చిల్కా సరస్సు

Question: భారతదేశంలోని అతిపెద్ద సరస్సు ఏది ?




చిల్కా సరస్సు (చిలికా సరస్సు ) అనేది ఉప్పునీటి సరస్సు, భారతదేశంలోని ఒడిషా రాష్ట్రం యొక్క పూరీ, ఖుర్దా మరియు గంజాం జిల్లాల తూర్పు తీరం మీద, దయా నది ప్రవేశ ద్వారం వద్ద బంగాళాఖాతంలో ప్రవహిస్తుంది. భారతదేశంలో అతిపెద్ద కోస్తా సరస్సు మరియు ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద సరస్సు.[3][4]
భారత-ఉపఖండం మీద వలస పక్షుల కొరకు ఇది అతిపెద్ద శీతాకాల స్థావరం. ఈ సరస్సు అనేక ఆపదలో ఉన్న మొక్కల మరియు జంతు జాతులకు కేంద్రంగా ఉంది.
[5][6]
ఈ సరస్సు అతిపెద్ద చేపల వనరులతో కూడిన పర్యావరణ సంస్థ. ఇక్కడ 1,50,000 కన్నా అధికంగా జాలరులు 132 గ్రామాల తీరంలో మరియు దీవులలో నివసిస్తున్నారు.[7][8].
రద్దీగా ఉండే వలసవచ్చే కాలంలో సరస్సులో దాదాపు 160 పక్షిజాతులు ఉంటాయి. సుదూరాన ఉన్న కాస్పియన్ సముద్రం, బైకాల్ సరస్సు, అరల్ సముద్రం మరియు రష్యాలో దూరంగా ఉన్న ఇతర భాగాలు, మంగోలియా యొక్క కిర్ఘిజ్ అంచెలసోపానాలు, మధ్య మరియు ఆగ్నేయ ఆసియా, లడాక్ మరియు హిమాలయాల నుండి ఇక్కడకు పక్షులు వస్తాయి. ఈ పక్షులు చాలా దూరాలను ప్రయాణిస్తాయి, కానీ నొక్కివక్కాళించేదేమంటే వలస పక్షులు నేరుగా ఉండే మార్గాల కన్నా దూరపు మార్గాలను ఎంచుకుంటాయి, చిల్కా సరస్సును చేరటానికి దాదాపు 12,000కిమీ ప్రయాణిస్తాయి.
1981లో, చిల్కా సరస్సుకు రామ్సర్ సమ్మేళన అధీనం క్రింద మొదటి భారతీయ అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యం ఉన్న తడినేలలుగా గుర్తింపు నిచ్చింది.[9][10]
ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, 45 శాతం పక్షులు స్వభావంలో భౌమమైనవి, 32 శాతం నీటి పక్షులు, మరియు 23 శాతం ప్రయాణిస్తూ ఉండేవిగా ఉన్నాయి. ఈ సరస్సు 14 రకాల గ్రద్దలకు నిలయంగా ఉంది. దాదాపు 135 అసాధారణ మరియు అపాయంలో ఉన్న ఇరవాడి డాల్ఫిన్లు కూడా ఉన్నాయని నమోదుకాబడినాయి. దానికితోడూ, సరస్సులో 37 సరీసృప జాతులు మరియు ఉభయజీవులు ఉన్నాయి.
అధిక ఉత్పాదక ఉన్న చిల్కా సరస్సు పర్యావరణ వ్యవస్థ దానియొక్క సంపన్నమైన చేపవృత్తుల వనరులు సరస్సు సమీపాన మరియు సరస్సులో నివసించే జాలరులకు జీవనోపాధిని స్థిరంగా కల్పిస్తుంది. సరస్సు యొక్క నీటి విస్తృత ప్రాంతం 1165 నుండి 906కిమీ2 మధ్య వానాకాలం మరియు వేసవికాలాలలో వరుసగా ఉన్నాయి. 32కిమీ పొడవైన, సన్నటి బాహ్య జలమార్గం సరస్సును బంగాళాఖాతంతో మోట్టో గ్రామం వద్ద కలుపుతుంది, ఇటీవల ఒక నూతన ద్వారాన్ని CDA చేత తెరవబడింది, ఇది సరస్సుకు ఒక నూతన జీవితాన్ని తీసుకువచ్చింది. సూక్ష్మ శైవాలాలు, సముద్ర కలుపుమొక్కలు, సముద్ర గడ్డి మరియు పీతలు చిల్కా సరస్సు యొక్క ఉప్పునీటిలో పెంపొందుతాయి.
చరిత్ర
భౌగోళిక ఆధారాలు సూచించిన ప్రకారం చిల్కా సరస్సు బంగాళాఖాతంలో భాగంగా ప్లేస్టోసన్ కాలంలో ఉంది (10,000ల సంవత్సరాలకు BP 1.8 మిలియన్లు ఉంది).
గోలబాయి సాసాన్ వద్ద భారతదేశం పురావస్తు పరిశోధన వెలికితీతలను () కేవలం కుర్దా జిల్లాలో చిల్కా సరస్సు యొక్క ఉత్తర భాగంలో నిర్వహించారు.[11] గోలబాయి చిల్కా ప్రాంతం వర్దన క్రమానికి రుజువును మూడు స్థాయిలలో అందించింది: నవీనశిలా యుగం (c. క్రీపూ 1600), సున్నపురాయి యుగం (c. క్రీపూ 1400 నుండి c. క్రీపూ 900) మరియు ఇనుపయుగం (c. క్రీపూ 900 c. క్రీపూ 800). రేడియోకార్బన్ కలయికను గోలబాయి యొక్క ఆరంభ స్థాయిలో క్రీపూ 2300కు కనుగొనబడింది. ఈ ప్రాంతం మలగుని నది యొక్క ఎడమ తీరంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది, ఇది దయా నది ఉపనది, ఇది చిల్కా సరస్సులోకి ప్రవహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతం చిల్కా ద్వారా సముద్రానికి ప్రవేశాన్ని ఇస్తుంది, ఈ ప్రాంతం యొక్క సముద్ర కార్యాకలాపాలకు బలమైన సాక్ష్యాలను ఇచ్చింది. అనేక చెక్క పనులు చేసే రంపాలు మరియు ఇతర మానవ నిర్మిత వస్తువులు గోలబాయి ఒక నావ-నిర్మిత కేంద్రంగా ప్రదర్శించింది. ముఖ్యంగా, గోలబాయి ఒక్కటే ఒడిషాలో త్రవ్వాకలు జరగబడిన ప్రదేశం, ఇక్కడ నావ నిర్మితం వెల్లడి కాబడింది. చిల్కా సరస్సు గోలబాయికి చాలా దగ్గరగా ఉంది మరియు అది ప్రజల యొక్క సముద్ర వర్తకాన్ని ఈ ప్రాంతంలో ప్రాచీన కాలంలో పెంపొందించింది.[12]
కొంతమంది ప్రాచీన మూలాలు పేర్కొన్న దానిప్రకారం చిల్కా దక్షిణ మండలం అతిపెద్ద సముద్ర వాణిజ్యం కొరకు నౌకాశయంగా ఉంది, అప్పుడు ఖరావేల అనే (IAST:ఖరావేల, దేవనాగరి: खारवेल) (c. క్రీపూ 209–క్రీపూ 170 తరువాత), కళింగ రాజు సముద్ర రాజుగా ఉన్నారు.[13]
ప్టోలెమి (150 CE), అనే గ్రీకు భౌగోళికశాస్త్రవేత్త పాలుర్ ను పలౌరా నౌకాకేంద్రంగా సూచించారు, ఇది కటియాగర్ వద్ద సరస్సు యొక్క దక్షిణ కొన సమీపాన కేంద్రీకృతమై ఉంది, ఇక్కడ నుండి నౌకలు ఆగ్నేయ ఆసియా యొక్క వేర్వేరు భాగాలకు సముద్రయానం చేస్తాయి. 639 తరువాత, చైనా యాత్రికులు ఫా-హీన్ మరియు హ్యూన్-త్సాంగ్ ఒక ప్రముఖమైన నౌకాశ్రయం "చె-లి-టా-లోచింగ్ "ను సముద్ర తీరం వద్ద పేర్కొన్నారు, ఇది దూర ప్రాంతాల నుండి సముద్రంలో వర్తకులు మరియు నూతనంగా వచ్చినవారు ప్రయాణించటానికి మార్గంగా ఉంది. ఈ నౌకాశ్రయం చిల్కా సరస్సు తీరాల మీద ‘చ్చత్రగర్’ వద్ద ఉంది.[12]
నాల్గవ శతాబ్దపు ఇతిహాసం తరచుగా చిల్కా పుట్టుకను వివరించాయి, ఓడదొంగల రాజు రక్తబాహు పూరీ మీద కొన్ని ఓడల సమూహాలతో దాడి చేయాలని అనుకున్నాడు. కనపడకుండా ఉండి తప్పించుకోవటానికి, అతను దాగి ఉండి సముద్ర ద్వారంలో ఉన్నాడు. ఈ మోసాన్ని తీరానికి తేలివెళ్ళటాన్ని తిరస్కరించిన నౌకలు వెల్లడి చేశాయి, దానిద్వారా వారి ఆస్తులన్నీ దోచుకొని వెళ్ళే వారి గురించి పట్టణ ప్రజలను హెచ్చరించారు. రక్తబహు వదిలి వెళ్ళిపోయిన పట్టణాన్ని చూసి విశ్వాసఘాతుకంగా భావించాడు మరియు అతని కోపాన్ని సముద్రం మీద చూపించాడు
అది అతనిని మోసం చేసింది. సముద్రం సైన్యం కవాతు చేయడానికి చీలిపోయి, వారు వచ్చిన తరువాత సైన్యాన్ని ముంచివేసింది, మరియు ప్రస్తుత సరస్సును ఏర్పరిచింది.[2]
పురావస్తు త్రవ్వకాలు ఏడవ శతాబ్దపు నౌకా నావికులు మరియు శిలాస్మృతులను పోరాట వీరులకు కనాస్ గ్రామం వద్ద అంకితం చేశారు, దాదాపు 25km (16mi) నునా నది తీరాల వద్ద చిల్కా ఉత్తరభాగం, సరస్సులోకి ప్రవాహిస్తుంది. తీరం యొక్క చారిత్రాత్మక నౌకా ఒప్పందానికి ఇది రుజువును ఇస్తుంది.
ఒక 10వ శతాబ్దం మూలం బ్రహ్మాండ పురాణం చిల్కా సరస్సును ఒక ముఖ్యమైన వర్తక మరియు వాణిజ్య కేంద్రంగా మరియు జావా, మలయా, సింఘాల, చైనా మరియు ఇతర దేశాల కొరకు స్థావరంగా ఉంది. సరస్సు సముద్రంలో రవాణా అయ్యే నౌకలకు సరిపోయేంత లోతును కలిగి ఉంది మరియు ఆగ్నేయ ఆసియాకు వర్తక సరుకుతో నిండిన ఓడల కొరకు సరిపోయేంత పెద్దది కలదని సూచిస్తోంది.[14][15]
[16] చిల్కా సరస్సు చుట్టు ప్రక్కల ఉన్న గ్రామస్థులు వార్షిక ఉత్సవమైన "బాలి యాత్ర " (బాలికు ప్రయాణం) జరుపుకుంటారు.
1803లో, బ్రిటీష్ సరస్సు యొక్క తీరాలలోకి ప్రవేశించి పూరీని చేరారు మరియు ఫతే ముహ్మద్ సహాయంతో ఒడిషాను ఆక్రమించారు. ఫతే ముహ్మద్ ఈ సహాయానికి బదులుగా ఈనాడు గర్ కృష్ణప్రసాద్ రెవెన్యూ బ్లాక్‌లో ఉన్న మాలూడ్ మరియు పారికుడ్ ప్రాంతాల యొక్క ఫ్రీహోల్డ్ను బ్రిటీష్ ఇతనికి బహుకరించింది.[13]

అనేక సంవత్సరాలుగా, కబీబార్ రాధానాథ్ రే మరియు పండిట్ గోదావరీష్ మిశ్రా వంటి కవులు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు మరియు సన్యాసులు మతసంబంధ, ఆత్మ సంబంధ మరియు సాంస్కృతికమైన కోణాలలో సరస్సు యొక్క చరిత్రను కొనియాడారు.F[13][14]
“గోపబందు దాస్ అనే ఒక ప్రముఖ కవి ట్రైనులో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు చిల్కా సరస్సు యొక్క రంగురంగుల అందాలను మరియు శబ్దాలకు తన్మయులై దాని అందాన్ని ఆస్వాదించటానికి ఒక్క క్షణం ట్రైనును ఆపమని కోరారు. దాని అందం అతనిని బంధించి వేసింది”.[17]

భూగర్భ శాస్త్రం
సరస్సు యొక్క నదీముఖ ద్వారం అశాశ్వతమైన వాతావరణంలో ఉంటుంది. భౌగోళిక అధ్యయనాలు సరస్సు యొక్క పశ్చిమ తీరాల వెంట కోస్తా ప్రాంతం విస్తరించినట్టు ప్లేస్టోసేన్ శకంలో దానియొక్క ఈశాన్య ప్రాంతం సముద్రంలోపల మునిగి ఉన్నట్టు సూచిస్తున్నాయి. తీర ప్రాంతం అనేక గడచిన యుగాల కాలంలో తూర్పువైపుకు కదలి వెళ్ళిందనే దానికి రుజువుగా కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం వాస్తవానికి వందల సంవత్సరాల క్రితం సముద్ర తీరంలో నిర్మించారు, అది ఇప్పుడు తీరానికి 3km (2mi) దూరంలో ఉంది.
వర్షపు నీరు చిల్కా సరస్సులోకి ప్రవహించే ప్రాంతం రాళ్ళు, ఇసుకు మరియు మట్టి అధస్తరాన్ని కలిగి ఉంది. ఇందులో విస్తారమైన అవక్షేప రేణువులు ఉన్నాయి, అందులో బంకమట్టి, ఒండలి, ఇసుక, కంకరరాళ్ళు మరియు గుల్లలు ఉన్నాయి, కానీ నీరు లోనికి వచ్చే ప్రాంతం అధికంగా ఒండలిని కలిగి ఉంది. దాదాపు సంవత్సరానికి 1.6 మిలియన్ల మెట్రిక్ టన్నుల అవక్షేపం చిల్కా సరస్సులోకి నదులు దయా మరియు భార్గవి ఇంకా అనేక ప్రవాహాల నుండి నిక్షిప్తమవుతుంది.[17]
గత 6,000–8,000 సంవత్సరాలలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సముద్ర మట్టాలలో పెరుగుదలకు కారణం దాదాపు 7,000ల సంవత్సరాల క్రితం సముద్ర మట్టంలో పెరుగుదల నిలిచిపోవటమేనని ఊహించబడింది, దీనివల్ల దక్షిణ మండలం తీరం వద్ద ఇసుక తీరాలను ఏర్పాటయ్యాయి. సముద్ర మట్టం పెరగడంతో ఇసుక తీరం నిదానంగా పెరిగింది, సముద్రం ఈశాన్యానికి కదిలి చిల్కా యొక్క నిక్షేపణరూపం ఏర్పడింది. నిక్షేపణాల యొక్క నైరుతి చివరిభాగం నుండి త్రవ్వబడిన శిలాజలం, సరస్సు 3,500–4,000ల క్రితం ఏర్పడిందని సూచిస్తుంది. సరస్సు ఉత్తర భాగంలో అనుకోకుండా దిశలో జరిగిన మార్పు, బలమైన గాలులు ఇసుకను తీరానికి బదిలీ చేయటం, సుదూర తీర ప్రవాహం (తీరస్థ ప్రవాహం), బలమైన నదీ ప్రవాహం లేదా ప్రవహించకుండా ఉండటం మరియు అనేక ప్రాంతాలలో సముద్ర ప్రవాహాలు నిక్షేపణాలు పెరగటానికి దోహదమైనాయి.[13]
దక్షిణ మండలంలో తెల్లటి పగడపు పట్టీలు 8m (26ft) ఎత్తులో, ప్రస్తుత నీటి మట్టం పైన ఉన్నాయి, ఇది ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు సముద్రయానాన్ని కలిగి ఉందని మరియు ప్రస్తుతం ఉన్నదాని కన్నా ఇది చాలా లోతుగా ఉండేదని తెలుపుతోంది.[13] సరస్సు యొక్క బాహ్య అవరోధ నిక్షేపణం యొక్క కాలానుగత అభివృద్ధిని ప్రకాశాన్ని ఉత్తేజింపచేసే సందీప్త ఖనిజ అధ్యయనాలు గుర్తించాయి. దీనిని సరస్సు ఆధార పదహారు నమూనాల మీద చేయబడింది. ఈ అధ్యయనాలు 153 ± 3 మిGy మరియు 2.23 ± 0.07 Gy మోతాదులను 40 సంవత్సరాలుగా నిక్షేపం పైన మరియు అడుగున సంబంధిత సంవత్సరాలను సూచిస్తాయి. తక్కువ వయసులు పైన ఉన్న ఉద్భిజ్జాల యొక్క వయసులతో స్థిరంగా ఉంటాయి. 40 సంవత్సరాల క్రితం అవరోధ నిర్మాణం యొక్క స్పష్టంగా నిర్వచించిన > కాలాన్ని గుర్తించబడింది. అప్పటి నుండి నిక్షేపణా రేటు సాపేక్షంగా 300ల సంవత్సరాల వరకూ స్థిరంగా ఉంది.'" [18]
భౌగోళిక మరియు స్థలాకృతి శాస్త్రాలు

చిలికా సరస్సు బురద బల్లపరుపుల యొక్క అతిపెద్ద ప్రాంతాలతో గాఢమైన ఇసుకమేట నదీముఖ ద్వారాన్ని కలిగి ఉంది. సరస్సు యొక్క పశ్చిమ మరియు దక్షిణ అంచులు తూర్పు కనుమల పర్వత శ్రేణుల చేత కప్పబడి ఉన్నాయి.[16]
సరస్సు లోపలికి సిల్ట్‌ను తీసుకువచ్చే అనేక లోతట్టు నదులు, సరస్సు యొక్క ఉత్తర ఉత్తర అంచును నియంత్రిస్తాయి. రెఝాన్స అని పిలవబడే ఒక పొడవైన అవరోధ తీరం, [19] బంగాళాఖాతంలో ఉత్తర ప్రవాహాల వల్ల ఏర్పడింది, ఫలితంగా ఈ గాఢ సరస్సు మరియు దాని యొక్క తూర్పు భాగ ఏర్పడినాయి. అశాశ్వతమైన సరస్సుగా, దీని యొక్క నీటి ఉపరితల ప్రాంతం వేసవిలో వర్షాకాలంలో 1,165km2 (449.8sqmi)నుండి శీతాకాలం పొడి వాతావరణం906km2 (349.8sqmi)లో ఉంటుంది.


ఈ సరస్సుకు అనేక దీవులు ఉన్నాయి. పెద్ద దీవులను గాఢ జలమార్గాలు వేరు చేస్తాయి, ఇవి సరస్సు యొక్క ముఖ్య స్వరూపం మరియు అవరోధాల మధ్య ఉంటాయి. మొత్తం  జలమార్గాలు ఈ సరస్సును బంగాళాఖాతంతో కలుపుతున్నాయి.
[14] ఆరు-అతిపెద్ద దీవులలో పారికుడ్, ఫుల్బరి, బెరహ్పుర, నువపరా, నల్బాన, మరియు తంపర ఉన్నాయి. ఈ దీవులు మాలుడ్ ద్వీపకల్పంతో కలసి, పూరీ జిల్లా యొక్క కృష్ణప్రసాద్ రెవెన్యూ బ్లాక్ ను ఏర్పరుస్తున్నాయి.[4][8]
సరస్సు యొక్క ఉత్తర తీరం ఖోర్ధ జిల్లాలో భాగంగా ఉంది మరియు పశ్చిమ తీరం గంజాం జిల్లాలో భాగంగా ఉంది. మృత్తికా నిక్షేపాలు కారణంగా, అవరోధం యొక్క వెడల్పు సంకోచిస్తుంది మరియు సముద్ర ద్వారాన్ని క్రమానుగతంగా మూసివేస్తాయి. ఈ ద్వార స్థానం తరచుగా మారుతుంది, సాధారణంగా ఈశాన్యం వైపుకు మారుతుంది. 1780లో 1.5km (0.9mi) వెడల్పు ఉన్న ద్వారం నలభై సంవత్సరాల తరువాత .75km (0.5mi) ఇంతే ఉంది. స్థానిక జాలరులు, వారి జీవనోపాధిని కొనసాగించటానికి చేపలు పట్టడం కొరకు సముద్రంలో ప్రవేశించటానికి ద్వారాన్ని తెరవడానికి చీల్చుకొని వెళతారు.[13]
సరస్సు యొక్క నీటి లోతు 0.9ft (0.3m) నుండి 2.6ft (0.8m) వరకూ పొడి వాతావరణంలో, వర్షాకాలంలో 1.8m (5.9ft) నుండి 4.2m (13.8ft)కు మారుతుంది. సముద్రానికున్న పాత జలమార్గం యొక్క వెడల్పు ఇప్పుడు అందించిన నివేదిక ప్రకారం 100m (328.1ft) ఉంది, దీనిని మగర్ముఖ (మొసలి నోరు ) అని పిలుస్తారు. సరస్సు నాలుగు వేర్వేరు మండలాలుగా విభజించబడింది, అవి దక్షిణ, మధ్య మరియు ఉత్తర భాగాలు మరియు ఇతర బాహ్య జలమార్గ ప్రాంతం. ఒక 32km (19.9mi) పొడవాటి బాహ్య జలమార్గం సరస్సును బంగాళాఖాతంతో అరఖుడా గ్రామం వద్ద కలుపుతుంది. ఈ సరస్సు అస్పష్టమైన పియర్ ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది మరియు మధ్యమ వెడల్పు20.1km (12.5mi)తో 64.3km (40.0mi) గరిష్ఠ పొడవును కలిగి ఉంది.[4][20]
జలవిద్యుత్తు

సరస్సు యొక్క జలవిజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని మూడు జల సంబంధమైన ఉపవిధానాలు నియంత్రిస్తున్నాయి. భూ ఆధార విధానం ఉత్తరం వైపున మహానది నది యొక్క ఉపనదులను, పశ్చిమ భాగాన 52 నదీ జలమార్గాలను మరియు తూర్పు భాగాన బంగాళాఖాతాన్ని కలిగి ఉంది. మహానది నది యొక్క మూడు దక్షిణ పాయలలో రెండు కటక్ వద్ద చీలిపోతాయి,
సరస్సుకు నీటిని అందిస్తాయి. ఈ సరస్సులోకి ప్రవహించే మొత్తం తాజా నీటిలో 61% (850 cubic metres per second (30,000cuft/s)) ఈ రెండు పాయల నుండి వస్తుంది.
రెండవది కాలువ విధానం, ఇది జీవమైనది-కాదు, దీని ద్వారా 39% (536 cubic metres per second (18,900cuft/s)) వస్తుంది. ఈ కాలువ విధానంలో ఉన్న ముఖ్యమైన నదులలో కన్సారి, కుసుమి, జంజిర మరియు తరిమి నదులు ఉన్నాయి. సరస్సుకు వచ్చే మొత్తం వార్షిక ఉపరితల తాజానీరు 1.76 cubic kilometres (1,430,000acre⋅ft)గా అంచనావేయబడింది, ఇందులో సరస్సు మీద ప్రత్యక్ష అవపాతం 0.87 cubic kilometres (710,000acre⋅ft)ను అందిస్తోంది.
అన్ని లోతట్టు నదీ విధానాల తాజానీటి దాదాపు వార్షిక ప్రవాహం 0.375million cubic metres (304acre⋅ft) ఉంటుంది, ఇది 13 మిలియన్ల మెట్రిక్ టన్నుల ఒండలిని సరస్సులోనికి తీసుకువస్తుందని అంచనా వేయబడింది. ఈశాన్యాన ఉన్న జలమార్గం బంగాళాఖాతానికి ఈ సరస్సును కలుపుతుంది.
ఉష్ణమండల రుతుపవన శీతోష్ణస్థితి సరస్సు యొక్క పరివాహ ప్రదేశం మీద వ్యాపించి ఉంటుంది. ఈ సరస్సు జూన్ నుంచి సెప్టెంబర్ వరకూ మరియు నవంబర్ నుండి డిసెంబర్ వరకూ నైరుతి మరియు ఈశాన్య రుతుపవనాలను వరుసగా చవిచూస్తుంది, వార్షిక సగటు వర్షపాతం 72 వర్షపాత రోజులతో 1,238.8mm (48.77in) ఉంటుంది. గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 39.9°C (103.8°F) మరియు కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 14°C (57.2°F)గా నమోదుకాబడింది. గాలి వేగం 5.3 to 16 metres (17 to 52ft)/గంటకు దక్షిణ మరియు నైరుతి దిశలో నైరుతి రుతుపవనాల వల్ల, ఉత్తరం నుండి ఈశాన్యానికి మిగిలిన నెలల్లో మారుతూ ఉంటాయి.[5]
నీరు మరియు అవక్షేప నాణ్యత
చిల్కా డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (CDA) దిగువున తెలపబడిన సరస్సు నీటి యొక్క భైతిక-రసాయనిక లక్షణాలను సూచించడానికి నీటి నాణ్యత కొలమానాలు మరియు జల అధ్యయన సంబంధ పరిశోధనల యొక్క వ్యవస్థీకరణమైన విధానాన్ని స్థాపించింది.
[5]
సరస్సు నీరు క్షారీయి – pH ఇందులో 7.1 – 9.6 మధ్య ఉండి మొత్తం క్షారీయిత్వం లవణీయతతో సరిపోతుంది. రాంభ వద్దనున్న సరస్సు యొక్క దక్షిణ భాగం అధిక క్షారీయత్వాన్ని కలిగి ఉన్నట్టు నమోదు కాబడింది.
అనుగభీర పరికర పరిశీలన అత్యంత లోతైన ఉత్తర భాగాలను పెద్ద ప్రాంతంలో 1.5m (5ft) తక్కువగా సూచిస్తుంది. సరస్సు యొక్క దక్షిణ భాగం గరిష్ఠమైన 3.9m (12.8ft) లోతును కలిగి ఉంది.
అధీనస్త నీటితో ఉన్న అవక్షేపాల యొక్క బలమైన మిశ్రమం కారణంగా అధిక సంక్షుబ్దం ఉంటుంది, దీనిని గమనిచబడిన 9 and 155cm (0.30 and 5.09ft) మధ్య ఉన్న పారదర్శక విలువల ద్వారా నిర్దారించబడింది.
సరస్సులో లవణీయత యొక్క స్థాయిలు విస్తారమైన క్షేత్రీయ మరియు తాత్కాలికమైన వ్యత్యాసాన్ని తాజానీటి విసర్జన, గాలి పరిస్థితి మరియు సముద్ర నీటి యొక్క వేలా ప్రవాహం వల్ల మారుతుంది. సరస్సు యొక్క ఉప్పు స్వభావం దయా నది ప్రవేశ ద్వారం వద్ద వెయ్యికి 0 భాగాలు ఉండగా బాహ్య జలమార్గం వద్ద 42 పిపిటీలు పొడికాలంలో ఉంది.
కరిగి ఉన్న ప్రాణవాయువు విలువలు 3.3–18.9మిగ్రా/లీ మధ్య ఉన్నాయి.
ఫాస్ఫేట్ భాస్వరం (0–0.4 పిపిమ్), నైట్రేట్ నత్రజని (10–60 పిపిమ్) మరియు సిలికేట్లు (1–8 పిపిమ్) సరస్సు యొక్క ఉత్తర మరియు వాయువ్య భాగాలలో అధికంగా ఉంటాయి, ఇక్కడ దాదాపు అన్ని నదులు అధిక మొత్తాల వండలిని మరియు పోషకాలను సరస్సులోకి విసర్జిస్తాయి.
ఈ సరస్సును లవణీయత విలువల ఆధారంగా నాలుగు మండలాలుగా విభజించారు, అవి దక్షిణ, ఉత్తర, మధ్య మరియు బాహ్య జలమార్గంగా ఉన్నాయి. రుతుపవనాల సమయంలో సముద్రజలం యొక్క వేలా ప్రవాహాన్ని ఉత్తర ఇంకా మధ్య మండలాల అతిపెద్ద మొత్తాల తాజా నీటి గమనంచే అవరోధించబడుతుంది. రుతుపవనాల సమయంలో దక్షిణ మండలంలో ఉప్పు నీటి పరిస్థితులు తక్కువ నీటి మార్పిడి వలన వ్యాపించి ఉంటాయి. దక్షిణ మండలంలో వర్షాకాలం మరియు శీతాకాలంలో తరువాత లవణీయత దక్షిణ మండలంలో తగ్గుతుంది, ఎందుకంటే ఉత్తరం వైపు నుండి వీచే గాలులు సరస్సులో మిగిలిన నీటిని మిళితం చేస్తుంది. వేసవి సమయంలో, బాహ్య జలమార్గం నుండి సరస్సులోకి ఉప్పునీటి ప్రవేశం పెరుగుతుంది, ఎందుకంటే సరస్సులోని నీటి స్థాయి దాని యొక్క కనిష్ఠ స్థాయిలో ఉంటుంది. మధ్య మరియు ఉత్తర మండలాలలో ఉప్పతత్వంలో సాధారణ పెరుగుదల, ప్రధానమైన దక్షిణ గాలులు మరియు అధికంగా పెరగని దక్షిణ మండలంలోని లవణీయతం చేత మిళితమై జనించిన గాలివల్ల జరుగుతుంది.[5]
అవక్షేపణం
విరుద్ద వేలా మార్పిడి తీరం వెంబటి తీరస్థ ప్రవాహం వల్ల ప్రవాహాన్ని తగ్గించి సరస్సు యొక్క ప్రవేశాన్ని ప్రతి సంవత్సరం మారుస్తుంది. దీని కారణంగా ఒండలి మట్టి రవాణా 100,000 మెట్రిక్ టన్నులుగా అంచనా వేయబడింది. ఈ విరుద్ద ప్రభావం మంచి చర్యలు చేపట్టవలసి ఉంది.[20]
సరస్సు యొక్క వేరు వేరు స్థానాలలో మట్టి అంతర్భాగాలను సేకరించారు. సరస్సు యొక్క మూడు మండలాలలో అవక్షేపణం వేగం యొక్క క్షేత్రీయ మార్పును ఈ ఫలితం సూచించింది, 7.6 millimetres (0.30in)/సంవత్సరం (ఉత్తర మండలం), 8.0 millimetres (0.31in)/సంవత్సరం (మధ్య మండలం) మరియు 2.8 millimetres (0.11in)/సంవత్సరం (దక్షిణ మండలం) లో ఉన్నాయి. క్రమములో లేని అవక్షేపణం వేగాన్ని సూక్ష్మ రంధ్రాల వెంట మరియు మట్టి అంతర్భాగాల యొక్క జల పదార్ధాన్ని కూడా విశ్లేషించారు, ఇందులో సరస్సు అనేక నిక్షేపణాల మండలాలను ఉత్తర మరియు మధ్య భాగంలో సాపేక్షంగా అధిక అవక్షేపణం వేగాన్ని మరియు దక్షిణ భాగంలో మందగమనాన్ని కలిగి ఉంది.[21]
సంరక్షణ— అపాయాలు మరియు నిర్వహణ
తెలపబడిన వాస్తవాలలో ఉన్న సమృద్ధమైన దాని జీవవైవిధ్యం కారణంగా 1981లో, చిల్కా సరస్సు రామ్సర్ కన్వెన్షన్ పేర్కొన్న మొదటి భారతీయ అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యం ఉన్న తడినేలగా ప్రతిపాదించబడింది:
శీతాకాలంలో ఇక్కడకు మిలియనుకు పైగా వలస పక్షులు మరియు సముద్ర పక్షులు వస్తాయి.
400 పైగా సకశేరుక జాతులు నమోదు కాబడినాయి.
సముద్ర తీరంలోని లోతులేని సరస్సుగా, అసాధారణమైన సముద్ర, ఉప్పునీటి మరియు తాజానీటి జాతుల సమూహాలకు ఇది తోడ్పాటును అందిస్తుంది.
అనేక అసాధారణమైన మరియు నశించి పోతున్న జాతులు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి.
ఇక్కడ నివసించేవారి జీవనోపాధి అయిన చేపల వృత్తికి ఈ సరస్సు తోడ్పాటును అందిస్తుంది.
జన్యు వైవిధ్యాన్ని సంరక్షించటంలో ఈ సరస్సు గొప్ప ప్రధాన్యతను కలిగి ఉంది.
కలుపు మొక్కలు మరియు జలవర్ధనం కార్యక్రమాలు పెరుగుతున్నాయి.[9][10]
భయాలు
సంవత్సరాలుగా, సరస్సు యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థ అనేక సమస్యలను మరియు అపాయాలను కలిగి ఉంది:
లోతట్టు నదీ విధానాల నుండి తీరస్థ ప్రవాహం మరియు మట్టి కారణంగా నీటి బురద
నీటి ఉపరితల ప్రాంతం తగ్గుదల
ప్రవేశ జలమార్గం మూసుకుపోవడం అలానే సముద్రానికి కలపబడిన ద్వారాన్ని మార్చటం
లవణీయత మరియు చేపల వనరులలో తరుగుదల
తాజా నీరు త్వరితంగా పెరగడం వలన జాతులు ముట్టడి కాబడతాయి మరియు
ఉత్పాదతలో తరుగుదల రావడం వలన జీవవైవిధ్యం మొత్తంలో నష్టం సంభవిస్తుంది, అది ప్రతికూలంగా దాని మీద ఆధారపడిన ప్రజా సమూహాల జీవనోపాధిని ప్రభావితం చేస్తుంది
చేపలవృత్తిలో ఉన్నవారికి మరియు లేనివారికి మధ్యలో సరస్సులో చేపలు పట్టే హక్కుల మీద మరియు తదనంతర కోర్టు వ్యాజ్యాల మీద గొడవలు జరిగాయి
వాణిజ్యపరంగా జరుగుతున్న రొయ్యల పెంపకం యొక్క విస్తరణ సరస్సుల చేపల వృత్తులను మరియు పక్షుల సంఖ్యను గణనీయంగా తగ్గించింది.[22]
పొందుపరుచుటకు అనుకూలమైన సంరక్షణ మరియు నిర్వహణా చర్యలను అవలంబించటానికి భారత ప్రభుత్వం నుండి పొందిన సహాయంతో ఒడిషా ప్రభుత్వం సంఘటితమైన చర్యలను ఆరంభించింది.[6][20]
1993 నాటికి, చిల్కాలో సమస్యలు తీవ్రతరం అయ్యాయి, దానితో సరస్సును "ది మాంట్రెక్స్ రికార్డ్" క్రింద ఉంచబడింది, ఎందుకంటే ఈ సరస్సు “మానవ చర్యల కారణంగా దానియొక్క పర్యావరణ లక్షణాలలో మార్పు జరిగింది, జరుగుతోంది లేదా జరిగపోయేట్టు ఉంది”. సరస్సు యొక్క సంరక్షణ కొరకు నివారణా చర్యలను పెంపొందించటానికి తగినంత పర్యవేక్షణను అందించాలి. రామ్సర్ అడ్వైజరీ మిషన్ మరియు ఇతర గుర్తింపు పొందిన సాంకేతిక సహాయక కార్యక్రమాల నుండి పొందే సలహా మూలంగా అట్లాంటి చర్య లాభ పడుతుందని ఆశించబడింది.
వేసవిలో, ఉన్నత నదీ ప్రవాహం నుండి మృత్తికా నిక్షేపాల కారణంగా నీటి ఉపరితలంలో తరుగుదల, లవణీయతలో తరుగుదల మరియు ముట్టడిగా ఉన్న నీటి కలుపుమొక్కల త్వరిత పెరుగుదల, కారణంగా వన్య జీవన ఆవాసం మీద మరియు చేపల వృత్తి వనరుల మీద తీవ్రమైన ప్రతికూలమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[17]
చిల్కా డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (CDA)
1992లో, ఒడిషా ప్రభుత్వం సరస్సు యొక్క ఆర్థిక విధానం శిథిలమవ్వటం చేత మరియు సరస్సు యొక్క మూలాల మీద ఆధారపడిన అనేక సంఖ్యలోని ప్రజల గురించి ఆందోళన చెంది చిల్కా డెవలప్మెంట్ అథారిటీని (CDA) ఏర్పాటు చేసింది. CDA అరణ్య మరియు పర్యావరణ శాఖ యొక్క పరిపాలనా పరిధిలోని రాజకీయ సంస్థ ఇండియన్ సొసైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆక్ట్ అధీన సరస్సు యొక్క పరిపూర్ణ అభివృద్ధి కొరకు ఏర్పరచబడింది:
సరస్సు పర్యావరణ వ్యవస్థను దాని యొక్క మొత్తం జన్యు వైవిధ్యంతో రక్షించటం
సమీకృత వనరుల నిర్వహణ మరియు సరస్సు యొక్క వనరులను దాని మీద ఆధారపడి ఉన్నవారు తెలివిగా ఉపయోగించటం కొరకు నిర్వహణా ప్రణాళికను రూపకల్పన చేయడం
దాని ద్వారా లేదా ఇతర ఏజన్సీల ద్వారా కానీ బహుళ పరిమాణాల మరియు బహుళ క్రమవిధానాల అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను అమలుపరచటం
సరస్సు యొక్క అభివృద్ధి కొరకు అనేక జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ సంస్థలు సంఘటితమైనాయి[20]
ఈ అధికారం యొక్క పాలనా సంఘానికి ఒడిషా రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి నేతగా ఉన్నారు మరియు ప్రజా ప్రతినిధులు (పార్లమెంటు మరియు విధానసభ సభ్యులు), జాలరుల సంఘాల ప్రతినిధులు మరియు ప్రధాన శాఖల కార్యదర్శులు, నిపుణులు మరియు ప్రముఖమైన శాస్త్రవేత్తలను దాని సభ్యులుగా ఉన్నారు.
1998లో, ఒక అధికారిక సంఘం ఆర్థిక అధికారసంస్థతో ఏర్పడింది, ఆర్థిక సహాయాన్ని భారత ప్రభుత్వం యొక్క పది మరియు పదకొండవ ఆర్థికసంఘాల నుండి పొందబడింది, CDA తీసుకున్న నిర్వహణా ప్రోత్సాహకాలకు మద్ధతు ఇవ్వబడింది. ఇది ప్రభావవంతమైన మెరుగైన నిర్వహణా చర్యలను అమలుచేయడానికి మరియు ప్రణాళిక చేయడానికి ఒక సమన్వయ పద్ధతిని ఉత్తేజపరిచింది.
సమన్వయ నిర్వహణా ప్రణాళికను ఆర్థికసంఘాలు సిఫారసు చేసిన “ప్రత్యేక సమస్యల మంజూరుల” నుండి 570 మిలియన్ల రూపాయల ఆర్థిక సహాయంతో (US$12.7 మలియన్లు) అమలుపరిచింది. జలజీవసంబంధ పర్యవేక్షణకు ప్రపంచ బ్యాంకు యొక్క ఒడిషా జలవనరుల సమీకరణ ప్రణాళిక సహకారాన్ని 10 మిలియన్ల (US$220,000) వరకూ అందిస్తుంది. ఒక బలమైన సహకార నెట్వర్క్‌ను 7 రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంస్థలు, 33 NGOలు, 3 జాతీయ ప్రభుత్వ మంత్రిత్వశాఖలు, 6 ఇతర సంస్థలు, 11 అంతర్జాతీయ సంస్థలు, 13 పరిశోధనా సంస్థలు మరియు 55 వివిధ రంగాలకు చెందిన సమాజ సంఘాలతో ఏర్పరచబడింది.[20]
2003లో, భారతీయ మరియు జపనీయుల నిపుణుల తోడ్పాటు చిల్కా సరస్సు మరియు జపాన్ లోని సరోమా సరస్సు మధ్య సిస్టర్ వెట్‌లాండ్స్ అని పిలవబడే స్నేహపూర్వక సంబంధానికి దారితీసింది.[17]
మెరుగుపరచటానికి చర్యలు
సరస్సు, జాతీయ తడినేలలు, మడచెట్లు మరియు పగడ భిత్తికలు ఎదుర్కుంటున్న బెదిరింపులను దృష్టిలో ఉంచుకొని భారత ప్రభుత్వం యొక్క పర్యావరణ & అరణ్య మంత్రిత్వశాఖ సంరక్షణ మరియు నిర్వహణ కొరకు ప్రాధాన్యక్రమంలోని ప్రాంతంగా ఈ సరస్సును గుర్తించబడింది.[5] సరస్సు మరియు క్రింద ఉన్న దానియొక్క దీవులలో జీవిస్తున్న సమాజాల సాంఘిక-ఆర్థిక పరిస్థితులు మెరుగుపరచటానికి మరియు ఆర్థికవిధానాన్ని సంస్థాపన చేయడం కొరకు CDA మెరుగుపరచే చర్యలను తీసుకుంది.

సరస్సు ద్వారాన్ని తెరవటం
ఒక నూతన సరస్సు ద్వారాన్ని మరియు సముద్రానికి జలమార్గాన్ని సాత్పురా వద్ద ఉన్న అవరోధ తీరం ద్వారా తెరవటం యొక్క జలసంబంధ జోక్యం అత్యంత ప్రభావవంతమైన చర్యగా ఉంది. ఇది సరస్సు యొక్క క్షేత్రీయ మరియు భౌతిక లవణీయత ప్రవణతలను నదీముఖద్వార పర్యావరణ వ్యవస్థ యొక్క అసాధారణ లక్షణాలను కొనసాగించడానికి మెరుగపరిచింది. విశదీకరమైన శాస్త్రీయ అధ్యయనాలను సమీక్షించిన తరువాత ఈ జోక్యం తీసుకోబడింది, ఇందులో 3-పరిమాణ గణిత సంబంధ నమూనాలు మరియు నమూనా ప్రోటోటైప్ మీద జలోత్పాదక అధ్యయనాలు ఉన్నాయి, వీటిని సెంట్రల్ వాటర్ అండ్ పవర్ రీసెర్చ్ స్టేషను, పూణే మరియు నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఓషనోగ్రఫీ, గోవా నిర్వహిస్తోంది. సెప్టెంబర్ 2000లో, సముద్రానికి సరస్సును జతచేయబడిన జలమార్గం యొక్క అమృత్తిక నిక్షేపాలు మరియు లవణీయత స్థాయిలను ఇంకా సహజ నీటి ప్రవాహాలను కాపాడటానికి నూతన ద్వారాన్ని తెరవటాలను చేయబడింది. ఈ చర్యలు సరస్సు యొక్క గుర్తించదగిన పెంపుదలను చేపలను పొందడంలో మరియు తాజానీటి కలుపు మొక్కలలో తరుగుదలను తీసుకువచ్చాయి. ఈ నూతన ద్వారం 18 kilometres (11mi)తో బాహ్య జలమార్గం యొక్క పొడవును తగ్గిస్తుంది.[10][23] సరస్సు అంతటా అనుకూలంగా పెరిగిన లవణీయత విధానాన్ని తక్కువ అస్థిరత మరియు మెరుగైన జల స్పష్టతతో అందించారు.[17] ఈ చర్యల యొక్క విశదీకరమైన ఫలితాలను ఎక్స్‌టర్నల్ సోర్సస్‌లో ఉదహరించారు.
ఇతర కొలమానాలలో:
జలగ్రహణ నిర్వహణలో “పూర్తి పర్యావరణ వ్యవస్థ పద్ధతిలో సూక్ష్మ జలవిభాజక క్షేత్రం” ఉంది
పక్షుల అవాసం మరియు పక్షి జాతుల యొక్క సంరక్షణ
పక్షులను వేటాడం ఆపడానికి ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలను ఇవ్వడం
సాంఘిక-ఆర్థిక పరిస్థితులను మెరుగుపరచటానికి చర్యలు తీసుకోవటం, పర్యావరణ-పర్యాటకాన్ని అభివృద్ధి చేయటానికి శిక్షణా కార్యకలాపాలు,
దీవి గ్రామాలకు సౌర్య దీపాలను సిద్ధం చేయబడింది
దూరాన ఉన్న గ్రామాల కొరకు ఫెర్రీ సేవను అభివృద్ధి చేశారు
జాలరుల కొరకు భూసౌకర్యాల నిర్మాణం అలానే విద్య మరియు పర్యావరణ జాగృతి చర్యల యొక్క నిర్మాణం.
2002లో, చిల్కాను సరస్సు యొక్క మెరుగైన పరిస్థితుల కారణంగా దీనిని మాంట్రాక్స్ రికార్డ్ నుండి తొలగించబడింది.[9][10] చిల్కా సరస్సు అనేది ఆసియాలోని మొదటి రామ్సర్ ప్రదేశాన్ని
మాంట్రక్స్ రికార్డు నుండి తొలగించబడింది.[17]
పురస్కారాలు

నవంబర్ 2002లో, రామ్సర్ వెట్‌ల్యాండ్ కంజర్వేషన్ పురస్కారాన్ని "పునఃసంస్థాపన రంగంలో అసాధారణమైన సాధింపులు ఈ చర్యలలో స్థానిక సంఘాలు ప్రభావవంతంగా పాల్గొన్నందుకు" అందించారు.[9][10]
భారత ప్రభుత్వ పర్యావరణ మరియు అరణ్య మంత్రిత్వశాఖ చేత ఏర్పాటు చేయబడిన ఇందిరాగాంధీ పర్యావరణ్ పురస్కార్, గౌరవనీయమైన ఇందిరాగాంధీ పర్యావరణ పురస్కారం–2002ను చిల్కా డెవలప్మెంట్ అథారిటీకు చిల్కా సరస్సు పర్యావరణ వ్యవస్థ యొక్క పునరుద్ధరణ మరియు సంరక్షణకు అసాధారణ తోడ్పాటును అందించినందుకు బహుకరించబడింది.
వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం
సరస్సు యొక్క ఆవరణసంబంధ సమృద్ధి జన్యు వైవిధ్యతను రక్షించటంలో గొప్ప విలువను కలిగి ఉంది ఎందుకంటే దాని యొక్క ఆవాసం, వృక్షసముదాయం మరియు జంతు సముదాయం రెండింతలు అయ్యింది. (కొన్నింటిని ఛాయాచిత్రాల క్రమంలో ప్రదర్శించబడినాయి).[6] జులాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ZSI) సరస్సును 1985 మరియు 1988 మధ్య పరిశీలించింది మరియు 800ల జంతుసముదాయాలను గుర్తించింది, ఇందులో అసాధారణమైన, అపాయానికి లోనయ్యే మరియు అస్పదమైన జాతులు ఉన్నాయి, కానీ ఇందులో భౌమకీటకాలు లేవు.
గుర్తించబడిన అసాధారణ మరియు అపాయకరమైన జంతుజాతులలో ఆకుపచ్చ సముద్ర తాబేలు (EN), డుగాంగ్ (VU), ఇరవాడి డాల్ఫిన్ (VU), నల్లమగజింక (NT), తెడ్డుమూతి సాండ్‌పైపర్ (CR), అవయవాలు లేని స్కింక్ మరియు వేటాడే పిల్లి (EN). 24 క్షీరద జాతులు నమోదైనాయి. 37 రకాల సరీసృపాలు మరియు ఉభయజీవులు నమోదయినాయి.[6][7]
వృక్ష జాతులు
ఇటీవల అధ్యయనాల ప్రకారం 496 తెగలకు మరియు 120 కుటుంబాలకు చెందిన 726 పుష్పజాతులను మొత్తం మీద వెల్లడి చేసినాయి. ఇది ఒడిషా రాష్ట్రంలో నాళికా మొక్క జాతులలో పావు వంతును సూచిస్తుంది, ఇక్కడ దాదాపు మొత్తంమీద 2900ల జాతులను కనుగొనబడినాయి. ఫబసియా అనేది అత్యంత బహిర్గతమయ్యే మొక్క కుటుంబం, దీనిని అనుసరిస్తూ పొవాసియా మరియు సైపరాసియా ఉన్నాయి. కొన్ని జాతులు కచ్చితమైన దీవుల లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి.
వృక్షసముదాయం ప్రధానంగా జలజీవులను మరియు ఉప-జలజీవ మొక్కలను కలిగి ఉంటుంది. దాదాపు 496 తెగలకు మరియు 120 కుటుంబాలకు చెందిన 726 పుష్పజాతుల మొక్కలు నమోదుకాబడినాయి. ఫబసియా అనేది అత్యంత బహిర్గతమయ్యే మొక్క కుటుంబం, దీనిని అనుసరిస్తూ పొవాసియా మరియు సైపరాసియా ఉన్నాయి. నమోదుకాబజిన జాతులలో లెగుమినోసే, పోవాసియే, మరియు సైపర్సియే; స్థానీయ కాస్సిపౌరియా సెలేనికా; సముద్ర గడ్డి యొక్క ఐదు జాతులు మరియు అనేకమైనవి ఉన్నాయి.
గుర్తించబడిన ముఖ్యమైన జాతులలో:[6][20].
లెగుమినోసే, పోవాసియే, మరియు సైపర్సియే
స్థానీయ కాస్సిపౌరియా సెలనికా
సముద్ర గడ్డి యొక్క ఐదు జాతులు
ఉద్యానకృషి ప్రాముఖ్యత మరియు ప్రయోజనాలు ఉన్న అడవి మొక్కల యొక్క వృక్షసముదాయాలు, ఎపిఫైట్స్, పారాసైట్స్ మరియు లితోఫైట్స్ వంటివి ఉన్నాయి
మడచెట్ల సంబంధమైనవి ఎజిసెరాస్ కార్నికులటస్, ఎక్సోకారియా అగలోచ్, సాల్వడోర పెర్సికా, పొంగామియా పిన్నాట, కోలుబ్రినా అసియాటికా, కాపారిస్ రోక్స్‌బుర్గీ, మాక్రోటిలోమా సిలియాటం మరియు అనేక ఇతరమైనవి ఉన్నాయి.
సహజస్థల పక్షులు

చిల్కా సరస్సు భారత ఉపఖండంలో వలసవచ్చిన పక్షులకు శీతాకాల విడిదిగా ఉంది. దేశంలోని జీవవైవిధ్య ప్రధాన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. IUCN రెడ్ లిస్ట్ ఆఫ్ త్రెటెన్డ్ యానిమల్స్ లో జాబితాకాబడిన కొన్ని జాతులు వాటి జీవిత చక్రంలో కనీసం కొంతభాగం సరస్సులో నివసించాయి.
[24]
తెల్లటి ఉదరభాగాలుండే సముద్ర గ్రద్దలు, బూడిదరంగు రెక్కలు కల పెద్దబాతు, ఊదారంగు అడవికోడి, ఉష్ణమండల పక్షి, నారాయణ పక్షి మరియు రాజహంసలు, తెల్లకొంగలు, బూడిద మరియు ఊదారంగుల ఉష్ణపక్షులు, భారతదేశ పాలపిట్టలు, కొంగలు మరియు తెల్లటి కంకణ పక్షి, తెడ్డుమూతి కొంగలు, బ్రాహ్మినీ కొంగలు, పెద్దముక్కున్న కొంగలు మరియు సూదివంటి తోకకల కొంగలు మరియు అనేకమైనవి ఇందులో ఉన్నాయి.
వలసవచ్చిన నీటి పక్షులు ఇక్కడకు సుదూరంగా ఉన్న కాస్పియన్ సముద్రం, బైకల్ సరస్సు మరియు రష్యా, మంగోలియా, లకః, సైబేరియా, ఇరాన్, ఇరాక్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మరియు హిమాలయాల యొక్క దూరప్రాంతాల నుండి వస్తాయి.[14] 1997-98 శీతాకాలంలో నిర్వహించిన గణాంకాలలో దాదాపు 2 మిలియన్ల పక్షులు సరస్సులో ఉన్నట్టు నమోదుకాబడంది.[25]
2007లో, సమారు 840,000 పక్షులు సరస్సును సందర్శించాయి, ఇందులో 198,000లను నల్బాన ద్వీపంలో కనుగొనబడినాయి. జనవరి 5, 2008న, 85 మంది అరణ్య అధికారులు ఉన్న పక్షుల గణాంకాలలో 900,000 పక్షులను లెక్కించారు, ఇందులో 450,000 పక్షులను నల్బానాలో చూడబడినాయి. నశించిపోయిన జాతులను తాజానీటి మొక్కల నుండి ముఖ్యంగా నీటి లిల్లీ నుండి తొలగించడం, లవణీయతను పూర్వస్థితికి తేవటం వలన సరస్సు ఇటీవల కాలంలో పక్షులను అధికంగా ఆకర్షిస్తోంది.[14][26]
నల్బాన పక్షుల కేంద్రం

నల్బాన దీవి రామ్సర్ చే గుర్తించబడిన చిల్కా సరస్సు యొక్క తడినేలలోముఖ్య ప్రాంతంగా ఉంది. ఒరియా భాషలో నల్బాన అర్థం ఒక కలుపు మొక్కలతో కప్పబడిన ప్రాంతం . సరస్సు యొక్క మధ్యభాగంలోని అతిపెద్ద దీవి మరియు దీని వైశాల్యం 15.53km2 (6.00sqmi) ఉంది. ఈ దీవి వానాకాలంలో పూర్తిగా మునిగిపోతుంది. శీతాకాలంలో వానలు తగ్గినప్పుడు, సరస్సు స్థాయిలు తగ్గుతాయి మరియు దీవి నిదానంగా బయటకు కనిపిస్తుంది, పక్షులు దాని యొక్క విస్తారమైన బురద బల్లపరుపులు మీద ఆహారం కొరకు పెద్ద సంఖ్యలో తరలి వస్తాయి. నల్బానాను 1987లో గుర్తించారు మరియు 1973లో అరణ్య జీవన పరిరక్షణా చట్టం అధీనంలో దీనిని ప్రకటించారు.[14][27]
ఇరాన్ మరియు గుజరాత్‌లోని రాన్ ఒఫ్ కచ్ నుండి అతిపెద్ద రాజహంసలు సరస్సు యొక్క లోతు తక్కువ ప్రాంతాలలో ఆహారాన్ని పొందుతాయి. నల్బానా దీవిలో కనిపించే ఇతర పొడవాటి కాళ్ళు కలగి నీటిలో నడవగలిగిన పక్షులలో నిమ్న రాజహంసలు, పెద్దదేహం కల నారాయణ పక్షులు, బూడిదరంగు నారాయణపక్షులు, మరియు ఊదారంగు నారాయణపక్షులు, తెల్లకొంగలు, కంకణ పక్షులు, జాతి కొంగలు మరియు నల్లటి-తలలు కల కంకణ పక్షులు ఉన్నాయి.

సరస్సులో అరుదుగా కనిపించే పక్షులలో ఏషియాటిక్ డోవిచర్లు (NT), డాల్మేటియన్ పెలికాన్ (VU), పల్లాస్ ఫిష్-ఈగల్స్ (VU), చాలా అరుదుగా వలసవచ్చే తెడ్డు-మూతి ఏటుగట్టు పిట్టలు (CR) మరియు గూడకొంగలు (NT) ఉన్నాయి.[27][28]
తెల్లచి-ముక్కును కలిగిన సముద్ర గ్రద్ద, పరియా గరుడపక్షి, బ్రాహ్మినే గరుడపక్షులు, చిట్టి డేగలు, మార్ష్ జాతికుక్కలు మరియు ప్రపంచంలో విస్తారంగా విస్తరించిన పక్షుల ఆహారం, సంచరించు బైరి పక్షి ఇక్కడ కనిపించిన ఘాతుక పక్షులలో ఉన్నాయి.[27]
పొట్టికాళ్ళు ఉన్న అనేక తీరపక్షులు సరస్సు మరియు దీవుల యొక్క తీరప్రాంతాలను మారుస్తూ ఇరుకైన ప్రదేశాలలో కనిపిస్తాయి. ఇందులో ఉల్లంకి పిట్టలు, ఉల్లంకి పిట్టల సంబంధితమైనవి, చిరుచేప, ముక్కు క్రిందకు తిరగబడిన ఏటి గట్టు పిట్టలు, ఉల్లాము పిట్టలు మరియు ఏటిగట్టు పిట్టలు ఉన్నాయి. బురదనేలల మీద భరతపక్షులు, తోకలు ఆడించే నీటి జంతువులు మరియు తీతువపిట్టలు కూడా కనుగొనబడినాయి. లోతైన నీటిలో ఆహారం తినేవాటిలో పొడవైన-కాళ్ళున్న మూతులు పైకున్న నీటి పక్షులు, పెద్ద ఉల్లంకి పిట్టలు మరియు ఉల్లంగిలు ఉన్నాయి.
సరస్సు యొక్క అధిక శాకాహార ప్రాంతాలు అడవికోళ్ళకు, బోడికోళ్ళకు మరియు ఉష్ణమండల పక్షులకు సహాయపడుతున్నాయి. సరస్సు నారాయణపక్షులు మరియు రాత్రీ నారాయణ పక్షులను తీరాల వెంట లకుముకిపిట్టలు మరియు పాలపిట్టలతో చూడవచ్చును. చిన్న మాలకాకులను సరస్సు చుట్టూ పక్షులు వాలే ప్రదేశాల మీద,
బ్రాహ్మినీ కొంగల గుంపులు అలానే షోవెల్లర్లు, సూదివంటి తోకకల కొంగలు, గోధుమరంగు కొంగలు, అడవిబాతులు, పోచర్డ్‌లు, బాతులు మరియు బోడికోడులను కూడా చూడవచ్చును.[29]
నల్బానా దీవిలో సముద్ర రీవపిట్టలు మరియు నదీ రీవపిట్టలు కనిపిస్తాయి. 2002లో, బాంబే నాచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ దీవి వద్ద భారతీయ నదీ రీవపిట్టల 540 గూళ్ళను నమోదుచేసింది, ఆగ్నేయ ఆసియాలో అతిపెద్ద పక్షి గూళ్ళ సమూహంగా ఇది ఉంది.[27]
నీటి జంతుసమూహం
చిల్కా డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (CDA) యొక్క నవీకరణ కాబడిన (2002) సమాచారం ప్రకారం, 323 జలజాతులు ఉన్నాయి, ఇందులో 261 చేప జాతులు, 28 రొయ్యలు మరియు 34 పీతలులుగా ఉన్నాయి, దీనిలో అరవై ఐదు జాతులు సరస్సులో ప్రజననం అవుతాయి. 27 జాతులు తాజానీటి చేపలు మరియు రొయ్యల యొక్క రెండు జాతులు ఉన్నాయి. ప్రజననం కావటానికి మిగిలిన జాతులు వలసపోతాయి. 21 జాతుల చిన్నచేపలు మరియు క్లుపీడీ కుటుంబానికి చెందిన చిన్నచేపలు గుర్తించబడినాయి.

1998–2002 మధ్య, 40 చేపల జాతులు ఇక్కడ మొదటిసారి నమోదుకాబడినాయి మరియు 2000లలో సరస్సు ద్వారాన్ని పునఃప్రారంభించటంతో, ఆరు బెందిరింపుకు గురికాబడిన జాతులు తిరిగి కనిపించాయి, ఇందులో:
మిల్క్ ఫిష్ (సేబా ఖైన్గా),
ఇండో-పసిఫిక్ టార్ఫోన్ (పానియాలేహియో),
టెన్ పౌండర్ (నహమా),
బ్రెం (కళా ఖురంతి),
హిల్సా (టెన్యులోసా) ఇలిషా (ఇలిషి) మరియు
ముల్లెట్ R. కోర్సుల (కెకేండ) [6][7]
వాణిజ్యపరమైన చేపల వృత్తులు
దశాబ్దాలుగా జాలరులు ప్రత్యేకమైన హక్కలను చేపలు పట్టడం మీద సరస్సు యొక్క విభజనకాబడిన క్లిష్ట విధానం ద్వారా కలిగి ఉన్నారు, సాపేక్షంగా స్థిరమైన పద్ధతిలో సరస్సును వర్ధనం చేయటం మరియు చేపలు పట్టే మెళుకువలను, వలలను మరియు ఉపకరణాలను పెద్ద స్థాయిలో అభివృద్ధి చేశారు.[13]
బ్రిటీష్ వారి పాలనా సమయంలో, 1897–98లో, జాలరుల సంఘం ప్రత్యేకమైన చేపలుపట్టే హక్కులను అనుభవించింది. సరస్సు యొక్క చేపల వృత్తులలో ఖాల్లికోట్, పారికుడ్, సునా బీబీ, మిర్జా తహెర్ బైగ్ మరియు భుంగార్పూర్ చౌదరీ కుటుంబాలు ఇంకనూ పారికుడ్ మరియు ఖాల్లికోట్ యొక్క రాజుల రాజ్యాల క్రిందకు వచ్చే ఖుద్రా యొక్క ఖాస్ మహల్ ప్రాంతాలు భాగంగా ఉన్నాయి. జమీందారులు (భూస్వాములు) చేపలు పట్టడాన్ని స్థానిక జాలరులకు ప్రత్యేకంగా కౌలుకు ఇచ్చారు.[13]
జమీందారీ (భూస్వామి) విధానాన్ని 1953లో నిషేధించిటంతో, సంప్రదాయ చేపలు పట్టేప్రాంతాలు స్థానిక జాలరుల యొక్క మద్ధతుదారులకు కౌలుకు ఇవ్వడం కొనసాగింది. చేపలు పట్టడం ముఖ్యంగా రొయ్యలు పట్టడం బయట ప్రదేశాలలో ఆసక్తి ముఖ్యపాత్ర పోషించటం వలన అధిక లాభదాయకమైనది. కానీ 1991లో, ఒడిషా ప్రభుత్వం ఒక కౌలు పధకాన్ని ప్రతిపాదించింది, అధికంగా కౌలు వేలం పాడుకున్నావారికి కౌలు ఇవ్వబడుతుంది, జాలరుల సహకార సంఘాలు దానిని న్యాయస్థానంలో సవాలు చేశాయి. ఒడిషా ఉచ్ఛ న్యాయస్థానం సంప్రదాయ జాలరుల యొక్క ప్రయోజనాలను రక్షించే మార్పులను చేయమని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది మరియు అప్పటినుండి ఏవీ కొత్త కౌలులు నమోదుకాబడలేదు. ఇది అధ్వాన్నమైన విధానంలోకి మారింది, ఇందులో శక్తివంతమైన బహిరంగకులు ఆసక్తులను కనపరిచి స్థానిక ప్రజల మీద అధికారం చెలాయించారు.[13]
సరస్సులో బట్టర్ కాట్‌ఫిష్ మరియు వాల్లాగో అట్టూ సాధారణంగా కనిపించే చేపల రకాలలో ఉన్నాయి. 11 చేపల జాతులు, 5 రొయ్యల జాతులు మరియు 2 పీతల జాతులు వర్తకపరంగా ముఖ్యమైనవి. వాణిజ్యపరంగా ముఖ్యమైన రొయ్యలలో జైంట్ టైగర్ ప్రాన్, పీనస్ ఇండికస్ (భారతదేశానికి చెందిన తెల్లటి రొయ్య), మెటపేనస్ మోనోసెరస్ (మచ్చల రొయ్య), మెటపేనస్ అఫ్ఫినిస్ (గులాబీరంగు రొయ్యలు) మరియు మెటపేనస్ డోబ్సన్ (కడాల్ రొయ్య) ఉన్నాయి. మడచెట్ల పీత వాణిజ్యపరంగా అత్యంత ముఖ్యమైన పీత.[22] సరస్సులో చేపల ప్రదేశాలు గతంలో మారాయి, నూతన ప్రవేశాన్ని తెరచిన తరువాత మరియు ఒండలిని త్రవ్విన తరువాత గణనీయమైన పూర్వస్థితిని పొందింది –పురాతన ద్వారం మగర్ముక్ 2000–2001లో మూసుకుపోయింది, ఫలితంగా వేలా ప్రవేశం యొక్క ఉన్నతమైన అంతర్గత మిశ్రమం సముద్రం మరియు నదుల నుండి వచ్చిన తాజానీటితో జరిగింది. దీనికి విరుద్ధంగా అన్నికాలాల్లో కన్నా కనిష్ఠ స్థాయిలో చేపలు మరియు రొయ్యలు 1,269t (1,399 short tons) in 1995–96లో కనిపించాయి, గరిష్ఠంగా 11,878t (13,093 short tons) 2001–2002లో పొంది జాలరుల తలసరి ఆదాయం సంవత్సరంలో 19,575 రూపాయలుగా (దాదాపు US$392) అంచలావేయబడింది.[7] ఇటీవల, ఒడిషా ప్రభుత్వం చేపల వృత్తి సాగు కొరకు చిల్కా సరస్సు యొక్క కౌలును నిషేధిస్తూ ఉత్తర్వును జారీ చేసింది.[13]
డాల్ఫిన్లు
ఇరవాడి డాల్ఫిన్ (ఓర్సెల్ల బ్రెవిరోస్ట్రిస్ ) అనేది చిల్కా సరస్సు యొక్క ముఖ్య జాతి. చిల్కా భారతదేశంలో ఇరవాడి డాల్ఫిన్లుగా పిలవబడుతున్న ఒకేఒక్క జాతికి స్థావరంగా ఉంది
[30]
మరియు ఈ జాతులకు కేంద్రంగా ఉన్న ప్రపంచంలోని రెండు సరస్సులలో ఇది ఒకటి.
[28]
ఇది నివసిస్తున్న ఆరు ప్రదేశాలలో ఐదింటిలో కచ్చితంగా అపాయకర పరిస్థితిలో ఉన్నట్టుగా విభజించబడినాయి.
[31]
బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్ల యొక్క అతితక్కువ సంఖ్య సముద్రం నుండి సరస్సుకు వలసవెళుతుంది.[3] చిల్కా జాలరుల ప్రకారం ఇరవాడి డాల్ఫిన్లు మరియు బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్లు బాహ్య జలమార్గంలో కలసుకున్నప్పుడు ఇరవాడి డాల్ఫిన్ దడుచుకొని బలవంతంగా సరస్సుకు తిరిగి వస్తుంది.[32]
కొన్ని ఇరవాడి డాల్ఫిన్లు కేవలం అంతర్గత జలమార్గం వెంట మరియు సరస్సు యొక్క మధ్య భాగంలోని పరిమితమైన భాగంలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. 2000లో సత్పాడా వద్ద నూతన ప్రవేశాన్ని తెరచిన తరువాత, అవి ఇప్పుడు చక్కగా సరస్సు యొక్క మధ్య మరియు దక్షిణ భాగాలలో పంపిణీకాబడినాయి.[28] కనపడే డాల్ఫిన్ల సంఖ్య 50 నుండి 170 మధ్యలో మారుతూ ఉంటుంది. 2006 గణాంకాలలో 131 డాల్ఫిన్లను మరియు 2007 గణాంకాలలో 138 డాల్ఫిన్లను లెక్కించారు. 138 డాల్ఫిన్లలో, 115 పెద్దవి, 17 యవ్వనంలో ఉన్నవి మరియు ఆరు పిల్లలుగా ఉన్నాయి. 60 పెద్దవి బాహ్య జలమార్గంలో 32 మధ్య భాగంలో మరియు 23 దక్షిణ భాగంలో అనుసరిస్తూ కనిపించాయి.[33]
డాల్ఫిన్ పర్యాటకం అనేక స్థానిక నివాసితులకు ప్రత్మామ్నాయ సంపాదనగా ఉంది. డాల్ఫిన్లను చూడటానికి సరస్సులోకి తీసుకువెళ్లటానికి25km2 (9.7sqmi) మూడువందల అరవై 9-HP లాంగ్-టైల్ మోటర్ బోట్లను సాత్పదాలో నియమించబడిన నాలుగు పర్యాటక సంఘాలు ఉన్నాయి. దాదాపు 500 జాలరుల కుటుంబాలు ఈ వ్యాపరంలో చేరి ఉన్నాయి.[30] ఒడిషా పర్యాటక విభాగం మరియు సాత్పదాలోని NGO డాల్ఫిన్ మోటర్ బోట్ అసోసియేషన్, నివేదిక ప్రకారం సంవత్సరానికి డాల్ఫిన్లను చూడటానికి 40,000ల మంది పర్యాటకులు చిల్కా వస్తారని తెలపబడింది. చిల్కా వద్ద అక్టోబర్-జనవరి మరియు మే-జూన్లు రద్దీగా ఉండే సమయం, గరిష్ఠంగా రోజుకు 600-700 మంది డిసెంబర్-జనవరి కాలంలో వస్తారు. డాల్ఫిన్ మోటర్బోట్ అసోసియేషన్ 8-మంది ప్రయాణించే 75 ప్రయాణికుల మోటర్ బోట్లను డాల్ఫిన్లను చూడటానికి కలిగి ఉంది. పర్యాటకులు Rs. 250లను 60–90 నిమిషాల విహారానికి చెల్లిస్తారు. అసోసియేషన్ ప్రకారం, చాలామంది పర్యాటకులు డాల్ఫిన్లను చూస్తారు. కేవలం 5% మంది నిరాశాజనకంగా వెనక్కు తిరిగివెళతారు. అసోసియేషన్‌తో పాటు, ఒడిషా పర్యాటకశాఖ "డాల్ఫిన్-చూడటాన్ని" పర్యాటకుల కొరకు నిర్వహిస్తుంది. వర్షాకాల సమయంలో, దాదాపు 100 మంది ప్రయాణీకులు/సరస్సును సందర్శిస్తారు.[11]
బోటు ఆధార డాల్ఫిన్ వీక్షించే పర్యటనలు డాల్ఫిన్ ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తాయి మరియు అనేక ప్రమాదకరమైన చావులను ప్రతి సంవత్సరం డాల్ఫిన్లకు కలిగిస్తాయి.[34] CDA డాల్ఫిన్ మరణాల యొక్క వార్షిక గణాంకాలను నిర్వర్తిస్తుంది. దాని ప్రకారం 2003-04లో 15 మరణాలు, 11 మరణాలు 2004-05లో, 8 2005-06లో మరియు 5 మరణాలు 2006-07లో సంభవించాయి. 2006-07 యొక్క 40% మరణాలు మరబోట్ల వల్లనే జరిగాయి.[33]
2004 నుండి, వేల్ అండ్ డాల్ఫిన్ కంజర్వేషన్ సొసైటీ విజ్జ్ఞానశాస్త్ర ఆధార విద్యాసంబంధ ప్రణాళికను ఇరవాడి మరియు చిల్కా డాల్ఫిన్లను రక్షించడానికి నిర్వహిస్తోంది. డాల్ఫిన్ల యొక్క మరణశాతానికి ప్రాథమిక కారణం తేలియాడే వలలు మరియు చేపలు పట్టటానికి ఉపయోగించే కొక్కాలుగా మరియు ద్వితీయ కారణం నిర్వహణాలోపంతో పెరుగుతున్న పర్యాటక కార్యకలాపాలలో బోటులు కొట్టడం వలన జరుగుతున్నాయని వారు నిర్ణయించారు.[30]
ఇరవాడి డాల్ఫిన్లు పరస్పర సంబంధాన్ని సంప్రదాయ జాలరులతో కలిగి ఉంటాయని స్పష్టమైనది. జాలరులు జ్ఞప్తికి తెచ్చుకుంటూ వారు చేపలను వారి వలలో పడుతున్నప్పుడు డాల్ఫిన్లను బయటకు పిలుస్తారని తెలిపారు.
[34] ఇరవాడి డాల్ఫిన్ల సహాయంతో అయేయవాడి నది యొక్క ఊర్ధ్వతలంలో కాస్ట్‌నెట్ చేపలు పట్టడాన్ని చక్కగా వ్రాయబడింది[35].
అతిపెద్ద ఆకర్షణీయ స్థలాలు
నలబాన్ దీవి: 15కిమీ2 నలబాన్ దీవి సరస్సులోపలే ఉంది మరియు రామ్సర్ పేర్కొనిన సరస్సులోని తడినేలలలో ప్రధాన ప్రాంతం. వన్యప్రాణి ప్రొటెక్షన్ ఆక్ట్ అధీనంలో 1973లో దీనిని పక్షుల కేంద్రంగా ప్రకటించారు. వలసవచ్చే కాలంలో వేల కొలది పక్షులు దిగిరావటాన్ని చూడటం ఈ ప్రాంతం యొక్క ముఖ్య ఆకర్షణ. వానాకాలంలో నీరు వెల్లవలాగా రావటం వలన ఈ దీవి మాయమవుతుంది మరియు తిరిగి వానాకాలం తరువాత కనిపిస్తుంది.
విశాలమైన సరస్సులో 225 చేప జాతులు, వృక్ష ప్లవక మండలం, శైవాలాలు మరియు నీటి మొక్కలు, మరియు దాదాపు నీటి మొక్కలు కానివాటికి తోడ్పాటును అందిస్తోంది. అధికంగా పక్షులు కేంద్రీకృతమైన ప్రదేశాలలో గెరాసర, పారికుడ్ దీవి, మరియు ఉత్తర మండలం యొక్క పశ్చిమ తీరాలు ఉన్నాయి.
చిల్కా సరస్సు పక్షులను వీక్షించడానికి భారతదేశంలో ఉన్న ఉత్తమమైన ప్రదేశాలలో ఒకటిగా ఉంది, మరియు ఇది చేపలు పట్టడానికి మరియు చేపలు పడుతూ కాలక్షేపం చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఇతర ఆకర్షక ప్రదేశాలు
పూరీ: ఈ పుణ్యక్షేత్రం 11వ శతాబ్దం చివరలో నిర్మించిన జగన్నాథుని ఆలయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ ఉన్న మరొక పెద్ద ఆకర్షణ సముద్ర తీరం, ఇక్కడ నుంచి మీరు ప్రకాశవంతమైన సూర్యోదయం మరియు అంతే సమానంగా పారవశ్యాన్ని కలిగించే సూర్యాస్తమాన్ని చూడవచ్చు. చిల్కాకు వెళ్ళకుండా పూరీకు వెళ్ళడం అనేది అసంపూర్ణమైన యాత్రగా తెలపబడుతుంది.
నిర్మల్‌ఝార్ జలపాతం: మీ విహార శిబిరాన్ని వేసుకోవడానికి ఇది ఆదర్శవంతమైన ప్రదేశం. ఈ అందమైన జలపాతం చిల్కా సరస్సు నుండి 12కిమీ దూరంలో ఉంది.
సాత్పదా: ఈ ప్రదేశం పూరీ నుండి 55km (34mi) దూరంలో చిల్కా సరస్సు యొక్క తూర్పు భాగంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం మూడు వైపులా సరస్సులతో చుట్టబడి ఉంది, అందుచే అవి ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక మంచి పర్యాటక ప్రాంతంగా ప్రకృతి ఆరాధకులకు ఉంది.
పర్యావరణ పర్యాటక రంగం
సరస్సు యొక్క బహిరంగ గాలి మరియు దృగ్గోచరమైన సహజ పూసంపద మరియు జంతుసంపద పర్యావరణ-పర్యాటకానికి ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉన్నాయి. ఇది కొంతవరకూ స్థానిక సమాజానికి ప్రత్యామ్నాయ పనిని కల్పిస్తుందని మరియు సరస్సు యొక్క సహజ వనరులను తెలివిగా ఉపయోగించటం మరియు పరిరక్షించటం వంటి పర్యావరణ జాగృతిని స్థానిక నివాసితులలో మరియు పర్యాటకులలో పుట్టిస్తుందని ఆశించబడింది. అట్లాంటి చర్యల కొరకు సరస్సు లోపల ప్రదేశాలను గుర్తించడమైనది:
సరస్సు యొక్క దక్షిణ అంత్యంలో రంభా అగాధం దీవుల సమూహాన్ని కలిగి ఉంది, అందులో:
Mr. స్నోడ్‌గ్రాస్ నిర్మించిన వాస్తుశిల్ప స్తంభం ది బెకన్ ఐల్యాండ్  (పైన ఒక దీపం పెట్టడానికి), ఈయన ఘంటసిలా పర్వతం సమీపాన రంబా అగాధంలోని రాళ్ళ మీద అప్పటి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ యొక్క గంజాం సేకరణకర్తగా ఉన్నారు. తూర్పుకనుమల చేత చుట్టముట్టబడి నీరుతో విస్తరించి అందంగా ఉంటుంది.
ది బ్రేక్‌ఫాస్ట్ ఐల్యాండ్ , పియర్ ఆకారంలో ఉన్న "సంకుద దీవి", కాలికోట్ రాజుచే నిర్మించబడిన శిథిలావస్థలో ఉన్న భవంతి శిథిలాలు అరుదైన మొక్కలతే మరియు అక్కడ ఉన్న వృక్షసముదాయంతో పచ్చదనాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
హనీమూన్ ఐల్యాండ్ , 5km (3mi) రంభా జెట్టీ నుండి బర్కుడా దీవిగా పిలవబడుతోంది, ఇక్కడ సంస్తరంలో స్పష్టమైన నీరు ఎరుపు మరియు పచ్చటి స్థూల శైవలాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు ఇది అవయవహీనమైన బల్లులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, స్థానీయ జాతులను ఇక్కడ కనుగొనవచ్చును.
సొమోలో అండ్ దుమ్కుడి ఐలాండ్స్, సరస్సు యొక్క మధ్య మరియు దక్షిణ మండలాలలో కేంద్రీకృతమై ఖాలికోట్ పర్వత శ్రేణుల వెనుకభాగాన ఉంది, తూర్పు కనుమలు వృక్షసంపద మరియు జంతుసంపదతో కప్పబడి ఉంటాయి మరియు ఈ ప్రాంతం డాల్ఫిన్లు చూడటానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.
బర్డ్స్' ఐల్యాండ్, సరస్సు యొక్క దక్షిణ మండలంలో వేలాడుతున్న అతిపెద్ద రాళ్ళలో ఉంది, ఇవి తెల్లగా రంగు పూసినట్టు ఉండటానికి కారణం పక్షులు వేసే రెట్టలలో ఉన్న ఫోలిక్ ఆమ్లం మరియు శీతాకాలంలో సంపన్నమైన శైవల సంఘాలు మరియు కొన్ని మడచెట్ల జాతులు ఇంకా వలస పక్షులకు ప్రసిద్ధి చెందింది.
ప్రకృతి ఆరాధకులకి పారికుడ్ అనేది గర్ కృష్ణప్రసాద్ బ్లాక్‌లోని మిశ్రమ దీవుల సమూహం మరియు ఇది శీతాకాల సమయంలో పక్షుల సుందరదృశ్యాన్ని అందిస్తుంది.
కాళిజై టెంపుల్ ఒక దీవి మీద ఉంది, దీనిని దేవత కాళిజై యొక్క నివాసంగా భావించబడుతుంది.ఈ దేవస్థానం ఒక కొండ మీద ఉంది మరియు దాని చుట్టూ నీలి నీటిని కలిగి ఉంది. చిల్కా స్థానిక ప్రజలు సరస్సును పాలిస్తున్న దేవతగా సూచిస్తారు.
సాత్పదా గ్రామం సరస్సు యొక్క నూతన ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉంది, సరస్సు యొక్క అందమైన దృశ్యాన్ని మరియు డాల్ఫిన్ల యొక్క దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది. యాత్రికుల కొరకు వందల కొద్దీ బోట్లు యాత్రలను నిర్వహిస్తాయి.
బరున్కుడా, మగర్ముక్ సమీపాన సరస్సు యొక్క ద్వారం వద్ద ఒక చిన్న దీవలో భగవంతుడు వరుణుడి దేవాలయం.
నబగ్రహ అనేది ప్రాచీన విగ్రహమూర్తి, ఇది బాహ్య జలమార్గం వెంట ఉంది.
చౌర్బార్ శివా టెంపుల్ అలుపట్న గ్రామం వద్ద బాహ్య జలమార్గం వెంట కేంద్రీకృతమై ఉంది.
మాణిక్‌పాట్నా, బాహ్య జలమార్గం వద్ద ఉంది, నౌకాశ్రయాన్ని చారిత్రాత్మక ఋజువుగా ఉంది, ఇది ఫార్ ఈస్ట్‌తో వర్తకం కొరకు ఉపయోగించబడింది మరియు దేవుడు శివుడు ఉన్న భాబాకుందేస్వర్ దేవాలయం, పాత మసీదు ఉన్నాయి, దీని ప్రవేశ ద్వారం తిమింగలం యొక్క దవడలతో చేయబడినాయి.
సాండ్-బార్ అండ్ మౌత్ ఆఫ్ ది లేక్ అనేది సాండ్ బార్‌కు అడ్డంగా ఉన్న ఖాళీ తీరం యొక్క 30km (20mi) అన్వేషించబడని మరియు అనుదైర్ఘ్య తీరం సాండ్ బార్‌కు అడ్డంగా ఉంది, ఇది సరస్సును సముద్రం నుండి వేరు చేస్తుంది.[36]
పరిచయం

సరస్సు వెళ్ళడానికి చెన్నై మరియు కోల్‌కతా జాతీయరహదారి సంఖ్య 5 ద్వారా కలపబడింది. సరస్సు యొక్క తూర్పు తీరంలో ఉన్న సత్పరా పట్టణం పూరీ నగరం యొక్క నైరుతి దిశలో రోడ్డు రహదారికి దూరంలో మరియు 100km (60mi) ఒడిషా రాష్ట్ర రాజధాని భుబనేశ్వర్‌కు దూరంలో ఉంది, ఇది విమానాశ్రయం నుండి కూడా చేరువలో ఉంది.
కోల్‌కతా నుండి దక్షిణ తూర్పు రైల్వే యొక్క బ్రాడ్ గేజ్ రైల్వే లైన్ సరస్సు పశ్చిమ తీరం వెంట బాలుగన్, చిల్కా మరియు రంభా స్టేషన్ల నుండి వెళుతుంది.[5]
సరస్సు అవధులలో, ఒడిషా ట్రాన్స్‌పోర్ట్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (OTDC) మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం యొక్క రెవెన్యూ శాఖ బోటు షికారులను అందిస్తోంది. సరస్సులో వేర్వేరు దీవులకు ప్రైవేటు నిర్వాహకులు దేశీయ బోటుల సేవలను అందిస్తారు.[37]
OTDC అతిథి గృహాలు బార్కుల్, రంభ, సాత్పదా వద్ద & అనేక హోటళ్ళు బాలుగాన్ వద్ద ఉన్నాయి. నల్బానా పక్షి కేంద్రాలకు ప్రవేశించే ముందు ప్రవేశ అనుమతిని తీసుకోవాలి. ఈ ప్రవేశ అనుమతిని ప్రవేశం/నిర్గమనం తనిఖీ స్థానాల వద్ద మరియు అధికారులు కోరినప్పుడు చూపించవలసి ఉంటుంది.
చిత్రశ్రేణి

పొంగామియా పిన్నాట (పాణిగ్రాహి) - ఒక పువ్వు ప్రకాండం
సాండర్లింగ్ కాలిడ్రిస్ అల్బా
టెరెక్ సాండ్‌పైపర్ క్జెనస్ సినెరస్
కెంటిష్ ప్లోవెర్ (చరాడ్రియస్ అలెగ్జాన్డ్రియస్)
నల్ల-తోక కల గుడ్విట్ లిమోసా లిమోసా
వివిధరంగుల లకుముకిపిట్ట (సెర్లే రుడిస్)
బైరిపక్షి
తెల్లటి-ఉదరం కల సముద్ర గ్రద్ద
పచ్చ సముద్ర తాబేలు
డుగాంగ్
అవయవాలులేని బల్లి
వేటాడే పిల్లి

మూలాలు

బాహ్య లింకులు




వర్గం:ఒడిశా
వర్గం:ఒడిశా యొక్క సరస్సులు
వర్గం:భారతదేశం యొక్క నదీ ముఖద్వారాలు
వర్గం:భారతదేశంలో రామ్సర్ ప్రాంతాలు
వర్గం:భారతదేశంలోని పక్షుల కేంద్రాలు
వర్గం:పర్యావరణ పర్యటన