కృత్రిమ ఉపగ్రహము

Question: భారతదేశం తయారుచేసిన మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం ఏది ?





కృత్రిమ ఉపగ్రహం అనేది మానవ ప్రయత్నం చేత కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టబడిన వస్తువు. మొట్టమొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం, స్పుత్నిక్ 1 ను సోవియట్ యూనియన్ 1957 లో ప్రవేశ పెట్టింది. 2009 నాటికి వేలకొద్దీ ఉపగ్రహాలు వివిధ కక్ష్యలలోకి ప్రవేశ పెట్టబడ్డాయి. 40 దేశాలకు చెందిన ఉపగ్రహాలను పది దేశాలకు చెందిన ప్రయోగ సామర్థ్యాన్ని వినియోగించి ప్రయోగించారు. కొన్ని వందల ఉపగ్రహాలు ప్రస్తుతం పనిచేస్తూ వుండగా, ఆయుర్దాయం తీరిపోయిన వేలాది ఉప్రగ్రహాలు, ఉపగ్రహ శకలాలు భూకక్ష్యలో అంతరిక్ష శిధిలాలుగా ఉన్నాయి. కొన్ని అంతరిక్ష నౌకలు ఇతర గ్రహాల కక్ష్యల్లోకి ప్రవేశ పెట్టబడి, చంద్రుడు, శుక్రుడు (వీనస్), అంగారకుడు (మార్స్), బృహస్పతి (జూపిటర్), శని (సాటర్న్) లకు కృత్రిమ ఉపగ్రహాలుగా మారతాయి.
ఉపగ్రహాల వలన చాల రకాల ప్రయోజనాలున్నాయి. వాటిలో సాధారణంగా సైనిక (గూఢచార), పౌర భూపరిశీలక ఉపగ్రహాలు, సమాచార (కమ్యూనికేషన్) ఉపగ్రహాలు, దిశానిర్దేశక (నావిగేషన్) ఉపగ్రహాలు, పరిశోధన ఉపగ్రహాలు ఉంటాయి. అంతరిక్ష స్థావరాలు, కక్ష్యలోని మానవ సహిత అంతరిక్ష నౌకలు కూడా ఉపగ్రహాలే. ఉపగ్రహాల ప్రయోజనాన్ని బట్టి, వాటి కక్ష్యలు మారుతూ ఉంటాయి. వాటిలో భూ నిమ్న కక్ష్య, ధ్రువ కక్ష్య, భూ స్థిర కక్ష్య మొదలైన తరగతులు ప్రసిద్ధి చెందాయి.
ఉపగ్రహాలనేవి కంప్యూటర్ చేత నియంత్రించబడే పాక్షిక స్వతంత్ర వ్యవస్థలు. ఉపగ్రహంలోని ఉపవ్యవస్థలు, విద్యుదుత్పత్తి, ఉష్ణ నియంత్రణ, టెలీ మెట్రీ, వాలక నియంత్రణ (యాటిట్యూడ్ కంట్రోల్), కక్ష్య నియంత్రణ మొదలైన చాల లక్ష్యాలను పర్యవేక్షిస్తాయి.
చరిత్ర
తొలి భావనలు
ఒక ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టడంపై మొదటి కాల్పనిక చిత్రణ, ఎడ్వర్డ్ ఎవెరెట్ట్ హెల్ రచించిన, ది బ్రిక్ మూన్ అనే చిన్న కథ. ఈ కథ 1869 లో మొదలైన ది అట్లాంటిక్ మంత్లీలో ధారావాహికగా ప్రచురితమైంది.[1][2] [2][4]ఇదే కథాంశం మళ్లీ జూల్స్ వేర్న్స్ యొక్క ది బేగం ఫోర్త్యున్ లో కనిపిస్తుంది (1879).
1903 లో కొన్స్తాన్టిన్ సిఒల్కొవ్స్కి (1857-1935) ది ఎక్ష్ప్లొరెశన్ అఫ్ కాస్మిక్ స్పేస్ బై మీన్స్ అఫ్ రిఅక్షన్ డివైసెస్</i>ను ప్రచురించారు ( రష్యన్ లో: Исследование мировых пространств реактивными приборами ), అది అంతరిక్ష నౌకలను ప్రవేశపెట్టడంలో రాకెట్ ఉపయోగమును గురించిన మొదటి విద్యావిషయక పుస్తకము. అతను భూమి చుట్టూ ఉన్న అతి చిన్న కక్ష్యలో అవసరమైన,కక్ష్య వేగాన్ని 8 Km/s గా గణించాడు,, ద్రవచోదకాలను ఇంధనముగా నింపుకున్న ఒక బహు దిశల రాకెట్ దీనిని సాధించగలదు. ఇతర మిశ్రమాలను ఉపయోగిస్తూ కూడా ద్రవ ఉదజని, ద్రవ ఆమ్లజనులను ఉపయోగించవచ్చని ప్రతిపాదించాడు.
1935 లో హెర్మన్ పోటోక్నిక (1930-1896) ది ప్రాబ్లం అఫ్ స్పేస్ ట్రావెల్ - ది రాకెట్ మోటార్ అనే తన ఏకైక పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు, (జర్మన్: Das Problem der Befahrung des Weltraums — der Raketen-Motor ), అది అంతరిక్షము లోకి చొచ్చుకొని పోవటానికి, శాశ్వతముగా మానవులు అక్కడ ఉండటానికి సంబంధించిన ఆలోచన. అతను ఒక అంతరిక్ష స్థావరాన్ని క్షుణ్ణంగా ఊహించుకొని,దాని భూస్థావర కక్ష్యను గణించాడు.అతను భూమి యొక్క శాంతి యుతమైన, సైనిక పరమైన కూలంకుష పరిశీలనకు కక్ష్య లోని అంతరిక్ష నౌక ఉపయోగాన్ని వర్ణించాడు, శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ప్రత్యేక అంతరిక్ష పరిస్థితులు ఎ విధంగా ఉపయోగపడుతాయో వివరించారు.ఈ పుస్తకము భూస్థావర ఉపగ్రహాలను వర్ణించింది (సిఒల్కొవ్స్కి చేత మొదటగా ప్రతిపాదించ బడ్డ)మరియు రేడియో ద్వారా వాటికి, భూమికి మధ్య గల సంబంధాన్ని చర్చించారు, కాని ఉపగ్రహాలను వినియోగించుకొని సాముహిక ప్రసారాలు, దూర సందేశాలను ప్రసారము చేయోచ్చనే ఆలోచన అతనికి రాలేదు.
1945 లోవైర్లెస్ వరల్డ్ అనే వ్యాసములో ఆంగ్ల వైజ్ఞానిక కాల్పనిక రచయితఆర్థర్ సి.క్లార్క్(1917-2008) సాముహిక సమాచార వ్యవస్థ లో(మాస్ కమ్యూనికేషన్స్)లో సమాచార ఉపగ్రహాల ఉపయోగము గురించి కూలంకుషంగా వర్ణించారు.[3][6]అతి వేగవంతమైన గ్లోబల్ కమ్యూనికేషన్స్ వల్ల లాభాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, ఉపగ్రహాలను ప్రవేశపెట్టడం లోని లాజిస్టిక్స్, శక్యమైన కక్ష్యలు, ప్రపంచాన్ని చుట్టేసే ఉపగ్రహాల వలయాన్ని సృష్టించటం గురించి క్లార్క్ పరిశీలించారు.గ్రహము అంతటినీ పరిశీలించటానికి మూడు భూస్థావరఉపగ్రహాలు సరిపోతాయని అతను సూచించాడు.
కృత్రిమ ఉపగ్రహాల చరిత్ర

మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం స్పుత్నిక్ 1,1957 అక్టోబరు 4 న సోవియెట్ యూనియన్చేత ప్రయోగించబడింది,, సెర్జీ కోరోలేవ్ముఖ్య సృష్టికర్తగాను కేరిం కేరిమోవ్ అతని సహాయకుడిగా, సోవియట్ తన స్పుత్నిక్ కార్యక్రమాన్నిప్రారంభించింది.[4] ఇది సోవియట్ యూనియన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మధ్య అంతరిక్ష పోటీని ప్రేరేపించింది.
కక్ష్య మార్పులను కొలవటం ద్వారా ఎత్తైన వాతావరణ పొరల సాంద్రతను కనుగొనటానికి స్పుత్నిక్ 1 సహాయపడింది, ఐనోస్పెయర్ లో రేడియో-సిగ్నల్ పంపిణీకి సమాచారం సమకూర్చింది.ఉపగ్రహ శరీరమంతా ఒత్తిడికి లోనైననత్రజనితో నిండి ఉండటం వల్ల,స్పుత్నిక్ 1 మెటియోరాయిడ్స్(రాయి వంటి పదార్ధాలు)ను కనుగొనటానికి అవకాశాన్ని కలిపించింది, ఇది బయటి ఉపరితలాన్ని మెటియోరాయిడ్స్ చొచ్చుకొని పోవటం మూలంగా అంతర్గత ఒత్తిడి తగ్గటం వల్ల ఉష్ణానికి చెందిన డేటా భూమికి తిరిగి రావటం వల్ల స్పష్టమవుతోంది.అనుకోకుండా<i data-parsoid='{"dsr":[5815,5831,2,2]}'>స్పుత్నిక్ 1</i>విజయాన్ని గురించి చేసిన ప్రకటన యునైటెడ్ స్టేట్స్లో స్పుత్నిక్ విషమ పరిస్థితులనుజాగృత పరిచింది, నిశబ్ద యుద్ధములో అంతరిక్ష పోటీనిరగిల్చింది.
స్పుత్నిక్ 2 1957 నవంబరు 3 లో ప్రవేశపెట్టబడి ప్రాణముతో ఉన్న మొదటి ప్రయాణీకుడిగా లైకా అనే కుక్కను కక్ష్య లోకి తీసుకు వెళ్ళింది.[5][10]
మే 1946 లో,ప్రాజెక్ట్ RANDప్రయోగాత్మక ప్రపంచము-చుట్టూ పరిభ్రమించే అంతరిక్ష నౌక యొక్క ప్రాథమిక రూపకల్పనను విడుదల చేసింది, అది ఈ విధంగా ప్రకటించింది," సరి అయిన ఉపకరణాలతో ఉన్న ఒక అంతరిక్ష వాహనము, ఇరవయ్యో శతాబ్దము యొక్క అత్యంత సామర్ధ్యము కల శాస్త్రీయ పరికరాలలో ఒకటిగా భావించవచ్చు.[12][12]
1945 నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్ నావికా దళముయొక్కబ్యూరో అఫ్ ఏరోనాటిక్స్ ఆధ్వర్యములో కక్ష్య ఉపగ్రహాలను ప్రవేశ పెట్టాలని యునైటెడ్ స్టేట్స్భావిస్తోంది.యునైటెడ్ స్టేట్స్ వాయు సేనప్రాజెక్ట్ RAND ఎట్టకేలకు పైన నివేదికను విడుదల చేసింది, కాని ఉపగ్రహం అనేది సమర్ధవంతమైన సైనిక ఆయుధము అనటాన్ని నమ్మలేదు; దానిని శాస్త్ర, రాజకీయ , ప్రచారాలకు ఒక సాధనముగా వారు భావించారు.1954 లో, రక్షణదళ కార్యదర్శి ఈ విధంగా ప్రకటించారు,"నాకు ఏ అమెరికన్ ఉపగ్రహ కార్యక్రమము గురించి తెలియదు".[14][14]
1958 మొదలయ్యే నాటికి ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాలని యు.ఎస్ తలుస్తోందని 1955 జూలై 29 న వైట్ హౌస్ ప్రకటించింది.ఇది ప్రాజెక్ట్ వాన్గార్డ్గా ప్రసిద్దమైనది.1957 ముగిసే లోగానే ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాలని భావిస్తున్నట్లు జూలై 31, న సోవిఎట్స్ ప్రకటించింది.
అమెరికన్ రాకెట్ సొసైటీ, ది నేషనల్ సైన్సు ఫౌండేషన్,, ది ఇంటర్నేషనల్ జియోఫిజికల్ ఇయర్, ఒత్తిడులను అనుసరించి, సైనిక అభిరుచి అభివృద్ధి చెందింది, 1955 ఆరంభంలో వాయు సేన, నౌకా దళము ప్రాజెక్ట్ ఆర్బిటర్ పైన పనిచేశాయి, దానిలో ఉపగ్రహాన్ని ప్రవేశ పెట్టటానికి జుపిటర్ సి రాకెట్ ను ఉపయోగించుకున్నాయి.ఆ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతమైంది,, 1958 జనవరి 31 న ఎక్స్ప్లోరర్ 1 యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క మొదటి ఉపగ్రహం అయింది.[6][16]
1961 జూన్ లో, స్పుత్నిక్ 1 ప్రయోగించిన మూడున్నర సంవత్సరాల తరువాత, 115 భూ -కక్ష్య ఉపగ్రహాల జాబితా కోసం యునైటెడ్ స్టేట్స్అంతరిక్ష కాపుదారీ వలయాల వనరులను వాయుసేన వినియోగించుకుంది.[7][18]
ప్రస్తుతము భూ కక్ష్యలో ఉన్న అతిపెద్ద కృత్రిమ ఉపగ్రహం, అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష స్థావరము.
అంతరిక్ష నిఘా వ్యవస్థ
1957 లో సోవియెట్ స్పుత్నిక్ 1 ప్రయోగముతో అంతరిక్ష శకానికి నాంది పలికినప్పటి నుండి, అమెరికా వారి అంతరిక్ష నిఘా వ్యవస్థ (SSN) అంతరిక్ష వస్తువులపై నిఘా పెట్టి ఉంచింది. అప్పటి నుండి SSN, భూ కక్ష్యలో 26,000 పైగా వస్తువులను గమనించింది. SSN ప్రస్తుతానికి 8,000 పైచిలుకు కక్ష్యలో తిరుగుతున్న మానవ నిర్మిత వస్తువుల గమనింపులో ఉంచింది. మిగిలినవి భూ వాతావరణం లోకి తిరిగి ప్రవేశించి విచ్ఛిన్నమవడంగానీ, లేదా భూమిని ఢీకొనడం గానీ జరిగింది. ఇప్పుడు భూ కక్ష్య లోని అంతరిక్ష వస్తువులలో చాల టన్నుల బరువు గల ఉపగ్రహాల నుండి, కేవలము 10 పౌండ్లు తూగే మునుపెన్నడో ప్రయోగించిన రాకెట్ల శకలాల వరకూ ఉన్నాయి. మొత్తం అంతరిక్ష వస్తువులలో దాదాపు ఏడు శాతం దాకా పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాలు కాగా (అనగా ~560 ఉపగ్రహాలు), మిగిలినవి అంతరిక్ష శిథిలాలు.[8] అమెరికా వారి వ్యూహాత్మక కమాండు వారి ఆసక్తి క్రియాశీలక ఉపగ్రహాలపై మాత్రమే ఐనప్పటికీ, అంతరిక్ష శిధిలాల జాడలను కూడా అనుసరిస్తోంది. ఈ శిథిలాలు పునః ప్రవేశం చేసినపుడు, వాటిని చొచ్చుకు వస్తున్న క్షిపణులుగా పొరబడే అవకాశం ఉంది. SSN 10 సెంటి మీటర్లు లేదా అంతకన్నా పెద్ద వ్యాసము కల అంతరిక్ష వస్తువుల జాడను అనుసరిస్తుంది.
సైనిక సంబంధము కాని ఉపగ్రహ సేవలు
సైనిక సంబంధము కాని ఉపగ్రహ సేవలలో ముఖ్యముగా మూడు విభాగాలు ఉన్నాయి.[9]
స్థిర ఉపగ్రహ వ్యవస్థ
స్థిర ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు అన్ని దేశాల, ఖండాల మీదుగా వందల బిల్లియన్ల ధ్వని,సమాచారం, వీడియో ప్రసారాలను, భూ ఉపరితలము పై కొన్ని ఖాయమైన బిందువుల మధ్య చేపట్టాయి.
సంచార ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు
సంచార ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు మార్గ నిర్దేశక వ్యవస్థలుగా పనిచేస్తూనే, సుదూరప్రదేశాలను, వాహనాలను, నౌకలను, వ్యక్తులను, వాయు విహంగాలను ప్రపంచము లోని ఇతర ప్రదేశాలతో మరియు/లేదా ఇతర సంచార లేదా స్థిర సమాచార విభాగాలతో కలపటానికి సహాయం చేస్తాయి.
శాస్త్రీయ పరిశోధనా ఉపగ్రహం (వాణిజ్యపరమైన , వాణిజ్యేతరమైన)
శాస్త్రీయ పరిశోధన ఉపగ్రహాలు మనకు వాతావరణము నకు సంబంధించిన సమాచారము, భూ పర్యవేక్షణ డేటా (ఉదాహరణకు,రిమోట్ సెన్సింగ్ ),అమెచ్యూర్ (HAM) రేడియో,మరియు భూ శాస్త్రము, సాగర శాస్త్రము, వాతావరణ పరిశోధన మొదలైన వివిధ ఇతర పరిశోధనా అనువర్తనాలను మనకు సమకూరుస్తాయి .
రకాలు

ఖగోళాధ్యయన ఉపగ్రహాలు సుదూర గ్రహాలను,నక్షత్ర పుంతలను,మరియు బయటి ఇతర అంతరిక్ష వస్తువులను పర్యవేక్షించటానికి ఉపయోగించే ఉపగ్రహాలు.
జీవ ఉపగ్రహాలు సజీవ ప్రాణులను, సాధారణంగా శాస్త్రీయ పరిశోధనల కోసం తీసుకు వెళ్ళటానికి రూపొందించబడ్డ ఉపగ్రహాలు.
సమాచార ఉపగ్రహాలు  టెలీకమ్యునికేషన్ ప్రయోజనాల కోసం అంతరిక్షంలో స్థాపించబడ్డ ఉపగ్రహాలు. ఆధునిక సమాచార ఉపగ్రహాలు భూ సమన్వయ కక్ష్యలు, మోల్నియా కక్ష్యలు లేదా భూ నిమ్న కక్ష్యలను ఉపయోగించుకుంటాయి.
సూక్ష్మ ఉపగ్రహాలు అసాధారణంగా అతి తక్కువ బరువు, చిన్న పరిమాణము గల ఉపగ్రహాలు.[10][24]ఈ ఉపగ్రహాలను వర్గీకరించ టానికి నూతన వర్గీకరణలను ఉపయోగిస్తున్నారు: మినీ శాటిలైట్(చిన్న ఉపగ్రహం)(500-100Kg),మైక్రో శాటిలైట్(సూక్ష్మ ఉపగ్రహం)(100Kg కన్నా తక్కువ),నానో శాటిలైట్(అతి సూక్ష్మ ఉపగ్రహం)(10Kg కన్నా తక్కువ).
భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాలు పర్యావరణ పర్యవేక్షణ,వాతావరణ శాస్త్రము, భూగోళ పటముల తయారీ వంటి సైనిక సంబంధము కాని పనులకు వినియోగించబడే ఉపగ్రహాలు.( ముఖ్యముగా భూ పరిశీలన వ్యవస్థను చూడుము.)
దిశా నిర్దేశక ఉపగ్రహాలు,నేలపైని చలన గ్రాకాలను ఉద్దేపించటానికి ప్రసరించిన రేడియో కాల సంకేతాలను ఉపయోగించుకొని వాటి సరిఅయిన స్థానాన్ని గుర్తించే ఉపగ్రహాలు.సర్వదా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఎలెక్ట్రానిక్స్ తో కలసి, ఉపగ్రహాలకు, భూమి పైని గ్రాహకాలకు మధ్యనున్న స్పష్టమైన అనుసంధానము, అతి సూక్ష్మ ప్రమాణానికి(మీటర్)సరిపోయేంత కచ్చితంగా ఒక ప్రదేశాన్ని కొలవటానికి అనుమతిస్తాయి.
పరిశీలక ఉపగ్రహాలు, భూ పరిశీలక ఉపగ్రహాలు లేదా సైనిక లేదా ఇంటలిజెన్స్(రక్షక)కార్యకలాపాలకు వినియోగించబడే సమాచార ఉపగ్రహం.వేటిని నిర్వహించే ప్రభుత్వాలు వాటికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని గోప్యంగా ఉంచటం వల్ల వీటి పూర్తి శక్తి గురించి చాల కొద్దిగానే తెలుసు.
విరుద్ధ-ఉపగ్రహ ఆయుధాలు/"నిహంత ఉపగ్రహాలు" సాయుధ ఉపగ్రహాలు, శత్రు యుద్ధ క్షిపణులను (వార్ హెడ్స్), ఉపగ్రహాలను, ఇతర అంతరిక్ష ఆస్తులను తొలగించటానికి రూపొందించ బడ్డాయి.అవి అన్వాయుధాలు,శక్తి ఆయుధాలు, చలన ఆయుధాలు, న్యూక్లియర్ మరియు/లేదా సాంకేతిక క్షిపనులు మరియు/లేదా ఈ ఆయుధాలన్నిటి కలయికలను కలిగి ఉంటాయి.
అంతరిక్ష స్థావరాలు,మానవులు బయటి అంతరిక్షములో నివసించటానికి రూపొందించబడిన మానవ-నిర్మిత కట్టడాలు.ఒక అంతరిక్ష స్థావరముకి ఇతర అంతరిక్ష వాహనాల వలె ముఖ్యమైన ముందుకు నడిపే చోదక శక్తీ లేదా భూమి పైకి దిగే సదుపాయాలు లేకపోవటం వల్ల, ఇతర వాహనాలను స్థావరము నుండి అటు, ఇటు రవాణాకు వినియోగిస్తున్నారు.అంతరిక్ష స్థావరాలు, వారాలు, నెలలు లేదా సంవత్సరాలనియమిత కాలం కక్ష్యలో నివసించటానికి రూపొందించబడ్డాయి.
టెథర్(పగ్గము)ఉపగ్రహాలు, టెథర్ అనబడే ఒక సన్నని తంతి చేత వేరొక ఉపగ్రహంతో అనుసంధానించ బడ్డ ఉపగ్రహాలు.
వాతావరణ ఉపగ్రహాలు  ముఖ్యముగా భూమి యొక్క వాతావరణ, శీతోష్ణ స్థితులను పరివేక్షించ టానికి ఉపయోగపడతాయి.[11][26]
కక్ష్య రకాలు


మొదటి ఉపగ్రహమైన, స్పుత్నిక్ 1 భూమి చుట్టూ ఉన్న కక్ష్య లోకి అనగా భూకేంద్రక కక్ష్య లోకి ప్రవేశ పెట్ట బడింది.దాదాపు 2456 భూమిచుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తున్న కృత్రిమ ఉపగ్రహాలతో ఈ కక్ష్య సాధారణంగా ఎక్కువగా వినియోగించబడ్డ కక్ష్య.భూకేంద్రక ఉపగ్రహాలు వాటి ఎత్తు,వంపు,మరియు స్వభావాలను బట్టి తిరిగి వర్గీకరింపబడ్డాయి.
సాధారణంగా ఎత్తుని బట్టి చేసే వర్గీకరణలు భూ నిమ్న కక్ష్య (LEO),భూ మధ్యస్థ కక్ష్య (MEO), భూ ఉన్నత కక్ష్య (HEO).2000 Km కన్నా తక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఎ కక్ష్య అయినా భూ నిమ్న కక్ష్య,, దానికన్నా ఎక్కువ ఎత్తులో ఉండి కూడా 35786 Km ఎత్తులో ఉండే భూసమకాలీన కక్ష్య (జియో సింక్రోనస్)కన్నా తక్కువ ఎత్తులో ఉండే కక్ష్యలన్నీ భూ మధ్యస్థ కక్ష్య .జియో సింక్రోనస్ కక్ష్య కన్నా ఎక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఎ కక్ష్య అయినా హై ఎర్త్ ఆర్బిట్.
కేంద్రక వర్గీకరణలు
నక్షత్రమండలకేంద్రక కక్ష్య (గేలాక్టో సెంట్రిక్ ఆర్బిట్): నక్షత్ర మండల కేంద్రానికి చెందిన కక్ష్య.పాల పుంత (మిల్కి వే)యొక్క నక్షత్ర మండల కేంద్రానికి చెందిన కక్ష్యను భూమి యొక్క సూర్యుడు అనుసరిస్తాడు.
సూర్య కేంద్రక కక్ష్య(హాలియో సెంట్రిక్ ఆర్బిట్): సూర్యుని చుట్టూ ఉండే కక్ష్య. మన సౌర కుటుంబము లో అన్ని గ్రహాలు, తోక చుక్కలు,మరియు గ్రహ శకలాలు మొదలైన వాటితో పాటు,చాల కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు, అంతరిక్ష శిధిలాల శకలాలు కూడా ఇలాంటి కక్ష్యల లోనే ఉన్నాయి.చంద్రుడు /0} అందుకు విరుద్ధంగా సూర్యకేంద్రక కక్ష్యలో కాకుండా వాటి మాతృ గ్రహ కక్ష్యలో ఉంటాయి.
భూకేంద్రక కక్ష్య: చంద్రుడు లేదా కృత్రిమ ఉపగ్రహాల వలె భూగ్రహం చుట్టూ వుండే కక్ష్య.ప్రస్తుతానికి భూమి కక్ష్యలో దాదాపు 2465 కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
అన్గారకకేంద్రక కక్ష్య: చంద్రులు లేదా కృత్రిమ ఉపగ్రహాల వలె అంగారక గ్రహం చుట్టూ ఉన్న కక్ష్య .
ఎత్తుని బట్టి వర్గీకరణలు
లఘు శ్రేణి భూకక్ష్య (LEO): 0-2000 కిలోమీటర్ల (0-1240 మైళ్ళ ) ఎత్తులో ఉండే భూకేంద్రక కక్ష్యలు
మధ్య శ్రేణి భూకక్ష్య (MEO): 2000 కిలోమీటర్ల ఎత్తు నుండి(1240 మైళ్ళు)35786 కిలోమీటర్ల (22240 మైళ్ళ)ఎత్తులో ఉండే భూసమస్థితి కక్ష్యకు కొద్దిగా కింద ఉండే భూకేంద్రక కక్ష్యలు మధ్య వృత్తాకార కక్ష్యగా కూడా పిలవబడతాయి.
ఉన్నత శ్రేణి భూకక్ష్య (HEO): భూసమస్థితి కక్ష్య యొక్క 35786 కిలోమీటర్ల (22240 మైళ్ళు)ఎత్తుకన్న ఎక్కువ ఎత్తులో ఉండే భూకేంద్రక కక్ష్యలు.

వంపుని బట్టి వర్గీకరణలు
వంపుతిరిగిన కక్ష్య :సమతలముతో పోల్చినప్పుడు వంపు సున్నా డిగ్రీలు కాని కక్ష్య. . 
ధ్రువ కక్ష్య: ప్రతి పరిభ్రమణంలో గ్రహం యొక్క రెండు ధ్రువాలకి పైన లేదా కొద్దిగా పైన పోయే కక్ష్య.అందువలన ఇది 90 డిగ్రీల (లేదా దానికి అతి దగ్గరగా)వంపును కలిగి ఉంటుంది.
ధ్రువ సూర్య సమస్థితి కక్ష్య : ప్రతి పయనంలో ఒకే స్థానిక కాలములో భూమధ్యరేఖను దాటే ఒక దాదాపు ధ్రువ కక్ష్య.ప్రతి పయనంలోను నీడలు దాదాపు ఒకే విధంగా ఉండటంచేత ప్రతిబింబాలను తీసే ఉపగ్రహాలకు ఉపయోగంగా ఉంటాయి.
అసాధారణతను బట్టి వర్గీకరణలు
వృత్తాకార కక్ష్య: 0 వైపరీత్యాన్ని కలిగి ఉండి, దాని మార్గపు జాడ వృత్తముగా కలిగిన ఒక కక్ష్య.
హోహ్మన్న్ అంతరణ కక్ష్య: రెండు యంత్ర ప్రచోదనాలను ఉపయోగించుకొని ఒక అంతరిక్ష వాహనాన్ని ఒక వృత్తాకార కక్ష్య నుండి మరొకదానికి కదిల్చే ఒక కక్ష్య ఉపాయము.ఈ యుక్తి వాల్టర్ హోహ్మన్న్ పేరుతో పిలవబడుతోంది .
దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య: 0 కన్నా ఎక్కువ, 1 కన్నా తక్కువ వైపరీత్యాన్ని కలిగి ఉండి దాని కక్ష్య ఒక దీర్ఘవృత్తాకార మార్గపు జాడని చూపే ఒక కక్ష్య 
భూసమస్థితి అంతరణ కక్ష్య: సమీప బిందువు లఘు శ్రేణి భూకక్ష్య (LEO)ఎత్తు లోను, దూర బిందువు భూసమస్థితి కక్ష్య ఎత్తు లోను ఉండే ఒక దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య .
భూస్థావర అంతరణ కక్ష్య: సమీప బిందువు లఘు శ్రేణి భూకక్ష్య(LEO) ఎత్తు లోను, దూర బిందువు భూస్థావర కక్ష్య ఎత్తు లోను ఉండే ఒక దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య .
మొల్నియ కక్ష్య: 63.4 డిగ్రీల వంపు, ఒక నక్షత్ర దినంలో సగము కక్ష్య వ్యవధి (సుమారు 12 గంటలు )కలిగిన ఒక పూర్తి దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య.ఆ విధమైన ఉపగ్రహం గ్రహంలో కేటాయించిన స్థలంలో ఎక్కువ సమయం గడుపుతుంది.
టుండ్రా కక్ష్య: 63.4 డిగ్రీల వంపు, ఒక నక్షత్ర దినమంత(దాదాపు 24 గంటలు)కక్ష్య వ్యవధి కలిగి ఉన్న ఒక పూర్తి దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య.ఆ విధమైన ఉపగ్రహం గ్రహంలో కేటాయించిన స్థలంలో ఎక్కువ సమయం గడుపుతుంది.
అతివలయ కక్ష్య: వైపరీత్యము 1 కన్నా ఎక్కువ ఉన్న కక్ష్య.ఆ విధమైన కక్ష్య పలాయన వేగాన్ని మించిన వేగాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దాని వలన గ్రహం యొక్క గురుత్వాకర్షనను తప్పించుకొని అనంతంగా పయనిస్తూ ఉంటుంది.
పరవలయ కక్ష్య:వైపరీత్యము 1 కి సమానమైన కక్ష్య . ఆ విధమైన కక్ష్య పలాయన వేగంతో సమానమైన వేగాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అందువలన గ్రహం యొక్క గురుత్వాకర్షనను తప్పించుకొని గ్రహంతో పోల్చినప్పుడు దాని వేగం 0 అయ్యేవరకు పయనిస్తూనే ఉంటుంది.ఆ విధమైన కక్ష్య యొక్క వేగం పెరిగితే అది ఒక అతివలయ కక్ష్య అవుతుంది.
పలాయన కక్ష్య (EO): పలాయన వేగం కలిగిన పదార్ధము ఉండి గ్రహం నుండి దూరంగా జరుగుతున్న అతి-వేగవంతమైన పరవలయ కక్ష్య.
హస్తగత కక్ష్య:పలాయన వేగం కలిగిన పదార్ధము ఉండి గ్రహం దగ్గరగా జరుగుతున్న అతి-వేగవంతమైన పరవలయ కక్ష్య
సమస్థితి వర్గీకరణలు
సమస్థితి కక్ష్య: ఎ కక్ష్యలో అయితే తిరుగుతోందో దాని సరాసరి భ్రమణ వ్యవధికి (భూమి భ్రమణ కాలము:23 గంటలు,56 నిమిషాలు,4.091 సెకన్లు )సమానమైన కక్ష్య వ్యవధిని కలిగి ఉన్న, అది ఏ దిశలో భ్రమణం చేస్తోందో అదే దిశలో తిరుగుతున్న ఒక కక్ష్య.ఒక భూ పరిశీలకునికి ఆ విధమైన ఉపగ్రహం, ఆకాశంలో ఒక కోణీయ చిత్రాన్ని(పటము 8)(అనలేమ్మ)ఆవిష్కరిస్తుంది.
అర్ధ-సమస్థితి కక్ష్య (SSO): సరాసరి 20200 కిలోమీటర్ల (12544.2 మైళ్ళు)ఎత్తు కలిగి, ఏ వస్తు కక్ష్యలో తిరుగుతోందో దాని సరాసరి భ్రమణ కాలానికి (భూమి యొక్క భ్రమణ కాలము సరాసరి 12 గంటలు)సగమైన కక్ష్య పరిధిని కలిగి ఉన్న ఒక కక్ష్య . .
భూసమస్థితి కక్ష్య (GEO): సరాసరి 35786 కిలోమీటర్ల (22240 మైళ్ళు )ఎత్తు కలిగిన ఒక కక్ష్య. ఆ విధమైన ఉపగ్రహం, ఆకాశంలో ఒక కోణీయ చిత్రాన్ని(పటము 8)(అనలేమ్మ)ఆవిష్కరిస్తుంది. 
భూస్థిర కక్ష్య (GSO):సున్నా వొంపు కలిగిన ఒక భూసమస్థితి కక్ష్య.భూమి పైనుండి పరిశీలించే వానికి ఈ ఉపగ్రహం ఒక స్థిర బిందువు వలె కనిపిస్తుంది.[12]
క్లార్క్ కక్ష్య:భూస్థిర కక్ష్యకు మరో పేరు. శాస్త్రవేత్త, రచయిత అయిన ఆర్థర్ C. క్లార్క్ గుర్తుగా పేరుపెట్టబడింది.
పై సమస్థితి కక్ష్య :GSO/GEO కు పైన ఉండే ఒక పరిహరించే/ఉంచే ఒక కక్ష్య . ఉపగ్రహాలు పడమరకు వంగుతాయి. ఇది పరిహరణ కక్ష్యకు ఒక సమానార్ధకము
ఉపసమస్థితి కక్ష్య: GSO/GEO దగ్గరగా కాని క్రింద ఉండే ఒక కదిలే కక్ష్య.ఉపగ్రహాలు తూర్పుకు కదులుతాయి.
శ్మశాన కక్ష్య: భూసమస్థితి కక్ష్యకు కొన్ని వందల కిలోమీటర్లు పైన ఉండే కక్ష్య, వాటి పని పూర్తియిన తర్వాత ఉపగ్రహాలు ఈ కక్ష్యలోకి చేరుతాయి.
పరోహరణ కక్ష్య: శ్మశాన కక్ష్యకు పర్యాయ పదము.
చెత్త కక్ష్య: శ్మశాన కక్ష్యకు పర్యాయ పదము.
అంగారక సమస్థితి కక్ష్య: అంగారక గ్రహము చుట్టూ ఉండే ఒక సమస్థితి కక్ష్య, దాని కక్ష్య పరిధి అంగారకుడి నక్షత్ర దినం యొక్క నిడివి, 24.6229 గంటలకు సమానంగా ఉంటుంది.
అంగారక స్థిర కక్ష్య (ASO): సమతలము పైన తలానికి సుమారు 17000 కిలోమీటర్ల(10557 మైళ్ళు) పైన ఉన్న ఒక వృత్తాకార అన్గారకసమస్థితి కక్ష్య.భూమి పైన ఉండే పరిశీలకునికి ఈ ఉపగ్రహం ఒక స్థిర బిందువు వలె అగుపిస్తుంది.
సూర్య సమస్థితి కక్ష్య: సూర్యుడు కేంద్రంగా ఉండే ఒక సూర్యసమస్థితి కక్ష్య,ఇందులో ఉపగ్రహం యొక్క కక్ష్య వ్యవధి సూర్యుడి భ్రమణ కాలముతో సరిపోతుంది.ఈ కక్ష్యలు సూర్యుడి చుట్టూ 24,360 Gm(0,1628 AU) వ్యాసార్ధము వద్ద కనిపిస్తాయి, ఇది బుధుడి కక్ష్య వ్యాసార్ధములో సగము కన్నా కొంచెము తక్కువ.
ప్రత్యేక వర్గీకరణలు
సూర్య-సమస్థితి కక్ష్య: ఎత్తు, వొంపు కలిపిన ఒక కక్ష్య, దీని వలన ఈ ఉపగ్రహం గ్రహాల తలము పైన ఉండే ప్రతి బిందువుని ఒకే స్థానిక సౌరకాలములో దాటుతుంది.ఆ విధమైన కక్ష్య ఒక ఉపగ్రహాన్ని నిరంతర సూర్యకాంతిలో ఉంచుతుంది, అది ప్రతిబింబాలను తీయటం, గూఢచర్యం, వాతావరణ ఉపగ్రహాల కొరకు ఉపయోగపడుతుంది.
చంద్ర కక్ష్య:భూమి యొక్క చంద్రుడి కక్ష్య లక్షణాలు.సుమారు 384403 కిలోమీటర్లు(238857 మైళ్ళు) ఎత్తు ఉన్న,దీర్ఘవృత్తాకార-వొంపు తిరిగిన కక్ష్య.
మిధ్యా-కక్ష్య వర్గీకరణలు
గుర్రపులాడం కక్ష్య: భూమి నుండి పరిశీలించే వానికి ఒక నిర్దుష్ట గ్రహం చుట్టూ తిరిగినట్టు కనిపిస్తుంది కాని నిజానికి గ్రహం యొక్క ఉప-కక్ష్య లో ఉండే ఒక కక్ష్య.గ్రహ శకలాలు 3753 (క్రుఇత్నే), 2002 AA29 చూడుము.
బాహ్య-కక్ష్య:ఇది ఒక యుక్తి, ఇందులో ఒక అంతరిక్ష వాహనము కక్ష్య ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది కాని అంత వేగం లేకపోవటం వల్ల అక్కడ నిలువలేకపోతుంది.
ఉపకక్ష్య అంతరిక్ష విమానము: బాహ్య-కక్ష్యకు ఒక పర్యాయపదము.
చంద్రాంతరణ కక్ష్య (LTO)
అనుకూల కక్ష్య :90 డిగ్రీల కన్నా తక్కువ వొంపు ఉన్న ఒక కక్ష్య.లేదా, ప్రాథమిక కక్ష్య భ్రమణ దిశలోనే తిరిగే ఒక కక్ష్య.
విరుద్ధ కక్ష్య: 90 డిగ్రీల కన్నా ఎక్కువ వొంపు ఉన్న ఒక కక్ష్య. లేదా, గ్రహ భ్రమణ దిశకు వ్యతిరేకంగా తిరిగే ఒక కక్ష్య. సూర్య-సమస్థితి కక్ష్య లోనివి కాకుండా, కొన్ని ఉపగ్రహాలు విరుద్ధ కక్ష్య లోకి ప్రవేశపెట్టబడతాయి ఎందుకనగా అనుకూల కక్ష్య లోకి ప్రవేశ పెట్టటానికి వాటికి మరింత ఎక్కువ ఇంధనము అవసరమవుతుంది.ఇది ఎందుకంటే, రాకెట్ భూమి నుండి బయలుదేరినప్పుడు, ఆ గ్రహం యొక్క ప్రవేశ అక్షాంశము యొక్క భ్రమణ వేగమునకు సమానమైన పూర్వాభిముఖ అంశ వేగాన్ని ముందుగానే కలిగి ఉంది.
కాంతి వలయ కక్ష్య, లిస్సజౌస్ కక్ష్య : లాగ్రన్జియన్ బిందువుల చుట్టూ ఉండే కక్ష్యలు.
ఉపగ్రహ గుళికలు
ఉపగ్రహం యొక్క ప్రమేయాత్మక చాతుర్యత, దాని సాంకేతిక అంశాలు, దాని పని లక్షణాలలో ఇమిడి ఉంటుంది.ఒక కచ్చితమైన ఉపగ్రహ నిర్మాణాన్ని చూస్తె, రెండు గుళికలను కనుగొనవచ్చు.[9] విభాగించబడ్డ అంతరిక్ష వాహనముల వంటి కొన్ని వినూత్న నిర్మాణ శాస్త్ర సిద్ధాంతాలు ఈ వర్గీకరణను కొంతవరకు విభేదిస్తాయి.
అంతరిక్షవాహక బస్సు లేదా సేవా గుళికలు
ఈ బస్సు గుళిక క్రింది ఉపవ్యవస్థలను కలిగివుంది:
నిర్మాణ ఉపవ్యవస్థలు
నిర్మాణ ఉపవ్యవస్థలు యాంత్రిక మూల నిర్మాణాన్ని సమకూరుస్తాయి, విపరీత ఉష్ణోగ్రత మార్పుల నుండి, మైక్రో-మేటోరైట్ హాని నుండి రక్షిస్తాయి, ఉపగ్రహాల ఆత్మభ్రమణ పనులను నియంత్రిస్తాయి.
టెలీమెట్రి ఉపవ్యవస్థలు (ఆక కమాండ్, డేటా హన్డ్లింగ్, C&DH)
టెలీమెట్రి ఉపవ్యవస్థలు అమలులో ఉన్న ఉపకరణాల పనులను పర్యవేక్షిస్తాయి, ఉపకరణ పనుల సమాచారాన్ని భూ నియంత్రిత స్థావరాలకు ప్రసారం చేస్తాయి,, ఉపకరణ పనుల సర్దుబాట్లను జరపటానికి భూ నియంత్రిత స్థావరాల ఆజ్ఞలను తీసుకుంటాయి.
విద్యుత్ ఉపవ్యవస్థలు
విద్యుత్ ఉపవ్యవస్థలు సౌర పలకలను, బాకప్ బాటరీ లను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి ఉపగ్రహం భూమి నీడలోకి వెళ్ళినప్పుడు శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి.అణు విద్యుత్ ఆధారాలు (రేడియో ఐసోటోప్ ఉష్ణవిద్యుత్ ఉత్పాదకములు) నింబస్ కార్యక్రమము(1964-1978)తో కలుపుకొని అనేక విజయవంతమైన ఉపగ్రహ కార్యక్రమాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి.[13][32]
ఉష్ణ నియంత్రణ ఉపవ్యవస్థలు
ఉష్ణ నియంత్రణ ఉపవ్యవస్థలు విద్యుత్ ఉపకరణాలను తీవ్రమైన సూర్య కాంతి వల్ల కలిగే విపరీతమైన వేడిమి నుండి లేదా సూర్య కాంతిని పొందలేని వివిధ ఉపగ్రహ భాగాలను రక్షించటానికి ఉపయోగపడతాయి.(ఉదాహరణకు .,చక్షుస సౌర పరావర్తకము)
వైఖరి, కక్ష్య నియంత్రిత అదుపు ఉపవ్యవస్థలు

వైఖరి, కక్ష్య నియంత్రిత అదుపు ఉపవ్యవస్థలు చిన్నరాకెట్ థ్రస్టర్స్ ను కలిగి ఉంటాయి అవి ఉపగ్రహాన్ని సరిఅయిన కక్ష్య స్థానంలో ఉంచుతాయి, యాన్టేన్నాలను సరిఅయిన దిశలో నిలుపుతాయి.
సమాచార పేలోడ్
రెండవ అతి పెద్ద మాడ్యుల్ కమ్యూనికేషన్ పేలోడ్,అది ట్రాన్స్ పాన్డర్స్(ట్రాన్స్మిషన్ -రేస్పాన్దర్స్) తో తయారుకాబడింది.ఒక ట్రాన్స్పాన్డెర్ ఈ సామర్ధ్యాలను కలిగి వుంటుంది:
భూ ఉపగ్రహ ప్రసార స్థావరాల నుండి అప్లింక్ద్ రేడియో సంకేతాలను రిసీవ్ చేసుకోవటము( యాన్టేన్నా)
గ్రహించిన రేడియో సంకేతాలను విస్తరించటం
ఆగత/బహిర్గత సందేశాల బహుముఖుల ద్వారా భూమి పైన ఉపగ్రహ గ్రాహక స్థావరాలకు(యాన్టేన్నాస్) తిరిగి ప్రసారము చేయటానికి సరిఅయిన డౌన్ లింక్ యాన్ టేన్నాలకు, ఆగత(ఇన్పుట్) సంకేతాలను క్రమ పరచటం, బహిర్గత(ఔట్పుట్) సందేశాలకు దారి చూపటం.
జీవిత కాలాంతాన
ఉపగ్రహాలు తమ జీవిత కాలం పూర్తి చేసుకున్న తరువాత, వాటిని కక్ష్య నుండి తప్పించడం (కక్ష్య నుండి భూ వాతావరణంలోకి వచ్చేలా చేసి అక్కడ వాతావరణ రాపిడి వల్ల మండిపోయేలా చెయ్యడం), ఉన్న కక్ష్యలోనే వదిలెయ్యడం, శ్మశాన కక్ష్యలోకి నెట్టివెయ్యడం వంటివి చేస్తారు. ఖర్చుతో కూడుకున్నదవడం చేత ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యనుండి తప్పించడం చేసేవారు కాదు, అందుకు తగ్గట్టుగా డిజైను చేసేవారు కాదు. ఉదాహరణకు, వాన్‌గార్డ్-1 అనేది. మనిషి పంపించిన ఉపగ్రహాల్లో నాల్గవదైన ఈ ఉపగ్రహాన్ని 1958లో ప్రయోగించగా, తన జీవితకాలాన్ని ఎప్పుడో పూర్తి చేసుకున్నప్పటికీ 2009 నాటికి ఇంకా కక్ష్యలోనే పరిభ్రమిస్తోంది.[14]
కక్ష్యనుండి తప్పించకుండా ఉపగ్రహాలను ఎక్కువగా అక్కడే వదిలెయ్యడం గానీ, శ్మశాన కక్ష్యలోకి పంపడం గానీ చేస్తూంటారు.[15] 2002 నాటికి భూస్థిర కక్ష్యలోనొకి వెళ్ళే ఉపగ్రహాలు జీవితాంతాన శ్మశాన కక్ష్యలోకి పంపిస్తామని ప్రయోగానికి ముందే ఒప్పుకోవాలని అమెరికా కమ్యూనికేషన్ని కమిషన్ నిబంధన పెట్టింది.[16]
ప్రయోగ సామర్థ్యం కలిగిన దేశాలు
అనేక దేశాలకు ఉపగ్రహాలను తయారు చేసే సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ వాటిని అంతరిక్షంలోకి ప్రవేశపెటే వాహక నౌకలను తయారుచేసే, ప్రయోగించే సామర్థ్యం లేదు. ఉపగ్రహాలను అంతరిక్షంలోకి పంపగల సామర్థ్యం ఉన్నదేశాలు సోవియట్ యూనియన్ (ఒకప్పటి), అమెరికా, ఫ్రాన్స్, జపాన్, చైనా, భారత్, ఇజ్రాయిల్, రష్యా (ఒకప్పటి సోవియట్ యూనియన్ లో భాగం), యుక్రెయిన్ (ఒకప్పటి సోవియట్ యూనియన్ లో భాగం), ఇరాన్, ఉత్తర కొరియా.
వివిధ దేశాల తొలి ప్రయోగాలు

గమనికలు
రష్యా, ఉక్రెయిన్ తమ స్వంతంగా ప్రయోగ సామర్ధ్యాన్ని పెంపొందించుకునే బదులు సోవియట్ యునియన్ నుండి దానిని వారసత్వంగా తెచ్చుకున్నాయి.
ఫ్రాన్స్, యునైటెడ్ కింగ్డం విదేశీ అంతరిక్ష రేవుల నుండి సొంత లాంచేర్స్ ద్వారా వాటి మొదటి ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాయి.
ఉత్తర కొరియా /0} (1998), ఇరాక్ (1989) కక్ష్య ప్రయోగాలు చేశామని దావా వేసాయి(ఉపగ్రహం, యుద్ధ క్షిపణి )కాని ఈ వాదనలు రుజువు కాలేదు .
పై వాటితో పాటు దక్షిణ ఆఫ్రికా, స్పెయిన్, ఇటలీ, జర్మనీ, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, అర్జెంటీనా, ఈజిప్టుదేశాలు, OTRAG వంటి వ్యక్తిగత సంస్థలు వాటి సొంత లాంచేర్స్ను వృద్ధి చేసుకున్నాయి కాని విజయవంతమైన ప్రయోగాన్ని చేయలేకపోయాయి.
2009 నాటికి, పై జాబితా నుండి కేవలము ఎనిమిది దేశాలు (USSRకు బదులు రష్యామరియు ఉక్రెయిన్ఇంకా USA, జపాన్, చైనా, ఇండియా, ఇజ్రాయిల్,, ఇరాన్), ఒక స్థానిక సంస్థ (ది యురోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ, ESA) సొంతంగా అభివృద్ధి చేసుకున్న ప్రయోగ వాహనాలపై స్వతంత్రంగా ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాయి.(యునైటెడ్ కింగ్డం, ఫ్రాన్స్ యొక్క ప్రయోగ సామర్ధ్యాలు ESA క్రిందకే వస్తాయి.
దక్షిణ కొరియా /0}, బ్రెజిల్ /1}, పాకిస్తాన్ /2}, రోమానియా, తైవాన్, ఇండోనేసియా, కజాఖ్స్తాన్, ఆస్ట్రేలియా, మలేషియా, టర్కీ, మొదలైన ఇతర దేశాలు వాటి సొంత చిన్న-తరహ ప్రయోగ సామర్ధ్యాలలో వివిధ అభివృద్ధి దశలలో ఉన్నాయి.
దక్షిణ కొరియా 2009 ఆగష్టు 25 లో KSLV రాకెట్ (రష్యా సహకారముతో రూపొందించిన) ను ప్రయోగించింది,కాని అది STSAT-2ఉపగ్రహాన్ని నిర్దేశిత కక్ష్యలో పెట్టటంలో విఫలమైంది, ఆ ఉపగ్రహం పనిచేయటం మొదలుపెట్టలేదు.
ఉత్తర కొరియా April 2009 లో ఒక ప్రయోగము చేసినట్లు చెప్పింది కాని,యు.ఎస్., దక్షిణ కొరియన్ రక్షణ అధికారులు, ఆయుధ నిపుణులు ఆ రాకెట్ ఒక ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టటంలో, ఒకవేళ అదే దాని లక్ష్యం అయిఉంటే, దానిలో విఫలమైనదని ఆ తర్వాత నివేదించారు.[17][18] సంయుక్త రాష్ట్రాలు, జపాన్, దక్షిణ కొరియా ఇది నిజానికి ఒక ప్రాక్షేపిక క్షిపణి పరీక్ష అని నమ్ముతున్నాయి, ఇది 1998 ఉత్తర కొరియా యొక్క ఉపగ్రహ ప్రయోగము తర్వాత చేయబడ్డ ఒక ఆరోపణ, ఆ ఆతర్వాత అది తిరస్కరించబడింది.
ప్రయోగ సామర్ధ్యముకలిగిన వ్యక్తిగత సంస్థలు
2008 సెప్టెంబర్ 28 న, వ్యక్తిగత వాయు అంతరిక్ష సంస్థ స్పేస్ X తన మొదటి రాకెట్ ఫాల్కన్ 1 ను విజయవంతంగా కక్ష్యలోకి ప్రయోగించింది. వ్యక్తిగతంగా రూపొందించబడి ద్రవ-ఇంధనముతో నింపిన విస్పోటనము కక్ష్యలోకి హీరుకోగలదని మొదటిసారి నమోదయింది. ఆ రాకెట్ పట్టకం ఆకారంలో ఉన్న 1.5 మీ. పొడవైన కక్ష్యలో ఉంచబడ్డ పేలోడ్ మాస్ సిమ్యులేటర్ ను తీసుకు వెళ్ళింది. రాట్ శాట్ అనే నకిలీ ఉపగ్రహం వాతావరణములో కాలిపోయేలోపు ఐదు నుండి పది సంవత్సరాల మధ్య వరకు కక్ష్యలో ఉంటుంది.[19]
దేశాల యొక్క మొదటి ఉపగ్రహాలు

అంతరిక్షంలోకి ప్రయోగించిన ఉపగ్రహాన్ని నిర్మించిన దేశాలలో కెనడా మూడవది కాగా,[22] అది యు.ఎస్ అంతరిక్ష రేవు నుండి యు.ఎస్ రాకెట్ ను విదేశంలో ప్రయోగించింది.స్వీకరించబడిన రెడ్ స్టోన్ రాకెట్ ను ప్రయోగించిన ఆస్ట్రేలియాకి కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. NASA చేత శిక్షణ పొందిన ఇటాలియన్ ప్రయోగ వర్గంతో వాల్లోప్స్ ఐలాండ్ (VA,USA)నుండి యు.ఎస్ స్కౌట్ రాకెట్ పైన 1964 డిసెంబర్ 15 న ప్రయోగించిన శాన్ మార్కో 1 మొదటి ఇటాలియన్ ప్రయోగము .[23] [121]ఆస్ట్రేలియా ప్రయోగ పధకం (WRESAT) విరాళంగా పొందిన ఒక యు.ఎస్ క్షిపణిని, యు.ఎస్ సమర్ధించే సిబ్బందిని ఇంకా యునైటెడ్ కింగ్డంతో ఉమ్మడి ప్రయోగ సదుపాయాన్ని కలిగి ఉంది.
భారత కృత్రిమ ఉపగ్రహాల జాబితా


























































































క్రమ సంఖ్యకృత్రిమ ఉపగ్రహము (శాటిలైట్)ప్రయోగించిన తేది1INSAT-1A10 ఏప్రిల్, 19822INSAT-1B30 ఆగష్టు, 19833INSAT-1C22 జూలై, 19884INSAT-1D12 జూన్, 19905INSAT-2A10 జూలై, 19926INSAT-2B23 జూలై, 19937INSAT-2C7 డిసెంబర్, 19978INSAT-2D4 జూన్, 19979INSAT-2DTఅంతరిక్షంలో కొనుగోలు చేయబడినది10INSAT-2E3 ఏప్రిల్, 199911INSAT-3A10 ఏప్రిల్, 200312INSAT-3B22 మే, 200013INSAT-3C24 జనవరి, 200214KALPANA-112 సెప్టెంబర్, 200215GSAT-28 మే, 200316INSAT-3E28 సెప్టెంబర్, 200317EDUSAT20 సెప్టెంబర్, 200418INSAT-4A22 డిసెంబర్, 200519INSAT-4C10 జూలై, 200620INSAT-4B12 మార్చి, 200721INSAT-4CR2 సెప్టెంబర్, 2007
ఉపగ్రహాల పైన దాడులు
ఈ మధ్య కాలంలో తీవ్రవాద సంస్థలు తమ గురించిన ప్రచారాన్ని ప్రసారం చేసుకోవటానికి, సైనిక సమాచార వలయాల నుండి వర్గీకృత సమాచారాన్ని దొంగిలించటానికి ఉపగ్రహాలను తమ అధీనంలోకి తీసుకుంటున్నాయి .[24][25]
భూ నిమ్న కక్ష్య లోని ఉపగ్రహాలు భూమినుండి ప్రయోగించిన ప్రాక్షేపిక క్షిపణుల వల్ల ధ్వంసం కాబడుతున్నాయి.రష్యా,సంయుక్త రాష్ట్రాలుమరియు చైనాఉపగ్రహాలను పరిహరించే సామర్ధ్యాన్ని ప్రదర్శించాయి .[26] 2007 లోచైనాసైన్యము ఒక కాలదోషం పట్టిన వాతావరణ ఉపగ్రహాన్ని కాల్చివేసింది,[26][131] దాని తర్వాత 2008 ఫిబ్రవరిలోయు.ఎస్ నౌకా దళముఒక మృత గూఢచార ఉపగ్రహాన్నికాల్చివేసింది.[27][133]
దిగ్బంధము
తక్కువగా గ్రహించిన ఉపగ్రహ ప్రసారాల సంకేతాల శక్తి వల్ల, అవి భూ-ఆధారిత ట్రాన్స్మిటర్స్ తో దిగ్బంధనానికి గురి అవుతాయి.ఆ విధమైన దిగ్బంధము ఆ ట్రాన్స్ మిటర్ పరిధి లోని భౌగోళిక ప్రదేశానికి పరిమిత మైనది. GPS ఉపగ్రహాలు ఈ దిగ్బంధనాలకు సమర్ధ లక్ష్యాలు,[28][29][137] కానీ ఉపగ్రహ ఫోన్, ఉపగ్రహ టెలివిజన్ సంకేతాలు కూడా ఈ దిగ్బంధనానికి గురి అవుతున్నాయి.[30][139] [31][141]
ఒక వాహకాన్ని భూస్థావర ఉపగ్రహానికి ప్రసారం చేయటం,, తద్వారా ట్రాన్స్పాన్డర్స్(ఉపగ్రహాలలోని అతి చిన్న దారులు)యొక్క ఇతర వినియోగదారులతో జతకలవటం అనేవి సాధారణమే. భూస్థావరాలు తప్పు సమయములో ప్రసారం చేయటం లేదా తప్పు పౌనఃపున్యంలో ప్రసారం చేయటం, రెండు జరగటం వల్ల ప్రకాసవంతమై ప్రసారం చేసేదాని పౌనఃపున్యము ఉపయోగం లేకుండా అవడం అనేది వాణిజ్య ఉపగ్రహ అంతరిక్షాల పైన సర్వసాధారణం.ప్రస్తుతము ఉపగ్రహ నిర్వాహకులు ఆధునిక పర్యవేక్షణను కలిగి ఉన్నాయి, దీనివలన అవి ఏ వాహక మూలాన్నయినా గుర్తించుతాయి, ట్రాన్స్పాన్డర్ (ఉపగ్రహం లోని అతి సూక్ష్మ మార్గాలు)లోని స్థలాన్ని సమర్ధవంతంగా నిర్వహించగలుగుతాయి.
ఉపగ్రహ సేవలు
ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్ అందుబాటు
ఉపగ్రహ ఫోన్
ఉపగ్రహ రేడియో
ఉపగ్రహ దూరదర్శిని
ఉపగ్రహ దిశానిర్దేసము
ఇవి కూడా చూడండి
2009 ఉపగ్రహ అభిఘాతము
పాద ముద్ర (ఉపగ్రహం)
ముక్కలైన అంతరిక్ష వాహనము
అంతర్జాతీయ రూపకర్త
IMINT
భూ పరిశీలక ఉపగ్రహాల జాబితా
ఉపగ్రహ పట్టీ సంఖ్య
ఉపగ్రహ నిర్మాణము ఎగురుట
USA 193 (2008 అమెరికన్ల విరుద్ధ-ఉపగ్రహ క్షిపణి పరీక్ష)
అంతరిక్ష రేవు (ఉపగ్రహ ప్రయోగాలను సాధించిన అంతరిక్ష రేవుల జాబితాతో కలుపుకొని )
అన్వయములు

వెలుపటి వలయము
 భూ గ్రహం చుట్టూ కక్ష్యలో తిరుగుతున్న అన్ని ఉపగ్రహాల యొక్క త్రిమాత్రక ప్రదర్శన
 ఉపగ్రహ ఆధార మార్గాలు /0} నిశ్చయ సమయ ఉపగ్రహ మార్గాలు (ఉపగ్రహ కక్ష్య యొక్క పూర్తి పట్టీ)(in English) (in German) (in Spanish) (in French) (in Italian) (in Portuguese) (in Chinese)
 ఉపగ్రహాలు, 50 సంవత్సారాలనుండి వాటి అన్తఃసూచనలు
 ఉపగ్రహాలు ఎలా పనిచేస్తాయి.
 భూమి చుట్టూ కక్ష్యలో ప్రస్తుతము పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాల జాబితాను ఇస్తుంది.మూడు నెలలకు ఒకసారి పునఃవ్యవస్థీకరించబడ్డవి.



వర్గం:ఉపగ్రహాలు
వర్గం:గతి తప్పిన వాహనాలు
వర్గం:సుదూర సంచలనము
వర్గం:వాతావరణ సంబంధ డేటా మరియు వలయాలు
వర్గం:సోవియట్ పరికల్పనలు