భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్

Question: రిజర్వు బ్యాంకు అఫ్ ఇండియాను ఎప్పుడు ప్రారంభించారు?




భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (Reserve Bank of India-RBI) భారతదేశపు కేంద్ర బ్యాంకు. ఈ బ్యాంకును 1935, ఏప్రిల్ 1 న భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ చట్టం, 1934 ప్రకారము స్థాపించారు. స్థాపించబడినప్పటి నుంచి దీని ప్రధాన స్థావనం కోల్‌కతలో ఉండేది. తర్వాత ముంబాయి నగరంలో ఉంది. ప్రారంభంలో ఇది ప్రైవేటు అజమాయిషిలో ఉన్ననూ 1949లో జాతీయం చేయబడిన తర్వాత భారత ప్రభుత్వం అధీనంలో ఉంది.
రిజర్వ్ బ్యాంకుకు అధిపతి గవర్నర్ . ఇతనిని రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్ అని పిలుస్తారు. వీరిని కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది. సాధారణంలో ఆర్థిక నైపుణ్యం కల వ్యక్తులను ఈ బ్యాంకు అధిపతులుగా నియమించబడతారు.మన్‌మోహన్ సింగ్ గతంలో రిజర్వ్ బ్యానికి గవర్నర్ గా పనిచేసారు. రిజర్వ్ బ్యంకుకు ప్రస్తుత గవర్నర్ ఉర్జీత్ పటెల్ ఈయన 2016 న రఘురాం రాజన్ నుంచి పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. రిజర్వ్ బ్యాంకుకు దేశవ్యాప్తంగా 22 ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు ఉన్నాయి.
చరిత్ర:
1935–1950:
భారతదేశం యొక్క రిజర్వు బ్యాంకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత వారు ఆర్థిక సమస్యల ప్రతిస్పందనకు 1935 ఏప్రిల్ 1 న స్థాపించబడింది. భారతదేశం యొక్క రిజర్వు బ్యాంకు జారీ సెంట్రల్ లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ ద్వారా మార్గదర్శకాల ఆధారంగా అన్నది ఆర్బిఐ చట్టం 1934 గా ఈ మార్గదర్శకాలను ఆర్బిఐ పని శైలి మరియు క్లుప్తంగ తన పుస్తకంలో డా బి ఆర్ అంబేద్కర్ సమర్పించారు, మార్గదర్శకాల మేరకు ఆమె అన్నది. ఇది "రూపాయి సమస్య - దీని మూలం మరియు దాని పరిష్కారం" అనే పేరు పెట్టారు మరియు హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్ సమర్పించారు. బ్యాంకు భారతీయ కరెన్సీ మరియు ఫైనాన్స్, కూడా హిల్టన్ యంగ్ కమిషన్ అని పిలుస్తారు 1926 రాయల్ కమిషన్ సిఫారసుల ఆధారంగా ఏర్పాటు చేశారు. ఆర్బిఐ ముద్ర అసలు ఎంపిక లయన్ మరియు పామ్ ట్రీ యొక్క స్కెచ్ పొంది, తూర్పు భారతదేశం కంపెనీ డబుల్ Mohur ఉంది. అయితే ఇది పులి, భారతదేశం యొక్క జాతీయ జంతువు సింహం మార్చడానికి నిర్ణయించుకున్నారు. ఆర్బిఐ నివేదిక, బ్యాంకు నోట్ల సమస్య నియంత్రించేందుకు దేశం యొక్క ఉత్తమ ప్రయోజనాలకు కరెన్సీ మరియు క్రెడిట్ వ్యవస్థ ఆపరేట్ భారతదేశం ద్రవ్య స్థిరత్వం సాధించేందుకు, మరియు సాధారణంగా నిల్వలు ఉంచాలని దాని ప్రాథమిక విధులు వివరిస్తుంది. ఆర్బిఐ సెంట్రల్ ఆఫీసు కలకత్తా (ఇప్పటి కోలకతా) లో స్థాపించబడింది, కానీ 1937 ఆర్బిఐ బర్మా జపనీస్ ఆక్రమణ కాలంలో మినహా, బర్మా యొక్క కేంద్ర బ్యాంకు వ్యవహరించారు బాంబే (ప్రస్తుతం ముంబై) (1942-45 కు మార్చారు ), ఏప్రిల్ 1947 వరకు, బర్మా 1947 లో భారతదేశం యొక్క విభజన తర్వాత 1937 లో భారతదేశ కూటమితో నుండి విడిపోయినపుడు అయినప్పటికీ, బ్యాంకు పాకిస్థాన్ కేంద్ర బ్యాంకు జూన్ 1948 వరకు పాకిస్తాన్ స్టేట్ బ్యాంక్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది ఉన్నప్పుడు పనిచేశారు. ఒక వాటాదారులు 'బ్యాంకు ఏర్పాటు అయితే ఆర్బిఐ పూర్తిగా భారతదేశం ప్రభుత్వం ద్వారా దాని జాతీయం నుంచి 1949 లో యాజమాన్యంలో పనిచేశారు.
డీమానిటైజేషన్

రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు

ఆస్‌బోర్న్ స్మిత్ (1935-1937)
జేమ్స్ టేలర్ (1937-1943)
సి.డి.దేశ్‌ముఖ్ (1943-1949)
బెనెగల్ రామారావు
కె.జి.అంబెగాంకర్ (1957)
హెచ్.వి.జి.అయ్యంగార్ (1957-1962)
పి.సి.భట్టాచార్య (1962-1967)
ఎల్.కె.ఝా (1967-1970)
బి.ఎన్.అదార్కర్ (1970)
ఎస్.జగన్నాథన్ (1970-1975)
ఎన్.సి.సేన్‌గుప్తా (1975)
కె.ఆర్.పూరి (1975-1977)
మైదవోలు నరసింహం (1977)
ఐ.జి.పటేల్ (1977-1982)
మన్‌మోహన్ సింగ్ (1982-1985)
ఏ.ఘోష్ (1985)
ఆర్.ఎన్.మల్హోత్రా (1985-1990)
ఎస్.వెంకట్రామన్ (1990-1992)
సి.రంగరాజన్ (1992-1997)
బిమల్ జలాన్ (1997-2003)
వై. వేణుగోపాల రెడ్డి (2003- 2008)
దువ్వూరి సుబ్బారావు (2008 - 2013)
రఘురాం గోవింద్ రాజన్ (2013 - 2016)
ఉర్జిత్ పటేల్ (2016 - 2018 dec 11)
[[shakthikanth das (2018- incubement)
డైరెక్టర్ల బోర్డు
2006 జూన్ 27 న, భారత ప్రభుత్వము కేంద్ర బోర్డు డైరక్టర్ల నియామకాలను జారీచేసింది, ఇందులో 13 సభ్యులున్నారు, అజీం ప్రేమ్ జీ మరియు కుమారమంగళం బిర్లాలు ఉన్నారు.

ఇతర సభ్యులు: 

సురేష్ టెండూల్కర్, ఆర్థికవేత్త మరియు సభ్యుడు, ప్రధానమంత్రి సలహా మండలి.
యూ. ఆర్. రావు, మాజీ ఛైర్మన్, ఇస్రో (ISRO) మరియు ఛైర్మన్ శోధనా మండలి, భౌతిక పరిశోధనాలయం, డిపార్ట్ మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్.
లక్ష్మీ చంద్, రిటైర్డ్ IAS ఆఫీసరు.
శశిరేఖ రాజగోపాలన్, కన్సల్టెంట్, సహకారాలు.
సురేష్ కుమార్ నియోతియా, ఛైర్మన్, అంభుజా సిమెంట్.
ఏ. వైద్యనాథన్, మద్రాస్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డెవలప్మెంట్ స్టడీస్.
మన్మోహన్ శర్మ, FRS, మాజీ డైరెక్టరు, ముంబై విశ్వవిద్యాలయ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నలజీ.
డి. జయవర్థనవేలు, ఛైర్మన్ మరియు మేనేజింగ్ డైరెక్టరు, లక్ష్మీ మెషీన్ వర్క్స్ లిమిటెడ్.

వీరు నామినేట్ చేయబడ్డారు

వై.హెచ్. మాలెగం, ఛార్టర్డ్ అకౌంటెంటు.
హెచ్.పి. రానియా, సుప్రీంకోర్టు న్యాయవాది.
అశోక్ ఎస్. గంగూలీ, సభ్యుడు, ఇన్వెస్ట్ మెంట్ కమిషన్ మరియు ఛైర్మన్, ICICI OneSource.

పదవీ విరమణ పొందిన డైరెక్టర్లు

నారాయణ మూర్తి
మిహిర్ రక్షిత్
కె. మాధవరావు
వి.ఎస్. వ్యాస్
కె.పి. సింగ్
అమృతా పటేల్
సురేష్ కృష్ణ

2006 జూలై 1, వినియోగదారులకు మెరుగైన సేవల కొరకు ఒక ప్రత్యేక డిపార్ట్ మెంటును (CSD) ఏర్పాటు చేసింది.
ప్రధాన ఉద్దేశ్యాలు
ద్రవ్య అధికారం
ద్రవ్య పాలసీలను సూత్రీకరిస్తుంది, అమలు చేస్తుంది మరియు పర్యవేక్షిస్తుంది.
ఉద్దేశం: రూపాయి విలువను స్థిరీకరిస్తుంది మరియు తయారీ సెక్టారులకు రుణప్రవాహ సౌకర్యాలు కలుగజేస్తుంది
ఆర్థికంలో ఆప్టిమమ్ లిక్విడిటీను మెయింటైన్ చేస్తుంది.
ఎక్స్ ఛేంజి కంట్రోల్ మేనేజరుగా
విదేశీ మారకద్రవ్యాన్ని, ఫారిన్ ఎక్స్ ఛేంజి ఆక్ట్ 1999 ను మేనేజ్ చేస్తుంది.
ఉద్దేశం: బాహ్య వాణిజ్యం మరియు చెల్లింపులు మరియు, భారత్ లో విదేశీ మార్కెట్ ను అభివృధ్ధి చేయుటకు పాటుపడుతుంది
కరెన్సీల విడుదల
కరెన్సీను విడుదల చేస్తుంది లేక కరెన్సీను, నాణేలను నాశనం చేసి సర్కులేషన్ ను క్రమబద్దీ
ఉద్దేశం: ప్రజలకు నాణ్యమైన కరెన్సీని అందుబాటు చేస్తుంది మరియు వాణిజ్య బ్యాంకులకు రుణాలిస్తుంది, జి.డి.పి.ని అభివృద్ధి పరుస్తుంది.
[1]
అభివృద్ధి పాత్ర
జాతీయ ఉద్దేశ్యాలను సాధించేందుకు అభివృద్ధి పథకాలను అమలుపరుస్తుంది,
వాణిజ్య బ్యాంకుల పెద్ద లయబిలిటీలు
క్రింది లెక్కలు మిలియన్ రూపాయలలో. చూడుము  మరియు 

వాణిజ్య బ్యాంకుల మేజర్ ఆస్తులు
క్రింది లెక్కలు మిలియన్ రూపాయలలో. చూడుము  మరియు 

ఇవి కూడా చూడండి
భారతీయ రిజర్వు బాంకు గవర్నర్లు
రూపాయి

బయటి లింకులు

వర్గం:భారతీయ బ్యాంకులు
వర్గం:1935 స్థాపితాలు