దాల్ సరస్సు

Question: శ్రీనగర్‌ లో ఎన్ని సరస్సులు ఉన్నాయి?



దాల్ సరస్సు (Hindi: डल झील) ఉత్తర భారతదేశ రాష్ట్రంలోని జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ యొక్క వేసవి రాజధాని అయిన శ్రీనగర్లో ఉంది. రాష్ట్రంలో రెండవ అతి పెద్దదైన ఈ పట్టణ సరస్సు, కాశ్మీరులో పర్యాటకం మరియు వినోదానికి ముఖ్యమైనది మరియు "జ్యువెల్ ఇన్ ది క్రౌన్ అఫ్ కాశ్మీర్" [1] లేదా "శ్రీనగర్స్ జ్యువెల్" అనే మారుపేరును కలిగి ఉంది.[2] వాణిజ్య కార్యకలాపాలు మరియు నిలువ నీటి వ్యవసాయాలకు కూడా ఈ సరస్సు ఒక ముఖ్యమైన ఆధారం.[3][4][5]
దాదాపు |15.5|km|mi}} ఉన్న సరస్సు యొక్క ఒడ్డు, మొఘల్ శకం తోటలు, ఉద్యానవనాలు, పడవ ఇళ్లులు మరియు హోటళ్ళతో పంక్తీకరించబడిన విశాలమైన బాటతో చుట్టబడి ఉంటుంది. మొఘల్ జహంగీర్ చక్రవర్తి) ఏలుబడిలో నిర్మించబడి ఒడ్డు వెంబడి ఉన్న, షాలిమార్ బాఘ్ మరియు నిషాత్ బాఘ్ వంటి మొఘల్ తోటల నుండి మరియు వర్ణభరితమైన షికారాలతో సరస్సు అంతటా ప్రయాణించే పడవ ఇళ్ళ నుండి సరస్సు యొక్క ప్రకృతిసిద్ధమైన దృశ్యాలను చూడవచ్చు.[6] శీతాకాలంలో సరస్సును ఘనీభవింపజేస్తూ, కొన్నిసార్లు ఉష్ణోగ్రతలు |−11|C|F}}కు చేరుకుంటాయి.[5][7]
దాని యొక్క తేలియాడే తోటలతోసహా, సరస్సు |18|km2|mi2}} విస్తీర్ణాన్ని ఆక్రమిస్తుంది మరియు ప్రకృతిసిద్ధమైన తడినేల యొక్క భాగం |21.1|km2|mi2}} ఆక్రమిస్తుంది. కష్మీరీలో "రాడ్"గా విదితమైన తేలుతూ ఉండే ఉద్యానవనాలు, జూలై ఆగష్టు నెలలలో తామర పుష్పాలతో వికసిస్తాయి. తడినేల గట్టులచే నాలుగు హరివాణాలుగా విభజింపబడింది; గాగ్రిబాల్, లోకట్ దాల్, బోడ్ దాల్ మరియు నాగిన్ (నాగిన్ స్వతంత్ర సరస్సుగా కూడా పరిగణించబడినప్పటికీ). లోకట్-దాల్ మరియు బోడ్-దాల్ దేనికదే ద్వీపాన్ని కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి వరుసగా రూప్ లాంక్ (లేదా చార్ చినారి ) మరియు సోనా లాంక్ ‌గా విదితం.[7][8]
ప్రస్తుతం, దాల్ సరస్సు మరియు దాని అంచున ఉన్న మొఘల్ ఉద్యానవనాలు, షాలిమార్ బాఘ్ మరియు నిషాత్ బాఘ్ సరస్సుచే అనుభవించబడుతున్న తీవ్రమైన యుట్రోఫికేషన్ సమస్యలను పూర్తిగా నిర్మూలించేందుకై తీవ్ర పునఃస్థాపన చర్యలను పొందుతున్నాయి. సరస్సుకు దాని యొక్క అసలైన శోభను తిరిగి తీసుకువచ్చేందుకు భారత ప్రభుత్వం దాదాపు $275 మిలియన్ (1100 కోట్లు) ఖర్చుచేస్తుంది.[5][7][8][9][10]
చరిత్ర

దాల్ సరస్సుకు తూర్పున ఉన్న ఇసబార్ అనే పేరుగల ఊరు దుర్గమ్మవారి యొక్క నివాసం అని ప్రాచీన చరిత్ర పేర్కొంటుంది.[11]
సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న ఈ ప్రదేశం సూరేశ్వరిగా విదితం, ఇది శతధార అనబడే ఒక నీటి బుగ్గ దీనికి మూలం.[11]
మొఘలుల కాలంలో, భారతదేశం యొక్క మొఘల్ పరిపాలకులు కాశ్మీరుకు, ముఖ్యంగా శ్రీనగరుకు తమ వేసవి విడిదిగా స్థానం కల్పించారు.[2][12] ఆరోగ్యకరమైన చల్లని వాతావరణాన్ని ఆస్వాదించేందుకు వారు శ్రీనగర్‌లోని దాల్ సరస్సు యొక్క ఆవరణలోని ప్రదేశాలలో పరుచుకొని ఉన్న మొఘల్-రకం తోటలను మరియు మంటపాలను ఆహ్లాదకర విశ్రాంతి గృహాలుగా అభివృద్ధి చేశారు.[2] 1707వ సంవత్సరంలో మొఘల్ రాజ్యం యొక్క విచ్ఛిన్నానికి దారితీసిన ఔరంగాజేబ్ మరణం తరువాత, [13] సరస్సు యొక్క పరిసరాలలో మరియు నగరంలో పష్టున్ తెగలు పెరిగాయి, మరియు నగరాన్ని అనేక దశాబ్దాలపాటు దురాని సామ్రాజ్యం పరిపాలించింది.[14] 1814వ సంవత్సరంలో శ్రీనగర్‌తో సహా, కాశ్మీర్ లోయ యొక్క గణనీయమైన భాగం, రాజా రంజిత్ సింగ్‌చే ఆయన యొక్క రాజ్యంలో చేర్చబడింది, మరియు 27 సంవత్సరాల పాటు ఈ ప్రదేశంలో సిక్కుల ప్రాబల్యం ఎక్కువగా ఉంది.[15][16]

మంచుచే కప్పబడిన ఘనమైన హిమాలయ పర్వత శ్రేణి యొక్క నేపథ్యం మధ్య ఉన్న, కాశ్మీరు లోయ యొక్క చల్లని వాతావరణంచే ఆకర్షితులై బ్రిటిష్ పరిపాలనలో, బ్రిటీషు వారు కూడా శ్రీనగరును తమ వేసవి రాజధానిగా చేసుకున్నారు. సరస్సు యొక్క పరిసరాలు శీతాకాలంలో |1|–|11|C|F}} మరియు వేసవి కాలంలో |12|–|30|C|F}} మధ్యలో ఉష్ణోగ్రతలను కలిగి ఉంటాయి. తీవ్రమైన శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు దాదాపు |−11|C|F}}కు పడిపోయినప్పుడు సరస్సు ఘనీభవిస్తుంది.[5] కాశ్మీర్ యొక్క మహారాజా డోగ్రా లోయలో గృహాలను నిర్మించటాన్ని నిలువరించినప్పటికీ, దాల్ సరస్సుపై విలాసవంతమైన పడవ ఇళ్ళను నిర్మించటం ద్వారా బ్రిటీషువారు ఈ నిబంధనను అతిక్రమించారు. "ప్రతి ఒక్కటి దాల్ సరస్సుపై తేలియాడుతున్న ఇంగ్లాండు యొక్క చిన్న ముక్క"గా పడవ ఇళ్ళు పేర్కొనబడ్డాయి.[2]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, తేలియాడే తోటలను సాగు చేయడం మరియు మార్కెట్టుకు సరుకులను ఉత్పత్తి చేయడం, వాటిని తమ జీవనాధారానికి కేంద్రబిందువుగా చేసుకోవడం ద్వారా, కాశ్మీరీ హన్జీ ప్రజలు పడవ ఇళ్ళను నిర్మించారు, స్వంతదారులుగా ఉన్నారు మరియు నిర్వహించారు. దాల్ సరస్సుతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న పడవ ఇళ్ళు, శ్రీనగర్‌లో కుడా వసతిని కల్పిస్తాయి. మొఘల్ మరియు బ్రిటీష్ పాలనల తరువాత ఈ ప్రదేశం పర్యాటకులకు స్వర్గం అయ్యింది మరియు "పర్యాటక కిరీటంలో రత్నం" అనే మారుపేరును సంపాదించుకుంది.[17][18][19]
భౌతిక లక్షణాలు
భౌగోళిక వర్ణన

మూడు వైపులా ఆవరించి ఉన్న హిమాలయ శ్రేణి యొక్క పాదపర్వతాలలోని జబర్వన్ పర్వత లోయలోని |316|km2|mi2}}ని మీదకి వ్యాపించి ఉన్న పరీవాహక ప్రాంతంలో సరస్సు నెలకొని ఉంది. శ్రీనగర్ నగరానికి తూర్పు మరియు ఉత్తరానికి నెలకొని ఉన్న ఈ సరస్సు |18|km2|mi2}} విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది, అయినప్పటికీ తామర పుష్పాల యొక్క తేలియాడే తోటలతో కలిపి ఇది |21.2|km2|mi2}}గా ఉంది (అంచనావేయబడిన సంఖ్య |22|–|24|km2|mi2}} కూడా పేర్కొనబడింది).[4][5][20] సరస్సు నీటిని విడుదలచేసే ప్రధాన హరివాణం కట్ట మీది బాటలుతో ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించబడిన నేహ్రూ పార్క్ హరివాణం, నిషాత్ హరివాణం, హజరత్బల్ హరివాణం, నాగిన్ హరివాణం మరియు బరారి నమ్బద్ హరివాణం అనే ఐదు ఆయకట్ల మిశ్రమం. నౌకాయాన మార్గాలు మొత్తం ఐదు హరివాణాలకు రవాణా లింకులను ఏర్పరుస్తాయి.[4][5][20]
సరస్సు యొక్క సరాసరి ఎత్తు |1583|m|ft}}. సరస్సు యొక్క లోతు నాగిన్ సరస్సులోని లోతైన |6|m|ft}} నుండి గాగ్రిబల్లోని లోతులేని |2.5|m|ft}} వరకు మారుతూ ఉంటుంది. గరిష్ఠ మరియు కనిష్ఠ లోతుల మధ్య ఉన్న లోతు నిష్పత్తి ఋతువుల ప్రకారం 0.29 నుండి 0.25ల మధ్య మారుతూ ఉంటుంది, ఇది చదునైన భూతల వాలుతనంగా వ్యాఖ్యానించబడుతుంది.[4][5][21] |3.5|km|mi}} వెడల్పుతో సరస్సు యొక్క పొడవు |7.44|km|mi}}.[4][5][21] సరస్సు |15.5|km|mi}} పొడవైన ఒడ్డును కలిగి ఉంది మరియు అంచు పొడవునా రహదారులు ఉన్నాయి. నాటకీయ పర్యాటక అభివృద్ధిని సర్దుబాటు చేసేందుకు పట్టణ విస్తరణ మరియు రహదారుల నిర్మాణం ద్వారా ఒడ్డు పొడవునా స్థిరమైన మార్పులు చేయబడ్డాయి. హరివాణంపై నిర్మించబడిన రెండు ద్వీపాలు సరస్సు యొక్క ప్రవాహంపై ఇంకా ఎక్కువ ఆంక్షలను విధించాయి మరియు దీని పర్యవసానంగా, అంచు వెంబడి ప్రదేశాలలో, ముఖ్యంగా శంకరాచార్య మరియు జబర్వన్ కొండల యొక్క పాదపర్వత ప్రదేశాలలో చిత్తడి నేలలు పుట్టుకువచ్చాయి. ఈ చిత్తడి నేలలు అప్పటి నుండి దారికి తీసుకురాబడ్డాయి మరియు పెద్ద నివాస సముదాయాలుగా మార్చబడ్డాయి.
భూగర్భ శాస్త్రం
సరస్సు ఏర్పడడానికి రెండు సిద్ధాంతాలు సూత్రీకరించబడ్డాయి. సంవత్సరాలు గడిచినకొద్దీ పరిమాణంలో తీవ్రమైన మార్పులకు గురైన, తరువాతి-హిమానీనద సరస్సు యొక్క అవశేషాలు అని ఒక కథనం మరియు వరదనీరు విరజిమ్మే ఒక పాత కాలువ నుండి నదీకృత పుట్టుక అని లేదా ఝీలం నది యొక్క వృషభ-నాడాలు అని ఇంకొక సిద్ధాంతం.[6][21] పరీవాహక ప్రాంతం యొక్క శాఖోప శాఖలుగా నీరు జారడం అనే బాణీ దాని యొక్క రాతి పొరలు తక్కువ సచ్చిద్రతను కలిగి ఉన్నాయని సూచిస్తుంది. శిలాశాస్త్ర ప్రకారంగా, అనేక రకాల రాళ్ళు కనుగొనబడ్డాయి, అవి అగ్నిమయ, రూపాంతర ప్రాప్త మరియు అవక్షేపం రకాలు. డఛిగం తెల్బల్ నాలా వ్యవస్థ రెండు ప్రధాన రేఖీయత లక్షణాలను అనుసరించేందుకు ప్రతిపాదించబడింది. భూభాగంపై కనిపించే అసంతత ఉపరితలాలు కోణీయ మరియు సమాంతర పారే వ్యవస్థ వలన అని చెప్పబడింది. భూజలతలం కొండ వాలులను కోస్తుంది, ఇది లోయలో అనేక కాలువలు ఏర్పడడంచే రుజువు చేయబడింది. లోయలోని భూకంప చైతన్యత భారత భూకంప మండలీకరణ పటం యొక్క V మండలం క్రింద రికార్డు చేయబడింది, ఇది IX తీవ్రత కలిగిన నాశనంచేసే భూకంపాలు తరచుగా వచ్చే అవకాశం ఉన్న అత్యంత ప్రమాదకర మండలం. 2005వ సంవత్సరంలో, కాశ్మీరు లోయ రిక్టర్ స్కేలుపై 7.6 గా కొలవబడిన ఒక తీవ్రమైన భూకంపాన్ని చవిచూసింది, ఇది అనేక మరణాలకు కారణమైంది మరియు చాలామందిని నిరాశ్రయులను చేస్తూ అనేక ఆస్తుల నాశనానికి దారితీసింది.[10][22]
జలవిద్యుత్తు

లోతులేని, తెరుచుకుని, కప్పబడనటువంటి పారిక సరస్సు డఛిగం-తెల్బల్ నాలా (సంవత్సరం పొడుగునా ఉండే ప్రవాహం), దారా నాలా ('నాలా' అనగా "కాలువ") మరియు అనేక చిన్న కాలువలచే పోషించబడుతుంది. ఉప అయన రేఖ సరస్సుల వర్గం క్రింద సరస్సు ‘వెచ్చని మొనోమిక్టిక్’గా వర్గీకరించబడింది. వాటి యొక్క పరిమాణ సహకారానికి సంబంధించి నిర్దిష్ట సమాచారం లేకపోయినప్పటికీ, నీటిబుగ్గ మూలాలు కూడా ప్రవాహానికి దోహదపడతాయి. 
దీనిని గురించి వివరించడానికి, ప్రవాహం యొక్క లక్షణాలను విశ్లేషించేందుకు మరియు తులనం చేసేందుకు సరస్సు అడుగు భాగానికి నీటి బుగ్గలచే సరఫరా చేయబడిన విడుదలను అంచనా వేసేందుకు జల సంతులన అధ్యయనాలు నిర్వహించబడ్డాయి. లోయ యొక్క మిశ్రమ ఉపయోగ పద్ధతిని ప్రతిబింబిస్తూ, ఉత్తర భాగాన పట్టణీకరించిన శ్రీనగర్, క్రింది ఏటవాలు ప్రదేశాలలో వరి పొలములు, పండ్ల తోటలు మరియు తోటలు, మరియు పదునైన ఏటవాలు కొండల వెనక బంజరు కొండలు ఉన్నాయి. చదునైన స్థలాకృతి కూడా పారుదల స్థితిగతులపై ప్రభావం చూపిస్తుంది. పరీవాహక ప్రాంతంలో ఇది |655|mm|in}} సరాసరి వార్షిక వర్షపాతాన్ని పొందుతుంది, కానీ వేసవిలో, పరీవాహక ప్రాంతంలోని ఎత్తైన పర్వతశ్రేణులనుండి మంచు కరిగి ఫలితంగా సరస్సులోనికి అధిక నీటి ప్రవాహం వచ్చి చేరుతుంది.[4][5][23]
తెల్బల్ నాలా యొక్క గరిష్ఠ వరద విడుదల వంద తిరిగివచ్చే కాలంలో ఒకటికి 141.5 మీటర్లు3/s గా అంచనావేయబడింది; తెల్బల్ నాలాలో 1973వ సంవత్సరంలో గమనించబడిన వరద 113 మీటర్లు3/s అంచనావేయబడింది.[24] ప్రవాహ కొలతల ప్రకారం, సరాసరి వార్షిక ప్రవాహం, 291.9 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు (MCM) గా అంచనావేయబడింది, మొత్తంలో 80% తెల్బల్ నాలా నుండి మరియు మిగిలిన 20% ఇతర మూలాల నుండి వస్తుంది. సరస్సు నుండి రెండు నిర్గమ ద్వారాలు ఉన్నాయి, అవి దాల్ గెట్ మరియు నాగిన్ మరియు అంచర్ సరస్సులను కలిపే అమీర్ ఖాన్ నాలా. దాల్ గేట్ అడుకట్ట మరియు తాళం వ్యవస్థతో నియంత్రించబడుతుంది. ఈ రెండు నిర్గమ ద్వారాల నుండి బయటికి వెళ్ళే ప్రవాహం 275.6 MCM గా అంచనావేయబడింది. ఇంకా, బంక మట్టి భారం సంవత్సరానికి 80,000 టన్నులుగా అంచనావేయబడగా ఇందులో 70% సహకారం తెల్బల్ నాలా నుండి వస్తుంది, ఇందులో 36,000 టన్నులు సరస్సులో స్థిరపడుతుంది.[23]
వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం

దాల్ సరస్సు యొక్క ఆవరణ శాస్త్ర ప్రకారంగా మాక్రోఫైట్లతో సుసంపన్నగా ఉంది, మునిగి ఉన్న మాక్రోఫైట్లు, మరియు తేలియాడే మాక్రోఫైట్లు మరియు సుక్ష్మ నీటిమొక్కల సంపదను కలిగి ఉంటుంది.[4][25][26] సరస్సు యొక్క జలసంబంధ మరియు చిత్తడినేల పర్యావరణాలలో నమోదుచేయబడిన మాక్రోఫైట్ వృక్షజాలం ప్రకారం 69 జాతులకు మరియు 42 కుటుంబాలకు చెందిన 117 ఉపజాతులను కలిగి ఉంది.[27] సరస్సు ముఖ్యంగా జూలై మరియు ఆగస్టులలో వికసించే దాని యొక్క నిలంబో న్యూసిఫెరా (తామర పుష్పాలు) కు ప్రసిద్ధిచెందింది. ఖనిజాలు మరియు పోషకాలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రదేశాలలో సెరటోఫిల్లం డెమెర్సం యొక్క ఫలోత్పాదక ఎదుగుదల ఉందని చెప్పబడింది, ఇందులో మిరియోఫిల్లం స్పికాటం మరియు పొటెమోగెట్టన్ ల్యూసెన్స్ ప్రధాన జాతులుగా ఉన్నాయి. సరస్సు యొక్క వివిధ ప్రాంతాలలో కనుగొనబడిన మాక్రోఫైట్లలో టైఫో ఆంగుస్టాటా, ఫ్రాగ్మైట్స్ ఆస్ట్రాలిస్, మిరియోఫిల్లం, స్పర్గానియం ఎవెక్టం మరియు మిరియోఫిల్లం వెర్టిసిల్లాటం ఉన్నాయి, ఇవి మాక్రోఫైట్ల యొక్క ఉత్పత్తికి దోహదపడతాయి. తేలియాడే ఆకుల యొక్క వేరులుకలిగిన రకాలలో నిలంబియం న్యూసిఫెరా, నింఫే ఆల్బా, ఎన్ .టెర్టగోనియా, ఎన్.కాండిడా, నింఫాయిడస్ పెల్టాటం, సాల్వినియా నటన్స్, హైడ్రోకారిస్ డుబియా, నింఫే ఉపజాతి మరియు పొటామోగెటన్ నటన్స్ ఉన్నాయి, ఇవన్నీ కలిపి సరస్సు యొక్క 29.2% శాతాన్ని ఆక్రమిస్తాయి.[4][28] నావికులా రెడియోసా, నిచియా అక్యికులారిస్, ఫ్రాజిలేరియా క్రోటోనెన్సిస్, డయటోమా ఇలాంగాటం, సెనిడెస్మస్ బిజుగా, పీడియాస్ట్రం డూప్లెక్స్, టెట్రాఇడ్రోన్ మినిమం, మైక్రోసిస్టిస్ ఎరుజినోసా మరియు మెరిస్మోపీడియా ఎలెగన్స్వంటి సూక్ష్మ నీటిమొక్కలు ఉన్నాయి.
1934వ సంవత్సరం నాటి నుండి, చరా జాతుల యొక్క సంఖ్యలో తగ్గుదల, మరియు 1937వ సంవత్సరం నుండి సల్వీనియా చే ఆక్రమించబడిన ప్రదేశం పెరుగుదలతో సహా, సరస్సు యొక్క జీవరాశుల సమూహంలో కొన్ని మార్పులు గమనించబడ్డాయి. సేరటోఫిల్లం మరియు మిరియోఫిల్లం వంటి మునిగిఉండే మాక్రోఫైట్ల ఒకేరకమైన జాతుల సమాజాలను అభివృద్ధి చేసే ధోరణిని కుడా సరస్సు యొక్క పరిశీలన బయటపెట్టింది.

సరస్సు యొక్క పరీవాహక ప్రాంతంలో అడవిలా ఉండే ఉద్బిజ్జాలు మెలియా, ఐలాన్థస్, రొబీనియా, డాఫ్నే, సెల్టిస్, రోజ్, ఇఫెడ్రా, పైనస్ రాక్స్బర్ఘీ, పైనస్ హాలిపెన్సిస్, పైనస్ గెరార్డియాన, కుప్రేస్సుస్ టోరులోస మరియు కుప్రేస్సుస్ అరిజోనికా లను కలిగి ఉంటాయి. లోయ వరి, గోధుమ మరియు పశుగ్రాసం వంటి పంటల యొక్క అధిక సాగుబడిని కూడా కలిగి ఉంది.[4]
కాశ్మీరీ భాషలో 'రాడ్' గా పేరుపెట్టబడిన తేలియాడే ఉద్యానవనాలు సరస్సు యొక్క ప్రత్యేక లక్షణం. ఇవి ప్రధానంగా పెనవేసుకున్న ఉద్బుజ్జాలను మరియు నేలను కలిగి ఉంటాయి, కానీ తేలియాడుతూ ఉంటాయి. ఇవి సరస్సు యొక్క అడుగు నుండి వేరుచేయబడతాయి మరియు అనువైన ప్రదేశానికి (సాధారణంగా పడవ ఇళ్ళ నెలకొని ఉన్న ప్రదేశానికి వాయవ్య దిశగా) తీసుకువెళ్ల బడతాయి మరియు లంగరువేయబడతాయి. దాని యొక్క అధిక పోషక విలువల వలన, టొమాటోలు, దోసలు మరియు కర్బూజాలు చెప్పుకోదగిన ఫలితాలతో పెంచబడతాయి.[26]
జంతుజాల వ్యాప్తి సూక్ష్మజంతువులు, బెంతోస్ మరియు చేపలును కలిగి ఉంటుంది.[4] సరస్సులో కనిపించే సూక్ష్మజంతువుల కెరటెల్లా కాఖ్లియారిస్, కే. సెర్యులాటా, పాలియాక్టిస్ వల్గారిస్, బ్రాఖియోనస్ ప్లికాటిలిస్, మోనోస్టైలా బుల్లా, అలోనా మోనోకాన్థా, సైక్లాప్స్ లడకానస్ మరియు మీసోసైక్లాప్స్ ల్యుకార్టి వంటి వాటిని కలిగి ఉంటాయి. బెంతోస్ 
ఖైరోనోమస్ ఉపజాతి మరియు ట్యుబిఫెక్స్ ఉపజాతి</i>ని కలిగి ఉంటాయి మరియు సైప్రినస్ కార్పియో స్పెక్యులారిస్ (ఆర్థికంగా ముఖ్యమైనది), సి. కార్పియో కమ్యునిస్, షైజో థోరాక్స్ నైగర్, ఎస్. ఈసోసినస్, ఎస్. కర్విఫార్మిస్ మరియు క్రాసోఖీలియస్ లాటియస్ వంటి చేపలు ఉంటాయి. అరవయ్యవ దశకం తొలినాళ్ళలో ప్రవేశపెట్టబడిన, సైప్రినస్ ప్రబలంగా ఉంది మరియు దేశవాళీ ఉపజాతి షైజోథోరాక్స్ తిరోగమన పంథా చూపిస్తుంది అని నివేదిక అందించబడింది.[4]
చేపలు పట్టడానికి వనరులు
దాల్ సరస్సుపై చేపల పట్టే పరిశ్రమ ఈ ప్రాంతంలో రెండవ అతిపెద్ద పరిశ్రమ మరియు సరస్సు యొక్క అంచున నివసించే చాలా మంది ప్రజల యొక్క జీవనాధారానికి కేంద్రబిందువు.[29] దాల్ సరస్సు యొక్క వాణిజ్య చేపల పరిశ్రమలు ముఖ్యంగా 1957వ సంవత్సరంలో ప్రవేశపెట్టబడిన కార్ప్ ఉపజాతి చేపలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. దీని ఫలితంగా, సరస్సులో పట్టబడిన ఆన్ని చేపలలోకి కార్ప్ 70%గా ఉండగా అదే సమయంలో షైజోథోరాక్స్ 20%గా మరియు మిగతా జాతులు 10%గా ఉన్నాయి. జాలరివాళ్ళు ప్రాంతీయంగా తయారుచేయబడిన ఆరు భాగాలతో 6 మీటర్ల వ్యాసం కలిగిన పోత పోయబడిన వలను ఉపయోగిస్తారు. ఇది దేవదారు కలప నుండి తయారుచేయబడిన చేపలు పట్టడానికి ఉపయోగించే పడవ నుండి ఉపయోగించబడుతుంది, ఆనవాలుగా 20అడుగులుx4అడుగులు కొలత కలిగి ఉంటుంది. కాలుష్యం ద్వారా సరస్సు నీటి యొక్క నాణ్యత క్రమంగా తగ్గడం వలన ఫలితంగా చేపల అడుగు నిల్వలు మరియు ప్రాంతీయ రకాల చేపల యొక్క నిర్మూలనం జరిగింది. అటువంటి విపరిణామానికి గల కారణాలు గుర్తించబడ్డాయి మరియు పరిష్కార చర్యలు ప్రారంభించబడ్డాయి.[30]
పర్యావరణ సమస్యలు
సరస్సు వెచ్చని మొనోమిక్టిక్ (కలిపే రకం) మరియు నమోదుచేయబడిన pH విలువ ఒక సంవత్సరకాలంలో ఉపరితలంపై కనిష్ఠం 7.2 నుండి గరిష్ఠం 8.8 మధ్య మారుతూ ఉంది.[4] కరిగిపోయిన ఆక్సిజను [mg l−1] విలువ ఒక సంవత్సరంలో ఉపరితలంపై కనిష్ఠం 1.4 నుండి గరిష్ఠం 12.3 మధ్య మారుతూ ఉంటుంది. ఉపరితలంపై గరిష్ఠ నత్రజని సాంద్రత (NH4-N [మైక్రో l−1] 1315గా మరియు అడుగున 22గా నమోదుచేయబడింది.[4] మొత్తం-P [మైక్రో l−1]గా వ్యక్తపరచబడిన భాస్వరం సాంద్రత సంవత్సరం యొక్క 12 నెలల కాలంలో ఉపరితలంపై గరిష్ఠంగా 577 నుండి కనిష్ఠంగా 35 వరకు మారుతూ ఉంది.[4] ఉపరితలం వద్ద సరస్సు యొక్క నీటి ఉష్ణోగ్రత జనవరిలో కనిష్ఠంగా |3|C|F}} నుండి జూన్ లో |26|C|F}} వరకు మారుతూ ఉంది. మీటర్లలో వ్యక్తపరచబడిన, పారదర్శకత, 12 నెలల కాలంలో, జూలైలో గరిష్ఠంగా |1.95|m|ft}} నుండి మార్చిలో కనిష్ఠంగా |0.53|m|ft}}కు మారుతూ ఉంది.[4]
1983–84 లోని సరస్సు యొక్క నీటి నాణ్యత అధ్యయనాలు 1965-66 నాటి విశ్లేషణ కంటే నాణ్యతలో క్షీణగతిని సూచిస్తున్నాయి.[4] చాలా ఎక్కువ మోతాదులో నత్రజని మరియు భాస్వరం సరస్సులోనికి ప్రవేశించడానికి తెల్బల్, బోట్కల్ మరియు మురుగు నీటి కాల్వలు కారణంగా, సంవత్సరాలపాటు జరిపిన శాస్త్రీయ పరిశోధన బయటపెట్టింది. పరిణామాత్మకంగా, 15 మురుగు కాల్వలు మరియు ఇతర మూలాలు మొత్తంగా 156.62 టన్నుల (కేవలం మురుగు కాల్వలు 56.36 టన్నులు) భాస్వరం, మరియు 241.18 టన్నుల అసేంద్రీయ నత్రజనిని సంవత్సరానికి 11.701 MCM లెక్కన సరస్సులోకి విడుదల చేశాయి.[31] కారడం మరియు విస్తరించే ప్రవాహం వంటి అనిశ్చయ మూలాలు, కూడా కాలుష్యాన్ని పెంచుతాయి మరియు అదనంగా 4.5 టన్నుల ఫాస్ఫేట్లు మరియు 18.14 టన్నుల నత్రజని (NO3–N and NH4–N) ని సరస్సుకు చేరవేస్తాయి.[31] పైన పేర్కొనబడిన విలువల ఆధారంగా, సరస్సు యొక్క నీటి నాణ్యత పడిపోయిందని తేల్చబడింది.

సరస్సుచే ఎదుర్కోబడుతున్న ప్రధాన పర్యావరణ సమస్య యుట్రోఫికేషన్ (పోషక విలువలు లేని పదార్థాల యొక్క చేరిక), దీనితో పోరు జరపడానికి తక్షణ పరిష్కార చర్యలు అవసరం. భయంకరంగా, దాని యొక్క అసలు విస్తీర్ణం |22|km2|mi2}} నుండి ప్రస్తుత విస్తీర్ణం |18|km2|mi2}}కి సరస్సు యొక్క పరిమాణం తగ్గింది, మరియు పరీవాహక ప్రాంతం యొక్క తగ్గుదల వలన అవక్షేప నిక్షేపణం కలతపెట్టే స్థాయిలో ఉంది.[4]
సరస్సు అంచున ఉన్న ప్రదేశాల నుండి మరియు స్థిరనివాసాలు మరియు పడవ ఇళ్ళ నుండి వచ్చే సంవిధానీకరించబడని మురికినీరు మరియు ఘనపదార్థ వ్యర్థాలు సరస్సులోనికి వదలటంచే తీవ్ర కాలుష్యం వలన నీటి నాణ్యత కూడా క్షీణించింది. నీటి కాలువల యొక్క ఆక్రమణలు మరియు పర్యవసాన ఆటంకాలు ప్రసరణ మరియు సరస్సులోనికి నీటి ప్రవేశాన్ని తగ్గించాయి, అందువలన ఫాస్ఫేట్లు మరియు నత్రజని యొక్క స్థాయిలు పెరగడం, ఇది విస్తృతంగా కలుపు మొక్కల యొక్క ఎదుగుదలకు కారణం అయ్యింది మరియు దీని పర్యవసానం సరసు యొక్క జీవుల వైవిధ్యతపై పడుతుంది.[4][6]
ప్రజా శ్రేయస్సు వ్యాజ్యాలు మరియు పునః సంస్థాపన పనులు
సరస్సు యొక్క విపరిణామానికి పైన ఉన్న ప్రధాన అంశాలు కారణంగా గుర్తిస్తూ, ఒక బహుళవిజ్ఞానాత్మక నిపుణుల జట్టు ఒక డీటైల్డ్ ప్రాజెక్ట్ రిపోర్ట్ (DPR) ను తయారుచేసింది, "కన్సర్వేషన్ అండ్ మానేజ్మెంట్ అఫ్ దాల్ లేక్" అని నామకరణం చేయబడ్డ ఒక బాధ్యతాయుత నిర్వహణా ప్రణాళిక అయిన ఇది, పర్యావరణానికి అనుగుణంగా ఉండటం, వ్యయ అనుకూలత మరియు స్థిరంగా ఉండటం, కనిష్ఠ జోక్యం మరియు స్థాన భ్రంశాల ద్వారా పర్యావరణ అభివృద్ధి మరియు ప్రయోజనాల సంఘర్షణను సమతౌల్యపరచటం వంటి వాటిని సాధించటాన్ని లక్ష్యంగా కలిగి ఉంది. భారత ప్రభుత్వం యొక్క ఆర్థిక సహాయంతో ఈ ప్రణాళిక ప్రస్తుతం అమలుపరచబడుతుంది.[4][6]
సరస్సుచే అనుభవించబడుతున్న పర్యావరణ సమస్యల యొక్క తీవ్ర స్వభావం చాలా విరివిగా ప్రచారం చేయబడింది మరియు సుప్రిం కోర్ట్ అఫ్ ఇండియా యొక్క దృష్టికి తీసుకురాబడింది. మురుగు నీరు, వ్యర్థాలు మరియు జల వ్యర్థాల వలన సరస్సుకు పొంచి ఉన్న పర్యావరణ ఆపదలను ప్రత్యక్ష ప్రమాణాలతో రుజువు చేస్తూ ప్రజా శ్రేయస్సు వ్యాజ్యములు (PILs) కోర్టులో నమోదు చేయబడ్డాయి. సరస్సును చుడుతూ ఏకీకృత వర్తుల మురుగు నీటి వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసేందుకు ఉత్తర్వులను జారీ చేయవలసిందిగా; కాలుష్యాన్ని నివారించేందుకు చర్యలు తీసుకోవటానికి నిధులను విడుదలచేయవలసిందిగా మరియు జారీచేయబడిన నిధుల యొక్క సక్రమ వినియోగాన్ని పర్యవేక్షించేందుకు ఒక హై పవర్డ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయవలసిందిగా ప్రజాశ్రేయస్సు వ్యాజ్యాలు కోరాయి. మధ్య మధ్యలో అభివృద్ధి యొక్క గమనాన్ని గూర్చి పునర్నివేశాన్ని నేరుగా సుప్రీం కోర్టుకు తపాలా చేయవలసిందిగా కమిటీ నిర్భంధించబడింది. 2001వ సంవత్సరంలో నమోదుచేయబడిన, PIL, ఫలితంగా నిధులు జారీ చేసే మరియు అమలుచేసే ఏజెన్సీలకు కోర్టు నుండి అనేక సూచనలు వచ్చాయి మరియు వ్యాజ్యం ఇంకా కొనసాగుతుంది. తత్ఫలితంగా, భారత ప్రభుత్వం యొక్క పర్యావరణ మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క జాతీయ సరస్సు పరిరక్షణ ప్రణాళిక క్రింద, సరస్సు యొక్క పరిరక్షణ కొరకు 2005వ సంవత్సరం సెప్టెంబరులో దాదాపు 298.76 కోట్ల రూపాయల నిధులు మంజూరు చేయబడ్డాయి.[9] "దాల్ సరస్సు యొక్క పరిరక్షణ మరియు నిర్వహణ" క్రింద పరిగణించబడిన పునఃస్థాపన మరియు సముద్ధరణ చర్యలు ఈ అవసరానికై భారత ప్రభుత్వంచే కేటాయించబడ్డ నిధులచే అమలుచేయబడటం యొక్క వివిధ దశలలో ఉన్నాయి. సరస్సును దాని యొక్క యుట్రోఫికేషన్ రహిత స్థితికి తీసుకువచ్చేందుకు సరస్సు యొక్క సముద్ధరణకై చేపట్టిన చర్యలు కొన్ని బంకమట్టి నిలువ టాంకులు, యాంత్రికంగా కలుపు మొక్కలను తీయడం, పడవ ఇళ్ళను తిరిగి సమూహాలుగా ఏర్పాటుచేయడం, బయటకు పోయే ప్రవాహపు కాలువను లోతుగా చేయడం మరియు కొన్ని తేలియాడే తోటలతోసహా గట్లు మరియు బారికేడ్ల యొక్క తీసివేతను కలిగి ఉంటాయి.[4] అదనంగా, సరస్సు సరిహద్దుకు దగ్గరలోని క్రొత్త నిర్మాణ పనులపై, కొత్త పడవల యొక్క నిర్మాణంతోసహా చట్టబద్ధమైన వాయిదా విధించబడింది. సరస్సు యొక్క సరిహద్దు నుండి వలసవెళ్ళే జనాభాకు పునరావాస ప్రణాళికలు కూడా పుట్టుకువచ్చాయి.[4] క్రమక్షయ కదలికను మరియు బంకమట్టి యొక్క కదలికను మరియు పశుసంపదచే మేయబడటాన్ని క్రమబద్ధీకరించటానికి పరీవాహక ప్రాంతం యొక్క పునః ఆటవీకరణతో దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి ప్రణాలికలు వ్యవహరిస్తాయి. 2010 నాటికి, 40% చర్యలు అమలుపరచబడ్డాయని ఇటీవలి నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.[8]

ఉపయోగాలు మరియు ఆకర్షణలు
సరస్సు జనాకర్షక సందర్శక ఆకర్షణ మరియు వేసవి విడిది. చేపలు పట్టే స్థలాలు మరియు ఆహారం మరియు పశుగ్రాస మొక్కల యొక్క కోతలు కూడా దాల్ సరస్సుపై ముఖ్యమైనవి.[4] సరస్సు నుండి కలుపు మొక్కలు పీకబడతాయి మరియు తోటల కొరకు చీకుడు ఎరువుగా మార్చబడతాయి. ఇది ఝీలం నది యొక్క వరద ఊపిరితిత్తుగా కుడా పనిచేస్తుంది.[26] ఈత, పడవ ప్రయాణం, మంచు స్కీయింగ్ (ముఖ్యంగా తీవ్రమైన శీతాకాలంలో సరస్సు ఘనీభవించినప్పుడు), మరియు కనోయింగ్ సరస్సుపై సాధన చేయబడే క్రీడా కార్యకలాపాలలో ఉన్నాయి.
సరస్సు అనేక అభిరుచికి తగిన స్థలాలను కలిగి ఉంది, వీటిలో చాలావరకు శ్రీనగర్ యొక్క సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ముఖ్యమైనవి. షాలిమార్ బాఘ్ మరియు నిషాత్ బాఘ్ కాక, పర్యాటకులచే తరచుగా సందర్శించబడే మిగతా ప్రదేశాలలో శంకరాచార్య దేవాలయం, హరి పర్బత్, నాగిన్ సరస్సు చష్మే షాహి, హజరత్బల్ పుణ్యక్షేత్రం, ప్రసిద్ధ కాశ్మీర్ పడవ ఇళ్ళు మరియు కాశ్మీర్ యొక్క గండోలాగా పిలవబడే షికారా (పడవ) ఉన్నాయి.
చార్ చినార్ ద్వీపం
శ్రీనగర్ లో ఒక ప్రసిద్ధ ఆనవాలు అనగా దాల్ సరస్సు పైన "చార్ చినార్" అనే పేరు కలిగిన చినార్ (ప్లటానస్ ఒరియంటాలిస్ ) చెట్లు ఉన్న ద్వీపం. హిందీ మరియు ఉర్దూలలో చార్ అనగా నాలుగు అని అర్థం.
నాగిన్ సరస్సు

కొన్నిసార్లు ఒక ప్రత్యేక సరస్సుగా పేర్కొనబడినప్పటికీ, వాస్తవంగా నాగిన్ సరస్సు దాల్ సరస్సు యొక్క భాగం, ఇది ఒక గట్టుపై బాటతో అనుసంధానించబడి కేవలం బైకు నడిపేవాళ్ళు మరియు పాదాచారులను మాత్రమే సరస్సు యొక్క పరిధులలోకి అనుమతిస్తుంది. ఈ గట్టు బాట నీరు సరఫరా చేసే పైపు లైనులను తూర్పున ఉన్న శ్రీనగర్‌కు తీసుకువెళుతుంది. ఈ సరస్సు దక్షిణాన శంకరాచార్య కొండ (తఖ్త్-ఎ-సులేమాన్) మరియు పడమట హరి పర్బత్‌చే సరిహద్దులు కలిగి ఉంది మరియు జబర్వన్ పర్వతం యొక్క పాదం వద్ద నెలకొని ఉంది. విల్లో మరియు పోప్లర్ చెట్లు సరస్సు యొక్క అంచులకు రెండు వైపులా ఉంటాయి.[26][32]
చష్మే షాహి


"రాచ వసంతం" అని అర్థం వచ్చే చష్మే షాహీ, ఒక మంచి నీటి బుగ్గ మరియు దాని యొక్క ఔషధ గుణాలకు విదితం. దీని యొక్క జన్మ స్థానం నెహ్రూ మెమోరియల్ పార్కుకు ఎగువన నెలకొని ఉంది. శ్రీనగర్‌లోని అన్ని మొఘల్ తోటలలోకి ఇది చిన్నది, |108|m|ft}} x |38|m|ft}} విస్తీర్ణం కలిగి ఉంటుంది మరియు మూడు డాబాలు, ఒక కాలువ, జలపాతాలు మరియు ఫౌంటైన్ లను కలిగి ఉంటుంది.[32] ఈ ఉద్యానవనాన్ని 1632వ సంవత్సరంలో అలీ మర్దన్ ఖాన్ నిర్మించారు, మరియు ఫౌంటైన్లకు నీటి బుగ్గల నీరు ఆధారంగా ఉండేటట్లు నిర్మింపబడింది. నీటి ఫౌంటైన్ల నుండి, నీరు మంటపం యొక్క గచ్చు మరియు సెలయేర్ల గుండా మెరుగుపెట్టబడిన ముందరికి పొడుచుకువచ్చిన నల్లని రాయి మీదగా |5|m|ft}} జారికతో ఒక క్రిందికి ఉన్న డాబాకి చేరుతుంది. చస్మా సాహిబీగా విదితమైన, ఒక చిన్న పుణ్యస్థలం తోటలకు దగ్గరిగా నెలకొని ఉంది మరియు ఒక మంచి నీటి బుగ్గను కలిగి ఉంది.[32]
శంకరాచార్య దేవాలయం


జ్యేష్టేశ్వరగా కూడా విదితమైన పవిత్ర శంకరాచార్య దేవాలయం, కొండల యొక్క పైభాగాన్ని ఆక్రమించుకుని ఉంటుంది ఆగ్నేయ శ్రీనగరులో ఉన్న చుట్టుపక్కల ఉన్న తఖ్త్-ఐ-సులేమాన్ మైదానాలకు (దాదాపు |1000|ft|m}} ఎగువన ఉంటుంది. మొదట గోపాద్రిగా పేరుపెట్టబడిన ఈ స్థలం, ఒక బౌద్ధమత స్మారకకట్టడంగా ఉండి క్రీస్తు పూర్వం 250 నాటికి చెందింది, బహుశా అశోక చక్రవర్తి యొక్క కుమారుడు ఝలోకాచే నిర్మింపబడి ఉంటుంది. 7వ శతాబ్దంలో రాజు లలితాదిత్యచే అది ప్రస్తుత దేవాలయంగా పునః స్థాపించబడింది. తత్వవేత్త శంకరాచార్యుడు సనాతన ధర్మాన్ని బ్రతికించేందుకు పది శతాబ్దాల క్రితం కాశ్మీరును సందర్శించినప్పుడు ఈ ప్రదేశంలో నివసించినట్లుగా లిఖితం చేయబడింది.[32][33]
ఒక ఎత్తైన ఎనిమిది పలకల పునాదితో |20|ft|m}} ఎత్తులో) ఒక దృఢమైన రాయిపై నిర్మింపబడి మరియు ఒకప్పుడు శాశనాలు కలిగి ఉన్న పక్క గోడలు కలిగిన మెట్ల మార్గం ద్వారా చేరుకోబడుతుంది, ప్రధాన పుణ్యస్థలంగా ఉన్న ప్రదేశం ఒక గుండ్రని గోడతో చతురస్రాకార భవనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది శ్రీనగర్ లోయ మొత్తాన్ని చూపిస్తుంది మరియు కారు ద్వారా దీనిని చేరుకోవచ్చు. గర్భగుడిని ఒక అధునాతన లోకప్పు కప్పి ఉంటుంది మరియు పెర్షియన్ శాసనం దీని యొక్క పుట్టుకను షాజహాన్ కాలానికి చెందినదిగా జాడ చూపిస్తుంది. గర్భగుడి లోపల నెలకొని ఉన్న ఒక పాత్రలో, సర్పంతో చుట్టబడి ఉన్న ఒక శివలింగం కూడా ఉంది. అసలు లోకప్పు గోపురం ఆకారంలో ఉండేది మరియు ప్రస్తుతం ఉన్న ఇటుక కప్పు దాదాపు ఒక శతాబ్దం నాటిదిగా చెప్పబడుతుంది.[32][33]
హరి పర్బత్


మొఘల్ కోటగా కూడా విదితమైన హరి పర్బత్, శ్రీనగర్ నగరం మరియు దాల్ సరస్సు యొక్క విస్తృత దృశ్యాలను అందించే షరికా పర్వతంపై ఉన్న ఒక పర్వత కోట. ఇది మొదటిగా 1590వ సంవత్సరంలో మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్చే స్థాపించబడింది. ఏదేమైనా, ఆయన కేవలం బయటి గోడను మాత్రమే నిలిపారు మరియు నగా నగోర్ అనే ఒక కొత్త రాజధానిని నిర్మించాలనే ఆయన ప్రణాళికలు కార్యరూపం దాల్చలేదు. ప్రస్తుత స్థితిలో ఉన్న కోట ఆ తరువాత చాలా కాలానికి 1808వ సంవత్సరంలో షుజా షా దూరాని యొక్క కాలంలో నిర్మించబడింది. కోట యొక్క ఆవరణలలో దేవాలయాలు, మహ్మదీయ పవిత్రస్థలాలు, మరియు ఒక సిక్కు గురుద్వారా ఉన్నాయి. హిందూ పురాణంలోని అనేక ఇతిహాసాలకు ఈ కొండ ఒక అంశం, మరియు ఒకప్పుడు జలభవ అనే ఒక రాక్షసుని యొక్క నివాసమగా ఉన్న ఒక పెద్ద సముద్రంగా ఉండేదని మరియు ఈ కొండ ఒక గులకరాయి నుండి వృద్ధిచెందిందని చెప్పబడింది.[32][34]
కాశ్మీర్ పడవ ఇళ్ళు మరియు షికారా
 
పడవ ఇళ్ళు మరియు దాల్ సరస్సుకు శ్రీనగర్‌తో అవినాభావ సంబంధం ఉంది మరియు బ్రిటీష్ ఆచారాల ప్రకారం నిర్మింపబడి "తేలియాడే భవంతులు" అనే మారుపేరు పెట్టబడ్డాయి. ఓడ ఇళ్ళు సాధారణంగా ప్రాంతీయంగా ఉండే దేవదారు-కలపతో తయారు చేయబడతాయి మరియు |24|–|38|m|ft}} పొడవు మరియు |3|–|6|m|ft}} వెడల్పు కలిగి ఉంటాయి మరియు హోటళ్ళు మాదిరిగా అదే తరహాలో సౌఖ్య స్థాయిని బట్టి శ్రేణీకరించబడతాయి.[35] వీటిలో చాలావరకు డాబుగా సిద్ధంచేయబడ్డ గదులను, వసారాలను మరియు ఎండ-కప్పుగా లేదా సాయంత్రపు మధ్యాపాన పానీయాలను అందించటానికి ఉపయోగపడే పైకప్పును కలిగి ఉంటాయి. ఇవి ప్రధానంగా సరస్సు యొక్క పడమటి అంచు పోడవునా, సరస్సు పక్కని విశాలమైన మార్గానికి దగ్గరగా దాల్ గేటు యొక్క సమీపంలో మరియు సరస్సులోని చిన్న ద్వీపాలపై లంగరువేసి ఉంచబడతాయి. ఇవి దేనికదే విడివిడిగా, ఒకదానితో ఇంకొకదానిని అనుసంధానించే వంతెనలతో ఒక ఓడ నుండి ఇంకొక ఓడకు ప్రవేశాన్ని కల్పిస్తూ లంగరువేసి ఉంటాయి. ప్రధాన పడవ ఇంటికి వంటగది-పడవ కలపబడుతుంది, ఇది ఓడ కాపలాదారునికి మరియు అతని కుటుంబానికి నివాసంగా ఉపయోగపడుతుంది.

ప్రతి పడవకు సందర్శకులను సరస్సు దాటించి ఒడ్డుకు తరలిచేందుకు ఒక భిన్న షికారా ఉంటుంది.[36] షికారా అనేది చిన్న తెడ్డులు కలిగినటువంటి టాక్సీ పడవ, తరచుగా 15|ft|m}} పొడువు) ఉంటుంది మరియు చెక్కతో చేయబడి పందిరిని మరియు పలకపార ఆకారపు అడుగును కలిగి ఉంటుంది. ఇది కాశ్మీర్ యొక్క సాంస్కృతిక చిహ్నం కూడా మరియు కేవలం సందర్శకులను ఒడ్డుకు తరలించడానికే కాక పళ్ళు, కూరగాయలు మరియు పూల విక్రయాలకు మరియు చేపలు పట్టడం మరియు జల సంబంధ చెట్టుచేమల కోతకు కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.[36] సరస్సు అంచున ఉన్న అన్ని ఉద్యానవనాలు మరియు సరస్సులో లంగరువేసి ఉన్న పడవ ఇళ్ళను షికారాల ద్వారా చేరుకోవచ్చు. ఓడలు తరచుగా "ఫిరోన్" (సంప్రదాయ దుస్తులు) ధరించిన మరియు ‘కంగ్రిస్’ లేదా చిన్న హీటర్లను మోసుకెళ్ళే ఇద్దరు మగవాళ్ళచే నడపబడతాయి. ఒక షికారాలో దాదాపు ఆరుగురు కూర్చోవచ్చు మరియు మొఘల్ శైలిలో సుఖస్థితిని కలుగజేసేందుకు బాగా దళసరి మొత్తలు కలిగిన సీట్లు మరియు వీపు వాలులను కలిగి ఉంటాయి. అన్ని ఓడ ఇళ్ళ యజమానులు తమ ఇంటి అతిధులకు ఎటువంటి రుసుము లేకుండా షికారా రవాణాను అందిస్తారు. లోయలోని ఇతర సందర్శనా స్థలాలకు వెళ్ళడానికి కూడా షికారాలు రవాణాను అందిస్తాయి, ముఖ్యంగా ఝీలం నది గుండా పడవ ప్రయాణం, పీర్ పంజల్ పర్వతాల ప్రకృతిసిద్ధమైన దృశ్యాలను అందిస్తూ మరియు ప్రసిద్ధ ఏడు వంతెనల మరియు దారిలో ఉప్పుకయ్యల గుండా వెళుతుంది.[35][37]
హజరత్బల్ పుణ్యక్షేత్రం



హజరత్బల్ పుణ్యక్షేత్రం Urdu: حضرت بل‎, సాహిత్యపరంగా: దివ్యమైన ప్రదేశం ), హజరత్బల్, అస్సర్-ఎ-షరీఫ్, మదీనత్-ఉస్-సాని, లేదా కేవలం దర్గా షరీఫ్‌గా కుడా పేరుపెట్టబడిన ఇది, [38] దాల్ సరస్సు యొక్క ఎడమ ఒడ్డుపై నెలకొని ఉన్న ఒక మహ్మదీయ పుణ్యక్షేత్రం మరియు కాశ్మీర్ యొక్క అతి పవిత్రమైన మహ్మదీయ క్షేత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.[39] ఇది ఒక అవశిష్టాన్ని కలిగి ఉంటుంది అనేకమంది కాశ్మీరీ మహ్మదీయులచే మోయి-ఎ-ముక్క్యదాస్, ఇస్లామిక్ మతగురువు మోహమ్మద్ యొక్క శిరస్సు నుండి వెంట్రుక అని నమ్మబడుతుంది. పురాణం ప్రకారం, ఈ అవశిష్టం మొహమ్మద్ యొక్క వంశస్థుడు, మెదీనాను విడిచిపెట్టి హైదరాబాద్ దగ్గరలోని బిజాపూర్‌లో స్థిరపడ్డ సయ్యద్ అబ్దుల్లాఃచే 1635లో భారతదేశానికి తీసుకురాబడింది. సయ్యద్ అబ్దుల్లాః చనిపోయినప్పుడు, ఆయన కొడుకు, సయ్యద్ హమీద్, వంశపారంపర్యంగా అవశిష్టాన్ని పొందాడు. ఈ ప్రదేశం యొక్క మొఘల్ ఆక్రమణ తరువాత, సయ్యద్ హమీద్‌కు ఆయన కుటుంబ ఆస్తులు లేకుండా పోయాయి. అవశిష్టాన్ని జాగ్రత్తచేయడం తన వల్లకాదని తెలుసుకుని, దానిని తన ఆత్మీయమైన నమ్మిన బంటు మరియు సంపన్నుడైన కాశ్మీరీ వ్యాపారి ఖ్వాజా నూర్-ఉద్-దిన్ ఇష్బరీకి ఒక అత్యంత విలువైన బహుమతిగా ఇచ్చారు.
రవాణా సంబంధాలు

దాల్ సరస్సు శ్రీనగర్ నగరం యొక్క ముఖ్య భాగంలో నెలకొని ఉంది మరియు రోడ్డు మరియు వాయు మార్గాల ద్వారా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది. దేశంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాలతో అనుసంధానించే, అతి దగ్గరి విమానాశ్రయం, బద్గాంకు దాదాపు |25|km|mi}} దూరంలో నెలకొని ఉంది. జమ్మూకు |30|km|mi}} దూరంలో అతి దగ్గరి రైల్వే స్టేషను ఉంది. జాతీయ రహదారి NH1A కాశ్మీర్ లోయను మిగతా దేశంతో అనుసంధానం చేస్తుంది. దాల్ సరస్సులోని ప్రదేశాలను చూసేందుకు మరియు సరస్సు అంచున లంగర వేసి ఉన్న ఓడ ఇళ్ళను సమీపించేందుకు షికారాలు, నీటి టాక్సీ సేవలను అందిస్తాయి.[40]
వీటిని కూడా చూడండి

హిమాచల్ లోని దాల్
వులార్ సరస్సు
మనస్బల్ సరస్సు
షాలిమార్ తోటలు (జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్)
నిషాత్ బాఘ్
సూచనలు
వివరా‌లు

మూలాలు






వర్గం:జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ యొక్క సరస్సులు
వర్గం:జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్‌లో పర్యాటకం
వర్గం:కుంచించుకుపోయిన సరస్సులు
వర్గం:శ్రీనగర్ లోని సందర్శక ఆకర్షణలు
వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు