సామెతలు - చ

Question: భారతదేశంలో 2019 ఓటర్ల జాబితాలో ఎంతమంది క్రొత్తగా పేరు నమోదు చేసుకున్నారు?



చల్లని కాసుకు గుర్తు లెక్కువ
చంకలో మేక పిల్లని పెట్టుకుని ఊరంతా వెదికినట్టు
తెలివి తక్కువ వారిని గురించి చెప్పిన సామెత ఇది. ఇలాంటిదె మరొకటి: 'చంకలో పిల్లను పెట్టుకొని ఊరంతా వెతికిందట ఒక అమ్మ' అలాంటి మతిమరుపు వారిని గురించి ఈ సామెత వాడతారు.
చంకన పిల్ల - కడుపులో పిల్ల
చంక బిడ్డకు దండం అన్నట్లు
చంకలో పిల్లను వుంచుకుని సంతంతా వెతికినట్లు
చంకెక్కిన పిల్ల చచ్చినా దిగదు
చంద మామను చూసి కుక్కలు మొరిగినట్లు
మంచికి, చెడుకి ఒకే విధంగా స్పందించే వారి గురించి ఈ మాట అంటారు. కుక్కలు దొంగలు వచ్చినా మొరుగుతాయి, చందమామము చూసి కూడా మొరుగు తాయి. వాటికి ఆ తేడా తెలియదు.
చందాలిచ్చాం తన్నుకు చావండి అన్నట్లు
చంద్రునికో నూలుపోగు
దానం, ధర్మం, తమ శక్తానుసారం చేసే వారి గురించి ఈ సామెత చెప్తారు.
చక్కదనానికి లొట్టిపిట్ట - సంగీతానికి గాడిద
చక్కనమ్మ చిక్కినా అందమే
అందమైన స్త్రీ ఏ కారణం చేతనైనా సన్నబడినా ఆమెలోని అందం, ఆకర్షణ తగ్గవని చెప్పడానికి ఈ సామెతను ఉపయోగిస్తారు.
చక్కని చెంబు, చారల చారల చెంబు, ముంచితే మునగని ముత్యాల చెంబు
దోసకాయ (దీనిని పొడుపు కథలు జాబితాలో చేర్చ వచ్చు)
చక్కని రాజమార్గం వుండగా గోడలు దూకట మెందుకు?
చక్కనైన చుక్క కోసం లెక్కలేని యిక్కట్లన్నట్లు
చక్రవర్తి చేస్తే శృంగారం - చాకలాడు చేస్తే వ్యభిచారం
చచ్చిన తరువాత తెలుస్తుంది శెట్టిగారి బండారం
చచ్చినదాని పిల్లలు వచ్చినదాని కాళ్ళ క్రింద
చచ్చిన పామును కొట్టటానికి అందరూ మొగాళ్ళే
చచ్చిన పామును కొట్టినట్లు
చచ్చినవాడి పెండ్లికి వచ్చిందే కట్నం
చచ్చిన బిడ్డకు చారడేసి కండ్లు
చచ్చినా............... పంచాంగం బ్రాహ్మణుడు వదలడు
చచ్చినోడి పెళ్ళికి వచ్చిందే కట్నం
ఇస్తానన్న కట్నం ఇవ్వకుండానె చచ్చాడు. ఇప్పుడు ఇప్పుడు ఎంతో కొంత ఇస్తానన్న దాంతో తృప్తి పడి తీసుకోవడం ఉత్తమం అని దీని అర్థం.
చచ్చినోడి కళ్లు చారిడేసి
చని పోయిన వారి గురించి అన్ని మంచి విషయాలు మాత్రమే చెప్పతారు. వారు జీవించి వున్నప్పుడు చేసిన తప్పుడు పనులను చెప్పారు. అలా చెప్పేదె ఈ సామెత.
చచ్చే కాలానికి సత్యభామ వేషం వేసినట్లు
చచ్చేదాకా బ్రతికితే పెళ్ళి చేస్తామన్నట్లు
చచ్చేదాకా వైద్యుడు వదలడు
చచ్చే రోగికి మందు పట్టదు
చదవేస్తే ఉన్న మతి పోయినట్లు
బాగా చదివినవాడు, చిన్న చిన్న తప్పులు చేస్తే ఉపయోగంచే సామెత ఇది. చదివేస్తే ఉన్నమతి పోయింది అని
చదువు రాక ముందు కాకరకాయ... చదువు వచ్చాక కీకరకాయ
చదువు రాక ముందు అందరి లాగె కాకర కాయ అన్నాడు. చదువుకున్నాక అందరిలాగె కాకరకాయ అని అంటె తన ప్రత్యేకత ఏముంటుందని దాన్ని కీకరకాయ అన్నాడట. ఎవరైనా బడాయికి పోయి నప్పుడు ఈ సామెతను వాడుతారు.
చదువుకున్నోడికన్నా చాకలోడు మేలు
చదువు రాని చాకలి ఊరందరి బట్టలు వుతికి వాటిని తిరిగి వారికెచ్చే టప్పుడు ఎక్కడ పొరబడకుండా ఎవరి బట్టలు వారికె ఇస్తాడు. ఎంత చదివిన వాడైన ఇలా కలిసి పోయిన బట్టలను ఎవరివి వారికి గుర్తించి ఇవ్వలేదు. ఆ విధంగా పుట్టినదే ఈ సామెత.
చద్దన్నం తిన్నమ్మ మొగుడి ఆకలెరుగదు
తాను మాత్రం సుఖంగా ఉండేందుకు కావల్సిన ఏర్పాట్లన్నీ సరిచూసుకొని ఎదుటి వారు ఏమైపోతే నాకెందుకు అని అనుకునే వారిని విమర్శిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది ఈ సామెత. ఈ సామెత రూపకల్పనలో అచ్చ తెలుగుతనం, జానపద హృదయ స్పందన, తెలుగింటి ఆహార అలవాట్ల వివరణ కనిపిస్తుంటాయి. ఉదయాన్నే చద్దెన్నం తినడమనేది పల్లెటూళ్ళలో నిత్యం కనిపించే ఒక విషయం. నేటి ఆధునిక సమాజంలో తిన్నట్లుగా 'టిఫిన్‌'ల పేరుతో ఏవేవో వంటకాలు తినడం కాక ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించని విధంగా రోజంతా మనిషికి ఉత్సాహాన్ని కలిగించేందుకు దోహదం చేసే చద్దెన్నం తినడం ఎంతో మంచిది. ఈ అన్నం తిన్న వారికి మళ్ళీ మిట్ట మధ్యాహ్నం వరకు ఆకలీ, అలుపు ఉండవు. ఒక ఇంట్లో కొద్దిగా స్వార్థపరురాలైన ఒక ఇల్లాలు ఉదయాన్నే తాను మాత్రమే చద్దెన్నం తిని ఎంతసేపైనా తన భర్త ఆకలిని గుర్తించక వేరే ఆహార పదార్థాలు వండక కూర్చున్నదట. ఈ విషయాన్ని కొంత నిశితంగా పరిశీలిస్తే తన స్వార్థం తాను చూసుకొని ఎదుటివారు ఎంత ఇబ్బంది పడుతున్నా చూస్తూ కూర్చొనే వారు ఎంత మతిమాలిన వారోననే విషయం అర్థమవుతుంది.
చదివింది, చదవనిది ఒకటిగా ఉండటమే పండిత లక్షణం
చదివిన వాడికన్నా చాకలాడు మేలు - చాకలాడికన్నా మేకలాడు మేలు
చద్దికంటే ఊరగాయ నయం
చద్దికూడు తిన్నమ్మ మగడి ఆకలి ఎరుగదు
చద్దిమూటలో సారం చాకలెరుగును
చదువక ముందు కాకర కాయ - చదివిన తర్వాత కీకరకాయ
చదువరి మతికన్నా చాకలి మతి మేలు
చదువా లేదు - మరువా లేదు
చదువుకు ముదురు - సాముకు లేత
చదువు చన్ను విడిచి చన్ను పట్టుకునే లోపలే రావాలి
చదువు చారెడు - బలపాలు దోసెడు
చదువు మా యింటా వంటా లేదు
చదువురాని మొద్దు - కదలలేని ఎద్దు
చదువూ లేదు - సంధ్యా లేదు
చదువు సన్నమయ్యె - అయ్య లావయ్యె
చనిపోయిన వారి కళ్ళు చారెడు
చని పోయిన వారెవరైనా వాని మంచి గుణాలను మాత్రమే చెప్తారు. చెడుగుణాలను చెప్పారు. ఇది ఒక సంప్రదాయం. ఆ చనిపోయిన వాడు తన జీవిత కాలంలో ఎలాంటి ఘన కార్యాలు చేయక పోయినా... కనీసం అతని కన్నులనైనా పొగడాలనే అర్థం ఈ సామెతలో ఉంది. ఆ విధంగా పుట్టినదే ఈ సామెత.
చనువిస్తే చంక కెక్కినట్లు
చన్ను కుడిచి రొమ్ము గుద్దినట్లు
చన్ను, తోటకూర చేయి తగలందే పెరగవు
చన్ను, తోటకూర చేయి తగలందే పెరగవు
చమురు దండుగ భాగవతం
చలికి జడిసి కుంపటి ఎత్తుకున్నట్లు
చల్ల ఎట్లా వున్నయిరా అంటే చల్లకన్నా గొల్లదే బావుంది అన్నాట్ట
చల్ల కుండకు, చంటి బిడ్డకు చాటుండాలి
చల్లకొచ్చి ముంత దాచినట్లు
కొంతమంది మజ్జిగ కోసం పొరుగింటికెళ్ళి, మొహమాటంవల్లగాని వేరే ఏదైనా కారణంవల్లగాని అడగలేక తీసుకొచ్చిన ముంతను దాస్తుంటారు. ఎవరైనా ఈ విధంగా ఏదైనా సహాయంకోరి వచ్చి ఆఖరి నెముషంలో విషయాన్ని నానుస్తున్నప్పుడు ఈ సామెతను ఉపయోగిస్తారు.
చలిరాత్రి విరహాలకు కౌగిళ్ళే దుప్పట్లు అన్నట్లు
చళ్ళు జారిన ముండకు వట్టలు జారిన విటుడు
చళ్ళు జారిన ముండకు వట్టలు జారిన విటుడు
చస్తే గానీ బర్రెపాడి బయటపడదు
చాకలి కొత్త -మంగలి పాత
చాకలి దానితొ చెప్పి చాలుకున్నదట
వివరణ: ఒక భర్త తన భార్యకు ఒక రహస్యంచెప్పి ఎవ్వరికి చెప్పవద్దన్నాడట. ఆమె ఒక్కచాకలి దాంతో మాత్రమే చెప్పి ఇంకెవ్వరికి చెప్పలేదట. తెల్లారె సరికి ఆ విషయం ఊరంతా తెలియడంతో... అతను తన భార్యను ఆరా తీశాడు. దానికి ఆమె ఒక్క చాకలి దానికి మాత్రమె చెప్పాన ని అన్నదట. చాకలిది ప్రతిరోజు ప్రతి ఇల్లు పలుమార్లు తిరిగే వ్వక్తి. అలాంటి వారికి చెప్పితే ఊరంతా తెలియకుంటుందా?? ఈ సామెత ఆ విధంగా పుట్టింది.
చాకలి తెలుపు, మంగలి నునుపు తప్ప అయ్యవద్ద పసేంలేదు
చాకలిది సందె ఎరుగదు - మాలది మంచమెరుగదు
చాకలి వాడు ఏ రేవున వుతికితేనేం?
చాకలి-మంగలి పొత్తు - ఇంటికి రాదు సొత్తు
చాదస్తపు మొగుడు చెపితే వినడు - చెప్పకపోతే కరుస్తాడు
చాదస్తపు మొగుడు చెబితే వినడు కొడితే ఏడుస్తాడు
ఈ సామెత కొద్దిగా అమాయకపు మొగుడి గురించి, పది మందిలో ఉన్నప్పుడు ప్రక్కవారిని అర్ధం చేసుకోకుండా, ప్రక్కవారి సున్నితపు సంకేతాల్ని పట్టించుకోకుండా, లౌక్యం లేకుండా ప్రవర్తించె వారిని ఉద్దేశించి అసహంగా వాడుతారు.
ఇది నిజానికి శృంగారానికి సమయం అయినప్పుడు మెల్లిగా చెవిలో గొణుగుతుంది. అది పట్టించుకోని భర్తకు పైకి గట్టిగా చెప్పలేక పది మందిలో ఉన్న భర్తను పడక గదికి పిలువలేక తొడగిల్లుతుంది. దానిని అర్ధంచేసుకోలేని భర్త "అబ్బ ఏమిటే అలా గిల్లావు" అని ఏడుపు మోఖం పెడతాడు. ఆ సందర్భం నుండి పుట్ట్టిన సామెత ఇది. నర్మగర్భంగా చెబుతున్న విషయాన్ని అర్ధం చేసుకొని వారి పట్ల ఈ సామెతను వాడుతారు. అసలు సామెత "ఛాదస్తపు మొగుడు చెబితే వినడు, గిల్లితే ఏడుస్తాడు"
చాప క్రింది నీరులా
చాప కింద నీరు దాని మీద కూర్చున్న వారికి తెలియ కుండా వస్తాయి. ఆ విధంగా ఎవరికీ తెలియ కుండా.... తన ఉనికిని తెలియనీయకుండా ఇరువురి మధ్య కలహాలు పెట్టడాన్ని.... ఈ సామెతతో ఉదహరిస్తారు.
చారలపాపడికి దూదంటి కుచ్చు
ఉడుత పాపడుకి చారల శరీరంతోపాటు తోక దూదితో చేసిన కుచ్చులాగా ఉంటుంది.
చారాణా కోడికి భారాణా మసాలా
అసలు కన్నా కొసరెక్కువని ఈ సామెతకు అర్థం: ఇలాంటి అర్థాన్నిచ్చేదే ఇంకొక సామెత: గేదె పాతిక, బందె ముప్పాతిక
చాలని బట్ట కొంటే చినిగేవరకూ దుఃఖం - చాలని మగడిని చేసుకుంటే చచ్చేవరకూ దుఃఖం
చాలుపై చాలు దున్నితే చచ్చుచేనైనా పండుతుంది
చావా చావడు ప్రాణాలు తీస్తున్నాడన్నట్లు
చావుకంటే గండం లేదు
చావు కబురు చల్లగా చెప్పమన్నారు
చావు కాలానికి సమర్త కట్నాలు
చావుకు చావుందా?
చావుతప్పి కన్నులొట్ట పోయినట్లు
ఏదైనా ప్రమాదం నుండిగాని, విపత్కర పరిస్థితి నుండిగాని ఎవరైనా అతి కష్టమ్మీద బయటపడినప్పుడు తమ ప్రస్తుత పరిస్థితిని వివరిస్తూ ఈ సామెతను వాడుతారు.
చావుకు పెడితే గానీ లంఖణాలకు దిగడు
చావుకు ముదురు, లేతా వుంటాయా?
చావు తప్పి కన్ను లొట్టపోయినట్లు
చింతకాయలమ్మేదానికి సిరిమానమొస్తే, చింతకాయను చూసి టుంకిరి బింకిరికాయ ఇదేమి కాయ అన్నదట
చింతకాయలు బేరం చేస్తూ వంకాయల్ని ఏరినట్లు
చింత చచ్చినా పులుపు చావనట్టు
చింత చెట్టు చచ్చినంత మాత్రాన అదివరకే దానికి కాచిన చింతకాయల పులుపు చావదు. కొంత మంది వయసు మీద పడినవారు కూడా ఇంకా యౌనపు వేషాలెఏస్తుంటే ఈ సామెత చెప్తారు.
చింత చెట్టు టూటిందంటే టూటేకాలమొస్తే టూటదా అన్నదట
చింతలు లేక పోతే సంతలో నైనా నిద్ర పోవచ్చు
ఎంతటి మెత్తటి పరుపులపై పడుకున్నా.... మనస్సు నిలకడగా లేక పోతే నిద్ర పట్టదు. కాని మనస్సులో ఏలాంటి కలతలు లేకుంటే సంతలోకూడ నిద్ర పోవచ్చుననేది ఈ సామెత అర్థం. సంత అన అనేక రణగొణుల ద్వని మయం. అయినా సరే నిద్ర పోవచ్చుననేది ఈ సామెత అంతరార్థం.
చింతలేనమ్మ సంతలో నిద్ర పోయిందట
చింతాకంత బంగారంతో మెడచుట్టూ గొలుసు కావాలన్నట్లు
చిక్కితే దొంగ - చిక్కకుంటే దొర
చిక్కినవానికి సిగ్గేమిటి?
చిక్కినవాడు సిగ్గెరుగడు - బలిసిన వాడు వావి ఎరుగడు
చిచ్చుగలవారి కోడలు చిత్రాంగి
చిచ్చు అంటుకొంటే చేతులతో ఆర్పగలమా?
చిచ్చును ఒడినికట్టి తెచ్చినట్లు
చిటికెలతో పందిరి వేసినట్లు
చిత్తం వనితల మీద - ధ్యానం దేవుడి మీద
చిత్తకార్తె కుక్కలాగా
చిత్త కురిస్తే చింతలు కాస్తాయి
చిత్త చిత్తగించి, స్వాతి చల్లచేసి, విశాఖ విసరకుంటే అనూరాధలో అడిగినంత పంటిస్తాను అంటుంది వరి
చిత్త చినుకు తన యిష్టమున్న చోట పడుతుంది
చిత్త చిత్తగించి, స్వాతి చల్లచేసి, విశాఖ విసరకుంటే వీసానికి పుట్టెడు పండుతానంటుంది జొన్న
చిత్త జల్లు - చిత్త ఉబ్బ
చిత్త జల్లు - స్వాతి వాన
చిత్తకు చిరుపొట్ట వరికి
చిత్తరువుకు జీవం వచ్చినట్లు
చిత్తలో చల్లితే చిట్టెడు కాపు
చిత్తలో పుట్టి స్వాతిలో చచ్చినట్లు
చిత్తశుద్ధిలేని శివపూజ లెందుకు?
చిత్త, స్వాతీ సంధించినట్లు
చిత్త స్వాతులు చిత్తగించి విశాఖ విసురుతే మొదలు తంతే ఏడు గింజలు రాలుతాయి
చితి చచ్చినవాణ్నీ, చింత బ్రతికిన వాణ్నీ కాలుస్తుంది
చిత్తం చెప్పులమీద దృష్టేమో శివుడిమీద
దేవుడి దగ్గరకు వెళ్ళినపుడు కొంతమందికి దృష్టి దేవుడి మీద కన్నా బయట వదలిన చెప్పుల మీదనే ఎక్కువ ఉంటుంది. వాళ్ళను ఉద్దేశించి చెప్పినదే ఈ సామెత.
చిత్తం చెప్పుల మీద - భక్తి శివుడి మీద
చిత్తం మంచిదయితే వూరూ మంచిదవుతుంది
చిత్తం వనితల మీద - ధ్యానం దేవుడి మీద
చిత్తశుద్ది లేని శివపూజలేల
పూజా సమయంలో మనసు దేవునిమీద నిలిపి వుంచాలి. అలా లేనప్పుడు ఆ పూజ ఫలితానివ్వదు. ఏపని చేసినా దాని మీద ద్యాస వుంచాలి. ఇది ఈ సామెత అర్తం.
చిదంబర రహస్యం
చిన్ననోటికి పెద్దమాట
చిన్నమ్మ సింహద్వారాన వస్తే - పెద్దమ్మ పెరటిద్వారాన పోతుంది
చిన్న యిల్లు - పెద్దకాపురం
చిన్న పామునైనా పెద్ద కర్రతో కొట్టాలి
ఎంత చిన్న పనైనా పూర్తి శక్తితో శ్రమించాలని ఈసామెతలోని అర్థం:
చిన్నవాళ్ళు తింటే చిరుతిండి - పెద్దవాళ్ళు తింటే ఫలహారం
చిన్ని నా పొట్టకు శ్రీరామరక్ష
చినుకులకు చెరువు నిండుతుందా?
చిమడకే చిమడకే ఓ చింతకాయా! నీవెంత చిమిడినా నీ పులుపు పోదే!
చిలకకు చెప్పినట్లు
చిల్లర దేవుళ్ళలాగా
చిలిపి వూహల వయ్యారికి చిలిపిదనాల శృంగారం అన్నట్లు
చిలుం పట్టేవాడికి చిత్తం కుదరదు
చిలుం వదిలితేగానీ ఫలం దక్కదు
చిలుం వదిలిస్తే గానీ చీద్రం వదలదు
చిలుకపోతే పంజరం ఎందుకు?
చిల్లి బాగాలేదని బెజ్జం వేసినట్లు
చివికి చివికి గాలివాన అయినట్లు
చీకటింట్లో చిందులు వేసినట్లు
చీకటి కొన్నాళ్లు వెన్నెల కొన్నాళ్లు
కష్టాలు కొన్నాళ్లు సుఖాలు కొన్నాళ్లు అని అర్థం. ఎల్లప్పుడు కష్టాలె వుండవని చెప్పే సామెత ఇది.
చీకితే లేనిది నాకితే వస్తుందా?
ఛీ! కుక్కా అంటే, ఏమక్కా! అని అన్నదట
చీటీకి ప్రాణం వ్రాలు
చీడ అంటుతుందిగానీ, సిరి అంటదు
చీద్రానికి చీరపేలు - దారిద్ర్యానికి తలపేలు
చీదితే ఊడిపోయే ముక్కు తుమ్మితే ఉంటుందా!
శాశ్వతము కానికి అని అర్థం. శాశ్వతము కాని విషయము చెప్పేటప్పుడు ఈ సామెతను వాడుతారు.
చీమ ఒళ్ళు చీమకు బరువు - ఏనుగు ఒళ్ళు ఏనుగుకు బరువు
చీమలు చెట్టెక్కితే భూములు పండుతాయి
చీమలు పాకితే రాళ్లరుగుతాయా
అల్పులకు సహాయం చేసినందువల్ల సంపన్నులకు ఎలాంటి నష్టమూ ఉండబోదు.
చీమలు పెట్టిన పుట్టలు పాముల పాలు
చీర కట్టినమ్మ శృంగారం చూడు - గుడ్డ కట్టినమ్మ కులుకు చూడు
చీర సింగారించేటప్పటికి ఊరు మాటు మణిగింది
చీరకు సిగ్గులు - రవికకు ముద్దులు నేర్పినట్లు
చీరే శృంగారం స్త్రీకి
చుట్టు అయినా సులువు దారే మంచిది
చుట్టుగుడిసంత సుఖము, బోడిగుండంత భోగమూ లేదన్నారు
చుట్టుగుడిసె అనగా అతి చిన్న నివాసము. అది వుంటే దాన్ని శుభ్రం చేసుకోవడము చాల సులభము. అలాగే బోడి గుండు వుంటే తల స్నానము చేయడము అతి సులభము.. అలా పుట్టినదే ఈ సామెత.
చుట్టతాగి చూరులో పెడితే ఇల్లు కాలిందట
చుట్టమై చూడవస్తే దయ్యమై పట్టుకున్నట్లు
చుట్టూ చూరు మంగళం - నడుమ జయమంగళం
చుట్టూ శ్రీవైష్ణవులే - కల్లుకుండ కనబడటం లేదు
ఇలాంటిదే మరో సామెత: అందరూ వైష్ణవులే....... రొయ్యల బుట్ట మాయమైనదట......
చూచేవారుంటే సొమ్ములు పెట్టాలి - చేసేవారుంటే పిల్లల్ని కనాలి
చూడవమ్మ సుతారం - ఇంటావిడ అవతారం
చూడ చుట్టము లేదు - మ్రొక్క దైవము లేదు
చూపితే మానం పోయె - చూపకపోతే ప్రాణం పోయె
చూపులకు సుందరి - మాటలకు మంధర
చూపులకే ఆబోతు రూపం - పనిలో నీరసాలరాజు
చూడబోతే చుట్టాలు రమ్మంటే కోపాలు
అవసరంలో ఆదుకోకుండా ముఖం తిప్పుకొని వెళ్లి పోయే బంధువులు. అలాంటివారిగురించి ఈ సామెత పుట్టింది
చూపుడాబేగానీ చేతడాబు లేదు
పైన పటారం లోన లొటారం లాంటిదే ఈ సామెత.
చూపులకు కడుపులొస్తాయా? ముద్దులతో ఆకలి తీరుతుందా?
చూపులు దేవుని మీద చిత్తం బయట వదిలిన చెప్పుల మీద
దేవుని మీత చిత్తం నిలపలేక పోవటము. వారినుద్దేసించిన సామెత ఇది. జనం గుడిలోనికెళ్ళెటప్పుడు చెప్పులు బయట వదిలేసి లోపలికి వెళ్ళతారు. ఇదే అదనుగా భావించి కొందరు ఆ చెప్పులను ఎత్తుకొని వెళుతుంటారు. అలా చెప్పులు బయట వదిలి లోనికి వచ్చిన భక్తులకు మనసులో వారు బయట వదిలిన చెప్పులు ఎవరైనా ఎత్తుకెళ్ళారో యని అలోచిస్తూ దేవునిపైన మనస్సు నిలుపలేక పాతారు. ఆ విధంగా పుట్టినది ఈ సామెత.
చూపులకే కడుపొస్తే మొగుడెందుకు అందిట
చూపుల మగవాడే కానీ - సుఖాల మగడు కాదు అన్నట్లు
చూపుల పసే గానీ చేతల పసలేదన్నట్లు
చూపులో చుక్కలు -కోకలో సోకులు
చూపే శృంగారం - ఊపే వయ్యారం
చూరుకత్తి తెగుతుంది కానీ చూపుకత్తి తెగుతుందా?
చూసి త్రొక్కు - తెలిసి మ్రొక్కు
చూసి మురుసుకొని - చెప్పి ఏడ్చుకొని
చూసి రమ్మంటే కాల్చి వచ్చినట్టు
రామాయణంలో రాముడు హనుమంతున్ని సీత ఎక్కడుందో చూసి రమ్మని పంపితే, హనుమంతుడు లంకలో ఉన్న సీతను చూడటమేకాకుండా లంకానగరం మొత్తాన్ని కాల్చి రావడం మనకు తెలిసిందే. అదే విధంగా, ఎవరైనా చెప్పిన పని మాత్రమే కాకుండా చెప్పని పనులు కూడా చేసి వచ్చినప్పుడుగాని, అలా చేయగలిగిన సామర్థ్యం ఉన్నప్పడు గాని ఈ సామెతను వాడుతారు
చూస్తూ వూరుకుంటే మేస్తూ పోయిందట
చూస్తే పొరపాటు - చూడకుంటే గ్రహపాటు
చూస్తే చుక్క - లేస్తే కుక్క
చూస్తే చుక్క రేగితే కుక్క
సౌమ్యంగా కన్పిస్తూ భయంకరంగా పోట్లాడేవారిని గురించి ఈ సామెతను వాదతారు.
చెంబు అమ్మి తపేలా - తపేలా అమ్మి చెంబు
చెంబు చేతిలో ఉంటే కంభము వరకు పోయిరావచ్చు
చెక్కెర పందిట్లో తేనెల వాన కురిసి నట్లు
అన్ని విషయాలు కలిసి వస్తుంటే ఈ సామెత వాడతారు. అతనికి పట్టిందల్లా బంగారమె.. అనే సామెత లాంటిదె ఇది.
చెట్టు ఎక్కేవాడికి ఎంతదాకా ఎక్కుడు మెట్లు పెట్టగలం?
చెట్టు ఎక్కనిచ్చి నిచ్చెన తీసినట్లు
చెట్టు చచ్చినా చేవ చావదు
చెట్టు చెడు కాలానికి కుక్క మూతి పిందెలు కాస్తుందట
విపరీత కాలానికి విపరీతమైన బుద్ధులు పుడుతాయని అర్థం. అలా విపరీతంగా ప్రవర్తించే వారి గురించి ఈ మాట వాడతారు.
చెక్కకపోతే దిమ్మ - చెక్కితే బొమ్మ - గుళ్ళో వుంటే అమ్మ అన్నట్లు
చెట్టు నాటేదొకడు - ఫలం అనుభవించే దొకడు
చెట్టు నీడకు పోతే కొమ్మ విరిగి మీద పడ్డట్లు
చెట్టు పేరు చెప్పుకొని కాయలమ్ముకొన్నట్లు
చెట్టునుబట్టే కాయ
చెట్టులేని చేను - చుట్టాలు లేని ఊరు
చెట్టెక్కి చేతులు విడిచినట్లు
చెట్టు వెనుకాల చందమామ తొంగి తొంగి చూస్తుందని, గుడిసె వెనుకాల కోడి గుడ్డు పెట్టనందట
అత్యంత అమాయకుల గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
చెట్టుపేరు చెప్పుకుని కాయలు అమ్మడం
మోసకారి మాటలతో మోసంచేసె వారి గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
చెట్టు ముందా విత్తు ముందా
అసంబద్దమైన ప్రశ్నలు వేసె వారిని గురించి ఈ సామెత పుట్టింది
చెడదున్ని శనగలు చల్లమన్నారు
చెడపకురా చెడేవు
ఇతరులకు చెడు తలపెడితె తానె చెడి పోతాడనె అంతరార్థం ఈ సామెత భోదిస్తున్నది.
చెడిన కాపురానికి ముప్పేమిటి? చంద్రకాంతలు వండవే పెళ్ళామా అంటే
చెడిన చేనుకు ముప్పేమిటి? మొండికాలికి చెప్పేమిటి?
చెడిన శ్రాద్ధం చెడనే చెడింది - పిత్తరా పీట పగుల అన్నట్లు
చెడినా, పడినా చేసుకున్న మొగుడు తప్పడు
చెడినా శెట్టి శెట్టే - చినిగినా పట్టు పట్టే
చెడి బ్రతికినమ్మ చేతలు చూడు - బ్రతికి చెడ్డమ్మ చేతులు చూడు
చెడి స్నేహితుని ఇంటికి పోవచ్చుకానీ చెల్లెలింటికి పోరాదు
చెడుకాలానికి చెడు బుద్ధులు
చెడుచెడుమనే వారేగానీ చేతిలో పెట్టేవారు లేరు
చెన్నంపల్లి పంచాయతీ చెరిసగం
చెప్పటం తేలిక - చేయటం కష్టం
చెప్పటం కంటే చేయడం మేలు
చెప్పి నేర్పినమాట మంచిమాట
చెప్పింది చేయకు - చేసేది చెప్పకు
చెప్పి చెప్పి చెప్పుతో తన్నించుకో - మళ్ళీ వచ్చి మాతో తన్నించుకో
చెప్పితే సిగ్గు - దాస్తే రోగం
చెప్పుక్రింద తేలులాగా
చెప్పుడు మాటలకన్నా తప్పుడు మాటలు నయం
చెప్పుడు మాటలు చేటు
చెప్పులున్న వాడితోనూ, అప్పులున్న వాడితోనూ పోరాదు
చెప్పులు కుట్టేవాడి దృష్టి నడుస్తున్న వాళ్ళ కాళ్ళమీదే
చెప్పులోని రాయి - చెవులోని జోరీగ
చెప్పులోని రాయి - ఇంటిలోని పోరు ఒక్కటే
చెప్పేవాడికి చేసేవాడు లోకువ
చెప్పేవాడికి చాదస్తమయితే వినేవాడికి వివేకం ఉండొద్దా?
చెప్పేవి నీతులు - తీసేవి గోతులు
చెప్పేవాడికి వినేవాడు లోకువ
చెప్పేవి శ్రీరంగనీతులు, దూరేవి దొమ్మరి గుడిసెలు
శ్రీరంగడు అంటే శ్రీ మహా విష్ణువు. శ్రీరంగనీతులు అంటే శ్రీ మహా విష్ణువు పేరుతో చెప్పే నీతులు. దొమ్మరి కులస్తులలో కొంత మంది పేదరికం మరియు ఆకలి వల్ల మనసు చంపుకుని వ్యభిచారం చేస్తారు. కొంత మంది తాము గౌరవంగల మనుషులమని చెప్పుకుంటూనే అందుకు విరుద్ధంగా వ్యభిచారిణులతో పడుకుంటారు. శ్రీరంగ నీతులు చెపుతూ దొమ్మరి గుడిసెలలో దూరడం అంటే దేవుని పేరుతో నీతులు చెపుతూ అందుకు విరుధ్ధముగా పాడు పనులు చెయ్యడం అని అర్థం. అలాంటి వారినుద్దేశించి ఈ సామెతను ఉపయోగిస్తారు.
చెముడా అంటే మొగుడా అన్నట్టు
చెరుకా బెల్లం పెట్టమంటే పెడుతుందా?
కఠినంగా ప్రవర్తించటానికి వెనకాడితే ఫలితాలు చేతికందవు.బెల్లం కావాలి అంటే చెరకు గడను పిండి పిప్పి చేసి రసం తీసి వండాలి.
చెవిటోడి ముందు శంఖం ఊదినట్లు
చెవిటివాడి ముందు శంఖం ఊదితె అందులోని మాధుర్యం వాడు గ్రహించ లేడు. అలా నిరర్థకమైన పనులు చేసే వారి గురించి ఈ సామెత చెప్తారు.
చెవిలో జోరీగ
చెవిలో దూరిన జోరీగ మనిషికి నాన ఇబ్బంది పెడుతుంది. ఆవిధంగా తనకు ఉపయోగం లేకున్న ఇతరులను ఇబ్బంది పెట్టె వారి గురింది ఈ సామెత పుట్టింది.
చెరువు గట్టుకు వెళ్ళి గట్టుమీద అలిగినట్టు...
చెరపుకరా చెడేవు
ఎదుటి వాడికి చెడు చేయాలని తలిస్తే తానె చెడి పోతాడు. అనే అర్థంతో ఈ సామెత పుట్టింది.. ఇలాంటిదే ఇంకో సామెత వుంది: అది. తాను తీసిన గోతిలో తానె పడ్డట్టు
చెప్పేవి శ్రీరంగనీతులు - చేసేవి దొమ్మరి పనులు
చెమటే చందనం - అధరమే అమృతం అన్నట్లు
చెయ్యంగా లేంది చెపితే తీపరమా?
చెయ్యి చూసి అవలక్షణ మనిపించుకున్నట్లు
చెయ్యిని దాచుకుంటాం గానీ కులం దాచుకుంటామా?
చెయ్యి పుచ్చుకు లాగితే రాలేదుగానీ రమ్మని చీటీ వ్రాశాట్ట
చెరపటానికి చేతులు వస్తాయి గానీ నిలపడానికి చేతులు రావు
చెరపకురా చెడేవు - ఉరకకురా పడేవు
చెరకు తోటలో ఏనుగు పడట్లు
చెరకు పిప్పికి ఈగలు మూగినట్లు
చెరకు వంకరపోతే తీపి చెడుతుందా?
చెరువు ఎండితే చేపలు బయటపడ్డట్లు
చెరువు ఓడు - ఊరు పాడు
చెరువుకు గండిపడి నీళ్ళు పోతుంటే, పీత బొక్కలు పూడ్చినట్లు
చెరువుకు చేరువ - చుట్టాలకు దూరం ఉండాలి
చెరువు నిండితే కప్పలు చేరవా?
చెరువు నిండితే కప్పలు చేరుతాయి
చెరువు నిండితే కప్పలు - సంపదలోనే చుట్టాలు
చెరువు మీద అలిగి ముడ్డి కడుక్కోవటం మానినట్లు
చెరువు మీద అలిగి....స్నానం చేయనట్లు
చెరువు మీద అలిగి స్నానం చేయకపోతె చెరుకేమి నష్టం లేదు. అది గ్రహించని అమాయకుల గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
చెరువు ముందు చలివేంద్రం పెట్టినట్లు
చెరువులో వున్న గేదెను కొమ్ములు చూసి బేరమాడినట్లు
చెలి మాట తేనెల వూట
చెల్లని కాసుకు కాంతులు మెండు
చెల్లని కాసూ - ఒల్లని మొగుడూ ఒక్కటే
చెవి తెగిన మేకవలె
చెవిటి చెన్నప్పా అంటే సెనగల మల్లప్పా అన్నట్లు
చెవిటివానిముందు శంఖ మూదినట్లు
చెవిటివాని ముందు శంఖమూదితే దాన్ని కొరకను నీ తాతలు దిగి రావాలన్నాడట
చెవి దగ్గర కందిరీగలాగ
చెవులను బట్టి గాడిదను పోల్చుకోవచ్చు
చేటలో వెలగకాయల్లాగా
చేటు కాలానికి చేటు బుద్ధులు
చేటూ పాటూ లేనమ్మ ఇల్లెక్కి పిండి కొట్టిందట
చేతకానమ్మకు రోష మెక్కువ
చేతకానివాడికి చేష్టలు ఎక్కువ
చేతలు శూన్యం - మాటలు బహుళం
చేతికర్ర చేదోడు వాదోడు
చేతికి గడియారం - ఇంట్లో పొడివారం
చేతికి పట్టిన జిడ్డు లెక్కకు రాదు
చేతి చమురు వదిలినట్లు
చేతిలో వుంటేనే అర్థం - పక్కలో వుంటేనే పెళ్ళాం
చేతిలో విషమున్నా తినందే చావరు
చేతి వ్రేళ్ళు అయిదూ ఒక రీతిగా ఉన్నాయా?
చేతులు కాలిన తర్వాత ఆకులు పట్టుకున్నట్లు
చేతకాక మంగళవారమన్నాడంట
ఏదైనా ఒక పని చేయడానికి చేత కాక పోతె తప్పించు కోడానికి ఏదో సాకు చెప్పే వారిని గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
చేతులు కాలాక ఆకులు పట్టుకున్నట్టు
జరగాల్సిన నష్టం జరిగి పోయాక ఆ తర్వాత తీరిగ్గా నివారణ చర్యలు చేపట్టే అమాయకులను మేల్కొనడానికి ఈ సామెతను చెప్తారు.
చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేదు మీసాలకు సంపెంగ నూనె
చేనుకు గట్టు వూరికి కట్టు ఉండాలి
మనిషికైనా... ఊరికైనా మరేదేనికైనా ఒక పద్ధతి కట్టు బాటు వుండాలని ఈ సామెత నిర్థేసిస్తున్నది.
చేపపిల్లకు ఈత నేర్పాలా?
చేయని చేతులు - కుడవని నోరు
చేయని శృంగారం - మాయని మడత
చేయలేనమ్మకు చేతినిండా పని
చేయలేనమ్మకు కులుకులు మెండు - వండలేనమ్మకు వగపులు మెండు
చేలో పుట్టిన బీడు ఎక్కడికి పోను?
చేలో పొత్తు కళ్ళంతో సరి
చేలో లేనిది చేతిలో కెలా వస్తుంది?
చేసింది పోదు - చేయంది రాదు
చేసినదంతా అనుభవించాలి
చేసిన చేష్టలు ఎవరూ చూడరు, కోసిన ముక్కు అందరూ చూస్తారు
చేసిన చేతికి చేవ - చేయనిచేతికి చీకు
చేసిన చేతికే వెన్న ముద్దలు
చేసిన పాపం చెపితే పోతుందా?
చేసిన పాపాలకూ పెట్టిన దీపాలకూ సరి
చేసిపోయిన కాపురం చూసిపోను వచ్చినట్లు
చేసిన మేలు వృధా కాదు - చేసిన కీడు వృధా పోదు
చేసిన వారికి చేసినంత మహదేవ!
చేసుకున్న తర్వాత వండిపెట్టక తప్పుతుందా?
చేసుకున్నవారికి చేసుకున్నంత మహదేవ
ఎవరు చేసుకున్న పాప పుణ్యాల మేరకు వారికి ఫలితము వస్తుందని ఈ సామెత చెప్పుతున్నది.==
చేసుకున్న కడుపు దింపుకోక తప్పదు
చేసేదేమో బీదకాపురం - వచ్చేవేమో రాజరోగాలు
చేసేది శివ పూజ - దూరేది దొమ్మరి గుడిసె
చేసే పని చేయమంటే - నేసేవానివెంట పోతానన్నట్లు
చేసేవి నాయకాలు, అడిగేవి తిరుపాలు, పెట్టకుంటే కోపాలు
చేసేవి లోపాలు - చెపితే కోపాలు
చేసేవి శివపూజలు - చెప్పేవి అబద్ధాలు
చేస్తే మంచిపని చేయాలి - బ్రతికితే మంచిగా బ్రతకాలి
చోటే లేదంటే మూల కూర్చోనా అన్నట్లు
చొప్పవామిలో నిప్పు దాచుకొన్నట్టు
శత్రువును తెచ్చి ఇంట్లో పెట్టుకుంటే నష్టమే కలుగుతుందని తెలిపే సామెత ఇది. చొప్ప వామిలో నిప్పు దాచుకుంటే ఆ వామి అంతా కాలిపోతుందు. అనగా అలాంటి అమాయకపు పనుల వలన విపరీతమైన నష్టము వస్తుందని చెప్పడము ఈ సామెత ముఖ్యోద్దేశము.
మూలాలు

వర్గం:సామెతలు