khalidalt/tydiqa-goldp huggingface dataset:
Uswisi

Question: Rais wa Uswisi ni nani?


Uswisi ni nchi ya Ulaya isiyo na pwani katika bahari yoyote. 
Imepakana na Ujerumani, Ufaransa, Italia, Austria na Liechtenstein.
Jina rasmi ni Confoederatio Helvetica (kwa Kilatini: Shirikisho la Kiswisi). 
Majimbo yake 26, ambayo huitwa "kantoni", yanajitawala.
Historia
Shirikisho la Uswisi lilianza mwaka 1300 hivi kutokana na ushindi vitani dhidi ya Austria na Burgundy. 
Uhuru wa shirikisho kutoka Dola Takatifu la Kiroma ulitambuliwa rasmi katika Amani ya Westphalia mwaka 1648. 
Sifa
Uswisi imepata umaarufu hasa kutokana na sababu zifuatazo:
ni nchi isiyoshiriki katika vita kwa zaidi ya miaka 300
ni nchi ambapo watu wenye utamaduni tofauti na nchi jirani wameshirikiana karne nyingi kwa amani
ni nchi iliyotunza demokrasia tangu karne nyingi bila kuwa na vipindi vya udikteta au utawala wa mabavu, tena demokrasia ya moja kwa moja ambako wananchi wa kawaida wana haki ya kutunga au kubadilisha sheria kwa njia ya kura ya maoni ya watu wote
ni nchi yenye benki zenye sifa kote duniani

Miji
Mji mkuu wa shirikisho ni Bern. 
Mji mkubwa ni Zürich wenye benki nyingi. 
Mji wa Geneva ni kati ya makao makuu ya Umoja wa Mataifa; ni pia makao makuu ya kimataifa ya Umoja wa shirika za Msalaba Mwekundu na mashirikia mengine ya kimataifa.
Hata hivyo Uswisi umekuwa kati ya nchi za mwisho kujiunga na UM (2002).
Watu
Kuna lugha rasmi 4: Kijerumani (63.5%), Kifaransa (22.5%), Kiitalia (8.1%) na Kirumanj (0.5%). Lakini wengi wanajua na kutumia lugha zaidi ya moja. 
Kati ya lugha za kigeni zinazotumika nyumbani, zinaongoza Kiingereza (4.6%), Kireno (3.5%), Kialbania (2.6%) n.k. 
Upande wa dini, kati ya wakazi, 71.5% ni Wakristo, hasa Wakatoliki (38%) na Wakalvini (26%). 5% ni Waislamu (hasa wahamiaji). 22% hawana dini maalumu.
Tazama pia
Majimbo ya Uswisi
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo

Viungo vya nje
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. na (in French) (Kijerumani) (Kiitalia)   
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 



Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi Kijerumani kinapotumika
Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa
Usafiri

Question: Kuna aina ngapi za ndge?


Usafiri ni uhamisho wa watu au vitu na bidhaa kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine.
Usafiri unakuja pamoja na muundombinu kama njia za usafiri, vyombo vya usafiri na wahusika wake kama makampuni, shirika na abiria.
Njia za usafiri
Njia za usafiri hutofautishwa kufuatana na aina yake kama ni:
usafiri wa nchi kavu kwa kutumia barabara au reli
usafiri wa majini kwa kutumia bahari, maziwa, mito na mifereji
usafiri wa hewani kwa kutumia vyomboanga na viwanja vya ndege
usafiri wa mabomba ambayo husafirisha maji, gesi na mafuta.
Vyombo vya usafiri
Vyombo vya usafiri hulingana na njia zinazotumia.
Usafiri wa nchini hutumia motokaa, treni, baisikeli au pikipiki. 
Usafiri wa majini hutumia meli, boti, jahazi na mengine
Usafiri wa hewani hutumia ndege, helikopta au ndegeputo
Faida ya usafiri
Husaidia katika kufikisha haraka vyakula au matunda yanayooza mapema.
Husaidia kufikisha haraka habari zilizo kwenye majarida n.k.
Huwezesha mahusiano kati ya nchi na nchi.
Husaidia biashara za masafa marefu kuendelea.
Pia husaidia katika maendeleo ya nchi (kimapato)

*
Beowulf

Question: Je,John Hennessey alizaliwa lini?


Beowulf ni tendi mashuhuri ya fasihi ya Kiingereza cha Kale. Kitabu kilichopo hadi sasa kiliandikwa mnamo 975-1025 BK, lakini inawezekana tendi ilitungwa mapema zaidi.
Hadithi zake
Hilo shairi refu la aya 3182 linasimulia habari za kijana Beowulf anayetokea Uswidi pamoja na marafiki 14 kwa kusudi la kumsaidia mfalme wa Denmark Hrodgar. Hrodgar anateswa na Grendel ambaye ni zimwi mbaya anayemeza watu. Beowulf anamshinda Grendel na mama yake na kupokea zawadi nyingi kutoka Hrodgar. 
Kuna sehemu ya pili ya shairi ambamo Beowulf mzee ni mfalme mwenyewe. Anapaswa kushindana na joka anayeharibu nchi. Safari hii Beowulf anauawa akitetea nchi yake kwa sababu kati ya wafuasi wake ni mmoja tu anayemsaidia.
Mfano wa lugha yake



































AyaKiingereza cha KaleKiingereza cha Kisasa (karne ya 19)[1]Hwæt! We Gardena         in geardagum,Lo! We of Spear-Danes in days of yore,[2]þeodcyninga,         þrym gefrunonof the fame of the kings, have heard[3]hu ða æþelingas         ellen fremedon.How those nobles did great deeds[4]Oft Scyld Scefing         sceaþena þreatum,Often Scyld Scefing, from the army of his enemies,[5]monegum mægþum,         meodosetla ofteah,from many warriors, took the mead-benches[6]egsode eorlas.         Syððan ærest wearðterrified the nobles. After he was first[7]feasceaft funden,         he þæs frofre gebaddiscovered, a foundling, he gained a consolation[8]weox under wolcnum,         weorðmyndum þah,waxed under the heavens, prospered in glory,[9]oðþæt him æghwylc         þara ymbsittendrauntil eventually everyone in surrounding tribes,[10]ofer hronrade         hyran scolde,over the whale-road, had to obey[11]gomban gyldan.         Þæt wæs god cyning!and yield to him. He was a good king!
Marejeo
.



.
.

.
.

.
.
.
Jaillant, Lise. 
.
.
.
.
.
.



.

.
.
Viungo vya nje


 ePub/Mobi version
Electronic Beowulf, ed. by Kevin Kiernan, 4th online edn (University of Kentucky/The British Library, 2015), 


 (digitised from Elliott van Kirk Dobbie (ed.), Beowulf and Judith, Anglo-Saxon Poetic Records, 4 (New York, 1953))
 Article introducing various translations and adaptations of Beowulf
; a digital edition of the proof-sheets with manuscript notes and corrections by William Morris in Cambridge Digital Library
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu

Question: Je,bara Ulaya ina idadi ya watu wangapi?


Hii ni orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu (makadirio ya Umoja wa Mataifa kwa mwaka 2017). 
Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia. 
Saint Helena, ikiwa imekaribiana sana na Afrika, imejumuishwa pia.
Orodha ya nchi na maeneo kufuatana na idadi ya wakazi


Tanbihi

Angalia pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika



Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Demografia
Saratani ya endometriamu

Question: Je saratani ya damu ina tiba?



Saratani ya endometriamu ni saratani inayotokana na  endometriamu ( utando wa uterasi au tumbo la uzazi).[1] Hii hutokana na ukuaji usio wa kawaida wa seli zenye uwezo wa kushambulia au kuenea katika sehemu zingine za mwili.[2] Ishara ya kwanza mara nyingi huwa hali ya kutokwa na damu ukeni isiyohusishwa na hedhi ya kila mwezi. Dalili zingine zinajumuisha maumivu wakati wa kukojoa, maumivu wakati wa ngono au maumivu ya pelvisi.[1] Saratani ya endometriamu hutokea mara nyingi baada ya ukomohedhi.[3]
Kisababishi na Utambuzi
Takriban asilimia 40 ya visa hivi vinahusishwa na unene wa kupindukia.[4] Saratani ya endometriamu inahusishwa na mfichuo zaidi wa estrojeni , shinikizo la juu la damu na kisukari.[1] Huku kumeza estrojeni pekee kukiongeza hatari ya saratani ya endometriamu, kumeza mchanganyiko wa estrojeni pamoja na projesteroni kama ilivyo katika nyingi ya vidonge vya kudhibiti uzazi hupunguza hatari hii.[1][4] Takriban asilimia mbili hadi tano ya visa hivi huhusishwa na jeni zinazorithiwa kutoka kwa wazazi.[4] Saratani ya endometriamu wakati mwingine huitwa "saratani ya uterasi", ingawaje aina hii huwa tofauti na aina zingine za saratani ya uterasi kama vile saratani ya seviksi, sakoma ya seviksi, na ugonjwa wa trofoblasti.[5] aina ya saratani ya endometriamu inayotokea mara nyingi zaidi ni endometrioidi kasinoma, ambayo husababisha zaidi ya asilimia 80 ya visa.[4] Saratani ya endometriamu hutambuliwa mara nyingi katika biopsi ya endometriamu au kwa kuchukua vielelezo wakati wa utaratibu unaojulikana kama upanukaji na usafishaji wa kizazi. Uchunguzi wa seviksi kwa kawaida hautoshi kuonyesha saratani ya endometriamu.[6] Uchunguzi wa mara kwa mara kwa walio katika hatari ya kawaida hauhitajiki.[7]
Matibabu na Prognisisi
Matibabu makuu ya saratani ya endometriamu ni histerektomi ya fumbatio (kuondoa uterasi kabisa kupitia upasuaji), pamoja na utoaji wa neli za fallopia na ovari katika pande zote unaoitwa salpingo-uuforektomi ya pande mbili. Katika visa vingi vya kiwango cha juu, tiba ya mionzi, kemotherapi au tiba ya homoni pia inaweza kupendekezwa. Ikiwa ugonjwa utatambuliwa katika awamu ya mapema,  matokeo huwa bora,[6] na jumla ya kiasi cha miaka mitano ya kuishi nchini Marekani huwa zaidi ya asilimia 80.[8]
Epidemiolojia
Katika mwaka wa 2012, saratani ya endometriamu ilitokea kwa wanawake 320,000na kusababisha vifo 76,000.[4] Hii inaifanya saratani hii kuwa ya tatu kuu inayosababisha vifo kati ya saratani zinazowaathiri wanawake baada ya ya ovari na saratani ya seviksi. Saratani hii hutokea mara nyingi katika nchi zilizoendelea[4] na ni saratani inayotokea mara nyingi zaidi ya mfumo wa uzazi wa kike katika nchi zilizoendelea.[6] Kiasi cha saratani ya endometriamu kimeongezeka katika nchi kadhaa kati ya miaka ya 1980 na 2010.[4] Hii inaaminika kutokana na idadi inayoongezeka ya watu wazee na viwaango vya juu vya unene wa kupindukia.[9]
Marejeleo

Jamii:Magonjwa
Adolf Windaus

Question: Adolf Hitler alizaliwa mwaka upi?



Adolf Windaus (25 Desemba 1876 – 9 Juni 1959) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza dutu zinazofanya kazi kibiolojia, kama vitamini. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.
Vivumishi vya idadi

Question: Je,ni nchi gani yenye idadi ya watu wengi bara Afrika?





Examples
Watu 'wanne wamepotea, idadi halisi/kamili
Wanafunzi saba wamefaulu, idadi halisi/kamili
Nyumba nyingi hazina umeme, idadi ya jumla
Simba wachache wamevamia kijiji, idadi ya jumla
Vivumishi vya idadi (pia" Vivumishi vya kiasi) ni neno/maneno yanatoa taarifa ya idadi ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino. Idadi hiyo inaweza kuwa ya jumla au idadi kamili au halisi. 
Mifano
Wanafunzi  wawili wamelala darasani
Wajumbe sita wamesimamishwa
Nyoka wengi wana sumu kali
Maembe machache yameiva
Wananchi wengi wameandamana
Tazama pia
Lango:Lugha
Vivumishi
Viwakilishi

Jamii:Isimu
Jamii:Sarufi
Kalenda ya jua

Question: Gari la kwanza ulimwenguni lilitengenezwa na nani?


Kalenda ya jua ni kalenda inayofuata mwendo wa jua jinsi inavyoonekana angani. Hali halisi tunaona matokeo ya mwendo wa dunia kuzunguka jua. 
Katika kalenda za jua mwaka unalingana na muda wa mzunguko mmoja wa dunia kwenye mzingo wake kuzunguka jua letu. Muda kamili wa mzunguko huu ni siku 365.2425.
Kwa kawaida kalenda za jua hutumia mwaka mwenye siku 365 na kuongeza siku moja kila baada ya miaka minne au kwa utaratibu mwingine. 
Historia ya Kalenda za jua
Kalenda nyingi za asilia zilikuwa kalenda za mwezi kwa sababu mwendo wa mwezi na vipindi vyake huhesabiwa rahisi zaidi. Lakini hesabu ya miezi halisi ina hasara ya kwamba miezi hairudi kufuatana na majira. Asili ya kalenda ya jua ni utamaduni wa wakulima katika nchi zisizo karibu na ikweta.
Katika nchi zisizo karibu na ikweta kuna majira yenye tofauti kubwa kufuatana na mwendo wa jua angani. Kwa mfano kuna kipindi ambako jua halifiki kwenye kilele cha anga wakati wa mchana na muda wa mchana ni fupi. Kipindi hiki huwa na baridi na giza. Kinyume chake kuna kipindi ambako jua linaonekana masaa mengi kila siku na mchana ni mrefu. Hiki ni kipindi cha joto. 

Kalenda za Jua
Kalenda ya jua inayojulikana zaidi ni Kalenda ya Gregori iliyokuwa kalenda ya kimataifa. Inatumia pia kipindi cha "mwezi" lakini miezi hii haina uhusiano tena na mwendo wa mwezi kama gimba la angani tena. 



Kalenda zifuatazo hufuata mwendo wa jua:
Kalenda ya Gregori
Kalenda ya Juliasi
Kalenda ya Bahá'í
Kalenda ya Wakopti
Kalenda ya Uajemi
Kalenda ya Malayalam
Kalenda ya Tamil
Kalenda ya Thai
Jamii:Kalenda
Milima ya Shira

Question: Shira ina ukubwa gani?

Milima ya Shira iko kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro. 
Kilele cha juu kiko mita 3,467 juu ya usawa wa bahari.
Tazama pia
Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro
Orodha ya milima ya Tanzania
Tanbihi

Viungo vya nje


Jamii:Milima ya Tanzania
Jamii:Milima ya Afrika
Jamii:Mkoa wa Kilimanjaro
Albrecht Dürer

Question: Je,rais wa kwanza wa Ujerumani alifahamika kama nani?


Albrecht Dürer (21 Mei 1471 - 6 Aprili 1528) alikuwa mchoraji na mkata nakhshi] Mjerumani. Alifahamika pia kama mtaalamu wa hisabati, hasa jiometria. Ahesabiwa kama msanii muhimu zaidi wa zama ya mwamko katika Ulaya ya kaskazini.
Mitindo ya kazi
Sehemu kubwa ya kazi za Dürer ni chapisho za picha nakhshi katika ubao au shaba. Alichora pia picha kwa rangi za mafuta na rangi za maji.
Maisha
Dürer alizaliwa mjini Nürnberg alipoishi na kufa. Wakati ule Nürnberg ilikuwa mji tajiri wa biashara ya kimataifa.
Baba yake alikuwa Mhungaria aliyemfundisha ufundi wa kuchonga dhahabu.
Alipokuwa kijana alifanya matembezi ya miaka mitano katika Ujerumani, Uholanzi na Uswisi alipoboresha sanaa yake.
Baadaye aliongeza safari ya kwenda Italia alipofanya kazi Venezia na kuona mengi.
Mwaka 1494 alifunga ndoa na Agnes Frey akafungua karakana yake. Kazi mashuhuri ya kwanza ilikuwa mfululizo wa picha nakhshi katika ubao 15 kuhusu Ufunuo wa Yohane.
Aliendelea kuchora picha nyingi za dini juu ya habari na watu wa Biblia. Lakini alitafutwa pia na matajiri na wakubwa waliotaka picha zao.
Kuanzia mwaka 1512 aliajiriwa mara nyingi na Kaisari Maximilian I.
Picha

Picha ya sura yake mwenyewe
Picha ya Barbara Dürer
(1490-1493)
Picha ya Mwanamume mbele ya ukuta wenye rangi ya kibichi (1497)
Picha ya Oswolt Krel (1499)
Picha ya mtawala Frederiko wa Saksonia (1500)
Picha ya Jacob Muffel (1526)
Adamu na Hawa
Sungura (1502)
Sala (1508)
Farasi nne za Ufunuo wa Yohane
Bwawa msituni
Herufi A
"Mashua ya majuha"
Mwanajeshi, Kifo na Shetani (1513)
Mchoro wa kijiometria

Viungo


Jamii:Waliozaliwa 1471
Jamii:Wachoraji wa Ujerumani
Jamii:Waliofariki 1528
Orodha ya miji ya Brazil

Question: Je,Brazili ina idadi ya watu wangapi?



















Hii ni orodha ya miji ya Brazil:


Marejeo

Viungo vya nje
(in Portuguese) 
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 

Jamii:Brazil

Brazil
Hidrokaboni

Question: Je, fomula ya hidrojeni ni ipi?


Hidrokaboni ni aina mbalimbali za kampaundi ogania za kikemia zinazojengwa kwa atomi za hidrojeni na kaboni pekee. 
Kiasili zinapatika hasa katika mafuta ya petroliamu iliyotokea kutokana na mchakato wa kuoza kwa mimea na mata ogania yenye kaboni na hidrojeni nyingi. Hidrokaboni haziwezi kuingia katika mmenyuko wa kikemia na maji.
Hidrokaboni ni chanzo muhimu cha nishati kwa binadamu duniani; petroli na diseli ni mchanganyiko wa aina za hidrokaboni.
Vikundi vya hidrokaboni
Hidrokaboni hupangwa katika vikundi 5.
Alkani

Alkani ni hidrokaboni za kimsingi. Fomula yao ni CnH2n+2.

Alkeni
Alkeni hufanana na alkani. Lakini zina muungo jozi kati ya kaboni na kaboni.  Fomula yao ni  CnH2n.


Alkini

Alkynes have a carbon to carbon triple bond. CnH2n-2 is their general formula.


Sikloalkani

Sikloalkani ni isomeri za alkeni. Fomula yao ni pia (CnH2n) lakini hazina muungo jozi kati ya kaboni na kaboni.


Alkadini

Alkadini zina muungo jozi mbili kati ya kaboni na kaboni. Fomula ni CnH2n-2. Hizi ni isomeri za Alkini.
Hidrokaboni aromatiki
Hidrokaboni aromatiki ni molekuli ogania yenye umbo la mviringo tambarare.  
Fomula yao ni CnH2n-6 na "n" ni sawa na kubwa kubwa kuliko 6.
Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni

Question: Mwanadamu huishi takribani miaka ngapi?




Sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni (kwa Kiingereza Amyotrophic lateral sclerosis, kifupi ALS), ambayo pia hujulikana kama Ugonjwa wa Lou Gehrig na ugonjwa wa Charcot, ni hali inayohusisha kuharibika kwa nyuroni.[1] Barani Ulaya jina ugonjwa wa nyuroni mota (MND) hutumika sana,[2] ilhali wengine hutumia jina hilo kwa kundi la hali ambapo ALS inapatikana sana.[3]
ALS hubainishwa kwa misuli migumu, kushtuka kwa misuli na udhaifu unaokithiri kutokana na kupungua kwa ukubwa wa misuli. Hii hupelekea ugumu katika kuongea, kumeza na hatimaye kupumua.[4]
Visababishi na mienendo
Kisababishi hakijulikani kwa asilimia 90 hadi 95 za visa.[4] Takribani asilimia 5-10 za visa ni vya Kurithiwa kutoka kwa wazazi.[5] Karibu nusu ya visa hivi vya jenetikia hutokana na moja ya jeni mbili maalum. Husababisha kufa kwa nuroni zinazodhibiti misuli ya hiari.
Utambuzi hutegemea ishara na dalili za mtu kwa uchunguzi ili kuondoa visababishi vingine vinavyoweza kukisiwa.[6]
Matibabu, prognosis na epidemiolojia
Hakuna tiba ya ALS.[4] Dawa iitwayo riluzole inaweza kurefusha maisha kwa takribani miezi miwili hadi mitatu.[7] Uingizaji hewa usio vamizi unaweza kupelekea maisha bora na marefu.[8] Ugonjwa huu huanza katika umri wa miaka 60 na katika visa vya kurithiwa katika umri wa miaka 50.[5] Muda wa wastani wa kuishi kutoka mwanzo hadi kufariki ni miaka mitatu hadi minne.[9] Takribani asilimia 10 huishi zaidi ya miaka 10.[4] Wengi hufariki kutokana na matatizo ya kupumua. Katika sehemu nyingi za dunia, viwango vya ALS havijulikani.[5] Barani Uropa na Amerika, ugonjwa huu huathiri takribani watu 2 kati ya 100,000 kila mwaka.[5][10]
Historia
Maelezo ya ugonjwa huu yalianza angalau mwaka wa 1824 na Charles Bell.[11] Katika mwaka wa 1869, uhusiano kati ya dalili na matatizo halisi ya kinurolojia ulielezwa kwa mara ya kwanza na Jean-Martin Charcot, alitumia jina sklerosisi ya kimiotrofia ya pembezoni tangu mwaka wa 1874.[11] Ilijulikana vizuri Marekani ilipomuathiri mchezaji maarufu wa besiboli Lou Gehrig,[1] na katika karne ya 20 Stephen Hawking alipopata umaarufu wa ufanisi wa kisayansi.[12]
Katika mwaka wa 2014 video za ice bucket challenge zilienea kwenye mtandao na kuongeza ufahamu wa umma.[13]
Tazama pia
Sklerosisi ya sehemu nyingi
Marejeo

Jamii:Magonjwa
Jamii:Tiba
Metali

Question: Je,metali gani nzito zaidi kwa elementi zote?


Metali (ing. metal) ni kundi la elementi zenye tabia za pamoja kama vile
zapitisha umeme kirahisi
zapitisha joto
zinang'aa
ni wayaikaji (zinaweza kubabatizwa kuwa wembamba kama waya au kupinduliwa kabla ya kuvunjika)
Kikemia tabia hizi zote zatokana na muungo metali ya elementi hizi. Kinyume chake simetali kwa kawaida ni kechu kama 
mangu, hazing'ai na zinahami (hazipitishi umeme).
Idadi kubwa ya elementi katika mfumo radidia huhesabiwa kati ya metali. Kuna pia elementi zinazoonyesha tabia kati ya metali na simetali kama vile metaloidi au nusumetali. 
Mifano ya metali ni 
chuma (feri)
dhahabu (auri)
fedha (ajenti)
natiri
alumini

Historia ya matumizi
Metali zimetumiwa na binadamu kwa vyombo vyao tangu zamani. Mwanzoni watu walitumia mawe tu kwa vifaa vingi. Lakini baadaye walitambua faida ya metali. 
Katika Asia na Ulaya shaba ilikuwa metali ya kwanza iliyotumiwa na watu. Baadaye waliiyeyusha na kukoroga pamoja na stani kuwa aloi ya bronzi ambayo ni ngumu zaidi.
Takriban mnamo 1200 KK watu wa kwanza walianza kutumia chuma. Maarifa haya yalienea katika pande nyingi za dunia.
Katika Afrika watu walianza kutumia moja kwa moja chuma jinsi inavyoonekana kutokana na utafiti wa akiolojia katika Nigeria.

Kupatikana kwa metali
Metali zapatikana mara nyingi ndani ya miamba mbalimbali kama mtapo. Kunatokea pia ya kwamba zapatikana kama metali tupu. Lakini njia ya kawaida ni kuvunja mwamba mwenye mtapo ndani yake na kutoa metali kwa njia ya joto au kwa kutumia kemikali.
Mahali pa kuchimba metali huitwa migodi. Mara nyingi ni lazima kuchimba chini ya uso wa ardhi ili kupata mtapo.
Aloi za metali
Vitu vingi vya kimetali ni mchanganyiko au aloi za metali pamoja na metali nyingi au pia simetali. Aloi zinazotumiwa zaidi ni:
Feleji (feri na Kaboni) (kaboni ni simetali)
Shaba nyeupe (brasi) (kupri na zinki)
Bronzi (kupri na stani)
Duralumin (alumini na kupri)
Tabia ya kimetali za nyota
Katika fani ya astronomia jina "metali" hutumiwa kwa maana tofauti. Hapa nyota ina tabia ya kimetali (metallicity) kama ina elementi ndani yake ambazo ni nzito kuliko hidrojeni na heli. Wakati mwingine wanaangalia tu elementi nzito kuliko kaboni katika makadirio ya "tabia ya kimetali".


Jamii:Fizikia
Jamii:Kemia
Ukraine

Question: Ukraine iko na idadi ngapi ya watu?



Ukraine (Kiukraine: Україна, Ukrayina) ni nchi ya Ulaya ya Mashariki. Imepakana na Urusi, Belarus, Poland, Slovakia, Hungaria, Romania na Moldova. 
Kuna pwani ya Bahari Nyeusi na ghuba ya Azov.
Mji mkuu ni Kiev (Kyiv).
Historia
Historia ya kale

Ukraine ulianza polepole pamoja na Urusi huko makabila ya wasemaji wa Kislavoni cha Mashariki walikoanza kujenga maeneo yao kuanzia karne ya 8 BK. 
Waviking waliunda dola la kwanza katika eneo la Kiev, wakalitawala kama dola la Kislavoni. Wenyewe waliingia haraka katika lugha na utamaduni wa wenyeji, lakini waliacha jina lao kwa sababu "Rus" kiasili ilikuwa jina la Waskandinavia wale kutoka Uswidi ya leo. 
Mwaka 988 Kiev ilipokea Ukristo wa Kiorthodoksi kutoka Bizanti. Tukio hilo liliathiri moja kwa moja utamaduni na historia yote iliyofuata. 
Dola la Kiev liliporomoka kutokana na mashambulio ya Wamongolia baada ya Jingis Khan, na maeneo madogo zaidi yalijitokeza yaliyopaswa kukubali ubwana wa Wamongolia.
Upanuzi wa utemi wa Moscow
Kubwa kati ya maeneo yale madogo ulikuwa utemi wa Moscow. Watemi wa Moscow walichukua nafasi ya kwanza kuunganisha Waslavoni wa Mashariki dhidi ya Wamongolia na kupanua utawala wao. 
Hivyo kwa muda mrefu Ukraine ilikuwa sehemu ya Dola la Urusi. 
Miaka mia ya mwisho
Miaka 1918 - 1921 baada ya mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na ya kuporomoka kwa Dola la Urusi nchi ilikuwa na kipindi kifupi cha uhuru na vita vya wenyewe kwa wenyewe.
Miaka 1922 - 1991 Ukraine ilikuwa jamhuri mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.
Hatimaye ilijipatia tena uhuru wake, ingawa Russia haijaridhika wala kukubali mipaka. Hivyo mwaka 2014 ilivamia rasi ya Krimea na maeneo mengine ya mashariki. Hadi leo hali ni ya vita.
Lugha
Kwa muda mrefu Ukraine ilitawaliwa na Urusi na Kirusi kilikuwa lugha ya utawala hali halisi.
Tangu uhuru serikali imeendesha sera ya kujenga lugha ya taifa, pamoja na kujali lugha nyingine 18 za kieneo.
Hivyo Kiukraine (українська мова "ukrajin's'ka mova") ni lugha rasmi, lakini angalau nusu ya wakazi hutumia Kirusi. 
Kiukraine ni lugha ya Kislavoni karibu sana na Kirusi. 
Wakazi
Sensa ya mwaka 2001 ilionyesha ya kwamba 77.8% za wakazi hujiita "Waukraine". Waliojiita Warusi walikuwa 17.3%. Vikundi vingi vingine kama Wabelarus, Wamoldova, Watartari, Wabulgaria, Wapoland, Wayahudi na wengine walikuwa kila kimoja chini ya 1%.
Baada ya ukomunisti kupiga vita dini kwa njia zote na kwa miaka mingi, siku hizi wakazi wengi hawana dini yoyote.
Walionayo ni hasa Wakristo wa Kanisa la Kiorthodoksi la Russia, lakini Waorthodoksi wengine wamejitenga na kuanzisha Kanisa la Kiorthodoksi la Ukraina.
Pia kuwa waamini wengiwengi wa Kanisa Katoliki, hasa wa Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina linalofuata mapokeo ya Kigiriki kama Waorthodoksi, lakini pia wa Kanisa la Kilatini.
Pamoja na hayo, idadi ya wakazi inazidi kupungua haraka.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya nje
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 

Jamii:Ukraine
Jamii:Nchi za Ulaya
Bendera

Question: Mfumo wa kitambulisho nchini Kenya ulianzia wapi?


Bendera ni kitambaa chenye rangi mbalimbali. Mara nyingi ina  umbo la pembenne, pia la mraba au pembetatu. Ina kazi ya kitambulisho au alama ya mawasiliano.
Bendera kama kitambulisho
Mara nyingi bendera ni alama ya kitambulisho cha taifa au jumuiya nyingine. 
Nchi inweka bendera yake kwa kuonyesha: hapa eneo letu linaanza; au: leo tunaonyesha bendera kwa sababu ni sikukuu ya taifa. Serikali zinaweza kuweka bendera mbele ya majengo rasmi ikonyesha: hapa ndipo jengo rasmi kama kituo cha polisi, shule, nyumba ya wizara na kadhalika.
Mji una bendera ukiitumia kama serikali ya nchi katika eneo lake. 
Klabu ya soka inaweza kuwa na bendera. Bendera ya klabu inaonyeshwa na wafuasi wake uwanjani kwa kusidi la kuwaonyesha wachezaji kuwa wenzao wako. 
Bendera vitani
Bendera zilikuwa kati ya alama muhimu vitani. Vikosi mbalimbali vilikuwa na bendera zao zilizowasaidia wanajeshi kutambua jeshi lao liko sehemu gani kama walitengwa na wenzao wengine katika mapigano ya watu maelfu. 

Bendera kama alama ya mawasiliano
Matumizi ya kale kabisa ya mabendera ni kuwasilisha habari. Matumizi haya yanahitaji uelewano kuhusu maana ya rangi zinazoonyeshwa. Rangi mbalimbali pamoja zinaweza kumaanisha maneno, herufi au amri. Bendera zenye rangi hizi zinaonekana kwa umbali wa wastani unaotegemea ukubwa wa bendera. Utaratibu huu uliwahi kutumika kati ya meli baharini tangu karne nyingi. 
Hadi leo meli zinatumia mawasiliano ya bendera hata siku hizi za simu na redio. Lakini bendera zinasaidia kama mitambo imeharibika au kama meli mbili zinakutana zisizojua marudio ya redio ya meli nyingine.
Matumizi haya ni kawaida pia katika michezo fulani, kwa mfano mshika bendera kwenye soka au alama ya mwanzo mbioni.
Jamii:Bendera
Jamii:Alama za kitaifa
Libido

Question: Neno Libido linatokana na nini?

Libido (yaani nyege au ashiki) ni uchu au hamu ya kujamiana ambayo hupatikana kwa wanaume na kwa wanawake. Neno hili la Kilatini hutumika hasa mtu alipo na kiwango kidogo cha libido. Hapo ndipo utakaposikia kwamba fulani ana libido kidogo ama mwanamume fulani amekosa nguvu za kiume. Hata hivyo, yafaa ijulikane kwamba kuna tofauti kati ya hamu ya ngono na nguvu za kiume. Mwanamume asiye na nguvu za kiume huenda akawa na kiasi cha libido kinachofaa, lakini hawezi kujamiana na mwenziwe kwa njia inayofaa maana mwili wake hauitikii.
Libido husababishwa na nini
Libido huathiriwa na sababu tofauti kama vile za biolojia, saikolojia na za kijamii. 
Libido huathirika kibiolojia kwa maana homoni za mwili, kama vile tesistosteroni na dopamini, husababisha mtu awe na uchu wa ngono au akose. 
Unapokuwa na shida za kisaikolojia kama vile huzuni, wasiwasi au jambo linalokusumbua kiakili, basi uchu wako wa ngono pia utakwenda chini. 
Kijamii, huenda ikawa kwamba kazi unazozifanya ili kukidhi mahitaji ya kila siku zinakunyima wakati au hata uchu wa ngono. 
Libido huenda ikaathirika iwapo u mgonjwa maana hutakuwa na uchu au hata fikra za ngono.
Libido na umri
Utafiti umeonyesha kwamba wanaume huwa na libido ya kiwango cha juu wanapobalehe kati ya umri wa miaka kumi na tano hadi kumi na tisa. Kutoka hapo, libido yao yaenda ikididimia maana homoni ya tesistosteroni pia yafifia. Hata hivyo inasemekana [1] kuna uwezekano mtu akawa na libido hafifu akiwa na umri mdogo ikiwa homoni yake ya tesistosteroni imekwenda chini, jambo ambalo linaweza kusuluhishwa [2]
Kwa upande mwingine, wanawake hupata libido ya kiwango cha juu zaidi wanapofikia umri wa miaka thelathini. Ijapokuwa wao huanza tamaa ya ngono wakibalehe, hamu yao huwa juu zaidi wakiwa wenye umri huo wa miaka thelathini.
Dawa za kutitimua libido
Kwa wanaume walio na libido iliyo chini, kuna dawa ambazo waweza wakapewa na madaktari. Madawa haya, yanayotengenezwa kwa kemikali, au mata oganiki ikiwemo bidhaa zinazotolewa kwa mimea, wanyama na pia wadudu kama Spanish Fly [3], huwasaidia kuongezea kiwango cha homoni ya tesistosteroni [4]. 
Kuna vyakula pia vinavyoongeza libido kama vile ndizi, tini na parachichi. Matunda hayo hujulikana kama mkuyati (kwa Kiingereza aphrodisiacs)[5]. Mimea mingine mikuyati ni kama vile Muyohimbi (Pausinystalia yohimbe) wa Afrika Magharibi, Mkombelo (Mondia whytei) kutoka sehemu tofauti za Afrika[6] na Muashwagandha kutoka Uhindi (Withania somnifera).[7]
Tazama pia
Ubaridi wa ashiki
Tanbihi

Viungo vya nje


Jamii:Afya
Jamii:Jinsia
Jamii:Saikolojia
Wadudu

Question: Aina ya wadudu duniani ni ngapi?


Wadudu wa kweli (tazama mdudu) ni kundi la arithropodi wadogo kiasi ambalo lina spishi nyingi duniani. Kibiolojia wako katika ngeli ya Insecta. 
Wadudu wanashirikiana kuwa na muundo wa kiwiliwili chenye pande tatu za kichwa mbele, kidari katikati na fumbatio nyuma, halafu jozi tatu za miguu na kwa kawaida jozi mbili za mabawa. Kwa nje kiwiliwili kinafunikwa kwa khitini yenye kazi ya kiunzi nje.
Hadi sasa wataalamu waliainisha zaidi ya spishi milioni 1 za wadudu na makadirio ni kwamba kuna spishi nyingi zaidi, labda hadi milioni 30.
Wadudu wanaishi takriban kila mahali duniani. Spishi nyingi zinapatikana katika sehemu za tropiki na idadi inapungua kwenye baridi. Lakini kuna hata spishi moja iliyopatikana Antaktika. Wadudu ni wachache sana baharini lakini hata humo kuna spishi chache.
Uainishaji
Uainishaji wa wadudu umebadilika sana tangu utumiaji wa uchanganuzi wa ADN umeanza. Mfano wa mwainisho wa hivi karibuni unafuata:
Ngeli Insecta
Nusungeli Monocondylia
Oda Archaeognatha
Kladi (kundi bila tabaka) Dicondylia
Nusungeli Apterygota
Oda †Monura
Oda Thysanura (Wadudu mikia-mitatu)
Nusungeli Pterygota
Ngeli ya chini Palaeoptera
Oda †Palaeodictyoptera
Oda †Megasecoptera
Oda †Archodonata
Oda †Diaphanopterodea
Oda †Meganisoptera
Oda Ephemeroptera (Wadudu siku-moja)
Oda Odonata (Kereng'ende)
Ngeli ya chini Neoptera
Oda ya juu Exopterygota
Oda †Titanoptera
Oda †Protorthoptera
Oda Plecoptera (Wadudu mabawa-msuko)
Oda Embioptera (Wasokotaji-hariri)
Oda Zoraptera (Wadudu-malaika)
Oda Dermaptera (Wadudu-koleo)
Oda Orthoptera (Wadudu mabawa-manyofu: panzi, nzige n.k.)
Oda Phasmatodea (Wadudu-kijiti)
Oda Notoptera (Wadudu-barafu, watambaaji-miamba)
Oda ya juu Dictyoptera (imependekezwa)
Oda Blattodea (Mende na mchwa)
Oda Mantodea (Vivunjajungu)
Oda ya juu Paraneoptera (imependekezwa)
Oda Psocoptera (Nzi-gome, chawa-vitabu)
Oda Thysanoptera (Tiripsi)
Oda Phthiraptera (Chawa)
Oda Hemiptera (Wadudu mabawa-nusu: vidukari, nzi weupe, wadudu-gamba, vidung'ata)
Oda ya juu Endopterygota
Oda Hymenoptera (Wadudu mabawa-matando: nyuki, nyigu, sisimizi n.k.)
Oda Coleoptera (Mende-kibyongo, bungo, fukusi, visaga)
Oda Strepsiptera (Wadudu mabawa-potwa)
Oda Raphidioptera (Wadudu shingo-ngamia)
Oda Megaloptera (Wadudu mabawa-makubwa)
Oda Neuroptera (Wadudu mabawa-vena)
Oda ya juu Mecopteroidea (imependekezwa)
Oda Mecoptera (Wadudu mabawa-marefu: wadudu-nge n.k.)
Oda Siphonaptera (Viroboto)
Oda †Protodiptera (Nzi wa kale)
Oda Diptera (Wadudu mabawa-mawili: nzi, mbu n.k.)
Oda ya juu Amphiesmenoptera (imependekezwa)
Oda Trichoptera (Wadudu mabawa-manyoya)
Oda Lepidoptera (Wadudu mabawa-vigamba: vipepeo, nondo)
Viungo vya nje



*
Orodha ya miji ya Nigeria

Question: Je,mji wa Lagos ina idadi ya watu wangapi?


Hii ni orodha ya miji ya nchi ya Nigeria yenye angalau idadi ya wakazi 200,000 (2007).





























































































































































































































































































































Miji ya NigeriaNr.MjiIdadi ya wakaziJimboSensa 1991Makadirio 20071.Lagos5.195.2479.229.944Lagos2.Kano2.166.5543.848.885Kano3.Ibadan1.835.3003.847.472Oyo4.Kaduna993.6421.652.844Kaduna5.Port Harcourt703.4211.203.184Rivers6.Maiduguri618.2781.197.497Borno7.Benin City762.7191.167.327Edo8.Zaria612.2571.018.827Kaduna9.Aba500.183966.001Abia10.Ogbomosho433.030945.147Oyo11.Jos510.300860.895Plateau12.Ilorin532.089847.582Kwara13.Oyo369.894808.116Oyo14.Enugu407.756688.862Enugu15.Abeokuta352.735631.018Ogun16.Sokoto329.639601.893Sokoto17.Onitsha350.280591.462Anambra18.Warri363.382556.179Edo19.Oshogbo250.951548.327Osun20.Okene312.775498.877Kogi21.Calabar310.839479.341Cross River22.Katsina259.315459.022Katsina23.Akure239.124451.396Ondo24.Ile-Ife186.856408.897Osun25.Iseyin170.936374.512Oyo26.Bauchi206.537330.391Bauchi27.Ikorodu184.674329.424Lagos28.Makurdi151.515319.797Benue29.Ede142.363311.852Osun30.Ilesha139.445305.480Osun31.Minna189.191304.113Niger32.Efon Alaaye158.977299.755Ekiti33.Owo157.181296.915Ondo34.Ado Ekiti156.122294.382Ekiti35.Umuahia147.167285.313Abia36.Ikot Ekpene119.402283.784Akwa Ibom37.Damaturu141.897275.966Yobe38.Ondo146.051275.917Ondo39.Iwo125.645275.332Osun40.Jimeta141.724266.152Adamawa41.Gombe163.604261.536Gombe42.Ikire111.435244.273Osun43.Gusau132.393242.323Zamfara44.Mubi128.900242.091Adamawa45.Owerri119.711231.789Imo46.Shagamu127.513228.382Ogun47.Ijebu-Ode124.313222.653Ogun48.Gboko101.281213.922Benue49.Ugep134.773207.897Cross River50.Nnewi121.065204.532Anambra51.Ise108.136204.022Ekiti

Tazama pia

Viungo vya nje






Nigeria
!
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu

Question: Ni mji gani nchini Nigeria yenye idadi kubwa ya watu?


Hii ni orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu (makadirio ya Umoja wa Mataifa kwa mwaka 2017). 
Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia. 
Saint Helena, ikiwa imekaribiana sana na Afrika, imejumuishwa pia.
Orodha ya nchi na maeneo kufuatana na idadi ya wakazi


Tanbihi

Angalia pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika



Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Demografia
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu

Question: Je,Zimbabwe ina idadi ya watu wangapi?


Hii ni orodha ya nchi za Afrika kulingana na idadi ya watu (makadirio ya Umoja wa Mataifa kwa mwaka 2017). 
Misri yote imejumuishwa, ingawa sehemu ya eneo la Misri inapatikana Asia. 
Saint Helena, ikiwa imekaribiana sana na Afrika, imejumuishwa pia.
Orodha ya nchi na maeneo kufuatana na idadi ya wakazi


Tanbihi

Angalia pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na msongamano wa watu
Orodha ya nchi za Afrika kulingana na pato la taifa
Demografia ya Afrika



Jamii:Orodha za kijiografia
Jamii:Demografia
Kaunti ya Lamu

Question: Je,Bahari hindi iko katika kaunti ngapi nchini Kenya?


Kaunti ya Lamu ni mojawapo ya kaunti za Kenya zilizopo baada ya katiba mpya ya Jamhuri ya Kenya kupatikana mwaka 2010. Kaunti ya Lamu  ni mojawapo ya kaunti za pwani. Inapakana na Kaunti za Garissa na Tana River. Pia inapakana na Jamuhuri ya Shirikisho la Somalia na Bahari Hindi. Makao makuu yako katika Lamu.
Utawala
Imegawanyika katika wilaya mbili: Lamu Magharibi na Lamu Mashariki.

Tazama pia
Orodha ya mito ya kaunti ya Lamu
Tanbihi


Jamii:Kaunti za Kenya
Jamii:Kaunti ya Lamu
William I wa Uingereza

Question: Mfalme William I alizaliwa mwaka gani?


Mfalme William I wa Uingereza anayejulikana pia kwa jina la William Mshindi (William the Conqueror) au kwa jina Kifaransa kama Guillaume alikuwa mtemi wa Normandi na mtawala wa mwisho wa nje aliyefaulu kuvamia Uingereza.[1]
Alizaliwa katika Normandi ambayo ni sehemu ya Ufaransa iliyokaliwa wakati ule na Wanormani waliokuwa watu wenye asili ya Skandinavia. Wzazi wake walikuwa mtemi Robert wa Normandi na mke wake wa kando Herleva. Baba alimpa cheo cha mtemi mteule alipokuwa na miaka 6 wakati alipoenda kujiunga na vita ya misalaba. Alipokuwa mbukwa alihitaji kupigania vita kwa miaka mingi dhidi ya watemi wadogo waliotaka kukamata cheo chake. Tangu mwaka 1054 alikuwa mshindi na kutokana na kifo cha mfalme wa Ufaransa aliweza kutawala Normandi kama mfalme mdogo.

Uingereza ilikaliwa wakati ule na Waanglia-Saksoni; lugha ya wakazi wengi ilikuwa Kianglia-Saksoni. Magharibi na kaskazini ya kisiwa cha Britania Kuu ilikuwa bado na wakazi asilia Wakelti na Wadenmark waliowahi kuunda makazi kwenye pwani la mashariki.  William alikuwa ndugu na mfalme Edward wa Uingereza (1042-1066) kwa sababu mamake Edward alikuwa shangazi wa babake William. Edward alimtembelea William katika Normandi akamahidi atakuwa mrithi wake. Lakini baada ya kifo cha Edward wakubwa wa Uingereza walimchagua mtemi Harold kuwa mfalme mpya.
Hivyo William aliandaa jeshi kubwa kwa kusudi la kujipatia kile alichoona kama haki yake. Harold alimsubiri lakini alilazimishwa kuhamia Uningereza wa kaskazini kwa sababu jeshi kutoka Denmark ilivamia kisiwa. Baada ya mapigano mbalimbali Harold alishinda Wadenmark alipopata habari za uvamizi wa William aliyefikisha jeshi lake kwa jahazi kwenye kusini. Tarehe 14 Oktoba jeshi lake lililochoka kutokana na mapigano na matembezi lilikuta Wanormandi atika mapigano ya Hastings. Harold aliuawa pamoja na wengi wa wakubwa wake.
William aliendelea kukamata au kuua wakubwa wa Waanglia-Saksoni. Akagawa nafasi za utemi za kieneo kwa ndugu zake kutoka Normandi. Hiyvo alianzisha kipindi cha historia ya Uingereza ambako makabaila wenye lugha ya Kifaransa walitawala watu raia wenye lugha ya Kianglia-Saksoni na Kikelti.
Baada ya kukamata utawala William aliamuru kuandikwa kwa orodha ya miji na viji vyote na ugawaji wa nchi chini ya watawala wapya. Orodha hii linajulikana kwa jina la Doomesday Book (kitabu cha siku ya kiyama) kwa sababu alitangaza ya kwamba ugawaji wa mali na hali uendelee hadi mwisho wa dunia.
William alielazimishwa kutetea himaya katika vita nyingi yake dhidi ya viongozi wazalendo Waingereza waliozidi kuasi dhidi yake, uvamizi kutoka Denmark, Waskoti kutoka kaskazini na pia dhidi ya mfalme wa Ufaransa aliyejaribu kuwa tena mkuu juu ya Normandi.

Aligonjeka na kufa mjini Rouen (Ufaransa) mwaka 1087 alipopigana na jeshi la mfalme wa Ufaransa.
Mwanawe Robert alikuwa mtemi wa Normandi na mdogo wake William II mfalme wa Uingereza.
William Mshindi alizikwa mjini Rouen.
Marejeo

Jamii:waliozaliwa 1020
Jamii:waliofariki 1087

Jamii:Watawala wa Uingereza
Jamii:Nasaba ya Normandi
Force Publique

Question: Force Publique ilianza na wanajeshi wangapi?


Force Publique ilikuwa jina la jeshi la polisi la kikoloni katika Kongo ya Kibelgiji (leo: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo; Kongo - Kinshasa) na pia Rwanda na Burundi.
Jeshi na polisi ya kikoloni
Ilianzishwa mwaka 1885 katika koloni ya Dola Huru la Kongo ikaendelea wakati wa ukoloni wa Ubelgiji na kubadilishwa jina kuwa jeshi la kitaifa la Kongo tangu uhuru.
Force Publique ilikuwa polisi na pia jeshi. Kazi yake ilikuwa kutunza utulivu na usalama lakini pia kukandamiza makabila yaliyopinga ukoloni na kuzuia au kuvunja upinzani wote dhidi ya sheria za kikoloni.
Michango katika Vita Kuu za Dunia
Katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia jeshi hili lilishirikiana na Uingereza kuvamia Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (Tanganyika, Rwanda na Burundi).
Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia koloni ya Kongo ilikuwa sehemu ya "Ubelgiji huru" kwa sababu Ubelgiji yenyewe ilivamiwa na Ujerumani. Vikosi vya Force Publique vilishiriki na Uingereza katika vita dhidi ya Waaitalia katika Ethiopia. Askari wa Force Publique walihudumia pamoja na wanajeshi Waingereza katika Misri, Palestina, Somalia, Madagaska na Burma.
Wakati wa uhuru wa Kongo
Wakati wa uhuru wa Kongo Wabelgiji hawakufanya juhudi kuwaandaa Waafrika kwa uongozi. Hadi mwisho Force Publique ilikuwa jeshi la askari Waafrika walioongozwa na maafisa wazungu. Mara baada ya uhuru uasi wa askari waafrika ulitokea walioshambulia maafisa wazungu na uasi ulikandamizwa na wanajeshi kutoka Ubelgiji.
Sasa serikali ya Patrice Lumumba alimpandisha sajenti Joseph Mobutu kuwa jenerali mkuu wa Force Publique lakini Mobuto alishirikiana na Wabelgiji kumwua Lumumba akawa dikteta wa kijeshi hadi mwaka 1997.
Nje ya Kongo
Katika nchi ndogo ya Monako jeshi lenye askari 250 linaitwa pia Force Publique.
Marejeo
Peter Abbott: Armies in East Africa 1914–18. Osprey 2002. ISBN 1-84176-489-2.
Adam Hochschild: King Leopold's Ghost; A Story of Greed, Terror and Heroism in Colonial Africa, Houghton Mifflin Company 1998
Louis-François Vanderstraeten, De la Force Publique à l'armée nationale congolaise: Histoire d'une mutinerie, Académie royale de Belgique, Brussels, Impression decidee le 18 avril 1983, 613 p. + pl. ISBN 2-8031-0050-9.
Bryant Shaw, Force Publique, Force Unique: The Military in the Belgian Congo 1914-1939 Ph.D dissertation, University of Wisconsin, 1984
'Lisolo Na Bisu:  Notre histoire: le soldat congolais de la FP 1885-1960,' Royal Museum of the Armed Forces and of Military History, Brussels, Belgium, ISBN 2-87051-049-7, 2010
Kioksitania

Question: Jimbo la Katalunya ya magharibi ya kaskazini lina idadi ngapi ya watu?

Kioksitania ("occitan") ni lugha ya jimbo la Katalunya ya magharibi ya kaskazini, Ufaransa wa kusini, Italia ya magharibi ya kaskazini na ya kusini, Monaco.
[1]
Pia inajulikana kama
Occitan, Lenga d'òc
Idadi ya wasemaji (takriban)
Toka 1.000.000 mpaka 3.700.000
Katalunya ya magharibi ya kaskazini (4.000), Ufaransa wa kusini (toka 1.000.000 mpaka 3.600.000), Italia ya magharibi ya kaskazini na ya kusini (toka 50.000 mpaka 100.000), Monaco (4.500).
Cheo halali
Rasmi pamoja na nyingine.
Katalunya ya magharibi ya kaskazini.
Haijakubaliwa: Ufaransa wa kusini.
Imekubaliwa halali: Italia ya magharibi ya kaskazini na ya kusini.
Ufafanuzi
Matumizi ya Occitan kama lugha ya serikali na ya vitabu yaliimarishwa mwanzo wa wakati wa Middle Ages. Maandiko ya kwanza, mwanzo wao ulikuwa karne 11. Kwenye karne 12 na 13 lugha ilipata nguvu sana ndani ya Ulaya. Lakini baadaye Ufaransa ulianza kutawala kwa nguvu nchi nzima na Kifaransa kilianza kutumiwa na watu wa Occitania.
Kumekuwa na majaribio ya kusitawi lugha tena, hasa kwenye vipindi fulani vya nusu ya pili ya karne 19 na karne 20 Ulaya. Matokeo ya hayo majaribio yamekuwa kuipatisha lugha cheo cha juu baina ya lugha za vitabu vyenye ufasaha Ulaya, na kuiingiza lugha katika shule, magazeti, redio, televisheni, na kadhalika. Vilevile imewekwa lahaja sanifu, yenye asili ya lahaja za Languedoc lakini yenye michango iliyotolewa kwa lahaza nyingine zote.
Tawi moja la lahaja za Occitan linaitwa Gasconian, na lina lahaja moja inayoitwa Aranese, ambayo eneo lake ni bonde la Aran, lililo sehemu moja ya Katalunya tangu karne 14. Katalunya ina sheria zake zenyewe, tofauti na zile za sehemu nyingine za Uhespanyola. Mkusanyo wa sheria za Katalunya unaitwa Estatut d'Autonomia de Catalunya. Kwa sababu ya hizo sheria, Aranese ilitunzwa na kuimarishwa, ikapata cheo cha rasmi mwaka 1990, pamoja na Kikatalani na Kihespanyola.
Kabla ya wakati huu, uandikaji ulirekebishwa (1982) kwa njia ambayo ilimaanisha kukubali na kuonyesha wazi kwamba Aranese ndiyo lahaja ya Occitan; na matumizi yake shuleni yalianza mwaka 1984. Siku za leo Aranese ni lugha ya serikali, ya elimu, na ya waandishi (wa habari na wa vitabu). Njia ya upotevu wa Occitan kwa kuweka Kifaransa badala yake, ambayo inatukia Ufaransa, haijageuza lahaja ya Aranese, iliyo na nguvu na maisha mazuri, pamoja na mikusanyiko ya watu wa vyama fulani wanaoihifadhi. Hata hivyo, hali yake nzuri haijaimarishwa kabisa na ina hatari na kuingia katika njia ya upotevu kwa sababu ya Kihespanyola na Kikatalani, lugha ambazo zinajulikana na watu wengi wa bonde la Aran na ambazo zinazungumzwa na baadhi kubwa ya watalii na wahamiaji wanaofika pale kila mwaka.
Viungo vya nje


Jamii:Lugha za Kirumi
Malaysia

Question: Je,Ringgit ni sarafu ya nchi gani?



Malaysia ni nchi ya Asia ya kusini-mashariki kando ya Bahari ya Kusini ya China. 
Ina sehemu mbili ambazo ni:
Malaysia Bara au Malaysia Magharibi kwenye Rasi ya Malay
Malaysia Kisiwani au Malaysia Mashariki kwenye kisiwa cha Borneo.
Upande wa rasi Malaysia imepakana na Uthai na Singapore. Sehemu ya Borneo imepakana na Brunei na Indonesia.
Kisiasa Malaysia ni shirikisho la majimbo 13. 
Historia
Nchi ilianzishwa mwaka 1963 wakati Shirikisho La Kimalay (kwa Kimalay: Persekutuan Tanah Melayu) liliungana na Singapur, Sabah na Sarawak. 
Singapur iliondoka mwaka 1965 ikawa nchi ya pekee.
Majimbo ya Shirikisho
Malaysia ni Shirikisho la Kifalme. Tisa kati ya majimbo yake 13 ni sultani chini ya utaratibu wa kifalme na manne hufuata muundo wa jamhuri. 
Majimbo ya shirikisho ni kama yafuatavyoː
Sultani 9 zinazoongozwa na Sultani pamoja na waziri mkuu anayechaguliwa na bunge la jimbo: 
Johor,
Kedah,
Kelantan,
Negeri Sembilan,
Pahang,
Perak,
Perlis,
Selangor
Terengganu
Majimbo manne chini ya gavana anayeteuliwa na serikali kuu na waziri mkuu anayechaguliwa na bunge la jimbo: 
Malacca
Penang
Sabah (Borneo)
Sarawak (Borneo)
Maeneo matatu ya shirikisho:
Putrajaya
Kuala Lumpur
Labuan.
Watu
Wakazi ni mchanganyiko mkubwa, lakini Wamalay (50.1%) wanapewa na katiba ya nchi nafasi ya pekee.
Wachina ni 22.6%. 
Lugha rasmi ni Kimalay.
Dini rasmi ni Uislamu unaofuatwa na 61.3% za wakazi (wengi wakiwa Wasuni), wakati 19.8% ni Wabuddha, 9.2% ni Wakristo, 6.3% ni Wahindu, 1.3% ni wafuasi wa dini za Kichina (Ukonfusio na Utao)
Tazama pia
Orodha ya lugha za Malaysia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Viungo vya Nje

Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 
Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 
 at Encyclopædia Britannica

 from UCB Libraries GovPubs
 at Curlie
 from the BBC News
Wikimedia Atlas of Malaysia
 from International Futures



Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Jumuiya ya Madola
Ziwa Viktoria

Question: Bahari la Mediteranea iko na ukubwa wa kiasi gani?







Ziwa Viktoria (pia: Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) ni ziwa kubwa la Afrika ya Mashariki lililopo baina ya Tanzania, Kenya na Uganda. Ni ziwa kubwa kuliko yote barani Afrika, na la pili duniani, baada ya Ziwa Superior ambalo lipo Amerika ya Kaskazini. 
Ziwa Viktoria lipo mita 1134 juu ya usawa wa bahari na lina eneo la kilometa za mraba zaidi ya 68,100. 
Maji ya ziwa Viktoria yanamiminika kwenye mto Nile na kuelekea bahari ya Mediteranea kwa umbali wa maili 4,000. 
Ziwa hili linapata maji yake mengi kutokana na mvua (80%) na kutoka vijito vingi vidogo. Mto mkubwa unaoingia Viktoria ni Mto Kagera unaotiririka kutoka magharibi. 
Ziwa Viktoria ni miongoni mwa maziwa yenye visiwa vingi vidogovidogo.
Ziwa hili lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu. 
Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 6% (4,100 km2) nchini Kenya, 45% (31,000 km2) nchini Uganda, na 49% (33,700 km2) nchini Tanzania.
Viungo vya nje


Jamii:Maziwa ya Afrika
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Nile

Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Mkoa wa Geita
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Mkoa wa Mara
Homa ya manjano

Question: Kuna mbu aina ngapi wa kike?


Homa ya manjano (pia: Homanyongo, inayojulikana kwa Kiingereza kama yellow jack au yellow plague,[1]) ni ugonjwa mkali unaosababishwa na virusi.[2]
Katika hali nyingi, dalili hujumuisha homa, homa ya baridi, kukosa hamu ya chakula, kichefuchefu, maumivu ya misuli hasa mgongoni, na maumivu ya kichwa.[2]
wa kawaida dalili hupona kwa siku tano.[2] Kwa watu wengine baada ya kupata nafuu, homa hurudi, maumivu ya fumbatio hutokea, na uharibifu wa ini huanza na kusababisha ngozi ya njano.[2] Ikiwa hii itatokea, hatari ya kuvuja damu na matatizo ya figo unaongezeka.[2]
Kisababishi na utambuzi
Ugonjwa huu unasababishwa na virusi vya homa ya manjano na kusambazwa kwa kuumwa na mbu wa kike.[2] Vinaambukiza tu binadamu, mamalia wa hali ya juu na spishi nyingi za mbu.[2] Katika miji, husambazwa kwa kawaida na mbu wa spishi wa Aedesaegypti.[2]
Virusi ni Virusi vya RNA vya jenasi Flavivirus.[3] Ugonjwa huu unaweza kuwa ngumu kueleza lakini maradhi mengine tu, hasa katika awamu za kwanza.[2] Ili kuthibitisha hali hiyo, uchunguzi wa sampuli ya damu wa polymerase chain reaction unahitajika.[4]
Kinga, tiba na matarajio
Chanjo bora na salama dhidi ya homa ya manjano ipo, na baadhi ya nchi hudai chanjo ya wanaosafiri.[2] Juhudi nyingine za kuzuia maambukizi zinajumuisha upunguzaji wa idadi ya mbu wanaosambaza virusi.[2]
Katika maeneo ambayo homa ya manjano ni ya kawaida na hakuna chanjo, utambuzi wa mapema wa ugonjwa na uchanjaji wa sehemu kubwa ya idadi ya watu ni muhimu ili kuzuia mlipuko.[2]
Ukiwa umeambukizwa, udhibiti ni wa dalili na hakuna hatua maalum dhidi ya virusi haswa.[2] Kwa wale walio na ugonjwa mkali, kifo hutokea kwa takriban nusu ya watu wasiokuwa na matibabu.[2]
Uenezi na historia
Homa ya manjano husababisha maambukizi 200,000 na vifo 30,000 kila mwaka,[2] takriban asilimia 90 ya hayo yakitokea barani Afrika.[4]
Karibu bilioni moja ya watu wanaishi katika eneo la dunia mahali ugonjwa huo ni wa kawaida.[2] Inapatikana sana katika maeneo ya tropiki Amerika Kusini na Afrika, lakini si Asia.[5][2]
Tangu miaka ya 1980, idadi ya kesi za homa ya manjano zimekuwa zikiongezeka.[6][2] Hii inaaminika ni kwa sababu watu wachache wana kingamwili, watu wengi wakiishi kwa miji, na watu wanaosafiri kila mara, na mabadiliko ya hali ya hewa.[2]
Ugonjwa ulianzia barani Afrika, ambapo ulisambaa Amerika Kusini kupitia biashara ya utumwa katika karne ya 17.[1] Tangu karne ya 17 milipuko ya ugonjwa umetokea Marekani, Afrika na Uropa.[1] Katika karne za 18 na 19, homa ya manjano ilionekana kama ugonjwa wa kuambukiza hatari sana.[1] Virusi vya homa ya manjano vilikuwa virusi vya kwanza vya binadamu kugunduliwa.[3]
Marejeo
<marejeo/>
Jamii:Maradhi ya kuambukiza