Kanada

Question: Je, nchi ya Jamaika ipo chini ya utawala wa malkia wa Uingereza?


Kanada ni nchi kubwa ya Amerika ya Kaskazini na ya pili duniani kwa eneo baada ya Urusi, lakini idadi wa wakazi ni 35,675,834 tu. 
Kwenye nchi kavu imepakana na Marekani bara na jimbo la Alaska. Mbele ya pwani zake kuna kisiwa kikubwa cha Greenland ambacho ni chini ya Denmark halafu visiwa vidogo vya St. Pierre na Miquelon (Ufaransa).
Mji mkuu ni Ottawa.
Jiografia
Kanada ni nchi kubwa ya pili duniani lakini maeneo mengi ni baridi mno, hawana watu. 
Pwani ya Kanada ni ndefu kushinda nchi zote za dunia, ikipakana na Atlantiki, Pasifiki na Bahari ya Aktika.
Jumla ya wakazi milioni 32 huishi katika majimbo 10 na maeneo matatu ya kitaifa. 
Katika eno la km² 9,984,670, km² 9,093,507 ni nchi kavu na km² 891,163 ni maji.  
Umbali kutoka Rasi Columbia kwenye kisiwa cha Ellesmere katika kaskazini hadi kisiwa cha Middle Island katika ziwa la Erie jimboni Ontaria ni km 4,634 . 
Umbali kutoka Rasi Spear katika Newfoundland upande wa mashariki hadi mpaka na Alaska upande wa magharibi ni km 5,514.
Mto mkubwa kabisa nchini Kanada ni Mto Mackenzie upande wa magharibi wa nchi.
Milima

Baadhi ya milima mirefu zaidi ni:
Mlima Logan (m 5,959) - Yukon kilele cha juu cha Kanada
Mlima Saint Elias (m 5,489) - Yukon
Mlima Lucania (m 5,226) - Yukon
King Peak (m 5,173) - Yukon
Mlima Wood (m 4,850) - Yukon
Mlima Vancouver (m 4,813) - Yukon
Mlima Fairweather (m 4,671) - kilele cha juu cha British Columbia
Mlima Hubbard (m 4,557) - Yukon
Mlima Walsh (m 4,507) - Yukon
Mlima Augusta (m 4,289) - Yukon
Mlima Strickland (m 4,240) - Yukon
Mlima Cook (m 4,196) - Yukon
Mlima Waddington (m 4,019) - British Columbia
Mlima Robson (m 3,959) - British Columbia
Mlima Queen Mary (m 3,928) - Yukon
Mlima Columbia (m 3,741) - kilele cha juu cha Alberta / British Columbia
Mlima King George (m 3,741) - Yukon
Northern Twin (m 3,731) - Alberta
Mlima Clemenceau (m 3,664) - British Columbia
Mlima Forbes (m 3,617) - Alberta
Mlima Assiniboine (m 3,616) - Alberta / British Columbia
Mlima Goodsir (m 3,567) - British Columbia
Mlima Rouanez (m 3,555) - British Columbia
Mlima Temple (m 3,540) - Alberta
Mlima Upton (m 3,520) - Yukon
Mlima Sir Sandford (m 3,519) - British Columbia
Mlima Sir Wilfrid Laurier (m 3,516) - British Columbia
Mlima Lyell (m 3,498) - mpaka wa Alberta na British Columbia
Mlima Farnham (m 3,493) - British Columbia
Mlima Athabasca (m 3,491) - Alberta
Mlima Brazeau (m 3,470) - Alberta
Mlima Joffre (m 3,433) - Alberta / British Columbia
Tsar Mountain (m 3,417) - British Columbia
Mlima Mfalme George (m 3,413) - British Columbia
Howser Spire (m 3,412) - British Columbia
Mlima Sir Douglas (m 3,411) - Alberta / British Columbia
Whitehorn Mountain (m 3,399) - British Columbia
Mlima Hector (m 3,394) - Alberta
Mlima Dawson (m 3,377) - British Columbia
Mlima Willingdon (m 3,373) - Alberta
Mlima Edith Cavell (m 3,363) - Alberta
Mlima Cline (m 3,361) - Alberta
Mlima Fryatt (m 3,361) - Alberta
Mlima Harrison (m 3,360) - British Columbia
Mlima Saskatchewan (m 3,342) - Alberta
Mlima Chown (m 3,316) - Alberta
Mlima Mike (m 3,313) - British Columbia
Mlima Saint Bride (m 3,312) - Alberta
Mlima Stewart (m 3,312) - Alberta
Mlima Queen Bess (m 3,298) - British Columbia
Mlima Ball (m 3,294) - Alberta / British Columbia
Mlima Sir Alexander (m 3,275) - British Columbia
Mlima Monashee (m 3,274) - British Columbia
Mlima Good Hope (m 3,242) - British Columbia
Iconoclast Mountain (m 3,236) - British Columbia
Mlima Rae (m 3,225) - Alberta
Mlima Rogers (m 3,208) - British Columbia
Mlima Ida (m 3,200) - British Columbia
Mlima Galatea (m 3,185) - Alberta
Mlima Razorback (m 3,183) - British Columbia
Mlima Monmouth (m 3,182) - British Columbia
Mlima Findlay (m 3,181) - British Columbia
Mlima Ethelbert (m 3,176) - British Columbia
Mlima Aylmer (m 3,162) - Alberta
Mlima Seattle (m 3,150) - Yukon
Mlima Nasser (m 3,138) - British Columbia
Mlima Raleigh (m 3,132) - British Columbia
Mlima Grenville (m 3,126) - British Columbia
Mlima Old Goat (m 3,120) - Alberta
Mlima Evan-Thomas (m 3,098) - Alberta
Mlima Cooper (m 3,094) - British Columbia
Mlima Moloch (m 3,094) - British Columbia
Mlima Ratz (m 3,090) - British Columbia
Majestic Mountain (m 3,086) - Alberta
Mlima Tatlow (m 3,063) - British Columbia
Taseko Mountain (m 3,063) - British Columbia
Kates Needle (m 3,053) - Alberta / British Columbia
Mlima Templeman (m 3,050) - British Columbia
Mlima Moore (m 3,044) - British Columbia
Mlima Quanstrom (m 3,038) - British Columbia
Talchako Mountain (m 3,037) - British Columbia
Mlima Washburn (m 3,033) - British Columbia
Mlima Ulysses (m 3,024) - British Columbia
Mlima Tisiphone (m 3,021) - British Columbia
The Rajah (m 3,018) - Alberta
Mlima Vishnu (m 3,008) - British Columbia
Mlima Hornickel (m 3,002) - British Columbia
Mingine chini ya m 3,000 ni:
Mlima Meager (m 2,680) - British Columbia, volkeno
Mlima Garibaldi (m 2,675) - British Columbia, volkeno
Mlima Cayley (m 2,385) - British Columbia, volkeno
Mlima Blackcomb (m 2,284) - British Columbia
Golden Hinde (m 2,195) - British Columbia kilele cha juu cha kisiwa Vancouver
Whistler Mountain (m 2,182) - British Columbia
Bishop's Mitre - Milima Kaumajet
Mlima Marble - Long Range
Mlima Caubvik (m 1,652) - Milima Torngat
Mlima Man O'War (m 1,050) - Milima Kiglapait
Mlima Thor (m 1,675)
Historia
Maneo ya Kanada yalianza kukaliwa tangu miaka 50,000 hadi 15,000 iliyopita na wahamiaji kutoka Asia ya Kaskazini.
Wazungu wa kwanza waliofika walikuwa Wanorwei kutoka Greenland mnamo mwaka 1000 BK. Lakini hawakukaa muda mrefu sana. 
Katika karne zilizofuata kuna uwezekano wa kwamba wavuvi kutoka Ulaya ya Kaskazini walifika pwani za Kanada mara kwa mara na kujenga makazi ya muda wakikausha samaki kwa ajili ya safari za kurudi, lakini hakuna uhakika.
Tarehe 26 Aprili 1497 alifika Mwitalia Giovanni Caboto (kwa Kiingereza huitwa "John Cabot") kwenye visiwa vya Newfoundland akiwa katika utumishi wa malkia wa Uingereza akavitangaza kuwa eneo la Waingereza.
Mnamo 1534/1535 Wafaransa walifika katika eneo la Mto Saint Lorensi na kujenga makao yao. 
Wapelelezi na walowezi kutoka Ulaya walileta pamoja nao magonjwa ambayo hayakujulikana kwa wenyeji asilia na yalisababisha vifo vingi kati yao. Kupunguzwa kwa wakazi asilia kulisaidia upanuzi wa walowezi Wazungu kota Amerika.
Makoloni ya Waingereza na Wafaransa yalikua polepole. Katika Vita ya Miaka Saba Ufaransa ulipotea maeneo yake yote yaliyotwaliwa na Uingereza. Visiwa vya St. Pierre na Miquelon pekee vilibaki upande wa Ufaransa. Uingereza uliamua kukubali utamaduni wa pekee wa wakazi Wafaransa katika jimbo la Quebec. Hadi leo wanaendelea kutumia Kifaransa na kufuata hasa Ukatoliki, tofauti na Wakanada wenye asili ya Kiingereza walio zaidi Waprotestanti.
Wakati wa vita ya kupigania uhuru wa Marekani, wakazi wa Kanada walibaki upande wa Uingereza. Hivyo Kanada iliendelea chini ya Uingereza ikaitwa "Amerika ya Kaskazini ya Kiingereza".
Mwaka 1841 sehemu mbalimbali ziliunganishwa kama koloni moja la Kanada. 
Mwaka 1867 Bunge la Uingereza lilikubali sheria iliyounda Shirikisho la Kanada lenya majimbo manne ya Ontario, Quebec, Nova Scotia na New Brunswick. Sasa Kanada ilikuwa nchi ya kujitawala chini ya Mfalme wa Uingereza.
Kujengwa kwa reli kati ya Atlantiki na Pasiki na kufika kwa wahamiaji kutoka Ulaya kuliimarisha nchi mpya. Majimbo mapya yaliundwa hadi kufika majimbo 10 na maeneo matatu chini ya shirikisho jinsi ilivyo sasa.
Kanada ilishikamana na Uingereza katika vita kuu za dunia zote mbili. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia nchi ilionekana kama nchi ya pekee iliyotoa sahihi yake yenyewe pamoja na Uingereza chini ya mkataba wa Versailles. 
Mwaka 1927 ilipeleka balozi wa kwanza huko Marekani. 
Uhuru kamili ulipatikana mwaka 1982. Hadi leo malkia wa Uingereza ni mkuu wa dola akiwakilishwa na gavana mkuu.
Miji
Zaidi ya nusu ya wakazi huishi katika miji mikubwa zaidi. Mji mkubwa ni Toronto yenye wakazi milioni 5.6 ambayo ni bandari kwenye Ziwa Ontario na kitovu cha viwanda. Montreal ni mji wa biashara wenye milioni 3.27.  
Miji mingine mikubwa ni (idadi ya wakazi katika mabano):
Vancouver (2.130.000)
Calgary (968.475)
Ottawa (874.433)
Edmonton (822.319)
Québec (745.623)
Hamilton (653.637)
Winnipeg (632.069 Ew.).
Majimbo

Alberta - AB
British Columbia - BC
Manitoba - MB
New Brunswick - Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. NB (in French) NB
Newfoundland and Labrador - NL
Northwest Territories - NT
Nova Scotia - NS
Nunavut - NU
Ontario - Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. ON (in French) ON
Prince Edward Island - PE
Quebec - (in French) PQ
Saskatchewan - SK
Yukon - YU
Watu na lugha
Wakazi asilia wa Kanada ni Waindio na Waeskimo. Walikuwa wameingia kutoka Siberia (Asia)  Hakuna uhakika walikuwa wangapi wakati wa kufika kwa Wazungu lakini idadi yao ilipungua haraka kwa sababu watu kutoka Ulaya walileta magonjwa ya kuambukizwa na wenyeji walikosa kinga dhidi yake. Leo hii idadi imeongezeka tena kiasi: kuna takriban milioni 1.2 au asilimia 4.3 za Wakanada wote. 
Wahamiaji kutoka Ùfaransa walitangulia, wakifuatwa na Waingereza, Waskoti na Waeire. Wengine walifuata kutoka Ujerumani, Italia, Urusi, Ukraine, Poland na penginepo. Kwa jumla wenye asili ya Ulaya ni 76.7%.
Katika miaka ya nyuma wahamiaji wengi wamefika kutoka China na Asia. Wahindi wengi waliofukuzwa Uganda wamehamia Kanada pia. Kwa sasa wenye asili ya Asia ni 14.2%.
Lugha rasmi ni Kiingereza (lugha mama ya 60%) na Kifaransa (20%). Lakini zinatambulika pia lugha 9 za kijimbo.
Upande wa dini, kati ya wakazi 67.3% ni Wakristo. Kati yao, madhehebu makubwa ni: Wakatoliki (38.7%), Kanisa la Muungano la Kanada (6.1%) na Anglikana (5%). Waislamu ni 3.2%, Wahindu 1,5%, Singasinga 1.4%, Wabuddha 1.1%, Wayahudi 1.0%. Kwa jumla dini zinarudi nyuma, na tayari 23.9% hawana dini yoyote.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

Taarifa za jumla
 from UCB Libraries GovPubs
 at Curlie
 from BBC News
 from CIA World Factbook
 from the OECD
 from Library and Archives Canada
 from International Futures
Serikali

Utalii

Masomo
 from International Council for Canadian Studies



Jamii:Nchi za Amerika ya Kaskazini
Jamii:Nchi za G7
Jamii:Nchi za G8
Jamii:Nchi za G20
Jamii:Jumuiya ya Madola
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa