సామెతలు - మ

Question: మనిషికో చరిత్ర ఎప్పుడు విడుదల అయింది ?


మంగలిని చూసి గాడిద కుంటినట్లు
పూర్వ కాలం మంగలి వాళ్లు పల్లె వాసులకు గోళ్లు తీసేవారు: అలాగే కాలిలో ముల్లు గుచ్చుకుని విరిగితే దాన్ని కూడా తీసేవారు. ఆ విధంగా గాడిద మంగలిని చూసి తన కేదో ముల్లు గుచ్చు కున్నట్టు నటించిందట కుంటుతూ:
మంగలిని చూచి ఎద్దు కాలు కుంటినట్లు
పూర్వ కాలం మంగలి వాళ్లు పల్లె వాసులకు గోళ్లు తీసేవారు: అలాగే కాలిలో ముల్లు గుచ్చుకుని విరిగితే దాన్ని కూడా తీసేవారు. ఆ విధంగా ఒక ఎద్దు మంగలిని చూసి తన కేదో ముల్లు గుచ్చు కున్నట్టు నటించిందట కుంటుతూ:
మంగలి పనిలాగా
మంగలి వాడి దృష్టి అందరి జుట్టుమీదే
మంగలంలోని పేలాల్లాగా
మంగలివాని యింటివెనుక దిబ్బ తవ్వినకొద్దీ వచ్చేది బొచ్చే
మంచం మీద వున్నంతసేపే మగడు - కిందికి దిగితే యముడు
మంచం వేసేంతవరకే ఇద్దరం - మంచం ఎక్కాక ఒక్కరవుదాం అందట
మంచమంతా మదన రాజ్యమే నడచిరారా ఏలుకుందాం అందట
మంచమెక్కిన తర్వాత విందు లేదన్నట్లు
మంచమెక్కిన మీదట మర్యాదలేల?
మంచమెక్కి వావి వరుస లడిగినట్లు
మంచాల తమకాలకు ఒయ్యారాల నజరానాలన్నట్లు
మంచి ఆలి కొక మాట - మంచి ఎద్దు కొక వాత
మంచికి పోతే చెడు ఎదురైనట్లు
మంచి కొంచమైనా చాలు
మంచి గొడ్డుకొక దెబ్బ - మంచి మనిషికొక మాట
మంచి చెడ్డలు పడుగు పేకలు
మంచి మరణంలో తెలుస్తుంది
మంచి మాటకు మంది అంతా మనవాళ్ళు
మంచివాడు మంచివాడు అంటే యిల్లంతా నాశనం చేశాడట
మంచివాడికి మాటే దెబ్బ
మంత్రం లేని తీర్థం మరి బక్కెడు
మంత్రం లేని సంధ్యకు మరి చెంబుడు నీళ్ళు
మంత్రంలో పస లేకపోయినా తుంపర్లకు కొదవలేదు
మంత్రసాని పనికి ఒప్పుకొన్నాక ఏది వచ్చినా పట్టాలి
మంత్రాలకు చింతకాయలు రాలుతాయా?
మంచోడు, మంచోడు అంటే, చంకనెక్కి కూర్చున్నాడు
మంచోడు, మంచోడు అంటే, మంచమెక్కి ఏదో చేసాడంట
మంచోడు, మంచోడు అంటే, మంచమెక్కి తూలుతున్నడు
మంచోళ్ళకు మాటలతోను, మొండోళ్ళకు మొట్టికాయ వేసి చెప్పాలి
మందికి నీతి చెప్పాను కానీ - నీకూ నాకూ కాదు అన్నాడట
ఎదుటి వారికి చెప్పేటందుకే నీతులు వున్నాయని చెప్పే సామెత ఇది
మందిని మ్రింగే యిల్లుండాలి గానీ - ఇంటిని మ్రింగే మంది ఉండరాదు
మందిని ముంచి గుడి కట్టినట్లు
మందుకు పథ్యం - మాటకు సత్యం
మందుకు పోయినవాడు మాసికానికి వచ్చినట్లు
మందూ, మాకూ లేదన్నట్లు
మక్కాకు పోయినా టక్కరితనం మానలేదు
మనకి లేదు అని ఏడిస్తే ఒక కన్ను పోయిందంటా ఎదుటి వాడికి ఉందీ అని ఏడిస్తే రెండో కన్ను పోయిందంటా
మంచి వాణ్ణి డబ్బిచ్చైనా కొనుక్కోవాలి, చెడ్డవాణ్ణి డబ్బిచ్చి వదిలించు కోవాలి
మంచోళ్ళకు మాటలతోను, మొండోళ్ళకు మొట్టికాయ వేసి చెప్పాలి
మంత్రాలకు చింతకాయలు రాలుతాయా?
మంత్రాలు పనిచేస్తాయనేది ఒట్టి మూడ నమ్మకమని దీని అర్థం: మంత్రాలకు చింత కాయలు రాలవు. ఇంత చిన్న పని కూడా చేయలేని మంత్రాలు ఇంకేం పని చేయగలవు.
మంది ఎక్కువైతే, మజ్జిగ పల్చనవుతుంది
భోజనాల సమయంలో వచ్చిన అతిథులకు సరిపడా వంట కాలుంటాయి. అను కోకుండా అంతకన్నా ఎక్కువ మంది వస్తే ఉన్న మజ్జిగలో ఇంకో రెండు చెంబుల నీళ్లు పోస్తారు అందరికి సరిపోవడానికి. ఆ విధంగా మందెక్కువయితే మజ్జిగ పలచనవుతుంది. ఆ సందర్భంగా పుట్టినదే ఈ సామెత.
మజ్జిగకి గతిలేనివాడు పెరుగుకి చీటీ రాసేడంట
అసలుకే లేదురా మొగుడా అంటే.... పెసర పప్పు వండ మన్నాడట. అలాంటిదే ఈ సామెత కూడ
మగడు విడిచిన ముండ - మబ్బు విడిచిన ఎండ
మగని చుట్టాలు చెప్పులు ముంగిట్లో విడిస్తే - ఆలి చుట్టాలు వంటింట్లో విడుస్తారు
మగనికి మాడు చెక్కలు - మిండడికి పంచభోజ్యాలు
మగ్గం చేసిన తప్పు సాలె తీర్చాలి
ఏపనిలో తప్పు జరిగితే ఆ పనిలో నేర్పు ఉన్నవారు మాత్రమే సరి చేయగలరు. వేరెవ్వరు చేయలేరు... ఆ సందర్భంగా ఈ సామెతను వాడతారు.
మగ్గంలోని కెండెలాగా కొట్టుకోవడం
మగువే మగవాడికి మధుర భావన
మఘ ఉరిమితే మదురు మీద కర్ర అయినా పండుతుంది
మఘ, పుబ్బలు వరుసయితే క్షామం
మఘలో మానెడు - పుబ్బలో పుట్టెడు
మట్టిపనికైనా స్వంతవాడే కావాలి
మట్టిలో మాణిక్యంలాగా
మట్టెల చప్పుడే కానీ చేసే పనేమీ లేదు
మడికి గట్టు, యింటికి గుట్టు, మాటకు మంచి కావాలి
మడి బీదకాదు - రైతే బీద
మతము తలకు ఎక్కితె బుద్ది పదాలకు దిగులు.
మతి ఎంతో గతి అంత
గతిలేనమ్మకి మతిలేని మొగుడు
మతిలేని మాటకు శృతిలేని పాట
మదిలో ఒకటి - మాటలో ఒకటి
మద్దెల పోయి రోలుతో మొర పెట్టుకున్నట్లు
మన బంగారం మంచిదైతే ఊళ్ళో వాళ్ళని అనుకోవడం దేనికి?
తప్పు మన దగ్గర పెట్టుకొని ఇతరులను నిందించ తగదు. ఆ సందర్భంలో పుట్టినది ఈ సామెత.
మన బంగారం మంచిదయితే కంసాలిని వన్నె అడగడం దేనికి?
==మన్మథ రాజ్యంలో ముద్దుల మద్దెల మోతలే వుంటాయన్నట్లు
మనసుంటే మార్గముంటుంది
ఏపనికైనా మనసు లగ్నము చేసి పని చేయాలని అర్థం.
మనసుకు మనసే సాక్షి
మనసుకు ముఖమే సాక్షి
మనసు మంచిదే - గుణమే గుడిసేటిది
మనసున నాటిన మాటలు చెరుపలేరు
మనసు మనువు కేడిస్తే - వీపు దెబ్బల కేడ్చిందట
మనసు విరిగితే అతుక్కోదు
మనసు మహామేరువు దాటుతుంది - కాలు కందకం దాటదు
మనసు లేని మనువులాగా
మనసులో ఏముంటే సోదిలో అదే వస్తుంది
మనసులో చింతకు మందులేదు
మనసు కుదిరితే మల్లి - కుదరకుంటే ఎల్లి
మనసైన అమ్మాయి నవ్వు మన్మథుని శరమైన పువ్వన్నట్లు
మనసైన చినదాని చూపు కోటి కోర్కెల పిలుపు
మనిషి కాటుకు మందు లేదు
మనిషికి ఉన్నది పుష్టి - గొడ్డుకు తిన్నది పుష్టి
మనిషికి కాక మానులకు వస్తాయా కష్టాలు?
మనిషికి మాటే అలంకారం
మనిషికొక తెగులు మహిలో వేమా
మనిషి చస్తే మాట మిగులుతుంది
మనిషి పేదయితే మాటకు పేదా?
మనిషి మర్మం, మాను చేవ బైటికి తెలియవు
మనిషి బయటకు ఎలా కనబడుతున్నా... లోన అతని అంతరంగం ఎలా ఉంటుందో బయటకు తెలియదు. అలాగే మానుకు లోన ఎంత చేవ ఉన్నదో బయటకు తెలియదు.
మనిషి సంగతి మాట చెపుతుంది
మనిషికో మాట గొడ్డుకో దెబ్బ
మనిషి తెలివున్న వాడు వానికి మాటలు అర్థం అవుతాయి. పశువుకు మాటలు రావు. తెలివి లేదు. దానికి ఒక దెబ్బ వేస్తే అది చెప్పిన మాట వింటుంది. ఆ విధంగా ఈ సామెతను వాడు తారు.
మనుషులు పోయినా మాటలు వుంటాయి
మనుగుడుపుల అల్లుడూ - చెరకు తోటలో ఏనుగూ ఒక్కటే
మనువాడిన తర్వాతే అందాల విందులు అందిట
మనువొక చోట - మనసొక చోట
మనోవ్యాధికి మందు లేదు
మన్ను తిన్న పామువలె
మన్ను పడితే బంగారం - బంగారం పడితే మన్ను
మబ్బుల్లో నీళ్ళు చూసి ముంత ఒలక బోసుకున్నట్లు
అత్యాశకు పోతే మిగిలేదేమి ఉండదని చెప్పే సామెత ఇది.
మరదలి సరసం మొగలి పువ్వుల వాసన వంటిది
మర్యాదకు పోతే మానం దక్కదు
మర్రి చెట్టుక్రింద మొక్కలు కావు
మరుని విందుకు పరదా లెందుకు?
మరులున్నవాడే మగడు
మర్దనం గుణవర్ధనం
మృగశిర కార్తెలో ముంగిళ్ళు చల్లబడతాయి
మృగశిర కురిస్తే ముసలి ఎద్దు రంకె వేస్తుంది
మృగశిరలో ముల్లోకాలు చల్లబడతాయి
మృగశిరలో వేసిన పైరు, మీసాలు రావడంతో పుట్టిన కొడుకు మేలు
మృగశిర కురిస్తే మఖ గర్జిస్తుంది
మరో లోకానికి వెళ్ళినా మారుటి తల్లి వద్దు
మలప బుద్ధులు - పిదప చేష్టలు
మలప సన్యాసి వేషాలు వేసినట్లు
మలుగులు క్రుంగితే మాపటికి ఈనుతుంది
మల్లెల జ్వరానికి అందాల గంధమే మందు అన్నట్లు
మల్లెల మంచం మీదే మన్మథ లంచం అన్నదట
మల్లెల వేళలో వయసు సొగసుల విందు లన్నట్లు
మసి పాత్రలో మాణిక్యంలాగా
మసి పూసి మారేడు కాయ చేసినట్లు
మోసము చేసే వారి గురించి ఈ సామెతను చెప్తారు
మసి మొగంగాడూ, చమురు కాళ్ళవాడూ జతకలిసినట్లు
మహాజనానికి మరదలు పిల్లన్నట్లు
మహారాజని మనవి చేసుకుంటే, మరి రెండు తగిలించమన్నాడట
మహాలక్ష్మి పండుగకు మాడెత్తు చలి
మహా వ్యసనాలుంటే గానీ మహాత్ములు కాలేదన్నట్లు
మాంసం తింటున్నామని ఎముకలు మెళ్ళో వేసుకుంటామా?
మాంసం తినేవాడు పోతే ఎముకలు కొరికే వాడు వస్తాడు
మా ఆయనే ఉంటే మంగలి వాణ్ణయినా పిలుచుకొని వచ్చేవాడు అన్నదట
అమాయకపు స్త్రీల గురించి ఈ సామెత చెప్తారు. వివరణ. పూర్వం మగడు చనిపోయిన స్త్రీలు గుండు గీయించుకునే వారు. ఆ విధంగా ఒక విధవ స్త్రీ గుండు గీయించు కోడానికి మంగలిని పిలవాలని చూసి .... చూసి ఎవరు దొరకలేదట..... అప్పుడు తన మగడు ఉండుంటే మంగలిని పిలుచుక వచ్చే వాడు గదా...... అని వాపోయిందట. మగడు వుంటే గుండు గీయించుకో నవసరము లేదనే జ్ఞానం ఆమెకు లేది.
మా ఇంటి కొస్తే ఏం తెస్తావు? మీ ఇంటి కొస్తే ఏం పెడ్తావు?
అంతా ఎదుటి వారినుండి రాబట్టడమే గాని తననుంచి ఏమి ఇవ్వని వారి గురించి ఈ సామెత పుట్టింది
మా గేదె చస్తే చచ్చిందిగానీ ఎదురింటి గేదె పాలివ్వకపోతే చాలు
ఇతరులకు కష్టాలు రావాలనే వారి నుద్దేశించి ఈ సామెత పుట్టింది
మాఘమాసపు చలి మంటలో పడ్డా తీరదు
మాఘమాసపు వాన మగడు లేని జాణ
మాఘమాసపు చలికి చెట్లుకూడా వణుకుతాయి
మాఘ మాసంలో చలి అత్యధికంగా వుంటుందని ఈ సామెతకు అర్థము.
మాచకమ్మ సౌందర్యంలాగా
మాచకమ్మ అనగా మీసాలున్న స్త్రీ అని అర్థము. అన సౌందర్యవతి కాదని అర్థము.
మాటకారి - నీటుగాడు
మాటకు ప్రాణంగానీ మూటకు ప్రాణమా?
మాటకు మాట తెగులు - నీటికి నాచు తెగులు
మాటకు మా ఇంటికి, కూటికి మీ ఇంటికి
మాటకు ముందు ఏడ్చేవాడిని - నవ్వే ఆడదానిని నమ్మరాదు
మాటకు హరిశ్చంద్రుడి లాగా
హరిశ్చంద్రుడిలాగా అబద్దం చెప్పని వాడని అర్థము.
మాకు జయం - మీకు ఋణం
మాట గొప్ప చెప్ప మాటలు చాలవు
మాట చుట్టమా? పెట్టు చుట్టమా?
మాట పోయాక ప్రాణం వున్నా ఒకటే పోయినా ఒకటే
నిజాయితీగా వుండే వారు మాటకు ప్రాణంకన్న విలువిస్తారని ఈ సామెతకు అర్థము.
మాట మీకు - మూట మాకు
మాటల పసేగానీ చేతల పస లేదు
మాటలు ఎక్కువ పని తక్కువ చేసే వారి గురించి ఈ సామెతను వాడుతారు
మాటలతో మూటలూ, మాన్యాలు సంపాదించవచ్చు
మాటలు కోటలు దాటుతాయ్‌ కాళ్ళు గడప దాటవు
మాటలు చెప్పే మొనగాళ్లేగానీ బత్తెమిచ్చే పుణ్యాత్ములు లేరు
మాటలు నేర్చిన కుక్కల్ని వేటకు తీసుకెళితే యిస్కో అంటే యిస్కో అన్నాయట
మాటలు నేర్చినమ్మ ఏడ్చినా అందమే
మాటలు, పాటలు మాయింట్లో, మాపటి భోజనం మీ యింట్లో
మాట మంచి - చేత చెడ్డ
మాట లేకుంటే చోటే లేదు
మాటలే మంత్రాలు - మాకులే మందులు
మాటల్లోపడి మగణ్ణి మరచినట్లు
మాటల్లో మరులు - చేతల్లో స్వర్గాలు
మాట్లాడితే మల్లెలు - కాట్లాడితే కందిరీగలు
మా తాతలు నేతులు తాగారు, మా మూతులు వాసన చూడమన్నట్లు
కొంతమంది వారి తాతలు, ముత్తాతలు, తండ్రుల గూర్చి లేనిపొని గొప్పలు చెబుతారు, కాని ప్రస్తుతం వారేమి చేస్తున్నారో చెప్పారు. వాళ్ళ తాతలు చేసిన గొప్ప పనులకు వీళ్ళని పొగడాలని వీరి కోరిక. అటువంటివారిని ఎవరూ మెచ్చరు. అలాంటివారిని ఉద్దేశించి చెప్పినదే ఈ సామెత.
మానం చూపి ప్రాణం తీసినట్లు
మానం పోయిన తర్వాత ప్రాణం ఎందుకు?
మానవ సేవే మాధవ సేవ
మానిందే మందు - బ్రతికిందే బ్రతుకు
మానిన పుండును రేపినట్లు
మాపటికి మనసు - రేపటికి సొగసు అన్నట్లు
మాపటేళ ఆకలి, పెదవుల దాహం తీరవన్నట్లు
మా బావ బజారుకెళ్ళి తొడిమెలేని వంకాయ తెచ్చాడు
తన వారి గురించి లేని పోని గొప్పలు చెప్పుకునే వారి గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
.
మాటలు కోటలు దాటుతాయి కాని కాళ్ళు గడప దాటనట్లు
లేని పోని గొప్పలు చెప్పుకునే వారిని బట్టి ఈ సామెత పుట్టింది.
మాటలు కోటలు దాటుతాయి కాని చేతలు గడప దాటవు
ప్రగల్భాలు పలికే వారిని గురించి ఈ సామెతను వాడతారు.
మాటలు నేర్చిన కుక్క ఉస్కో అంటే ఉస్కో అన్నదట
మాతాకబళం తల్లా అంటే ... మా ఆయనెక్కడైనా కనిపించాడా ? అన్నదట ఆ ఇల్లాలు.
అత్యంత చమత్కార వంతమైన ఈ సామెతకు కొంత వివరణ కావాలి. అదేమంటే::: ఒక బిచ్చగాడు ఒకరి ఇంటి ముందు నిలబడి మాదాకవళం తల్లా అన్నాడట. దానికి ఆ ఇల్లాలు అతనితో.. మా ఆయన ఎక్కడైనా కనబడ్డాడా అని బదులిచ్చింది. దానికి ఆ బిచ్చగాడు కనిపిస్తే పంపిస్తాలే తల్లీ అని అక్కడి నుండి వెళ్లి పోతాడు. ఆ ఇల్లాలి మాటలోని మర్మం బిచ్చగానికి బాగా అర్థం అయింది. ఆ ఇల్లాలు తన గుట్టును విప్పిచెప్పకుండా చెప్పిన సమాధానం ఎంతో చమత్కార వంతమైనది. అసలు విషయం ఏమంటే.... ఆ ఇల్లాలు భర్త కూడా బిచ్చగాడే. అతను బిచ్చం తెస్తేగాని ఇంట్లో తినడానికి ఏమి లేదు. ఆమె అన్న ఆమాటతో పరిస్థితి అర్థమైన ఆ బిచ్చగాడు 
సరైన సమాధానం చెప్పి వెళ్లి పోతాడు.
మామ బంతిన కూర్చుని అత్త బంతిన లేచినట్లు
మామా ఒకింటి అల్లుడే
అత్తా ఒకింటి కోడలే అన్న సామెత లాంటిదే ఇదీను
మామిళ్ళకు మంచు చెరుపు - కొబ్బరికి కుడితి చెరుపు
మారులేని తిండి మాలతిండి
మార్గశిరలో మాట్లాడటానికి ప్రొద్దుండదు
మార్గసిరలో సూర్యుడు తొందరగా అస్తమిస్తాడని అర్థము ( పగటి సమయం తక్కువ)
మాలకూటికి పోయినా పప్పు నీళ్ళే
మాల పల్లెలో మంగళాష్టకాలు
మాల బడాయి పాటి మీద - మొగుడి బడాయి ఆలి మీద
మావి మాకిస్తే రాజ్యమిచ్చినట్లే
మింగ మెతుకు లేదు మీసాలకి సంపెంగ నూనె
తినటానికి తిండి లేనపుడు మీసాలకి సంపెంగ నూనె కావాలనడం వినేవారికి హాస్యాస్పదంగా ఉంటుంది. అలాగే ఉన్నదానితో సంతృప్తి పడక అతిగా ఆశ పడే వారిని ఈ సామెతతో పోలుస్తారు.
మింగ మెతుకులేదు, లంజకు లత్తుకట
మింగ లేక మంగళవారం అన్నాడట
పని చేతకాక పోతే తనకు చేతకాదని ఒప్పుకోడానికి అహం అడ్డు వస్తుంది. అందుకని ఏదో సాకు చెప్పి తప్పించుకుంటారు. అంతే గాని వారి అసమర్థతను బయట పెట్టరు. అలాంటి వారికి ఈ సామెత. ఇదే అర్థంతో మరొక సామెత ఉంది. అది. "ఆడ లేక మద్దెల ఓడు అన్నాడట"
మింటికీ, మంటికీ ముడి వేసినట్లు
మిండలను మరిగినమ్మా, మీగడ తిన్నమ్మా ఊరుకోరు
మిడతంభొట్ల జోస్యంలాగా
మితం తప్పితే హితం తప్పుతుంది
మిధునంలో పుట్టిన మొక్కా, మీసకట్టుతో పుట్టినకొడుకూ అక్కర కొస్తారు
మిన్ను విరిగి మీదపడ్డట్లు
మీ ఇంట్లో తిని మా యింట్లో చేయి కడుగమన్నట్లు
మీఊరు మాఊరికెంత దూరమో మాఊరు మీవూరికంతేదూరం
అంతా ఒకటే ఆనే అర్థంలో చెప్పే సామెత ఇది. ఇలాంటిదే మరొక సామెత కూడా ఉంది. అది: ఈ గుడ్డ ముక్క కూడ ఆ తాను లోనిదే  ఈ పేడు కూడ ఆ మొద్దులోనిదే 
మీకు మాట నాకు మూట
మీద మెరుగులు - లోన పురుగులు
మీన మేషాలు లెక్క పెట్టినట్లు
ముంజేతి కంకణానికి అద్దమేల ?
ముంజేతి కంకణం అద్దం లేకుండానే మామూలుగా చూసు కోవచ్చు. అనవసరమైన పని చేయకూడదని అర్థం.
ముండకు దొరికేది మోటు మొగుడే
ముండకు దొరికేవి మొండి శిశినాలే
ముండ మొయ్యవచ్చు గానీ నింద మొయ్యరాదు
ముండా కాదు, ముత్తయిదువా కాదు
ముడ్డి తనది కాక పోతే గోదావరి దాక డేక మన్నాడట
ఇతరులు కష్ట పడు తుంటే చూసి ఆనందించే వాళ్ల గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
ముడ్డి తనది కాకపోతే తాడికి ఎదురు దేకమన్నాడట
ఇతరులు కష్ట పడు తుంటే చూసి ఆనందించే వాళ్ల గురించి ఈ సామెత పుట్టింది.
ముంతపాలు కుర్రాడికి - బంతులాట మంచానికి
ముందరికాళ్ళకు బంధాలు వేసినట్లు
ముందరున్నది ముసళ్ళ పండుగ
ముందు ఆకు తెచ్చుకుంటే ఎప్పుడైనా తినవచ్చు
ముందుకు పోతే మురికి ముండ - వెనుకకు పోతే వెర్రి ముండ
ముందు నుయ్యి వెనుక గొయ్యి
ఎటు పోవడానికి దారి లేదని అర్థం. అన్ని దారులు మూసుకపోయాయని దీని అర్థం.
ముందుంది ముసళ్ళ పండుగ
ఇది ఎంత మాత్రము మొసళ్ళ పండగ కాదు. not crocodile.. 
ముసలం అంటే రోకలి అని అర్థం.
రోకళ్ళ పండగ ముందు ఉంది అని అర్థం.
ముందూ నడిచే ముతరాచువాణ్ణీ - వెనుకనడిచే ఏనాది వాడినీ నమ్మరాదు
ముందు పెళ్ళాం బిడ్డలు మెతుకులేక ఏడుస్తుంటే ఉంచుకున్నదానికి పిల్లలులేరని పూజలు చేసాట్ట
ముందు ముచ్చట్లు -వెనుక చప్పట్లు
ముందు మురవబోకురా ముతరాచు వాడా అన్నట్లు
ముందు మురిసినమ్మకు పండుగ గుర్తుండదు
ముందు మూడుముళ్ళ ముచ్చట - తర్వాత సోయగాల జాతర అందట
ముందు వాళ్ళకు మూకుళ్ళు - వెనుక వాళ్ళకు నాకుళ్ళు
ముందొచ్చిన చెవులకన్నా వెనకొచ్చిన కొమ్ములు వాడి
దూడలకు పుట్టి నప్పుడే చెవులు ఉంటాయి. ఆ తర్వాతనే కొమ్ములు మొలుస్తాయి. కాని చెవులకన్నా ఆ తర్వాత వచ్చిన కొమ్ములు వాడిగా ఉంటాయి.
ముక్కు ఉండేంత వరకే పడిశ ముంటుంది
ముక్కు ఏదంటే తల చుట్టూ త్రిప్పి చూపినట్లు
ముక్కు కోసినా మొదటి మొగడే మేలు
ముక్కు మూరెడు సిగ బారెడు
ముక్కు మూసుకుంటే మూడు ఘడియలు
ముక్కులో ఏ వేలు పెట్టినా సరిపోతుంది
ముక్కులో చీమిడుందంటే, నీ చేత్తోనే తీయమన్నట్లు
ముక్కూ మొహం తెలీనట్లు
ముఖం అందం మానానికి చేటు
ముఖం చూచి బొట్టు పెట్టినట్లు
ముఖంలో సుఖంలేదు - మోకాళ్ళలో బిగువు లేదు
ముఖారవిందం - భజగోవిందం
ముగ్గురికి తెలిస్తే మూడు లోకాలకు ప్రాకుతుంది
ఏదైనా రహస్యం ఇద్దరి మద్యలోనే వుండాలని అర్థం. మూడో వానికి తెలిస్తే అందరికి తెలిసిపోతుందని ఈ సామెతకు అర్థము
ముట్టుకుంటే ముత్యం - పట్టుకుంటే బంగారం
ముడ్డి గిల్లి జోల పాడటమంటే ఇదే
పిల్లల ఏడుపు ఆపడానికి జోల పాడ తారు. ముడ్డి గిల్లితే పిల్లలు ఏడుస్తారు. అలా ఏడిపించి ఓదార్చడం అంటే చేస్తున్న పనిలో నటన ఉన్నదని అర్థం.
ముడ్డిక్రిందకు నీళ్ళు వస్తే కానీ లేవరు
ముడ్డి మీద తన్నితే మూతి పళ్లు రాలాయట
ముత్యపుచిప్పలన్నీ ఒక చోట - నత్తగుల్లలన్నీ ఒకచోట
ముత్యమంత పదునుంటే మూల కార్తెలో చల్లినా ఉలవచేను పండుతుంది
ముత్యాలు, పగడాలు, ముట్టుకుంటే జగడాలు
ముదిమిన ముచ్చట్లు లావు
ముద్దంటే ఒకింత మత్తు - ఒద్దంటే మరింత కోపం
ముద్ద ముద్దకీ బిస్మిల్లానా!
ముద్దుగుమ్మ కౌగిలింత నిద్రరాని ఆవులింత అన్నట్లు
ముద్దు చేసిన కుక్క మూతి నాకితే - రంకు నేర్చిన రమణి రచ్చ కీడ్చిందట
ముద్దున పేరు, మురిపాన నడక చెడతాయి
ముద్దూ, మురిపెం మావంతు - ముడ్డీ, దొడ్డీ మీవంతు
ముద్దూ మురిపాలు కౌగిళ్ళలోనే అన్నట్లు
ముద్దొచ్చినప్పుడే, చంకనెక్కాలి
అవకాశం ఉన్నప్పుడే పనులు చక్కబెట్టుకోవాలని ఈ సామెత అర్థం.
మునగానాం తేలానాం మూసివాయనం అన్నట్లు
మునిగితే గుండు - తేలితే బెండు
మునిగి పోయే వాడికి గడ్డి పోచ దొరికినట్లు
ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు, కష్టాలలో ఉన్నప్పుడు ఎంత చిన్న సాయమైనా ఆశిస్తారు. ఆ సందర్భంలో పుట్టినది ఈ సామెత.
మునిగే వాడికి తెలుసు నీటి లోతు
ముప్పొద్దు తిన్నమ్మ మొగుడి ఆకలి ఎరుగదు
మురిపాలు, ముచ్చట్లు అంటే ముసుగు పెడతాడన్నట్లు
మురిపెం తిరిపెం చేటు - ముసలి మొగుడు మంచానికి చేటు
ముల్లు అరిటాకు మీద పడ్డా, అరిటాకు ముల్లు మీద పడ్డా అరిటాకుకే నష్టం
ఎటు తిరిగి తనకే నష్టం కలిగే పనుల / మాటల గురించి ఈ సామెత పుట్టింది
ముల్లు తీయాలంటే ముల్లే కావాలి
ముళ్ళు వేయటం చేతగాదుగానీ కోక ముడి విప్పనా అంటాడట పాపం!
ముష్టికి నష్టి ఏమిటి?
ముష్టికి నష్టి వీరముష్టి
ముసలి కాలానికి ముప్పతిప్పలు
ముసలి తనానికి దసరావేషం లాగ
ఏవయసులో చేయాల్చిన పనులు ఆ వయసులోనే చేయాలని లేకుంటే నవ్వుల పాలవుతారని చెప్పే సామెత ఇది.
ముసలివానికి ముండ ముద్దు
ముసలివానికేల దసరావేషాలు
ముసలి ముగ్గురిని మార్చినట్లు
ముసలివాళ్ళ మాట ముళ్ళు లేని బాట
పెద్దల మాట సద్దికూటి మూట అనే సామెత లాంటిదే ఈ సామెత.
ముసుగులో గుద్దులాట
ముహూర్తం చూసుకుని యాత్రకు బయల్దేరితే ముందరి మొగుడు ఎదురు వచ్చాడట
ముసలితనంలో చింతామణి వేషం వేసినట్లు
చింతామణి పాత్రను వెయ్యడానికి నవనవలాడుతూ నాజూకుగా ఉండి యవ్వన ప్రారంభ దశలో ఉన్న స్త్రీలే అర్హులౌతారు. అలాకాక వయసు ఉడిగి, ముసలితనం ముఖంలో స్పష్టంగా కనిపించేవారు చింతామణి పాత్ర వేస్తే ప్రేక్షకులకు చూడడానికి ఎబ్బెట్టుగా ఉంటుంది. ఏ సమయానికి ఏ వయసుకు తగిన పనిని వారుచేయాలికానీ, వేరొకరు చేస్తే బాగుండదు. కొంతమంది ఏ పనికైనా తామేనంటూ ముందుకు వస్తారు. అలా వచ్చేవారు ఆ పనిని తాము చేసినందువల్ల ఎవరికీ ఇబ్బంది కలగకుండా ఉండేలా చూసుకోవడం అవసరమని ఈ సామెత
ముల్లుని ముల్లు తోనే తీయాలి
మూగవాని ముందు ముక్కు గోక్కున్నట్లు
ఎదుటివారికి కోపం తెప్పించే వారినుద్దేశించి ఈ సామెతను వాడుతారు
మూట పోతే పోయింది మాట పోరాదు
మూడు కొప్పులు కూడితే పట్టపగలే చుక్కలు పొడుస్తాయి
మూడు కొప్పులు ఏకమైతే ముల్లోకాలూ ఏకమౌతాయి
మూడు రోజులుంటే మురికి చుట్టం
మూడునాళ్ళ ముచ్చట
మూడు నెలలు సాముచేసి మూలనున్న ముసలిదాన్ని కొట్టినట్లు
మూడు మాటలు - ఆరు తప్పులు
మూడుముళ్ళ ముచ్చట
మూడొచ్చి ముందుకొస్తే మూడంకె వేసిందట
మూతి ముద్దుల కేడిస్తే వీపు గుద్దుల కేడుస్తుంది
మూచ్చూడను ముక్కాలు దుడ్డు లేదు ముండను చూస్తే దుఖం వస్తుందట
మూర్తి చిన్నదైనా కీర్తి దొడ్డది
మూరెడు పొంగటం ఎందుకు బారెడు కుంగటం ఎందుకు?
మూరెడు పోనేల బారెడు కుంగనేల?సరైన అంచనాలు లేకుండా ముందుకు వెళ్తే బాధపడతారు
మూల కురిస్తే ముంగారు పారు
మూల ముంచు - జ్యేష్ఠ చెరచు
మూల వాన ముంచక మానదు
మూలవిరాట్లు ముష్టెత్తుకుంటూంటే ఉత్సవవిగ్రహాలకు ఊరేగింపట
మూలిగే నక్కపై తాటిపండు పడ్డట్టు
అసలే జబ్బుపడి మూలుగుతున్న నక్కమీద తాటిపండు పడితే దాని బాధ అధికమౌతుంది. ఇదే విధంగా బాధలతో సతమతమౌతున్న వ్యక్తి మీద మరిన్ని బాధలు పడ్డప్పుడు అతని పరిస్థితిని వివరిస్తూ ఈ సామెతను వాడుతారు .
మూలుగులు మునుపటిలాగే - భోజనాలు ఎప్పటిలాగే
మూసి పెడితే పాసి పోయి నట్లు
అనుభవించక దాచి పెట్టి దొంగల పాలు చేసే వారినుద్దేశించి ఈ సామెత వాడుతారు.
మూసివాయనం ముత్తయిదువులాగా
మూసిన ముత్యం - పాసిన పగడం
మెచ్చి మేకతోలు కప్పినట్లు
మెడబట్టి నెడితే చూరుపట్టుకుని వ్రేలాడినట్లు
మెడలో రుద్రాక్షలు - మదిలో మదిరాక్షులు
మెడలో వేసుకున్న పాము ఎప్పటికైనా కరవక మానదు
మెతుకవుతే బ్రతుకవుతుంది
మెత్తగా వుంటే మొత్తబుద్ధి వేస్తుంది
పరుగెత్తే వాడిని చూస్తే తరమాలనిపిస్తుంది అనే సామెత లాంటితే ఈ సామెత
మెత్తని చెప్పుతో కొట్టుము
యాదృశం ముఖం తాదృశీ చపేటికా: సంస్కృతన్యాయములు 
ముఖమును బట్టియే చెంపకాయ. "... ... ... మెత్తని చెప్పుతో కొట్టుము" అని సామెత.
మెరిసేదంతా బంగారం కాదు
పై మెరుగులు చూసి మోస పోవద్దని అర్థం>
మెరుపు దీపం కాదు - మబ్బు గొడుగు కాదు
మేకకు తెలిసిందంతా మేత సంగతే
మేకపోతు గాంభీర్యంలాగా
మేక వన్నె పులి
పైకి మంచిగా నటిస్తూ లోన మొసపూరిత బుద్ధి గల వారిని గురించి ఈ సామెత చెప్తారు.
మేతకన్నా మసలితేనే బలం
మేత కరణంగానీ కూత కరణం కాదు
మేతకేగాని చేతకు కొరగాడు
తినడం తప్ప పని చేయడని అర్థం. అలాంటి వారినుద్దేశించి ఈ సామెత పుట్టింది
మేనత్త పోలిక - మేనమామ చాలిక
మేయబోతే ఎద్దుల్లోకి దున్నపోతే దూడల్లోకి
తిండికి ముందు పనికి వెనుక వుండే వారినుద్దేశించి ఈ సామెత పుట్టింది.
మేలు మరువరాదు - కీడు పలుకరాదు
మేసేగాడిదను కూసేగాడిద వచ్చి చెరచినట్లు
మొండికీ, బండకూ నూరేళ్లాయుష్షు
మొండికి సిగ్గులేదు - మొరడుకు గాలి లేదు
మొండి గురువు - బండ శిష్యుడు
మొండిచేత్తో మూర వేసినట్లు
మొండిచేతి వానికి నువ్వులు తినటం నేర్పినట్లు
మొండివాడు రాజు కన్నా బలవంతుడు
యాచకుల్లో ఒక రకమైన వారున్నారు. వారు రక్త సిక్తమైన తమ పసి బిడ్డను చేటలో పెట్టుకొని ఒకరి ఇంటి ముందు పెట్టి,,, మగ వాడు పెద్ద కొరడాతో తనను తాను కొట్టుకుంటూ భయంకరంగా అరుస్తూ ఉండగా ఒక స్త్రీ ఒక వాయిద్యాన్ని భయంకరంగా వాయిస్తూ వుంటుంది. ఆ ఇంటి వారు బిచ్చం పెట్టునంత వరకు .... వారు అలా భయంకరమైన నృత్యాన్ని చేస్తూనే ఉంటారు. వారి భయంకర కృత్యాలను భరించ లేక ఆ ఇంటి వారు తప్పక బిచ్చం వేస్తారు. అలా వారికి ప్రతి ఇంటి వారు బిచ్చం వేస్తారు. ఆలా వారు బిచ్చం వేయనిదే కదిలి వెళ్ళరు. దీని నుండి పుట్టినదే ఈ సామెత.
మొక్కబోయిన దేవర ఎదురైనట్లు
వెతకబోయిన తీగ కాళ్ళకు అడ్డం పడ్డట్టి అనే సామెత లాంటిదే ఈ సామెత
మొక్కయి వంగనిది, మానయ్యాక వంగునా?
మొక్కగా ఉన్నప్పుడు వంచితే ఏ మొక్కైనా మనకు కావలసిన రీతిలో వంగుతుంది. అదే మొక్క పెరిగి పెద్ద వృక్షమయ్యాక వంచాలని ప్రయత్నిస్తే అది వంగదు. ఆదే విధంగా పిల్లలను బాల్యంలోనే కావలసిన రీతిలో తీర్చిదిద్దుకోవాలి. వారు పెరిగి పెద్దవారైనాక వారి అలవాట్లు, పధ్ధతులు మార్చలేమని చెప్పటానికి ఈ సామెతను వాడుతారు.
మొగమోటానికి పోతే ముండకు కడుపు వచ్చిందట
ఏ విషయంలోనైనా మొగమోటము పనికి రాదని చెప్పే సామెత ఇది. వివరణ: కొండంత రెడ్డి కొంగు పట్టుకున్నాడట.. పాపం ఆమె మొగమోటానికి పోయి సరే నన్నది. దాంతో కడుపు వచ్చింది. మొగమోటానికి పోయినందుకు కలిగిన కష్టం.
మొగబుద్ధి మోటబుద్ధి - ఆడబుద్ధి అపర బుద్ధి
మొగుడికి దిండు - వుంచుకున్న వాడికి దేహం
మొగుడికి మొద్దులు - మిండడికి ముద్దులు
మొగుడికే మగతనం ఉంటే పొరుగింటాయనతో పనేంటి? అందిట
మొగుడి కౌగిలి మొగలి పరిమళం
మొగుడితో పెళ్ళికీ, పిల్లలతో తీర్థానికీ వెళ్ళరాదు
మొగుడిని కొట్టి మొగసాల కెక్కినట్లు
మొగుడిని కొట్టి మొరపెట్టుకున్నట్లు
మొగుడిమీద కోపం ప్రొద్దుగూకేంత వరకే
మొగుడివాసన వచ్చేంతవరకూ ముసలివాసన తప్పదు
మొగుడు కొట్టినందుకు కాదు బాధ, తోటి కోడలు నవ్వినందుకు
భార్య భర్తల మధ్యన ఎన్నో గొడవలుంటాయి. తిట్టు కుంటారు, కొట్టు కుంటారు. ఆ తర్వాత కొంతసేపటికే ఒక్కటవుతారు. ఇది సహజం. కాని ఈ కొట్టుకోవడాలు, తిట్టుకోవడాలు ఇతరులు చూస్తుండగా జరగ రాదు. ఆ వ్యవహారం ఇంటిగుట్టు. ఇతరులు చూస్తే ఆ బాధ వర్ణనాతీతం. ఆ సందర్భంగా పుట్టినదే ఈ సామెత. తన మొగుడు తనను కొట్టుతుండగా తోడికోడలు చూస్తే ఆ అవమానం భరించ రానిది. అందుకే మొగుడు తనను కొట్టినందుకు కాదు, దీన్ని తన తోటి కోడలు చూసి నవ్వినందుకు బాధ ఎక్కువ.
మొగుడు కొద్దీ వన్నెలు - సిరి కొద్దీ చిన్నెలు
మొగుడు పోయి తానేడుస్తుంటే ఉంచుకున్నవాడు ఊటీవెడదాం అన్నాడట
మొగుడు లేనిదానికి మంత్రసానెందుకు?
మొగుడే ముండా అంటే ముష్టికి వచ్చినవాడూ ముండా అంటాడు
మొదటి దానికి మొగుడులేడు - కడదానికి శోభనమట
మొదటికే మోసమయితే, లాభాలకు గుద్దులాటా?
మొదటి ముద్దుకే మూతి పళ్ళు రాలినట్లు
మొదటి దానికి మొగుడు లేడు కాని, కడదానికి కళ్యాణము అన్నట్లు
మొదులు లేదు మొగుడా అంటే పెసర పప్పు లేదే పెళ్ళామా అన్నట్లు
మొదటే కోతి, పైగా కల్లు తాగింది, ఆపై నిప్పులు త్రొక్కింది
మొద్దు మొహానికి అలంకరణ గూడానా?
మొరటోడికి మల్లెపూలు ఇస్తే మడిచి జేబులో పెట్టుకున్నాడుట
ఏవస్తువును ఎలా వాడాలో తెలియని తెలివి తక్కువ వాడని అర్థం.
మొరిగే కుక్క కరవదు కరిచే కుక్క మొరగదు
మొరిగే కుక్క లన్నియూ కరిచే ధైర్యము కలవి కావు. అదే విధముగా, పైకి భయంకరముగా మాట్లాడి భయపెట్టు వ్యక్తులందరికి మనలను దెబ్బతేసే సాహసము యుండనవసరము లేదు. అదే చందముగా, కొన్ని కరిచే కుక్కలు మొరగనటులనే మనలను చాటుగా దెబ్బదీయ దలచిన కొందరు ముందుగా హెచ్చరించి రారు. ఈ సామెత వ్యంగ్యముగా ఈ విషయమునే తెలియచేస్తోంది.
మొలది విప్పి తలకి చుట్టుకొన్నట్లు
మోకాలుకీ బోడి గుండుకు ముడి వేసినట్టు
మోకాలికి బోడి గుండుకు ముడి వేయడం అసాద్యం. అలా చేశానన్నాడంటే అది అబద్దమని అర్థం.
మోటువాడికి మొగలిపువ్విస్తే మడిచి ముడ్డిలో పెట్టుకున్నాడట
మోచేతి దెబ్బ - మొగుడి కాపురం ఒకటి
మోసేవాడికి తెలుస్తుంది కావిడి బరువు
ఎన్నో బరువు బాధ్యతలు మోసే వారిని చూసి ఎదుటివారు తేలికగా తీసుకునే సందర్భంలో ఈ సామెత వాడతాం. కావిడి మోసే వాడికే దాని బరువు తెలిసినట్లు బాధ్యతలని మోసేవాడికే వాటి బరువు తెలుస్తుంది. చూసేవాడికి అది అనుభవంలోకి రాదు.
మోహం లేకపోతే మోదం లేదు
మౌనం అర్ధాంగీకారం
సాధారణంగా మనం నిర్ణయం తీసుకోలేని పరిస్థితిలో మౌనంగా ఉంటాం. అంటే ఆ విషయాన్ని మనం పూర్తిగా తిరస్కరించినట్టూ కాదు, అంగీకరించినట్టూ కాదు. అందుకీ మౌనంగా ఉంటే దానిని ఎదుటివారు అర్ధాంగీకారంగా భావిస్తారు.
మౌనేన కలహం నాస్తి
కలహాలకు కారణము వాగ్వివాదము. అసలు మాట్లాడకుంటే..... వివాదమే లేదు. దీనినే .... ఊరకుండు వాడు ఉత్తమోత్తముడయా  అని అన్నారు.
వెలుపలి లింకులు

వర్గం:సామెతలు