khalidalt/tydiqa-goldp huggingface dataset:
Mchwa

Question: Je, Samaki huishi kwa muda gani?


Mchwa ni wadudu wadogo wa oda ya chini Isoptera katika oda Blattodea wanaoishi kwa makoloni makubwa katika vichuguu. Takriban spishi zote hula ubao. 
Kila koloni lina malkia, mfalme, askari na wafanyakazi. Askari na wafanyakazi hawana mabawa lakini malkia na mfalme waliwahi kuwa na mabawa walipokuwa vijana. Mfalme anamtia malkia mimba na huyu anazaa mayai mengi sana. Askari wanalinda kichuguu na wafanyakazi wanafanya kazi nyingine zote. 
Mara kwa mara wafanyakazi wanawapatia majana kadhaa chakula fulani ili wawe wadudu wanaoweza kuzaa. Wadudu hawa wana mabawa na huitwa kumbikumbi.
Bidii na umoja
Mchwa wametumika katika hadithi nyingi za kitoto ili kufunza maadili ya bidii na umoja. Kwa kawaida, mchwa hukaa wote pamoja katika koloni.
Katika maandiko ya Biblia ya Kikristo katika kitabu cha Methali, wakristo wameombwa waige mchwa katika utendakazi na umoja. Mdudu huyu huishi kwa kushirikiana na kutangamana. Yeye halali kabla atafute chakula cha kutosha na cha kuweka akiba. Katika kitabu kitakatifu cha Waislamu cha Kurani, Sulayman alisikia mchwa akiwaonya wengine warudi nyumbani wasije wakapondwapondwa.
Mwandishi Aesop pia aliandika kuhusu bidii ya mchwa katika hadithi yake 'The Ant and the Grasshopper'.
Usumbufu wa mchwa
Hata hivyo, watu wengi huona mchwa kama wasumbufu haswa anapoishi karibu na majengo ya watu. Mchwa hula mbao na kwa hiyo huharibu milango na maboriti ya nyumba. Kwa hiyo, watu wengi hutafuta madawa ya kuua wadudu . Wanaofanya taaluma ya  kwanza huangalia mchwa ni wa aina gani ili aweze kujua amejificha wapi maana wao hujifinya pahala kwingi.
Spishi kadhaa za Afrika
Coptotermes amanii
Cubitermes ugandensis
Hodotermes mossambicus, Mchwa Mvunaji
Macrotermes michaelseni, Mchwa Mkubwa wa Michaelsen
Macrotermes natalensis
Microtermes alluaudanus, Mchwa Mdogo wa Aluauda
Pseudacanthoterms spiniger, Mchwa Miiba
Odontotermes tanganicus, Mwcha-meno wa Tanga
Trinervitermes trinervoides, Mchwa-pua Mvunaji
Picha

Kichuguu nchini Tanzania
Malkia
Mfanya kazi
Hodotermitidae (Hodotermes mossambicus)
Kalotermitidae (Cryptotermes brevis)
Mastotermitidae (Mastotermes darwiniensis)
Rhinotermitidae (Reticulitermes lucifugus)
Termitidae/Macrotermitinae (Odontotermes badius)
Termitidae/Nasutitermitinae (Nasutitermes corniger)
Termopsidae (Stolotermes ruficeps)

Viungo vya nje



Jamii:Mchwa
Nu-Mixx Klazzics Vol. 2

Question: Je, msanii 2pac ana albamu ngapi?

Main Page
Nu Mixx Klazzics Vol. 2 - Evolution: Duets & Remixes ni toleo la remix albamu kutoka kwa msanii wa muziki wa hip hop hayati Tupac Shakur. Albamu ilitolewa kupitia studio za Koch. Albamu hii inaifuata albamu ya Tupac Shakur ya  Nu-Mixx Klazzics, ambayo ilitolewa awali mnamo tar. 7 Oktoba 2003. Jina lake halisi lilikuwa Evolution: Duets & Remixes, na -litolewa mnamo 14 Agosti 2007.
Toleo hili limejumlisha maremixi kadhaa ya rekodi zake albamu mbili zilizouza sana, All Eyez on Me na The Don Killuminati: The 7 Day Theory. Mtayarishaji wa hip-hop na rapa Daz Dillinger, Sha Money XL, na Street Radio walikuwa moja kati ya watu wa upande wa utayarishaji wa rekodi. Albamu ilifikia nafasi ya #45 kwenye chati za Billboard 200 ikiwa na karibu ya mauzo 15,000 kwenye wiki yake ya kwanza ya chati.
Orodha ya nyimbo

Marejeo

Viungo vya nje
 (Official website)
 (Producer of the album)





Jamii:Albamu zilizotolewa baada ya msanii kufa
Jamii:Albamu za Tupac Shakur
Nokia 1100

Question: Simu ya aina ya Nokia ilitengenezwa mwaka upi?


Nokia 1100 ni simu madhubuti iliyotengenezwa na Nokia. Imelengewa nchi ambazo bado zinaendelea na watumizi ambao hawahitaji vifaa vingi kwenye simu zao ila ya uwezo wa kupiga simu, kutuma ujumbe mfupi, saa, n.k.
Simu ya 1100 inafanana na Nokia 3210/Nokia 3310 ambazo zilikuwa simu maarufu katika miaka iliyopita kabla ya uzinduzi mpya wa vifaa vya simu kama kamera.
Zaidi ya nakala milioni 200 za simu hii zimeuzwa tangu ilipoanzishwa mnamo 2003, na kuifanya iwe simu iliyopata mauzo mazuri zaidi kote duniani.[1] Hata hivyo, ilishinda mauzo ya Playstation 2 iliyouza nakala milioni 138 na simu ya Motorola RAZR iliyouza nakala milioni 120.).[2]
Yaliyomo
Simu hii ina taa inayoweza kutumika kama tochi.
Kasha yake huweza kubadilidhwa. Kando na kasha lake la buluu, kuna la nyekundu na kijani..[3]
Uso wake wa mbele uliundwa kuwa ni wenye kuzuia vumbi.
Uwezo wa kubeba ujumbe mfupi 50 kwenye simu yake.[4]
Toleo zingine
Kuna simu tano zinazofanana: 1100a, 1100b, 100i, 1101 na 1108.
Viungo vya nje

Marejeo

Jamii:Simu za Nokia
Orodha ya makabila ya Kenya

Question: Kabila gani Kenya iko na idadi kubwa ya watu?

Hii orodha ya makabila ya Kenya inatokana na orodha ya lugha za Kenya .
Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.  
Orodha hii haizingatii makabila yanayoishi Kenya kama wakimbizi kutoka vita katika nchi za jirani, wala vikundi vya wahamiaji kutoka nchi za kigeni, kama wahamiaji au wazao wao kutoka Arabia, Uhindi au nchi nyinginezo.  
Kuna karibu makabila asilia arubaini nchini Kenya, yakiwemo:
Waboni (pia huitwa Waaweer)
Waborana
Waburji
Wachonyi
Wachuka
Wadaasanach
Wadahalo
Wadigo
Waduruma
Waembu
Waendo
Wagikuyu
Wagiryama
Wagusii
Wakalenjin (wakijumisha Wapokot, Wamarakwet, Waelgeyo, Wanandi, Wasabaot, Wakipsigis, na Watugen)
Wakamba
Wakuria
Waluo
Waluhya (au Waluyia, wakijumuisha Wabukusu, Wanyala, Watachoni, Wakabras, Watsotso,Waidakho, Waisukha, Wamaragoli, Wawanga, Watiriki, Wanyore, Wakhayo, Wasamia, Wakisa, Wamarama)
Wamaasai
Wamalakote (pia huitwa Wailwana)
Wameru
Wamwimbi
Wanyala
Wanyore
Waokiek
Waoromo
Wapokomo wa Chini
Wapokomo wa Juu
Warendille
Wasagalla
Wasamburu
Wasanye
Wasomali (au Wariyaahe)
Wasuba
Waswahili
Wataita
Wataveta
Wateso
Watharaka
Waturkana
Wayaaku
Makabila makuu
Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:
Wakikuyu (Agĩkũyũ) 20.78%
Waluhya 14.38%
Wajaluo 12.38%
Wakalenjin 15.46%
Wakamba 11.42%
Wasomali 8%
Wakisii 6.15%
Wameru (Meru) 5.07%
Wamasai 1.76%
Waturkana 1.52%
Waembu 1.20%
Wataita 0.95%
Waswahili 0.60%
Wasamburu 0.50%
Makabila madogo
Aweer
Bajuni
Bukusu
Dahalo
Isukha
Kore
Kuria
Maragoli
Marama
Miji Kenda
Ogiek
Orma
Pokomo
Rendille
Sengwer
Suba
Tachoni
Taveta
Watha
Yiaku
Oromo
Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:
Wagujarati
Wabaluchi
Wapunjabi
Wagoa
Waingereza
Wahadhrami
Waarabu
Waitalia
Marejeo



*
Makabila ya Kenya
Tennis

Question: Kanuni za mchezo wa Tennis ni gani?




Tennis (pia tenisi) ni aina ya michezo inayotekelezwa na watu wawili au wanne wakishindana kwa kupiga mpira mdogo kwa raketi kwenye uwanja wa tennis. Shabaha ni kupiga mpira kwa upande wa mpinzani kwa namna inayomshinda kurudisha mpira. Akishindwa kurudisha mpira upande mwingine mpiganaji wa kwanza anashika pointi moja.
Wanaoshindana ni ama wanaume au wanawake, au timu za mwanaume mmoja na mwanamke mmoja.
Historia ya michezo
Chanzo chake kilikuwa wakati wa karne ya 11 huko Ufaransa. Wakati ule wachezaji walipiga kwa mkono wakauita “Jeu de Paume” yaani mchezo wa makofi. 
Baada ya kuenea nchini Polandi watu walianza kutumia raketi badala ya makofi. Michezo hii ilipendwa sana Uingereza na Ufaransa.  
Jina "tennis" limetokana na neno la Kifaransa "tenez!" linalomaanisha "shika!" au "chukua!". 
Katika nusu ya pili ya karne ya 19 imekuwa kati ya michezo ya kupendwa na watu wa tabaka la juu la Uingereza ikasambazwa katika makoloni za Milki ya Uingereza na Marekani. Mashindano makubwa yalianza huko Wimbledon, Uingereza, yanayoendelea hadi leo.
Hadi mwaka 1924 tennis ilikuwa mchezo kwenye Michezo ya Olimpiki, ikaondolewa na kurudishwa mwaka 1988. Katika nchi mbalimbali hadi leo ina sifa ya kuwa mchezo wa matajiri lakini katika nchi nyingine inachezwa na watu wa matabaka yote.
Kuna mashindano makubwa yanayochezwa na timu za taifa yanayojulikana kwa jina la Davis Cup.
Uwanja wa tennis
Uwanja una umbo la mstatili wenye urefu wa mita 23.77 (futi 78) na upana wa mita 8.23 (futi 27) kwa wachezaji wawili. Kwa wachezaji wanne upana ni mita 10.97 (futi 36). 
Katikati ya urefu unatenganishwa kwa wavu kuwa na nusu mbili. Mipaka ya uwanja ni mistari ya nje, wakati mpira unagusa mstari bado uko ndani ya uwanja.
Kuna uwanja wenye mchanga mwekundu (mara nyingi matofali yaliyosagwa), namna ya zulia, chembechembe za plastiki au nyasi, pia nyasi bandia. 
Kanuni
Mchezaji anatakiwa kuangalia ya kwamba 
mpira upite juu ya wavu
mpira hauruhusiwi kugusa uso wa uwanja zaidi ya mara moja upande wake mwenyewe
mpira hauruhusiwi kuguswa kwa sehemu yoyote ya mwili
wavu hautakiwi kuguswa kwa mwili au raketi
mpira unapigwa mara moja kwa raketi hadi kuutuma upande mwingine
Kukosea hapo kunampa mpinzani pointi.
Refa
Refa mkuu anaketi juu ya kiti kirefu akisaidiwa na marefa wa kando. 
Picha

Mipira
Mcheaji wa kike 
Scoreboard

Tazama pia
Tenisi ya meza
Viungo vya nje
Hali ya hewa

Question: Je,hali ya hewa ya Tasmania ni gani?


Hali ya hewa (pia: halihewa) ni namna ya kutaja yale yanayotokea katika sehemu ya chini ya angahewa juu ya uso wa dunia katika eneo fulani na wakati fulani. 
Hali hizi hutofautishwa kulingana na upepo, halijoto, mawingu, unyevuanga, kanieneo, mnururisho wa jua, uvukizaji na kadhalika.  
Athari muhimu zaidi katika mabadiliko ya halihewa ni mzunguko wa angahewa unaotawaliwa na nishati ya mnururisho wa jua na uwiano wa kanieneo katika sehemu mbalimbali za angahewa.
Tabia muhimu za halihewa hutokea kama upepo, dhoruba, kimbunga, radi, mvua, theluji na baridi au joto zikiathiri maisha ya binadamu.
Hali ya hewa inaenda sambamba na tabianchi yaani, kama ni ya joto au baridi, bichi au yabisi. Mabadiliko ya hali ya hewa hurahisisha maisha au kuongeza ugumu wake, hasa kama mabadiliko yanavuruga kukua kwa mimea kwa njia ya ukame au mafuriko.
Watu hujenga makao na kuvaa nguo kulingana na halihewa na kwa njia hiyo tabianchi imekuwa nguvu ya kufinyanga utamaduni wa watu.
Meterolojia kama elimu ya hali ya hewa
Sayansi ya metorolojia huifanyia halihewa utafiti kwa kupima hali mbalimbali hadi kutabiri mabadiliko yanayokuja karibuni. 
Sayansi hii inafundishwa kwenye vyuo vikuu na siku hizi kila nchi huwa na idara ya serikali inayoangalia hali ya hewa, kwa mfano Idara ya Metorolojia Kenya au Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania.
Hali ya hewa na utamaduni
Hali ya hewa hutazamwa tofauti katika tamaduni na nchi mbalimbali. Katika Afrika penye hatari ya ukame kwa kawaida mvua hutazamwa kama baraka; lakini Ulaya penye mvua nyingi watu hufurahia jua na watoto wanaweza wakaambiwa: "Usipomaliza chakula kwenye sahani yako mvua itanyesha" (msemo wa Kijerumani). 
Viungo vya Nje
Tanakh

Question: Tanakh ni nini?


Tanakh (תנ״ך) ni jina la Kiebrania la Biblia ya Kiyahudi.
Tanakh ni kifupi kinachounganisha herufi tatu "T" - "N" - "Kh" ambazo ni mianzo ya maneno matatu ya Kiebrania yanayotaja sehemu tatu ndani ya Biblia ya Kiebrania. 
1. Torah (תורה) ni Torati au vitabu vitano vya kwanza vinavyoitwa pia "vitabu vya Musa". Mara nyingi vyaitwa pia "sheria" katika imani ya Uyahudi. Hivi ni vitabu vinavyoitwa ama Kitabu cha kwanza, cha pili, cha tatu cha Musa au kwa majina yafuatayo:
Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati.
Majina ya Kiebrania ya vitabu hivi ni maneno ya kwanza ya Kiebrania ya kila kitabu: Bereshit (בְּרֵאשִית) yaani mwanzo (Hapo mwanzo..); Shemot (שְמוֹת) yaani majina (Basi majina ya wana wa Israeli...); Wayikra (וַיִּקְרָא) yaani "akaita" (Bwana akamwita Musa...); Bemidbar (בְּמִּדְבַּר) yaani "porini, nyikani" (Bwana akanena na Musa katika bara ya Sinai = nyika ya Sinai...); Devarim (דְּבָרִים) yaani "maneno" (Haya ndiyo maneno...)
2. Nevi'im (נביאים) ni manabii yaani maandiko ya maneno na matendo ya manabii katika Uyahudi. Humo huhesabiwa vitabu kama
Yoshua, Waamuzi, Samweli 1, Samweli 2, Wafalme 1 na Wafalme 2
Isaya, Yeremia, Ezekieli na kitabu cha "manabii wadogo" 12 (Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki)
3. Ketuvim (כתובים) ni "maandiko" (Kiebrania "ketuv" ni sawa na Kiarabu/ Kiswahili "kitab/kitabu"). Vitabu hivi hugawanywa katika kundi za 
vitabu vya kihistoria kama vile Ezra, Nehemiah na Mambo ya Nyakati .
vitabu vya hekima kama vile Ayubu, Mhubiri na Mithali.
vitabu vya kishairi kama vile Zaburi, Maombolezo na Wimbo Ulio Bora.
vitabu vingine kama vile Ruthu, Estha na Danieli.
Mgawanyo huo wa vitabu ni tofauti kiasi na namna ya kuvipanga katika Biblia ya Kikristo vinamopatikana katika sehemu ya kwanza ambayo inaitwa Agano la Kale na kufuatwa na Agano Jipya lililoandikwa baada ya Yesu ambaye Wakristo wanaamini ndiye Masiya aliyetabiriwa tangu kale. 
Hasa Wakristo wanawauliza kaka zao Wayahudi: imekuwaje ufunuo wa Mungu kwao ulisimama tangu miaka zaidi ya 2000 ingawa wao wanamsubiri bado Masiya afike? Je, historia ya wokovu imekatika?
Jamii:Biblia
Jamii:Uyahudi
Namba

Question: Je,Michezo ya Afrika Nzima ilianza mwaka upi?


Namba ni dhana na lugha inayotumiwa kutofautisha idadi au kupima kiwango. Namba zinazojulikana zaidi ni zile namba asilia kama vile 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 na kadhalika.
Utaalamu unaoshughulika habari za namba ni hasa hisabati pamoja na matumizi yote yake katika fani kama vile uhandisi, uchumi, takwimu na sayansi mbalimbali. Hisabati inatumia dhana ya "namba" kwa upana mkubwa hata nje ya namba asilia. Hisabati inajua
namba asilia kama 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10.
Humo tunatofautisha namba kivunge na namba tasa.
0 yaani sifuri
namba hasi -1, -2, -3 ....
namba kamili (integer) zinazojumlisha namba asilia, sifuri na namba hasi. Namba hizi huandkiwa kirahisi kwa kutumia tarakimu (numerali) yaani alama zinazoweza kuonyesha namba. 
Humo tunatofautisha namba shufwa na namba witiri.
namba wiano yaani kila namba inayoweza kuandikwa kwa umbo la sehemu kama vile 






4
1





{\displaystyle {\tfrac {4}{1}}}

 , 






1
2





{\displaystyle {\tfrac {1}{2}}}

 , 






1
3





{\displaystyle {\tfrac {1}{3}}}

 , 






1
10





{\displaystyle {\tfrac {1}{10}}}

 , 






1
25





{\displaystyle {\tfrac {1}{25}}}

  na kadhalika au pia kuandikwa kwa mfumo desimali kama vile 4, 0.5, 0.04, 2.5 na kadhalika.
namba zisizowiana zisizolingana na sehemu, kwa mfano namba ya duara π (Pi) ambayo haiwezi kuandikwa kikamilifu kwa kutumia tarakimu.
namba halisi zinazojumlisha namba kamili, namba wiano na namba zisizowiani, yaani namba zote ambazo zingeweza kutokea katika mstari endelevu.
namba changamano ambazo zina sehemu mbili, ya kwanza ni namba halisi, na ya pili ni namba inayofikiriwa tu.
namba tasa zisizogawiwa kwa namba nyingine isipokuwa kwa 1 na kwa namba yenyewe.
Jamii:Namba
Mazingira

Question: Uganda ina mito ngapi kwa ujumla?

Mazingira ni jumla ya mambo yote yanayomzuguka kiumbe katika maisha yake. Kwa hiyo kila unachokiona ni mazingira yako. 
Mazingira huweza kuundwa na vitu mbalimbali; yanaweza kuwa ya asili (kama misitu, milima, maziwa, mabonde, mito, bahari n.k.) au ya kutengenezwa na binadamu (kama majengo, viwanda n.k.).
Hivyo tunapaswa tuwe makini katika kujenga mazingira yetu kwa sababu vitu vingine huyaharibu, kama vile uchafuzi wa hewa, uchafuzi wa bahari, uchafuzi wa ardhi, n.k. 
Tunapaswa kutunza mazingira yetu kwa sababu kilimo, ufugaji mvua, n.k. huathiriwa na uchafuzi wa mazingira. Mazingira hutunzwa kwa njia mbalimbali kama vile kupanda miti kwa wingi, kutunza vyanzo vyetu vya maji, na kutumia maji vizuri, hasa katika shughuli za kilimo, ili kuliepuka tatizo la ukame.
Kanuni kuhusu ulinzi wa mazingira
Nchi mbalimbali zina kanuni za ulinzi wa mazingira. Kwa mfano katika nchi ya Marekani, kuna kanuni kuhusu ulinzi wa wanyama wanaokaribia kutoweka. Kanuni hii iko katika sheria ya Endangered Species Act (ESA) iliyopitishwa na rais Richard Nixon mwaka 1973. Pia kuna mkataba wa kimataifa uitwao Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES).
Barani Afrika, ulinzi wa mazingira waendeshwa pia japo kuna majangili wanapenda sana kukiuka sheria ili wajitajirishe kwa kuwinda wanyama kiharamu.
Kurasa kuhusu neno mazingira
Mazingira yanaweza kuhusu:
Hifadhi ya mazingira
Uharibifu wa mazingira, vitu vinavyoweza kuchafua mazingira kama vile viwanda, wanyama n.k.
Kujenga mazingira, ujenzi wa eneo ili kuwezesha shughuli za binadamu
Biofizikia ya mazingira, pamoja na mwingiliano wa kemikali zinayoathiri viumbe hai
Mifumo ya mazingira, maeneo ya mfumo wa kimwili ambayo yanaweza kuingiliana na mfumo wa mazingira na kubadilishana molekuli, nishati n.k.
Sanaa ya mazingira
Mazingira pandikizi
Sera ya mazingira
Saikolojia ya mazingira
Ubora wa mazingira
Sayansi ya mazingira, utafiti wa mwingiliano kati ya hali ya kimwili, kemikali na majumuisho ya vitu vinavyohusu mazingira ya biolojia
Mfululizo wa mazingira, LPs, kaseti na CD zinazotoa milio ya asili
Maarifa ya mazingira
Mazingira ya asili, viumbe hai na visivyo hai ambavyo vimetokea kiasili duniani
Mazingira ya kijamii, tamaduni ambazo mtu hufuata
Ekolojia, ubora wa kibiolojia mara kwa mara huchanganywa katika mtazamo wa mazingira kwa ujumla
Harakati za mazingira
Uboreshaji wa mazingira
Orodha ya masuala ya mazingira
Mazingira ya Yesu
Katika sayansi ya kompyuta: 
Mazingira ya mezani, graphical user interface kwa kompyuta
Mazingira yanayobadilikabadilika, sera ya kutambulisha mchakato wa kimazingira
Mwingiliano wa maendeleo ya mazingira, aina ya programu za kompyuta ya kusaidia katika kuendeleza wataalamu wa kompyuta ili kutengeneza programu
Mazingira ya wakati, hali ya mashine isiyo halisi ambayo inatoa huduma ya kuprogramu michakato au mipango ya kuprogramu wakati kompyuta ikiendelea kufanya kazi
Viungo vya nje


Jamii:Jiografia
Jamii:Elimu jamii
Viwakilishi vya idadi

Question: Je,Kenya ina idadi ngapi ya watu?





Examples
Mawili yamegongana, idadi kamili.
Vichache vimepatikana, idadi ya jumla.
Wanne wamekamatwa, idadi kamili.
Wengi hawakula ugali, idadi ya jumla.
Watano wamekimbia, idadi kamili.
Viwakilishi vya idadi/kiasi ni aina ya neno au maneno yanayojulisha idadi ya watu au vitu ambavyo havikutajwa majina. Idadi hiyo inaweza kuwa ya jumla au idadi hali/kamili.
Tazama pia
Lango:Lugha
Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Korea Kusini

Question: Rais wa Korea kusini mwaka 2017 anaitwa nani?



Korea ya Kusini (jina rasmi: Jamhuri ya Korea) ni nchi ya Asia ya Mashariki iliyopo kusini mwa rasi ya Korea.
Upande wa kaskazini imepakana na Korea ya Kaskazini. Korea zote mbili zilikuwa nchi moja hadi mwaka 1945 chini ya utawala wa kikoloni wa Japani.
Ng'ambo ya bahari iko Uchina upande wa magharibi na Japani upande wa kusini-mashariki.
Mji mkuu, pia mji mkubwa, ni Seoul ambako karibu nusu ya wakazi wote huishi ama mjini ama katika mazingira yake. Seoul ni kati ya miji muhimu ya biashara na uchumi kimataifa.
Historia
Utamaduni wa Korea ni kati ya zile za kale zaidi duniani. 
Tangu maungano ya kitaifa ya Korea yote mwaka 668 KK ilikuwa nchi moja hadi mwaka 1910 ilipofanywa koloni la Japani. 
Uhuru baada ya mwaka 1945 ulifuatwa na mgawanyiko wa nchi na kuundwa kwa Korea Kusini. 
Awali ilikuwa nchi maskini yenye uchumi wa kilimo, lakini iliendelea kuwa nchi ya viwanda iliyofaulu kusogea mbele na kujenga demokrasia imara.
Siku hizi imekuwa moja ya nchi tajiri ya Asiaː ina nafasi ya 13 duniani kati ya mataifa matajiri. Iko kati ya nchi kumi duniani zinazouza bidhaa nyingi nje. 
Hali ya maisha ni ya juu na viwanda vyake vinatengeneza bidhaa za kisasa kabisa kama motokaa, meli, mashine, vifaa vya kompyuta na nyinginezo.
Miji

Mikoa
Kuna mikoa tisa nchini Korea Kusini, zikiwemo:
Chungcheongbuk-do
Chungcheongnam-do
Gangwon-do
Gyeonggi-do
Gyeongsangbuk-do
Gyeongsangnam-do
Jeju-do
Jeollabuk-do
Jeollanam-do
Watu
Wakazi karibu wote (99 %) ni Wakorea asili. Wachina ni 1.8 %, lakini wengi wao wana asili ya Korea.
Idadi ya watu inaelekea kupungua kutokana na uzazi kuwa wa nadra mno (watoto 9 kwa watu 1,000ǃ).
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kikorea.
Dini
Kiasili watu wa Korea walifuata dini ya jadi iliyoheshimu mapepo mbalimbali na kutoa sadaka kama njia za kuyapatanisha.
Tangu karne ya 4 Ubuddha uliingia kutoka China ukawa dini rasmi. 
Ukonfusio ulifuata tangu karne ya 13. 
Ukristo ulingia pia kutoka China ukaanza kukua zaidi tangu karne ya 19. 
Siku hizi takriban nusu ya Wakorea wa kusini wasema hawana dini. Sehemu kubwa wanakadiriwa kuwa wafuasi wa Konfusio lakini hawajiiti "wanadini".
Ukristo ni kundi kubwa la kidini ukiwa na 29 % za Wakorea wa Kusini, wakiwemo Waprotestanti (18.3 %) na Wakatoliki (10.9 %). Wabuddha ni kama 22.8 %. Kuna pia wafuasi wachache wa dini nyingine mbalimbali.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje

Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.  portal from the KOIS government agency; tovuti rasmi



 DefenceTalk





 summary of past/current American policy towards Korea
 data as of Juni 1990
 official site
 directory category
 official Raisial site
 operated by Korea National Tourism Organization

 directory category









Jamii:Nchi za Asia
Mombasa

Question: Mji wa Mombasa una miaka mingapi?



Mombasa ni mji mkubwa wa pili wa Kenya na wenye bandari muhimu zaidi Afrika Mashariki. Mji huu uko kwenye mwambao wa Bahari Hindi. 
Baada ya kuundwa kwa serikali ya ugatuzi, Mombasa umekuwa mji mkuu wa kaunti ya Mombasa. 
Mombasa ni kitovu cha utalii wa pwani ya Kenya. Watalii wengi hufika kupitia Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Moi. Wengine pia husafiri kupitia barabara kutoka Nairobi wakitazama mandhari mbalimbali. Kutoka Nairobi kwenda Mombasa ni takribani kilomita 483.77. Watalii wengi hupenda kuuona mji wa Mombasa kwanza, kisha wanaunganisha ndege hadi Kilimanjaro na sehemu nyingine zilizo na vivutio nchini Tanzania.   
Kati ya ishara ya mji ni Boma la Yesu na pembe za Mombasa.
Mnamo mwaka wa 2016, mji wa Mombasa ulikuwa na idadi ya wakazi takriban milioni moja nukta mbili kwenye kisiwa cha Mombasa pamoja na sehemu zake barani. Wengi wao ni Waislamu.
Kiswahili cha Mombasa huitwa Kimvita. 
Mombasa na Seattle ni "miji-ndugu".
Picha

Matatu kwa meno katika Moi Avenue.
Mji wa kale wa Mombasa.
Nyali Beach mbele ya Voyager Resort.
Fort Jesus. 
Kanisa kuu la Roho Mtakatifu. 
Hekalu la Shri Kutch Satsang (Mwembe). 

Viungo vya nje

 Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.
 (Kijerumani)

 Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead.



Jamii:Miji ya Kenya
Jamii:Waswahili
Jamii:Kaunti ya Mombasa
Utaridi

Question: Bahari ya baridi kabisa inaitwaje?



Utaridi (kwa Kiingereza Mercury) ni sayari iliyo karibu zaidi na jua letu katika mfumo wa jua na sayari zake. 
Jina la sayari
Jina lake limetokana na Kiarabu عطارد (soma "`uTaarid") inayomaanisha "mwendo wa haraka"[1] kwa sababu kasi ya Utaridi inapita mwendo wa sayari nyingine kutokana na njia yake fupi ya kuzunguka Jua katika siku 88 pekee. 
Majina ya Wagiriki wa Kale "Hermes" na Waroma wa Kale "Mercurius" yalikuwa majina ya mungu wao aliyekuwa na kazi ya kuwasilisha habari za miungu wengine aliyeaminiwa kuwa na kasi kubwa kwa kazi hii: chaguo hili lilitokana na tabia ileile ya sayari. Jina hili la Kiroma Mercurius limeingia katika lugha nyingi za Ulaya. 
Umbo la Kiarabu limekuwa jina la watu katika nchi nyingi zilizoathiriwa na utamaduni wa Kiislamu, pia jina la sayari ya kwanza kwa mfano katika Kituruki na Kimalaysia. 
Katika vitabu kadhaa vya Kiswahili sayari inaitwa Zebaki lakini hii inaonekana ni kosa lililotokana na jina la Kiingereza "Mercury" kwa sayari hii. Mercury ni pia jina la metali inayoitwa zebaki kwa Kiswahili kutokana na Kiarabu "زئبق" (tamka "zibaq"). [2]
Mara chache neno "utaridi" limetumiwa kutaja sayari kibete ya "Pluto" lakini hii ni kwa kukosea pia.[3]
Tabia za Utaridi
Utaridi ni sayari ndogo. Kipenyo chake kwa ikweta ni 4879.4 km. Kwa sababu iko karibu sana na jua ina mbio za haraka. Mwaka wa Utaridi ambayo ni muda wa kuzunguka jua ni siku 88 za dunia pekee. 
Inazunguka kwenye mhimili wake katika muda wa siku 58.6 za dunia. Kutokana na kuwa karibu na jua kuna joto kali upande unaotazama jua lakini upande wa usiku ni baridi kabisa kutokana na uhaba wa hewa inayoweza kutunza halijoto. Halijoto ya wastani ni +178.8 °C, (usiku -183.15°C na mchana +426.85°C). 
Mwaka 2012 barafu ya maji ilitambuliwa kwenye data kutoka chombo cha angani MESSENGER iliyochunguza sayari hii. Barafu inapatikana karibu na ncha ya kaskazini isiyofikiwa na miale ya jua.[4]
Uhaba wa hewa umesababisha uso wa sayari kujaa mashimo ya kasoko. Kasoko hizi zimesababishwa kwa kugongwa na meteoridi. Angahewa kama duniani ingeangamiza meteoridi ndogo na kusababisha kupasuka kwa kubwa lakini Utaridi zote zinafika usoni bila kizuizi. Alama za meteoridi ni mmomonyoko wa pekee unaoonekana hakuna dalili ya mmomonyoko kutokana na hewa au maji ya awali. 
Kutokana na kuwa karibu sana na jua Utaridi inaonekana kama nyota kwa macho katika masaa ya pambazuko na machweo pekee.
Tanbihi


Jamii:Sayari
Ulaanbaatar

Question: Je,Rais wa kwanza wa Mongolia ni nani?


Ulaanbaatar (pia: Ulan Bator; Kimongolia Улаанбаатар - "mshujaa mwekundu") ni mji mkuu wa Mongolia mwenye wakazi 844,818. Sehemu ya wakazi hufuata mapokeo ya Mongolia wakiishi mjini miezi ya baridi tu lakini miezi ya joto huhamahama kwenye hema pamoja na mifugo yao.
Jiografia
thumbnail|Hali ya Hewa ya Ulanbaatar
Mji uko kwenye nyanda za juu kwa kimo cha m 1352 kando la mto Tuul na mlima Bogd Khan Uul. Karibu nusu ya wakazi wote wa Mongolia wanaishi hapa. Takriban theluthi ya watu wa Ulanbaatar wanaishi katika hema za yurt (nyumba za kijadi)  wanapochoma makaa wakati wa baridi na halii hii inaogeza sana machafuko wa hewa. Machafuko wa hewa katika miezi ya bbadiri ni tatizo kubwa wa jiji hili.
Hali ya hewa
Ulanbaatar imeitwa mji mkuu baridi duniani mwenye -2°C kwa wastani ya halijoto ya mwaka. Sababu yake ni baridi kali katika miezi ya Novemba hadi Machi (mchana -10 bis -15°C, usiku -25°C). Wakati wa Juni hadi Agosti kuna joto kiasi (mchana 20°C, usiku 10°C).
Historia
Mji ulianzishwa kama makao ya mkuu wa wamonaki wa Kibuddha katika Mongolia. Awali makao haya yalihamahama lakini tangu 1778 uko mahali ulipo. Majina yalibadilika. Tangu 1924 serikali ya kikomunisti ilianzisha jina la Ulaanbaatar.
Kabla ya mapinduzi ya kikomunisti ilikuwa makao makuu ya kiongozi wa kidini pia ya kisiasa ya Wamongolia. Mjui ulikua tangu 1860 kama kituo cha biashara ya chai kati ya China na Urusi.
Kati ya 1904 na 1908 kiongozi wa Tibet Dalai Lama alihamia hapo kwa kuwakimbia Waingereza waliokuwa waliingia Tibet wakati ule.
Baada ya kuporomoka ya milki ya China mwaka 1911 na Mongolia kutafuta uhuru wake mji ukawa mji mkuu wa nchi mpya chini ya uongozi wa Wakomunisti waliosaidiwa na Urusi.
Sehemu kubwa ya Ulanbaatar ilijengwa wakati wa utawala wa kikomunisti kwa kuiga mfano wa miji ya Urusi.
Viungo vya Nje
[


Jamii:Miji Mikuu Asia
Jamii:Miji ya Mongolia
Kanisa Katoliki la Waalbania wa Italia

Question: Kanisa la katoliki kubwa zaidi nchini Italia ni gani?



Kanisa Katoliki la Waalbania wa Italia ni mojawapo kati ya madhehebu ya Ukristo wa mashariki yenye ushirika kamili na Papa na Kanisa Katoliki lote.
Linafuata mapokeo ya Ukristo wa Ugiriki na kutumia liturujia ya Ugiriki.
Tangu mwanzo wa Kanisa katika rasi ya Italia kulikuwa na Wakristo waliotumia lugha ya Kigiriki, hata mjini Roma, lakini hasa katika maeneo ya kusini. 
Baada ya kutokea Ukristo wa mashariki na Ukristo wa magharibi, maeneo hayo yalishindaniwa.
Wakristo wa mashariki nchini Italia waliongezeka hasa baada ya Albania kuvamiwa na Waturuki Waislamu. Hapo Waalbania wengi walivuka bahari na kukimbilia usalama hasa katika Ufalme wa Sicilia.
Ingawa wengi walimezwa na mazingira mapya, wengine walidumisha lugha yao ya Kialbania pamoja na madhehebu ya Kigiriki.
Hatimaye walipewa na Papa uongozi kamili (6 Februari 1784) na hatimaye (1919) walianzishiwa majimbo mawili, mbali na monasteri huru ya Grottaferrata.
Mwaka 2010, waamini wa Kanisa hilo walikadiriwa kuwa 61,000 hivi katika parokia 45, chini ya maaskofu 2, mapadri 82 (baadhi wakiwa na ndoa) na mashemasi 5. Pia kulikuwa na watawa wasio na daraja takatifu 207.[1]
Tanbihi

Marejeo
Oriente Cattolico (Vatican City: The Sacred Congregation for the Eastern Churches, 1974)
Annuario Pontificio

Fortescue, Adrian. The Uniate Eastern Churches: the Byzantine Rite in Italy, Sicily, Syria and Egypt. Ed. George D. Smith. New York: F. Ungar, 1923. Print.
Viungo vya nje
 in The Eastern Christian Churches: A Brief Survey, by Ronald Roberson, on the CNEWA website.
Mtaguso wa pili wa Vatikano
Papa Pius XII
 - Hati ya Papa Yohane Paulo II kuhusu Makanisa ya Mashariki
 - Mkusanyo wa Sheria za Makanisa ya Mashariki (katika Kilatini pamoja na sehemu sambamba)
 - Hati ya Idara ya Papa kwa Makanisa ya Mashariki kuhusu liturujia





Jamii:Kanisa Katoliki
Jamii:Makanisa Katoliki ya Mashariki
Neil Armstrong

Question: Je,nani wa kwanza kuenda kwa mwezi?


Neil Armstrong (5 Agosti 1930 — 25 Agosti 2012) alikuwa rubani mwanaanga wa Marekani aliyeshuka mwezini mwaka 1969, wa kwanza kabisa kati ya wanadamu wote.
Mwanaanga
Alizaliwa katika familia ya wakulima kwenye jimbo la Ohio tarehe 5 Agosti 1930. 
Baada ya kumaliza shule alijiunga na jeshi ambako alipata mafunzo ya uhandisi na kuwa rubani. Mwaka 1952 alishiriki katika vita vya Korea.
Rubani wa majaribio
Mnamo mwaka 1955 aliajiriwa na taasisi kitangulizi ya NASA kama rubani wa majaribio kwa aina mpya za ndege. 
Mnamo mwaka 1958 alikuwa mmojawapo katika kundi la marubani waliotayarishwa kupelekwa kwenye anga ya nje.
Mwanaanga
Baada ya kuundwa kwa NASA aliingia katika kundi la wanaanga. Safari yake ya kwanza ilikuwa 16 Machi 1966 kama mwanaanga kiongozi wa Gemini 8. Kilele cha safari hii ilikuwa kukutana kwa Gemini 8 na satelaiti nyingine na kuunganisha vyombo vyote viwili kwa muda wa masaa kadhaa.

Safari ya kwenda mwezini
Baadaye aliteuliwa kuwa makamu wa kikundi cha wanaanga waliokwenda mwezini kwa kutumia chombo kilichoitwa Apollo 11. Ajali ya Apollo 1 iliyosababisha kifo cha mwenzake hapo kabla, ndiyo iliyompelekea kujiunga kwake na kundi la Apollo 11. 
Tarehe 20 Julai 1969 Neil Armstrong pamoja na Edwin Aldrin waliukanyaga uso wa mwezi wakiwa wanadamu wa kwanza mwezini. Walitoka katika chombo cha angani na kutembea mwezini kwa mara ya kwanza. Picha hizo zilionyeshwa kote duniani kwa wakati huohuo. Akiwa katika hali hiyo, Armstrong alitamka maneno yafuatayo: "Hii ni hatua ndogo kwa mtu lakini hatua kubwa kwa ubinadamu."
Baada ya kurudi salama, Armstrong aliacha kazi katika NASA na badala yake akawa profesa wa uanaanga kwenye chuo kikuu cha Cincinnati katika mwaka 1971 hadi alipostaafu na kujishugulisha na biashara zake.



Jamii:Waliozaliwa 1930
Jamii:Waliofariki 2012
Jamii:Wanaanga wa Marekani
Jamii:Ohio
Ziwa Viktoria

Question: Mji wa magadi kusini uko na idadi ngapi ya watu?







Ziwa Viktoria (pia: Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) ni ziwa kubwa la Afrika ya Mashariki lililopo baina ya Tanzania, Kenya na Uganda. Ni ziwa kubwa kuliko yote barani Afrika, na la pili duniani, baada ya Ziwa Superior ambalo lipo Amerika ya Kaskazini. 
Ziwa Viktoria lipo mita 1134 juu ya usawa wa bahari na lina eneo la kilometa za mraba zaidi ya 68,100. 
Maji ya ziwa Viktoria yanamiminika kwenye mto Nile na kuelekea bahari ya Mediteranea kwa umbali wa maili 4,000. 
Ziwa hili linapata maji yake mengi kutokana na mvua (80%) na kutoka vijito vingi vidogo. Mto mkubwa unaoingia Viktoria ni Mto Kagera unaotiririka kutoka magharibi. 
Ziwa Viktoria ni miongoni mwa maziwa yenye visiwa vingi vidogovidogo.
Ziwa hili lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu. 
Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 6% (4,100 km2) nchini Kenya, 45% (31,000 km2) nchini Uganda, na 49% (33,700 km2) nchini Tanzania.
Viungo vya nje


Jamii:Maziwa ya Afrika
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Nile

Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Mkoa wa Geita
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Mkoa wa Mara
Orodha ya majimbo ya Brazil

Question: Dada wa rais wa Brazil ni nani?


Orodha ya majimbo ya Brazil ni kama ifuatavyo:[1]


Tazama pia
Brazil
Marejeo

Jamii:Brazil

Brazil
Jumeirah Beach Hotel

Question: Je, hoteli kubwa iliyo chini ya maji inapatikana nchi gani?

Jumeirah Beach Hotel  ni hoteli ya nyota 5 mjini Dubai, United Arab Emirates. Hoteli hii, iliyofunguliwa mwaka 1997, inasimamiwa na kampuni inayoitwa Jumeirah. Hoteli hii ina vyumba 598 na nyumba 19. [1] Hoteli hii ina umbo la wimbi la bahari, inayotangamana na Burj Al Arab, iliyojengwa kama dau iliyo karibu na Jumeirah Beach Hotel.



Hoteli hii iko karibu na bahari. Wageni wa hoteli hii wana jumla ya bahari 33,800 square metres (364,000sqft) ambayo wanaweza kutumia. Kando ya hoteli hii kuna Wild Wadi Water Park. Wageni wote katika hoteli hii wanaweza kwenda kuogelea Wild Wadi. 
Wakati ilipomalizwa mnamo 1997, Jumeirah Beach Hotel ilikuwa jumba la 9 refu zaidi mjini Dubai. [2] Leo, iko chini ya jumba la 100 kwa urefu. [3] Licha ya namba yake ya chini, hoteli inabakia kuwa nembo ya Dubai.

Hifadhi ya picha

Mwitu Wadi Maji Park


Angalia Pia

Burj Al Arab
Orodha ya 5-star hotels in Dubai
Marejeo


Viungo vya nje

 Official website





Jamii:Hoteli nchini Dubai
Hadubini

Question: Je,nani alizindua kifaa cha hadubini?




Hadubini (pia: darubini ya vidudu) ni kifaa cha kutazama vitu vidogo sana. Ni chombo muhimu cha sayansi kwa utafiti wa vitu ambavyo ni vidogo mno kwa jicho la binadamu.
Hadubini maonzi na hadubini elektronia
Hadubini ya kawaida (hadubini maonzi) huwa na lenzi zinazokuza kiolwa kinachowekwa chini yake. Kwa kawaida kuna lenzi kadhaa zenye viwango tofauti vya kukuza. Muundo wake hufanana na darubini lakini unaangalia vitu kwa karibu ambavyo ni vidogo kimaumbile. Darubini inaangalia violwa vya mbali vinayoonekana vidogo kutokana na umbali.
Uwezo wa hadubini ya kawaida ni kukuza hadi mara 1,500.
Kwa utafiti wa vitu vidogo zaidi kuna teknolojia ya hadubini elektronia. Kifaa hiki hutumia elektroni badala ya nuru kwa utafiti wake na kuwezesha kutazama yaliyomo ya molekuli.
Historia ya hadubini
Uwezo wa lenzi ya kukuza kitu kinachotazamiwa kwake ulijulikana tangu kale. Tangu mwaka 1280 BK hivi [1] mafundi nchini Italia walianza kutengeneza miwani ya kwanza. Ufundi wa lenzi na miwani ulienea polepole katika nchi mbalimbali za Ulaya hadi kupata lenzi bora zaidi. Mnamo mwaka 1600 mafundi nchini Uholanzi walifaulu kuunganisha lenzi mbili katika bomba na hivyo kuunda hadubini na darubini za kwanza; ugunduzi huu ulitumiwa maka michache baadaye na Galileo Galilei aliyefahamisha vifaa hizi kwa jumuiya ya wataalamu. Mwitalia Francesco Stelluti alichora mnamo 1630 mwili na miguu ya nyuki alizotazama katika hadubini yake; mnamo mwaka 1675 Mholanzi Antoni van Leeuwenhoek aliboresha lenzi zaidi akawa mtu wa kwanza aliyeona na kutoa wasifu wa bakteria na protozoa ndani ya tone la maji akitumia kifaa chenye lenzi 1 tu.[2]. 
Hadubini ziliboreshwa polepole kwa kutumia maarifa ya mafundi lakini bado zilikuwa na kasoro nyingi kutokana na kasoro za vioo vilivyotumiwa kwa lenzi. Mjerumani Ernst Abbe alikuwa mtaalamu wa kwanza aliyetumia kanuni za fizikia zilizojulikana katika nusu ya pili ya karne ya 19 kubuni hadubini zilizoweza kukuza violwa zaidi ya mara 1000 moja. Hapo aliunda mfumo wa hadubini maonzi (= zinzotumia nuru) yanayotengenezwa hadi leo.
Uwezo wa hadubini maonzi kukuza kitu una mpaka ambao ni urefu wa wimbi mdogo zaidi wa nuru tunayoona. Kwa hiyo hadubini maonzi inaweza kuonyesha violwa hadi mikromita 2 tu; chini yake haiwezekani. 


Tangu miaka ya 1930 wataalamu walianza utafiti wa kuunda hadubini elektronia zinazoweza kuangalia vitu vidogo zaidi. Sababu yake ni ya kwamba nururisho ya elektroni ina urefu wa wimbo mdogo kushinda. Mjerumani Ernst Ruska (1906–1988) alifaulu kuonyesha ya kwamba kwa njia hii inawezekana kukuza kiolwa zaidi; leo hii hadubini elektronia zinafikia kiwango cha mara milioni mbili yaani hadi 0,05 nanomita. Hivyo inawezekana kuangalia hata muundo wa virusi na ndani ya atomi.
Picha

 Laboratory microscope
 Binocular laboratory microscope
 Microscope binoviewers
 Stereo-microscope
 Microscope objectives
 Microscope objectives
 Microscope objectives
 Microscope eyepieces
 Microscope measuring eyepiece
 Stereo-microscope eyepiece
 Microscope eyepiece
 Microscope eyepiece

Sehemu

Marejeo

Viungo vya nje

Tazama pia
Darubini

Jamii:Sayansi
Jamii:Teknolojia
Saratani

Question: Je,ugonjwa wa saratani iligunduliwa katika nchi gani kwa mara ya kwanza?

Kwa kundinyota yenye jina hili angalia Saratani (kundinyota)

Saratani (kutoka Kiarabu سرطان, sartan) au kansa (kutoka Kiingereza cancer) ni aina za ugonjwa unaotokana na seli za mwili zinazoanza kujigawa yaani kukua bila utaratibu na bila mwisho. 
Asili ya jina
Jina la saratani linatokana na neno la Kiarabu sartan linalomaanisha pia "kaa". Sababu yake ni ya kwamba mtaalamu Galenos wa Ugiriki wa Kale aliona uvimbe uliofanana na miguu ya kaa. Jina hili lilitafsiriwa baadaye kwa lugha nyingi. 
Hata kwa Kiingereza neno "cancer" linaweza kutaja pia jenasi moja ya kaa. Vivyo hivyo jina la kundinyota ya zodiaki ni "Cancer (constellation)" kwa Kilatini - Kiingereza na Saratani (kundinyota) kwa Kiswahili, yote kwa maana ya mnyama, si ya ugonjwa.
Matokeo ya ugawaji hovyo wa seli mwilini
Ukuaji huu unaleta uvimbe mwilini unaozidi kuwa mkubwa hadi unabana viungo vya mwili kama neva, mishipa ya damu, ubongo, mapafu, maini, utumbo na kadhalika na hivyo kuzuia visifanye kazi. Hivyo inasababisha kifo, mara nyingi baada ya kipindi cha maumivu makali.
Pamoja na hayo kansa / saratani huwa na tabia za kujisambaza mwilini mahali pengi baada ya muda fulani na kusababisha kutokea kwa vimbe nyingi mwilini vinavyoendelea kukua hovyo. Kama uvimbe hauna uwezo wa kusambaza seli zake mwilini na kusababisha vimbe mpya si saratani.
Kansa inaweza kutokea kwa mtu yeyote lakini hutokea zaidi kwa watu wenye umri mkubwa na watu wanaoathiriwa na kemikali mbalimbali. Katika nchi zilizoendelea ambako wanachi hufikia umri mkubwa saratani iko kati ya sababu kuu za kifo.
Uchunguzi na matibabu ya kansa ni utaalamu wa onkolojia ndani ya somo la tiba.
Aina za saratani
Zipo baadhi ya saratani zinazosababishwa na virusi kama vile saratani ya shingo ya kizazi. Saratani huweza kutokea kwenye sehemu mbalimbali za mwili kama vile mapafu, matiti[1], kibofu cha mkojo, shingo ya uzazi, ovari, utumbo, koo, mdomo, ngozi n.k. 
Jinsi ya kuepuka saratani
Hali nzuri ya lishe na mtindo bora wa maisha ni kigezo muhimu sana katika kuzuia saratani[2] na pia ni sehemu muhimu ya matibabu na kudumisha maisha bora baada ya matibabu ya saratani kumalizika. 
Matumizi ya baadhi ya vyakula huweza kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani na vyakula vingine huweza kupunguza uwezekano wa kupata saratani. 
Uzito wa mwili unapozidi kiasi unaweza pia kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani. 
Pamoja na mtindo bora wa maisha unaodumisha ulaji bora, mazoezi ya mwili, uzazi na unyonyeshaji wa watoto wachanga, ni muhimu pia kupata na kufuata ushauri wa wataalamu wa afya kuhusu upimaji unaoweza kugundua mapema baadhi ya saratani na kuzidhibiti. Mfano wa upimaji huo ni pamoja na upimaji wa matiti na shingo ya kizazi kwa wanawake. Kuhusu vipimo au uchunguzi unaohitajika, pata maelezo zaidi kutoka kwa wataalamu wa afya.
Tanbihi

Viungo vya nje



Jamii:Magonjwa
Viwakilishi vya idadi

Question: Je,Ujerumani ina idadi ya watu wangapi?





Examples
Mawili yamegongana, idadi kamili.
Vichache vimepatikana, idadi ya jumla.
Wanne wamekamatwa, idadi kamili.
Wengi hawakula ugali, idadi ya jumla.
Watano wamekimbia, idadi kamili.
Viwakilishi vya idadi/kiasi ni aina ya neno au maneno yanayojulisha idadi ya watu au vitu ambavyo havikutajwa majina. Idadi hiyo inaweza kuwa ya jumla au idadi hali/kamili.
Tazama pia
Lango:Lugha
Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Uswisi

Question: Mji mkubwa nchini Ufaransa unaitwaje?


Uswisi ni nchi ya Ulaya isiyo na pwani katika bahari yoyote. 
Imepakana na Ujerumani, Ufaransa, Italia, Austria na Liechtenstein.
Jina rasmi ni Confoederatio Helvetica (kwa Kilatini: Shirikisho la Kiswisi). 
Majimbo yake 26, ambayo huitwa "kantoni", yanajitawala.
Historia
Shirikisho la Uswisi lilianza mwaka 1300 hivi kutokana na ushindi vitani dhidi ya Austria na Burgundy. 
Uhuru wa shirikisho kutoka Dola Takatifu la Kiroma ulitambuliwa rasmi katika Amani ya Westphalia mwaka 1648. 
Sifa
Uswisi imepata umaarufu hasa kutokana na sababu zifuatazo:
ni nchi isiyoshiriki katika vita kwa zaidi ya miaka 300
ni nchi ambapo watu wenye utamaduni tofauti na nchi jirani wameshirikiana karne nyingi kwa amani
ni nchi iliyotunza demokrasia tangu karne nyingi bila kuwa na vipindi vya udikteta au utawala wa mabavu, tena demokrasia ya moja kwa moja ambako wananchi wa kawaida wana haki ya kutunga au kubadilisha sheria kwa njia ya kura ya maoni ya watu wote
ni nchi yenye benki zenye sifa kote duniani

Miji
Mji mkuu wa shirikisho ni Bern. 
Mji mkubwa ni Zürich wenye benki nyingi. 
Mji wa Geneva ni kati ya makao makuu ya Umoja wa Mataifa; ni pia makao makuu ya kimataifa ya Umoja wa shirika za Msalaba Mwekundu na mashirikia mengine ya kimataifa.
Hata hivyo Uswisi umekuwa kati ya nchi za mwisho kujiunga na UM (2002).
Watu
Kuna lugha rasmi 4: Kijerumani (63.5%), Kifaransa (22.5%), Kiitalia (8.1%) na Kirumanj (0.5%). Lakini wengi wanajua na kutumia lugha zaidi ya moja. 
Kati ya lugha za kigeni zinazotumika nyumbani, zinaongoza Kiingereza (4.6%), Kireno (3.5%), Kialbania (2.6%) n.k. 
Upande wa dini, kati ya wakazi, 71.5% ni Wakristo, hasa Wakatoliki (38%) na Wakalvini (26%). 5% ni Waislamu (hasa wahamiaji). 22% hawana dini maalumu.
Tazama pia
Majimbo ya Uswisi
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo

Viungo vya nje
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. na (in French) (Kijerumani) (Kiitalia)   
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 



Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi Kijerumani kinapotumika
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Protini

Question: Je mayai ni protini?


Protini ni molekuli ndefu na sehemu za lazima katika muundo wa seli za mwili wa viumbehai. Zinajengwa na amino asidi. Protini huwajibika kwa maumbile ya seli na kushughulika usafirishaji wa dutu ndani ya seli na kati ya seli za mwili. Musuli zinaundwa pamoja na protini za pekee zenye uwezo wa kupanua na kujikaza hivyo kuweka msingi wa mwendo. 
Protini zinapatikana katika wanyama, mimea, fungi na bakteria. 
Protini katika chakula
Wanyama wote pamoja na binadamu huhitaji protini katika chakula chao kwa sababu hawana uwezo wa kujitengenezea amino asidi zote zinazohitajika kwa kujenga miili yao. Kwa sababu hiyo tunahitaji chakula chenye protini; mahitaji ya mwanadamu ni takriban gramu 1 ya protini kwa kilogramu 1 ya uzito wa mwili wake; maana yake mtu mwenye uzito wa kilogramu 70 anashauriwa kula gramu 70 za protini kwa siku.
Tumboni mwa binadamu na wanyama protini za chakula huvunjwa kwa asidi asidi ndani yao; kutoka hizi mwili unajenga protini mpya ya aina yake ya pekee.
Uhaba wa protini unasababisha magonjwa; uhaba mkali unaleta unyafuzi. Unyafuzi unashika hasa watoto wanaopewa chakula kingi lakini kabohidrati tu kama ugali bila makundekunde, nyama au samaki.
Vyakula vyenye protini nyingi ni 
nyama
samaki
mayai
maziwa na vyakula kutokana na maziwa kama jibini, maziwa ya mgando
Jozi
makundekunde kama soya, kunde, maharage
Protini katika mlo nyongeza
Kando na chakula, protini huweza kupatikana katika mlo nyongeza (diet supplements). Kwa mfano  ni mojawapo wa milo nyongeza ambao utaongeza mwili wako protini na kukuwezesha kutimua misuli.
Umuhimu wa protini katika mlo nyongeza
Husibisha na humfanya mtu ahisi amekinai na hivi kupunguza njaa
Hukuza misuli
Humsaidia mtu kukuwa sawa kwa haraka baada ya mazoezi
Hupunguza mafuta mwilini
Kumfanya mtu awe na uzani wa kawaida
Utaalamu
Protini zilitambuliwa na mwanakemia Msweden Berzelius mwaka 1838.


Jamii:Kemia
Jamii:Biolojia
Mkoa wa Pwani

Question: Kwa nini maji ya bahari la indi yako na chumvi?



Mkoa wa Pwani ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania yenye postikodi namba 61000[1]. Mkoa umepakana upande wa Kaskazini na Tanga, upande wa mashariki na Dar-es-Salaam na Bahari Hindi, upande wa kusini na mkoa wa Lindi na upande wa magharibi na mkoa wa Morogoro.
Makao makuu ya mkoa yako Kibaha. 
Eneo
Mkoa huu unalo eneo la km² 32,407, ukiwa na idadi ya watu wapatao 1,098,668 (2012), ukiwa ni mkoa wa pili nyuma ya mkoa wa Lindi kwa idadi ndogo ya watu katika Tanzania bara.
Wilaya

Mkoa wa Pwani una wilaya nane ndizo (idadi ya wakazi katika mabano): 
Bagamoyo (230,164),
Kibaha Mjini (132,045),
Kibaha Vijijini,
Kisarawe (95,614),
Mkuranga (187,428),
Mafia (40,801).
Rufiji (103,174) [2]
Kibiti (133,727).
Mkoa huu una jumla ya majimbo ya uchaguzi yanayofikia (9) ambayo yanajumuisha Bagamoyo, Chalinze, Kibaha, Kibaha Vijijini, Kibiti, Kisarawe, Mafia, Mkuranga na Rufiji [3]
Wakazi
Mkoa huu wenyeji wake ni watu wa makabila ya Wakwere, Wazaramo, Wandengereko na Wanyagatwa. 
Wilaya ya Rufiji imegawanyika sehemu mbili, visiwani na bara: wenyeji wa visiwani ni wa kabila la Wanyagatwa na walio bara ndio Wandengereko. Wenyeji wa visiwani wanajishughulisha sana na uvuvi, kilimo cha mnazi na kupika chumvi, Wandengereko wanajishughulisha sana na mazao ya vyakula kama vile mpunga, mahindi n.k. 
Utalii
Mkoa huu ni maarufu sana kwa shughuli za kiutalii hususani katika mji wa Bagamoyo.
Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Chalinze	:	mbunge ni 	Ridhwan Kikwete	(CCM)
Bagamoyo	:	mbunge ni 	Shukuru Kawambwa	(CCM)
Kibaha Mjini	:	mbunge ni 	Sylvester Francis Koka	(CCM
Kibaha Vijijini	:	mbunge ni 	Hamoud Abuu Jumaa	(CCM)
Kisarawe	:	mbunge ni 	Selemani Said Jafo	(CCM)
Mafia	:	mbunge ni 	Mbaraka Kitwana Dau	(CCM)
Mkuranga	:	mbunge ni 	Abdallah Hamis Ulega	(CCM)
Kibiti	:	mbunge ni 	Ally Seif Ungando	(CCM)
Rufiji	:	mbunge ni 	Mohamed Omary Mchengerwa	(CCM)
Tazama pia
Orodha ya milima ya mkoa wa Pwani
Orodha ya mito ya mkoa wa Pwani
Tanbihi

Viungo vya nje

Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 


P
Msalvia (mmea)

Question: Msalvia una urefu gani?


Msalvia (ujulikanao pia kama Salvia divinorum, sage of the diviners, ska maría pastora, seer's sage, yerba de la pastora ama kwa kifupi salvia) ni mmea ambao utumizi wa majani yake kwa njia ya kutafuna, kuvuta kama sigara au kupika kama chai unasababisha namna ya ulevi.[1] Majani ya mmea huu yana vidonge aina ya opioindi zinazosababisha ukumbusho-wazimu (hallucination).[2] Kwa vile mmea huu haujifanyiwa utafiti kwa kina, madhara yake na usalama wa matumizi yake kwa muda mrefu bado haujathibitishwa.
Majani yake hutumika pia kusafisha meno.
Asili na historia
Asili ya mmea huu ni nchi ya Mexico na humea kiasilia katika msitu wa Sierra Mazateca ya Oaxaca kwenye vivuli vilivyo na unyevu. Msalvia hufikia urefu wa kima zaidi ya mita moja na huwa na shina mraba lisilo na kitu ndani kama mimea mingine ya familia ya "mint" Lamiaceae. Leo msalvia pia hukuzwa nyumbani na hupandwa vipandikizi vya tawi au shina lake kwa vile mmea huu hutoa mbegu kwa uchache na ugumu sana.[3]
Sheria
Mmea Msalvia umeruhusiwa katika nchi nyingi lakini matumizi yake hudhibitiwa nchini Australia, Ubelgiji, Brazil, Canada, Denmark, Estonia, Finland, Ujerumani, Italia, Japan, Korea Kusini, Poland, Hispania, Uswisi, Armenia na sehemu nyingine Marekani.[4][5] Hata Vile mmea wa msalvia umeenea sehemu tofautitofauti na miche yake huuzwa na wakulima wa miti no dawa katika nchi nyingine.
Tanbihi

Marejeo

Viungo vya nje


Jamii:Mimea
Jamii:Mitishamba
Jamii:Madawa ya Kulevya
Jamii:Meno