Ng'ombe (kundinyota)

Question: Mlipuko wa nova mwaka 1054 ulirekodiwa na kifaa gani?



Ng'ombe (pia Tauri, kwa Kilatini na Kiingereza Taurus) [1] ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu. 
Mahali pake
Ng'ombe iko angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya Kondoo (pia Hamali, lat. Aries) upande wa magharibi na Mapacha (pia Jauza, lat. Gemini) upande wa mashariki.
Inapaka na kundinyota jirani za Hudhi (Auriga), Farisi (Perseus), Hamali (Kondoo) (Aries), Ketusi (Cetus), Nahari (Eridanus), Jabari (Orion)  na Jauza (Mapacha) (Gemini).
Ng'ombe - Taurus ni sehemu ya zodiaki maana yake mstari wa ekliptiki unapita humo. Ilhali miendo ya Mwezi na sayari inafuatana karibu na ekliptiki magimba haya huonekana katika eneo la Tauri kwa wakati fulani kwenye mwaka.
Jina
Ng'ombe ni tafsiri ya Tauri.  Mabaharia Waswahili walijua nyota hizi tangu miaka mingi kwa jina Tauri.   Walipokea jina hili kutoka Waarabu wanaosema ثور thawr  ambalo linamaanisha fahali[2]. Waarabu walitafsiri hapa jina la Ptolemaio aliyetaja nyota hizi vile kwa jina la Ταῦρος tauros yaani fahali katika orodha yake ya Almagesti[3].
Wagiriki wa Kale waliwahi kupokea kundinyota hii ikiangaliwa kama fahali kutoka utamaduni wa Babeli. Katika mitholojia ya Wagiriki kuna hadithi mbalimbali zilizosimuliwa hapa. Hasahasa waliona fahali kwenye anga kama ishara ya mungu mkuu Zeus aliyechukua umbo la fahali alipomtongoza binti Europa; Zeus alibadilisha umbo lake akaingia katika kundi la ng'ombe waliochungwa na Europa. Siku mmoja Europa alipanda juu ya fahali na hapo Zeus alikimbia naye hadi kisiwa cha Kreta; hapa alizaa naye wana watatu akamfanya Europa malkia wa kwanza wa Kreta. Aliweka umbo la fahali kati ya nyota kama kumbukumbu ya mapenzi yake.
Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Tauri" limesahauliwa ikiwa kundinyota inaitwa kwa tafsiri tu "Ng'ombe".
Ng'ombe - Taurus ni kati ya kundinyota 48 zilizotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika kitabu cha Almagesti wakati wa karne ya 2 BK. Iko pia kati ya kundinyota 88 zinazoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia [4] kwa jina la Taurus. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Taui'.[5]
Nyota
Nyota za Ng'ombe huwa haziko pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisi kuna umbali mkubwa kati yao, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Ng'ombe" inaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoiona kutoka Duniani.
Kuna nyota nyingi katika eneo la kundinyota hii na hasa Dabarani (en:Aldebaran), inaitwa pia Alfa Tauri, ambayo ni nyota jitu jekundu ikiwa kati ya nyota angavu zaidi zinazoonekana angani[6]. 
Kuna nebula la Messier 1 inayojulikana pia kwa jina la Nebula ya Kaa (en:crab nebula)[7]. Ni mabaki ya nyota nova ambayo mlipuko wake ulirekodiwa huko China mwaka 1054 baadaye pia Japani[8].   
Fungunyota ya Kilimia (en:Pleiades) inaonekana vema kwa macho matupu katika kaskazini ya Ng'ombe.[9], [10]

























































































































Jina la
(Bayer)Namba ya
FlamsteedJina 
(Ukia)Mwangaza
 unaoonekanaUmbali 
(miaka ya nuru)Aina ya spektraα87Dabarani - en:Aldebaran0,8765K5 IIIβ112Elnath1,65131B7 IIIηAlcyone2,85368B7 IIIζ123Tianguan3,0ca. 400B2 IVeθ23,40149A7 IIIλ3,41480B3 V + AεAin3,53155K0 IIIο3,61212G8 III27Atlas3,62381B8 IIIγHyadum I3,65162G8 III17Electra3,72371B6 IIIξ3,73222B9 Vnδ1Hyadum II3,77154G8 IIIθ13,84158G7 III20Maia3,87360B8 IIIν3,91129A1 VHabari za mwangaza na umbali vinaweza kubadilika kutokana na vipimo vipya
Tanbihi

Viungo vya Nje

, kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017

Marejeo
Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 215 ff ()
Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review
September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331


Jamii:Kundinyota za Zodiaki