Gesi asilia

Question: Hidrokaboni ni nini?


Gesi asilia ni gesi inayopatikana katika ardhi inayotumiwa na binadamu kama fueli. 
Tabia za gesi asilia
Kikemia ni mchanganyiko wa gesi mbalimbali kama methani zilizotokea kutokana kwa kuoza kwa mata ogania kama mimea miaka mingi iliyopita.
Gesi asilia inapatikana katika ardhi kwenye mwamba mwenye vinyweleo vingi ulioko chini ya ganda la mwamba imara zaidi unaozuia gesi kupanda juu zaidi. 
Ni fueli kisukuu ambayo ni muhimu kwa matumizi ya kibinadamu katika injini za kutengeneza umeme na pia kwa kupasha moto nyumba za watu kwenye nchi penye baridi.
Chanzo cha gesi na petroliamu
(linganisha: Chanzo cha mafuta ya petroli)
Mara nyingi gesi asilia hutokea mahali pamoja na mafuta ya petroli (petroliamu) kwa sababu dutu hizi mbili zilitokea pamoja kwenye tako la bahari kutokana na viumbe vya algae na planktoni. 
Bahari inajaa viumbe vidogo hivi ambavyo vinashuka chini hadi tako la bahari baada ya kufa. Hapa haviweza kuoza kama kawaida kutokana na ukosefu wa oksijeni hivyo hubadilika kuwa ganda la tope ogania. Baada ya miaka milioni ganda la tope hufunikwa na mashapo kama mchanga utakaokuwa mwamba. Chini ya funiko hili tope ogania hupokea shinikizo kibwa pia joto na hivyo molekuli zinazojenga mwili wa algae hupasuliwa kuwa safu za hidrokaboni. Zile zilizo nzito zinakaa chini kama mafuta na sehemu nyepesi zinapanda juu ya mafuta kama gesi. Hapa gesi inashikwa na tabaka ya mwamba imara inayozuia kupanda kwake. Kama tabaka kama hili haipo hakuna gesi tena maana yote imeshapotea kwa kupanda juu na kuingia hewani muda mrefu uliopita.



Kikemia mafuta yale sawa na gesi asilia  ni hasa mchanganyiko wa hidrokaboni mbalimbali lakini gesi huwa na molekuli nyepesinyepesi tofauti na mafuta yenye molekuli nzitonzito.
Chini ya ardhi gesi ambayo ni nyepesi hupatikana juu ya mafuta. Wakati akiba ya gesi na petroliamu chini ya ardhi hutobolewa kwa keekee gesi inatangulia kuondoka. Zamani makampuni yaliyotafuta petroliamu yalichoma gesi bila kuitumia lakini siku thamani kubwa ya gesi imetambuliwa.
Gesi asilia inasafirishwa kutoka mahali panapopatikana ama kwa meli za pekee au kwa mabomba makubwa ya kimataifa
Uzalishaji
Mnamo mwaka 2004 takriban mita za mjao bilioni 589 zilizalishwa. Zilitosheleza asilimia 24 za mahitaji ya nishati duniani. Nchi zinazozalisha gesi nyingi duniani kwa sasa ni Urusi na Marekani. Urusi ina pia akiba kubwa duniani maana hapa kuna bado kiasi kikubwa sana ya gesi chini ya ardhi. Lakini nyingine zenye akiba kubwa ni nchi zilizopo kando la Ghuba la Uajemi ambazo ni Uajemi, Qatar, Saudia na Falme za Kiarabu. 



Matumizi
Gesi huchomwa kama chanzo cha nishati kwa matumzi ya kibinadamu. Inachoma kwa kuonyesha ulimi wa buluu ambao ni safi hauachishi gesi nyingi za machafuko hewani. 
Matumizi yake ni hasa
Uzalishaji umeme: gesi inapasha maji moto kwa kuendesha rafadha ya kuzalisha umeme
Upishi: gesi asilia hupatika ama kwa bomba hadi kila nyumba au katika chupa za gesi
Ukanzaji wa nyumba katika mazingira baridi
Fueli ya magari
Aina za plastiki hutengewezwa kwa gesi asilia
Gesi asilia husafiwa kwa sababu inachangia kidogo tu kwenye machafuko ya mazingira hasa kupanda kwa halijoto duniani. Hata hivyo si fueli bila machafuko. Pia sawa na fueli kisukuu nyingine akiba zake zinazidi kupungua haraka.
Kurasa nyingne
Fueli kisukuu
Mafuta ya petroli
Makaa mawe
Viungo vya Nje