హోమీ భాభా

Question: హోమీ జహంగీర్ భాభా ఏ సంవత్సరంలో మరణించారు ?



హోమీ జహంగీర్ భాభా, FRS (30 అక్టోబర్ 1909 – 24 జనవరి 1966) ఒక భారతీయ అణు భౌతికశాస్త్రవేత్త, అతను భారత అణుశక్తి కార్యక్రమం అభివృద్ధిలో ముఖ్యపాత్ర వహించారు మరియు భారతదేశం యెుక్క అణు కార్యక్రమం యెుక్క పితామహుడిగా భావించబడతారు. భాభా ఒక ప్రముఖ కుటుంబంలో జన్మించారు, తద్వారా ఆయన దిన్షా మానెక్‌జీ పెటిట్, మహమ్మద్ ఆలీ జిన్నా, హోమీ K భాభా మరియు డోరబ్ టాటాతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. ఆయన ఆరంభ విద్యను బొంబాయి పాఠశాలలో మరియు రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్సు వద్ద పొందిన తరువాత, అతను మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ అభ్యసించటానికి కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం యెుక్క కైస్ కళాశాలకు హాజరైనారు. మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ పొందిన తరువాత, మ్యాథమెటిక్స్ ట్రిపోస్‌ను పూర్తి చేయడానికి పాల్ డిరాక్ వద్ద అభ్యసించారు. ఈ మధ్యలో, అతను కావెండిష్ లేబరేటరీలో R. H. ఫౌలర్ వద్ద సిద్ధాంతపరమైన భౌతికశాస్త్రంలో డాక్టరేట్ కొరకు పనిచేస్తూ ఇక్కడ పనిచేశారు. ఈ సమయంలో, ఆయన కాస్మిక్ కిరణాల యెుక్క శోషణగుణం మరియు ఎలక్ట్రానుల ధారాళ ఉత్పత్తిలో బలమైన పరిశోధనను చేశారు. తరువాత, ఆయన కాస్మిక్ (విశ్వాంతరాణ) కిరణాల ప్రవాహం సిద్ధాంతాల మీద విస్తారంగా ఆమోదించబడిన పరిశోధనాల క్రమాన్ని ప్రచురించారు.
భాభా భారతదేశంలో సెలవలకు వచ్చినప్పుడు ప్రపంచ యుద్ధం II ఆరంభమయ్యింది. యుద్ధం ముగిసే వరకూ భారతదేశంలో ఉండడానికి నిశ్చయించుకున్నాడు. ఈ మధ్యలో, ఆయన ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ బెంగుళూరులో ఒక పదవిని పోషించారు, దీనికి నేతృత్వం నోబెల్ పురస్కార గ్రహీత C. V. రామన్ వహిస్తున్నారు. సంస్థలో అతను కాస్మిక్ రే రిసర్చ్ యూనిట్‌ను స్థాపించారు, మరియు పాయింట్ పార్టికల్స్ యెుక్క కదలిక సిద్ధాంతం మీద పనిచేయటం ఆరంభించారు. 1945లో, అతను బొంబాయిలోని టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్‌ను మరియు అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియాను స్థాపించాడు. 1950లలో, భాభా ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఫోరంలలో భారతదేశం తరుపున ప్రాతినిధ్యం వహించారు మరియు 1955లో జెనీవా, స్విట్జంర్లాండ్‌లో అణుశక్తి యెుక్క శాంతియుతమైన ఉపయోగాల మీద జరిగిన ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో అధ్యక్షడిగా ఉన్నారు. భారతదేశ ప్రభుత్వంచే పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని 1954లో పొందారు. ఆయన భారత మంత్రిమండలి యెుక్క సాంకేతిక సలహాదారు సంఘం యెుక్క సభ్యుడిగా ఉన్నారు మరియు విక్రమ్ సారాభాయితో కలసి ఇండియన్ నేషనల్ కమిటీ ఫర్ స్పేస్ రీసెర్చ్ ఏర్పరచారు. జనవరి 1966లో, ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజన్సీ యెుక్క సాంకేతిక సలహాదారు సంఘం సమావేశానికి హాజరుకావటానికి వియన్నా, ఆస్ట్రియా వెళుతూ భాభా విమాన ప్రమాదంలో మోంట్ బ్లాంక్ వద్ద మరణించారు.
బాల్య జీవితం
భాభా అతని ఆరంభ విద్యను బొంబాయిలోని కథడ్రల్ గ్రామర్ పాఠశాలలో పొందారు, అది తరువాత 1922లో కథడ్రల్ అండ్ జాన్ కోన్నన్ పాఠశాలగా జాన్ కోన్నన్ పాఠశాలతో విలీనం చెందిన తరువాత అయ్యింది, దీనిని నగరం యెుక్క స్కాటిష్ ఎడ్యుకేషన్ సొసైటీచే నిర్వహించబడుతోంది. అతను ఆనర్స్‌తో సీనియర్ కేంబ్రిడ్జ్ ఎగ్జామినేషన్ ఉత్తీర్ణుడయిన తరువాత 15 ఏళ్ళ వయసులోనే ఎల్ఫిన్స్‌టన్ కళాశాలలో ప్రవేశించారు. అతను రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ 1927 వరకూ హాజరైనారు, దాని తరువాత కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం యెుక్క కైస్ కళాశాలలో చేరారు, ఆయన మామయ్య దోరబ్ టాటా గతంలో ఇక్కడ చదువుకున్నారు.అతని తండ్రి మరియు మామయ్య దోరబ్ టాటా యోచన ప్రకారం భాభా ఇంజనీరింగ్ డిగ్రీని కేంబ్రిడ్జ్ నుండి పొందిన తరువాత భారతదేశానికి తిరిగి రావాలని ఇక్కడ జంషెడ్‌పూర్‌లోని టాటా ఐరన్ అండ్ స్టీల్ కంపెనీలో చేరాలని అనుకున్నారు. అయినప్పటికీ, అతని అభ్యాస సమయంలో, భాభా ఇంజనీరింగ్‌కు బదులుగా గణితశాస్త్ర రంగంలో అత్యంత ఆసక్తిని
ఉన్నత విద్య మరియు కేంబ్రిడ్జ్ వద్ద పరిశోధన
భాభా తండ్రి అతని కుమారుని యెుక్క స్థితిని అర్థం చేసుకున్నాడు, మరియు అతను కనుక మెకానికల్ సైన్సుల ట్రిపోస్ పరీక్షలో ప్రథమ తరగతిలో ఉత్తీర్ణుడయితే గణితశాస్త్రంలో అధ్యయనం చేయడానికి ధనాన్ని ఇస్తానని ఒప్పుకున్నాడు. భాభా ట్రిపోస్ పరీక్షను జూన్ 1930లో వ్రాసి మొదటి తరగతిలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. తరువాత, అతను, అతని గణితశాస్త్ర అధ్యయనాలను పాల్ డిరాక్ పర్యవేక్షణలో చేశాడు, ఈ లుకాసియన్ గణితశాస్త్ర అధ్యాపకుడికి 1933లో ఎర్విన్ స్చోరోడింజర్‌తో కలసి "అణుసిద్ధాంతం యెుక్క నూతన ఉత్పాదక ఆకృతుల యెుక్క అన్వేషణకు" భౌతికశాస్త్రంలో నోబెల్ పురస్కారాన్ని పొందారు. ఆ సమయంలో, ఆ ప్రయోగశాల అనేక శాస్త్రీయ విజయాలకు కేంద్రంగా ఉంది. జేమ్స్ చాడ్విక్ న్యూట్రాన్‌ను, జాన్ కాక్‌క్రోఫ్ట్ మరియు ఎర్నెస్ట్ వాల్టన్ అధిక-శక్తివంతమైన ప్రోటాన్లను మారిన లీథియంతో కనుగొన్నారు, మరియు పాట్రిక్ బ్లాకెట్ మరియు గ్యుసెప్పె ఒచ్చియాలిని ఉపయోగించి ఎలెక్ట్రాన్ జంట ఉత్పత్తిని మరియు గామా ప్రసరణచే ప్రవాహాలను మేఘపు గదులను ఉపయోగించి ప్రదర్శించారు. 1931–1932 విద్యా సంవత్సర సమయంలో, భాభా ఇంజనీరింగ్‌లో సాలోమన్స్ ఉపకారవేతనాన్ని పొందాడు. 1932లో, అతను మొదటి తరగతి మ్యాథమెటికల్ ట్రిపోస్ మీద పొందాడు మరియు గణితశాస్త్రంలో విద్యార్థి ఉపకారవేతనంగా రౌస్ బాల్ పురస్కారం పొందాడు. ఉపకారవేతనంతో ఉన్నప్పడు, అతను జూరిచ్‌లో వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ పౌలి, రోమ్‌లో ఎన్రికో ఫెర్మీతో మరియు ఉట్రెచ్ట్‌లో హంస్ క్రమెర్స్‌తో కలసి పనిచేశాడు.
సిద్ధాంతపరమైన భౌతికశాస్త్రంలో పరిశోధన
జనవరి 1933లో, భాభా అతని మొదటి శాస్త్రీయ పరిశోధనను ప్రచురించారు, అది "జుర్ అబ్జార్ప్‌షన్ దేర్ హోహెన్‌స్ట్రాహ్లాంగ్" (అనువదిస్తే "ది అబ్జార్ప్‌షన్ ఆఫ్ కాస్మిక్ రేడియేషన్"), దీనిని జర్మన్ విద్యా పత్రిక జీట్‌స్చరిఫ్ట్ ఫర్ ఫిజిక్ (భౌతికశాస్త్రం పత్రిక) లో ప్రచురించారు. ప్రచురణలో, భాభా కాస్మిక్ కిరణాలలో ఎలక్ట్రాను ప్రవాహాల ఉత్పత్తి మరియు శోషణ లక్షణాల యెుక్క వివరణను అందించారు.ఈ కృషి అతను ఇసాక్ న్యూటన్ ఉపకారవేతనాన్ని 1934లో పొందేటట్టు చేసింది, తరువాత మూడు సంవత్సరాలు అతను అది పొందగలిగాడు. మరుసటి సంవత్సరం, అతను రాల్ఫ్ H. ఫౌలేర్ యెుక్క పర్యవేక్షణలో సిద్ధాంతపరమైన భౌతికశాస్త్రంలో డాక్టరల్ అధ్యయనాలను పూర్తి చేశాడు. అతని ఉపకారవేతన సమయంలో, అతను తన సమయాన్ని కేంబ్రిడ్జ్లో పనిచేయడానికి మరియు కోపెన్‌హాగెన్‌లో నీల్స్ బోర్‌తో కలసి పనిచేయడానికి విభజించుకున్నాడు. 1935లో, భాభా ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ, సిరీస్ A</i>లో ఒక పరిశోధనను ప్రచురించారు, ఎలక్ట్రాన్-పొసిట్రాన్ చెదరిపోవటం యెుక్క అడ్డుకోతను నిర్ణయించటానికి మొదటి గణాంకాన్ని ఇందులో చేయబడింది. ఎలక్ట్రాన్-పొసిట్రాన్ చెల్లాచెదురుకు తరువాత అతను ఈ రంగంలో అతను అందించిన సేవలకు గౌరవంగా భాభా చెల్లాచెదురు అని పెట్టారు.1936లో, భాభా వాల్టర్ హీట్లర్‌తో కలసి కాస్మిక్ కిరణపాతాల మీద ఒక సిద్ధాంతాన్ని ఏర్పరచారు. గామా కిరణాల యెుక్క క్రమానుసార ఉత్పత్తిచే ఏర్పడిన ప్రవాహాలు మరియు పాజిటివ్ మరియు నెగటివ్ ఎలక్ట్రాను జంటలను వారు సంయోగం చేశారు. ఈ పద్ధతిలో, పదార్థం గుండా వెళ్ళే అధిక శక్తివంతమైన ఎలక్ట్రానులు బ్రెంస్‌స్ట్రహ్లంగ్ పద్ధతి ద్వారా అధిక శక్తివంతమైన ప్రోటాన్లుగా మార్చబడతాయి. ఆ ప్రోటాన్లు అప్పుడు పాజిటివ్ మరియు నెగటివ్ ఎలక్ట్రానుల జంటలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, ఇవి ఫోటాన్ల యెుక్క అదనపు ఉత్పత్తికి దారితీస్తుంది. ఈ పద్ధతి కణముల శక్తి ఆక్షేపణ విలువ కన్నా తక్కువకు వెళ్ళేంతవరకూ కొనసాగుతుంది.
1936లో, వీరిద్దరూ ఒక పరిశోధనను ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది రాయల్ సొసైటీ, సిరీస్ A</i>లో ప్రచురించారు, అది "ది పాసేజ్ ఆఫ్ ఫాస్ట్ ఎలక్ట్రాన్స్ అండ్ ది థియరీ ఆఫ్ కాస్మిక్ షవర్స్", ఇందులో వీరు వారి సిద్ధాంతాన్ని బయట ప్రదేశం నుండి వచ్చే కాస్మిక్ కిరణాల భూమి స్థాయిలో పరిశీలించిన కణాలను ఉత్పత్తి చేయటానికి ఏ విధంగా ప్రాథమిక ఉపరితల వాతావరణంతో పరస్పర చర్యలు చేస్తుందనేది వర్ణించటానికి వీరి సిద్ధాంతాన్ని ఉపయోగించారు. భాభా మరియు హీట్లర్ క్రమ పద్ధతిలోని ఎలక్ట్రాను సంఖ్యల యెుక్క గణాంకాల అంచనాలను వేరువేరు ఎలక్ట్రాను చోదనశక్తుల కొరకు వివిధ ఎత్తులలో వద్ద క్రమ విధానంలో చేశారు. ఈ తెక్కింపులు కొద్ది సంవత్సరాల క్రితం బ్రునో రోస్సీ మరియు పీర్రీ విక్టర్ ఆగర్ చేసిన కాస్మిక్ కిరణపాతం యెుక్క ప్రయోగాత్మక పరిశీలనలతో ఏకీభవించాయి. భాభా తరువాత దానిని అట్లాంటి కణాల యెుక్క లక్షణాల పరిశీలనతో ముగించారు, అది ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ సాపేక్షసిద్ధాంతం యెుక్క ప్రయోగాత్మక నిరూపణకు నేరుగా దారితీసింది. 1937లో, భాభా 1851 యెుక్క ప్రదర్శనకు సీనియర్ స్టూడెంట్‌షిప్ బహుకరించారు, అది అతనిని కేంబ్రిడ్జ్ లో అతని పనిని 1939లో ప్రపంచ యుద్ధం II సంభవించే వరకూ కొనసాగించడానికి అవకాశం కల్పించింది. 1939లో, భాభా భారతదేశానికి సెలవలు గడపడానికి వెళ్ళారు. సెప్టెంబరు లో, ప్రపంచ యుద్ధం II ఆరంభమయ్యింది, మరియు భాభా కొంతకాలం వరకూ ఇంగ్లాండ్ తిరిగి వెళ్ళకూడదని అనుకున్నారు. అప్పటిలో ప్రముఖ భాతికశాస్త్రవేత్త అయిన C. V. రామన్ అధికారంలో ఉన్న ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్సు యెుక్క భౌతికశాస్త్రం విభాగంలో రీడర్‌గా ఉండటానికి వచ్చిన ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించారు. అతను ప్రత్యేక పరిశోధనా మంజూరును సర్ దోరబ్ టాటా ట్రస్ట్ నుండి పొందారు, దానిని అతను కాస్మిక్ రీసెర్చ్ యూనిట్‌ను సంస్థలో స్థాపించటానికి ఉపయోగించారు. భాభా కొంతమంది విద్యార్థులను తనతో పనిచేయటానికి ఎంపిక చేసుకున్నారు, ఇందులో ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ అడ్వాన్సడ్ స్టడీ వద్ద స్కూల్ ఆఫ్ మ్యాథమెటిక్స్‌లో IBM వాన్ న్యూమన్ అధ్యాపకుడు తరువాత పనిచేసిన హరీష్-చంద్ర కూడా ఉన్నారు. ఆయన 1941 మార్చి 20లో రాయల్ సొసైటీ యెుక్క ఫెలోగా ఎంపికయ్యారు. J. R. D. టాటా సహాయంతో, అతను టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్‌ను బొంబాయిలో ఆరంభించారు. ప్రపంచ యుద్ధం II ముగింపుతో మరియు భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందడంతో, అతను అణుశక్తి యెుక్క శాంతిపూర్వక అభివృద్ధి కొరకు చేసిన ప్రయత్నాలకు జవహర్లాల్ నెహ్రూ నుండి మెప్పును పొందారు. అతను 1948లో అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియాను స్థాపించారు. హోమీ J. భాభా జవహర్లాల్ నెహ్రూ యెుక్క అతి దగ్గర స్నేహితుడిగా ఉన్నారు మరియు అతను ప్రధానమంత్రి జవహర్లాల్ నెహ్రుతో కలసి భారతీయ అణు కార్యక్రమాన్ని అలానే భారతదేశంలో విద్యా సంస్కరణలు అభివృద్ధి చేయటం కొరకు ముఖ్యపాత్ర వహించారు. భాబా రెండు అతిపెద్ద శాస్త్రీయ సంస్థలను స్థాపించారు మరియు నిర్వహించారు- టాటా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్ (TIFR) మరియు అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ (AEC) ఆఫ్ ఇండియా అతను అంతర్జాతీయ అణుశక్తి సంస్థలలో ప్రాతినిధ్యం వహించారు, మరియు ఐక్యరాజ్య సమితి యెుక్క అధ్యక్షుడిగా 1955లో జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్‌లో జరిగిన అణుశక్తి యెుక్క శాంతియుతమైన ఉపయోగాల సమావేశంలో ఉన్నారు.
మరణం మరియు వారసత్వం
అతను ఎయిర్ ఇండియా విమానం 101 మోంట్ బ్లాంక్ వద్ద ప్రమాదానికి గురైనప్పుడు 1966 జనవరి 24లో మరణించారు. ఈ విమాన ప్రమాదానికి సంబంధించి అనేక కథనాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి, ఇందులో భారతీయ అణు ఆయుధ కార్యక్రమం స్తంభించిపోవటానికి CIA జోక్యం చేసుకుందనే విరుద్ధమైన సిద్ధాంతం కూడా ఉంది. ట్రాంబేలోని అణుశక్తి కేంద్రం పేరును అతని గౌరవార్థంగా భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌గా మార్చారు. ఒక ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తగా ఉండటానికి తోడూ, భాభా ఒక మంచి చిత్రలేఖకుడు మరియు శాస్త్రీయ సంగీతం మరియు ఒపేరా అంటే అభిరుచి కలవాడు, దానికితోడూ నిష్ణాతుడు కానీ వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు. అతని మరణం తరువాత, అతని గౌరవార్థంగా అటామిక్ ఎనర్జీ స్థాపనను భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌గా మార్చారు. భాభా ఎలక్ట్రానిక్స్, అంతరిక్షశాస్త్రం, రేడియా ఖగోళశాస్త్రం మరియు సూక్ష్మజీవశాస్త్రంలో పరిశోధనను కూడా ప్రోత్సహించాడు. ఊటీ, భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధి చెందిన రేడియా టెలిస్కోప్ అతని సంకల్పమే. ఇది 1970లో వాస్తవంగా ఆరంభించబడింది. భాభా అప్పటి నుంచి "భారతదేశం యెుక్క అణుశక్తి కార్యక్రమమునకు పితామహుడిగా" ఉన్నాడు. హోమీ భాభా ఫెలోషిప్ కౌన్సిల్ 1967 నుండి ఫెలోషిప్ లను అందిస్తోంది, ఇతర గుర్తింపు పొందిన సంస్థలలో డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయం హోమీ భాభా నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ మరియు హోమీ భాభా సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్, ముంబాయి, భారతదేశం ఉన్నాయి.
మూలాలు

బయటి లింకులు

.


వర్గం:1909 జననాలు
వర్గం:1966 మరణాలు
వర్గం:భారతీయ భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు
వర్గం:భారత శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:ప్రపంచ ప్రఖ్యాత శాస్త్రవేత్తలు