khalidalt/tydiqa-goldp huggingface dataset:
Sukumawiki

Question: Je,jina la kisayansi ya kabichi ni gani?


Sukumawiki (pia: sukuma wiki) ni aina ya kabichi isiyoumba 'kichwa' na inayoliwa sana katika Afrika ya Mashariki, hususa nchini Kenya. Inatengenezwa kwa kutumia majani mabichi yanayopikwa. Lakini sukumawiki inaweza kutengenezwa pia kwa kutumia aina nyingine za majani yanayofaa kupikwa. 
Jina "sukuma wiki" lamaanisha ya kwamba hii ni njia ya kula kwa siku za wiki bila gharama kubwa hadi kufikia wikendi ambako chakula bora kinapatikana - kama pesa inatosha.
Huliwa mara nyingi pamoja na ugali au chapati. Nyama, samaki au karanga inaweza kuungwa mle. 
Mfano wa upishi
Katakata majani. Chemsha vikombe viwili vya maji katika sufuria. Ongeza majani yaliyokatwa katika maji. Ongeza chumvi na viungo vingine kama maji ya limau, nyanya na kitunguu kilichokatwa. 
Unaweza kuingiza pia vipande vya nyama, samaki na karanga.
Picha

Sukumawiki ya mawimbi
Maua

Viungo vya Nje

Jamii:Kabichi na jamaa
Jamii:Mimea ya mazao
Jamii:Chakula cha Kiafrika
Plastiki

Question: Nani wa kwanza kuunda plastiki?


Plastiki (kutoka Kigiriki πλαστική plastiki yaani "iliyopewa umbo fulani" ) ni aina ya maunzi mango yanayoundwa kwa njia ya kikemia na kukubali umbo lolote yakiwa teke. 
Plastiki ni maunzi sintetiki ambayo haitokei katika mazingira kiasili. Inatengenezwa kwa kuunganisha molekuli nyingi kuwa nyororo ndefu ya polima. 
Kuna aina nyingi za plastiki. Kwa kuchagua kemikali na kuongeza madawa mbalimbali kuna chaguo kubwa ya tabia kama ugumu, kubadilika umbo, unyumbufu, uvumilivu kwa joto au baridi au muda wa kudumu.
Wakati wa kutengenezwa plastiki inakubali kila umbo hivyo hutolewa kama filamu, punje, vipande bapa au umbo lolote linalotakiwa. Mifuko na maunzi ya kufugia bidhaa huwa ni plastiki. Plastiki haipokei maji au unyevu hivyo kitu kinachofungwa kabisa ndani ya karatasi ya plastiki inabaki kavu.
Historia
Maunzi ya kwanza katika historia yaliyofanana na plastiki ilikuwa aina ya lami iliyopatikana baada ya kupika utomvu ya miti fulani. Baadaye wataalamu walibuni njia za kubadilisha vitu kama pembe ya wanyama kwa kuipika pamoja na madawa ilikukubali kubadilishwa umbo.
Hatua kubwa ilikuwa mbinu wa kutia dawa la sulfuri kwenye mpira asilia. Kwa njia hii Charles Goodyear wa Marekani aliweza kutengeneza mpira ulioendelea kuwa laini. Aliendelea kubuni njia ya kubadilisha tabia za mpira kuwa mgumu kabisa.
Maendeleo makubwa ya plastiki ilipatikana na utaalamu wa kutumia mafuta ya petroli. Mafuta haya mazito ni mchanganyiko wa kemikali mbalimbali. Katika viwanda vya kusafishia mafuta maunzi haya yanatenganishwa na molekuli zinazofaa zinatolewa kwa matenegnezo ya aina za plastiki.
Aina za Plastiki

Matumizi
Matumizi ya wastani ya plastiki kwa kila mkazi yalikuwa mwaka 2000:
Marekani: 130 kg
Ulaya ya Magharibi: 92 kg
Japani:86 kg
Amerika ya Kusini: 19 kg
Ulaya ya Mashariki: 13 kg
Asia ya Kusini-Mashariki: 13 kg
Afrika na Mashariki ya Kati: 8 kg
Hadi mwaka 2017 mnamo tani bilioni 8.3 zilitengenezwa duniani. Tani milioni 6.3 za jumla hii zimekuwa  takataka isiyotumiwa tena. Asilimia 9 ya takataka hiyo zilirejereshwa na kutumiwa tena kwa umbo tofauti. Asilimia 12 zilichomwa na asilimia 79 ziliwekwa kwenye dampo za takataka au kukaa katika mazingira.
Matatizo ya mazingira
Plastiki huoza polepole sana. Hii inasababisha machafuko ya mazingira hasa pasipo na huduma za takataka. Aina nyingi zikichomwa zinatoa gesi za sumu. Matengenezaji wa Plastiki yanahitaji matumizi ya kemikali nyingi za sumu ambazo ni hatari kwa mazingira.
Hivyo nchi nyingi zimeanza kutoa sheria juu ya matumizi ya plastiki. 




Jamii:Kemia
Malouma

Question: Ni rais yupi aliingia uongozini na umri mdogo sana duniani?


Malouma Mint El Meidah (kwa Kiarabu: المعلومة منت الميداح, pia Maalouma au Malouma; * 1 Oktoba 1960) ni mwimbaji, mtunzi wa nyimbo na mwanasiasa nchini Mauritania. Kisha kuzaliwa katika familia ya waimbaji, alipokuwa na miaka 12 alishiriki mara ya kwanza katika tamasha ya uimbaji. Baada ya kipindi cha kupumzika uimbaji wake kutokana na kuolewa na mume aliyemkataa alirudi kwenye jukwaa.
Tangu miaka ya 1990 aliingia katika siasa akipigania demokrasia. Tangu mwaka 2007 amechaguliwa na kurudishwa kama mbunge wa senati.
Ametunga nyimbo nyingi pamoja na muziki na kushiriki kwenye tamasha za kimataifa.
Familia
Alizaliwa 1 Oktoba 1960 katika mji mdogo wa Mederdra katika Mauritania kusini magharibi. Familia yake ilikuwa ya waimbaji na wanamuziki, hivyo alifundishwa tangu utotoni kuimba na kutumia ala za muziki. Pamoja na kusikiliza muziki wa kimapokeo wa Kiberber, alipenda pia uimbaji wa Kiarabu kama nyimbo za Umm Kalthoum au Fairuz. Alipokua alianza kuvutwa pia na muziki wa blues.
Uimbaji
Aliandika wimbo wa kwanza alipokuwa na umri wa miaka 16 "Habibi Habeytou" (Mpenzi wangu, nilimpenda). Humo alikosolea kawaida ya wanaume kuwafukuza wake katika nyumba wakipata mke mpya kijana. Wimbo huu ulimletea umaarufu lakini alishambuliwa pia na wengine. Baadaye alihamia pamoja na familia yake kwenye mji mkuu Nouakchott ili apate nafasi pana zaidi kwa muziki wake.
Lakini katika mazingira ya kuongozwa na mapokeo aliolewa na kuacha tamasha hadi mwisho wa miaka ya 1980.
Mwaka 1988 aliimba kwenye tamasha ya Karthago huko Tunis. Katiba nyimbo zake aligusa masuala kama umaskini, magonjwa, na uhuru wa maoni. Kuanzia hapo alionyeshwa pia kwenye vituo vya runinga vya nchi za Kiarabu. Nyumbani kwake alikataliwa sasa kuwa na tamasha au nyimbo zake kurushwa kwenye runinga au redio.[1]
Wakati huo Malouma alianza kushiriki katika siasa akajiunga na chama cha upinzani kilichodai mwisho wa udikteta. Baada ya kukataliwa kwenye media za Mauretania pia albamu yake ya kimataifa ilipigwa marufuku mwaka 1998, lakini vijana walimpenda. 
Hatimaye mwaka 2003 kulitokea maandamano ya wananchi 10,000 mjini Nouakchott waliodai uhuru kwa uimbaji wake na rais Ould Taya alimkubali.[2]

Siasa
Mwaka 2007 Mauretania iliona uchaguzi huru wa kwanza wa historia yake na Malouma alichaguliwa kuwa mbunge wa senati akiwa mmoja wa wanawake sita kati ya maseneta 56[3]. Serikali mpya ilipopinduliwa na wanajeshi mwaka 2008, Malouma alitunga nyimbo za kupinga uasi huu akakamatwa. Katika uchaguzi uliofuata akarudishwa kwenye senati upande wa upinzani.
Mwaka 2014 Malouma aliachana na upinzani akahamia upande wa chama cha serikali.
Marejeo

Viungo vya Nje

 (video)
 (video)
 (in French)
 (2010 audio produced by Global Notes)


Jamii:Watu walio hai
jamii:Waimbaji wa Afrika
Jamii:Wanamuziki wa Mauretania
jamii:Wanasiasa wa Mauretania
Jamii:Wanawake wa Afrika
Mkoa wa Pwani

Question: Je,pwani ya Kenya ina visiwa ngapi kwa jumla?



Mkoa wa Pwani ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania yenye postikodi namba 61000[1]. Mkoa umepakana upande wa Kaskazini na Tanga, upande wa mashariki na Dar-es-Salaam na Bahari Hindi, upande wa kusini na mkoa wa Lindi na upande wa magharibi na mkoa wa Morogoro.
Makao makuu ya mkoa yako Kibaha. 
Eneo
Mkoa huu unalo eneo la km² 32,407, ukiwa na idadi ya watu wapatao 1,098,668 (2012), ukiwa ni mkoa wa pili nyuma ya mkoa wa Lindi kwa idadi ndogo ya watu katika Tanzania bara.
Wilaya

Mkoa wa Pwani una wilaya nane ndizo (idadi ya wakazi katika mabano): 
Bagamoyo (230,164),
Kibaha Mjini (132,045),
Kibaha Vijijini,
Kisarawe (95,614),
Mkuranga (187,428),
Mafia (40,801).
Rufiji (103,174) [2]
Kibiti (133,727).
Mkoa huu una jumla ya majimbo ya uchaguzi yanayofikia (9) ambayo yanajumuisha Bagamoyo, Chalinze, Kibaha, Kibaha Vijijini, Kibiti, Kisarawe, Mafia, Mkuranga na Rufiji [3]
Wakazi
Mkoa huu wenyeji wake ni watu wa makabila ya Wakwere, Wazaramo, Wandengereko na Wanyagatwa. 
Wilaya ya Rufiji imegawanyika sehemu mbili, visiwani na bara: wenyeji wa visiwani ni wa kabila la Wanyagatwa na walio bara ndio Wandengereko. Wenyeji wa visiwani wanajishughulisha sana na uvuvi, kilimo cha mnazi na kupika chumvi, Wandengereko wanajishughulisha sana na mazao ya vyakula kama vile mpunga, mahindi n.k. 
Utalii
Mkoa huu ni maarufu sana kwa shughuli za kiutalii hususani katika mji wa Bagamoyo.
Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Chalinze	:	mbunge ni 	Ridhwan Kikwete	(CCM)
Bagamoyo	:	mbunge ni 	Shukuru Kawambwa	(CCM)
Kibaha Mjini	:	mbunge ni 	Sylvester Francis Koka	(CCM
Kibaha Vijijini	:	mbunge ni 	Hamoud Abuu Jumaa	(CCM)
Kisarawe	:	mbunge ni 	Selemani Said Jafo	(CCM)
Mafia	:	mbunge ni 	Mbaraka Kitwana Dau	(CCM)
Mkuranga	:	mbunge ni 	Abdallah Hamis Ulega	(CCM)
Kibiti	:	mbunge ni 	Ally Seif Ungando	(CCM)
Rufiji	:	mbunge ni 	Mohamed Omary Mchengerwa	(CCM)
Tazama pia
Orodha ya milima ya mkoa wa Pwani
Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani
Tanbihi

Viungo vya nje

Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 


P
Mkoa wa Adıyaman

Question: Mji wa Adıyaman una ukubwa gani?


Adıyaman ni jina la mkoa huko mjini kusini-katikati mwa nchi ya Uturuki. Mkoa huu ulianzishwa mnamo mwaka wa 1954 nje ya sehemu ya  Mkoa wa Malatya. Mkoa una eneo la kilomita za mraba zipatazo 7,614. Takriban watu  677,518 (makadirio ya sensa ya mwaka wa 2006, 623,811 (sensa ya 2000)) imezidi kutoka 513,131 kunako mwaka wa 1990. Mji mkuu wa mkoa huu ni Adıyaman. Wakazi waliowengi katika mkoa uu ni Wakurdi.[1]
Eneo la mkoani hapa lilikaliwa toka hapo awali na ustarabu kadha wa kadha ulikuwepo hapa. Kuna sehemu kadhaa za kihistoria zinazoweza kuvutia watalii. Nemrud Dağı ni mji mkubwa wenye kuvutia kwa hapa, hasa kwa yale masanamu yaliyojengwa na Antiochus Theos, mfalme wa Commagene. 
Wilaya za mjini hapa
Mkoa wa Adıyaman umegawanyika katika wilaya 9:
Adıyaman (mji mkuu)
Besni
Çelikhan
Gerger
Gölbaşı
Kahta
Samsat
Sincik
Tut
Marejeo

Viungo vya Nje


Jamii:Mikoa ya Uturuki
Jamii:Uturuki
Afrika ya Kati

Question: Vita ya kwanza ya China ilikuwa kati ya nchi gani na gani?


Afrika ya Kati ni kanda la bara la Afrika iliyoko katikati ya bara. Katika hesabu ya Umoja wa Mataifa (UM) nchi 9 zifuatazo huhesabiwa kuwa sehemu zake:
Afrika ya Kati































Jina la nchi au eneo,
 benderaMji Mkuu AngolaLuanda KamerunYaoundé Jamhuri ya Afrika ya KatiBangui ChadiN'Djamena Kongo, Jamhuri yaBrazzaville Kongo, Jamhuri ya KidemokrasiaKinshasa Guinea ya IkwetaMalabo GabonLibreville São Tomé na PríncipeSão Tomé
Afrika ya Kati kwa maana ya mpangilio ya UM ni nchi kusini ya jangwa Sahara, mashariki ya Afrika ya Magharibi na upande wa magharibi wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. 
Mto mkubwa wa kanda ni mto Kongo. 
Mwisho wa ukoloni kati ya 1953-1963 palikuwa na Shirikisho la Afrika ya Kati la nchi za kisasa za Malawi, Zambia na Zimbabwe zinazohesabiwa siku hizi kuwa sehemu za Afrika ya Kusini au Afrika ya Magharibi.

Jamii:Afrika
Zambia

Question: Rais wa kwanza wa Zambia alikuwa nani?




Republic of Zambia

Jamhuri ya Zambia




























Neno Kuu: “One Zambia, one nation”
Kiing. „Zambia moja, Taifa moja“Lugha rasmiKiingerezaMji MkuuLusakaSerikaliJamhuriRais(Edgar Lungu)Eneo752.614 km²Idadi ya Wakazi14,309,466 (Julai 2012)Wakazi kwa km²17,2UhuruKutoka Uingereza 24 Oktoba 1964PesaKwacha ya Zambia = 100 NgweeWakatiUTC+2Wimbo wa TaifaLumbanyeni Zambia (Stand and sing of Zambia)
Jamhuri ya Zambia ni nchi ya Kusini mwa Afrika isiyo na mwambao baharini. 
Imepakana na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Tanzania upande wa kaskazini, Malawi upande wa mashariki, Msumbiji, Zimbabwe na Botswana upande wa kusini, Namibia na Angola upande wa magharibi.
Mji mkuu ni Lusaka (wenye wakazi 1,460,500).
Jina
Jina limetokana na mto Zambezi. Jina la zamani za ukoloni (hadi 1964) lilikuwa "Northern Rhodesia".
Jiografia
Nchi kwa sehemu kubwa ni nyanda za juu kuanzia mita 1.000 hadi 1.400 juu ya UB. Milima ya Muchinga imepanda hadi mita 2.164, kilele cha juu kabisa kiko kwenye mita 2.301 huko milima ya Mafinga Hills.
Historia
Wakazi wa kwanza huaminiwa kuwa wawindaji wa jamii ya Wasani. 
Katika karne za kwanza za milenia ya 1 BK walifika wahamiaji Wabantu wenye ujuzi wa kilimo na uhunzi.
Baada ya wapelelezi Wazungu kufika katika karne ya 18, Zambia ikawa nchi lindwa ya Uingereza kwa jina la Northern Rhodesia mwishoni mwa karne ya 19. 
Tarehe 24 Oktoba 1964, Zambia ikawa huru na waziri mkuu Kenneth Kaunda akawa rais wa kwanza. 
Chama chake cha kijamaa United National Independence Party (UNIP) kilitawala kuanzia mwaka 1964 hadi 1991, kikiwa chama pekee halali kuanzia mwaka 1972. 
Baada ya Kaunda kuanguka, Frederick Chiluba wa Movement for Multi-Party Democracy alitawala tangu mwaka 1991, akafuatwa na Levy Mwanawasa (2002-2008). 
Aliyefuata tena ni rais Rupiah Banda (2008-2011), halafu Michael Sata wa Patriotic Front party (2008-2014).
Baada ya kifo chake, Guy Scott alikaimu hadi uchaguzi wa tarehe 20 Januari 2015, ambapo Edgar Lungu alipata kuwa rais wa sita.
Watu
Wakazi wa Zambia ni wasemaji wa lugha za Kibantu katika makabila 73. Makubwa ndio Wabemba (21.5%), Watonga, Walozi, Watumbuka, Walunda, Waluvale, Wakaonde, Wankoya na Wanyanja-Wachewa. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza.
Idadi kubwa ni wakulima wa kujitegemea, ingawa 44% wanaishi mijini.
Upande wa dini, karibu wote ni wafuasi wa Ukristo ambayo ndio dini rasmi kwa mujibu wa katiba ya nchi. 67% ni Waprotestanti, 21% ni Wakatoliki na 9% ni Wakristo wa aina nyingine.
Tazama pia
Miji ya Zambia
Mikoa ya Zambia
Orodha ya lugha za Zambia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika
Viungo vya nje




 from the Business Anti-Corruption Portal
 at Curlie
 from the BBC News
Wikimedia Atlas of Zambia
 from International Futures





Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Jumuiya ya Madola
Ukraine

Question: Je,Ukraine ina idadi ya watu wangapi?



Ukraine (Kiukraine: Україна, Ukrayina) ni nchi ya Ulaya ya Mashariki. Imepakana na Urusi, Belarus, Poland, Slovakia, Hungaria, Romania na Moldova. 
Kuna pwani ya Bahari Nyeusi na ghuba ya Azov.
Mji mkuu ni Kiev (Kyiv).
Historia
Historia ya kale

Ukraine ulianza polepole pamoja na Urusi huko makabila ya wasemaji wa Kislavoni cha Mashariki walikoanza kujenga maeneo yao kuanzia karne ya 8 BK. 
Waviking waliunda dola la kwanza katika eneo la Kiev, wakalitawala kama dola la Kislavoni. Wenyewe waliingia haraka katika lugha na utamaduni wa wenyeji, lakini waliacha jina lao kwa sababu "Rus" kiasili ilikuwa jina la Waskandinavia wale kutoka Uswidi ya leo. 
Mwaka 988 Kiev ilipokea Ukristo wa Kiorthodoksi kutoka Bizanti. Tukio hilo liliathiri moja kwa moja utamaduni na historia yote iliyofuata. 
Dola la Kiev liliporomoka kutokana na mashambulio ya Wamongolia baada ya Jingis Khan, na maeneo madogo zaidi yalijitokeza yaliyopaswa kukubali ubwana wa Wamongolia.
Upanuzi wa utemi wa Moscow
Kubwa kati ya maeneo yale madogo ulikuwa utemi wa Moscow. Watemi wa Moscow walichukua nafasi ya kwanza kuunganisha Waslavoni wa Mashariki dhidi ya Wamongolia na kupanua utawala wao. 
Hivyo kwa muda mrefu Ukraine ilikuwa sehemu ya Dola la Urusi. 
Miaka mia ya mwisho
Miaka 1918 - 1921 baada ya mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na ya kuporomoka kwa Dola la Urusi nchi ilikuwa na kipindi kifupi cha uhuru na vita vya wenyewe kwa wenyewe.
Miaka 1922 - 1991 Ukraine ilikuwa jamhuri mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.
Hatimaye ilijipatia tena uhuru wake, ingawa Russia haijaridhika wala kukubali mipaka. Hivyo mwaka 2014 ilivamia rasi ya Krimea na maeneo mengine ya mashariki. Hadi leo hali ni ya vita.
Lugha
Kwa muda mrefu Ukraine ilitawaliwa na Urusi na Kirusi kilikuwa lugha ya utawala hali halisi.
Tangu uhuru serikali imeendesha sera ya kujenga lugha ya taifa, pamoja na kujali lugha nyingine 18 za kieneo.
Hivyo Kiukraine (українська мова "ukrajin's'ka mova") ni lugha rasmi, lakini angalau nusu ya wakazi hutumia Kirusi. 
Kiukraine ni lugha ya Kislavoni karibu sana na Kirusi. 
Wakazi
Sensa ya mwaka 2001 ilionyesha ya kwamba 77.8% za wakazi hujiita "Waukraine". Waliojiita Warusi walikuwa 17.3%. Vikundi vingi vingine kama Wabelarus, Wamoldova, Watartari, Wabulgaria, Wapoland, Wayahudi na wengine walikuwa kila kimoja chini ya 1%.
Baada ya ukomunisti kupiga vita dini kwa njia zote na kwa miaka mingi, siku hizi wakazi wengi hawana dini yoyote.
Walionayo ni hasa Wakristo wa Kanisa la Kiorthodoksi la Russia, lakini Waorthodoksi wengine wamejitenga na kuanzisha Kanisa la Kiorthodoksi la Ukraina.
Pia kuwa waamini wengiwengi wa Kanisa Katoliki, hasa wa Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina linalofuata mapokeo ya Kigiriki kama Waorthodoksi, lakini pia wa Kanisa la Kilatini.
Pamoja na hayo, idadi ya wakazi inazidi kupungua haraka.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 

Jamii:Ukraine
Jamii:Nchi za Ulaya
Mlango wa bahari

Question: Mlango wa Gibraltar una ukubwa gani?


Mlango wa bahari (pia: mlangobahari) ni mahali ambako magimba mawili ya nchi kavu hukaribiana kwa pwani zao na kuacha nafasi kwa ajili ya bahari. 
Mlango wa aina hii mara nyingi ni njia muhimu ya mawasiliano, usafiri na biashara. Milango ya bahari ina pia umuhimu wa kijeshi kwa sababu anayetawala mlango ana nafasi ya kuzuia au kuruhusu wengine watumie ama wasitumie njia hiyo.
Mifano ya milango ya bahari ni kama vile:


































Jina la mlango wa bahariIko kati yaInaunganisha bahari zaMlango wa GibraltarMoroko na Hispania (Afrika/Ulaya)Atlantiki - MediteraneaBab el MandebJibuti na Yemeni (Afrika/Asia)Bahari ya Shamu na Bahari HindiMfereji wa KiingerezaUingereza na Ufaransa (Ulaya)Atlantiki na Bahari ya KaskaziniMlango wa MalakkaMalaysia na Sumatra / Indonesia (Asia)Bahari Hindi na Bahari ya UchinaBosporus na DardaneliUturuki upande wa Ulaya na 
Uturuki upande wa AsiaMediteranea na Bahari NyeusiMlango wa BeringAlaska (Marekani) na Siberia (Urusi) 
Amerika ya Kaskazini na AsiaPasifiki na Bahari ya AktikaSkagerak na KattegatDenmark na Norwei / Uswidi (Ulaya)Bahari ya Kaskazini na Bahari ya Baltiki
Jamii:Milango ya Bahari
Jamii:Bahari
Kupatwa kwa Mwezi

Question: Je,mwezi ina joto kiasi gani?


Kupatwa kwa Mwezi (kwa Kiingereza: lunar eclipse) kunatokea wakati wa Mwezi kupita katika kivuli cha Dunia ambako nuru ya Jua haifiki kwenye uso wa Mwezi moja kwa moja. Mwezi unaangazwa na nuru inayoakisiwa na Dunia na kuwa na rangi nyekundu[1]. Kwa hiyo Mwezi unaonekana mwekundu katika kipindi cha kupatwa. Badiliko hili linatokea tu wakati wa mwezi mpevu linaweza kudumu saa moja hadi nne. Baadaye Mwezi unatoka tena katika kivuli cha Dunia unaonekana kama mwezi mpevu wa kawaida. 

Sababu ya kupatwa kwa Mwezi

Kupatwa kwa Mwezi kunasababishwa na kivuli cha Dunia kinachomwaga giza juu ya Mwezi wote kabisa au baadhi ya sehemu. Hali hii inatokea wakati Mwezi - Dunia na Jua vikiwa vimekaa katika mstari mmoja, Dunia iko kati ya Jua na Mwezi. Hapo kivuli cha Dunia kinafunika Mwezi. Inatokea tu wakati wa mwezi mpevu. Hali hii ni kinyume cha kupatwa kwa Jua ambako Jua, Mwezi na Dunia vinakuwa pia katika mstari lakini hapo Mwezi uko kati ya Jua na Dunia na hivyo ni Mwezi unaosababisha giza kwenye uso wa Dunia pale ambako kivuli chake kinapita juu ya Dunia.

Tofauti kati ya aina za kivuli wakati wa kupatwa kwa Mwezi
Mara nyingi kupatwa kwa Mwezi si rahisi kutambulika kwa sababu si kupatwa kikamilifu. Hapo Mwezi unapita katika nusukivuli cha Dunia tu. Nusukivuli ni hali ambako sehemu ya nuru inazuiliwa lakini sehemu nyingine bado inafika. Tofauti ya uangavu si kubwa sana.
Hali ya tofauti inatokea kama Mwezi unapita kwenye kitovu cha kivuli cha Dunia. Hapa tofauti ya uangavu ni kubwa inaonekana kabisa. Mara nyingi kitovu cha kivuli kinafunika sehemu tu ya Mwezi na hapo tofauti inaonekana kwenye uso wa Mwezi jinsi tunavyouona. 
Wakati Mwezi wote umeingia katika kiini cha kivuli bado unaonekana kidogo, mara nyingi huonyesha rangi nyekundu. Sababu yake ni kwamba nuru ya Jua inapita katika angahewa ya Dunia na kutawanywa. Kwa hiyo nuru ambayo bado inakisiwa na uso wa Mwezi si nuru inayofika moja kwa moja kutoka Jua bali sehemu ndogo ya nuru tu iliyotawanywa na angahewa ya Dunia. Hapo masafa ya mawimbi marefu hayatawanywi katika angahewa kirahisi kama masafa mafupi na ndiyo sababu ya rangi nyekundu.
Marudio
Kupatwa kwa Mwezi kunatokea kila mwaka, angalau mara mbili hadi mara tano. Lakini mara nyingi mwezi hufunikwa baadhi ya sehemu tu.[2] Jumla ya marudio 12,063 ya kupatwa kwa Mwezi yamekadiriwa kwa kipindi cha miaka 5,000 kuanzia mwaka 1999 KK hadi 3000 BK.[3]
Angalia pia
Kupatwa kwa Jua
Tanbihi

Viungo vya nje


, University of South Wales





 on YouTube
Singeli

Question: Je,nani mwanzilishi wa mziki wa Singeli?



Singeli (vilevile: Sengeli) ni jina la kutaja aina ya muziki maarufu sana katika maeneno yanayokaliwa na Waswahili au watu wa Pwani huko nchini Tanzania. Singeli huchukuliwa kama "mchiriku" au "mnanda" wa kisasa. Muziki huu ni kombinenga la muziki wa Taarab, Bongo Flava, mchiriku na Vanga (mdundiko) la Kizaramo ndilo limezaa muziki huu. Muziki huu hupigwa sana katika shughuli za harusi au maulidi - hasa hukesha maarufu kama "vigodoro". Mwanzilishi wa mtindo huu ni Msaga Sumu. 
Tafiti za hivi karibuni zinaonesha ya kwamba muziki wa Sengeli/singeli unakua na kuenea kwa kasi kubwa sana hasa jijini Dar es Salaam ambapo wasanii wengi wanaoimba muziki huo wanapatikana.
Muziki huu ulioanza takribani miaka mitano iliyopita huku ukionekana kama ni muziki wa kuiga hivyo kuufanya ukue kwa tabu kwa kipindi hicho, umekamata hatamu katika mitaa ya jiji la Dar es Salaam na sehemu nyingine nchini Tanzania.
Takwimu zinaonesha kuwa asilimia 66.8% ya watanzania wanaufahamu muziki huu na wanausikiliza kwa njia tofauti ikiwepo redio, kuweka katika simu, flash na kupiga katika sherehe mbalimbali zinazofanyika katika jamii ya watanzania.
Sengeli ilianza kwa kuwa na wasanii wachache lakini aliyekuwa anasikika sana alikuwa mmoja ambaye ni Msaga Sumu aliyetamba ni nyimbo zake kama ‘Naipenda Simba’ na nyingine nyingi ambazo zilitamba na zinaendelea kutamba mpaka sasa katika sherehe mbalimbali hapa nchini.
Tangu uwepo wa Msaga Sumu katika muziki huu, sasa wameibuka wasanii wengine wengi kama Dogo Niga, Man Fongo, Dogo Sudi, Dogo Mkamela, Sholo Mwamba na wengine wengi ambao wote wanafanya vizuri katika muziki kiasi cha kuufanya muziki wa Bongo Flava kuwa hatarini katika vigodoro au masherehe mbalimbali.
Muziki huu ambao hauna ulazima wa msanii kuingia studio na kurekodi mara nyingi wasanii hao hutumia beats za nyimbo nyingine kisha wanafanya mixing zao kisha wanatumia katika nyimbo zao.
Aidha, katika sherehe, kama kumtoa mtoto (vibeseni), ndoa na sikukuu za kidini muziki huo ndio unapigwa kwa asilimia 95 ukilinganisha na muziki mwingine kama nyimbo za injili, dansi na bongo fleva. Hivyo basi miaka ijayo muziki wa singeli utakuwa juu zaidi ya muziki wa aina nyingine nchini Tanzania kwani hata redio na vyombo vya habari vingine vimeupokea vizuri muziki huo mfano mzuri ni radio EFM.[1]
Tazama pia
Bongo Flava
Marejeo

Jamii:Muziki wa Tanzania
Hirohito wa Japani

Question: Maendeleo nchini Japani ni gani?


Hirohito (29 Aprili 1901 – 7 Januari 1989) alikuwa mfalme mkuu wa 124 (Tenno) wa Japani. Alimrithi baba yake Yoshihito tarehe 25 Desemba 1926 na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwanaye Akihito.
Ingawa alijulikana sana nje ya Japan kwa jina lake la Hirohito(裕仁) kwa Kijapani, kwa sasa anatambulika zaidi kwa jina la Shōwa.[1]
Neno Shōwa linamaanisha mtu mkarimu; ni jina la nyakati za Kijapani zilizoambatana na watawala wa nchi hiyo walioitwa Matenno wa Japani .
Maisha yake
Hironito alizaliwa katika ikulu ya Tokyo (wakati wa utawala wa babu yake Meiji). Baba yake aliitwa Yoshinito ambaye jina la utawala lake aliitwa Taishō) na mama yake aliitwa Sadako ambaye jina lake la utawala aliitwa Teimei.
Mwanzoni mwa utawala wake, Japan tayari ilikuwa moja kati ya mataifa yenye nguvu duniani na ilikuwa nchi ya tisa kwa maendeleo ya uchumi duniani na moja kati ya nchi nne wanachama wa kudumu wa Shirikisho la Mataifa ambalo lilikuwa shirikisho tangulizi la ya Umoja wa Mataifa.[2]
Angalia pia
Orodha ya Wafalme Wakuu wa Japani
Tanbihi


Jamii:Waliozaliwa 1901
Jamii:Waliofariki 1989
Jamii:Watawala wa Japani
Elizabeti (Injili)

Question: Mama yake Elizabeti aliitwa nani?



Elizabeti (au Elisabeti, kwa Kiebrania אֱלִישֶׁבַע / אֱלִישָׁבַע, Elišévaʿ; kwa Kigiriki Ἐλισάβετ, Elisabet; kwa Kiarabu  أليصابات, Alyassabat; maana yake ni "Mungu ameapa") alikuwa mwanamke wa ukoo wa Haruni aliyeolewa na Zakaria, kuhani mwaminifu wa Israeli katika karne ya 1 KK. 
Hawakupata mtoto hadi uzeeni kutokana na utasa wa Elizabeti, lakini hatimaye walijaliwa kumzaa Yohane Mbatizaji.
Wote wanaheshimiwa kama watakatifu. Sikukuu ya wazazi ni tarehe 5 au 23 Septemba, kadiri ya madhehebu. Pengine wanaheshimiwa pamoja na mtoto wao tarehe 24 Juni.
Katika Injili

Habari hizo zinapatikana hasa katika Injili ya Luka, sura ya 1 na ya 2. Humo inaelezwa Zakaria alivyopashwa na malaika Gabrieli kwamba atapata mtoto wa kiume ambaye atakakuwa nabii mkuu na kumtangulia Bwana[1].
Ingawa Zakaria hakusadiki mara, na kwa sababu hiyo aliadhibiwa kwa kufanywa bubu na kiziwi hadi ahadi itimie, siku ya kumtahiri mtoto alifungua tena kinywa chake na kutoa unabii.
Katikati ya matukio hayo, Elizabeti alitembelewa na jamaa yake, Bikira Maria, akiwa pia mja mzito[2]. Kabla ya kuongea lolote, salamu ya Maria ilimfanya Yohane aruke kwa shangwe tumboni mwa mamaye, na kusababisha Elizabeti atambue hali ya Maria na kumtolea kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu maneno ya sifa kwa imani yake na ujauzito wake wa pekee.
Katika Kurani
Hata Kurani inamzungumzia bila kumtaja kwa jina, ikieleza Mungu alivyoponya utasa wake aweze kumzaa nabii Yahya, hasa katika sura ya 21.
Tazama pia
Watakatifu wa Agano la Kale
Orodha ya Watakatifu Wakristo
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Tanbihi

Viungo vya nje






Jamii:Manabii wa Agano Jipya
Jamii:Waliozaliwa karne ya 1 KK
Wilaya ya Kajiado

Question: Je,mji wa Nakuru ina wakaazi wangapi?


Wilaya ya Kajiado ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Bonde la Ufa wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010). 
Ilikuwa na jumla ya wakazi 406,054 na ukubwa wa eneo la kilomita mraba 21,903 . Wilaya hii ilipakana na mji wa Nairobi na kuendelea hadi kwenye mpaka wa Kenya na Tanzania kusini zaidi. 
Makao makuu yalikuwa mjini Kajiado.
Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kajiado.

Wilaya hii imegawanywa kwenye taarafa saba za utawala. Tarafa mpya ya Isinya haijajumuishwa kwenye jadwali lifuatalao kulingana na sensa ya  1999:

Kuna maeneo ya bunge matatu katika wilaya hii: 
Eneo bunge la Kajiado Central
Eneo bunge la Kajiado North
Eneo bunge la Kajiado South
Angalia pia
Hifadhi ya Taifa ya Amboseli iko katika Wilaya ya Kajiado
Jangwa la Nyiri, sehemu kubwa ya wilaya hii iko katika jangwa hili
Kitengela, mji na sehemu ya uwazi na jina sawia katika Wilaya ya Kajiado
Marejeo

Viungo vya nje


Kajiado
Jamii:Wilaya ya Kajiado
12 Februari

Question: Innocent Cornel Sahani alizaliwa mwaka upi?


Tarehe 12 Februari ni siku ya arubaini na tatu ya mwaka. Mpaka uishe zinabaki siku 322 (323 katika miaka mirefu).
Matukio
1049 - Uchaguzi wa Papa Leo IX
1818 - Nchi ya Chile inatangaza uhuru wake kutoka Hispania
Waliozaliwa
1768 - Kaisari Francis II wa Ujerumani
1809 - Abraham Lincoln, Rais wa Marekani (1861-1865)
1809 - Charles Darwin, mwanasayansi Mwingereza
1881 - Hatcher Hughes, mwandishi kutoka Marekani
1893 - Fred Albert Shannon, mwanahistoria kutoka Marekani
1912 - Shaykh 'Abdullaah Swaalih Al-Farsy, mwanahistoria kutoka Zanzibar (Tanzania)
1918 - Julian Schwinger, mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1965
1920 - Pran, mwigizaji wa filamu kutoka Uhindi
1923 - Alan Dugan, mshairi kutoka Marekani
1950 - George Malima Lubeleje, mwanasiasa wa Tanzania
1961 - Lucas Sang, mwanariadha wa Kenya
1962 - Ali LeRoi, mwigizaji filamu kutoka Marekani
1980 - Innocent Cornel Sahani, mwanamuziki kutoka Tanzania
1980 - Christina Ricci, mwigizaji wa filamu kutoka Marekani
Waliofariki
821 - Mtakatifu Benedikto wa Aniane, O.S.B., abati nchini Ufaransa
1804 - Immanuel Kant, mwanafalsafa kutoka Prussia
Sikukuu
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu ya watakatifu wafiadini wa Abitine na ya mtakatifu Benedikto wa Aniane, abati
Viungo vya nje




Jamii:Februari
Orodha ya makabila ya Kenya

Question: Kikuyu lina makabila mangapi madogo?

Hii orodha ya makabila ya Kenya inatokana na orodha ya lugha za Kenya .
Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.  
Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi Kenya kama wakimbizi kutoka vita katika nchi za jirani, wala vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Arabia, Uhindi au nchi nyinginezo.  
Kuna karibu makabila asilia arubaini nchini Kenya, yakiwemo:
Waboni (pia huitwa Waaweer)
Waborana
Waburji
Wachonyi
Wachuka
Wadaasanach
Wadahalo
Wadigo
Waduruma
Waembu
Waendo
Wagikuyu
Wagiryama
Wagusii
Wakalenjin (wakijumisha Wapokot, Wamarakwet, Waelgeyo, Wanandi, Wasabaot, Wakipsigis, na Watugen)
Wakamba
Wakuria
Waluo
Waluhya (au Waluyia, wakijumuisha Wabukusu, Wanyala, Watachoni, Wakabras, Watsotso,Waidakho, Waisukha, Wamaragoli, Wawanga, Watiriki, Wanyore, Wakhayo, Wasamia, Wakisa, Wamarama)
Wamaasai
Wamalakote (pia huitwa Wailwana)
Wameru
Wamwimbi
Wanyala
Wanyore
Waokiek
Waoromo
Wapokomo wa Chini
Wapokomo wa Juu
Warendille
Wasagalla
Wasamburu
Wasanye
Wasomali (au Wariyaahe)
Wasuba
Waswahili
Wataita
Wataveta
Wateso
Watharaka
Waturkana
Wayaaku
Makabila makuu
Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:
Wakikuyu (Agĩkũyũ) 20.78%
Waluhya 14.38%
Wajaluo 12.38%
Wakalenjin 15.46%
Wakamba 11.42%
Wasomali 8%
Wakisii 6.15%
Wameru (Meru) 5.07%
Wamasai 1.76%
Waturkana 1.52%
Waembu 1.20%
Wataita 0.95%
Waswahili 0.60%
Wasamburu 0.50%
Makabila madogo
Aweer
Bajuni
Bukusu
Dahalo
Isukha
Kore
Kuria
Maragoli
Marama
Miji Kenda
Ogiek
Orma
Pokomo
Rendille
Sengwer
Suba
Tachoni
Taveta
Watha
Yiaku
Oromo
Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:
Wagujarati
Wabaluchi
Wapunjabi
Wagoa
Waingereza
Wahadhrami
Waarabu
Waitalia
Marejeo



*
Makabila ya Kenya
Upumuo

Question: Je,chura hupumua kupitia ngozi yake?



Upumuo ni kitendo cha kuvuta hewa ndani ya mapafu au oksijeni kupitia viungo vingine kama vile matamvua ya samaki, halafu kutoa gesi ya CO2 pamoja na hewa iliyotumiwa.
Kuna pia upumuo wa ndani ambayo ni kazi ya seli za mwili kupokea oksijeni na kuitumia kwa mchakato wa oksidisho ndani yao.

Hewa ya kuvutwa ndani na ya kutoka nje
Binadamu hupumua takriban mara 23,000 kila siku akihamisha mita za mjazo 12.5 kwa jumla. 
Hewa tunayovuta ndani ya mapafu ni hewa ya kawaida yenye asilimia 78 % za nitrojeni, 21 % za oksijeni, mvuke wa maji, gesi adimu kwa viwango vidogo na 0,04 % dioksidi kabonia (CO2).
Hewa tunayotoa nje bado ina asilimia 78 % za nitrojeni, lakini ni 16 % za oksijeni pekee zilizobaki na dioksidi kabonia imekuwa 4 %.
Asilimia kubwa ya oksijeni iliyopungua imeoksidisha na glukosi ndani ya seli za mwili kwa kutengeneza nishati.
Njia za upumuo
Jumla ya sehemu za mwili zinazohusika na upumuo huitwa mfumo wa upumuaji.
Kwa wanyama wenye mapafu hewa inavutwa ndani kupitia mdomo au pua. Hewa hii huitwa pumzi. 
Kazi hii inatekelezwa kwa njia ya kukaza au kulegea kwa musuli za kiwambo cha tumboni kinachotenganisha tumbo na nafasi ya mapafu. Mabadiliko haya yanabadilisha nafasi ya mapafu na shindikzo ndano yao na kusababisha kuvutwa au kusukumwa kwa hewa.
Kwa samaki na wanyama wengine wanaoishi chini ya maji wenye matamvua maji yenye hewa ndani yake inapitishwa kwenye majani ya ngozi zinazofanya matamwua na hewa inapokelewa na vyombo vya damu kupitia ngozi ya matamvua ambayo ni nyembamba sana. Kuna pia wadudu kadhaa kwenye nchi kavu wenye matamvua.
Wadudu huwa na mabomba membamba (ing. trachea) yanayoelekea ndani ya miili yao na hewa inaingia hapa; ngozi nyembamba ndani ya mwili inaruhusu kuingia kwa oksijeni mwilini.
Wanyama wadogo sana wanatosheleka kupokea oksijeni kupitia ngozi pekee kwa hiyo hawana mapafu wala trachea. Wote wanaotumia njia hii wana umbo bapa sana au umbo la minyoo pia wanaishi katika mazingira penye unyevu. Mfano ni nyungunyungu.
Marejeo
Orodha ya wachezaji wa klabu ya Soka ya Manchester United

Question: Je,nani alikuwa mkufunzi wa kwanza wa timu ya Manchester City?

Orodha hii inahusu Manchester United F.C., klabu ya mpira wa miguu ya Uingereza yenye makao makuu mjini Trafford, Greater Manchester. 
Klabu ilianzishwa mwaka 1878 kama Newton Heath L & YR FC, na kucheza mechi ya kwanza ya ushindani mnamo Oktoba 1886, wakati waliingia duru ya kwanza ya Kombe la FA 1886-87. Tangu hapo, zaidi ya wachezaji 800 wameichezea timu ya klabu hiyo, ambapo karibu wachezaji 200 wamecheza walau mechi 100 na kuonekana pamoja na wachezaji wa ziada; wachezaji hao wameorodheshwa hapa, vilevile wale ambao walicheza mechi chache lakini walitoa michango muhimu katika historia ya klabu (kwa mfano Billy Whelan na Carlos Tevez).
Wachezaji wameorodheshwa kulingana na tarehe ya kuanza kuchezea klabu hiyo. Kuonekana na mabao ni kuhusu michezo ya ushindani tu; michezo ya vita haijaorodheshwa.
Orodha ya wachezaji

Vichwa vya Meza
Apps - Idadi ya michezo aliyocheza akiwa kikosi cha kwanza
Sub - Idadi ya michezo aliyocheza kama mbadala
Jumla - Jumla ya idadi ya michezo aliyocheza

Takwimu sahihi kwa mechi iliyochezwa 8 Desemba 2009

Nahodha wa Klabu


Marejeo
Check date values in: |accessdate= (help)
Check date values in: |accessdate= (help)
!
Jamii:Manchester United FC
Jamii:Orodha ya wachezaji
Uhalisia

Question: Uhalisia ni nini?

Uhalisia (kutoka Kiarabu "halisi"; kwa Kiingereza Reality) ni hali iliyopo kweli, tofauti na matarajio au tafsiri za binadamu ambaye mara nyingi anashindwa kuipokea.[1]
Kwa upana zaidi, uhalisia unajumlisha hata mambo yasiyofikiwa na milango ya fahamu, vifaa na mawazo ya binadamu. 
Wanafalsafa, wanahisabati, wanasayansi na wengineo wamejitahidi tangu zamani kuelewa uhalisia, wakitoa majibu mbalimbali. 
Mara nyingi uhalisia unagonganishwa na ndoto na ndoto za mchana, maigizo na propaganda, pamoja na uongo wa kila namna. 
Tanbihi

Viungo vya nje
Longitudo

Question: Latitudo ina maana gani?


Longitudo (kilatini: longitudo)  katika ramani au mchoro wa dunia ,ni njia ya kuonyesha mahali duniani kwa kutaja umbali wake kutoka mstari wa meridiani ya sifuri kwa kipimo cha digrii (°). Kwenye msingi wa digrii 360 za duara digrii hizi za latitudo huehesabiwa hadi +180° (kwenda mashariki) au hadi -180° (kwenda magharibi). Ni kawaida vilevile kutaja tofauti kati ya longitudo za mashariki au magharibi kwa kuongeza herufi za "E" (east) na "W" (west) badala ya +/-. Pamoja na kipimo cha latitudo inataja kamili kila mahali duniani. 
Meridiani ya 0° imekubaliwa ni mstari kutoka ncha ya kaskazini hadi ncha ya kusini unaopita katika mji wa Greenwich (karibu na London / Uingereza). 
Digrii za longitudo hugawiwa katika umbali wa 60 dakika au minuti; dakika hugawiwa katika nukta au sekondi. Umbali huu hauna kipimo kamili cha urefu kwa sabau ya umbo la dunia. Kwenye ikweta umbali kati ya longitudo ni 111 km, katika ncha penyewe ni sifuri kwa sababu longitudo zote hukutana hapa. 
Mji wa Kiafrika karibu kwenye longitudo ya sifuri ni Accra (Ghana). Vipimo vyake ni: 5°30' N (latitudo) na 0°10' W (longitudo).
Jamii:Jiografia
Jamii:Vipimo
Mobutu Sese Seko

Question: Je,Joseph-Désiré Mobutu alikuwa na watoto wangapi?



Joseph-Désiré Mobutu aliyejiita baadaye Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa Zabanga (* Lisala, 14 Oktoba 1930 ; † Rabat, Moroko, 7 Septemba 1997) alikuwa rais na dikteta wa Zaire (Kongo-Kinshasa) kati ya miaka 1965 na 1997.
Utoto na jeshi la kikoloni
Alizaliwa katika Kongo ya Belgiji mwaka 1930. Kijana, baada ya shule alijiunga na "Force Publique" yaani jeshi la kikoloni la Wabelgiji katika Kongo. 
Hadi mwaka 1956 akafikia cheo cha staff sergent akaacha jeshi na kufanya kazi magazetini akishiriki katika siasa.
Kupanda ngazi
Baada ya uhuru wa Kongo serikali ilimpa cheo cha kanali. Katika nafasi yake kama mkuu wa jeshi la Kongo alishirikiana na rais Joseph Kasavubu katika uasi dhidi ya waziri mkuu wa kwanza Patrice Lumumba aliyepinduliwa tarehe 14 Septemba 1960 na kuuawa baadaye.
Rais wa kijeshi
Mwaka 1965 Mobutu aliamua kumpindua Kasavubu akachukua urais mwenyewe. 
Mwaka 1970 alijirudisha ofisini kwa njia ya uchaguzi uliopangwa naye mwenyewe. 
Mwaka 1969 alikandamiza upinzani wa wanafunzi wa chuo kikuu kwa nguvu ya kijeshi. Baada ya kuua wanafunzi wengi aliamuru 2000 wengine waingie katika jeshi ili wajifunze nidhamu.
Mapinduzi ya utamaduni wa Kiafrika
Miaka 1970/1971 Mobutu alitangaza kile alichokiita "kampeni ya utamaduni wa Kiafrika". Alibadilisha jina la Kongo kuwa Zaire na raia wote waliagizwa kuacha majina yao ya Kikristo yenye asili ya Ulaya na kutumia majina ya asili ya Kiafrika. Suti za Kizungu zilipigwa marufuku na rais mwenyewe alianza kuvaa suti zilizoiga mfano wa Mao Tse Tung.
Mobutu alianza kujiita "Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu Wa Za Banga" yaani "Shujaa mwenye enzi asiyeshindikana".
Kiuchumi alitaifisha makampuni ya kimataifa mara nyingi kwa kuzikabidhi kwa ndugu na wenzake. Lakini hadi mwaka 1977 hali ya uchumi ulizorota kiasi cha kumlazimisha kuwaomba wageni warudi tena.
Rais mwizi
Chini ya Mobutu nchi kubwa ya Kongo-Zaire ilirudi nyuma. Mobutu alijitajirisha kupita kiasi wakati nchi yake ilioza. Mwaka 1984 mali yake binafsi nje ya Kongo ilikadiriwa kuwa dolar za Marekani bilioni 4. Nchi kubwa za Magharibi, kama vile Marekani na Ufaransa, walimvumilia na kumsaidia kwa sababu alionekana kama mwanasiasa anayepambana na Ukomunisti na harakati za ukombozi, kwa mfano Angola.
Wakati wa kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti nchi za magharibi hawakuona haja tena kumsaidia Mobutu. Tangu mwaka 1990 alipaswa kukubali vyama vya upinzani hata akijaribu kuendeleza udikteta wake.

Upinzani na mwisho
Katika miaka 1996 na 1997 waasi walioongozwa na Laurent Kabila walienea katika mashariki ya Zaire kwa msaada wa nchi jirani Uganda na Rwanda. Mobutu alipaswa kumkubali mpinzani wake Etienne Tshisekedi kama waziri mkuu lakini jeshi la Kabila likaendelea kusonga mbele. 
Tarehe 16 Mei 1997 wapinzani walitwaa uwanja wa ndege wa Lubumbashi na Mobutu aliyegonjeka alikimbia nchi. Alikufa nje ya nchi, huko Moroko tarehe 7 Septemba 1997. Kabila alikuwa ameshaingia tayari Kinshasa tangu tarehe 20 Mei 1997 na kuchukua utawala.
Jamii:Wanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 1997
Somalia

Question: Kaskazini-Magharibi ya Somalia iko na ukubwa wa kiasi gani kijiographia?



Somalia, (kwa Kisomali: Soomaaliya; kwa Kiarabu: الصومال, As-Suumaal), ambayo inajulikana rasmi kama Jamhuri ya Shirikisho ya Somalia, ni nchi kwenye pwani ya Afrika ya Mashariki katika Pembe ya Afrika. 
Kijiografia, imezungukwa upande wa kaskazini-mashariki na Ethiopia na Jibuti, na upande wa magharibi ya kati na Kenya; Ghuba ya Aden nayo iko mashariki. 
Mji mkuu na mji mkubwa zaidi ni Mogadishu (wakazi 2,120,000).
Jiografia

Historia


Nchi iliunganika mwaka 1960, kutokana na makoloni mawiliː la Waitalia (kusini) na la Waingereza (kaskazini).
Baada ya mwaka 1991 nchi ya Somalia ilibaki haina serikali wala umoja wa taifa, iligawiwa na wakereketwa na wanamgambo wa ukoo na eneo, hasa Somaliland, Puntland na Galmudug upande wa kaskazini.
Katika miaka 2008-2013 ilihesabika kama nchi filisika. Kwa sasa ni nchi dhaifu lakini inaanza kujengwa upya kama shirikisho.
Watu
Tazama pia: Orodha ya lugha za Somalia

Wakazi asili wa Somalia ni Wasomali (85%) wa makabila yafuatayo:
Isaaq
Hawiye
Dir
Darod
Digil & Mifle
Wengine (15%) ni:
Wabantu
Waarabu n.k.

Kisomali ndiyo lugha ya kawaida ya wakazi wengi na lugha rasmi pamoja na Kiarabu. Kati ya lugha nyingine zinazotumika nchini, mojawapo ni Kiswahili.
Upande wa dini, 99.8% ni Waislamu, hasa Wasuni.









Utawala
Maeneo (umoja: gobolka, wingi: gobollada) ya Somalia, ambayo imegawiwa tena kwa wilaya, ni:

Awdal
Bakool
Banaadir
Bari
Bandari
Galguduud
Gedo
Hiiraan
Jubbada Dhexe

Jubbada Hoose
Mudug
Nugaal
Sanaag
Shabeellaha Dhexe
Shabeellaha Hoose
Sool
Togdheer
Woqooyi Galbeed


Mawasiliano
Mawasiliano ya Jamhuri ya Somalia ilikaribia kuangamia kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe, lakini kwa sasa kampuni za binafsi za mawasiliano ya mitambo, zimetwaa karibu miji yote Somalia, na hata kutoa huduma njema kuliko nchi zilizo jirani. 
Somalia ni nchi mojawapo Afrika ambayo ina mawasiliano ya bei rahisi zaidi, pengine kwa kuwa Somalia haikuwa na serikali iliyotoza ushuru; ()
Kampuni zinazohudumia watu wa Somalia ni kama:
SOMTEL
Galkom
Global Internet Company
Hormuud
Telcom
Nationlink
Netco
STG
Dahabshiil
Tazama pia
Utamaduni wa Somalia
Uislamu nchini Somalia
Waandishi wa Somalia
Muziki wa Somalia
Uchumi wa Somalia
Vita vya Mogadishu
Mawasiliano nchini Somalia
Orodha ya kampuni za Somalia
Jeshi la Somalia
Usafiri nchini Somalia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika
Marejeo







Mauri, Arnaldo, Somalia, in G, Dell'Amore (ed.), "Banking Systems of Africa", Cariplo-Finafrica, Milan, 1971, pp. nbsp;209–217.


Shay, Shaul. Somalia in Transition Since 2006. Piscataway, NJ: Transaction Publishers, 2014.



Viungo vya nje

Wikimedia Atlas of Somalia


 at Curlie
 from the BBC News
Habari, mitandao inayojadili kuhusu Somalia.
 Habari


Habari za kawaida



 includes Background Notes, Country Study and major reports

Watambuzi





Jamii:Nchi za Afrika
Jamii:Umoja wa Afrika
Jamii:Nchi za Kiarabu
Metorolojia

Question: Je,kifaa kinachopima upepo unaitwaje?


Metorolojia (Kigir. μετεωρολογία meteorologia kuwa kiing. meteorology) ni sayansi inayoshughulika habari za angahewa, tabianchi na halihewa na hasa fizikia pamoja na kemia husika. 
Tabia za angahewa
Tabia za kimsingi za hali ye hewa ni mwendo wa upepo, halijoto, umawingu, unyevu, kanieneo, kiwango cha mnururisho wa jua, uvukizaji na nyingine. Tangu karne nyingi wataalamu wamejitahidi kupima tabia mbalimbali za halihewa na angahewa kama msaaa wa kuzielewa vizuri zaidi na kujenga msingi kwa utabiri wake.
Vifaa vya metorolojia
Metorolojia imeanza kutokea kadri wataalamu walianza kuchukua vipimo halisi vya tabia za angahewa na kuvilinganisha. Mweleko huu ulileta kubuniwa kwa vifaa vya upimaji maalumu.
vyombo vya kupima kiasi cha usimbishaji hasa mvua vilivyosanifishwa na serikali vinajulikana kutoka Korea mnamo 1441; vilisambazwa kama msaada wa kukadiria kodi za wakulima. Hadi leo kiasi cha mvua kinachonyesha kwa mwezi au mwaka ni kipimo muhimu kwa kupanga shughuli za kilimo.
vyombo vya kupima kasi na mwelekeo wa upepo kwa mahali fulani vinajulikana tangu anemomita iliyobuniwa Italia mnamo 1450. Habari hizi ni za kimsingi kwa kuelewa uhusiano kati ya hali ya hewa katima maeneo majirani; ni pia muhimu kwa kupanga kilimo kwa sababu zinatawala sehemu ya uvukizaji na ni habari za lazima kwa mpangilio wa usafiri kwa eropleni na pia meli.
Vipimajoto vilivyofanana na vile vya kisasa vilipatikana tangu karne ya 17 na 1724 Daniel Gabriel Fahrenheit alianzsha skeli ya kwanza iliyoruhusu kulinganishwa kwa vipimo vya joto.
Higromita ni kifaa cha kupima kiwango cha unyevu katika hewa na chombo hiki kilibuniwa 1783 na Mfaransa Horace-Bénédict de Saussure.
1960 satelaiti ya kwanza kwa upimaji ya angahewa TIROS-1 ilirushwa angani.
*
Kislovakia

Question: Je,bara kubwa kabisa duniani ni ipi?



















KislovakiaKinamzungumzwanchini:Slovakia, Ucheki, Vojvodina (kwa 2,79% ya watu) Marekani, Kanada, Australia, Hungaria, Croatia na UkraineWazungumzaji:Milioini 6Lugha rasmi:Nchi:SlovakiaUainishaji wa kiisimu:




















Lugha za Kihindi-KiulayaLugha za KislavoniKislavoni cha MagharibiKundi la Lugha za Kicheki-SlovakiaSlovak language
Kislovakia ni lugha rasmi inayoongelewa nchini Slovakia, nchi iliyopo Mashariki mwa Ulaya. Ni moja kati ya Lugha za Kislavoni, mkusanyiko wa lugha unajumlisha Kirusi, Kipoland na lugha nyingine kadhaa za Mashariki ya Ulaya. 
Lugha hii inafanana kabisa na Kicheki, na Wacheki na Wasovakia wanaweza kuelewana vizuri kabisa wakiwa wanazungumza lugha zao. Kipoland na Kisorbia kina fanana kabisa. Kislovakia kinazungumzwa nchini Slovakia na zaidi ya watu milioni 5.
Matamshi
Kislovakia kinaandikwa kutumia alfabeti za Kilatini, lakini kuna viji herufi fulani ambavyo viji harama maalum (vinaitwa “diacritics”).
Herufi č, š, ž and dž zina sauti kama ile ya Kiingereza katika ch</i>in, sh</i>in, vi<i data-parsoid='{"dsr":[2421,2426,2,2]}'>s</i>ion na j</i>uice.
Herufi ď, ľ, ň, and ť huitwa “konsonanti nyepesi”. Hutamkwa kwa kukata ulimi juu kabisa ya mdomo.
C, dz na j nazo pia ni nyepesi. C ipo kama ts katika ba<i data-parsoid='{"dsr":[2607,2613,2,2]}'>ts, dz ipo kama ds katika ro<i data-parsoid='{"dsr":[2643,2649,2,2]}'>ds, na j ipo kama y katika y</i>es.
Ch ipo kama ch katika Kiscoti lo<i data-parsoid='{"dsr":[2720,2726,2,2]}'>ch. V ni zaidi ya Kiingereza w.
Herufi b, d, ď, dz, dž, g, h, z, ž hazisikiki pale wakiwa wanamalizia (kwa mfano: 'd' itasikika kama 't').
Alama zake katika irabu (vokali) huonyesha kwamba irabu hutamkwa kwa urefu zaidi: á, é, í, ó, ý ú. Irabu ndefu haifuati katika silabi inayofuata kwa kutumia irabu fupi.
Ile ô ipo kama Kiingereza wo</i>mbat, na ä ni sawa na herufi e.
Kistress ndiyo inayotumika kuanzishia silabi ya neno. Hii ni tofauti kabisa na Kirusi, kwa mfano, wapi Kistress kinaweza kikawa.
Kama jinsi ilivyo katika lugha zingine za Kislavoni, Kislovakia ni vigumu kwa wazungumzaji wa Kiingereza kuweza kutamka. Hii hasa kwa sababu maneno kadhaa yameambatanisha konsonanti nyingi kuwa pamoja. Katika sentensi: “Strč prst skrz krk!” hakuna hata irabu moja (ina maana: “Zungusha vidole kwenye shingo yako!”)!
Viungo vya nje



Jamii:Lugha za Kislavoni
Jamii:Lugha za Slovakia
Umaru Yar'Adua

Question: Je,Umaru Musa Yar'Adua alizaliwa mwaka upi?


Umaru Musa Yar'Adua (16 Agosti 1951 – 5 Mei 2010) alikuwa mwanasiasa kutoka nchini Nigeria na rais wa 13 wa nchi hiyo tangu 2007 hadi kifo chake hapo 2010. Ni rais wa kwanza mwenye shahada katika historia ya Nigeria.
Familia yake
Yar'Adua ni Muislamu aliyezaliwa katika familia ya Wafulbe katika Nigeria ya Kaskazini. Babake Musa Yar'Adua alikuwa waziri katika serikali ya kwanza ya nchi baada ya uhuru. Kakaye jenerali Shehu Musa Yar'Adua alikuwa makamu wa rais chini ya Olusegun Obasanjo kati ya 1976 hadi 1979 akafungwa jela chini ya udikteta wa Sani Abacha.
Elimu yake
Umaru Yar'Adua alisoma kemia tangu 1972 kwenye chuo kikuu cha Ahmadu Bello mjini Zaria akawa mwalimu kwenye vyuo mbalimbali. Tangu 1983 akaacha mafundisho akijishughulisha na makampuni mbalimbali.
Gavana
1999 baada ya serikali ya Abacha alichaguliwa kuwa gavana wa jimbo la Katsina akarudishwa mwaka 2003.
Mwanasiasa asiye na rushwa?
Yar'Adua alisifiwa kwa sababu alitangaza mali zake kabla ya uchaguzi 1999 na 2003. Anasemekana alikuwa gavana aliyekataa rushwa. Alikuwa kati ya magavana wachache wasiochunguzwa  na mamlaka ya kupambana na rushwa "Economic and Financial Crimes Commission".
Gavana na shari'a
Alipingwa kwa sababu alishiriki katika tangazo la muundo wa shari'a ya Kiislamu kuwa sheria ya jimbo wakati yeye ni gavana; Katsina ilikuwa jimbo la tano katika Nigeria iliyotangaza shari'a. Pia kesi ya mama Amina Lawal ilitokea chini ya ugavana wake. Mama huyu alishtakiwa chini ya shari'a kuwa alimzaa mtoto ilhali hakuolewa akahukumiwa auawe kwa kupigwa mawe. Baada ya watu wengi kote duniani kuleta maombi na serikali ya kitaifa kupinga hukumu hiyo, mahakama ya juu ilifuta hukumu na kumuokoa Amina.
Yar'Adua anasemekana hakujaribu kumtetea wala kuzuia hukumu ya mauti.
Uchaguzi wa rais
Mwezi wa Desemba 2006 Umaru Yar'Adua aliteuliwa kuwa mgombea wa chama cha PDP kwa uchaguzi wa Aprili 2007. Rais Olusegun Obasanjo alimfanyia kempeni akapata kura nyingi na kumchagua kama makamu wake Goodluck Jonathan (gavana wa Bayelsa katika kusini ya Nigeria).
Kura ya 21. Aprili ilipingwa na watazamaji wengi wa kitaifa na kimataifa kwa sababu ya udanganyifu ulioonekana mahala pengi. Hata hivyo Yar'Asdua alitangazwa kuwa mshindi aliyepata asilimia 70 za kura zote.
Wapinzani walidai uchaguzi urudiwe lakini Yar'Adua alikataa akiwakaribisha vyama vyote kuingia katika serikali ya umoja wa kitaifa na kusahihisha sheria ya uchaguzi.
Tar. 29 Mei 2007 akaapishwa kuwa rais mpya wa Nigeria. Hii ni mara ya kwanza katika historia ya nchi ya kuwa maraisi wawili waliochaguliwa wamefuatana bila kungilia kwa jeshi.

Jamii:Waliozaliwa 1951
Jamii:Waliofariki 2010
Jamii:Wanasiasa wa Nigeria