khalidalt/tydiqa-goldp huggingface dataset:
Rijili Kantori

Question: Bahari kubwa zaidi ulimwenguni inaitwaje?


Rijili Kantori , Rijili Kantarusi au ing. Alpha Centauri (pia: Toliman au Rigil Kentaurus) ni nyota inayong'aa sana katika anga ya kusini kwenye kundinyota ya Kantarusi (pia: ing. Centaurus). Ni nyota ya kungaa sana ya nne angani lakini haionekani kwenye nusudunia ya kaskazini.
Alpha Centauri ni nyota ya pekee kwa sababu ni nyota yetu jirani katika anga ina umbali wa miaka ya nuru 4.2. Inaonekana angani karibu na kundinyota ya Salibu (Crux).
Mfumo wa nyota tatu

Rijili Kantarusi (Alpha Centauri) inaonekana kama nyota moja lakini kwa darubini kubwa inaonekana kuwa mfumo wa nyota tatu zinazokaa karibu na kushikamana kati yao. Nyota mapacha za Alpha Centauri A na Alpha Centauri B ziko miaka ya nuru 4.36 kutoka kwetu na nyota ya tatu Alpha Centauri C au Proxima Centauri ina umbali wa miaka ya nuru 4.22.
Proxima Centauri (yaani nyota ya Kantarusi iliyo karibu zaidi nasi) imegunduliwa kuwa na sayari moja. Vipimo vinavyopatikana hadi sasa zinaonyesha uwezekano mkubwa ya kwamba sayari hii ni ya mwamba (kama dunia yetu, Mirihi au Zuhura) na inaweza kuwa na angahewa, tena katika upeo wa joto unaoruhusu kuwepo kwa uhai. [1]
Marejeo




Jamii:Nyota
Orodha ya Marais wa Uganda

Question: Rai wa Uganda anaitwa nani?



Hii ni orodha ya Marais wa Uganda:

Angalia Pia
Uganda
Wakuu wa Serikali ya Uganda
Makamu wa Rais wa Uganda
Wakoloni wakuu wa Uganda
orodha ya viongozi

Uganda
Mazingira

Question: Kuna sayari ngapi kwa ujumla?

Mazingira ni jumla ya mambo yote yanayomzuguka kiumbe katika maisha yake. Kwa hiyo kila unachokiona ni mazingira yako. 
Mazingira huweza kuundwa na vitu mbalimbali; yanaweza kuwa ya asili (kama misitu, milima, maziwa, mabonde, mito, bahari n.k.) au ya kutengenezwa na binadamu (kama majengo, viwanda n.k.).
Hivyo tunapaswa tuwe makini katika kujenga mazingira yetu kwa sababu vitu vingine huyaharibu, kama vile uchafuzi wa hewa, uchafuzi wa bahari, uchafuzi wa ardhi, n.k. 
Tunapaswa kutunza mazingira yetu kwa sababu kilimo, ufugaji mvua, n.k. huathiriwa na uchafuzi wa mazingira. Mazingira hutunzwa kwa njia mbalimbali kama vile kupanda miti kwa wingi, kutunza vyanzo vyetu vya maji, na kutumia maji vizuri, hasa katika shughuli za kilimo, ili kuliepuka tatizo la ukame.
Kanuni kuhusu ulinzi wa mazingira
Nchi mbalimbali zina kanuni za ulinzi wa mazingira. Kwa mfano katika nchi ya Marekani, kuna kanuni kuhusu ulinzi wa wanyama wanaokaribia kutoweka. Kanuni hii iko katika sheria ya Endangered Species Act (ESA) iliyopitishwa na rais Richard Nixon mwaka 1973. Pia kuna mkataba wa kimataifa uitwao Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES).
Barani Afrika, ulinzi wa mazingira waendeshwa pia japo kuna majangili wanapenda sana kukiuka sheria ili wajitajirishe kwa kuwinda wanyama kiharamu.
Kurasa kuhusu neno mazingira
Mazingira yanaweza kuhusu:
Hifadhi ya mazingira
Uharibifu wa mazingira, vitu vinavyoweza kuchafua mazingira kama vile viwanda, wanyama n.k.
Kujenga mazingira, ujenzi wa eneo ili kuwezesha shughuli za binadamu
Biofizikia ya mazingira, pamoja na mwingiliano wa kemikali zinayoathiri viumbe hai
Mifumo ya mazingira, maeneo ya mfumo wa kimwili ambayo yanaweza kuingiliana na mfumo wa mazingira na kubadilishana molekuli, nishati n.k.
Sanaa ya mazingira
Mazingira pandikizi
Sera ya mazingira
Saikolojia ya mazingira
Ubora wa mazingira
Sayansi ya mazingira, utafiti wa mwingiliano kati ya hali ya kimwili, kemikali na majumuisho ya vitu vinavyohusu mazingira ya biolojia
Mfululizo wa mazingira, LPs, kaseti na CD zinazotoa milio ya asili
Maarifa ya mazingira
Mazingira ya asili, viumbe hai na visivyo hai ambavyo vimetokea kiasili duniani
Mazingira ya kijamii, tamaduni ambazo mtu hufuata
Ekolojia, ubora wa kibiolojia mara kwa mara huchanganywa katika mtazamo wa mazingira kwa ujumla
Harakati za mazingira
Uboreshaji wa mazingira
Orodha ya masuala ya mazingira
Mazingira ya Yesu
Katika sayansi ya kompyuta: 
Mazingira ya mezani, graphical user interface kwa kompyuta
Mazingira yanayobadilikabadilika, sera ya kutambulisha mchakato wa kimazingira
Mwingiliano wa maendeleo ya mazingira, aina ya programu za kompyuta ya kusaidia katika kuendeleza wataalamu wa kompyuta ili kutengeneza programu
Mazingira ya wakati, hali ya mashine isiyo halisi ambayo inatoa huduma ya kuprogramu michakato au mipango ya kuprogramu wakati kompyuta ikiendelea kufanya kazi
Viungo vya nje


Jamii:Jiografia
Jamii:Elimu jamii
All Eyez on Me

Question: Albamu ya All Eyez on Me ina nyimbo ngapi?

Main Page
All Eyez on Me ni albamu mshindi-Grammy ya nne ya rapa wa West Coast, 2Pac. Ilitolewa mnamo tar. 13 Februari 1996, na kuuza nakala zaidi ya milioni 1 ndani ya masaa yake manne ya kutolewa, na kuifanya iwe albamu ya kwanza kwenda kwenye platinamu haraka sana hakuna tena.[1] Hii ilikuwa albamu ya mwisho kutolewa na 2Pac wakati wa maisha yake, akaja kufa miezi 7 kamili baadaye kunako tar. 13 Septemba katika mwaka wa 1996.
Albamu hii huhesabiwa kama moja kati ya kazi 2Pac zilizofanya vizuri hakuna, na huonekana kama moja kati ya albamu zilizopiga hatua kubwa kimafanikio katika muziki wa rap hasa kwa miaka ya 1990.[2] Ilikuwa ikiitwa kama "kazi bora ya 2Pac ambayo haijawahi kurekodiwa"[3]. About.com wataalamu wa rap wameipa All Eyez On Me nafasi ya 80 katika orodha yao ya albamu kali 100 za muda wote.[4] Kwa mujibu wa RIAA, albamu hii ni miongoni mwa albamu za rap ziliouza vizuri kwa muda wote, kwa kuuza zaidi ya nakala za albamu milioni 11 katika Marekani peke yake mnamo mwezi wa  Aprili 1996. Albamu ilitunukiwa platinamu 12 mnamo mwezi wa Juni 1998 na RIAA. Albamu pia ilikuwa vibao vikali namba moja kwenye chati za Billboard 100: How Do U Want It na California Love.[5]
Orodha ya nyimbo
Book 1

Book 2

Single

Historia ya chati
Albamu

Single

Tazama pia
Diskografia ya Tupac Shakur
Tanbihi

Viungo vya Nje
 at AllMusic



Jamii:Albamu za 1996
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Dr. Dre
Jamii:Albamu zilizotayarishwa na Rock
Jamii:Albamu za Death Row Records
Jamii:Albamu za Tupac Shakur
Kampuni ya Magazeti ya Bay State

Question: Je, Kampuni ya Magazeti ya Community ilianzishwa lini?


Kampuni ya Magazeti ya Bay State ina makao yake makuu Somerville, Massachusetts, Marekani. 
Historia
Ilikuwa kampuni ya uchapishaji ya magazeti ya kila wiki katika maeneo kaskazini mwa Boston. Iliundwa katika mwaka wa 1991 na kampuni ya Fidelity Investments baada ya kununua kampuni ya Dole Publishing kutoka mmiliki wake wa muda mrefu, William P. Dole.
Kampuni ya Magazeti ya Bay State ilifungwa na kuwekwa katika kitengo cha Metro cha Kampuni ya Magazeti ya Community inayomilikiwa na Fidelity katika mwaka wa 1996. Kampuni ya Magazeti ya Community hivi sasa inamilikiwa na GateHouse Media.
Mali za Bay State zilikusanywa na familia ya Dole, iliyoendesha gazeti la Cambridge Chronicle tangu miaka ya 1930 mpaka mwanzoni mwa miaka ya 1990. Gazeti la Chronicle, gazeti la kuchapisha rekodi za jiji la Cambridge, limechapishwa tangu mwaka wa 1846 na, chini ya usimamizi wa familia ya Dole, likaungana na gazeti shindani la Cambridge Sun.
Familia ya Dole ilinunua pia magazeti makuu ya kila wiki katika miji mingine miwili kaskazini mwa Boston na vilevile kuchapisha majarida mengine mbalimbali.
Mali
Wakati wa ununuzi na Fidelity katika mwaka wa 1991, kampuni ya uchapishaji ya Dole (ilibadlishwa jina kuwa Kampuni ya Magazeti ya Bay State) ilihusisha magazeti matatu ya kila wiki, yote yakipatikana katika kata ya Middlesex, Massachusetts.
Cambridge Chronicle ya Cambridge (ilianzishwa mwaka wa 1846)
Somerville Journal ya Somerville
Watertown Press ya Watertown
Magazeti haya yote bado huchapishwa chini ya Kitengo cha Metro cha Kampuni ya Magazeti ya Community. Kampuni ya Bay State ilichapisha jarida dogo la wanunuzi katika eneo la Lowell, chapisho hilo liliitwa Merrimack Valley Advertiser. Chapisho hilo lilibadilishwa baadaye kuwa majarida mawili ya Advertiser katika Tewksbury na Wilmington, haya yanachapishwa, hivi sasa, na Kitengo cha Kaskazini Magharibi chini ya majina ya Tewksbury Advocate na The Wilmington Advocate.
Angalia pia
Kampuni ya Magazeti ya Community
Marejeo
. The Boston Globe, 19 Aprili 1991.

Viungo vya nje



Jamii:Makampuni ya Marekani
Jomo Kenyatta

Question: Je,Mwai Kibaki alitawala Kenya kwa miaka ngapi?


Jomo Kenyatta (1893-1978) alikuwa rais wa kwanza wa Kenya.
Jina lake halisi lilikuwa Johnstone Kamau wa Ngengi. Alipewa jina la utani ambalo ni Mkuki wa Moto (Burning Spear). Jina la Kenyatta lilitokana na mkanda aliopenda kuuvaa ambao ulitengenezwa kwa shanga. Wagĩkũyũ wanauita kenyaata. 
Maisha
Alisoma katika shule ya kanisa la wamisionari wa Kiskoti.
Baada ya kuhitimu aliajiriwa kama karani na msoma mita wa manispaa ya Nairobi, alioa mke wake wa kwanza ambaye ni Grace Wahu.
Kabila lake lilikuwa ni Mgĩkũyũ. Azma yake ya kutaka kuikomboa ardhi ya Wagĩkũyũ ilimfanya aweze kuwaunganisha, naye akawa katibu wao mwaka 1928.
Mwaka 1930 alizuru Marekani na Uingereza ambako aliishi miaka kumi na mitano na hata kuoa mwalimu wa Kiingereza ambaye aliitwa Edna Kenyatta. 
Alirudi Kenya mwaka 1946 na alichaguliwa kuwa rais wa chama cha siasa cha Kenya African Union (KANU). Alihamasisha kukomeshwa ubaguzi wa rangi; kuwa na mwamko kisiasa pamoja na mambo mengine yanayompa Mwafrika heshima na utu. 
Aliandika kitabu kiitwacho Facing Mount Kenya kilichohusu ukombozi na historia ya Wagĩkũyũ. Alikuwa pia mwanzilishi na mhariri wa gazeti la kwanza kwa lugha ya Gĩkũyũ ambalo liliitwa Mũigũithania.
Kutokana na kuhusishwa na harakati za vita vya msituni vya kundi la Mau Mau alihukumiwa miaka saba jela mwaka 1952. Huwezi kuzungumza historia ya Kenyatta bila ya kuitaja Maumau. 
Baadaye alioa mke wa tatu aliyeitwa Mama Ngina Kenyatta ambaye alikuja kuwa mke wa rais wa kwanza na ambaye ndiye mama yake Uhuru Kenyatta, rais wa sasa. 
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963. 
Tarehe 1 Juni 1963 Kenya ilipata madaraka na Jomo Kenyatta alitawazwa kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Kenya.
Mwaka mmoja baadaye, Kenyatta akawa rais wa kwanza wa Kenya juu ya uanzishwaji wa jamhuri.
Chama kidogo cha Kenya African Democratic Union (KADU), kilichowakilisha muungano wa makabila madogo ambayo yaliogopa utawala wa makabila makubwa, kilijitoa na kujivunja mwaka wa 1964 na wanachama wake wakajiunga na KANU.
Chama kidogo cha upinzani, Kenya People's Union (KPU), kilianzishwa mwaka 1966, kiongozi wake akiwa Jaramogi Oginga Odinga aliyewahi kuwa makamu wa rais  Kenyatta. KPU ilipigwa marufuku, na kiongozi kuwekwa kizuizini baada ya chachari za kisiasa zilizohusishwa na ziara za Kenyatta katika Mkoa wa Nyanza. Hakuna vyama vingine vya upinzani vilivyoanzishwa baada ya 1969, kupelekea Kenya kuwa mfumo wa chama kimoja chini ya KANU.
Kenyatta alifariki mjini Mombasa tarehe 18 Agosti 1978 na kuzikwa jijini Nairobi kwenye jengo la bunge.
Marejeo




!
Jamii:Waliozaliwa 1893
Jamii:Marais wa Kenya
Jamii:Waliofariki 1978
Hili Game

Question: Wimbo wa kwanza kiliimbwa nchini gani?


"Hili Game" ni jina la wimbo wa mwisho kutolewa kwenye tepu ya kwanza ya albamu ya Nini Chanzo kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania, Juma Nature. Wimbo umetayarishwa na P. Funk ndani ya Bongo Records. Wimbo huu huhesabiwa kama alama ya Nature. Hadi sasa kama anafanya tamasha bila kuimba Hili Game basi hilo tamasha halijafana. Wimbo umemshirikisha TID wakati huo anaanza gemu. Si wengi wanajua kama kiitikio kiliimbwa na TID. 


Viungo vya Nje
 katika wavuti ya AwesomeTapes From Africa
 on YouTube

Jamii:Nyimbo za 2001
Jamii:Nyimbo za Juma Nature
Jamii:Nyimbo zilizotayarishwa na P. Funk
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu

Question: Nchi ya Sudan kusini ina idadi ngapi ya watu?


Hii ni orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu (makadirio ya Umoja wa Mataifa kwa mwaka 2017). 
Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia. 
Saint Helena, ikiwa imekaribiana sana na Afrika, imejumuishwa pia.
Orodha ya nchi na maeneo kufuatana na idadi ya wakazi


Tanbihi

Angalia pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika



Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Demografia
Barabara

Question: Je Lamu kuna magari?




Barabara ni njia iliyotengenezwa ili kupitisha binadamu akitumia vyombo vya usafiri kama vile magari, pikipiki, baiskeli pamoja na farasi.
Lengo ni kurahisisha mawasiliano toka mahali hadi mahali, hivyo ni kati ya miundombinu muhimu zaidi.
Huko Misri barabara za kwanza zilitengenezwa miaka 2,200-2,600 iliyopita,[1] lakini ziliwahi kuwepo za miaka 4,000 KK huko Ur, Iraq.
Barabara kuu
Mara nyingi barabara kuu hutumika kupitishia magari makubwa lakini na madogo na matumizi ya wanadamu pamoja na vyombo mbalimbali hususani vinavyomhusu mwanadamu. Mara chache barabara kuu hupitiwa na wanyama. 
Barabara hizo huweza kuunganisha nchi na nchi, kwa mfano Tanzania na  Kenya.
Mara nyingi barabara kuu husaidia kuinua uchumi wa nchi husika na nchi jirani ambayo imeunganishwa na barabara hiyo kwa kupitisha bidhaa mbalimbali, wakiwemo wanyama na wanadamu, na kwa namna moja au nyingine huinua nchi hizo hata kijamii na kimaendeleo kwa ujumla.
Barabara za pekee kwa matumizi ya usafiri wa haraka wa magari mengi zinajengwa kwa kutumia njia za pekee zinazotengwa kwa kila mwelekeo na bila mikingamano huitwa baraste kuu. Baraste kuu ya kwanza katika Afrika ya Mashariki ilitengenezwa nchini Kenya kati ya Nairobi na Thika.
Barabara ya mchipuko
Barabara ya mchipuko ni barabara ambayo hutumiwa mara chache endapo kama barabara kuu itakuwa na matengenezo. Barabara hii hurahisisha mawasiliano kati ya barabara kuu, hivyo hupunguza msongamano wa magari, hususani katika miji mikubwa.
Ubora wa barabara
Ni ile hadhi ya bararabara iliyoundwa au kutengenezwa kwa teknolojia ya hali ya juu ili barabara iweze kukaa kwa muda mrefu na kwa ubora uleule kama mwanzo, 
Sasa katika bara la Afrika barabara zinahitajika ziwe kwa kiwango kikubwa katika maeneo ambayo nchi kama nchi hutegemea hapo k.mf. viwanda.
Barabara ili iwe bora inahitajika kuwa na lami, pia iwe na alama za barabarani na pia inahitaji kutunzwa, k.mf. kufanyiwa usafi mara kwa mara na tena ukarabati wa mara kwa mara.
Tunatakiwa tuziboreshe barabara zetu ili tupite kwa urahisi, pia tuepukane na ajali mbaya za barabarani.
Pia tunatakiwa tutunze barabara zetu kimandhari ili ziwe safi kwa watumiaji na hao watumiaji wasitupe taka ovyo kwa sababu endapo taka zitatupwa ovyo husababisha uchafuzi katika barabara.
Madhara ya ajali
Ajali za barabarani husababisha nguvu kazi ya taifa kupungua; mfano: kupoteza maisha,ulemavu wa kudumu, pia huchangia kupungua kwa maendeleo hata ya nchi.
Pia katika jamii huleta matatizo mengi na hasara kwa ujumla kutokana na kutumika gharama nyingi wakati wa matibabu na hivyo kupoteza pato la jamii kwa ujumla kutokana na kutumia fedha ili kuwatibu walioathirika na ajali hizo.
Tanbihi


Jamii:Miundombinu
Jamii:Ustaarabu
Jamii:Uchumi
Paul Schulze

Question: Paul Schulze ana watoto wangapi?


Paul Schulze (amezaliwa 12 Juni, 1962)[1] ni mwigizaji wa filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama  Ryan Chappelle katika mfululizo wa FOX maarufu kama 24 kuanzaia mwaka 2001 hadi 2003. Pia anajulikana kwa kucheza kama Father Phil Intintola katika HBO The Sopranos kuanzia mwaka wa 1999 hadi 2006.
Marejeo

Viungo vya nje
 on IMDb


Jamii:Waliozaliwa 1962
Jamii:Waigizaji filamu wa Marekani
Jamii:Watu walio hai
Michezo ya Olimpiki

Question: Pilau ilitokea nchi gani?





Michezo ya Olimpiki ni mashindano makubwa ya michezo mbalimbali duniani inayofanyika kila baada ya miaka minne.
Michezo ya Olimpiki imekuwa na historia ndefu katika vipindi viwili:
Michezo ya Olimpiki ya Kale ilifanyika tangu tarehe isiyojulikana lakini kwa uhakika kuanzia mwaka 776 KK hadi mwaka 393 BK katika mtaa wa mahekalu wa Olimpia kwenye rasi ya Peloponesi nchini Ugiriki.
Michezo ya Olimpiki ya Kisasa ya kwanza ilitokea mwaka 1896 mjini Athens (Ugiriki). Mwanzilishi alikuwa Mfaransa Pierre de Coubertin aliyetaka kutumia kielelezo cha michezo ya kale kwa kujenga uhusiano mzuri kati ya vijana wa nchi mbalimbali na kuwapatia nafasi ya kushindana kwenye uwanja wa michezo badala ya uwanja wa vita. Coubertin alianzisha Kamati ya Kimataifa ya Olimpiki (International Olympic Committee - IOC).
Michezo hii ya kisasa imeendelea kila baada ya miaka minne isipokuwa 1916, 1940 na 1944 kwa sababu ya Vita Kuu ya Kwanza na ya Pili ya Dunia. 
Michezo ya kisasa hufanyika katika mji tofauti kila safari. Michezo ya 2004 ilifanyika Athens, ya 2008 huko Beijing na ya 2012 London.
Kuna tofauti kati ya michezo ya kiangazi na michezo ya majira ya baridi. 
Washindi watatu wa kwanza wa kila mashindano hupewa medali ya dhahabu, fedha au shaba. 
Pete olimpiki
Pete tano za Olimpiki ni alama na nembo ya michezo tangu mwaka 1913. Pete tano zenye rangi tofauti humaanisha mabara matano. Zote zinashikamana kumaanisha ushirikiano wa kimataifa.
Viungo vya Nje



Jamii:Michezo
!
Waraka wa pili wa Yohane

Question: Waraka wa pili wa Yohane umeandikwa na nani?


Waraka wa pili wa Yohane ni kitabu kifupi kuliko vyote 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Mwandishi
Kuanzia karne ya 5 mapokeo yamemtaja Mtume Yohane kuwa mwandishi wa barua hii, kwa sababu yaliyomo, misamiati na mtindo wa mawazo vinalingana na vile vya Waraka wa kwanza wa Yohane. Lakini barua yenyewe inamtaja tu "mzee" kuwa mwandishi wake.
Mahali na muda wa uandishi
Sawa na maandishi mengine ya jumuia za Yohane, barua hiyo inafikiriwa kuandikwa mwishoni mwa karne ya 1 huko Efeso ili kuangalisha dhidi ya wazushi. Katika barua hii linaonekana kwa mara ya kwanza jina la "Mpingakristo".
Walengwa
Walengwa ni Wakristo wa Kanisa linaloitwa "Bibi mteule".
Marejeo
Robert Dabney, "The Doctrinal Various Readings of the New Testament Greek", 1894: p. 32.
Kiungo cha nje
 Agano Jipya kwa lugha ya Kiswahili

Jamii:Vitabu vya Agano Jipya
Jamii:Mtume Yohane
All

Question: Nani alikuwa mkurugenzi mkuu wa kwanza wa National Development Party?


Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/kenyatta

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/jkuat

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/unairobi

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/udsm

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/strathmore

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/ifm

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/dit

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/berkman

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/google

Wikipedia:Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/independent


other


Kiswahili Wikipedia Challenge/Submissions/kwc
Mbangi

Question: Je, bangi ni dawa?


Mbangi (spishi za jenasi Cannabis) ni mmea aina ya vichaka utumikao ili kutengeneza nyuzi au madawa ya kulevya (bangi), n.k.
Spishi
Cannabis indica Mbangi wa kihindi: hutoa bangi.
Cannabis ruderalis Mbangi-wanja: hutumika kwa kuchavusha.
Cannabis sativa Mbangi-mwitu: hutoa nyuzinyuzi hasa.
Matumizi ya Mbangi
Mmea wa bangi una matumizi mengi ya matibabu, ujenzi, kutengenezea dizeli oganiki na pia hufumwa nyuzi zinazotumika katika ushonaji. Utafiti kuhusu mbangi unaendelea kufumbua matumizi mengine zaidi. Shida yake kubwa ni kusababisha uraibu.[1][2][3][4]
Kinaganaga:
Majani ya mmea wa kike wa Mbangi hutumika kutengeneza bangi. Bangi hutumika katika dawa ya kulevya kwa sababu inasababisha namna ya ulevi.
Mbangi ni mmea wa nyuzinyuzi ambazo hufumwa nyuzi zinazotumika katika ushonaji wa vitu tofautitofauti.
Mbangi, hasa spishi ya Cannabis sativa, hupasuliwa mbao, fito na vikingi za ujenzi.
Mbegu za Mbangi, hasa Hemp iliyo katika spishi ya Mbangi-mwitu, hutumika kama chakula [5]
. Mbegu hizi zina proteini, madini, vitamini E na hata mafuta ya Omega-3 na Omega-6 yenye manufaa makubwa kwa mwili. Mbegu za Mbangi aina ya Hemp ni halali kwa matumizi ya chakula katika nchi nyingi ikiwemo Uingereza.[6]
Kimatibabu sehemu tofauti za Mbangi hutumika kwa shughuli tofauti za tiba. Mbegu za Hemp hutumika kupunguza ugonjwa wa moyo kwa vile hutoa nitriki oksidi inayopumzisha mishipa ya damu na kushusha shinikizo la damu. Mafuta yatokayo kwa mbegu hizi za mbangi hutumika kutibu magonjwa ya ngozi. Mbegu za Mbangi Hemp pia zina asidi aina ya GLA (Gamma-Linolenic Acid) inayotumika kupunguza athari za prolactini inayosababisha dalili za kabla ya hedhi (Premenstrual Syndrome) wakati wa kukatika uzazi (menopause).[7][6] Magonjwa mengine ambayo Mbangi una uwezo wa kutibu ni kama vile pumu, ugonjwa wa Parkinson, umbugiaji wa pombe kupindukia, woga wa kula (anoreksia nevosa), unyogovu, ugonjwa wa maungio ya mifupa (athritisi), gliomas, kifafa, shida ya kupumua usingizini (apnea) na glaukoma.[8] Mafuta ya CBD inayotolewa kutoka kwa mbangi yanauwezo wa kutibu wasi wasi (anxiety) na huzuni (depression).[9]
Mbegu za mbangi pia zaweza kutolewa mafuta au dizeli oganiki inayoweza kutumika kwa jenereta au kuendesha injini nyingine za dizeli.[10][11][12][13]
Utafiti unaendelea kuhusu uwezekano wa kutumia mbangi katika utengenezaji wa karatasi za kuandikia na kuhusu madhara yake kwa afya[14].
Picha

Majani
Maua dume
Maua jike

Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje


Jamii:Mwaridi na jamaa
Jamii:Mitishamba
Jamii:Madawa ya Kulevya
Wilaya ya Mkinga

Question: Bollywood ilianzishwa mwaka gani?

Wilaya ya Mkinga ni wilaya moja ya Mkoa wa Tanga iliyopo ufukoni wa Bahari Hindi. Ilianzishwa  rasmi  mwaka 2005 baada ya kugawanywa kutoka Wilaya ya Muheza. Makao makuu ya wilaya yapo Kasera. 
Idadi ya wakazi ilikuwa mnamo watu 118,065 [1] wanaoishi katika tarafa 2, ambazo ni  Maramba na Mkinga, kata 21 na vijiji 85.[2]
Wilaya imepakana na Wilaya ya Muheza na Tanga kwa upande wa kusini, Wilaya ya Lushoto na Korogwe upande wa magharibi, Kenya upande wa kaskazini na Bahari ya Hindi kwa upande wa mashariki.
Maeneo ya wilaya hii ni kilomita za mraba 2,948.
Uchumi wa Mkinga
Shughuli kuu za wakazi wake ni kilimo, ufugaji, biashara, uzalishaji wa chumvi na uvuvi. Asilimia 85% ya eneo la Wilaya ya Mkinga yaani 2505.8 km² linafaa kwa kilimo na ufugaji.
Zao la korosho ni zao kuu la biashara. Mashamba darasa ya zao la mikorosho yameanzishwa katika vijiji vya Mahandakini, Mavovo, Kwangena na Totovu. Katika kuendeleza zao la korosho, shamba la kutoa mbegu na vikonyo vya mikorosho limeanzishwa, Pia kuna mchakato wa kuanzisha bustani ya miche ya mikorosho.
Mnamo mwaka 2012 wilaya ilikuwa na ng’ombe 1,962 wa kisasa, ng’ombe 29,990 wa kiasili, mbuzi 27,864, kuku 111,515, na kondoo 7,055.[3]
Marejeo



M
Bahari kuu

Question: Bahari zote ziko na maji ya chumvi?

Bahari Kuu (ing. w:ocean) ni jina linalotumika kutaja jumla ya maeneo makubwa ya maji ya chumvi duniani yanayopakana na kufuatana kama gimba moja. Kwa maana hii bahari kuu inafunika zaidi ya theluthi mbili za uso wa dunia.

Bahari Kuu imegawiwa na ardhi ya mabara kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia lakini sehemu zake zinaungana kwenye nusutufe ya kusini. 

Ugawaji wa Bahari Kuu ya Dunia
Eneo hili kubwa huhesabiwa mara nyingi kama bahari kuu tatu yaani:
Bahari Atlantiki kati ya Amerika upande mmoja na Ulaya - Afrika upande mwingine
Bahari Pasifiki kati ya Amerika na Asia
Bahari Hindi kati ya Afrika na Asia.
Hizi sehemu tatu hutajwa pia kama "bahari kuu" kwa kuzitofautisha na maeneo madogo zaidi ya maji ya chumvi au sehemu zinazoitwa bahari ya kando. [1]
Wakati mwingine Bahari ya Aktiki na Bahari ya Antaktiki hutajwa kama bahari kuu ("oceans") za pekee.
Tabia za Bahari Kuu
Bahari kuu hushika asilimia 97% ya maji yote duniani. Hadi sasa ni asilimia 5 pekee zilizofanyiwa utafiti kamili. [2] Kiasi cha maji yote kwenye bahari kuu ni takriban kilomita za mjazo bilioni 1.3.
Kiasi cha maji baharini kinajulikana kuwa kilicheza na kubadilika katika historia ya dunia. Wakati wa vipindi vya baridi duniani, kama vile enzi ya barafu, sehemu kubwa ya maji yalipatikana kwa umbo la barafu na maji kiowevu yalikuwa kidogo. [3]. Kuongezeka kwa halijoto duniani kunasababisha kupanda kwa uwiano wa bahari kote duniani. Nchi mbalimbali hasa kwenye pwani au nchi za visiwa zitapungua kieneo.
Halijoto ya bahari na mikondo yake ni athira muhimu mno kwa ajili ya mabadiliko ya hali ya hewa.
Marejeo

Jamii:Bahari
Historia ya Uholanzi

Question: Nchi ya Uholanzi ina takriban watu wangapi?

Main Page inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Ufalme wa Uholanzi.
Kisha kutekwa na Julius Caesar katika karne ya 1 KK, kusini mwa nchi ikawa mpaka wa kaskazini wa Dola la Roma hadi lilipokoma (karne ya 5).
Baadaye nchi ilivamiwa na makabila mbalimbali ya Wagermanik: Wasaksoni, Wabatavi, Wafrisi na Wafaranki. 
Katika karne ya 8 nchi ilikuwa sehemu ya dola la Karolo Mkuu, na katika karne ya 10 ya Dola Takatifu la Kiroma. 
Baadaye mfumo wa ukabaila ulitawala nchi sehemu sehemu.
Katika karne ya 16 nchi ilikuwa chini ya familia ya makaisari (Absburg), lakini ilipokea Matengezo ya Kiprotestanti kinyume cha matakwa ya kaisari Karolo V. 
Mwanae Filipo II wa Hispania alipomrithi hakukubali jambo hilo na kusababisha uasi ulioenea kote (1566-1581) hadi wilaya saba zilipounda jamhuri iliyotambuliwa na Hispania mwaka 1648 tu, katika amani ya Westfalia.
Karne ya 17 ndipo nchi ilipofikia kilele cha ustawi wake, ikiwa na makoloni mengi huko India, Indonesia, Afrika na Amerika, pamoja na biashara kubwa ya kimataifa duniani kote.
Karne iliyofuata Uingereza ulishika nafasi hiyo ya Uholanzi. 
Baada ya mapinduzi ya Kifaransa (1789) nchi ilitekwa na Wafaransa hadi Amani ya Vienna (1814-1815) iliyopanua Uholanzi huru tena, lakini kwa mfumo wa ufalme. 
Hata hivyo mwaka 1830 Ubelgiji ulijitenga na mwaka 1890 Luxemburg ilifanya vilevile.
Uholanzi haukutaka kushiriki Vita vikuu vya kwanza vya dunia, lakini katika vita vikuu vya pili ulivamiwa na Ujerumani (1940-1945). 
Baadaye Uholanzi umejitahidi sana kushiriki katika mahusiano ya kimataifa na ni kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya.


Jamii:Historia ya Uholanzi
Jamii:Historia ya Ulaya
Lizards (Heroes)

Question: Je,msimu wa pili wa tamthilia ya Heroes ilianza mwaka upi?


"Lizards" ni sehemu ya pili ya msimu wa pili wa tamthilia ya ubunifu wa kisayansi inayorushwa hewani na TV ya NBC - Heroes. Sehemu hii ilitungwa na Michael Green na kuongozwa na Allan Arkush. Ilianza kurushwa kwa mara ya kwanza mnamo tar. 1 Oktoba, 2007.
Hadithi
Majambazi ya Ki-Ireland ambao wamemkuta Peter Petrelli akiwa katiwa pingu ndani ya kontena la mizigo lililokuwa likimshikiria kama mateka. Wakamhoji maswali kwa mateso makali kuhusu mzigo wao uliopotea (zigo la iPod). Caitlin, dada wa Ricky, kiongozi wa majambazi, akaanza kumtibia Peter, ambaye hakuwa na uwezo hata wa kukumbuka jina lake. Caitlin anaelezea ya kwamba kitendo cha Ricky kushindwa kufikisha mzigo uliopotea wa iPods utamletea matatizo makubwa sana Ricky. 
Caitlin na Peter kisha wakashangazwa kukuta majeraha yote aliyokuwa nayo Peter yametoweka. Peter kisha akajitorosha mwenyewe. 
Marejeo

Viungo vya Nje
 on IMDb
 - Director's blog on the filming of this episode.
Lyon

Question: Je,Michezo ya Afrika Nzima ilifanyika nchi gani mara ya kwanza?




Lyon ndiyo mji mkuu wa mkoa wa Rhône-Alpes na wa tatu katika Ufaransa nzima. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka 2007, mji huu pamoja na vitongoji vyake una wakazi wapatao milioni 4.4. Mji upo mita 162-312 juu ya usawa wa bahari. 
Lyon katika historia
Kihistoria ni muhimu tangu zamani, kwa kuwa ulikuwa mji mkuu wa Gallia. Kiini cha mji kimeorodheshwa na UNESCO mwaka 1998 katika Urithi wa dunia.
Kutoka huko Ukristo ulienea katika nchi inayoitwa sasa Ufaransa. Ndiyo sababu askofu wake anahesabiwa mpaka leo kuwa mkuu kuliko wale wote wa nchi hiyo. Maarufu kati ya watakatifu wake: wafiadini wa Lyon na askofu Ireneo.
Katika karne ya 13 mjini ilifanyika mitaguso miwili inayohesabiwa na Kanisa Katoliki kuwa mitaguso mikuu: Mtaguso I wa Lyon (1245) na Mtaguso II wa Lyon (1274). Mpaka leo jimbo hilo linadumisha mambo machache ya pekee katika  liturujia kufuatana na mapokeo ya Gallia (Liturujia ya Lyon).
Tazama pia
Orodha ya miji ya Ufaransa
Viungo vya nje
(in French) 
(in French) 
(in French) 
(in French) 
(in French) 
(in French) 


Jamii:Miji ya Ufaransa
Jamii:Rhône-Alpes
Jamii:Urithi wa Dunia
Stesheni (maana)

Question: Stesheni ya televisheni ya kwanza Marekani ni ipi?

Stesheni (kutoka ing. station) ni mara nyingi jina kwa kituo au mahali ambako vyombo vya usafiri vinasimama, kwa mfano stesheni ya basi au reli.
Inapatikana pia kama jina la kata mbalimbali, kwa mfano

Stesheni (Nachingwea)
Stesheni (Same)
Kaunti ya Isiolo

Question: Kenya ina kaunti ngapi?


Kaunti ya Isiolo ni mojawapo ya kaunti za Kenya zilizopo baada ya katiba mpya ya Jamhuri ya Kenya kupatikana mwaka 2010. 
Imepakana na Kaunti za Marsabit, Samburu, Meru, Laikipia, Garissa, Tana River na Wajir. Mpaka wake na Kaunti ya Meru umekuwa na utata tangu kaunti zianzishwe[1].
Makao makuu yako Isiolo. Mji huo umepangiwa kuwa mji wa raha katika mradi wa LAPSSET. 
Jiografia
Kaunti ya Isiolo ina maeneo makavu na nusu kavu. Mvua hunyesha mara kwa mara. 
Mto Ewaso Ng'iro (Kaskazini) hupitia katika kaunti hii[2]. 
Utawala
Kaunti ya Isiolo imegawanywa katika kaunti ndogo zifuatazo[3]:

Tazama pia
Orodha ya mito ya kaunti ya Isiolo
Marejeo

Viungo vya nje


Coordinates: 

Jamii:Kaunti za Kenya
Jamii:Kaunti ya Isiolo
Benjamin wa Mambo Jambo

Question: Msanii Dknob alizaliwa wilaya gani nchini tanzania?


Benjamin Sixtus Busungu (amezaliwa tarehe 11 Novemba 1976) ni msanii mwimbaji wa Hip Hop, Dancehall, Afro-Beat, Afro-Pop na pia mtayarishaji wa rekodi kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Benjamin wa Mambo Jambo. Awali alikuwa na kundi la Mambo Jambo, kundi ambao lilikuwa linafanya muziki wa hip hop katika miaka ya 2001/2002. 
Vibao vyake binafsi ni pamoja na: "Nimefulia", "Myfriend" na "Bang"[1] na kuweza kushirikishwa katika baadhi ya nyimbo za bongo flava na albamu kadhaa. Vilevile amepiga video za muziki mbalimbali nchini Tanzania.
Maisha
Benjamin alizaliwa katika hospitali ya Bombo mjini Tanga, Tanzania.
Ni mtoto wa nne kuzaliwa katika orodha ya watoto kumi wa Sixtus Busungu. Alianza elimu yake ya msingi kunako mwaka wa 1985 hadi 1991, katika shule ya msingi Mtejeta, wilaya ya Mpwapwa, katika mkoa wa Dodoma, Tanzania.
Kisha akaenda kujiunga na shule ya Sekondari ya Lake ya mjini Mwanza Tanzania, kwa kidato cha kwanza hadi cha nne akiwa hukohuko Mwanza.
Baada ya hapo, akaelekea zake katika mafunzo ya sanaa katika Chuo cha Sanaa cha Bagamoyo kuanzia 1998 hadi 2000. 
Kwa sasa anasomea bachela ya utayarishaji wa filamu katika chuo cha AFDA kilichopo Cape Town, Afrika Kusini. 
Mengine aliyosomea ni ufundi wa kompyuta na uhandisi wa sauti katika Dar Computer UDSM.
Marejeo

Viungo vya nje
 katika CDbaby.com
 katika Mwamba Productions.com


Jamii:Waliozaliwa 1976
Jamii:Wanamuziki wa Tanzania
Jamii:Watu walio hai
Siagi ya karanga

Question: Je, siagi inatokana na maziwa pekee?


Siagi ya karanga ni chakula chenye umbo la malai ambayo inatengenezwa kwa kutumia karanga zilizokaangwa. 
Karanga zinasafishwa baada ya kukaangwa halafu zinasagwa. Wakati wa kusaga mafuta yaliyopo ndani yake yanatoka; kama hamna ya kutosha, mafuta huongezwa na yote inakorogwa hadi kufikia hali ya malai laini. Tokeo lake linafanana kiasi na siagi na pia inaweza kuliwa kama siagi, mfano: kwa kupakwa juu ya mkate. Hivyo jina "siagi ya karanga" limetokea ingawa malai hii haina uhusiano wa kweli na siagi inayotengenezwa kutokana na maziwa ya wanyama ilhali "siagi ya karanga" inatokana na mimea pekee.
Siagi ya karanga inaweza kukaa muda mrefu bila ya kuharibika au kuchacha pasipo kuongezewa kemikali yoyote ndani yake. Viungo vinavyohusika katika kutengeneza siagi hii ni karanga, chumvi, mafuta ya kupikia na sukari.
Inaongeza protini mwilini na huleta ladha tamu katika chakula. 
Hivyo siagi hii hutumika kwenye mapishi: unaweza kuiweka katika nyama,kande, mboga za majani na hata kupaka juu ya mkate.
Viungo vya nje
 (tovuti ya madehow.com, iliangaliwa Februari 2018)
, gazeti la Uingereza The Guardian, 22 Oktoba 2015

Jamii:Chakula
Somaliland

Question: Somaliland ina ukubwa gani?


Somaliland (kwa Kisomalia: Soomaaliland) ni eneo la kujitawala kaskazini mwa Somalia. 
Hali halisi ni nchi huru tangu mwaka 1991 lakini haijatambuliwa na umma wa kimataifa, wala nchi nyingine yoyote. 
Eneo lake ni karibu sawa na koloni la zamani la Somalia ya Kiingereza: jumla kilomita za mraba 137,600 iliyokuwa nchi huru kwa siku chache mwaka 1960 kabla ya kuungana na Somalia ya Kiitalia. Lakini kanda la mashariki linaloitwa Sanaag limejiunga na jimbo la Puntland ingawa linadaiwa na Somaliland kwa sababu ilikuwa sehemu ya koloni ya Kiingereza (angalia ramani ndogo upande wa kulia: Sanaag kwa rangi kijani-neupe).
Imepakana na Ethiopia, Jibuti, Ghuba ya Aden na jimbo la Puntland la Somalia. 
Mji mkuu wa Somaliland ni Hargeisa.










Historia
Habari za kwanza zinazojulikana kuhusu eneo la Somaliland zasema lilikuwa chini ya milki ya Axum na baadaye Usultani wa Adal. 
Bandari ya Berbera ilijulikana tangu zamani za Periplus ya Bahari ya Eritrea.
Katika karne ya 16 Waosmani waliingia wakishika utawala juu ya sehemu za magharibi kwa sababu walitaka kusimamia mlango wa Bahari ya Shamu, Bab el Mandeb.
Walifuatwa na Misri na baadaye Uingereza ambao uliitawala kama "British Somaliland Protectorate" au eneo lindwa la Somalia ya Kiingereza. 
Koloni likapewa uhuru wake tarehe 26 Juni 1960 kama Nchi ya Somaliland, ikaungana baada ya siku tano na Somalia ya Kiitalia kuwa Jamhuri ya Somalia.
Wakati wa udikteta wa Siad Barre watu wa kabila la Isaaq waliteswa sana, wakaanza kuchukua silaha dhidi ya rais huyu. 
Baada ya kuporomoka kwa serikali yoyote nchini Somalia, wazee wa eneo lililokuwa Somaliland walikutana na kuamua kurudisha uhuru wa awali.
Wakazi
Kuna wakazi milioni 4.5. Zaidi ya nusu ni wafugaji wa kuhamahama na takriban 45 % hukaa mjini au vijijini. 
Karibu wote ni Wasomalia, hasa wa kabila la Isaaq, wengine ni wa Dir au Darood. 
Viungo vya nje


Jamii:Somalia
Jamii:Pembe la Afrika
Orodha ya vyama vya siasa Tanzania

Question: Vyama vya kisiasa Tanzania ni ngapi?


Mfumo wa vyama vingi ni hali ya kuwa na chama zaidi ya kimoja,katika nchi moja.Madhumuni ya kuwa na vyama vingi vya siasa ni kuleta ushindani wa kisiasa,ili kuleta maendeleo ya nchi,upinzani wa kisiasa sio uadui kama watu wengi kwenye nchi zinazoendelea wanavyodhani,kuwa na vyama vingi ni kuongeza wigo wa demokrasia katika jamii huska.
Tanzania ni nchi yenye mfumo wa vyama vingi vya siasa uliorejeshwa katika katiba ya Tanzania mwaka 1992.
Chama tawala ni   
Chama cha Mapinduzi (CCM) ambacho kimetokana na muungano kati ya
Tanganyika African National Union (TANU) na
Afro Shiraz Party (ASP) ya Zanzibar.
Vyama vingine vya siasa Tanzania ni 
Civic United Front (CUF),
Tanzania Labour Party (TLP),
Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema),
National Convention for Constitution and Reconstruction-Mageuzi (NCCR-Mageuzi),
National League of Democracy (NLD),
Democratic Party (DP), na
Demokrasia Makini.
Alliance for Change and Transparency (ACT)
Orodha kamili ya vyama vya siasa nchini Tanzania]
Ghuba ya Aden

Question: Je,Ghuba kubwa zaidi duniani ni ipi?


Guba ya Aden ni mkono pana wa Bahari Hindi kati ya Somalia upande wa kusini na Rasi ya Uarabuni upande wa kaskazini. Inaanza kwenye sehemu ya Bahari Hindi iitwayo pia Bahari Arabu na kuelekea kwa mlango wa bahari wa Bab el Mandeb unaoiunganisha na Bahari ya Shamu.

Eneo, visiwa, nchi na miji ya pwani
Ghuba hii ina urefu wa kilomita 1,000 na upana wake ni kati ya 150 km hadi 440 km. Kimo cha maji hufikia urefu wa mita 3,748. Imepakana na nchi za Yemen, Somalia (au Somaliland) na Jibuti.
Mabandari muhimu zaidi ni Aden nchini Yemen, Berbera nchini Somalia na mji wa Jibuti nchini Jibuti.
Kuna funguvisiwa viwili:
Sokotra ambayo ni sehemu ya Yemen
Visiwa vya Zeila mbele ya pwani la Somalia
Jiolojia
Kijiolojia ghuba ya Aden ni sehemu ya kaskazini ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki linaloendelea hapa chini ya uso wa bahari.

Bahari ya maharamia
Siku hizi ghuba hii ni kati ya njia za bahari hatari kwa usafiri kwa meli kwa sababu ya maharamia wenye vituo vya hasa Somalia lakini pia Yemen. Manowari za kimataifa yajaribu kulinda eneo hili. 



Jamii:Bahari ya Shamu
Zambia

Question: Je,nchi ya Zambia hufanya uchaguzi mkuu baada ya muda upi?




Republic of Zambia

Jamhuri ya Zambia




























Neno Kuu: “One Zambia, one nation”
Kiing. „Zambia moja, Taifa moja“Lugha rasmiKiingerezaMji MkuuLusakaSerikaliJamhuriRais(Edgar Lungu)Eneo752.614 km²Idadi ya Wakazi14,309,466 (Julai 2012)Wakazi kwa km²17,2UhuruKutoka Uingereza 24 Oktoba 1964PesaKwacha ya Zambia = 100 NgweeWakatiUTC+2Wimbo wa TaifaLumbanyeni Zambia (Stand and sing of Zambia)
Jamhuri ya Zambia ni nchi ya Kusini mwa Afrika isiyo na mwambao baharini. 
Imepakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Tanzania upande wa kaskazini, Malawi upande wa mashariki, Msumbiji, Zimbabwe na Botswana upande wa kusini, Namibia na Angola upande wa magharibi.
Mji mkuu ni Lusaka (wenye wakazi 1,460,500).
Jina
Jina limetokana na mto Zambezi. Jina la zamani za ukoloni (hadi 1964) lilikuwa "Northern Rhodesia".
Jiografia
Nchi kwa sehemu kubwa ni nyanda za juu kuanzia mita 1.000 hadi 1.400 juu ya UB. Milima ya Muchinga imepanda hadi mita 2.164, kilele cha juu kabisa kiko kwenye mita 2.301 huko milima ya Mafinga Hills.
Historia
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani. 
Katika karne za kwanza za milenia ya 1 BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.
Baada ya wapelelezi Wazungu kufika katika karne ya 18, Zambia ikawa nchi lindwa ya Uingereza kwa jina la Northern Rhodesia mwishoni mwa karne ya 19. 
Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza. 
Chama chake cha kijamaa United National Independence Party (UNIP) kilitawala kuanzia mwaka 1964 hadi 1991, kikiwa chama pekee halali kuanzia mwaka 1972. 
Baada ya Kaunda kuanguka, Frederick Chiluba wa Movement for Multi-Party Democracy alitawala tangu mwaka 1991, akafuatwa na Levy Mwanawasa (2002-2008). 
Aliyefuata tena ni rais Rupiah Banda (2008-2011), halafu Michael Sata wa Patriotic Front party (2008-2014).
Baada ya kifo chake, Guy Scott alikaimu hadi uchaguzi wa tarehe 20 Januari 2015, ambapo Edgar Lungu alipata kuwa rais wa sita.
Watu
Wakazi wa Zambia ni wasemaji wa lugha za Kibantu katika makabila 73. Makubwa ndio Wabemba (21.5%), Watonga, Walozi, Watumbuka, Walunda, Waluvale, Wakaonde, Wankoya na Wanyanja-Wachewa. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza.
Idadi kubwa ni wakulima wa kujitegemea, ingawa 44% wanaishi mijini.
Upande wa dini, karibu wote ni wafuasi wa Ukristo ambayo ndio dini rasmi kwa mujibu wa katiba ya nchi. 67% ni Waprotestanti, 21% ni Wakatoliki na 9% ni Wakristo wa aina nyingine.
Tazama pia
Miji ya Zambia
Mikoa ya Zambia
Orodha ya lugha za Zambia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika
Viungo vya nje




 from the Business Anti-Corruption Portal
 at Curlie
 from the BBC News
Wikimedia Atlas of Zambia
 from International Futures





Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Jumuiya ya Madola
Mbuga za Taifa la Tanzania

Question: Lugha ya taifa nchini Tanzania ni gani?


Mbuga za Taifa za Tanzania[1] ni nyingi tena mbalimbali, zikishika karibu theluthi moja ya eneo lote la nchi hiyo ya Afrika Mashariki.
Zinagawanyika kati ya:
Hifadhi za Taifa,
Hifadhi Teule,
Hifadhi ya Mawindo na
Mapori ya Akiba.
Hii ni orodha ya Hifadhi za Taifa, ambazo ni 16: 

Tunatakiwa tuuweke ulinzi mbugani kwani kuna majangili wanaoua ovyo wanyama kama vile tembo, kifaru: wanyama hao wanaweza kutusaidia katika kuinua pato la taifa kupitia utalii.
Tazama pia
Wizara ya Maliasili na Utalii
Marejeo

Viungo vya nje




En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.
Jamii:Orodha
!
Jamii:Tanzania
Libido

Question: Je kuwa na libido ya chini ina tiba?

Libido (yaani nyege au ashiki) ni uchu au hamu ya kujamiana ambayo hupatikana kwa wanaume na kwa wanawake. Neno hili la Kilatini hutumika hasa mtu alipo na kiwango kidogo cha libido. Hapo ndipo utakaposikia kwamba fulani ana libido kidogo ama mwanamume fulani amekosa nguvu za kiume. Hata hivyo, yafaa ijulikane kwamba kuna tofauti kati ya hamu ya ngono na nguvu za kiume. Mwanamume asiye na nguvu za kiume huenda akawa na kiasi cha libido kinachofaa, lakini hawezi kujamiana na mwenziwe kwa njia inayofaa maana mwili wake hauitikii.
Libido husababishwa na nini
Libido huathiriwa na sababu tofauti kama vile za biolojia, saikolojia na za kijamii. 
Libido huathirika kibiolojia kwa maana homoni za mwili, kama vile tesistosteroni na dopamini, husababisha mtu awe na uchu wa ngono au akose. 
Unapokuwa na shida za kisaikolojia kama vile huzuni, wasiwasi au jambo linalokusumbua kiakili, basi uchu wako wa ngono pia utakwenda chini. 
Kijamii, huenda ikawa kwamba kazi unazozifanya ili kukidhi mahitaji ya kila siku zinakunyima wakati au hata uchu wa ngono. 
Libido huenda ikaathirika iwapo u mgonjwa maana hutakuwa na uchu au hata fikra za ngono.
Libido na umri
Utafiti umeonyesha kwamba wanaume huwa na libido ya kiwango cha juu wanapobalehe kati ya umri wa miaka kumi na tano hadi kumi na tisa. Kutoka hapo, libido yao yaenda ikididimia maana homoni ya tesistosteroni pia yafifia. Hata hivyo inasemekana [1] kuna uwezekano mtu akawa na libido hafifu akiwa na umri mdogo ikiwa homoni yake ya tesistosteroni imekwenda chini, jambo ambalo linaweza kusuluhishwa [2]
Kwa upande mwingine, wanawake hupata libido ya kiwango cha juu zaidi wanapofikia umri wa miaka thelathini. Ijapokuwa wao huanza tamaa ya ngono wakibalehe, hamu yao huwa juu zaidi wakiwa wenye umri huo wa miaka thelathini.
Dawa za kutitimua libido
Kwa wanaume walio na libido iliyo chini, kuna dawa ambazo waweza wakapewa na madaktari. Madawa haya, yanayotengenezwa kwa kemikali, au mata oganiki ikiwemo bidhaa zinazotolewa kwa mimea, wanyama na pia wadudu kama Spanish Fly [3], huwasaidia kuongezea kiwango cha homoni ya tesistosteroni [4]. 
Kuna vyakula pia vinavyoongeza libido kama vile ndizi, tini na parachichi. Matunda hayo hujulikana kama mkuyati (kwa Kiingereza aphrodisiacs)[5]. Mimea mingine mikuyati ni kama vile Muyohimbi (Pausinystalia yohimbe) wa Afrika Magharibi, Mkombelo (Mondia whytei) kutoka sehemu tofauti za Afrika[6] na Muashwagandha kutoka Uhindi (Withania somnifera).[7]
Tazama pia
Ubaridi wa ashiki
Tanbihi

Viungo vya nje


Jamii:Afya
Jamii:Jinsia
Jamii:Saikolojia
Orodha ya makabila ya Kenya

Question: Kuna makabila mangapi ulimwenguni kwa Jumla?

Hii orodha ya makabila ya Kenya inatokana na orodha ya lugha za Kenya .
Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.  
Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi Kenya kama wakimbizi kutoka vita katika nchi za jirani, wala vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Arabia, Uhindi au nchi nyinginezo.  
Kuna karibu makabila asilia arubaini nchini Kenya, yakiwemo:
Waboni (pia huitwa Waaweer)
Waborana
Waburji
Wachonyi
Wachuka
Wadaasanach
Wadahalo
Wadigo
Waduruma
Waembu
Waendo
Wagikuyu
Wagiryama
Wagusii
Wakalenjin (wakijumisha Wapokot, Wamarakwet, Waelgeyo, Wanandi, Wasabaot, Wakipsigis, na Watugen)
Wakamba
Wakuria
Waluo
Waluhya (au Waluyia, wakijumuisha Wabukusu, Wanyala, Watachoni, Wakabras, Watsotso,Waidakho, Waisukha, Wamaragoli, Wawanga, Watiriki, Wanyore, Wakhayo, Wasamia, Wakisa, Wamarama)
Wamaasai
Wamalakote (pia huitwa Wailwana)
Wameru
Wamwimbi
Wanyala
Wanyore
Waokiek
Waoromo
Wapokomo wa Chini
Wapokomo wa Juu
Warendille
Wasagalla
Wasamburu
Wasanye
Wasomali (au Wariyaahe)
Wasuba
Waswahili
Wataita
Wataveta
Wateso
Watharaka
Waturkana
Wayaaku
Makabila makuu
Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:
Wakikuyu (Agĩkũyũ) 20.78%
Waluhya 14.38%
Wajaluo 12.38%
Wakalenjin 15.46%
Wakamba 11.42%
Wasomali 8%
Wakisii 6.15%
Wameru (Meru) 5.07%
Wamasai 1.76%
Waturkana 1.52%
Waembu 1.20%
Wataita 0.95%
Waswahili 0.60%
Wasamburu 0.50%
Makabila madogo
Aweer
Bajuni
Bukusu
Dahalo
Isukha
Kore
Kuria
Maragoli
Marama
Miji Kenda
Ogiek
Orma
Pokomo
Rendille
Sengwer
Suba
Tachoni
Taveta
Watha
Yiaku
Oromo
Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:
Wagujarati
Wabaluchi
Wapunjabi
Wagoa
Waingereza
Wahadhrami
Waarabu
Waitalia
Marejeo



*
Makabila ya Kenya
Kalenda ya jua

Question: Gari la kwanza lilitengenezwa na nani?


Kalenda ya jua ni kalenda inayofuata mwendo wa jua jinsi inavyoonekana angani. Hali halisi tunaona matokeo ya mwendo wa dunia kuzunguka jua. 
Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu. Muda kamili wa mzunguko huu ni siku 365.2425.
Kwa kawaida kalenda za jua hutumia mwaka mwenye siku 365 na kuongeza siku moja kila baada ya miaka minne au kwa utaratibu mwingine. 
Historia ya Kalenda za jua
Kalenda nyingi za asilia zilikuwa kalenda za mwezi kwa sababu mwendo wa mwezi na vipindi vyake huhesabiwa rahisi zaidi. Lakini hesabu ya miezi halisi ina hasara ya kwamba miezi hairudi kufuatana na majira. Asili ya kalenda ya jua ni utamaduni wa wakulima katika nchi zisizo karibu na ikweta.
Katika nchi zisizo karibu na ikweta kuna majira yenye tofauti kubwa kufuatana na mwendo wa jua angani. Kwa mfano kuna kipindi ambako jua halifiki kwenye kilele cha anga wakati wa mchana na muda wa mchana ni fupi. Kipindi hiki huwa na baridi na giza. Kinyume chake kuna kipindi ambako jua linaonekana masaa mengi kila siku na mchana ni mrefu. Hiki ni kipindi cha joto. 

Kalenda za Jua
Kalenda ya jua inayojulikana zaidi ni Kalenda ya Gregori iliyokuwa kalenda ya kimataifa. Inatumia pia kipindi cha "mwezi" lakini miezi hii haina uhusiano tena na mwendo wa mwezi kama gimba la angani tena. 



Kalenda zifuatazo hufuata mwendo wa jua:
Kalenda ya Gregori
Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Bahá'í
Kalenda ya Wakopti
Kalenda ya Uajemi
Kalenda ya Malayalam
Kalenda ya Tamil
Kalenda ya Thai
Jamii:Kalenda
Kamusi elezo

Question: Nani alizindua kamusi ya Encyclopædia Britannica?

300px|thumbnail|Encyclopedia Britannica ilikuwa kamusi elezo mashuhuri zaidi duniani hadi kuja kwa Wikipedia.
Kamusi elezo (pia: ensiklopedia) ni kitabu kinachojaribu kukusanya ujuzi wote wa binadamu. 
Siku hizi, Wikipedia ni kamusi elezo kubwa zaidi duniani. Zamani (kabla ya kuja kwa Wikipedia) Encyclopedia Britannica ilikuwa kati ya kamusi elezo kubwa zaidi.
Katika historia zilikuwepo majaribio mbalimbali ya kukusanya ujuzi wote wa dunia. Mfano bora wa kale ni kamusi ya Yongle kutoka China iliyotungwa na wataalamu 2000 katika karne ya 14 na kuandikwa kwa mkono katika vitabu 1100. 
Lakini kamusi elezo au ensiklopedia zimekuwa na athari kubwa sana tangu Johannes Gutenberg na kupatikana kwa uchapaji wa vitabu ulioshusha kabisa bei ya vitabu kwa watu wengi.
Ensiklopedia ya kwanza ya kisasa iliyokuwa na athira kubwa sana ilikuwa "Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers" iliyokusanywa na Denis Diderot pamoja na Jean Baptiste le Rond d’Alembert pamoja na waandishi zaidi ya 130 katika karne ya 18 huko Ufaransa. Kamusi elezo hili likawa kati ya vyanzo vya harakati ya Zama za Mwangaza.

Jamii:Elimu