Ulevi

Question: Je,nchi gani yenye iadi ya watu wengi zaidi bara Asia?




 Ulevi,  ujulikanao pia kama uraibu wa pombe, [1][2] ni ulemavu tegemevu wa kudhuru. Dalili zake ni unywaji pombe kupindukia bila udhibiti pombe licha ya madhara yake hasi kwa afya ya mnywaji,, mahusiano na hadhi yake machoni pa jamii. Kama matatizo mengine ya kiafya,  ulevi ni mojawapo ya magonjwa  yanayoweza kutibika.[3] neno " ulevi" limetumika kwa muda mrefu tangu kubuniwa mwaka wa 1849 na Magnus Huss, ila katika nyanja ya utabibu istilahi hii iligeuzwa kuwa "utumiaji pombe vibaya" na " utegemezi pombe" katika miaka ya 1980 DSM III.[4] Aidha mwaka wa 1979 kamati ya wataalamu ya Shirika la Afya Duniani haikupendelea kutumika kwa neno "ulevi" kama istilali ya kiafya, huku ikipendekeza dalili za "utegemezi pombe".[5]  Katika karne ya 19 na mapema karne ya 20, utegemezi pombe uliitwa dipsomania kabla ya kubatilishwa kuwa  ulevi".[6]
Hapana uhakika wa Sababu za kibayolojia zinzochangia ulevi, hata hivyo, hali hii yaweza kutokana na mazingira ya kijamii, mfadhaiko wa ubongo,[7] afya ya akili, maumbile, umri, kabila, na jinsia.[8][9] Matumizi mabaya ya pombe kwa muda mrefu huleta mabadiliko ya kimwili katika ubongo kama vile uhimili na utegemezi. Mabadiliko ya kemia katika ubongo hudumisha hali ya mlevi kutoweza kuacha kunywa pombe na huweza kusababisha dalili za mtegemea-pombe  pale aachapo kunywa.[10] Pombe huharibifu takribani kila kiungo katika mwili,kwa sababu ya athari jumulishi ya sumu dhurifu ya utegemezi pombe , mlevi hukumbwa na hatari nyingi za matatizo ya kimagonjwa na kiakili.[11]  ulevi una madhara makubwa ya kijamii kwa walevi na watu wanaohusika na maisha yao.[12][13]
ulevi ni athari inayodumu ya kuhimili na kutegemea matumizi ya pombe kupita kiasi; Ukosefu wa kudhibiti ulevi, licha ya kufahamu madhara kwa afya yake, hudhihirisha kwamba mtu anaweza kuwa mlevi.[14]  Uchunguzi kupitia hojaji ni njia ya kutambua mienendo ya unywaji hatari, ikiwemo utegemezi pombe.[15] Utoaji sumu ya pombe hufanywa ili kumwondoa mnywaji katika ulevi, kwa kawaida kwa dawa dawa msalaba, kama vile benzodiazepini ili kuepusha dalili za utegemea-pombe.[16] Utunzaji baada ya matibabu kama vile tiba ya kimakundi au katika vikundi vya kujisaidia kibinafsi, kwa kawaida huhitajika ili kudumisha ususiaji pombe.[17][18] Mara nyingi, walevi pia ni wategemezi wa mihadarati miingineyo, hasa benzodiazepini, ambayo inaweza kuhitaji matibabu ya ziada.[19] Mwanamke mlevi huathirika zaidi kimwili, kihisia, na kiakili na ongezeko la unyanyapaa wa kijamii, kutokana na hali ya ulevi.[20][21] Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa pana walevi milioni 140 duniani kote.[22][23]
Uainisho na istilahi
Utumiaji mbaya, utumiaji tatizi, utegemezi, na matumizi mazito hurejelea matumizi yasiyofaa ya pombe ambayo yanaweza kusababisha madhara ya kimwili, kijamii, au kimaadili kwa mnywaji.[24] Matumizi ya wastani yanaelezwa na Mwongozo wa  Lishe<i data-parsoid='{"dsr":[7119,7137,2,2]}'>kwa Wamarekani  kama yasiyozidi chupa mbili za vileo kwa siku kwa ajili ya watu na yasiyozidichupa moja kwa siku kwa wanawake.[25]
Neno " ulevi" hutumika kikawaida, lakini hufafanuliwa vibaya. WHO imefafanua  ulevi kama "neno lililotumika kwa muda mrefu kwa maana tofauti tofauti", na matumizi ya neno yalikataliwa na Kamati ya Wataalamu WHO 1979. Kitabu Kikuu  (kutoka Alcoholics Anonymous) kinaeleza kwamba, mara tu mtu awapo mlevi, yeye siku zote husalia hivyo, lakini hakielezi maana ya neno "ulevi" katika muktadha huu. Katika mwaka 1960, Bill  W. alisema:
Sisi kamwe hatujawahi kuuita  ulevi ugonjwa kwa sababu, kwa mising ya kitaalamu, sio namna ya ugonjwa. Kwa mfano, hakuna kitu kama ugonjwa wa moyo. Badala yake kuna aina tofauti ya kuugua moyo, au michanganyiko ya kuugua huko. Ni kitu kama hicho kwa ulevi. Ndiyo maana hatukutaka kuzua makosa na taaluma ya matibabu kwa kuchukulia taathira ya ulevi kuwa aina ya ugonjwa. Ndiyo maana sisi daima tukaiita kuugua, au maradhi  - istilahi bora zaidi na salama muda sasa kwa ajil kwetu kutumia.[26]
Katika miktadha ya kitaalamu na kiutafiti, neno " ulevi" wakati mwingine hujumuisha utumiaji mbaya na utegemezi wa pombe.[27] na wakati mwingine kuchukuliwa kisawe cha utegemezi pombe.
Katika saikolojia na tiba-akili, DSM ndicho kipimo wastani cha kimataifa, ilhali katika utabibu, kipimo ni ICD. Istilahi wanazopendekeza ni zinashabihiana lakini sio sawia:
(| class = "wikitable" | -! Shirika! Istilahi zinazokubalika  Ufafanuzi | - |  APA 's  DSM-IV | matumizi mabaya ya pombe "na" pombe  "| * matumizi mabaya ya pombe = unaorudiwa licha ya matokeo mabaya jina="kamusi _ya _ apa_ya_saikolojia"> [28] * utegemezi pombe  =matumizi mabaya ya pombe pamoja na  matumizi mabaya, [[] kujiondoa], na msukumo usiodhibitika wa kunywa. [29] Neno "ulevi" iligawanyika katika "matumizi mabaya ya pombe" na "utegemezi ya pombe" katika DSM-III ya mwaka wa 1980, na DSM-IIIR ya 1987 dalili za tabia zilihamishwa kutoka"matumizi mabaya " hadi " utegemezi ".[4] Imependekezwa kuwa DSM-V hujumuisha matumizi mabaya ya pombe na utegemezi wa pombe katika unakili mmoja mpya,[30] uitwao "tatizo la utumizi-pombe".[31]
| -
| WHO 's ICD-10
| "Matumizi dhurifu ya pombe" na "dalili za utegemezi pombe"
Maelezo ni sawa na yale ya DSM-IV. Shirika la Afya Duniani hutumia neno utegemezi pombe badala ya dalili za utegemezi pombe.[5] Dhana ya "matumizi hatari" (kinyume na "matumizi mabaya") ilianzishwa na ICD-10 ya 1992 ili kupunguza kutoripotiwa kikamilifu kwa uharibifu kutokana na kukosekana kwa utegemezi.[4] Neno ulevi "" liliondolewa kutoka ICD baina ya ICD-8/ICDA-8 na ICD-9. [32]
|)
Licha ya ukosefu wa hakika kuhusu neno hili, pamekuwa na majaribio ya kuelekeza jinsi neno "ulevi" linapaswa kufasiriwa wakati wowote. Katika 1992, ilifafanuliwa na NCADD na ASAM kama "msingi, ugonjwa sugu unaodhihirika kwa ukosefu wa kudhibiti unywaji, kujihusisha zaidi na ulevyaji wa pombe, matumizi ya pombe licha ya madhara mabaya, na kuvuga fikira".[33] MeSH imekuwa na mitajo ya "ulevi" tangu mwaka 1999, na marejeleo katika ufafanuzi wa 1992.[34]
Asili

Kihistoria, jina dipsomania lilibuniwa na daktari Mjerumani Dkt C W Hufeland mwaka 1819 kabla ya nafasi yake kutwaliwa na neno ulevi.[35][36] Neno"ulevi" lilitumika mara ya kwanza mwaka wa 1849 na ya daktari Mswidi, Magnus Huss kuelezea madhara ya kitaratibu ya pombe.[37]
AA inaeleza ulevi kama kuugua kunakohusu mzio wa kimwili[38]:p.28 na uzoefu wa kiakili.[38]:p.23[39] Zingatia kuwa ufafanuzi wa "mzio" utumikao katika muktadha huu si sawa na unavyotumika katika utabibu za kisasa.[40] Daktari na mtalamu wa uzoefu wa dawa za kulevya Dkt William D. Silkworth MD anaandika kwa niaba ya AA kwamba "Walevi hukumbwa na tamaa ya " (kimwili) inayoshinda udhibiti wa akili ".[38]:XXVI
Utafiti wa 1960 uliofanywa na E. Morton Jellinek unachukuliwa kuwa msingi wa nadharia ya kisasa ya ugonjwa wa ulevi.[41] ufafanuzi wa Jellinek uliwekea mipaka matumizi ya neno "ulevi" "kuwarejelea hasa walio na historia fulani asilia. ufafanuzi wa kitabibu wa kisasa wa ulevi umerekibishwa mara nyingi tangu wakati huo. Chama cha Matabibu wa Marekani kwa sasa hutumia neno ulevi kurejelea hasa ugonjwa sugu wa kimsingi.[42]
Maoni ya wachache katika nyanja hii, hususan yaliyotolewa na Herbert Fingarette na Stanton Peele, yanapinga kuwepo kwa ulevi kama ugonjwa. Wakosoaji wa mtazamo wa ugonjwa hupendelea kutumia neno "unywaji mzito" wanapojadili athari hasi za matumizi ya pombe.
Ishara na dalili
Dalili za matumizi mabaya ya pombe ya muda mrefu

Ulevi hudhihirisha ongezeko la ustahimilivu  na utegemezi kimwili katika pombe, na kuathiri uwezo wa mtu kudhibiti matumizi salama ya pombe. Dalili hizi ni huaminika kuchangia kushindwa kwa mlevi kuwa na uwezo wa kuacha kunywa.[10] Ulevi unaweza kuwa na madhara kwa afya ya akili, na kusababisha mvurugiko wa kiakili  pamoja na ongezeko la hatari ya kujiua.[43][44]
Dalili za kimwili

Matumizi ya mabaya ya muda mrefu yanaweza kuzua dalili kadhaa za kimwili, ikiwa ni pamoja na sairosisi ya ini, ugonjwa wa kongosho, kifafa, polineuropathi, usahaulivu wa pombe, maradhi ya moyo, ukosefu wa lishe, na kutosisimka katika ngono, na hatimaye yanaweza kuwa mbaya. Madhara mengine ya kimwili ni pamoja na ongezeko la hatari ya ugonjwa wa misipa ya moyo, kutofyonza lishe mwilini, ugonjwa wa pombe unaoathiri ini , na kansa.F Uharibifu wa mfumo mkuu wa neva na mfumo wa neva za pembeni huweza kutokea kwa matumizi endelevu ya pombe.[45][46]
Wanawake hukabiliwa na  matatizo ya muda mrefu ya utegemezi pombe kwa haraka zaidi kuliko wanaume. Zaidi ya hayo, wanawake hufa kwa kiwango cha juu zaidi kutokana na ulevi kuliko wanaume.[20] Mifano ya matatizo ya muda mrefu ni pamoja na uharibifu wa  ubongo, moyo, na ini [21] na pia ongezeko la hatari ya saratani ya matiti. Zaidi ya hayo, unywaji mzito wa muda mrefu umegunduliwa kuwa na athari hasi katika uwezo wa uzazi kwa wanawake. Hii husababisha mvurugiko wa uzazi kama vile kutozalisha yai, kupunguka kwakiwango cha molekuli ya ovari matatizo, au kukosa utaratibu  {2{/2} wa hedhi, na kufunga uzazi mapema.[20] Ketoasidisi za pombe zinaweza kutokea kwa watu ambao hutumia pombe vibaya mara nyingi na walio na historia ya hivi majuzi yaulevi kupindukia.[47]
Dalili za akili
Matumizi ya mabaya ya muda mrefu wa pombe unaweza kusababisha matatizo mbalimbali ya afya ya akili. Matatizo suguya ubongo sio nadra, takribani asilimia 10 ya matukio yote ya shida za akili ni huhusiana na matumizi ya pombe, na hivyo kuifanya sababu kuu ya shida ya akili.[48] Matumizi ya pombe kupita kiasi husababisha uharibifu wa kazi za ubongo, na afya ya kisaikolojia inaweza kuathirika baada ya muda.[49]
Mvurugiko wa akili ni jambo la kawaida katika walevi, na hadi asilimia 25 hutatizika kwa mvurugiko sugu wa akili. Dalili ya usumbuu wa akil inayodhihirika zaidi ni wasiwasi na matatizo ya na mfadhaiko wa akili. Dalili za usumbufu wa akili kwa kawaida huzidi awali wakati wa kuacha pombe, lakini hatimaye hupungua au kutoweka na kukoma baada ya mlevi kuacha pombe.[50] saikosi, kuchanganyikiwa, na dalili za ubongo  zinaweza kusababishwa na matumizi mabaya ya pombe, ambayo yanaweza kusababisha kudhanika kimakosa kuwa skizofrenia.[51] Vurugu ya hofu inaweza kuendelea au kuzidi kutokana na matumizi mabaya  ya  moja kwa moja ya pombe kwa muda mrefu.[52][53]
Kutokea-kuwili kwa mvurugiko wa mfadhaiko na ulevi umeshugulikiiwa kwa mapana.[54][55][56] Miongoni mwa walio na hali ya komobidi; tofauti hubainishwa kwa kawaida kati ya mfadhaiko wa akili unaotokana na kuacha pombe ("Kutokana na vileweshaji"), na matukio ya msongangamano wa akili ya kimsingi na yasiyoondoshwa na kuacha ulevi(matukio "huru").[57][58][59] Matumizi ya ziada ya dawa nyinginezo huweza kuzidisha hatari ya unyogovu. [60]
Ugonjwa wa akili hutofautiana kutegemea jinsia. Wanawake walio na matatizo ya kutumia pombe mara nyingi huwa na utambuzi-andamizi wa matatizo ya akili ambayo hutokea kama msukumo mkubwa, wasiwasi, mvurugiko wa hofu, bulimia,-kiwewe cha baada ya tukio (PTSD), au mvurugo wa hali ya kitabia. Wanaume walio na matatizo ya kutumia pombe aghalabu zaidi hukumbwa na utambuzi-andamivu watabia ya kujienzi au kukosa mlahaka na watu , undumakuwili wa kitabia skizofrenia, matatizo ya msukumo au mvurugano wa hisia / kuto .[61]
Wanawake wanaolewa sana huwa na uwezekano mkubwa wa kuwa na historia ya mashambulizi ya kingono, udhalilishwaji na unyanyaswaji wa kinyumbani kuliko wale wa kawaida,[61]ambayo yanaweza kusababisha matukio ya mengi ya kutatizika kiakili na utegemezi zaidi wa pombe.
Athari za kijamii

Matatizo ya kijamii kutokana na ulevi ni sugu, husababishwa na mabadiliko kiafya katika ubongo na kuleweshwa na pombe.[48][62] Matumizi mabaya ya pombe huhusishwa na ongezeko la hatari ya kutenda makosa ya jinai, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa watoto, ukatili wa kinyumbani, ubakaji, uvunjaji na kushambuliaji.[63] Ulevi huhushwa na upotezaji ajira, [64] ambayo huweza kusababisha matatizo ya kifedha. Kunywa wakati usiofaa, na matendo yanayosababishwa na kupungua kwa uwezo wa kuamua, kunaweza kusababisha matatizo ya kisheria, kama vile mashtaka ya kuendesha gari mtu akiwa mlevi [13]au machafuko ya umma, au adhabu za kijamii kwa ukosefu wa nidhamu, na kunaweza kusababisha kuhukumiwa kwa uhalifu.
Tabia ya mlevi na kutatizika akili, akiwa mlevi, inaweza kuwaathiri sana walio karibu nao na kusababisha kutengwa na familia na marafiki. kutengwa huku kunaweza kusababisha migogoro ya ndoa na kutalikiana, au kuchangia vurugu za kinyumbani. Ulevi pia unaweza kusababisha kutelekezwa kwa watoto, na uharibifu wa kudumu wa ukuaji kihisia watoto wa mlevi.[12]
Kujitenga na Pombe

Sawa na katika vileweshaji vya aina hii vyenye uwezo wa kudumaza-kupagaza , kama babitureti na benzodiazepini, kujitenga na utegemezi wa pombe kunaweza kuleta madhara kusipotekelezwa vyema.[62][65] Athari ya kimsingi ya pombe ni kuzidisha msisimko wa vihisishi vyaGABA A , kuendeleza maudhiko ya mfumo mkuu wa neva. Kufutana na matumizi mazito ya pombe, vihisishi hivi hupoteza uwezo wa kuhisi na kupungua kwa idadi, na hivyo kusababisha uzoefu na utegemezi wa kimwili. Matumizi ya pombe yakisimamishwa kighafla mno, mfumo wa neva wa mtu huakumbwa na ukosefu wa udhibiti wa matukio ya kihisia. Hii inaweza kusababisha dalili kama vile wasiwasi, kutishika , kupagawa kudhania,, mitetemo wa mwili na kuugua moyo kutokea.[66][67] Mifumo mingine ya kimawasiliano ya neva pia hushirikishwa, hasa dopamini na NMDA.[10][68]
Dalili kali za kujitenga na pombe aghalabu hupunguka baada ya 1-3 wiki. Dalili zisizo kali (km kukosa usingizi na wasiwasi, anhedonia) huendelea kama sehemu ya dalili za baada ya kuacha pombe, na hatimaye hupungua angalau baada ya mwaka au zaidi.[69][70][71] Dalili za baada ya kuacha pombe huanza kupunguka jinsi mwili na mfumo mkuu wa neva hendelea kurejesha pombe udhibiti wa pombe na GABA kurejelea kazi kikawaida.[72][73]
Sababu
Mchanganyiko changamano wa maumbile na mazingira huchangia kuendelea kwa ulevi.[74] Jeni zinazoathiri metaboli ya pombe pia huchangia hatari ya kutumbukia ulevini, na huweza kuonekana kutokana na historia ya familia ya ulevi.[75] Chapisho moja liligundua kwamba matumizi ya pombe tokea umri mdogo unaweza kuendeleza ukuaji wa jeni ambayo huongeza hatari ya utegemezi wa pombe.[76] Watu walio na uwezekano / kimaumbile wa kutegemea ulevi pia huwa na uwezekano mkubwa wa kuanza kunywa katika umri mapema kuliko wastani.[77] Kuanza unywaji pombe katika umri mdogo pia huhusishwa na ongezeko la hatari ya kuzidisha ulevi,[77]na takribani asilimia 40 ya walevi hunywa kupita kiasi kufikia umri wa kubaleghe. Haijaeleweka wazi kabisa iwapo uhusiano huu ndiyo kiini cha ulevi, na watafiti wengine hawakubaliana na mtazamo huu.[78]
Kiwewe kikali cha utotoni pia huhusishwa na ongezeko la jumla katika hatari ya utegemezi wa dawa za kulevya.[74] Ukosefu wa usaidizi wa rika na familia huhusishwa na ongezeko la hatari ya kuendeleza ulevi.[74] Maumbile na ujana huhusishwa na ongezeko la athiri za madhara ya ya pombe kwa neva kutokana na matumizi ya pombe kupindukia. Kuzorota kwa gamba la ubongo kutokana na athari za ulevi kwa ubongo huongeza tabia ya kutotulia, ambayo yaweza kuchangia kukua, kudumu na usugu wa matatizo ya matumizi ya pombe. Kuna ushahidi kwamba kuacha pombe, husaidia kugeuza baadhi ya uharibifu ya pombe kwa mfumo mkuu wa neva .[79]
Maumbile tofauti

Tofauti za kimaumbile huwepo kati ya makundi mbalimbali ya kimbari nazo huchangia hatari ya kuanza utegemezi wa pombe. Kwa mfano, zipo tofauti kati ya Afrika Mashariki, Asia Mashariki na vikundi vya mbari za- Kihindi kuhusu jinsi ya uvunjaji kemikali za pombe. Hali hizi za kimaumbile huaminika, kwa kiasi, kueleza viwango tofauti vya utegemezi pombe miongoni mwa makundi ya kimbari.[80][81] Dehaidrojenesi ya pombe allele ADH1 B * 3 husababisha metaboliki ya haraka zaidi ya pombe. Allele ADH1 3 B * hupatikana tu kwa watu wa asili ya Afrika na baadhi ya makabila ya wenyeji asilia wa Marekani. Waafrika na Wamarekani asilia walio na allele huwa katika hatari ndogo ya kulemewa na ulevi.[82] Wenyeji asilia wa Marekani hata hivyo, huwa na kiwango cha juu sana cha ulevi kuliko wastani, sababu ya hali hii si wazi.[83] Hatari nyinginezo kutokana na mazingira ya kitamaduni kama vilekiwewe zimehusishwa na kiwango cha juu cha ulevi miongoni mwa Wamarekani Wenyeji ikilinganishwa na viwango vya ulevi miongoni mwa wazungu.[84][85]
Pathofisiolojia
Athari za msingi za pombe ya ni kuongezeka kwa msisimuo wa vipohisishi vya GABA A  , kuendeleza unyongovu wa  mfumo mkuu wa neva . Kwa matumizi maradufu ya pombe kwa wingi, vihisishi hivi hulemamazwa na kupungua kwa idadi, na hivyo kusababisha uzoelevu na utegemezi wa kimwili.[66] Kiasi cha pombe ambacho kinaweza kuhimilika pamoja na athari zake hutofautiana kati ya jinsia . Kiasi sawa vya pombe vinaponywewa na wanaume na wanawake, kwa ujumla husababisha wanawake kuwa na viwango vilivyokolea vya pombe katika damu (BACs).[61] Hali hii inaweza kuhusishwa na sababu nyingi, ya msingi ikiwa kwamba wanawake wana maji machache mwilini kuliko wanaume. Kiasi cha pombe hukolea zaidi katika mwili wa mwanamke. Kiasi fulani cha pombe husababisha mkubwa mkubwa kwa wanawake kutokana na homoni tofauti zinazosisimuliwa ikilinganishwa na wanaume.[21]
Utambuzi

Vikwazo vya kijamii
Mitazamo na imani za jamii zinaweza kusababisha vizuizi kwa utambuzi na tiba kwa utumiaji mbaya wa pombe. Hiki ni kikwazo zaidi kwa wanawake kuliko wanaume. Hofu ya unyanyapaa inaweza kusababisha wanawake kukana kuwa wanatatizika na ugonjwa huu wa ulevi, kujificha ili kunywa, na hata kunywa peke yao. Mazoea haya kwa upande wake,hupelekea familia, madaktari,na wengine kukosa uwezekano wa kushuku wa kuwa mwanamke wanayemjua ni mlevi chakari.[20] Kinyume na hivi, upungufu wa hofu ya unyanyapaa unaweza kusababisha watu wanaokabiliwa na matatizo ya kiafya  kuonyesha ulevi wao hadharani , na kunywa katika vikundi. Mazoea haya, kwa upande wake, hupelekea familia, madaktari na wengine kuwa uwezekano wa kumshuku kuwa mtu fulani wanayemjua ni mlevi chakari.[61]
Uchunguzi
Vifaa kadhaa vinaweza kutumika kugundua ukosefu wa udhibiti wa matumizi ya pombe. Vifaa hivi mara nyingi huwa ripoti na fomu za hojaji za mtu binafsi. Swala jingine la kawaida ni kipimo au ujumla wa ukali wa matumizi ya pombe.[15]
Hojaji za CAGE, zinzoitwa hivyo kufuatana na maswali yake manne, ni mfano mmoja unaoweza kutumika kwa kuchunguza wagonjwa kwa haraka katika ofisi ya daktari.
Two "yes" responses indicate that the respondent should be investigated further.
The questionnaire asks the following questions:
Have you ever felt you needed to C</b>ut down on your drinking?
Have people A</b>nnoyed you by criticizing your drinking?
Have you ever felt G</b>uilty about drinking?
Have you ever felt you needed a drink first thing in the morning (E</b>ye-opener) to steady your nerves or to get rid of a hangover?[86][87]

Hojaji za CAGE zimedhihirisha ufanisi mkubwa katika kuchunguza matatizo kuhusiana na pombe, hata hivyo, huwa na pungufu zitumiwapo kwa watu wasio na matatizo sugu kuhusiana na pombe , wanawake wazungu na na wanafunzi wa chuo.[88]
Vipimo vingine wakati mwingine hutumika kwa uchunguzi wa utegemezi wa pombe, kama vile Hojaji ya Data ya Utegemezi wa Pombe, ambayo ni utambuzi changanuzi zaidi kuliko ile ya CAGE . Husaidia kutofautisha utambuzi kati ya utegemezi pombe na matumizi sugu ya pombe.[89] Kipimo  cha Michigan Alcohol Screening Test (MAST) ni chombo cha uchunguzi wa ulevi itumiwayo kwingi na  mahakama kuamua adhabu mwafaka kwa watu wapatikanao na makosa yanayohusiana na pombe,[90]ambapo uendeshaji gari baada ya kunywa ndilo la kawaida mno. Kipimo cha Utambuzi wa Matatizo ya Pombe (Audit),ambayo ni hojaji ya uchunguzi iliyovumbuliwa na Shirika la Afya Duniani, ina upekee kwa kuwa imeidhinishwa katika nchi sita na hutumiwa kimataifa. Kama vile hojaji za CAGE, matumizi yake ni hutegemea maswali rahisi - kipimo cha juu hupelekea uchunguzi wa kina.[91] Kipimo cha Paddington Alcohol Test (PAT) kiliundwa kuchunguzia matatizo kuhusiana na pombe miongoni mwa wale wanaohudhuria matibabu ya ajali na ya dharura s. Huwiana vyema na hojaji ya AUDIT lakini hutumiwa kwa kiwango cha moja kwa tano ya nyakati zote.[92]
Upimaji Hali ya Kimaumbile
Madaktari wa akili John I. Nurnberger, Jr, na Laura Jean Bierut wanadai kwamba ulevi hauna sababu moja mahususi-ikiwa ni pamoja na maumbile-lakini jeni huwa na jukumu muhimu "kwa kuathiri michakato ya ndani ya mwili na ubongo ambayo huingiliana na na tajriba ya mtu binafsi ya maisha na kusababisha kinga au kuugua ". Pia waliripoti kuwa chini ya dazeni-ya jeni zinazohusishwa na ulevi zimetambuliwa, lakini nyinginezo zaidi zangojea kugunduliwa.[93]
Angalau upo uchunguzi mmoja wa kimaumbile wa allele ambao huhusiana na ulevi na dawa za kulevya.[94] Vihisishi vya dopamini vya jeni huwa na tofauti bainifu zinazojulikana kama polimofi kama vile DRD2 TaqI. Wale walio na (aina hii ya )polimofimi ya A1 allele huwa na uzoefu wa kiwango kidogo lakini muhimu wa dawa za kulevya na vilewevu vya endofini-kutokana dawa kama pombe.[95] Ingawa allele hii hupatikana zaidi katika walevi na watumiaji wa dawa za kulevya, yenyewe sio ishara tosha ya mazoea ya ulevi, na baadhi ya watafiti wanasema kuwa ushahidi wa DRD2 ni tofauti.[93]
Utambuzi wa DSM
Utambuzi wa DSM-IV wa utegemezi pombe ni mojawapo ya mitazamo fafanuzi ya ulevi. Hii husaidia kukuza itifaki za kitafiti ambapo matokeo yanaweza kufananishwa na mengine. Kwa mujibu wa DSM-IV, ni utambuzi wa utegemezi pombe:[14]
...maladaptive alcohol use with clinically significant impairment as manifested by at least three of the following within any one-year period: tolerance; withdrawal; taken in greater amounts or over longer time course than intended; desire or unsuccessful attempts to cut down or control use; great deal of time spent obtaining, using, or recovering from use; social, occupational, or recreational activities given up or reduced; continued use despite knowledge of physical or psychological sequelae.

Mkojo na vipimo vya damu
Pana majaribio ya kuaminika ya matumizi hakika ya pombe, mojawapo ya majaribio ya  kawaida ni ya kiasi cha pombe katika damu (BAC).[96] Majaribio haya hayatofautishi walevi na wasiolewa; hata hivyo, unywaji mzito wa muda mrefu  una athari chache za kimwili zinazotambulika, ikiwa ni pamoja:[97]
Makrosaitosi (upanuzi MCV)
GGT iliyoinuka
Mwinuko wa wastani AST na Alt na AST: Alt uwiano wa 02:01
Upungufu wa juu wa ayoni kutokana na  kabohaidreti  (CDT)
Hata hivyo, hamna hata moja ya vipimo hivi vya damu vya kibiolojia iliyo bora kama hojaji za uchunguzi.
Kuzuia
Shirika la Afya Duniani, Umoja wa Ulaya na mashirika mengine ya kimaeneo, serikali za kitaifa na bunge zimeanzisha sera kuhusu pombe ili kupunguza madhara ya ulevi.[98][99] Kulenga wanaobaleghe na vijana kunachukuliwa kama hatua muhimu ya kupunguza madhara ya utumizi mbaya wa pombe. Kuongeza umri ambapo dawa halali lewevu kama vile pombe zinaweza kununuliwa; kupiga marufuku au kuzuia matangazo ya pombe kumependekezwa kama njia ya ziada ya kupunguza madhara na utegemezi wa pombe. Ushahidi wa kuaminika, unaojikita katika kampeni za kuelimisha kupitia vyombo vya habari kuhusu madhara ya utumizi mbaya wa pombe umependekezwa. Miongozo kwa wazazi kuzuia matumizi mabaya miongini mwa waliobaleghe, na kwa ajili ya kuwasaidia vijana wenye matatizo ya afya ya akili pia imependekezwa.[100]
Usimamizi
Matibabu ni ya aina mbalimbali kwa sababu pana mitazamo mbalimbali ya ulevi. Wale ambao huchukulia ulevi kama tatizo la kiafya au ugonjwa hupendekeza matibabu mbalimbali, kwa mfano, wale ambao hutazama hali hii kama moja uteuzi mojawapo ya kijamii. Matibabu mengi hulenga kuwasaidia watu kusitisha unywaji pombe, ikifuatiwa na mafunzo ya maisha  na / au msaada wa kijamii ili kuwasaidia kujiepusha na kurejelea matumizi ya pombe. kwa vile ulevi huhusisha mambo kadhaa ambayo husababisha mtu kuendelea kunywa, lazima zote kushughulikiwa ili kuzuia kurejelea ulevi. Mfano wa aina hii ya matibabu ni kusafisha ulewevu ukifuatiwa na mchanganyiko wa matibabu saidizi, kuhudhuria vikundi vya kujisaidia kibinafsi, na taratibu endelevu ya kuyakabili. Jumuiya-tiba kwa ulevi kwa kawaida huunga mkono mtazamo wa kutoruhusu pombekamwe, hata hivyo, wapo baadhi ya watu ambao huendeleza mtazamo wa kupunguza madhara pia.[101]
Usafishaji

Usafishaji wa ulewevu au 'usafishaji' kwa walevi ni kuacha pombe ghafla na kupata kibadala cha dawa lewevu, kama vile benzodiazepini, zilizo na athari sawa katika uzuiaji athari za kuacha pombe. Watu wanaokumbwa na hatari hafifu hadi wastani ya dalili za kuacha pombe wanaweza kusaidiwa kusafisha pombe bila ya kulazwa. Watu  wanaokumbwa na hatari ya dalili kali za kuacha pombe pamoja na walio na hali sugu ya komobidi, hutibiwa kwa jumla kama wagonjwa wa kulazwa. Usafishaji kwa kweli hautibu ulevi, na huhitaji kufuatiliwa na utaratibu mwafaka wa matibabu dhidi ya utegemezi wa pombe , ili kupunguza hatari ya kurejelea ulevi.[16]
Tiba ya vikundi na tiba-akili

Aina mbalimbali za tiba ya vikundi au tiba-akili  zinaweza kutumika kushughulikia masuala ya kimsingi ya kisaikolojia ambayo huhusiana na utegemezi pombe, na pia kutoa ujuzi wa kuzuia kurejelea pombe. Mtazamo wa-kusaidina kimashauri kwa makundi ni njia moja ya inayotumika zaidi kuwasaidia walevi kudumisha hali ya kutolewa.[17][18] Alcoholics Anonymous lilikuwa shirika mojawapo la kwanza kubuniwa ili kutoa ushauri usio wa kitaalamu wa kutegemeana, na ingali ndiyo kubwa. Mengine ni pamoja na LifeRing Secular Recovery, SMART Recovery, na Women For sobriety.
Mgao na usawazisho
Mgao na mipango ya usawazisho kama vile Mederation Management  na DrinkWise hazipendekezi kuacha pombe kabisa. Ingawa walevi wengi hawawezi kuzuia unywaji wao kwa njia hii, baadhi yao hurudia unywaji wa wastani. Utafiti wa Taasisi ya Kitaifa ya Marekani ya Matumizi Mabaya ya Pombe (NIAAA)ya 2002    ulionyesha kuwa asilimia 17.7 ya watu waliotambuliwa kama wategemezi pombe mwaka mmoja kabla ya kurejelea-hatari hafifu ya kunywa . Kundi hili, hata hivyo, ilionyesha dalili chache za awali za utegemezi.[102] Utafiti wa kufuatilia, kwa kutumia wahusika walioonekana kuwa katika hali ya kujirekebisha kutokana na pombe mnamo 2001-2002, ulichunguza kiwango chao cha kerejelea unywaji wa kutatiza 2004-2005. Utafiti uligndua kuwa kujitenga na pombe ndiyo iliyokuwa njia imara zaidi ya marerekebisho kwa walevi wanaorekebika.[103] Mfuatilio wa muda mrefu (miaka 60) wa makundi mawili ya wanaume walevi ilihitimisha kuwa "kurudia unywaji uliodhibitiwa hakuwezi kudumishwa kwa zaidi ya miaka kumi bila kurejelea ulevi au kuacha kabisa".[104]
Dawa
Aina ya tofauti za dawa zinaweza kuwa kupendekezwa kusaidia kutibu ulevi.
Dawa zinzotumika kwa sasa 
Antabuse  (disulfiram) huzuia uondoaji wa asetaldehide, kemikali itokayo mwilini wakati wa kusagwa kwa ethanoli. Asetaldehidi yenyewe husababisha dalili nyingi za uchovu baada-ulevi  kutokana na pombe. Athari jumla ni usumbufu mkubwa wakati pombe inaponywewa: uchovu mbaya ushikao kwa haraka na kudumu kwa muda mrefu . Hii humkatisha mlevi tamaa ya kunywa pombe na unywaji wa kiasi kikubwa wanapotumia dawa hii. Utafiti wa miaka 9 ya hivi karibuni uligundua kwamba ujumuishaji wa disulfiram kwa mpango pamoja na kemikali husika ya  carbamide kwa mpangilio mpana wa tiba hupelekea kiwango cha asilimia 50 ya kuacha ya pombe.[105]
Temposil  (kalsiamu kabimidi) hufanya kazi kwa njia sawa na Antabuse; hata hivyo, ubora wake ni kuwa athari mbaya za mara kwa mara za disulfiram; kama vile sumu ya hepato na Kizunguzungu, hazitokei kama vile kwa kabimidi kalsiamu.[105][106]
Naltrexone  ni kemikalikinzani kwa vihisishi vya opioidi, ambayo huzuia kikamilifu madhara ya endofinina opiati. Naltrexone hutumika kupunguza utashi wa pombe na kuhimiza kuacha. Pombe husababisha mwili ya kutoa endofini ambayo nayo huamsha dopamini na kusisimua kuamsha pathways ya; kwa hivyo wakati naltrexone imo mwilini hupunguza madhara kutokana na unywaji pombe.[107] Naltrexone pia hutumika katika njia ya kutibu ulevi iitwayo Sinclair, ambayo hutibu wagonjwa kupitia mchanganyiko wa Naltrexone na unywaji pombe.[108]
Campral  (akamproseti) hudhibiti ya kemikali za ubongo ambazo hubadilishwa na utegemezi wa pombe kupitia matendo kinzani ya glutamati, kiungo wasilifu cha neuro ambacho ni sisimivu katika awamu ya kujitenga na ulevi.[109]
Dawa Jaribivu
Topamax  (topirameti) ni kizalia katika sukari za kawaida zinazopatikana katika monosakaraidi D fruktosi-zimegundulika kuwa na uwezo wa kumsaidia mlevi kuacha au kupunguza kiasi cha pombe wanachokunywa. Ushahidi unaonyesha kuwa topirameti hukinza visisimuzi vya glutameti eksitatori, hufisha utoaji wa dopamini na kuzidisha utendaji wa asidi ya gamma-aminobutirik fifishi. Tathmini ya mwaka 2008 ya ufanisi wa topirameti aliafiki kuwa matokeo ya majaribio yaliyochapishwa ni ya kutia matumaini, hata hivyo, kufikia 2008, takwimu hazikutosha kusaidia kutumika kwa topirameti pamoja na ushauri mfupi wa kila wiki kama njia ya kimsingi dhidi ya utegemezi pombe.[110] Tathmini ya 2010 iligundua kuwa topirameti inaweza kuwa na upevu kuliko njia nyinginezo zilizopo za kutibu unywaji pombe. Topirameti hupunguza kikamilifu tamaa ya pombe na ukali wa athari za kujitenga na unywaji mbali na kuboresha viwango vya hali ya maisha.[111]
Dawa zinazoweza kuvuruga matokeo
Benzodiazepini, licha ya kuwa muhimu katika utunzaji wa walioathirika vibaya na kuacha pombe, ikitumika kwa muda mrefu husababisha matokeo mabaya zaidi kwa mlevi. Walevi wanaotumia benzodiazepini sugu huwa na kiwango cha chini cha kufikia kuacha pombe kuliko wale wasiotumia benzodiazepini. Aina hii ya dawa aghalabu hupendekezwa kwa walevi katika kutibu ukosefu wa usingizi au kupunguza wasiwasi.[112] Kuanzisha matumizi ya benzodiazepini au vitulizi-hiponozi kwa watu wanaotibiwa hupelekea kiwango cha juu cha urejeleaji ulevi huku mwandishi mmoja akieleza kuwa zaidi ya robo ya watu hurejelea ulevi baada ya kupewa vitulizi-hiponozi . Mara nyingi wagonjwa hufikiria kimakosa kwamba wamelevuka licha ya kuendelea kutumia benzodiazepini. Wale ambao ni watumiaji wa muda mrefu wa benzodiazepini hawafai kuondolewa kwa haraka, kwa vile wasiwasi kali na hofu zinaweza kuibuka, nazo ni hatari bainifu zinazoweza kusababisha kurejelea pombe. Kanuni za Taper za miezi 6-12 zimepatikana kuwa zenye mafanikio zaidi, kwani ina viwangi vya chini zaidi vya athari za kuacha ulevi.[113][114]
Uzoelevu wa ndumakuwili
Walevi pia wanaweza kuhitaji matibabu kwa uzoelevu wa dawa nyinginezo za kulevya ubongo. Uzoelevu wa ndumakuwili ujulikanao zaidi wa utegemezi pombe ni utegemezi wa benzodiazepini huku tafiti zikionyesha asilimia 10-20 ya wategemezi wa pombe walikuwa na matatizo ya utegemezi au / na matatizo ya matumizi mabaya ya benzodiazepini. Benzodiazepines huongeza utashi wa pombe na kiasi cha pombe kinachnywewa na wanywaji-tatizi.[115] Utegemevu wa benzodiazepini unahitaji kupunguzwa wa kitaratibu kwa vipimo ili kuepuka dalili za athari za kujiondoa katika benzodiazepini na madhara mengine ya kiafya .
Utegemevu kwa vitulizi hiponozi kama vile zolpidemi na zopikloni pamoja na opiati na dawa za kulevya haramu ni kitu cha kawaida kwa walevi.
Pombe yenyewe ni kitulizi-hiponozi na huweza kuhimiliana na vitulizi-hiponozi nyingine kama vile babitureti, benzodiazepini na zisizo benzodiazepini . Utegemezi na kujiondoa kwa vitulizi-hiponozi kunaweza kuonyesha dalili kali za kiafya, sawa na, kama kujiondoa katika pombe, pana hatari ya kichaa au kutwalika kiakili isiposimamiwa vizuri.[19]
Epidemolojia

[[File:Alcohol by Country.png|thumb|300px|right|Jumla ya rekodi za matumizi ya pombe kila mwaka kwa kila mwananchi (15 +), kwa lita ya [116] Nchini Uingereza, idadi ya 'wanywaji wategemezi' imlikadiriwa kuwa zaidi ya 2,800,000 mwaka 2001.[117] Takribani asilimia 12% ya watu wazima Marekani wamekuwa na tatizo la utegemezi pombe kwa wakati fulani katika maisha yao.[118] Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa karibu watu 140,000,000 ulimwenguni wanakabiliwa na utegemezi wa pombe.[22][23] Nchini Marekani na Ulaya magharibi asilimia 10 hadi 20 ya wanaume na aslimia 5-10 ya wanawake kwa wakati mmoja katika maisha yao watafikia vigezo vya ulevi.[119]
Miongoni mwa jamii za wataalamu wa kimatibabu na kisayansi, pana makubaliano mapana kuhusu ulevi kuwa hali ya ugonjwa. Kwa mfano, Chama cha Matabibu wa Marekani huchukulia pombe kama mihadarati na kuongeza kwamba " utegemevu wa dawa za kulevya ni ugonjwa sugu wa ubongo unaorejearejea ambao una sifa zinazojumuisha utashi wa juu wa kutumia dawa za kulevya licha ya madhara makubwa. Hutokana na maingiliano tata za udhaifu wa kibayolojia, mfichuo wa kimazingira, na sababu za ukuaji (kwa mfano, hatua ya ukomavu ubongo)."[42]
Ulevi una kiwango cha juu cha kutatiza minogni mwa wanaume, ingawa katika miongo ya hivi karibuni, idadi ya walevi wa kike imeongezeka.[21] Ushahidi wa kisasa unaonyesha kwamba asilimia 50-60 ya sababu za ulevi miongoni mwa wanaume na wanawake ni kutokana na jeni , kwa hivyo, asilimia 40-50 iliyobakia ni kutokana na sababu za mazingira.[120] Walevi wengi huingilia ulevi wakati wa ujana au kabla utuzima.[74]
Prognosi
Utafiti wa 2002 wa Taasisi ya Taifa ya Madhara ya Pombe na Ulevi uliochunguza kundi la watu wazima 4,422walioafiki vigezo vya utegemezi pombe na kugundua kwamba baada ya mwaka mmoja, baadhi yao waliafiki vigezo vya mwandishi vya-hatari ya kiwango cha chini, ingawa asilimia 25.5 ya kundi hili hawakupata tiba yoyote, kwa viwango vifuatavyo: asilimia 25 walionekana wangali wategemezi, asilimia 27.3 walikuwa katika hali ya kujaribu kujiondoa (baadhi ya dalili zikiendelea), asilimia 11.8 ya wanywaji wenye dalili (huzidisha hatari ya kurejelea) na asilimia 35.9 walipona kikamilifu - kutokana na asilimia 17.7 walio katika hatari ndogo na asilimia 18.2 ya wanaojiepusha.[121]
Kinyume na hayo, hata hivyo, matokeo ya mfuatilio wa muda mrefu (miaka 60) wa makundi mawili ya walevi na George Vaillant katika Chuo cha Matibabu cha Harvard alieleza kuwa "ni nadra kwa warejeleaji ulevi wa kudhibitiwa kudumu zaidi ya miaka kumi bila kurejelea au kufikia kuacha".[122] Vaillant pia alibainisha kuwa "kurejelea-unywaji-wa kudhibitiwa, kama ilivyoripotiwa katika chunguzi za muda mfupi, mara kwa mara ni hazina za uhakika."
Sababu ya kawaida zaidi ya vifo kwa walevi hutokana na matatizo ya mishipa ya moyo.[123] Pana kiwango cha juu cha kujiua miongoni mwa walevi sugu, ambayo huongeza jinsi mnywaji anavyozidi kunywa. Hii huaminika kusababishwa na sababu kwamba pombe husababisha mvurugiko wa kemia za kimwili katika ubongo, na pia kutengwa kijamii. Kujiua pia ni jambo la kawaida sana miongoni mwa watumiaji pombe vijana, na asilimia 25 ya mauaji kwa vijana huhusiana na utumiaji pombe vibaya.[124] Takribani asilimia 18 ya walevi hujiua,[44] na utafiti umegundua kwamba zaidi ya asilimia 50 ya visa vyote vya kujiua huhusiana na pombe au utegemezi wa dawa. Takwimu hii ni kubwa kwa vijana, wanaokunywa pombe au kutumia vibaya dawa nayo huchangia asilimia 70 ya visa vya kujiua[125]
Historia
Pombe ina historia ndefu ya kutumika kwake na matumizi mabaya katika historia ya binadamu iliyorekodiwa. Vyanzo vya Kibiblia, Wamisri na Wababeli vina rekodi za historia ya ulewaji na utegemezi wa pombe. Katika baadhi ya tamaduni za kale pombe ilichiwa na nyinginezo zikishutumu ulevi. Matumizi mabaya ya pombe kupita kiasi na ulevi yalitambuliwa kama visababishi vya matatizo, maelfu ya miaka iliyopita. Hata hivyo, ufafanuzi wa ulevi wa kuzoeleka kama ilivyojulikana nyakati hizo na athari zake mbaya hazikueleweka vyema kwa misingi ya kiafya hadi miaka ya 1700. Katika mwaka 1647 mtawa wa Kigiriki alikuwa wa kwanza kurekodi kwamba matumizi mabaya sugu ya pombe yalihusiana na sumu ya pombe kwa mfumo wa neva na mwili ambao ulisababisha matatizo mbalimbali ya kimatibabu kama vile,mishtuko ya moyo , kupooza na kutokwa damu kwa ndani . Katika mwaka 1920 madhara ya kutumia pombe vibaya na ulevi sugu yalisababisha kufikirika kwa utekelezwaji wa marufuku ya pombe yaliyoshindikana na hatimaye kuzingatiwa nchini Marekanui kwa muda ufupi . Mwaka 2005 gharama ya utegemezi pombe na matumizi mabaya ilikadiriwa kugharimu uchumi wa Marekani takriban dola bilioni 220 kwa mwaka, kuliko matatizo ya kansa na unenepaji.[126]
Jamii na utamaduni

Matatizo mbalimbali ya kiafya yanayohusiana na matumizi ya pombe kwa muda mrefu huchukuliwa kijumla kama yenye kudhuru jamii, kwa mfano fedha kutokana kupoteza masaa-ya kazi gharama za kimatibabu, na gharama za upeo wa pili za kimatibabu. Matumizi ya pombe ni sababu kubwa inayochangia majeraha ya kichwa, ajali za magari, mvurugano, na mashambulizi. Mbali na fedha, pia pana gharama kubwa za kijamii kwa mlevi, familia yake na marafiki.[62] Kwa mfano, matumizi ya pombe yanaweza kusababisha dalili za ulevi kwa mimba ya mwanamke mja mzito,[127] ambayo ni hali haribifu na isiyotibika.[128]
Makadirio ya gharama za kiuchumi ya matumizi mabaya ya pombe, yaliyokusanywa na Shirika la Afya Duniani; hufikia baina ya asilimia mmoja hadi sita ya Pato la Taifa.[129] Ukadiriaji mmoja wa Australia ulikisia kuwa gharama ya pombe kwa jamii hufikia asilimia 24 ya gharama zote za dawa za kulevya, na utafiti kama huo kule Canada ulihitimisha kuwa gharama ya pombe ilifikia asilimia 41.[130] Utafiti mmoja uliafikia kuwa gharama ya aina zote za matumizi mabaya ya pombe nchini Uingereza  katika 2001 ulikuwa bilioni £ 18.5-20.[117][131]
Taasubi kuhusu walevi mara nyingi hupatikana katika tungo bunilizi na tamaduni maarufu. 'Mnywaji wa jijini' ni mhusika maarufu katika tamaduni maarufu za Kimagharibi. Taasubi za ulevi zinaweza kujikita kwa ubaguzi wa rangi au chuki dhidi ya wageni, kama vile kuwachukualia Waayalandikuwa walevi wakubwa.[132] Tafiti za wanasaikolojia wa kijamii Stivers na Greeley hujaribu kukusanya rekodi ya visa vingi vya matumizi mabaya ya pombe miongoni mwa Waayalandi nchini Marekani.[133]
Tazama pia
Ugonjwa wa mapafu wa vileo
Ulevi katika mifumo ya kifamilia
Ajali za trafiki kutokana na Pombe
Unywaji wa kilevi
Orodha ya mataifa kufuatana na unywaji pombe
Marejeleo

Usomaji ziada



Taasisi ya Taifa ya Matumizi Mabaya ya Pombe na Ulevi. "  ".

Pence, Gregory, "Kant kuhusu Iwapo Ulevi ni Ugonjwa," Sura ya 2, Elementi za Adili za Kibayolojia ,  McGraw-Hill Books, 2007 ISBN 0-07-313277-2.


CS1 maint: multiple names: editors list (link)
Thompson, Warren, MD, FACP. " . " Emedicine.com, 6 Juni 2007. Ilinakiliwa 2007/09/02.

Viungo vya nje

 katika Mradi Wazi wa Kuelekeza