హైపోథైరాయిడిజం

Question: పిట్యూటరీ గ్లాండ్ ఏ హార్మోన్ లను విడుదల చేస్తుంది?



హైపో థైరాయిడిజం  (ఆంగ్లం: Hypothyroidism) అనే రోగ స్థితి మానవులలోను మరియు జంతువులలోను థైరాయిడ్ గ్రంధి (అవటు గ్రంధి) ఉత్పత్తి చేసే థైరాయిడ్ హార్మోన్ తగ్గడం వలన కలుగుతుంది. క్రెటినిజం (Cretinism) అనే ఒక రకమైన హైపో థైరాయిడిజం శిశువులలో ఉంటుంది.
కారణాలు
సాధారణ ప్రజానీకంలో సుమారు మూడు శాతం మంది హైపో థైరాయిడిజం వ్యాధి గ్రస్తులున్నారని అంచనా.[1] అయోడిన్ తగ్గిపోవడం లేదా అయోడిన్-131 (I-131) కి బహిర్గతమవడం హానిని పెంచుతుంది. 
హైపో థైరాయిడిజంకి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. అయోడిన్ క్షీణత చారిత్రకంగా, మరియు అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా హైపో థైరాయిడిజంకి ఒక సాధారణ కారణం. అయోడిన్ పూర్తిగా కలిగి ఉన్న వ్యక్తులలో, హైపో థైరాయిడిజం ఎక్కువగా హషిమొతో'స్ థైరాయిడైటిస్ వలన కలుగుతుంది, లేదా థైరాయిడ్ గ్రంధి లేకపోవడం లేక హైపోథాలమస్ లేక పీయూష గ్రంధి నుండి విడుదలయ్యే హార్మోన్లు తక్కువగా ఉండటం వలన కలుగుతుంది.
హైపో థైరాయిడిజం ప్రసవానంతర థైరాడిటిస్ నుండి కలుగుతుంది, ఈ పరిస్థితి ప్రసవించిన ఒక సంవత్సరం లోపల 5% స్త్రీలను ప్రభావితం చేస్తుంది. మొదటి దశ పూర్తిగా హైపో థైరాయిడిజం లక్షణాలతో ఉంటుంది. అప్పుడు, థైరాయిడ్ సాధారణ స్థితికి వస్తుంది లేదా ఆ స్త్రీ హైపో థైరాయిడిజంకి లోను కావచ్చు. ప్రసవానంతర థైరాయిడిటిస్ తో సంబంధం కలిగి హైపో థైరాయిడిజానికి గురైన స్త్రీలలో, ఐదుగురిలో ఒకరు శాశ్వత ధైరాయిడ్ మాంద్యానికి గురై దీర్ఘ-కాల చికిత్స పొందవలసి ఉంటోంది.
హైపో థైరాయిడిజం కొన్ని సందర్భాలలో అనువంశికత, కొన్నిసార్లు శారీరక వెనుకబాటుతనం వలన కలుగవచ్చు.
హైపో థైరాయిడిజం పెంపుడు కుక్కలలో కూడా సాధారణంగా ఉంటుంది, కొన్ని ప్రత్యేక జాతులలో నిర్ణీత ముందస్తు ఏర్పాట్లు ఉంటాయి.[2]
తాత్కాలిక హైపోథైరాయిడిజం వోల్ఫ్-చైక్ ఆఫ్ ప్రభావం వలన కలుగవచ్చు. ప్రత్యేకించి అత్యవసర పరిస్థితులలో హైపోథైరాయిడిజం చికిత్సలో, ఎక్కువ మోతాదులో అయోడిన్ తీసుకోవడం ఉపయోగించవచ్చు. థైరాయిడ్ హర్మోన్లకు అయోడిన్ ఆధారమైనప్పటికీ, దాని అధిక స్థాయిలు, ఆహారంలో తీసుకున్న అయోడిన్ తక్కువ స్వీకరించేటట్లు చేసి, హార్మోన్ ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తాయి.
హైపోథైరాయిడిజం తరచూ ఉత్పత్తి కారక అవయవం ద్వారా వర్గీకరించ బడుతుంది:[3][4]

సాధారణ మానసిక సంబంధాలు
హైపోథైరాయిడిజం లిథియం-ఆధారిత మానసిక స్థిరీకరణల వలన కలుగ వచ్చు, వీటిని సాధారణంగా ద్విధ్రువ అస్వస్థత (ఇంతకు ముందు మానసిక మాంద్యంగా పిలువబడేది) చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు.
దీనికితోడు, హైపో థైరాయిడిజం మరియు మానసిక లక్షణాల నిర్ధారణ వీటితో జరుగుతుంది:[6]
వైవిధ్యమైన మాంద్యత (0}దిస్తిమియా వలె ఉన్నటువంటివి)
బైపోలార్ స్పెక్ట్రం సిండ్రోం (బైపోలార్ I లేక బైపోలార్ II రుగ్మత, సైక్లోథైమియా, లేక ప్రీమెన్స్ట్రువల్ సిండ్రోం)
శ్రద్ధ లేని ADHD లేదా నిదానమైన జ్ఞాన గతి
లక్షణాలు
పెద్దవారిలో, హైపో థైరాయిడిజం క్రింది లక్షణాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది:[5][7][8]
ప్రాథమిక లక్షణాలు
బలహీనమైన కండర బిగువు (కండర అల్ప గాఢత)
అలసట
జలుబును నివారించలేకపోవడం లేదా తరచూ జలుబు చేయడం
నిరాశ
కండరాల తిమ్మిరి మరియు కీళ్ళ నొప్పి
కార్పల్ టన్నెల్ సిండ్రోమ్
గాయిటర్
పలుచని, పెళుసైన చేతిగోళ్ళు
పలుచని, పెళుసైన జుట్టు
పాలిపోవడం
చెమట తక్కువగా పోయడం
ఎండిపోయి, దురద కలిగించే చర్మం
బరువు పెరగడం మరియు నీరు నిలుపుదల[9][10][11]
బ్రాడికార్డియా (గుండె తక్కువసార్లు కొట్టుకోవడం – నిమిషానికి అరవై కంటే తక్కువ సార్లు)
మలబద్దకం
ఆలస్యంగా కనబడే లక్షణాలు
నిదానపు మాట మరియు బొంగురు, ఆగిపోయే స్వరం–స్వరంపై ఆధారపడి కూడా గుర్తించవచ్చు
పొడిబారి ఉబ్బినట్లుండే చర్మం, ప్రత్యేకించి మొహం పైన
కనుబొమల బాహ్యంలో మూడవవంతు పలుచబడటం (హర్తోగ్ యొక్క సూచన)
అసాధారణ ఋతుచక్రాలు
తక్కువ ఆధార శరీర ఉష్ణోగ్రత
అసాధారణ లక్షణాలు
జ్ఞాపకశక్తి క్షీణత[12]
జ్ఞానత్మక క్రియా క్షీణత (మెదడు అస్పష్టత) మరియు అశ్రద్ధగా ఉండటం
గుండె తక్కువగా కొట్టుకోవడంతో పాటు తక్కువ శక్తి సూచనలతో కూడిన ECG మార్పులు తగ్గిన గుండె సామర్ధ్యం మరియు తక్కువ ముడుచుకోవడం
రియాక్టివ్ (లేదా ప్రసవానంతర) హైపో గ్లిసెమియా[13]
మందకొడి ప్రతిచర్యలు
జుట్టు ఊడటం
బలహీనమైన హిమోగ్లోబిన్ సంశ్లేషణ వలన కలిగిన రక్తహీనత (తగ్గిన EPO స్థాయిలు), బలహీనమైన ప్రేవులలోని ఇనుము మరియు ఫోలేట్ గ్రహింపు లేదా B12 లోపం[14] వినాశకర రక్తహీనతను కలిగించేది.
మింగడంలో ఇబ్బంది
ఊపిరి తగ్గిపోవడం
ఎక్కువ నిద్ర అవసరమవడం
కోపం మరియు అస్థిర భావాలు
విటమిన్ A కు బీటా-కెరోటిన్[15] మార్పు క్షీణత వలన చర్మం పచ్చబడటం
GFR తరుగుదలతో కూడిన బలహీనమైన మూత్రపిండాల పనితీరు.
పెరిగిన సీరం కొలెస్టరాల్
తీవ్రమైన మానసిక ఉన్మాదం (థైరాయిడ్ గ్రంధి లోపంవలన ఉన్మత్తత) థైరాయిడ్ లోపం వలన సంభవించే అరుదైన లక్షణం
వృషణ సంబంధ టెస్టోస్టీరాన్ (పురుష లైంగిక హార్మోన్) సంశ్లేషణ తగ్గడం వలన కామాతురత తగ్గడం[16].
రుచి మరియు వాసన స్పర్శ తగ్గడం (అనోస్మియా)
ఉబ్బిన మొహం, చేతులు మరియు కాళ్ళు (ఆలస్య, మరియు అసాధారణ లక్షణాలు)
గైనకోమాస్టియ
నిర్ధారణ పరీక్ష
ప్రాథమిక హైపో థైరాయిడిజం నిర్ధారణకు, అనేక మంది వైద్యులు పిట్యుటరీ గ్రంధి తయారుచేసే థైరాయిడ్-స్టిమ్యులేటింగ్ హార్మోన్ (TSH) పరిమాణాన్ని కొలుస్తారు. TSH ఎక్కువ స్థాయిలో ఉంటే థైరాయిడ్ సరిపోయే స్థాయిలో థైరాయిడ్ హార్మోన్ (ముఖ్యంగా థైరాక్సిన్ (T4వంటిది) మరియు ట్రిఅయిడోథైరోనిన్ యొక్క స్వల్ప పరిమాణాలను (T3) ) ఉత్పత్తి చేయడం లేదని సూచన. అయితే, కేవలం TSH కొలవడం వలన ద్వితీయ మరియు తృతీయ హైపో థైరాయిడిజాన్ని నిర్ధారించలేము, కనుక TSH సాధారణంగా ఉండి ఇంకా హైపో థైరాయిడిజం ఉన్నదనే అనుమానం ఉంటే క్రింది రక్త పరీక్షలు సూచించబడ్డాయి.
ఫ్రీ ట్రిఅయోడోథైరోనిన్ (fT3)
ఫ్రీ లెవో థైరాక్సిన్ (fT4)
టోటల్ T3
టోటల్ T4
అదనంగా, క్రింది పరిమాణాలు అవసరమవుతాయి:
24 అవర్ యూరిన్ ఫ్రీ T3[17]
థైరాయిడ్ వ్యతిరేక ప్రతిరక్షకాలు — థైరాయిడ్ గ్రంధికి హాని కలిగించే స్వయం నిరోధక వ్యాధులకు నిదర్శనం
సీరం కొలెస్టరాల్— థైరాయిడ్ మాన్ద్యతలో పెరగవచ్చు
ప్రోలాక్టిన్ —పిట్యుటరీ పనితీరు కొరకు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉన్న పరీక్ష
ఫెరిటిన్తో పాటు, రక్తహీనత కొరకు పరీక్ష
ఆధార శరీర ఉష్ణోగ్రత
చికిత్స
హైపో థైరాయిడిజానికి లెవోరొటేటరీ విధాలైన థైరాక్సిన్ (L-T4) మరియు ట్రైఅయిడోథైరోనిన్ (L-T3 లచే చికిత్స చేయబడుతుంది). అదనంగా థైరాయిడ్ హార్మోన్ అవసరమైన రోగులకు కృత్రిమ మరియు జంతువుల నుండి తయారు చేసిన థైరాయిడ్ మాత్రలు లభ్యమవుతున్నాయి. థైరాయిడ్ హార్మోన్ ప్రతిరోజు తీసుకోవాలి, వైద్యులు రక్త స్థాయిలను పరీక్షించి సరైన మోతాదును నిర్ణయిస్తారు. థైరాయిడ్ పునస్థాపన చికిత్సా విధానంలో అనేక పద్ధతులున్నాయి:
T<సబ్>4</సబ్> మాత్రమే
ఈ చికిత్సలో కృత్రిమ రూపంలో లెవోథైరాక్సిన్ మాత్రమే ఇవ్వబడుతుంది. ప్రధానస్రవంతి వైద్య విధానంలో ప్రస్తుతం ఇది ప్రామాణిక చికిత్స.[18]
T<సబ్>4</సబ్> మరియు T<సబ్>3</సబ్> మిశ్రమం
ఈ చికిత్సా విధానంలో కృత్రిమ L-T4 మరియు L-T3ను ఒకే సమయంలో మిశ్రమంగా వాడతారు.[19]
శోషించిన థైరాయిడ్ సారం
శోషించిన థైరాయిడ్ సారం అనేది జంతువుల నుండి తీసిన థైరాయిడ్ సారం, సాధారణంగా పంది జాతుల నుండి తీయబడుతుంది. ఇది కూడా సహజ విధానాలైన L-T4 మరియు L-T3ల మిశ్రమ చికిత్స.[20]
చికిత్సలో వివాదాలు
థైరాయిడ్ చికిత్సలో ప్రస్తుతం లెవోథైరాక్సిన్ మాత్రమే ప్రామాణిక చికిత్సగా ఉంది, శోషించిన థైరాయిడ్ హార్మోన్, థైరాయిడ్ హార్మోన్ ల మిశ్రమం, లేదా ట్రైఅయోడోథైరోనైన్ ను సాధారణ పునస్థాపన చికిత్సలో వాడరాదని అమెరికన్ అసోసియేషన్ అఫ్ క్లినికల్ ఎండోక్రైనాలజిస్ట్స్ ప్రకటించింది.[18] ఐనప్పటికీ, ఈ చికిత్సా విధానం అనుకూలమైనదేనా అనే దాని పై వివాదం ఉంది, మరియు ఇటీవలి అధ్యయనాలు విరుద్ధమైన ఫలితాలను ఇచ్చాయి.
ఇటీవల జరిపిన రెండు అధ్యయనాలలో కృత్రిమంగా తయారుచేసిన T4ను T4 + T3తో పోల్చినపుడు మిశ్రమ చికిత్స వలన "గమనించదగిన అభివృద్ధి జ్ఞానం మరియు భావాలలో" కనిపించింది.[19]
[21] మరొక అధ్యయనంలో కృత్రిమ T4 మరియు శోషించిన థైరాయిడ్ సారం లను పోల్చినపుడు కొద్దిమంది రోగులను కృత్రిమంగా తయారు చేసిన T4 నుండి శోషించిన థైరాయిడ్ సారానికి మార్చినపుడు అన్ని లక్షణ విభాగాలకు చెందిన రోగులలో వృద్ధి కనిపించింది.[20]
అయితే, ఇతర అధ్యయనాలు మిశ్రమ చికిత్స వలన ఆలోచన లేదా మానసిక సామర్ధ్యంలో వృద్ధిని చూపలేదు, ఇంకా రోగసంబంధ థైరాయిడ్ మాంద్యాన్ని బలహీనపరచింది.[22] వీటితో పాటు, ఇప్పటి వరకు ప్రచురించబడిన తొమ్మిది నియంత్రిత అధ్యయనాల విశ్లేషణ 2007లో మనోవైజ్ఞానిక లక్షణాలలో ఏ విధమైన ప్రత్యేక తేడా లేదని కనుగొంది.[23]
T3 యొక్క స్వల్ప అర్ధ జీవితం వలన దాని ఉపయోగం గురించి కొంతమంది వైద్యులలో ఆసక్తి లేదు. T3ని ఒక్కదానినే చికిత్సలో వాడినపుడు ఒకరోజులోని భాగంలో థైరాయిడ్ స్థాయిలలో తేడాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి, T3/T4 చికిత్సలో తేడా రోజు మొత్తంలో మారుతూ ఉంటుంది.[24]
ఉపరోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం
థైరోట్రోపిన్ (TSH) స్థాయిలు పెరిగి థైరాక్సిన్ (T4) మరియు ట్రైఅయోడోథైరోనిన్ (T3) స్థాయిలు సాధారణంగా ఉన్నపుడు ఉపరోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం ఏర్పడుతుంది.[1] దీని వ్యాప్తి 3–8%గా అంచనా వేయబడింది, వయసుతో పాటు పెరుగుతుంది; పురుషుల కంటే స్త్రీలలో ప్రాబల్యం ఎక్కువగా ఉంది.[25] ప్రాథమిక థైరాయిడ్ మాంద్యంలో, TSH స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉంటాయి మరియు T4 మరియు T3 స్థాయిలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ పరిమాణానికి ఎండోక్రైనాలజిస్ట్ లు ఆశ్చర్యపోయారు ఎందుకంటే సాధారణంగా TSH పెరిగినపుడు T4 మరియు T3 స్థాయిలు తగ్గుతాయి. TSH థైరాయిడ్ గ్రంధిని ఎక్కువ హార్మోన్ తయారు చేసేలా ప్రేరేపిస్తుంది. ఉప రోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం కణజాలయుత జీవక్రియ రేటుని (తద్వారా శారీరక అంగాలను) ఏ విధంగా ప్రభావితం చేస్తుందనే దాని పై ఎండోక్రైనాలజిస్ట్ లు అనిశ్చితంగా ఉన్నారు ఎందుకంటే చురుకుగా ఉండే హార్మోన్ స్థాయిలు దీనికి సరిపోతాయి. కొందరు ఉప రోగసంబంధ థైరాయిడ్ మాంద్యానికి చికిత్సగా లెవో థైరాక్సిన్ ను ప్రతిపాదించారు, ఇది బహిర్గతమైన థైరాయిడ్ మాంద్యానికి మాదిరి చికిత్స, కానీ దీని ప్రయోజనాలు మరియు నష్టాలు అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. దీని సూచన వ్యాప్తులు కూడా వివాదాస్పదమయ్యాయి. అమెరికన్ అసోసియేషన్ అఫ్ క్లినికల్ ఎండో క్రైనలజిస్ట్స్ (ACEE) ప్రకారం 0.45–4.5mIU/L, 0.1 నుండి 10mIU/L పరిశీలన అవసరమవుతుంది, కానీ చికిత్సకు అవసరం లేదు.[26] థైరాయిడ్ మాంద్యంలో ఎప్పుడూ అధిక చికిత్స యొక్క హాని ఉంది. కొన్ని అధ్యయనాలు ఉప రోగసంబంధ థైరాయిడ్ మాంద్యానికి చికిత్స అవసరం లేదని సూచిస్తున్నాయి. కచ్రాన్ కొలాబరేషన్ వారి అది-విశ్లేషణ "కొన్ని కొవ్వు పదార్ధాల నిర్మాణ ప్రమాణాలు మరియు ఎడమ జఠరిక పనితీరు" తప్ప థైరాయిడ్ హార్మోన్ పున స్థాపనం వలన పెద్ద ప్రయోజనం లేదని కనుగొంది.[27]
ఇంతకు ముందు సూచించిన విధంగా, ఉపరోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం హృదయ కండర సంబంధ వ్యాధుల హానిని మరింత పెంచుతుందా అని పరిశీలించే ఇటీవలి అధివిశ్లేషణ, [28] కొద్దిగా పెరుగుదలను కనుగొంది మరియు "ఇప్పటి సిఫారసులు నవీకరించక ముందు" హృదయ ధమని వ్యాధి అంతిమ లక్ష్యంగా మరిన్ని అధ్యయనాలు జరగాలని సూచించింది.[29]
ప్రత్యామ్నాయ చికిత్సలు
ప్రత్యామ్నాయ వైద్యులు అనేక విభాగాల పై దృష్టి పెట్టారు, వీటిలో: 1) అన్ని శరీర వ్యవస్థల ఆరోగ్యానికి బలాన్నిస్తూ అన్నిటినీ సంతులితం చేయడం; 2) T4 నుండి T3కి సరైన మార్పిడికి పుష్టినివ్వడం; 3) విషపదార్ధాలకు దూరంగా ఉండటం మరియు తొలగించడం 4) ఒత్తిడిని కలిగించే శారీరక మరియు పర్యావరణ కారకాలను తగ్గించడం. ప్రత్యామ్నాయ వైద్యులు సాంప్రదాయ రోగనిరోధక పరీక్షలను ఆధునిక పరీక్షలతో కలిపి థైరాయిడ్ హార్మోన్ పనితీరును అంచనా వేయవచ్చు, లేదా కేవలం లక్షణాలను చూడవచ్చు. T3ని నిదానంగా విడుదల చేసి T4తో కలిపి ఉపయోగించినపుడు హైపో థైరాయిడిజం యొక్క అనేక లక్షణాలను తొలగిస్తుందని మరియు ఈ లక్షణాలతో బాధపడే వ్యక్తుల యొక్క జీవన ప్రమాణాన్ని మెరుగు పరుస్తుందని అనేక మంది కనుగొన్నారు. థైరాయిడ్ కు సరైన పోషకాల ద్వారా శక్తిని ఇవ్వడం వలన, అదనపు హార్మోన్ల అవసరాన్ని నివారించ వచ్చని మరి కొందరి భావన. T3ని వాడటం మాత్రమే చాలామంది వైద్యులు ఆమోదించిన చికిత్సా విధానం కాదు, సాంప్రదాయ పరమైనదైనా లేదా ప్రత్యామ్నాయమైనా, కానీ T3ని నిదానంగా వాడటం సిఫారసు చేయబడింది.[30]
ఇవి కూడా చూడండి
సబ్ అక్యూట్ లిమ్ఫోసైటిక్ థైరాయిడైటిస్
హైపర్ థైరాయిడిజం
సూచనలు

మరింత చదవడానికి
Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
వెలుపటి వలయము

వర్గం:థైరాయిడ్ వ్యాధులు
వర్గం:వ్యాధులు