అనావృష్టి

Question: మేఘాలు ఏ రంగులో ఉంటాయి?



అనావృష్టి (లేదా డ్రాట్ / Drought) అనేది ఒక ప్రాంతంలో నెలలు లేదా సంవత్సరాల తరబడి వర్షాలు లేక నీటి వనరులు లేని పరిస్థితి. దీన్నే కరువు, క్షామం అని కూడా అంటారు. సాధారణంగా, ఒక ప్రాంతంలో సగటు వర్షపాతం కంటే తక్కువ వర్షపాతం ఉన్నపుడు ఇది సంభవిస్తుంది. ఇది ప్రభావిత ప్రాంతం పర్యావరణ వ్యవస్థ మరియు వ్యవసాయంపై గణనీయంగా ప్రభావం చూపగలదు. చాలా సంవత్సరాలు కరువు కొనసాగినప్పటికీ, ఒక చిన్న, తీవ్రమైన కరువు గణనీయమైన నష్టాన్ని[1] కలిగించడమే కాక, స్థానిక ఆర్థికవ్యవస్థకు నష్టం చేయగలదు.[2]
ఈ ప్రపంచ దృగ్విషయం వ్యవసాయంపై తీవ్రమైన ప్రభావం కలిగిస్తుంది. ఉక్రెయిన్ పరిమాణంలోని సారవంతమైన భూప్రాంతాన్ని ప్రతి ఏటా కరువు, అటవీ నిర్మూలన, వాతావరణ అస్థిరత్వం కారణంగా కోల్పోతున్నట్లు ఐక్యరాజ్యసమితి అంచనా వేసింది.[3] కరువు దీర్ఘకాలం కొనసాగడం సామూహిక వలసకి ప్రధాన కారణం మరియు ఆఫ్రికా శృంగంలో, సాహెల్‌లో ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న అనేక వలసలకు, ఇతర మానవ విషాదాలకు సంబంధించి కీలకపాత్ర వహిస్తోంది.
ఫలితాలు

కరువు కాలాలు గణనీయ స్థాయిలో పర్యావరణ, వ్యవసాయ, ఆరోగ్య, ఆర్థిక మరియు సామాజిక ఫలితాలను కలిగిస్తాయి. ఫలితం కరువు దాడికి అనువుగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, వ్యవసాయమే జీవనోపాధిగా ఉండే రైతులకు కరువుకాలంలో ప్రత్యామ్నాయ ఆహార వనరులు ఉండవు కాబట్టి సులభంగా వలస పోతుంటారు. జీవనోపాధికి వ్యవసాయం ప్రధాన ఆహార వనరుగా కలిగిన జనాభాతో కూడిన ప్రాంతాలు కరువు ద్వారా నెలకొనే క్షామం దాడికి అనువుగా ఉంటాయి.
కరువు నీటి నాణ్యతను కూడా తగ్గించివేస్తుంది, ఎందుకంటే, అడుగు జల ప్రవాహం కాలుష్య కారకాలను కరిగించే గుణాన్ని తగ్గించివేస్తుంది మరియు మిగిలిన నీటి వనరులలో కాలుష్యాన్ని పెంచుతుంది. కరువు సాధారణ ఫలితాలు కింది విధంగా ఉంటాయి:
క్షీణించిన పంటల పెరుగుదల లేక పంటల ఉత్పత్తులు మరియు పశుగణాన్ని నిర్వహించే సామర్థ్యం క్షీణత
ధూళి మేఘాలు, వాటికవిగా నేలకోతకు చిహ్నాలు, ఇవి ప్రకృతిదృశ్యాన్ని మరింతగా కోసివేస్తాయి.
ధూళి తుఫానులు, ఎడారిగా మారుతున్న, క్షయానికి గురవుతున్న ప్రాతం కరువుకు గురైనప్పుడు ఇవి చెలరేగుతాయి.
క్షామం అనేది సాగు నీటి లేమి కారణంగా ఏర్పడుతుంది.
నివాసస్థానం నశించిపోవడం అనేది భౌగోళిక మరియు మత్స్య జీవనం రెండింటినీ దెబ్బతీస్తుంది.
పోషకాహారలేమి, నిర్జలీకరణం మరియు సంబంధిత వ్యాధులు
సామూహిక వలస అనేది, అంతర్గత నిరాశ్రయత్వం మరియు అంతర్జాతీయ శరణార్థులలో ప్రతిఫలిస్తుంది.
విద్యుత్ స్టేషన్‌లకు, [4] శీతలకారి తగినంతగా లభ్యం కాకపోవడంతో తగ్గించబడిన విద్యుత్ ఉత్పత్తి మరియు జలవిద్యుత్ ఆనకట్టల ద్వారా నీటి ప్రవాహ తగ్గుదల[5]
పారిశ్రామిక వినియోగదారులకు నీటి కొరతలు[6][7]
పాముల వలస మరియు పాముకాట్ల పెరుగుదల[8]
సామాజిక అశాంతి
నీరు, ఆహారంతో సహా, సహజ వనరులకై యుద్ధం
ఆస్ట్రేలియన్ కార్చిచ్చుల వంటి అటవీదహనాలు కరువు కాలాల్లో చాలా సాధారణంగా కలుగుతుంటాయి[9]
ప్రపంచవ్యాప్తంగా
కరువు సాధారణమైనది, ప్రపంచంలో చాలా ప్రాంతాల్లోని వాతావరణం యొక్క పునరావృత అంశం. ఇది పురాతన కాలంలో గిల్గమేష్ మహాకావ్యంలో కనబడుతుంది మరియు జోసెఫ్‌ యొక్క ఆగమనానికి చెందిన బైబిల్ కథలో తర్వాత, పురాతన ఈజిప్టు నుండి తదుపరి భారీ ప్రజావలసకు సంబంధించి నమోదు చేయబడిన వాతావరణ ఘటన.[10] క్రీస్తు పూర్వం 9,500లో చిలీలో వేటగాళ్లు-ఆహారసేకర్తల వలసలు ఆఫ్రికా నుండి తొలిమానవుడు అవతలి ప్రపంచంలోకి 135,000 సంవత్సరాల క్రితం వలస వెళ్లిన ఘటనతో[11] అనుసంధించబడ్డాయి.[12]
ఆధునిక ప్రజలు వ్యవసాయ సాగు మరియు పంటల మార్పిడి ద్వారా కరువు ప్రభావాన్ని సమర్థవంతంగా తగ్గించగలుగుతున్నారు. తగిన విధంగా వలస ఉపశమన వ్యూహాలను అభివృద్ధి చేయడంలో విఫలం చెందడం ఆధునిక యుగంలో మానవుల ప్రాణాలను హరిస్తోంది నిరంతరం-పెరుగుతున్న జనసాంద్రతల ద్వారా ఇది ద్విగుణీకృతమౌతున్నది.
ప్రాంతాలు


ఆఫ్రికా శృంగంలో మరుభూమీకరణకు దారితీస్తున్న పునరావృత కరువులు తీవ్రమైన పర్యావరణ ఉపద్రవాలను సృష్టించి, భారీ ఆహార కొరతలను, ప్రోత్సహిస్తూ ఇప్పటికీ పునరావృతం అవుతున్నాయి.[15] శృంగం యొక్క వాయవ్య ప్రాంతంలో, పొరుగున ఉన్న సూడాన్‌లోని డార్ఫూర్ ఘర్షణ, దశాబ్దాలుగా కరువుకోరల్లో చిక్కి నలుగుతున్న చాద్‌పై ప్రభావితం చూపింది: కరువు, మరుభూమీకరణ మనిషి అధిక జనాభా కలయిక ఫలితంగానే డార్ఫూర్ ఘర్షణలకు దారితీసింది, ఎందుకంటే నీటికోసం వెదుకుతున్న అరబ్ బగ్గారా సంచారజాతులు తమ పశుగణాలను మరింత దక్షిణానికి అంటే అరబ్బేతర రైతాంగ జనాభా ప్రధానంగా ఆక్రమించి ఉన్న ప్రాంతానికి తీసుకెళ్లారు.[16]
దాదాపు 2.4 బిలియన్ల ప్రజలు హిమాలయ నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు.[17] రాబోయే దశాబ్దాలలో భారతదేశం, చైనా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, నేపాల్ మరియు మయన్మార్ వరదలను మరియు వాటి వెంటే కరువులను అనుభవించబోతున్నాయి. గంగానది ప్రాంతాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్న భారత్‌లో కరువు మరీ ఆందోళనకరమైనది, ఎందుకంటే ఇది 500 మిలియన్లకు పైగా ప్రజలకు తాగునీరు వ్యవసాయ సాగునీరును అందిస్తోంది.[18][19][20] శిలా పర్వతాలు మరియు సియర్రా నెవడా వంటి పర్వత శ్రేణులలోని హిమానీనదాల నీటిని అధికంగా తీసుకుంటున్న ఉత్తర అమెరికా పశ్చిమతీరం కూడా ప్రభావితం కానుంది.[21][22]
2005లో, అమెజాన్ పరీవాహక ప్రాంతాలు గత 100 ఏళ్లలో లేనంత ఘోర కరువును చూశాయి.[23][24] 2006 జూలై 23న ఊడ్స్ హోల్ రీసెర్చ్ సెంటర్ ఫలితాలను వెలువరించి కథనం, ప్రస్తుత రూపంలోని అడవి కేవలం మూడేళ్ల కరువును మాత్రమే తట్టుకుని మనగలుగుతుందని చూపింది.[25][26] బ్రెజీలియన్ నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ అమెజానియన్ రీసెర్చ్ ఈ కథనంలో వాదనలు వినిపిస్తూ, ప్రాంతీయ వాతావరణంపై అటవీ నిర్మూలన ప్రభావంతో కలిసిన ఈ కరువు స్పందన, వర్షాటవులను వాటి పరాకాష్ఠ స్థితికి నెడుతున్నాయని, ఈ స్థితి వద్ద ఇవి కోలుకోలేనంతగా అంతరించి పోనున్నాయని తెలిపింది. వర్షాటవి సమతల పచ్చికభూమిగా లేక ఎడారిగా మారిపోనుందని, ఇది ప్రపంచ వాతావరణంపై తీవ్రమైన పరిమాణాలను కలిగించనుందని ఈ కథనం తెలిపింది. WWF ప్రకారం, వాతావరణ మార్పు మరియు అటవుల నిర్మూలన సమ్మేళనం ద్వారా చెట్లు ఎండిపోవడం మరియు అడవుల్లో మంటలు పెరగడం వంటి తీవ్ర ప్రభావాలకు గురిచేయనున్నాయి.[27]
ఇంతవరకు, ఆస్ట్రేలియా యొక్క అత్యధిక భాగం ఎడారి భాగంగాను లేదా అర్ధ-శుష్క భూములుగా మారి చిట్టడవులుగా గుర్తింపు పొందాయి. ఆస్ట్రేలియా, అమెరికా పరిశోధకులు 2005లో చేసిన ఒక అధ్యయనం, లోతట్టుప్రాంతాల్లో అటవీ నిర్మూలనపై పరిశోధన చేసి, 50,000 సంవత్సరాల క్రితం అడుగుపెట్టిన మానవ ఆవాసాలకు సంబంధించిన వివరణను వెలికి తీసింది. ఈ వలస ప్రజలు నిత్యం అడవిని తగలబెడుతూ వచ్చినందువల్ల ఆస్ట్రేలియా లోతట్టు ప్రాంతానికి చేరుకునే ఋతుపవనాలను నిరోధించింది.[28] 2008 జూన్‌లో ఒక నిపుణుల బృందం ప్రకటన విడుదల చేస్తూ, అక్టోబరు నాటికి తగినంత నీటిని అందుకోకపోతే మొత్తం ముర్రే-డార్లింగ్ పరీవాహకప్రాంతానికి కోలుకోలేని విధంగా పర్యావరణ ప్రమాదం సంభవించనుందని హెచ్చరించింది.[29] ఆస్ట్రేలియా మరింత ఘోర కరువులను ఎదుర్కోనుందని, ఇవి భవిష్యత్తులో చాలా తరచుగా రానున్నాయని, 2008 జూలై 6న ప్రభుత్వం నియమించిన కమిషన్ నివేదిక తెలిపింది.[30] 2007 ఆస్ట్రేలియన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు గ్రహీత టిమ్ ప్లానరీ చేసిన ఒక అంచనా ప్రకారం, తీవ్రమైన మార్పులు చేపట్టకపోతే పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియాలోని పెర్త్ ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి భూతాల నగరంగా మారనుందని, తన జనాభాకు సరిపడినంత నీటిని కల్పించలేని నగరంగా మారనుందని తెలుస్తోంది.[31]
తూర్పు ఆఫ్రికా ప్రస్తుతం దశాబ్దాలలోకెల్లా ఘోరమైన కరువును ఎదుర్కొంటోంది, [32][33] ఫలితంగా పంటలు, పశుగణం నాశనమైపోయాయి.[34] దాదాపు నాలుగు మిలియన్ల మంది కెన్య‌న్‌లకు అత్యవసరంగా ఆహారం అవసరమైని U.N. ప్రపంచ ఆరోగ్య పథకం ఇటీవలే తెలిపింది.[35]
కారణాలు

సాధారణంగా, వర్షపాతం వాతావరణంలో నీటి పరిశోషణ పరిమాణానికి సంబంధించి ఉంటుంది, ఆ నీటి పరిశోషణని కలిగి ఉండే గాలి ద్రవ్యరాశిని ఊర్ధ్వదశకు పంపించడంతో ఇది ముడిపడి ఉంటుంది. వీటిలో ఏ ఒక్కటి తగ్గిపోయినా, ఫలితంగా కరువు వస్తుంది. ఇది అత్యధిక ఒత్తిడి వ్యవస్థల ఎగువస్థాయి సగటు ప్రభావం, ఖండాంతరాలకు వ్యాపించే గాలులు, సముద్ర వాయు ద్రవ్యరాశుల కంటే భిన్నమైన (ఉదా. కుదించబడిన నీటి అంశం) వాటిచే ప్రేరేపించబడుతుంది, మరియు అత్యధిక ఒత్తిడి ప్రాంతాల గట్లు వంటివి ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంపై ఉరుముల గర్జన లేదా వర్షపాతం పెరుగుదలను నిరోధించే లేదా అడ్డుకునే ప్రవర్తనలను ఏర్పరుస్తాయి. ఎల్ నైనో-దక్షిణ డోలనం (ENSO) వంటి సముద్ర మరియు వాతావరణ వలయాలు పసిఫిక్ తీరం మరియు ఆస్ట్రేలియా పొడవునా అమెరికాలో నిత్యం సంభవించే అంశంగా కరువును రూపొందిస్తోంది. గన్స్, జెర్మ్స్, అండ్ స్టీల్ పుస్తక రచయిత జారెడ్ డైమండ్ పరిశీలన ప్రకారం, ఆస్ట్రేలియా వాతావరణంపై అనేక సంవత్సరాలపాటు ENSO వలయాలు ప్రభావితం చూపుతుండటానికి ప్రధాన కారణం, ఆస్ట్రేలియన్ మూలవాసులు వ్యవసాయాన్ని చేపట్టడానికి బదులుగా ఈనాటికీ వేటాడే-ఆహార సేకర్తల సమాజంగా కొనసాగడమే.[36] ఉత్తర అట్లాంటిక్ డోలనంగా సుపరిచితమైన మరొక వాతావరణ డోలనం ఈశాన్య స్పెయిన్‌లో కరువులకు సంధానం చేయబడింది.[37]
మానవ కార్యాచరణ మితిమీరిన వ్యవసాయం, అతి సాగు, [38], అటవీ నిర్మూలన, మరియు నేలకోత వంటి అతి అంశాలను ప్రేరేపించి, నీటిని సంగ్రహించి, పట్టి ఉంచే భూమి సామర్థ్యంపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతుంది.[39] ఇవి తమ పరిధిలో సాపేక్షికంగా వేరుచేయబడి ఉండగా ప్రపంచ వాతావరణ మార్పులో ప్రతిఫలించే కార్యకలాపాలు వ్యవసాయంపై గణనీయమైన ప్రభావం[40] చూపి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రత్యేకించి వర్ధమాన దేశాలలో కరువులను ప్రేరేపిస్తాయి.[41][42][43] మొత్తంమీద, భూ తాపం ప్రపంచ వర్షపాతం పెరగడంలో ప్రతిఫలిస్తుంది.[44] కొన్ని ప్రాంతాల్లో కరువుతో పాటు, ఇతర ప్రాంతాలలో వరదలు మరియు నేలకోత పెరుగుతుంది. అసంబద్ధంగా, ఉదాహరణకు అంతరిక్ష సౌరచ్ఛాయను ఉపయోగించడం ద్వారా సూర్య రశ్మి నిర్వహణ వంటి మరింత క్రియాశీలక కిటుకులపై చూపుసారించే కొన్ని ప్రతిపాదిత భూతాప పరిష్కారాలు కూడా కరువు పెరిగే అవకాశాలను మోసుకువస్తాయి.[45]
కరువు రకాలు

కరువు కొనసాగే కొద్దీ, దాని చుట్టూ ఉండే పరిస్థితులు క్రమంగా దిగజారతాయి మరియు స్థానిక జనాభాపై దాని ప్రభావం కూడా క్రమంగా పెరుగుతుంటుంది. ప్రజలు కరువులను మూడు విధాలుగా నిర్వచిస్తుంటారు:[46]
సగటు అవక్షేపన కంటే తక్కువగా ఉన్న కాలం పొడిగించబడినప్పుడు వాతావరణపరమైన కరువు ఏర్పడుతుంది. వాతావరణపరమైన కరువులు సాధారణంగా ఇతర రకాల కరువులకు దారితీస్తుంటాయి.
వ్యవసాయ సంబంధమైన కరువులు పంటల ఉత్పత్తిని లేక పరిధిలోని పర్యావరణ వ్యవస్థను దెబ్బతీస్తాయి. పేలవమైన వ్యవసాయ పధకాల ద్వారా ప్రేరేపించబడిన నేల స్థితులు మరియు నేలకోత అనేవి పంటలకు అవసరమైన నీటి కొరతకు దారితీసినప్పుడు ఈ స్థితి అవక్షేపన స్థాయిలలో ఏదైనా మార్పు నుండి పుట్టుకొస్తుంది. అయితే, సాంప్రదాయికమైన కరువులో, ఇది సగటుకంటే తక్కువ అవక్షేపన యొక్క విస్తరిత కాలం ద్వారా జరుగుతుంటుంది.
జలాశయాలు, సరస్సులు వంటి గణాంక సగటు కంటే తక్కువకు పడిపోయిన రిజర్వాయిర్లు వంటి వనరులలో నీటి నిల్వలు లభ్యమవుతున్నప్పుడు జలసంబంధమైన కరువు పుట్టుకొస్తుంది. జలసంబంధమైన కరువు చాలా నెమ్మదిగా కనిపిస్తుంది ఎందుకంటే ఇది నిల్వనీరు ఉపయోగించబడినప్పటికీ భర్తీ కాకపోవడం. వ్యవసాయ సంబంధమైన కరువులాగే ఇది కూడా వర్షపాతం తగ్గిపోవడం ద్వారా ప్రేరేపించబడుతుంది. ఉదాహరణకు, సోవియట్ పాలనా కాలంలో అరల్ సముద్రం నుండి ఇతర దేశాలకు మళ్లిస్తూ వచ్చిన నీటిని నిల్వ చేయడానికి ప్రపంచ బ్యాంకు ద్వారా పెద్ద మొత్తం డబ్బును కజకిస్తాన్ ఇటీవలే పొందింది[47] ఇదేవిధమైన పరిస్థితులు ఈ దేశంలోని అతిపెద్ద సరస్సు బాల్కాష్‌లో కూడా ఏర్పడ్డాయి. ఇది పూర్తిగా ఎండిపోయే ప్రమాదంలో పడింది.[48]
ఉపశమన వ్యూహాలు

మేఘమథనం వర్షపాతాన్ని ప్రేరేపించే కృత్రిమ పద్ధతి.[49]
వ్యవసాయం కోసం లేదా వినియోగం కోసం సముద్ర జలాలను నిర్లవణీకరణ చేయడం.
కరువు పర్యవేక్షణ – వర్షపాత స్థాయిలను నిరంతరాయంగా పరిశీలుస్తుండటం మరియు ప్రస్తుత ఉపయోగ స్థాయిలతో పోల్చడం వలన కృత్రిమ కరువును నిరోధించవచ్చు. ఉదాహరణకు, యెమెన్‌లో నీటి వినియోగ విశ్లేషణ వల్ల, వారు ఖాట్ పంటకోసం నీటిని అధికంగా వినియోగించడం ద్వారా వారి జల ఫలకం (భూగర్భజల స్థాయి) ఘోరంగా పడిపోయిందని తెలియవచ్చింది.[50] కీటెక్-బైరమ్ డ్రాట్ ఇండెక్స్[9] లేదా పామర్ డ్రాట్ ఇండెక్స్ వంటి కొలమానాలను ఉపయోగించి గాలిలో తేమ స్థాయిలను జాగ్రత్తగా పర్యవేక్షించడం ద్వారా, అడవులు తగులబడిపోయే ప్రమాదం పెరుగనున్న స్థితిని ముందే అంచనా వేయవచ్చు.
భూ వినియోగం – జాగ్రత్తగా వేయబడిన పంట మార్పిడీ పథకం నేల కోతను తగ్గించడంలో సహకరించి, వానలు పడని కాలాల్లో తక్కువ నీటిని ఉపయోగించే పంటలను రైతులు పండించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.
ఉపరితల నీటి-ఉపయోగంపై ఆంక్షలు – వెలుపలి మొక్కలు, నీటిని నింపే తటాకాలు మరియు నీటిని అధికంగా వినియోగించే గృహ నిర్వహణ పనులకు స్ప్రింక్లర్లు, హోస్‌లు లేదా బకెట్లు వంటి వాటిని ఉపయోగించడాన్ని క్రమబద్ధీకరించడం.
వాననీటి నిల్వ – ఇంటి పై కప్పులు లేదా ఇతర అనుకూల నీటి వనరుల నుంచి వాననీటిని సేకరించి, నిల్వ చేయడం.
పునరుపయోగ జలం – గతంలో వ్యర్థ జలం (మురుగునీరు) గా ఉన్నదాన్ని శుద్ధిచేసి పునరుపయోగానికి సిద్ధం చేయడం.
నీటి మళ్లింపు – కరువు పీడిత ప్రాంతాల్లో నీటిపారుదల కోసం కాలువలను తవ్వించడం లేదా నదులను భారీ ప్రయత్నాల ద్వారా మళ్లించడం.
వీటిని కూడా చూడండి
వాతావరణ మార్పు
ధ్వంసం: సమాజం గెలుపుకు ఓటమికి చేసే ఎంపిక
FEMA
ఆహార భద్రత
శాశ్వత విల్టింగ్ (తగ్గు) పాయింట్
నేల పైభాగం
అడవుల నిర్మూలనను ఎదుర్కొవడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి సదస్సు
జల వివాదం
నీటి సంక్షోభం
ప్రాంతీయ
అమెజాన్ అటవీ ప్రాంతంలో కరువు
రష్యా మరియు USSR లో కరువు మరియు కాటకం
ఆస్ట్రేలియాలో కరువు, అభేద్యమైన పరిణామాలు ఉపశమన చెల్లింపులు
యునైటెడ్ కింగ్డంలో కరువు
యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో కరువు
మాయా ధ్వంసం
సహెల్ కరువు
సూచనలు

బాహ్య లింకులు
The template {{Wikinews}} requires a link to an article. To link to a category, use {{Wikinews category}}.
FAO వాటర్ (యునైటెడ్ నేషన్స్ ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్ ఆర్గనైజేషన్) నుండి 
 జల సంబంధమైన వాతావరణంలో మార్పులు ఏ విధముగా మానవ కార్యాలను ప్రభావితం చేస్తాయో చెప్పే ప్రాజెక్ట్.
 NOAA ఎకనామిక్స్
, బ్రియాన్ M. ఫగన్చే లాంగ్ నౌ ఫౌండేషన్ పై లెక్చర్ ()


వర్గం:వాతావరణ శాస్త్ర భావనలు మరియు పరిణామాలు
వర్గం:శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రం
వర్గం:కరువులు
వర్గం:జలవాతావరణశాస్త్రం
వర్గం:వాతావరణ విపత్తులు