భారతదేశంలో మతం

Question: ముహర్రం పండుగను ఏ మతస్థులు జరుపుకుంటారు?








భారతదేశం చట్టబద్ధంగా మరియు సంప్రదాయబద్ధంగా మతపరమైన భిన్నత్వం మరియు మత సహనం నెలకొల్పబడిన దేశం. భారతదేశం యొక్క చరిత్రలో, మతం దేశ సంస్కృతిలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. నాలుగు ప్రపంచ ప్రధాన మత సంప్రదాయాలకు భారతదేశం పుట్టినిల్లుగా ఉంది; అవి హిందూ మతం, జైన మతం, బౌద్ధ మతం మరియు సిక్కు మతం.
[1]
అనేక ఇతర ప్రపంచ మతాలు కూడా భారతీయ ఆధ్యాత్మికతతో అనుబంధం కలిగివున్నాయి. ఉదాహరణకు, బాహాయి వర్గం లేదా మతం బుద్ధుడు మరియు కృష్ణుడిని భగవంతుని అవతారాలుగా గుర్తిస్తుంది. అంతేకాకుండా, భారతీయ హిందువులు పశ్చిమ దేశాల్లో విస్తృతంగా ధ్యానం (ఉదా., యోగా), హోమియోపతి (ఉదా., ఆయుర్వేద వైద్యం), భవిష్యద్దర్శనం, శాఖాహారతత్వం, కర్మ, పునర్జన్మ తదితర అంశాలకు ప్రాచుర్యం కల్పించారు.[2] భారీ సంఖ్యలో భారతీయులు మతంతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు. భారత ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు హరే కృష్ణ, బ్రహ్మ కుమారీలు, ఆనంద మార్గీయులు మరియు ఇతరులు అనేక సంస్థలను విస్తరించడం వలన, విదేశీ ఆధ్యాత్మిక విషయాల్లో గణనీయమైన స్థాయిలో భారతీయుల ప్రభావం ఉంది.
2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, భారతదేశ జనాభాలో 80.5% మంది హిందూ మతాన్ని ఆచరిస్తున్నారు.[3] ఇస్లాం మతం (13.5%), క్రైస్తవ మతం (2.3%) మరియు సిక్కు మతం (1.9%) తదితరాలు భారతదేశ పౌరులు ఆచరించే ఇతర ప్రధాన మతాలు. స్థానిక మతాల పుట్టుక మరియు మనుగడ, వ్యాపారులు, ప్రయాణికులు, వలసదారులు మరియు ఆక్రమణదారులు మరియు జయించినవారి ద్వారా తీసుకురాబడిన మతాల యొక్క సామాజిక ఏకీకరణ మరియు విలీనం ద్వారా భారతదేశంలో ప్రస్తుతం మత విశ్వాస వ్యవస్థల్లో భిన్నత్వం కనిపిస్తుంది. "అన్ని మతాలు సమానమేనని ఒక హిందూయేతర వేదికను సృష్టించడం ప్రస్తుత హిందూ మతం యొక్క అత్యంత ముఖ్యమైన లక్షణమని..." ఇతర మతాలకు హిందూమతం ఇచ్చిన ఆతిథ్యం గురించి జాన్ హార్డాన్ అభిప్రాయపడ్డారు.[4]
పారసీ మతం (జోరాస్ట్రియనిజం) మరియు యూదు మతం కూడా భారతదేశ పురాతన చరిత్రలో భాగంగా ఉన్నాయి, ఈ రెండు మతాలను వేలాది మంది భారతీయులు ఆచరిస్తున్నారు. ప్రపంచంలో పారసీ మతం మరియు బాహాయి విశ్వాసాలను పాటించే అతిపెద్ద జనాభా భారతదేశంలో నివసిస్తుంది.
[5]
[6] బాహాయి మతస్థులు భారతీయ జనాభాలో 0.2% మంది ఉన్నారు.
భారత రాజ్యాంగం దేశాన్ని ఒక లౌకిక గణతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటించింది, పౌరులకు ఏ మతాన్నైనా లేదా విశ్వాసాన్నైనా స్వేచ్ఛగా పాటించే మరియు ప్రచారం చేసుకొనే హక్కు కల్పించింది (మత కార్యకలాపాలు నైతికత, శాంతి భద్రతలు, తదితరాలకు సంబంధించిన సమంజసమైన నిబంధనలకు పాత్రమై ఉంటాయి).[7][8] భారతదేశ రాజ్యాంగం మత స్వేచ్ఛ హక్కును ఒక ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించింది.
మతాంతర వివాహాలు ఎక్కువగా ఆచరణలో లేనప్పటికీ, భారతదేశ పౌరులు సాధారణంగా పరమత సహనం కలిగివున్నారు, లౌకికవాద వైఖరిని ప్రదర్శిస్తున్నారు. భారతదేశ సుప్రీంకోర్టు ముస్లింలకు భారతీయ పౌర చట్టానికి బదులుగా షరియా లేదా ముస్లిం చట్టాన్ని అమలు చేసే వెసులుబాటు కల్పించింది.[9] సామాజిక ప్రధానస్రవంతిలో వర్గాల మధ్య కుమ్ములాటలకు తక్కువ మద్దతు లభిస్తుంది, సాధారణంగా సిద్ధాంతపరమైన విభేదాల కంటే రాజకీయ ప్రేరణలతో మతపరమైన సంఘర్షణలు జరుగుతున్నాయనే భావన ఉంది.
చరిత్ర


హిందూ మత పరిణామం

హిందూ మతం తరచుగా ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతన మతంగా 
పరిగణించబడుతుంది,[10] చరిత్రపూర్వ కాలంలో 
[11] లేదా 5000 సంవత్సరాల పూర్వ కాలంలో దీనికి మూలాలు గుర్తించారు.[12] ఇది చరిత్రపూర్వ మతం అనేందుకు ఆధారంగా నృత్యాలు మరియు సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన మధ్యరాతి యుగపు శిలా చిత్రలేఖనాలు భారత ఉపఖండంలో దొరకాయి. నవీన శిలా యుగపు పశుకాపరులు సింధూ నది లోయలో నివసించారు, వీరు మరణం తరువాత జీవితం మరియు మంత్రశక్తిపై విశ్వాసానికి సంబంధించిన కల్పనలతో కూడిన ఆధ్యాత్మిక పద్ధతుల్లో మరణించినవారిని సమాధి చేశారు.[13] మధ్యప్రదేశ్‌లో మధ్యప్రాంతంలో ఉన్న భీంబేట్కా శిలా నివాసాలు, తూర్పు కర్ణాటకలోని కుప్‌గల్ రాతిరాతలు వంటి ఇతర దక్షిణాసియా రాతి యుగపు ప్రదేశాల్లో దొరికిన శిలలపై మతపరమైన ఆచారాలు మరియు సాధ్యనీయ సంప్రదాయ సంగీతానికి ఆధారాలు ఉన్నాయి.[14]
3300–1700 BCE మధ్యకాలానికి చెందిన సింధూ లోయ నాగరికత యొక్క హరప్పా పౌరులు సింధూ మరియు ఘగ్గార్-హక్రా నది లోయల్లో నివసించేవారు, వీరు ప్రజనన శక్తిని సూచించే ఒక ముఖ్యమైన ఆదిదేవతను పూజించివుండవచ్చు.[15] సింధూ లోయ నాగరికత త్రవ్వక ప్రదేశాలు అగ్నికి సంబంధించిన ఆచారాలను సూచించే జంతువులు మరియు అగ్ని-పీఠాల ముద్రలను చూపిస్తున్నాయి. ప్రస్తుతం హిందువులు పూజించే శివలింగాన్ని పోలిన ఒక రకమైన లింగా-యోని ఇక్కడ లభించింది.

సింధూ లోయ నాగరికత, ఇండో-ఆర్యన్‌ల వేద మతం మరియు ఇతర భారతీయ నాగరికతల యొక్క సాంస్కృతిక అంశాల్లో హిందూమతం మూలాలు ఉన్నాయి. హిందూ మతానికి సంబంధించిన అతి పురాతన గ్రంథంగా ఋగ్వేదం పరిగణించబడుతుంది, 1700–1100 BCE కాలానికి చెందిన ఈ గ్రంథాన్ని వేద కాలంలో రాశారు.[γ][16] ఇతిహాస మరియు పురాణ కాలాల్లో, రామాయణ మరియు మహాభారత ఇతిహాస పద్యాలను సుమారుగా 500–100 BCE కాలంలో రాసినట్లు తెలుస్తోంది,[17] అయితే ఇవి మౌఖికంగా దీనికి ముందు కొన్ని శతాబ్దాలుగా బదిలీ చేయబడినట్లు భావిస్తున్నారు.[18]

200 CE తరువాత, అధికారికంగా సంఖ్యా, యోగా, న్యాయ, వైశేషిక, పూర్వ-మీమాంస మరియు వేదాంతంతోపాటు భారతీయ తత్వశాస్త్రంలో అనేక సిద్ధాంతాలు ఏర్పాటయ్యాయి.[19] అత్యంత ఆస్తిక మతంగా గుర్తించబడుతున్న హిందూ మతం నాస్తికవాద సిద్ధాంతాలు కూడా కలిగివుంది; సంపూర్ణ భౌతిక మరియు మతేతర తాత్విక కార్వాక సిద్ధాంతానికి 6వ శతాబ్దం BCE కాలంలో మూలాలు ఉన్నాయి, దీనిని భారతీయ తత్వశాస్త్రంలో అత్యంత స్పష్టమైన నాస్తిక సిద్ధాంతంగా పరిగణిస్తున్నారు. కార్వాక ఒక నాస్తిక ("సంప్రదాయ విరుద్ధమైన") పద్ధతిగా వర్గీకరించబడింది; హిందూ మతంలోని సాంప్రదాయిక ఆరు సిద్ధాంతాల్లో దీనిని చేర్చలేదు. హిందూ మతంలో ఒక భౌతికవాద ఉద్యమానికి ఆధారాలు ఉండటం గమనార్హం.[20] ఇతర సిద్ధాంతాల భావనల పరిశీలన ఆధారంగా కార్వాక తత్వం యొక్క సంపూర్ణ అవగాహన సాధ్యంకాదు, ఇప్పుడు ఇది సజీవ సంప్రదాయంగా లేదు.[21] సాంప్రదాయిక సంఖ్యా మరియు పూర్వ మీమాంసలతోపాటు ఇతర భారతీయ తత్వాలు సాధారణంగా ఆస్తికవాదంగా గుర్తించబడుతున్నాయి.
శ్రమణ మతాల వృద్ధి
24వ జైన తీర్థంకరుడైన మహావీరుడు (599–527 BC, బహుశా 549–477 BC) అహింస మరియు అసత్యం తోపాటు ఐదు ప్రమాణాలను బోధించారు. మగధ వంశం పాలన (546–324 BCE మధ్యకాలంలో ఈ రాజవంశ పాలన సాగింది) ప్రారంభానికి ముందు శాక్య వంశంలో జన్మించిన గౌతమ బుద్ధుడు బౌద్ధమతాన్ని స్థాపించారు. బుద్ధుడు బ్రాహ్మణ ముని అంగిరాసా వారసత్వం కలిగివున్నట్లు అనేక బౌద్ధ గ్రంథాల్లో చెప్పబడింది.[22] బుద్ధుడి ముందుపేరు 'గౌతమ' ఉండటం వలన బ్రాహ్మణ ఋషి గౌతముడితో ఆయనకు అనుబంధం ఉన్నట్లు డాక్టర్ ఐటెల్ వంటి పరిశోధకులు సూచిస్తున్నారు.[23] ఆయన కుటుంబం ఇప్పుడు దక్షిణ నేపాల్‌‌లోని లుంబినీ మైదాన ప్రాంతానికి చెందినది. మౌర్య సామ్రాజ్యానికి చెందిన అశోక చక్రవర్తి పాలనలో భారతీయ బౌద్ధమతం ఉన్నత స్థాయికి చేరుకుంది, 3వ శతాబ్దం BCEలో భారత ఉపఖండాన్ని ఏకం చేసిన అశోకుడు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించిన తరువాత ఆయన ఈ మతానికి గొప్ప పోషకుడిగా మారారు. విదేశాలకు కూడా ఆయన మత ప్రచారకులను పంపారు, తద్వారా ఆసియావ్యాప్తంగా ఈ మతం వ్యాప్తి చెందింది.[24] కుషాణ్ సామ్రాజ్యం మరియు మగధ మరియు కోశల వంటి సామ్రాజ్యాల నుంచి పోషణ కరువు అవడంతో తరువాత భారతీయ బౌద్ధమతం క్షీణించింది.

భారతదేశంలో బౌద్ధమత క్షీణత కొనసాగగా, 400 BCE మరియు 1000 CE మధ్యకాలంలో హిందూ మతం విస్తరించిందని కొందరు పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.[25] ఈ తరువాత బౌద్ధమతం భారతదేశంలో అంతరించిపోయింది.
ఇస్లాం రాక

అరబ్బు వ్యాపారులతో 7వ శతాబ్దంలో భారతదేశంలోకి ఇస్లాం మతం వచ్చింది, భారత ఉపఖండాన్ని ముస్లింలు పాలించిన కాలంలో ఇది ఒక ప్రధాన మతంగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభమైంది. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (1206–1526) మరియు మొఘల్ సామ్రాజ్యం కాలంలో భారతదేశంలో ఇస్లాం మతం బాగా వ్యాప్తి చెందింది, ఈ మతవ్యాప్తికి మార్మిక సుఫీ సంప్రదాయం బాగా సాయపడింది.[26]
భక్తి ఉద్యమం
14-17వ శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో, ఉత్తర భారతదేశం ముస్లిం పాలనలో ఉంది, ఆ సమయంలోనే భక్తి ఉద్యమం 
మధ్య మరియు ఉత్తర భారతదేశ ప్రాంతాల్లో మొదలైంది, దీనిని బోధకులు లేదా 
సన్యాసులు దీనిని ప్రారంభించారు. చైతన్య మహాప్రభు, వల్లభాచార్య,
సూర్‌దాస్, మీరా భాయి, కబీర్, తులసీదాస్, రవిదాస్,
నామ్‌డియో, తుకారమ్ మరియు ఇతర మహాత్ములు ఉత్తర భారతదేశంలో భక్తి
ఉద్యమానికి నేతృత్వం వహించారు. ఆచారాలు మరియు కులం యొక్క తీవ్రమైన భారాలను మరియు 
తత్వశాస్త్రం యొక్క నిగూఢమైన సంక్లిష్టతలను పక్కనబెట్టి 
సులభంగా దేవుడిపట్ల తమ అమితమైన ప్రేమను వ్యక్తపరచవచ్చని వీరు ప్రజలకు నేర్పించారు. ఈ
కాలంలో భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాలు లేదా ప్రావీన్స్‌ల యొక్క 
మాతృభాషల్లో గద్య మరియు పద్య భాగాలతో కూడిన వివిధ 
భక్తి సాహిత్యాలు వరుసగా ఆవిష్కరించబడ్డాయి. ఉత్తర మరియు దక్షిణ భారతదేశ ప్రాంతాల్లో భక్తి ఉద్యమం వివిధ ఉద్యమాల రూపంలో వ్యాప్తి చెందింది.
భక్తి ఉద్యమం సందర్భంగా మిగిలిన హిందూ సమాజంతో కలవని అనేక హిందూ సమూహాలు వారి సొంత హిందూ సన్యాసులను కొలవడం మొదలుపెట్టాయి.
గురు రవిదాస్ ఉత్తరప్రదేశ్ యొక్క ఒక చురాగా, గురు పరశురామ్ రామ్‌నమీ చత్తీస్‌గఢ్ యొక్క చంబార్‌గా, మహర్షి రామ్ నావల్ రాజస్థాన్ యొక్క ఒక భంగీగా గుర్తింపు పొందారు.
వీరిలో అనేక మంది సన్యాసులు విదేశీ మిషినరీలు మార్పిడి చర్యలపై పోరాడటం మరియు తమ సమూహాల్లో కేవలం హిందూ మతాన్ని మాత్రమే ప్రోత్సహించడం చేశారు. ఉదాహరణకు, బ్రహ్మసమాజానికి చెందిన గురుదేవ్ కాళీచరణ్ బ్రహ్మ నేతృత్వంలో అస్సాం గిరిజనులు, కచా నాగా ద్వారా నాగాల్యాండ్‌లో, అయ్య వైకుంఠార్ ద్వారా తమిళనాడులో, బిర్సా ముండా, హనుమాన్ ఓరాన్, జాత్రా భగత్ మరియు బుధు భగత్ నేతృత్వంలో మధ్య భారతదేశంలో ఇటువంటి కార్యకలాపాలు నిర్వహించబడ్డాయి.
ఉత్తర భారతదేశంలో, భక్తి ఉద్యమం చిస్తీ షియా ముస్లింల యొక్క సుఫీ ఉద్యమానికి భిన్నమైనదేమీ కాదు. ముస్లిం విశ్వాసాన్ని పాటించే పౌరులు దీనిని సుఫీయిజంగా స్వీకరించారు, హిందువులు వైష్ణవ భక్తిలో ఒక బలమైన శక్తిగా ఉన్నారు.
సిక్కు మతం

గురు నానక్ (1469–1539) సిక్కు మత స్థాపకుడు. గురు గ్రంథ్ సాహిబ్‌ను ఐదో సిక్కు గురువు గురు అర్జున్ దేవ్ సంకలనం చేశారు, హిందూ మరియు ముస్లిం విశ్వాసాలతోసహాస విశ్వ సోదర భావాన్ని బోధించిన మొదటి ఐదుగురు సిక్కు గురువులు మరియు ఇతర సన్యాసుల రచనలను ఆయన కూర్చారు. గురు గోవింద్ సింగ మరణానికి ముందు, గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ ఆది గురువుగా ప్రకటించబడింది. సిక్కు మతం వాహెగురు ముందు వర్ణం, కులం లేదా వంశం వంటి పట్టింపులేమీ లేకుండా, మానవులందరినీ సమానులుగా గుర్తిస్తుంది[27].[28]
గురు నానక్ బోధనలు మత భేదం లేకుండా మానవులందరూ సమానులేనని సూచిస్తున్నాయి.[29] ఇతర విశ్వాసాల యొక్క పదకోశాల నుంచి తీసుకున్న మరియు పునర్నిర్వచించిన పదజాలాన్ని ఆయన స్వీకరించారు.[30] దేవునిలో మానవుడు శాశ్వతంగా ఐక్యమవడాన్ని మతతత్వంపై తన వ్యతిరేక బోధనలో ఆయన "హిందూ లేడు, ముస్లిం లేడనే" ఒక ప్రసిద్ధ పదబంధం ద్వారా నిర్వచించారు.
క్రైస్తవ మత ప్రవేశం

భారతదేశంలో మొదటి శతాబ్దం నుంచి క్రైస్తవ మతం ఉందని చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ,[31][32][33] ఈ మతం ఐరోపా వలసరాజ్య స్థాపన మరియు ప్రొటెస్టంట్ మిషినరీ చర్యలు ఫలితంగానే ప్రాచుర్యం పొందింది.[34]

మతతత్వం
ఆధునిక భారతదేశం యొక్క మత చరిత్రను మలచడంలో మతతత్వం కీలక పాత్ర పోషించింది. బ్రిటీష్ రాజ్ యొక్క విభజించు- పాలించు విధానం యొక్క ప్రతికూల ప్రభావంగా, బ్రిటీష్ ఇండియా మతప్రాతిపదికన రెండు దేశాలుగా విభజించబడింది, అవి ముస్లింలు ఎక్కువగా ఉన్న డొమినియన్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్ (ఇప్పుడు ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్ మరియు పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ బంగ్లాదేశ్ దేశాలు) మరియు హిందువులు మెజారిటీ సంఖ్యలో ఉన్న భారత సమాఖ్య (తరువాత భారత గణతంత్ర రాజ్యం). 1947 భారతదేశ విభజన ఫలితంగా హిందూ, ముస్లిం మరియు సిక్కుల మధ్య పంజాబ్, బెంగాల్, ఢిల్లీ మరియు భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో అల్లర్లు చెలరేగాయి; ఈ సందర్భంగా జరిగిన హింసాకాండలో 500,000 మంది పౌరులు మరణించారు. కొత్తగా ఏర్పాటైన భారత్ మరియు పాకిస్థాన్ రెండు దేశాల మధ్య 12 లక్షల మంది శరణార్థుల వలసలు జరిగాయి, ఆధునిక చరిత్రలో జరిగిన అతిపెద్ద వలసల్లో ఇది కూడా ఒకటి.[Δ][35] స్వాతంత్ర్యం తరువాత కూడా, భారతదేశంలో మెజారిటీ హిందువులు మరియు మైనారిటీ ముస్లిం వర్గాల మధ్య అంతర్లీన ఉద్రిక్తతలతో భారీ-స్థాయిలో హింసాకాండ జరిగింది. గణతంత్ర భారత్ ఒక లౌకికవాద దేశంగా ఉంది, ప్రభుత్వం దేనినీ అధికారిక మతంగా గుర్తించలేదు. ఇటీవల దశాబ్దాల్లో, మతపరమైన ఉద్రిక్తతలు మరియు మత-ప్రాతిపదిక రాజకీయాలు మరింత ప్రాధాన్యత పొందాయి.[36]
జనాభా







హిందూ మతం ఒక ఏకేశ్వరవాద మతం, ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద మతంగా ఉంది; దేశ జనాభాలో (2001) 828 మిలియన్‌ల మంది హిందూ మతాన్ని పాటిస్తున్నారు, హిందువులు మొత్తం జనాభాలో 80.5% మంది ఉన్నారు. మొదట ఒక భౌగోళిక వర్ణన అయిన హిందూ అనే పదం సంస్కృతంలోని సింధూ (ఇండస్ నది యొక్క చారిత్రక నామం) అనే పదం నుంచి స్వీకరించబడింది, ఇది సింధూ నది పరీవాహక ప్రాంతానికి చెందిన వ్యక్తిని సూచిస్తుంది.
ఇస్లాం దేవుడు ఒకడేననే విశ్వాసం చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన ఒక ఏకేశ్వరవాద మతం, మహమ్మద్ యొక్క ఉదాహరణను అనుసరిస్తుంది. ఇది భారతదేశంలో అతిపెద్ద మైనారిటీ మతం. 2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, భారతదేశంలో 138 మిలియన్‌ల మంది ముస్లింలు ఉన్నారు,[37] ఇండోనేషియా (210 మిలియన్లు)[38] మరియు పాకిస్థాన్ (166 మిలియన్లు) తరువాత ప్రపంచంలో మూడో అతిపెద్ద ముస్లిం జనాభా భారతదేశంలో నివసిస్తుంది; మొత్తం జనాభాలో వీరు 13.4% మంది ఉన్నారు.[39] జమ్ము-కాశ్మీర్ మరియు లక్ష్మద్వీప్ ప్రాంతాల్లో ముస్లింలు మెజారిటీ సంఖ్యలో ఉన్నారు,[40] ఆంధ్రప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం మరియు కేరళ రాష్ట్రాల్లో అధిక సంఖ్యలో ఉన్నారు.[40][41] అయితే మతపరమైన గణాంకాలను సేకరించేందుకు భారతదేశంలో ఎటువంటి జనాభా లెక్కలు చేపట్టలేదు, అయితే ముస్లింలలో సున్నీ ఇస్లాం[42] సంప్రదాయాన్ని పాటించేవారు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉండగా, షియా ముస్లింలు అతికొద్ది సంఖ్యలో ఉన్నారని అంచనాలు ఉన్నాయి. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా మరియు DNA వంటి భారతీయ వార్తాపత్రికలు 2005-2006 లో భారతీయ షియా జనాభా భారతదేశంలోని మొత్తం ముస్లిం జనాభాలో 25% నుంచి 31% వరకు ఉంటుందని తెలియజేశాయి, దీని ప్రకారం భారతదేశంలోని 157,000,000 మొత్తం ముస్లిం జనాభాలో 40,000,000[43][43] నుంచి 50,000,000[44] వరకు షియా ముస్లింలు ఉన్నట్లు అంచనా వేశారు[42][45]

కైస్తవం మలి ఒప్పందంలో పేర్కొనబడిన ఏసుక్రీస్తు జీవితం మరియు బోధనల చుట్టూ కేంద్రీకృతమైన ఒక ఏకేశ్వరవాద మతం; భారతదేశంలో ఇది మూడో అతిపెద్ద మతంగా గుర్తించబడుతుంది, మొత్తం జనాభాలో 2.3% మంది ఈ మతాన్ని పాటిస్తున్నారు. భారతదేశంలో క్రైస్తవ మతాన్ని పరిచయం చేసిన ఘనత సెయింట్ థామస్‌కు దక్కుతుంది. ఆయన AD 52లో మలబార్ ప్రాంతానికి వచ్చారు.[46][47][48] క్రైస్తవులు నాగాల్యాండ్, మిజోరాం మరియు మేఘాలయ రాష్ట్రాల్లో మెజారిటీ సంఖ్యలో ఉన్నారు, ఈశాన్య భారతదేశంలో, గోవా మరియు కేరళ రాష్ట్రాల్లో వీరు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు.
బౌద్ధమతం ఒక ధార్మిక లౌకిక మతం మరియు తత్వశాస్త్రం. బౌద్ధులు అరుణాచల్‌ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో మరియు జమ్ము-కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని లడక్ ప్రాంతంలో మెజారిటీ సంఖ్యలో ఉన్నారు, సిక్కిం రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద మైనారిటీ (40%) వర్గంగా ఉన్నారు. భారతదేశంలో సుమారుగా 8 మిలియన్‌ల మంది బౌద్ధులు నివసిస్తున్నారు, జనాభాలో వీరు 0.8% మంది ఉన్నారు.[37]
జైనమతం కూడా ఒక లౌకిక ధార్మిక మతం మరియు తాత్విక విధానం, భారతదేశ ఇనుప యుగంలో దీనికి మూలాలు ఉన్నాయి. భారతదేశ జనాభాలో జైనులు 0.4% మంది (సుమారుగా 4.2 మిలియన్ల మంది) ఉన్నారు, వీరిని గుజరాత్, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర మరియు రాజస్థాన్ రాష్ట్రాల్లో గుర్తించవచ్చు.[40] జైన మతాన్ని సాధారణంగా నాస్తిక/లౌకిక మతంగా గుర్తిస్తున్నప్పటికీ, పాల్ డుండాస్ దీని గురించి ఈ విధంగా అభిప్రాయపడ్డారు, మనం చూస్తున్నట్లుగా జైన మతం దేవుడు లేడనే పరిమిత కోణంలో నాస్తిక మతం అయినప్పటికీ, మానవ కార్యకలాపాల్లో పరమాత్మ అనే ఒక జీవి జోక్యాన్ని తీసుకొస్తుంది, అన్ని జీవుల్లోనూ పరమాత్మ గర్భితమై ఉండాటని సూచిస్తుందని కాబట్టి దీనిని ఒక ఆస్తిక మతంగా పరిగణించాలి, ఎందుకంటే పరమాత్మ అనే ఒక దైవ సిద్ధాంతాన్ని ఇది అంగీకరిస్తుంది, పరమాత్మ వాస్తవానికి తరచుగా దేవుడిగా సూచించబడుతున్నాడు (ఉదాహరణకు 114-16) .[49]

19వ శతాబ్దంలో అనేక మంది బ్రిటీష్ న్యాయమూర్తులకు జైనమతం యొక్క స్వతంత్ర వైఖరి మరియు మూలం గురించి ఎటువంటి సందేహాలు లేవని పాల్ డుండాస్ రాశారు.[50] 1847లో ఒక న్యాయమూర్తి జైనులు, పారసీలు మరియు సిక్కులు వంటి మత మైనారిటీ వర్గాలు బ్రాహ్మణ పూజలకు సంబంధించిన ఎటువంటి ఆచారాలను పాటించడం లేదని రాశారు.[50] జైనులను హిందూ చట్టానికి బద్ధులను చేయలేమని, ఎందుకంటే హిందూస్ అంటే శాస్త్రాల పరిధిలోని వ్యక్తులు, ఈ శాస్త్రాలు హిందూ చట్టానికి ప్రాతిపదికగా ఉన్నాయని 1874లో మరో న్యాయమూర్తి సూచించారు. ఒక వ్యక్తి పరిధి వెలుపల ఉన్నట్లయితే, హిందూ చట్టాన్ని అతనికి వర్తింపజేయలేమన్నారు[50], అంతేకాకుండా, భారతదేశపు ప్రారంభ జనాభా లెక్కల్లో అనేక మంది జైనులు మరియు ఇతర భారతీయ మత సమూహాల పౌరులు హిందూ మతంలో వివిధ రకాలను పాటిస్తున్నట్లు తమనుతాము గుర్తించుకున్నారు, 1921 పంజాబ్ జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, భారీ సంఖ్యలో జైనులు మరియు సిక్కులు తమను హిందూ మతం నుంచి వేరుగా వర్గీకరించేందుకు నిరాకరించారు, దీంతో వారిని జైన్-హిందువులు మరియు సిక్కు-హిందువులు అని సూచించేందుకు అనుమతి ఇవ్వబడింది.[50] జనాభా పరిగణకుల పూర్వ భావాలు జనాభా లెక్కలను ప్రభావితం చేశాయని ఆయన గుర్తించారు. జైన-హిందూ అనే పదాన్ని ఒక దుఃఖకరమైన మరియు కృత్రిమ రాజీగా పేర్కొన్నారు.[50]
నానక్ మరియు తొమ్మిది మంది తరువాతి మానవ గురువుల బోధనలతో ఉత్తర భారతదేశంలో సిక్కు మతం 16వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. 2001నాటికి, భారతదేశంలో సిక్కులుగా 19.2 మిలియన్ల మంది ఉన్నారు. సిక్కులకు పంజాబ్ ఆధ్యాత్మిక నివాసంగా ఉంది, సిక్కులు మెజారిటీ సంఖ్యలో ఉన్న ఏకైక రాష్ట్రం పంజాబ్. పొరుగున ఉన్న న్యూఢిల్లీ మరియు హర్యానా రాష్ట్రాల్లో కూడా సిక్కులు గణనీయమైన సంఖ్యలో ఉన్నారు.


2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం, పారసీలు (భారతదేశంలో జొరాస్ట్రియనిజం పాటించేవారు) భారతదేశ మొత్తం జనాభాలో సుమారుగా 0.006% మంది ఉన్నారు,[51] వీరిలో ఎక్కువ మంది ముంబయి పరిసర ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. 2001 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం భారతదేశంలో పారసీల సంఖ్య సుమారుగా 61,000 ఉంటుంది, ఎక్కువ మందిని ముంబయిలో గుర్తించవచ్చు. భారతదేశంలో డోన్యి-పోలో వంటి అనేక గిరిజన మతాలు కూడా ఉన్నాయి. శాంతాల్ అనే ఒక గిరిజన మతాన్ని శాంతాల్ పౌరులు పాటిస్తున్నారు, వీరి సంఖ్య 4 మిలియన్ల వరకు ఉన్నప్పటికీ, ఈ మతాన్ని 23,645 మంది మాత్రమే పాటిస్తున్నారు. భారతదేశంలో సుమారుగా 2.2 మిలియన్ల మంది పౌరులు బాహాయి విశ్వాసాన్ని పాటిస్తున్నారు, తద్వారా ప్రపంచంలో అతిపెద్ద బాహాయి జనాభా భారతదేశంలోనే గుర్తించబడుతుంది.[52]
ప్రస్తుతం భారతీయ యూదుల సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉంది. చారిత్రాత్మకంగా భారతదేశంలో అనేక మంది యూదులు ఉన్నారు, కేరళలో కొచ్చిన్ యూదులు, మహారాష్ట్రలో బెనె ఇజ్రాయెల్ మరియు ముంబయి సమీపంలో బాగ్దాదీ యూదులు నివసిస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, స్వాతంత్ర్యం తరువాత రెండు ప్రధాన కొత్తగా మారిన భారతీయ యూదు సమూహాలు భారతదేశంలో ఏర్పడ్డాయి: అవి మిజోరాం మరియు మణిపూర్ యొక్క బినెయ్ మెనాషి మరియు బెనె ఎఫ్రాయిమ్, వీరిని తెలుగు యూదులు అని కూడా పిలుస్తారు. సుమారుగా 95,000 మంది భారతీయ సంతతి యూదులు ఉన్నారు, 20,000 మంది ఇప్పటికీ భారతదేశంలోనే ఉన్నారు. భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఇజ్రాయెలీలతో ప్రాచుర్యం పొందాయి, ఈ ప్రాంతాల్లో స్థానిక యూదు జనాభాలు పెరుగుతున్నాయి.
2001 జనాభా లెక్కల్లో సుమారుగా 0.07% మంది ఏ మతాన్ని తమ మతంగా గుర్తించలేదు.
గణాంకాలు



ఈ కింది పట్టిక భారతదేశంలో మత సమూహాలు వివరిస్తుంది (2001 జనాభా లెక్కలు ఆధారంగా):
భారతదేశంలో మతాలు[41][α][β]

మత సమూహాల లక్షణాలు

చట్టం

భారతదేశ రాజ్యాంగం యొక్క ఉపోద్ఘాతం దేశాన్ని సార్వభౌమ సామ్యవాద లౌకిక ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటిస్తుంది. లౌకిక అనే పదాన్ని 42వ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా రాజ్యాంగ ఉపోద్ఘాతంలో చేర్చారు. ఇది అన్ని మతాలకు సమాన హోదా మరియు సహనాన్ని సూచిస్తుంది. భారత్‌లో అధికారిక దేశ మతం లేదు; పౌరులు ఏ మతాన్నైనా ఆచరించే, బోధించే మరియు ప్రచారం చేసుకునే హక్కు కలిగి ఉన్నారు. ప్రభుత్వ-మద్దతు ఉన్న పాఠశాలల్లో ఎటువంటి మత నియమాలను చేర్చరు. ఎస్ఆర్ బొమ్మాయ్ - భారత ప్రభుత్వం మధ్యనడిచిన ఒక వ్యాజ్యంపై భారత సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగంలో లౌకికవాదం ఒక సంపూర్ణ సిద్ధాంతమని తీర్పు చెప్పింది.[53]
మత స్వేచ్ఛ హక్కు భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం ఒక ప్రాథమిక హక్కుగా ఉంది. ఒక ఆదేశక సూత్రంగా పౌరులకు రాజ్యాంగం ఏకరూప పౌర నియమావళిని సూచిస్తుంది.[54] ఆదేశక సూత్రాలు రాజ్యాంగబద్ధంగా అమలు చేయలేకపోవడంతో ఈ సూత్రాన్ని కూడా ఇప్పటివరకు అమలు కాలేదు. అందరికీ ఏకరూప పౌర నియమావళి చట్టాన్ని అమలు చేయడం కొన్ని సమయాల్లో దేశ సమైక్యత విషయంలో ప్రతికూల ఫలితాలు చూపిస్తుందని సుప్రీం కోర్టు తీర్పు చెప్పింది, కేవలం క్రమబద్ధమైన పురోగమన అభివృద్ధి తీసుకురావాలని (పన్నాలాల్ బాన్సిలాల్-ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మధ్య కేసు, 1996 ) తీర్పు చెప్పింది.[55] మహర్షి అవదేశ్-భారత ప్రభుత్వం (1994) మధ్య వివాదంలో అందరికీ సమానమైన పౌర నియమావళిని తీసుకురావాలని ప్రభుత్వానికి ఆదేశాలు జారీ చేయాలని కోరుతూ దాఖలైన వ్యాజ్యాన్ని సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది, అందువలన దీనిని అమలు చేసే బాధ్యతను శాసనసభపై పెట్టింది.[56]
భారతదేశంలో ప్రధాన మత సమూహాలు వారి సొంత చట్టాలు చేత పాలించబడటం కొనసాగుతుంది. ముస్లింలు, క్రైస్తవులు, జొరాస్ట్రియన్‌లు, యూదులు ప్రత్యేకమైన సొంత చట్టాలు కలిగివున్నారు: హిందువులు, జైనులు, బౌద్ధులు మరియు సిక్కులు హిందూ వ్యక్తిగత చట్టం అని పిలిచే ఏకరూప వ్యక్తిగత చట్టంతో పాలించబడుతున్నారు. భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 25 (2) (బి) సిక్కులు, జైనులు లేదా బౌద్ధ మతాన్ని ఆచరించే పౌరులను కూడా హిందువులుగా సూచిస్తుంది.[57] అంతేకాకుండా హిందూ వివాహ చట్టం 1955 జైనులు, బౌద్ధులు మరియు సిక్కుల న్యాయ హోదాను హిందూ న్యాయ హోదా మాదిరిగా నిర్వచిస్తుంది, అయితే వీరు మతం ప్రకారం హిందువులు కాదు.[58] భారత లౌకిక ("పౌర") చట్టం పరిధిలో ఉన్న ఏకైక భారత మతం బ్రహ్మయిజం 1872 చట్టం III నుంచి ఇది ఒక్కటి మాత్రమే దీని పరిధిలో ఉంది.
కోణాలు
భారతీయుల జీవన మార్గంలో మతం ఒక కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.[59] ఆచారాలు, ప్రార్థన మరియు ఇతర మతపరమైన కార్యక్రమాలు వ్యక్తిగత దినసరి జీవితంలో బాగా ముఖ్యమైన పాత్ర కలిగివున్నాయి; ఇది సామాజిక జీవితం యొక్క ఒక ప్రధాన నిర్వాహకిగా ఉంది. వ్యక్తుల మధ్య మతతత్వ స్థాయి భిన్నంగా ఉంటుంది; ఇటీవల దశాబ్దాల్లో భారతీయ సమాజంలో మత ఛాందసత్వం మరియు ఆచరణలు తక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి, ముఖ్యంగా పట్టణ యువతలో ఇవి తగ్గిపోతున్నాయి.
ఆచారాలు

అనేక మంది భారతీయులు తమ రోజువారీ జీవితంలో మతాచారాలను పాటిస్తున్నారు.[60] ఎక్కువ మంది హిందువులు ఇంటిలోనే మత ఆచారాలను పాటిస్తారు.[61] అయితే, ప్రాంతాలు, గ్రామాలు మరియు వ్యక్తుల మధ్య ఆచారాలు పాటించడంలో బాగా వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. మత నిష్ఠగల హిందువులు స్నానం చేసిన తరువాత సూర్యోదయ సమయంలో ప్రార్థనలు చేయడం (సాధారణంగా కుటుంబ ప్రార్థనా స్థలంలో, మరియు దీపాన్ని వెలిగించి, దేవుళ్ల బొమ్మలకు ఆహార పదార్థాలు అందించడం ద్వారా), మతపరమైన గ్రంథాలయ పారాయణం, దైవుళ్లను కీర్తించే గీతాలు పాడటం ద్వారా వంటి రోజువారీ పూజలు నిర్వహిస్తారు.[61] మతాచారం యొక్క ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం ఏమిటంటే స్వచ్ఛత మరియు కాలుష్యం మధ్య విభజన. ఈ మతపరమైన ఆచారాలు భక్తుడి యొక్క మలినాన్ని లేదా మైలను కొంత వరకు తొలగిస్తాయి, మతాచారాన్ని పాటించే ముందు లేదా సందర్భంగా మలినాలు తొలగించుకోవడం లేదా తటస్థీకరించబడటం చేస్తారు. నీటితో శుద్ధి చేయడం అనేక మతాచారాలకు భిన్నమైన లక్షణంగా గుర్తించబడుతుంది.[61] త్యాగం యొక్క సామర్థ్యంపై విశ్వాసం, కాలగమనంలో అన్నీ కలిసిపోవడం ద్వారా తరువాతి ప్రపంచానికి బాధలు తగ్గించే స్వచ్ఛంద సేవలు లేదా మంచి పనుల ద్వారా పొందిన శ్రేష్టత భావన ఇతర విలక్షణతలుగా చెప్పవచ్చు.[61] మతనిష్ఠగల ముస్లింలు నిర్దిష్ట సమయాల్లో రోజుకు ఐదు సార్లు ప్రార్థనలు చేస్తారు, ఈ సమయాలు స్థానిక మసీదు నుంచి అధాన్‌తో (ప్రార్థనకు పిలుపు) సూచించబడతాయి. ప్రార్థనలు చేయడానికి ముందు, వారు తమనుతాము వుదు ద్వారా శుభ్రపరుచుకోవాలి, దుమ్ము లేదా దూళి సమక్షంలో ఉండే శరీర భాగాలను కడగడం దీనిలో భాగంగా ఉంటుంది. సచార్ కమిటీ ఇటీవల నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనంలో 3-4% మంది ముస్లిం బాలలు మదర్సాల్లో (ఇస్లామిక్ పాఠశాలలు) చదువుకుంటున్నట్లు గుర్తించారు.[62]
ఆహార అలవాట్లు ఈ మతం చేత గణనీయంగా ప్రభావితమయ్యాయి. మూడింట ఒక వంతు మంది భారతీయులు శాఖాహారాన్ని తీసుకుంటారు; బౌద్ధమత పోషకుడైన అశోకుని కాలంలో శాఖాహారతత్వం ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.[63][64] ముస్లిం మరియు క్రైస్తవుల్లో శాఖాహారతత్వం చాలా తక్కువగా కనిపిస్తుంది.[65] జైన మతం దానియొక్క అన్ని విభాగాలు మరియు సంప్రదాయాల్లో శాఖాహారులుగా ఉండాలని తెలియజేయడం ద్వారా సన్యాస మరియు లౌకికత్వాన్ని సూచిస్తుంది. హిందూ మతం ఆవు మాంసం తినడాన్ని మరియు ఇస్లాం పంది మాంసం తినడాన్ని నిషేధిస్తుంది.
మెజారిటీ సంఖ్యలో హిందువులు, తద్వారా మెజారిటీ సంఖ్యలో భారతీయులు శాఖాహారులుగా ఉన్నారు.[66][67]
భారత శాఖాహారతత్వాన్ని రుగ్వేద కాలం నుంచే గుర్తించవచ్చు, ఈ గ్రంథంలో దేనికి హాని చేయవద్దనే సూచన ఉంది.[68]
వేడుకలు

పుట్టినరోజు, విహాహం మరియు మరణించిన రోజు వంటివాటికి తరచుగా విస్తృతమైన మతాచారాలు పాటించబడుతున్నాయి. హిందూ మతంలో, ప్రధాన జీవన-చక్ర-ఆచారాలు కలిగివుంది, అవి అన్నప్రాసనం (శిశువుకు మొదటిసారి ఘన ఆహారాన్ని అందించడం), ఉపనయనం (జంద్యం వేయడం, ఉన్నత-వర్గ యువతకు ఇది జరుగుతుంది), శార్ధం (మరణించిన వ్యక్తులకు శ్రద్ధాంజలి).[69][70] భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది పౌరులకు, యువ జంటల వివాహ వాగ్దానం, వివాహానికి కచ్చితమైన తేదీ మరియు సమయం వంటి విషయాలు జ్యోతీష్యులను సంప్రదించి తల్లిదండ్రులు నిర్ణయిస్తుంది.[69]
ముస్లింలు కూడా హిందువులు, జైనులు మరియు బౌద్ధులకు భిన్నంగా ఉండే ఒక వరుస జీవన-చక్ర-ఆచారాలను పాటిస్తారు.[71] అనేక ఆచారాలు జీవితం యొక్క ప్రారంభ రోజుల్లోనే జరుగుతాయి, ఉదాహరణకు ప్రార్థనకు పిలుపు, మొదటి స్నానం, తలనీలాలు తీయడం వంటి సందర్భాలు. మతపరమైన నియమాలు బాల్య జీవితంలోనే ప్రారంభమవతాయి. మగ శిశువులకు జననం తరువాత సాధారణంగా సున్తీ చేస్తారు: కొన్ని కుటుంబాల్లో దీనిని యుక్తదశకు వచ్చిన తరువాత చేస్తారు.[71] వివాహానికి భర్త, భార్యకు ఒక చెల్లింపు మరియు ఒక సమూహ సమక్షంలో వివాహ ఒప్పందాన్ని ఖరారు చేయడం ద్వారా వివాహం జరుగుతుంది.[71] మరణించినవారిని ఖననం చేసిన మూడో రోజున స్నేహితులు మరియు బంధువులు ఎడబాటుకు గురైనవారిని ఓదార్చేందుకు కలుసుకుంటారు, ఖురాన్‌ను పఠిస్తారు, మరణించినవారి ఆత్మ కోసం ప్రార్థన చేస్తారు.[71] భారతీయ ఇస్లాం ప్రసిద్ధ సుఫీ సన్యాసులను గుర్తించే ప్రార్థనా స్థలాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా ఒక విలక్షణత కలిగివుంది.[71]
యాత్రలు



భారతదేశంలో అనేక మతాలకు చెందిన అసంఖ్యాక పవిత్రయాత్రా స్థలాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా హిందువులు భారతీయ పవిత్ర ప్రదేశాలను గుర్తిస్తున్నారు, అవి అలహాబాద్, హరిద్వార్, వారణాసి మరియు బృందావనం. ప్రసిద్ధ ఆలయ నగరాలు పూరీ, ఇక్కడ ఒక ప్రధాన వైష్ణవ జగన్నాథ ఆలయం ఉంది మరియు రథ యాత్ర వేడుక జరుగుతుంది; తిరుమల - తిరుపతి, ఇక్కడ తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయం ఉంది; మరియు కత్రా, ఇక్కడ వైష్ణో దేవి ఆలయం ఉంది. హిమాలయ పట్టణాలైన బద్రీనాథ్, కేదార్‌నాథ్, గంగోత్రి మరియు యమునోత్రి కలిసి చార్ ధామ్ (నాలుగు నిలయాలు ) యాత్రా చక్రంగా ఉన్నాయి. కుంభ మేళా (మట్టి వేడుక) హిందువుల యొక్క అత్యంత పవిత్రమైన యాత్ర వేడుకగా ఉంది, ప్రతి నాలుగేళ్లకు ఒకసారి ఇది జరుగుతుంది: అలహాబాద్, హరిద్వారా, నాసిక్ మరియు ఉజ్జయినీ ప్రాంతాల్లో వంతులవారీగా ఈ వేడుక జరుగుతుంది.
బౌద్ధమతం యొక్క ఎనిమిది గొప్ప ప్రదేశాల్లో ఏడు భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి. బుద్ధగయ, సర్నాథ్ మరియు ఖుషినగర్ ప్రాంతాల్లో గౌతమ బుద్ధుడి జీవితంలో ముఖ్యమైన ఘట్టాలు జరిగిన ప్రదేశాలుగా ఉన్నాయి. సాంచీలో ఒక బౌద్ధ స్థూపం ఉంది, దీనిని అశోక చక్రవర్తి నిర్మించారు. భారతదేశంలోని హిమాలయ పర్వత పాదాల వద్ద అనేక టిబెట్ బౌద్ధ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి, అవి రుమ్‌టెక్ విహారం మరియు ధర్మశాల. ముస్లింలకు, అజ్మీర్‌లోని ఖ్వాజా మొయినుద్దీన్ చిస్టీ యొక్క దర్గా షరీఫ్ ఒక ప్రధాన యాత్రా ప్రదేశం. ఇతర ఇస్లామిక్ యాత్రా ప్రదేశాల్లో ఫతేపూర్‌సిక్రీలోని షేక్ సలీం చిస్టీ సమాధి, ఢిల్లీలోని జామా మసీదు మరియు ముంబయిలోని హాజీ అలీ దర్గా ముఖ్యమైనవి. మౌంట్ అబులో దిల్వారా ఆలయం, పాలిటానా, పావాపూరీ, గిర్నార్ మరియు శ్రావణబెళగోళ సిక్కుమతంలో ప్రసిద్ధ యాత్రా ప్రదేశాలుగా (తీర్థాలు) ఉన్నాయి.
సిక్కుమతంలో అత్యంత పవిత్రమైన గురుద్వారాగా అమృత్‌సర్‌లోని హార్మందిర్ సాహిబ్ గుర్తించబడుతుంది, స్వామిథోప్ వద్ద ఉన్న థలైమైప్పథీ అయ్యవాళి వర్గ సభ్యులకు ప్రధాన పుణ్యక్షేత్రంగా ఉంది. బాహాయి విశ్వాసాన్ని పాటించేవారికి ఢిల్లీలోని లోటస్ టెంపుల్ ఒక ప్రధాన మందిరం.
పండుగలు

భారతీయులు విస్తృత స్థాయిలో మతపరమైన వేడుకలు జరుపుకుంటారు, వీటికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. భారతదేశం యొక్క లౌకిక పాలనకు గుర్తుగా, ఏ మత పండగకు జాతీయ సెలవుదినం హోదాను కల్పించలేదు. దీపావళి, వినాయకచవితి, హోలీ, దుర్గా పూజ, ఉగాది, దసరా, మరియు సంక్రాంతి/పొంగల్‌లు భారతదేశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ హిందూ పండుగలుగా ఉన్నాయి. ముస్లింలు ఈద్-ఉల్-ఫితర్ యొక్క ఇస్లామిక్ ఈద్ పండుగలు మరియు ఈద్-ఉల్-అధాను ప్రధానంగా జరుపుకుంటారు, మొహరం పదో రోజు అశురా దినాన్ని హుసేన్ ఐబిన్ అలీకి గుర్తుగా జరుపుకుంటున్నారు. సిక్కుల ప్రధాన సెలవుదినాల్లో వారి గురువుల పుట్టినరోజులు వైకాశి, బంది చోర్ దివాస్ (దీపావళిగా కూడా గుర్తిస్తారు) మరియు హోలా మహొల్లా ఉన్నాయి. క్రిస్మస్, బుద్ధ జయంతి మిగిలిన మత సమూహాల్లో ప్రధాన పండుగలు. అనేక పండుగలు భారతదేశంలోని ఎక్కువ భాగాల్లో ఉమ్మడిగా ఉన్నాయి మరియు అనేక రాష్ట్రాలు మరియు ప్రాంతాల్లో ప్రధాన మత మరియు భాషా జనాభాలు ఆధారంగా స్థానిక పండుగలు జరుగుతాయి. ఉదాహరణకు, వేడుకలు మరియు పండుగలు కొన్ని ఆలయాలు లేదా సుఫీ గురువులకు సంబంధించిన దర్గాలకు ప్రత్యేకించబడి జరగడం సాధారణంగా కనిపిస్తుంది.
మొహం అనేది ఒక విలక్షణ పండుగ, ఈ రోజున సంబరాలు చేసుకోరు, ఎందుకంటే ఇది 680 BCలో మొహమ్మద్ మనవడు ఇమామ్ హుసేన్ మరణానికి గుర్తుగా దుఃఖంతో జరుపుకుంటారు. ఈ రోజు హుసేన్ సమాధిని ప్రతిబింబించే ఒక టాజియా</i>ను ఊరేగిస్తారు. లక్నోలో మొహరం పండుగను భారీస్థాయిలో జరుపుతారు, అనేక మంది పౌరులు దీనిలో పాల్గొంటారు, ఈ నగరం భారతీయ షియా ఇస్లాంకు కేంద్రంగా గుర్తించబడుతుంది.[72]
మతం మరియు రాజకీయాలు

రాజకీయాలు
మత సిద్ధాంతం, ముఖ్యంగా హిందుత్వ ఉద్యమం ద్వారా వ్యక్తపరచబడే సిద్ధాంతం 20వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో భారతీయ రాజకీయాలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. భారతదేశ కులతత్వం మరియు మతతత్వం యొక్క అనేక అంతర్లీన అంశాలకు బ్రిటీష్ రాజ్ పాలనలో బీజాలు పడ్డాయి, ముఖ్యంగా 19వ శతాబ్దం తరువాత; అధికారిక యంత్రాంగాలు మరియు ఇతరులు మతాన్ని రాజకీయం చేయడం జరిగింది.[73] ఇండియన్ కౌన్సిల్స్ యాక్ట్ 1909 (దీనిని ఎక్కువగా మోర్లే-మింటో సంస్కరణల చట్టంగా గుర్తిస్తారు) సామ్రాజ్య శాసనసభ, ప్రావీన్స్ మండళ్లకు వేర్వేరు హిందూ మరియు ముస్లిం నియోజకవర్గాలను ఏర్పాటు చేసింది, ఇది విభజన కారకమైంది. రెండు మతాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరగడానికి ఈ చట్టమే కారణమనే భావనలు ఉన్నాయి.[74] దిగువ కులాలు ఎదుర్కొన్న తీవ్రమైన అణిచివేత చర్యల కారణంగా, భారతదేశ రాజ్యాంగం భారతీయ సమాజంలోని కొన్ని వర్గాలకు నిశ్చయార్థక చర్యలకు వెసులుబాటు కల్పించింది. హిందూ కుల వ్యవస్థపై అసంతృప్తి పెరిగిపోవడంతో, వేలాది మంది దళితులు (వీరిని అంటరానివారిగా కూడా సూచించేవారు) ఇటీవల దశాబ్దాల్లో బౌద్ధమతం మరియు క్రైస్తవ మతం స్వీకరించారు.[75] దీనికి స్పందనగా, భారతీయ జనతా పార్టీ (BJP) పాలించే అనేక రాష్ట్రాల్లో మతమార్పిడిని కష్టతరం చేసే చట్టాలను అమలు చేశాయి; ఈ రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు ఇటువంటి మార్పిడులు బలవంతంగా లేదా ప్రలోభపెట్టి జరుగుతున్నాయని పేర్కొంటున్నాయి.[76] రామ జన్మభూమి వివాదం మరియు ఇతర ప్రధాన మత వివాదాల్లో నేతలు జోక్యం చేసుకున్న తరువాత హిందూ జాతీయవాద పార్టీ అయిన BJPకి ప్రసార మాధ్యమాల్లో విస్తృత గుర్తింపు లభించింది.[77]
భారతీయ రాజకీయ పార్టీలు తమ ప్రత్యర్థులపై చేసే ఒక ప్రసిద్ధ ఆరోపణ ఏమిటంటే ఓటు బ్యాంకు రాజకీయాలు, అంటే ఒక నిర్దిష్ట సమూహం యొక్క సభ్యుల ఓట్లను పొందేందుకు స్వీయ ప్రయోజనం కోసం వివాదాలకు రాజకీయ మద్దతు ఇవ్వడం. కాంగ్రెస్ పార్టీ మరియు BJP రెండూ ఓటు బ్యాంకు రాజకీయాల ద్వారా ప్రజలను దోచుకుంటున్నట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నాయి. విడాకులకు సంబంధించిన షబానా కేసు విషయంలో తీవ్ర వివాదం ఒకటి చెలరేగింది, కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ముస్లిం వర్గాన్ని సంతృప్తి పరిచేందుకే, సుప్రీంకోర్టు యొక్క తీర్పును అడ్డగించే పార్లమెంటరీ సవరణను తీసుకొచ్చిందని తీవ్ర విమర్శలు ఎదుర్కొంది. 2002 గుజరాత్ అల్లర్లు తరువాత, ఓటు బ్యాంకు రాజకీయాల్లో రాజకీయ పార్టీలు పాలుపంచుకున్నట్లు ఆరోపణలు వచ్చాయి.[78] ఉత్తరప్రదేశ్ ఎన్నికల ప్రచారం సందర్భంగా, BJP ముస్లింలను లక్ష్యంగా చేసుకొని ఒక రెచ్చగొట్టే CDని విడుదల చేసింది.[79] దీనిని కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) ఖండించింది, ఇవి దారుణమైన ఓటు బ్యాంకు రాజకీయమని విమర్శించింది.[80] భారతదేశంలో కుల-ఆధారిత రాజకీయాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి: కుల-ఆధారిత వివక్ష మరియు రిజర్వేషన్ల వ్యవస్థ తీవ్రస్థాయి చర్చనీయాంశాలైన ఉన్న ప్రధాన వివాదాలుగా ఉన్నాయి.[81][82]
విద్య
ఒక పునఃపరిశీలన పద్ధతిలో విద్యా పాఠ్యాంశాల్లో మోసపూరిత సర్దుబాటుకు అనేక రాజకీయ పార్టీలు తమ రాజకీయ శక్తిని ఉపయోగించాయని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. జనతా పార్టీ ప్రభుత్వ (1977–1979) హయాంలో, ముస్లింల విషయంలో అతి జాలి ప్రదర్శించినట్లు ప్రభుత్వం ఆరోపణలు ఎదుర్కొంది. 2002లో, BJP నేతృత్వంలోని NDA ప్రభుత్వం జాతీయ విద్యా పరిశోధన మరియు శిక్షణ మండలి పాఠశాల పాఠ్యపుస్తకాలను కొత్త జాతీయ పాఠ్యాంశ కార్యాచరణ ప్రణాళిక ద్వారా మార్చేందుకు ప్రయత్నించింది.[83] కొన్ని ప్రసార సాధనాలు ఈ చర్యను పాఠ్యపుస్తకాలను కాషాయీకరణగా సూచించాయి, కాషాయం BJP పతాకపు వర్ణమైన సంగతి తెలిసిందే.[83] కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని మరియు UPA ఏర్పాటు చేసిన కొత్త ప్రభుత్వం పాఠ్య పుస్తకాల్లో కాషాయీకరణను తొలగిస్తామని హామీ ఇచ్చింది.[84] పాఠశాల పాఠ్యాంశాల్లో UPA ప్రభుత్వం మార్క్సిస్ట్ మరియు ముస్లిం-పక్షపాతాలను ప్రోత్సహిస్తుందని హిందూ సంఘాలు ఆరోపించాయి.[85][86]
సంఘర్షణలు


1947లో స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుంచి భారతదేశంలో పలుమార్లు మత సంఘర్షణలు చెలరేగాయి. రాజ్ పాలనా కాలంలో మరియు భారతదేశ విభజన సందర్భంగా జరిగిన హింసాకాండ ఫలితంగా మెజారిటీ హిందువులు మరియు మైనారిటీ ముస్లిం వర్గాల మధ్య ఏర్పడిన అంతర్లీన ఉద్రిక్తతల్లో ఎక్కువగా ఈ మత కలహాలకు మూలాలు ఉన్నాయి. హిందూ జాతీయవాదం మరియు ఇస్లామిక్ మతవాదం మరియు ఇస్లామిజం మధ్య విరుద్ధ భావాల నుంచి కూడా ఈ కలహాలు రాజుకున్నాయి; ఈ భావాలు హిందూ మరియు ముస్లిం జనాభాల్లో ప్రబలంగా ఉన్నాయి. ఇతర ప్రధాన భారతీయ స్వాతంత్ర్య నేతలతోపాటు మహాత్మా గాంధీ మరియు ఆయన శాంతి సైనికులు కలకత్తా అల్లర్లతోపాటు బెంగాల్‌లో (ఇప్పుడు పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రం) మరియు నోవాఖాళీ జిల్లా (ఇప్పటి బంగ్లాదేశ్) ప్రారంభ మత కలహాలను అడ్డుకునేందుకు కృషి చేశారు, మహమ్మద్ అలీ జిన్నా ప్రత్యక్ష కార్యాచరణ దినానికి 1946 ఆగస్టు 16న పిలుపునివ్వడంతో హిందూ-ముస్లిం ఘర్షణలకు దారితీసింది. ఈ కలహాల్లో పెద్దఎత్తున లూఠీలు మరియు విధ్వంసంతోపాటు ఎక్కువగా రాళ్లు మరియు కత్తులతో కిరాతక చర్యలు జరిగాయి. భారతదేశంలో అరుదుగా కనిపించే పేలుడు పదార్థాలు మరియు బాంబుల ఉపయోగానికి అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి.[87]

1984నాటి సిక్కుల ఊచకోత, దీనికి ముందు భారత ఆర్మీ చేపట్టిన ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్‌లు భారతదేశంలో ప్రధాన స్వాతంత్ర్యోత్తర మత సంఘర్షణల్లో భాగంగా గుర్తించబడుతున్నాయి; ఆపరేషన్ బ్లూ స్టార్‌లో సిక్కులు అత్యంత పవిత్రంగా భావించే హర్మీందర్ సాహిబ్ లోపల ఉన్న సిక్కు వేర్పాటువాదులపై భారీ ఫిరంగి, ట్యాంకులు మరియు హెలికాఫ్టర్‌లను ఉపయోగించారు, ఈ చర్య కారణంగా గురుద్వారాకు తీవ్ర నష్టం జరిగింది. జర్నైల్ సింగ్ భింద్రాన్‌వాలేను భారతీయ సైనికులు హతమార్చారు; మొత్తంమీద ఈ ఆపరేషన్‌లో 3,000 మంది సైనికులు, తీవ్రవాదులు మరియు పౌరులు మృతి చెందారు.[88] ఈ చర్య ఇందిరా గాంధీ హత్యకు దారితీసింది, 1984 అక్టోబరు 31న ప్రతీకారం తీర్చుకునేందుకు ఇద్దరు బాడీగార్డులు ఆమెను హత్య చేశారు, ఇందిరా గాంధీ హత్య తరువాత నాలుగు రోజులపాటు సిక్కుల ఊచకోత జరిగింది; ఈ సందర్భంగా సుమారుగా 4000 మంది సిక్కులు హత్యకు గురైనట్లు అంచనాలు ఉన్నాయి.[88] ఇతర సంఘటనల్లో అయోధ్య వివాదం ఫలితంగా బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేయడం, ఆ తరువాత జరిగిన 1992 బాంబే అల్లర్లు, 2002 గుజరాత్ హింసాకాండ, దీనికి కారణమైన గోధ్రా రైలు దహనం ముఖ్యమైనవి. రెండో సంఘటనలో 2,000 మంది ముస్లింలు హత్యకు గురైనట్లు అంచనాలు ఉన్నాయి.[89] అయోధ్యలో 2005నాటి రామ జన్మభూమి దాడి, 2006 వారణాసి బాంబు దాడులు, 2006 జామా మసీదు బాంబు పేలుళ్లు మరియు 2006 జూలై 11 ముంబయి రైలు బాంబు దాడులకు కూడా తరచుగా మతతత్వమే కారణమని అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. అనేక పట్టణాలు మరియు గ్రామాల్లో చిన్నస్థాయి సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి; ఉదాహరణకు ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని మావులో హిందూ-ముస్లిం అల్లర్లలో ఐదుగురు వ్యక్తులు హత్యకు గురైయ్యారు, ఒక ప్రతిపాదిత హిందూ వేడుక కారణంగా ఈ సంఘర్షణ జరిగింది.[89]
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత జరిగిన ప్రధాన మత కలహాలు 

గమనికలు


^α:The data exclude the Mao-Maram, Paomata, and Purul subdivisions of Manipur's Senapati district.

^β:The data are "unadjusted" (without excluding Assam and Jammu and Kashmir); the 1981 census was not conducted in Assam and the 1991 census was not conducted in Jammu and Kashmir.

^γ:Oberlies (1998, p. 155) gives an estimate of 1100 BCE for the youngest hymns in book ten. Estimates for a terminus post quem of the earliest hymns are far more uncertain. Oberlies (p. 158), based on "cumulative evidence", sets a wide range of 1700–1100 BCE. The EIEC (s.v. Indo-Iranian languages, p. 306) gives a range of 1500–1000 BCE. It is certain that the hymns post-date Indo-Iranian separation of ca. 2000 BCE. It cannot be ruled out that archaic elements of the Rigveda go back to only a few generations after this time, but philological estimates tend to date the bulk of the text to the latter half of the second millennium.

^Δ:According to the most conservative estimates given by Symonds (1950, p. 74), half a million people perished and twelve million became homeless.

^ε:Statistic describes resident Indian nationals up to six years in age.


సూచనలు

More than one of |surname1= and |author1= specified (help)
Cite journal requires |journal= (help)
More than one of |surname1= and |author1= specified (help)


More than one of |surname1= and |author1= specified (help)
More than one of |surname1= and |author1= specified (help)

Cite journal requires |journal= (help)
More than one of |surname1= and |author1= specified (help); More than one of |surname2= and |author2= specified (help)


More than one of |surname1= and |author1= specified (help)
Cite journal requires |journal= (help)

గమనికలు

బాహ్య లింకులు
భారతదేశంలో మతాలు

గణాంకాలు

నివేదికలు


వర్గం:భారత దేశము
వర్గం:మతము
వర్గం:భారతదేశంలో మతం
en:Religion in India