్దాల్లో, యూరోపియన్ ప్రయాణికులు మరియు పర్యాటకులు పురాతన వస్తువులను తిరిగి వారి స్వదేశాలకుతీసుకెళ్లారు మరియు తమ ప్రయాణాలపై కథలు కూడా రాశారు, దీంతో ఐరోపావ్యాప్తంగా ఈజిప్టోమేనియా విస్తరించింది. ఈ కొత్త ఆసక్తి సేకరణకర్తలను ఈజిప్టుకు పంపేందుకు దోహదపడింది, ఈ విధంగా అనేక ముఖ్యమైన పురాతన వస్తువులను వారు తీసుకోవడం, కొనుగోలు చేయడం లేదా సేకరించడం జరిగింది.[183] ఐరోపా కాలనీల ఆక్రమణ జరిగిన తరువాత ఈజిప్టు యొక్క చారిత్రక ఉత్తరదాయిత్వంలో గణనీయమైన భాగం నాశనం చేయబడినప్పటికీ, కొందరు విదేశీయులు సానుకూల ఫలితాలు సాధించగలిగారు. ఉదాహరణకు నెపోలియన్ ఈజిప్టాలజీపై తొలి అభ్యాసాలను ఏర్పాటు చేశారు, ఈజిప్టు యొక్క సహజ చరిత్రను అధ్యయనం చేసేందుకు మరియు పత్రబద్ధం చేసేందుకు ఆయన 150 మంది శాస్త్రవేత్తలు మరియు కళాకారులను ఈ దేశానికి తీసుకొచ్చాడు, వీరి ప్రయత్నాలకు సంబంధించిన వివరాలు డిస్క్రిప్షన్ డెల్'ఈజిప్ట్‌లో ప్రచురించబడ్డాయి.[184] 19వ శతాబ్దంలో, ఈజిప్టు ప్రభుత్వం మరియు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు సమానంగా త్రవ్వకాల్లో సాంస్కృతిక గౌరవం మరియు సమగ్రతను గుర్తించారు. సుప్రీం కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఆంటిక్విటీస్ ఇప్పుడు అన్ని త్రవ్వకాలను పర్యవేక్షిస్తుంది, నిధినిక్షేపాల కోసం సమాచార సేకరణకు ఉద్దేశించిన త్రవ్వకాలకు ఈ యంత్రాంగం అనుమతిస్తుంది. మ్యూజియాలు మరియు ఈజిప్టు ఉత్తరదాయిత్వాన్ని కాపాడేందుకు రూపొందించిన స్మారక పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమాలను కూడా ఈ మండలి పర్యవేక్షిస్తుంది.
ఇవి కూడా చూడండి
పురాతన ఈజిప్షియన్ జాతివివక్ష వివాదం
పురాతన ఈజిప్టు కళాఖండాల పదకోశం
పురాతన ఈజిప్టులో వర్ణనము
గమనికలు

సూచనలు





Unknown parameter |couthors= ignored (help)

CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

Unknown parameter |coauthor= ignored (|author= suggested) (help)



Unknown parameter |month= ignored (help)
Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)













Explicit use of et al. in: |first= (help)


Unknown parameter |month= ignored (help)







CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

మరింత చదవడానికి

బాహ్య లింకులు

 – బ్రిటీష్ మ్యూజియం నిర్వహిస్తుంది, ఈ ప్రదేశం పెద్ద పిల్లలకు మరియు యువ బాలలకు పురాతన ఈజిప్టు గురించి ఉపయోగకర సమాచారాన్ని తెలియజేస్తుంది
 – ఆధారపడదగిన సాధారణ పర్యావలోకనాన్ని మరియు ఇతర లింక్‌లను అందజేస్తుంది

 విస్తృతమైన సేకరణ మరియు అద్భుతమైన సూచనలు కలిగిన సంగ్రాహం (అంతర్గత మరియు బాహ్య). విషయాంశాలను వర్ణించేందుకు కళాఖండాలను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.
 ఈజిప్షియన్ లోహనిపుణత చరిత్రను చూపించే ఒక ప్రదేశం
నెపోలియన్ ఆన్ ది నైల్: సోల్జర్స్, ఆర్టిస్ట్స్, అండ్ ది రీడిస్కవరీ ఆఫ్ ఈజిప్ట్, .
వర్గం:ప్రపంచ చరిత్ర
వర్గం:ప్రాచీన నాగరికతలు
వర్గం:ఈజిప్టు
వర్గం:నాగరికతలు