రాతప్రతులు

Question: 15వ శతాబ్దంలో ఎన్ని లీప్ సంవత్సరాలు వచ్చాయి?




మాన్యు స్క్రిప్ట్‌ లేదా హ్యాండ్‌రిట్‌ అనేది ఒకరు లేదా కొందరు వ్యక్తులు మాన్యువల్‌గా సృష్టించే సమాచార రికార్డింగ్‌, చేతి రాతతో ఉత్తరాలు లాంటివి. ఇవి ముద్రించబడిన లేదా ఇతర పద్ధతుల ద్వారా తిరిగి రూపొందించిన వాటికి వ్యతిరేకమైనవి. ఈ పదాన్ని రాతతో కాకుండా ఇతర పద్ధతుల ద్వారా చేతితో సమాచారాన్ని రికార్డు చేసిన సందర్భంలోనూ వాడతారు. ఉదాహరణకు, ఒక గట్టి మెటీరియల్‌ మీద చెక్కడం లేదా ప్లాస్టర్‌తో ఉన్న కత్తి మొనతో ఇన్ స్క్రిప్ షన్ గీయడం (దీని అసలు అర్థం గ్రాఫిటి ), లేదా వేక్స్‌డ్‌ ట్యాబ్లెట్‌ మీద స్టైలస్‌తో రూపొందించడం (రోమన్లు నోట్స్‌ను ఇలానే తయారు చేస్తారు), లేదా క్యూనిఫామ్‌ రైటింగ్‌, బేక్‌ చేయబడని క్లే యొక్క ఫ్లాట్‌ టేబుల్‌ మీద పాయింటెడ్‌ వ్యవస్థను రూపొందించడం. మాన్యు స్క్రిప్ట్‌  అనే పదం మెడీవల్‌ లాటిన్‌లో మాన్యుస్క్రిప్టమ్‌  నుంచి వచ్చింది. ఈ పదాన్ని తొలుత 1594లో లాటినైజేషన్‌లో భాగంగా రికార్డు చేశారు. అంతకు ముందు మధ్య కాలంలో జర్మన్‌ పదాలు ఉపయోగించేవారు: మధ్య హై జర్మన్‌లో హాంట్‌స్క్రిప్ట్‌  (సి. 1450), పాత నోర్స్‌లో హాండ్రిట్‌ ( 1300కు ముందు), పాత ఇంగ్లిష్‌లో హ్యాండ్జిరిట్ ‌ (1150కి ముందు) అనేవారు. అన్నింటికీ అర్థం మాన్యుస్క్రిప్ట్‌, అంటే చేతితో రాయబడినది.
ప్రచురణ మరియు విద్య సందర్భాలలో, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ అనేది పబ్లిషర్‌కు లేదా ప్రింటర్‌కు ప్రచురణ కొరకు సమర్పించిన టెక్ట్స్‌. సాధారణంగా టైప్‌స్క్రిప్ట్‌ను టైప్‌ రైటర్‌తో తయారు చేస్తారు. నేటి కాలంలో, పిసి నుంచి ప్రింట్‌అవుట్‌ తీసుకుంటున్నారు. ఇది మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ ఫార్మాట్‌లో తయారు చేస్తున్నారు.
మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను దాని లోపల ఉన్న విషయం ద్వారా నిర్వచించలేదు. అవి మేథమెటికల్ ‌కాలిక్యులేషన్స్‌, పాఠాలు, వివరణ ఇచ్చే ఫిగర్స్‌ లేదా, ఉదాహరణలతో కలిపి వ్రాయబడతాయి. మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ అనేవి స్క్రాల్స్‌ రూపంలో లేదా పుస్తక లేదా కోడెక్స్‌ ఫార్మాట్‌లో ఉంటాయి. ఇల్యుమినేటెడ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ అనేవి బొమ్మల రూపంలో ఉంటాయి. బోర్డర్‌ డెకరేషన్స్‌, ఆరంభ అక్షరాలను పెద్దగా చూపించడం లేదా పూర్తి పేజి ఉదాహరణలతో ఉంటాయి. 

సాంస్కృతిక నేపథ్యం

మాన్యుస్క్రిప్ట్‌కు MS‌, మరియు మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌కు MSS‌ అనేవి సంప్రదాయబద్దమైన నిర్వచనాలు.[1][2] ఇందులో రెండో s‌ కేవలం బహువచనం మాత్రమే కాదు; పాత కన్వెన్షన్‌ ప్రకారం, నిర్వచనాల యొక్క చివరి అక్షరాలను ఇది రెట్టింపు చేస్తుంది. దీని వల్ల బహువచనం‌ ధ్వనిస్తుంది. pp. మాదిరిగా అన్న మాట, అంటే పేజెస్‌.
చైనాలో ఉడ్‌బ్లాక్‌ ముద్రణను కనుగొనడానికి ముందు, లేదా ఐరోపా‌లోని ప్రింటింగ్‌ ప్రెస్‌లలో కదిలే టైప్‌ రాక ముందు, అన్ని రాత పూర్వక పత్రాలు చేతి ద్వారానే తయారు అయ్యేవి, తిరిగి రాయబడేవి. చారిత్రాత్మకంగా, మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ అనేవి స్క్రాల్స్‌లో (లాటిన్‌లో వొలుమెన్‌) లేదాపుస్తకాలలో (కొడెక్స్ ‌, బహూవచనం కొడిసెస్‌ ) తయారు చేయబడేవి. మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ను వెల్లమ్‌ లేదా ఇతర పారాచ్‌మెంట్‌స, పపిరస్‌ మరియుకాగితం మీద తయారుచేసేవారు. రష్యాలో బిర్చ్‌ బార్క్‌ డాక్యుమెంట్స్‌ 11వ శతాబ్దం నాటివి అయినా కూడా ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నాయి. భారతదేశంలో విభిన్నమైన పొడవాటి దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉన్న పామ్‌ ఆకు మనుస్క్రిప్ట్‌ను పురాణాల కాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు వాడారు. కాగితం అనేది చైనా నుంచి ఇస్లామిక్‌ ప్రపంచం మీదుగా యూరోప్‌కు 14వ శతాబ్దం నాటికి విస్తరించింది. 15వ శతాబ్దం చివరి నాటికి అనేక ఉపయోగాల కోసం పార్చ్‌మెంట్‌ను ఇది భర్తీ చేసింది.
గ్రీక్‌ లేదా లాటిన్‌లో రచనలను ప్రచురణ చేసినప్పుడు, అనేక మంది వృత్తి నిపుణుల కాపీలు ఒకేసారి స్క్రిప్టోరియమ్‌లో స్క్రైబ్స్‌ ద్వారా తయారు చేసేవారు. ప్రతి దానిని వాటి అసలుకు నష్టం జరగకుండా తయారు చేసేవారు.
అతి పురాతన రాత ఉన్న మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ను ఇప్పటికీ కచ్చితమైన పొడిదనంతో మిడిల్‌ ఈస్టర్న్‌ రెస్టింగ్‌ ప్రదేశాలలో దాచి ఉంచారు. వీటిని ఈజిప్ట్‌ సమాధుల్లోపల సార్కోఫగిలో, లేదా మమ్మి రాపింగ్స్‌కు తిరిగి ఉపయోగించేందుకు, ఆక్సిరిచ్‌నెస్‌ లేదా సీక్రెటెడ్‌ యొక్క మిడెన్స్‌ను తీసేయడం ద్వారా, జార్‌లలో జాగ్రత్తగా భద్రపరచడం, మరియు సమాధిచేయడం (నాగ్‌ హమ్మది లైబ్రరీ) లేదా పొడి గుహలలో భద్రపరచడం (డెడ్‌ సీ స్క్రోల్స్‌) చేశారు. టోచారియన్‌ భాషలలో మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌, పామ్‌ ఆకుల మీద రాసేవారు. మధ్య ఆసియాలోని తరిమ్‌ బేసిన్‌లో ఉన్న ఎడారి సమాధుల్లో ఇవి ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. హెర్కులేనియమ్‌లోని పాపిరి యొక్క విల్లాలోని గ్రీక్‌ లైబ్రరీలో ఇప్పటికీ అగ్నిపర్వత బూడిదతో సంరక్షించబడి ఉన్నాయి.
దురదృష్టవశాత్తు, పురాతన సంపద యొక్క గ్రంథాలయాల్లో చాలా జాగ్రత్తగా దాచి ఉంచిన మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ పోయాయి. పాపిరస్‌ జీవితకాలం మహా అయితే ఒకటి లేదా రెండు శతాబ్దాల పాటు ఉంటుంది. గ్రీక్‌ లేదా ఇటాలియన్‌లోని పరిస్థితులు తడిగా ఉంటాయి కాబట్టి ఇలా జరుగుతుంది; పారాచ్‌మెంట్‌లోకి కాపీ చేసిన పనులు, సాధారణంగా క్రైస్తవత్వానికి సంబంధించిన సంభాషణలు మరియు అవి ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. అంటే దాని అర్థం అవి మొత్తం ఉన్నాయని కాదు.
నిజానికి అన్ని పుస్తకాలూ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ పద్ధతిలోనే ఉంటాయి. చైనాలో, తర్వాత తూర్పు‌ ఆసియా ప్రాంతంలో, ఉడ్‌బ్లాక్‌ ముద్రణను, పుస్తక ప్రచురణ కోసం దాదాపు ఏడో శతాబ్దంలో ఉపయోగించడం మొదలైంది. 868 యొక్క డైమండ్‌ సూత్ర పురాతన తేదీతో ఉన్న ఉదాహరణ. ఇస్లామిక్‌ ప్రపంచంలో మరియు పాశ్చాత్యంలో, అన్ని పుస్తకాలు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లోనే ఉండేవి. 1450లో కదిలే ప్రింటింగ్‌ వ్యవస్థ వచ్చే వరకూ ఇదే ఆచరణలో ఉంది. దాదాపు శతాబ్దకాలం పాటు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను పుస్తకాలలో కాపీ చేయడం కొనసాగింది. దీనికి కారణం ముద్రణ అనేది చాలా ఖరీదైనది కావడం. ప్రైవేటు లేదా ప్రభుత్వ డాక్యుమెంట్లు 19వ శతాబ్దం చివరి దశలో టైప్‌ రైటర్లు వచ్చే వరకూ చేతి రాతతోనే ఉండేవి. మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లోకి మార్చిన ప్రతిసారీ కొన్ని తప్పులు దొర్లడం వలన ఒకే టెక్ట్స్‌కు సంబంధించి అనేక వెర్షన్‌లను నింపడం, విద్య యొక్క ప్రాథమిక భాగంగా మారింది మరియు అన్ని టెక్ట్స్‌ల యొక్క విమర్శలను మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లోకి మార్చడం జరిగింది.
నైరుతి‌ ఆసియాలో, తొలి శతాబ్దంలో, గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన అన్ని డాక్యుమెంట్లను సాఫ్ట్‌ మెటాలిక్‌ షీట్ల మీద రాశారు. అంటే కాపర్‌ ప్లేట్‌ను రిఫైనర్‌ నిప్పు ద్వారా మెత్తగా చేసి, మెటల్‌ స్టైలస్‌తో రాసేవారు. ఫిలిప్పీన్స్‌లో, ఉదాహరణకు 900 ప్రారంభంలో నమూనా పత్రాలను, స్టైలస్‌తో రాసేవారు కాదు. కానీ ప్రస్తుతం ఉపయోగిస్తున్న డాట్‌ మ్యాట్రిక్స్‌ ప్రింటర్స్‌ తరహాలో పంచ్‌ చేసేవారు. సాధారణంగా ఉపయోగించే ఆకులు లేదా బేంబూ స్టేవ్స్‌తో పోలిస్తే ఇలా చేయడం చాలా అరుదు అని చెప్పుకోవాలి. ఏదేమైనా వేడి మరియు తేమ వాతావరణంలో ఆకులు లేదా కాగితం డాక్యుమెంట్లు మెటల్ కంటే మన్నికైనవి కావు. బర్మాలో, కమ్మవాకా, బౌద్ధుల మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌, బ్రాస్‌ మీద రాసేవారు. కాపర్‌ లేదా ఐవరీ షీట్లను మరియు చివరకు తీసేసిన మాంక్‌ రాబ్స్‌ను మడిచి మరియు లాక్వెర్‌ చేసి ఉపయోగించేవారు. ఇటలీలో కొన్ని ముఖ్యమైన ఇట్రుస్కాన్‌ టెక్ట్స్‌ను కూడా ఇలాగే పలచటి బంగారు ప్లేట్‌ల మీద రాసేవారు: ఇదే విధమైన షీట్లు బల్గేరియాలో కూడా కనుగొనబడ్డాయి. సాంకేతికంగా, ఇవన్నీ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ కంటే ఇన్‌స్క్రిప్షన్స్‌గానే చెప్పుకోవాలి.
రైటింగ్‌ యొక్క చదువు, లేదా చెయ్యి</i>తో రాసిన మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ను పాలియోగ్రఫీగా పిలుస్తారు. పశ్చిమ ప్రపంచంలో, క్రిస్టియన్‌ శకంలోని ఆరంభ శతాబ్దాల నుంచి క్లాసికల్‌ పిరియడ్‌ ద్వారా, మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ను పదాల మధ్య స్పేస్‌ లేకుండా రాసేవారు (స్క్రిప్టియో కంటినువా), ఇవి శిక్షణ లేని వారు చదవడం చాలా కష్టమయ్యేది. ఈ ఆరంభ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ గ్రీక్‌ లేదా లాటిన్‌కు సంబంధించిన వాటి కాపీలు, 4వ శతాబ్దం నుంచి 8వ శతాబ్దం వరకూ కొనసాగించబడ్డాయి. వీటిని పూర్తిగా అప్పర్‌కేస్‌ లేదా లోయర్‌కేస్‌ అక్షరాలతో రాశారు. హీబ్రూ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌, డెడ్‌సీ స్క్రాల్స్‌ లాంటి వాటిలోనూ చెప్పుకోదగ్గ తేడా ఏమీ లేదు. అన్ని అప్పర్‌ కేస్‌ అక్షరాలను వాడి తయారు చేసిన మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ను మాజుస్కల్ ‌ అని, అన్ని లోయర్‌ కేస్‌ అక్షరాలను ఉపయోగించి తయారు చేసిన మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ను మినుస్కల్‌  అని అంటారు. సాధారణంగా, మజుస్కల్‌ స్క్రిప్ట్‌లు యున్సియల్‌ అనేవి చాలా ఎక్కువ జాగ్రత్త తీసుకుని రాస్తారు. ప్రతి స్ట్రోక్‌కు మధ్యలో వ్యక్తి తన కలాన్ని పైకి లేపుతాడు. దీనివల్ల రెగ్యులారిటీ మరియు ఫార్మాలిటీలో ఎలాంటి తప్పులు జరిగే అవకాశం ఉండదు. మరోవైపు మినుస్కుల్‌ స్క్రిప్ట్‌లో పెన్‌ను ఎత్తి రాసినా, అవి కూడా కర్‌సివ్‌గా ఉంటాయి. ఇవి పెన్‌ను లేపకుండా లేదా కొద్దిగా లేపి రాస్తారు.
ఆధునిక వైవిధ్యాలు
లైబ్రరీ సైన్స్‌ అంశంలో, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ అనేదిగ్రంథాలయం లేదా ఆర్చివ్‌లో ఉన్న సేకరణ‌లో చేతి రాతతో ఉన్న అంశం. ఉదాహరణకు ఒక గ్రంథాలయం యొక్క ఉత్తరాల లేదా డైరీ యొక్క సేకరణలో కొన్ని చారిత్రాత్మక వ్యక్తిత్వాలు రచించబడి ఉండటం. ఇలాంటి మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ సేకరణల‌ను ‌సహాయాలను కనుగొనడంలో నిర్వచించారు. ఇదే విధంగా ఒక జాబితా లేదా పట్టిక యొక్క సేకరణ అంశాలలో DACS మరియు ISAD (G) లాంటి జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల అంశాలు ఉంటాయి.
ఇతర అంశాలలో, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ అనే పదం ఇక మీదట చేతి రాతతో రాసినది అనే అర్ధాన్ని మాత్రమే సూచించవలసిన అవసరం లేదు. సాదృశ్యంగా టైప్‌ రైటర్‌తో తయారు చేసిన టైప్‌స్క్రిప్ట్‌ కూడా కావచ్చు.
ఒక పుస్తకం, మ్యాగజీన్‌ లేదా సంగీత ప్రచురణలో, ఒక మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ రచయిత లేదా కంపోజర్‌ రచించిన రచన యొక్క వాస్తవ కాపీ అయి ఉంటుంది, అది సాధారణంగా ప్రామణిక టైపోగ్రాఫిక్‌ లేదా ఫార్మాటింగ్‌ నిబంధనలను అనుసరించి ఉంటుంది. (స్టాఫ్‌ కాగితాన్ని సాధారణంగా చేతితో వ్రాయబడిన సంగీతానికి ఉపయోగిస్తారు. ఈ కారణం వల్ల దీనిని తరచుగా మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ పేపర్‌ అని పిలుస్తారు) సినిమా మరియు థియేటర్‌లో, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ లేదా షార్టర్‌ యొక్క స్క్రిప్ట్‌, ఒక రచయిత యొక్క నాటకీయతకు సంబంధించిన టెక్ట్స్ అయి ఉంటుంది‌, దీనిని థియేటర్‌ కంపెనీ లేదా సినిమా సిబ్బంది సినిమా తీసే సమయంలో, పని ప్రదర్శన లేదా చిత్రీకరణ సమయంలో ఉపయోగిస్తారు. మరీ ముఖ్యంగా, ఒక కదిలే బొమ్మ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను స్క్రీన్‌ప్లే అని పిలుస్తారు. టెలివిజన్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను టెలీ ప్లే అని; థియేటర్‌ యొక్క మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను, స్టేజ్‌ ప్లే అని; కేవలం ఆడియో ప్రదర్శనకు సంబంధించిన మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను రేడియో ప్లే అని పిలుస్తారు. ఒకవేళ రికార్డు చేసిన ప్రదర్శనను ప్రదర్శిస్తే, దానిని నాన్‌ రేడియో అర్థంతో నిర్వచిస్తారు.
భీమాలో, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ పాలసీ అంటే, భీమాదారుడి మరియు పాలసీదారుడి మధ్య బేరసారాలు‌ చేయబడిన డాక్యుమెంట్‌, ఇది భీమాదారుడు సరఫరా చేసే ఆఫ్‌ ద షెల్ఫ్‌ ఫామ్‌కు భిన్నంగా ఉంటుంది.
యూరోపియన్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ చరిత్ర

ప్రస్తుతం ఉన్న దాదాపు అన్ని మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లు కొడెక్స్‌ ఫార్మాట్‌ (ఆధునిక పుస్తకం తరహాలో) ను ఉపయోగిస్తున్నాయి. లేట్‌ ఆంటిక్విటీలో ఇవి స్క్రాల్‌తో రీప్లేస్‌ చేయబడ్డాయి. పార్చ్‌మెంట్‌ లేదా వెల్లమ్‌ అనేది ఉత్తమ పార్చ్‌మెంట్‌, ఇది పపిరస్‌గా రీప్లేస్‌ చేయబడింది. ఇది కచ్చితంగా ఎక్కువ కాలం కొనసాగదు. కేవలం ప్రస్తుతానికి ఈజిప్ట్‌ లాంటి పొడి ప్రదేశాలలో ఉంటుంది. ఇది రోమన్‌ ప్రపంచంలో విస్తృతంగా వినియోగిస్తున్నారు. పార్చ్‌మెంట్‌ను జంతువుల చర్మంతో తయారు చేస్తారు. సాధారణంగా కాఫ్‌, గొర్రె లేదా మేక, ఇతర అనేక రకాల జంతువులను వినియోగిస్తారు. అన్ని చర్మాలతో, తయారు చేసిన ఉత్పత్తి యొక్క నాణ్యత అనేది, చర్మాన్ని పార్చ్‌మెంట్‌గా తయారు చేయడంలో ఎంత నైపుణ్యం వినియోగించారనే అంశం పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉత్తర యూరోప్‌లో గొర్రె లేదా కాఫ్‌ చర్మంతో పార్చ్‌మెంట్‌ను తయారు చేయడం చాలా సహజం. దక్షిణ యూరోప్‌లో వ్యక్తులు మేక చర్మాన్ని ఎక్కువగా వినియోగిస్తారు.[3] తరచుగా, పార్చ్‌మెంట్‌ అనేది తెలుపు లేదా క్రీమ్‌ రంగులో ఉంటుంది. జంతువు నుంచి తీసిన నరాలను ఇందులో చూడొచ్చు. ఇది ఆవు దూడ చర్మం. ఒకవేళ అది పసుపు రంగులో, గ్రీజీగా ఉండి, కొన్ని సందర్భాలలో మెరుస్తూ ఉంటే, అది గొర్రె చర్మంతో తయారు చేశారని అర్థం చేసుకోవాలి.[3]
వెల్యుమ్‌ అనే పదం లాటిన్‌ పదం విటులినమ్‌ నుంచి వచ్చింది. దీని అర్థం కాఫ్‌ యొక్క / కాఫ్‌ నుంచి తయారు చేయబడిన. కొందరు ఆధునిక పార్చ్‌మెంట్‌ తయారీదారులు మరియు కాలిగ్రాఫర్స్‌, గతంలో చాలా తరచుగా, పార్చ్‌మెంట్‌ మరియు వెల్లమ్‌ అనే పదాలను నాణ్యతలో తేడా, తయారీ విధానం, మందాన్ని బట్టి నిర్ణయించేవారు. ఇది ఏ జంతువు చర్మం నుంచి తయారు చేశారనేది ఇక్కడ అంశం కాదు. దీని కారణంగా, చాలా సాధారణ పదం మెమ్‌బ్రేన్‌</i>ను ఆధునిక అకాడమీలు వాడుతున్నాయి. ప్రత్యేకించి, ఇక్కడ జంతువులు పరీక్ష ద్వారా స్థాపితం‌ కావు.[3]
మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను తయారు చేయడం
మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను తయారు చేయడంలో తొలి దశ, చర్మాన్ని తయారు చేయడం, ఫలితంగా దాని మీద రచయిత రాయగలగాలి. చర్మాన్ని నీరు మరియు నిమ్మకాయతో కడుగుతారు. కానీ రెండింటినీ కలిపి ఒకేసారి కడగరు. రెండురోజుల పాటు తొలుత నిమ్మకాయ రసంలో నానబెడతారు.[4] చర్మం పై ఉన్న వెంట్రుకలను తొలగిస్తారు. చర్మాన్ని ఒత్తిడి‌ ద్వారా పొడిగా చేస్తారు. తర్వాత చర్మాన్ని ఫ్రేమ్‌లో పెడతారు. ఈ ఫ్రేమ్‌ను హెర్స్‌ అని పిలుస్తారు.[3] పార్చ్‌మెంట్‌ తయారీదారు చర్మాన్ని సర్కమ్‌ఫరెన్స్‌ చుట్టూ పాయింట్స్‌తో కలుపుతాడు. చర్మం హెర్స్‌కు కోర్డ్స్‌ ద్వారా అంటించబడి ఉంటుంది. ఇది మేకర్‌, చర్మం ప్రాంతాన్ని చుట్టే సమయంలో చిరగకుండా చూసుకుంటుంది. కార్డ్‌ అనేది పెబెల్‌ చుట్టూ అతికించబడి ఉంటుంది. ఈ పెబెల్‌ను పిప్పిన్‌ అని పిలుస్తారు.[3] ఈ తంతు పూర్తయిన తర్వాత తయారీదారుడు‌ లూనారియమ్‌ లేదా లూనెల్లమ్‌ అని పిలువబడే కొడవలి తరహా కత్తిని ఉపయోగించి ఏవైనా వెండ్రుకలు మిగిలి ఉంటే తొలగిస్తాడు. ఒకసారి చర్మం పూర్తిగా ఎండిపోయిన తర్వాత, దానిని బాగా శుభ్రపరుస్తారు. తర్వాత దానిని షీట్లుగా మారుస్తారు. చర్మం నుంచి ఎన్ని షీట్లు తయారవుతాయనేది, చర్మం యొక్క ఆకారం, మరియు ఆర్డర్‌ ఎలాంటి డైమన్షన్‌కు వచ్చిందనే అంశాల పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు ఒక సగటు దూడ చర్మం‌తో రాత మెటీరియల్‌కు అవసరమైన మూడున్నర మీడియమ్‌ షీట్లను తయారు చేయవచ్చు. ఒకవేళ దీనిని కాంజాయింట్‌ ఆకులతో మడిస్తే, ఇది రెట్టంపు అవుతుంది. వీటిని బిఫోలియమ్‌ అంటారు. చరిత్రకారులు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ యొక్క సాక్ష్యాలను, ఎక్కడైతే స్రైబ్‌ రాస్తాడో, ఆ మెడీవల్‌ సూచనలను ఆధునిక మెమ్‌బ్రేన్‌ తయారీదారులు అనుసరిస్తున్నారు.[5] సహజసిద్ధంగా తయారైన ఏ ఉత్పత్తిలోనైనా కొన్ని లోపాలు ఉండటం చాలా సహజం. మెమ్‌బ్రేన్‌లో ఏదో ఒక రకమైన తప్పు జరగొచ్చు. అది మనిషి చేసే తప్పు కావచ్చు, అది తయారీ సమయంలోనో లేక, జంతువును చంపే సమయంలోనో జరగొచ్చు. రాసే క్రమంలో లోపాలు అనేవి కనిపిస్తాయి. ఒకవేళ దానిని పూర్తి మంచి పరిస్థితిలో ఉంచితే తప్ప, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ యొక్క జీవితకాలం మొత్తం ఆ తప్పు కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.
రాయడం కొరకు పేజీలను తయారు చేయడం
ఒక స్రైబ్‌ ఏదైనా చేసే ముందు, మెమ్‌బ్రేన్‌ కచ్చితంగా తయారై ఉండాలి. ఇది స్టెప్స్‌లో లిస్ట్‌ అయి ఉంటుంది. ప్రస్తుతం అవి సంప్రదాయ జంతువుల చర్మాల నుంచి తయారు చేస్తున్న మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లో జరుగుతున్నాయి మరియు మధ్యయుగంలోనూ ఇలాగే జరిగింది. క్వేరీలను సెటప్‌ చేయడం తొలి అడుగు. క్వెరీలు అనేవి అనేక షీట్లను కలిపి చేసిన ఒక సమూహం. రేమండ్‌ క్లెమెన్స్‌ మరియు టిమోతి గ్రహమ్‌ బయటపెట్టిన దాని ప్రకారం, ఇంట్రడక్షన్ టు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ స్టడీస్‌</i>లో క్వైరీ అనేది మొత్తం మధ్య కాలంలో స్క్రైబ్‌ యొక్క ప్రాథమిక రాత యూనిట్‌.[3]
ఆకులను తెంచడం మరియు రూలింగ్ చేయటం
ఇంట్రడక్షన్ టు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ స్టడీస్‌</i>లో క్లెమెన్స్‌ మరియు గ్రహమ్‌ నిర్వచనం ప్రకారం తెంచడం మరియు రూలింగ్ చేయటం అనేది కచ్చితంగా జరగాలి.
ఒక షీట్‌ యొక్క పార్చ్‌మెంట్‌ (లేదా మెమ్‌బ్రేన్‌)లో కన్నాలు తయారు చేయడానికి తెంచడం అనేది ప్రక్రియ. తయారీలో రూలింగ్ ఒక భాగం. తెంచిన గుర్తుల మధ్యలోనే రూలింగ్‌ చేయడం ద్వారా లైన్లను తయారు చేస్తారు.[3]
మరియు రూలింగ్‌ చేసిన తరువాత
ఒక పేజీలో రూల్స్‌ను ప్రవేశపెట్టడం అంటే, టెక్ట్స్‌ను అందులో నింపడానికి ఒక గైడ్‌ను రూపొందించడం. అనేక మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లు సమాంతర గీతలను కలిగి ఉంటాయి. ఇందులో బేస్‌లైన్‌ మీద టెక్ట్స్‌ను ప్రవేశపెట్టి, వర్టికల్‌ గీతల మీద బౌండిగ్‌ గీతలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా కాలమ్‌ల యొక్క పరిధులను గుర్తించగలుగుతాం.[3]
ఈ దశ తర్వాత, స్క్రైబ్‌ తన పనిని, అసలు పని నుంచి కాపీ చేయడం మొదలుపెడతాడు. ఇందుకోసం పార్చ్‌మెంట్‌ యొక్క షీట్లను సేకరిస్తాడు.
క్వైర్‌ను తయారు చేయడం
సాధారణంగా మాంక్‌ అయినా స్క్రైబ్ తన క్వైర్‌ ఎలా ఉండాలనేది నిర్ణయించుకుంటాడు. వెండ్రుకలు మరియు మాంసం ముద్దలను పక్కకి తీసిన తర్వాత షీట్లను ఏర్పాటు చేసుకుంటాడు. ఈ మొత్తం కారోలింగియన్‌ కాలం మరియు మధ్యయుగంలో ఇలా జరిగింది. బయటకు వచ్చే క్వైర్‌ను మడతబెట్టడానికి విభిన్న పద్దతులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు యూరోప్‌లోని ప్రధాన భూభాగంలో మధ్యయుగం మొత్తం, క్వైర్‌ను ఒక పద్దతిలో ఏర్పాటు చేసిన తర్వాత, రెండు వైపులా ఒకేలా ఉండేలా మడతపెట్టవచ్చు. వెండ్రుకలు ఉన్న వైపును మడతపెట్టడం ద్వారా అది ఫ్లెష్‌ ఉన్నవైపునకు కూడా వెళుతుంది. బ్రిటిష్‌ దీవులలో ఈ పద్దతిని పాటించేవారు కాదు. ఇక్కడ మెమ్‌బ్రేన్‌ను మడతపెట్టేవారు. దీని వల్ల ఇది ఎనిమిది ఆకుల క్వైర్‌గా మారేది. ఒకే ఆకును మూడు, ఆరు పొజిషన్‌లోకి తిప్పేవారు.[3] ఒకసారి స్క్రైబ్‌ తనకు కావలసిన పద్దతిని చూసుకున్నాక, తర్వాతి దశలో క్వైర్‌ను తీసుకుంటాడు. స్క్రైబ్‌ ఆకులను పట్టుకుని, ఒక తాడుతో ముడి వేస్తాడు. ఒకసారి కలిపి ముడివేసిన తర్వాత, స్క్రైబ్‌ పార్చ్‌మెంట్‌ యొక్క గీతను మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ యొక్క స్పైన్‌</i>దాకా గీస్తాడు. ఇది టేకింగ్‌ నుంచి రక్షణ కల్పిస్తుంది.
మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ యొక్క సాధారణ తరాలకు సంబంధించిన నమూనా
పురాతనకాల టెక్స్ట్‌ నుంచి మిడీవెల్‌ పటాల దాకా, విద్య కోసం రాయబడినది ఏదైనా, మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లతోనే రూపొందించబడింది. ఇందులో చాలా సహజమైన ఉదాహరణలు బైబిల్స్‌, మత సంబంధమైన వ్యాఖ్యానాలు, తత్వం, చట్టం మరియు ప్రభుత్వ టెక్ట్స్‌.
బైబిల్స్‌
మధ్య యుగాలలో అత్యధికంగా చదవడిన పుస్తకం బైబిల్‌.[6]
మెడివల్‌ మతపరమైన జీవితానికి బైబిల్‌ కేంద్రంగా ఉంది. బైబిల్‌తో పాటు, వ్యాఖ్యానాల యొక్క కేమ్‌ స్కోర్స్‌ ఉండేవి. వ్యాఖ్యానాలు సంపుటి‌లలో రాసేవారు, కేవలం ఒక్క పేజి స్కిప్చర్‌తో ఇవి ఉండేవి. యూరోప్‌ అంతటా, అనేక విశ్వవిద్యాలయాలు, బైబైలికల్‌ జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉండటాన్ని గొప్పగా భావించేవి. విశ్వవిద్యాలయాలతో పాటు, కొన్ని నగరాలు కూడా తమ సొంత మెడివల్‌ ప్రముఖుల‌ను కలిగి ఉండేవి.
బుక్‌ ఆఫ్‌ హవర్స్‌
మధ్య యుగంలో బుక్‌ ఆఫ్‌ హవర్స్‌ అనేది ప్రఖ్యాత భక్తి పుస్తకం. ఇది ఇప్పటికీ ఉన్న మిడివల్‌ ఇల్యుమినేటెడ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లో చాలా సాధారణ రకం. ఇతర మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ల మాదిరిగానే, ప్రతి మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ బుక్‌ ఆఫ్‌ హవర్స్‌ అనేది దానికదే అనేక రకాలుగా విఖ్యాతమైనది. కానీ అనేక పుస్తకాలు ఒక తరహా టెక్ట్స్‌, ప్రార్థన మరియు సాల్మ్స్‌ యొక్క సేకరణ‌తో ఉన్నాయి. తరచుగా తగిన అలంకరణ‌తో క్రైస్తవ‌ భక్తుల కోసం ఇవి వచ్చాయి. ఇల్యుమనేషన్‌ లేదా అలంకరణ‌ అనేది అనేక ఉదాహరణలతో చాలా తక్కువగా ఉంది. తరచుగా అలంకరించబడిన‌ క్యాపిటల్‌ లెటర్స్‌, సాల్మ్స్‌ మరియు ఇతర ప్రార్థనల ఆరంభంలో నియంత్రించబడ్డాయి. కానీ ధనవంతులైన వారి కోసం ఈ పుస్తకాలు చాలా ఖరీదైనవిగా తయారుచేయబడ్డాయి. పూర్తి పేజి మినియేచర్స్‌ కూడా వాటిలో ఉన్నాయి.
లిటుర్జికల్‌ పుస్తకాలు మరియు క్యాలెండర్లు
బైబిల్స్‌తో పాటుగా పెద్ద సంఖ్యలో మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ మధ్య యుగంలో తయారుచేయబడ్డాయి. వీటిని చర్చిలలో ఉపయోగించేవారు. చర్చ్‌ కాంప్లెక్స్‌ వ్యవస్థ యొక్క మత సంబరాలు మరియు ప్రార్ధనల‌ కారణంగా, ఈ పుస్తకాలు చివరిగా రాయబడి మరియు అనేక మెడివెల్‌ మ్యాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ అందంగా అలంకరించబడ్డాయి. లిటుర్జికల్‌ పుస్తకాలు సాధారణంగా రెండు రకాలుగా వస్తాయి. వాటిని మాస్‌ మరియు డివైన్‌ ఆఫీస్‌లలో ఉపయోగిస్తారు.[3]
అనేక లిటుర్జికల్‌ పుస్తకాలు ముందు భాగంలో క్యాలెండర్‌ను కలిగి ఉంటాయి.ఇది క్రీస్తు‌ యొక్క జీవితంలోని ముఖ్యమైన తేదీలకు వేగవంతమైన రిఫరెన్స్‌గా ఉంటుంది మరియు చర్చ్‌ అధికారులు, సెయింట్స్‌కు ఏ రోజున గౌరవం కల్పిస్తారో తెలుపుతుంది. లిటుర్జికల్‌ క్యాలెండర్‌ యొక్క ఫార్మాట్‌ కింది విధంగా ఉంటుంది:
మెడివల్‌ లిటుర్జికల్‌ క్యాలెండర్‌కు ఒక ఉదాహరణ

దాదాపు అన్ని మెడివెల్‌ క్యాలెండర్‌లలో ప్రతి రోజు యొక్క తేదీ కూడా రోమన్‌ పద్దతిలో సమయం‌ తెలుసుకునే విధంగా ఉంటుంది. రోమన్‌ వ్యవస్థలో ప్రతి నెల మూడు స్థిరమైన పాయింట్లను కలిగి ఉంటుంది. వీటిని కాలెండ్స్‌ (కాల్‌) అని పిలుస్తారు. ది నన్స్‌ మరియు ఈడీస్‌ అని కూడా అంటారు. జనవరి, ఫిబవ్రరి, ఏప్రిల్‌, జూన్‌, ఆగస్టు, సెప్టెంబరు, నవంబరు మరియు డిసెంబరులలో నెలలోని ఐదోరోజు నన్‌ అవుతుంది. కానీ మార్చి, మే, జులై, అక్టోబరులలో ఏడో తేదీ నన్ అవుతుంది. ఈడీస్‌ అనేవి నన్‌ ఐదో తేదీన పడిన నెలలలో 13వ తేదీన, మిగిలిన నాలుగు నెలల్లో 15వ తేదీన పడతాయి. అన్ని ఇతర రోజులు స్థిరపరిచిన పాయింట్లలో నిర్దేశిత రోజుకు ముందు ఉన్న రోజుల సంఖ్యను బట్టి వస్తాయి.[3][7]
విభిన్న స్క్రిప్ట్‌లు
మోరోవినిజియన్‌ స్క్రిప్ట్‌ లేదా లుక్సెయుల్‌ మినుస్కుల్‌ అనేది వెస్ట్రన్‌ ఫ్రాన్స్‌లో అబ్బే పేరిట ఉంది. లుక్సెయుల్‌ అబ్బే, ఐరిష్‌ మిషనరీ సెయింట్‌ కొలంబియా 590 సిఎలో కనుగొనబడింది.[8][9] కారొలిన్‌ మినుస్కుల్‌ అనేది యూరోప్‌లో అభివృద్ధి చేయబడిన ప్రామాణిక రాత. కాబట్టి ఇది రోమన్‌ ఆల్ఫాబేట్‌లో చాలా సులభంగా గుర్తించబడి, ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి చిన్న సాహిత్యం‌గా మారింది. ఇది చార్ల్‌మేనేజ్‌ యొక్క రాజ్యంలో సుమారుగా 800నుంచి 1200 సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో వాడుకలో ఉండేది. కోడిక్స్‌, క్లాసికల్‌, మరియు క్రిస్టియన్‌ టెక్ట్స్‌, మరియు విద్యా మెటీరియల్‌ మొదలైనవి కారొలినిజియల్‌ మినుస్కుల్‌లో రాయబడి, కారొలినియన్‌ పునర్జన్మ‌ అంతటా ఉన్నాయి. ఈ స్క్రిప్ట్‌ నల్లని అక్షరాలలో అభివృద్ధి చేయబడి, పూర్తి కచ్చితత్వంతో ఏర్పడింది. ఇది ఇటాలియన్‌ పునర్జన్మలో ఆచరణలోకి వచ్చినప్పటికీ చాలా తాజా స్క్రిప్ట్‌ల పద్దతిలో ఉంది.[3] ఇంట్రడక్షన్‌ టు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ స్టడీస్ ‌లో క్లెమెన్స్‌ మరియు గ్రాహంలు, ఈ టెక్ట్స్‌ యొక్క ఆరంభంలో అబ్బి ఆఫ్ సెయింట్‌ మార్టిన్ టూర్స్‌ నుండి వచ్చిన టెక్స్ట్ వలె ఉంది.[3]
కరోలిన్‌ మినుస్కుల్‌ ఇంగ్లండ్‌లోకి 10వ శతాబ్దం మధ్యలో వచ్చింది. దీనిని అక్కడ ఆచరణలోకి తీసుకునేందుకు, ఇన్సులర్‌ స్క్రిప్ట్‌ను రీప్లేస్‌ చేశారు. వీటిని సెయింట్స్‌ డన్‌స్టన్‌, ఎథెల్‌ వోల్డ్‌ మిరయు ఓస్వాల్డ్‌లు ఖండాంతర యూరోపియన్ మాన్యుస్క్రిప్త్స్ యొక్క ప్రాముఖ్యత ద్వారా ప్రోత్సహించారు. ఈ స్క్రిప్ట్‌ను చాలా వేగంగా విస్తరింపజేశారు. అనేక ఆంగ్ల కేంద్రాలలో, లాటిన్‌ టెక్ట్స్‌ను రాయడానికి ఈ పద్ధతిని ఉద్యోగులు ఉపయోగించారు. ఇంగ్లిష్‌ స్క్రైబ్స్‌ కారోలిగింయన్‌ స్క్రిప్ట్‌ను దాని భాగం‌ మరియు అర్హత ఆధారంగా దత్తత తీసుకున్నారు. కారొలిన్‌ మినుస్కల్‌ యొక్క నూతన పునశ్చరణను ఇంగ్లిష్‌ ప్రోటోగోథిక్‌ బుక్‌ హ్యాండ్‌గా పిలిచేవారు. 
కరొలిన్‌ మినుస్కల్‌ నుంచి వచ్చిన మరొక స్క్రిప్ట్‌ జర్మన్‌ పోటోగోథిక్‌ బుక్‌హ్యాండ్‌. ఇది దక్షిణ‌ జర్మనీ నుంచి 12వ శతాబ్దం చివరి రోజులలో వచ్చింది.[10]
అన్ని వ్యక్తిగత ఉత్తరాలు కూడా కరోలిన్‌లో ఉన్నాయి; కానీ ఇంగ్లిష్‌ పోటోగోథిక్‌ బుక్‌ హ్యాండ్‌ వలె ఇవి ఉద్భవించాయి. దీనిని చెప్పుకోదగ్గ విధంగా లెటర్‌ హెచ్‌ యొక్క చేతిలో చూడవచ్చు. ఇది హెయిలర్‌లైన్‌ టేపర్స్‌ను ఎడమవైపునకు తిప్పడం ద్వారా వచ్చింది. తొలుత ఇది జర్మన్‌ పోటోగోథిక్‌ హెచ్‌ లా కనిపించినా, ఇది జర్మన్‌ పోటోగోథిక్‌ బిగా గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.[11] అనేక ఇతర స్క్రిప్ట్స్‌ జర్మన్‌ ప్రోటోగోథిక్‌ బుక్‌హ్యాండ్‌ నుంచి వచ్చాయి. అవన్నీ బాస్టర్డ్‌ అంగ్లికానా నుంచి వచ్చిన తర్వాత, వాటిని ఉత్తమంగా ఇలా నిర్వచించారు:
గోథిక్‌ కాలంలో పున:కొనసాగింపు అనేది సాధారణంగా ఉద్యోగుల చేతితో పుస్తకాలను కాపీ చేయడానికి ఉపయోగించారు మరియు ఈ రెండు ప్రాథమిక రాత విధానాల మధ్య క్రాస్‌ ఫెర్టిలైజేషన్‌ ద్వారా వీటిని ఏర్పాటు చేశారు. చెప్పుకోదగ్గ విధంగా, స్క్రైబ్స్‌ కొన్ని కర్సివ్‌ స్క్రిప్ట్‌లను అప్‌గ్రేడ్‌ చేశారు. గతంలో వీటిని అబాస్టార్డ్‌ స్క్రిప్ట్‌గా పిలిచేవారు. (ఇక్కడ ఒక బుక్‌హ్యాండ్‌ కర్సివ్‌ అంశాలను హైబ్రిడ్‌ స్క్రిప్ట్‌లుగా పిలవబడేది). ఇలాంటి స్క్రిప్ట్‌ వల్ల లాభం ఏమిటంటే, పూర్తి బుక్‌హ్యాండ్‌ కంటే వేగంగా ఇది రాయబడింది; తర్వాత ఇది దానంతట అదే స్క్రైబ్స్‌లో రికమండ్‌ చేయబడి, పుస్తకాలకు డిమాండ్‌ ఏర్పడిన కాలంలో, రచయితలు ఎక్కువగా టెక్స్ట్‌ను రాసేవారు. ఇంగ్లండ్‌లో 14 మరియు 15వ శతాబ్దాలలో, అనేక పుస్తకాలు బాస్టార్డ్‌ ఆంగ్లికానా స్క్రిప్ట్‌లో రాయబడ్డాయి.

గోథిక్‌ కాలంలో దీని అమలు, సాధారణంగా పుస్తకాలను కాపీ చేయడానికి చేతులను ఉపయోగించడం ద్వారా ఉండేది. డాక్యుమెంటరీ ఉద్దేశాల కోసం ఉపయోగించిన కర్సివ్‌ స్క్రిప్ట్స్‌, తర్వాత దశలో రెండు ప్రాథమిక రాత స్టైల్స్‌ ప్రకారం, క్రాస్‌ ఫెర్టిలైజేషన్‌ చేయబడ్డాయి. ముఖ్యంగా, స్క్రైబ్స్‌ కొన్ని కర్సివ్‌ స్క్రిప్ట్‌లను అప్‌గ్రేడ్‌ చేయడం ప్రారంభించారు. తర్వాత అది ప్రాథమికంగా బాస్టార్డ్‌  స్క్రిప్ట్‌గా గుర్తింపు పొందింది. (ఇక్కడ బుక్‌హ్యాండ్‌ అనేది కర్సివ్‌ అంశాలతో నిండి, అది హైబ్రిడ్‌ స్క్రిప్ట్‌గా పేరొందింది). ఇలాంటి స్క్రిప్ట్‌ వల్ల లాభం, దానిని పూర్తిగా బుక్‌హ్యాండ్‌తో మరింత వేగంగా రాయొచ్చు. కాబట్టి ఇది స్క్రైబ్స్‌కు రికమెండ్‌ చేయబడి, పుస్తకాల కోసం డిమాండ్‌ ఏర్పడిన కాలంలో, రచయితలు పెద్ద టెక్ట్స్‌ను రాయడానికి దీనిని ఉపయోగించారు. ఇంగ్లండ్‌లో 14, 15వ శతాబ్దాల సమయంలో అనేక పుస్తకాలు బాస్టార్డ్‌ అంగ్లికానా స్క్రిప్ట్‌లోనే రాయబడ్డాయి.
[3]
మెడీవల్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌ యొక్క ప్రధాన US‌ రిపోసిటరీస్
‌పియర్‌పాంట్‌ మోర్గాన్‌ = 1,300 (పాపిరితో కలిపి)
బీనెకి రేర్‌ బుక్‌ మరియు మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ గ్రంథాలయం, యేల్‌ - 1,100
హాటన్‌ గ్రంథాలయం, హార్వర్డ్‌ = 850
ప్రిన్సిటన్‌ విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం = 500
హంటిన్‌గ్టన్‌ గ్రంథాలయం = 400
న్యూబెర్రీ గ్రంథాలయం = 260

కార్నెల్‌ విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయం = 150
వీటిని కూడా చూడండి
ఆర్మెనియన్‌ ఇల్యుమినేటెడ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌.
గెంకో యోషి.
గోస్పెల్‌ పుస్తకం
హిబెర్నో యొక్క జాబితా - సాక్సన్‌ ఇలస్ట్రేటెడ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌.
మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ సంస్కృతి
మినియేచర్‌ (ఇల్యుమినేటెడ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌)
మ్యూజిక్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌
ఇల్యుమినేటెడ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ యొక్క భద్రం
ప్రింటింగ్ ప్రెస్
‌వోయెనిచ్‌ మాన్యుస్క్రిప్ట్
‌ఉడ్‌బ్లాక్‌ ప్రింటింగ్
బాహ్య లింకులు






సరస్వతి మహల్‌ గ్రంథాలయం, 




ఉదహరించిన కార్యక్రమాలు

వర్గం:మాన్యుస్క్రిప్ట్స్‌
వర్గం:బుక్‌ టెర్నినాలజీ