khalidalt/tydiqa-goldp huggingface dataset:
Kasi ya nuru

Question: Nuru ni nini?

Kasi ya nuru (pia: kasi ya mwanga, kwa Kiingereza speed of light) ni kasi yake iliyopimwa hata imekubaliwa kuwa nuru inakwenda karibu kilomita laki tatu kwa sekunde moja [1] katika ombwe. Kama nuru inapitia katika hewa kasi yake inapungua.
Katika nadharia ya uhusianifu ya Albert Einstein kasi ya nuru inadhaniwa kuwa ileile wakati wowote, pia katika hali yoyote. Yaani kasi inabaki ileile hata kama nuru inatoka katika chombo chenye kasi yenyewe au kama mtazamaji ana mwendo wake mwenyewe. Katika nadharia hiyo hakuna mwendo wenye kasi kushinda nuru. Kasi ya nuru imekuwa kipimo cha msingi katika sayansi za fizikia na unajimu.
Kasi hiyo haihusu nuru pekee inayoonekana na macho ya binadamu lakini pia kwa aina mbalimbali ya mnururisho kama mawimbi ya redio n.k. 
Tangu safari ya kwanza ya watu kufika juu ya mwezi chini ya Mradi wa Apollo wa NASA tabia ya nuru kuwa na kasi ilionekana kwa watazamaji wote. Kila safari kituo cha NASA katika mji wa Houston iliwaita wanaanga kwa redio: jibu lilichukua sekunde kadhaa hadi kufika kutokana na umbali wa kilomita lakhi tatu kati ya dunia na mwezi, hivyo mazungumzo yaliendelea kwa vituo vya kusubiri hadi sauti ilipofika na kurudi. 
Kama siku moja wanaanga watasafiri mbali zaidi, hadi Mirihi au Zohali ,muda huu utaongezeka kutokana na umbali na kasi ya nuru inayobaki ileile.
Tanbihi

Jamii:Vipimo
Jamii:Fizikia
Elizabeth Blackwell

Question: Je,nani mwanamke mwanasayansi wa kwanza duniani?


Elizabeth Blackwell (3 Februari 1821 - 31 Mei 1910) alikuwa daktari wa Uingereza, maarufu kama mwanamke wa kwanza kupata shahada ya matibabu nchini Marekani na mwanamke wa kwanza kwenye Daftari ya Matibabu ya Mkuu wa Baraza la Matibabu. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuhitimu kutoka shule ya matibabu.[1]
Kutokana na mchango wake wa dawa katika ulimwengu, kila mwaka Februari 3 ni Siku ya Wanawake, taifa linamkumbuka kwa kusherehekea kazi yake ya ubunifu katika dawa. 
Maisha

Elizabeth alizaliwa tarehe 3 Februari 1821 huko Bristol, England, na Samuel Blackwell na mke wake Hannah (Lane) Blackwell. Samuel alikuwa na ndugu wawili wazee, Anna na Marian, na hatimaye kuwa na ndugu zao sita: Samuel (aliyeoa Antoinette Brown), Henry (aliyeoa Lucy Stone), Emily (mwanamke wa tatu nchini Marekani kupata shahada ya matibabu), Sarah Ellen (mwandishi), John na George. Wanawake wa kike; Barbara, Ann, Lucy na Mary, pia waliishi na Blackwell wakati wa utoto wa Blackwell.
Mnamo mwaka wa 1895, alichapisha maelezo yake ya biografia. Baada ya chapisho hili, Blackwell polepole aliacha upatikanaji wake kwa umma, na alitumia wakati zaidi kusafiri. Aliwasili Marekani mwaka wa 1906 na alichukua gari lake la kwanza na la mwisho katika maisha yake. Uzee wa Blackwell ulianza na alipunguza shughuli zake.
Mnamo mwaka wa 1907, wakati wa likizo huko Kilmun, Scotland, Blackwell akaanguka kwa ngazi. Mnamo Mei 31, 1910, alikufa huko Hastings, Sussex, baada ya kuugua kiharusi kilichopoza nusu mwili wake. Mazishi yake yalifanyika katika Makaburi ya Kanisa la Parish la St Munn, Kilmun, na mabango yaliyoheshimiwa.
Viungo vya nje



Jamii:Wanasayansi wa Uingereza
Bandari ya Sydney

Question: Sydney iko katika bara gani?


Bandari ya Sydney (pia inaitwa Bandari ya Jackson) ni bandari asilia. Ipo katika pwani ya Mashariki mwa Australia katika Sydney.
Bandari ya Sydney pia ipo katika eneo maarufu ya Jumba la Sanaa la Sydney na Daraja la Bandari ya Sydney. 
Historia
Kabla kufika kwa walowezi wa kutoka Ulaya, eneo lilozungukwa na Bandari ya Sydney ilikuwa makazi ya kabila fulani liitwalo aboriginal, kabila limebeba makabila mengine madogo madogo kama vile Gadigal, Cammeraygal, Eora na kabila la Wanegal.
Inaaminika kwamba watu wa kabila la Gadigal hapo awali walianza kuishi katika eneo la upande wa kusini mwa Bandari ya Jackson. Na Kaskazini mwa Bandari ya Sydney yasemekana kuwa kabila Cammeraygal lilikuwa linaishi huko. Pia yaaminika kwamba eneo la upande wa Kusini wa Mto Parramatta, yaani magharibi mwa Petersham na kutokezea kule kunakoitwa Rose Hill, kulikuwa kukimilikiwa na kabila la Wanegal. Kabila la Eora waliiishi upande wa Kusini mwa Bandari ya Sydney, ambapo si mabli sana na sehemu ya kwanza ya walowezi kuweka kambi yao.
Visiwa
Kuna visiwa chungu nzima katika Bandari ya Sydney, visiwa hivyo ni kama ifutavyo: Shark Island, Clark Island, Fort Denison, Goat Island, Cockatoo Island, Spectacle Island, Snapper Island na Rodd Island. Baadhi ya visiwa vya zamani: Bennelong Island, Garden Island na Berry Island ambacho kimeungana na nchi kavu kwasababu ya daraja liliopo.
Marejeo
NSW Govt Printer (1892), Historical Records of New South Wales, Vol 1, Part 2 (1783-1792) pages 67-70. cited in
Bendera ya Tanzania

Question: Nani alibuni bendera ya Kamerun?




Bendera ya Tanzania ni ya mstatili unaokatwa pembe kwa pembe na kanda nyeusi yenye milia za njano kandokando[1].
Pembetatu ya juu ina rangi ya majani, pembetatu ya chini ni ya buluu.
Historia ya bendera
Bendera hii imepatikana tangu 30 Juni 1964 kutokana na muungano wa Tanganyika na Zanzibar. Bendera ya Tanganyika ilikuwa na rangi ya kijani ikiwa na kanda nyeusi katikati yenye milia za njano kando. Buluu imepatikana kutokana na bendera ya Zanzibar ya mwaka 1964 ikimaanisha bahari. Hata hivyo toka mwaka 2005, Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ilianza kutumia rasmi bendera ya Zanzibar. Hii ni mara ya kwanza toka kuungana kwa Tanganyika na Zanzibar kwa funguvisiwa la Zanzibar kuwa na bendera yake lenyewe. 
Maana ya rangi
Rangi zinasemekana kuwa na maana zifuatazo: 
Kijani kwa ajili ya mashamba, kilimo na misitu. Kijani ni pia rangi ya bendera ya chama cha TANU kilichokuwa chama tawala tangu uhuru.
Buluu kwa ajili ya bahari na visiwa.
Nyeusi ni rangi ya Waafrika.
Njano inakumbusha juu ya utajiri wa madini. Njano ya namna hiyo inaelezwa mara nyingine kuwa ni dhahabu [2], lakini maelezo rasmi mengine kwa Kiingereza yanataja rangi kuwa "Yellow Pantone 116c"[3][4]
Bendera za kihistoria tangu zamani za ukoloni

















FlagDurationUseDescription1856–1963Bendera ya Usultani wa ZanzibarKitambaa chekundu1888–1890Bendera ya Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya MasharikiNyeupe, msalaba mweusi, nyota za Salibu1893-1919Bendera ya Mamlaka ya Koloni za UjerumaniNyeusi-nyeupe – nyekundu kama Dola la Ujerumani, pamoja na ishara ya tai, ilitumiwa katika koloni zote za Ujerumani1919–1961Ramani ya eneo la kudhaminiwa TanganyikaBendera nyekundu yenye rangi za Uingereza kwenye kona na ishara ya twiga1961–1964Bendera ya TanganyikaKijani yenye kanda nyeusi katikati linaloshikwa na milia ya njano-dhahabu1963–1964Bendera ya Usultani wa Zanzibar baada ya uhuruNyekundu, yenye duara ya kibichi inayoonyesha karafuu mbili za rangi ya njanoJanuari–Aprili 1964Bendera ya Jamhuri ya Watu wa Zanzibar hadi maunganoKanda za buluu, nyeusi na kijani.
Marejeo



Tanzania
Jamii:Tanzania
Jet Li

Question: Je,nani alikuwa mshindi wa mashindano ya the Voice 2018?


Li Lianjie (amezaliwa tar. 26 Aprili 1963) ni mshindi wa Tuzo za Filamu za Hong Kong, akiwa kama mwigizaji bora filamu wa Kichina. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Jet Li. Jet Li ni mtaalam wa Kung Fu na Wushu. Baada ya miaka mitatu ya mafunzo ya Wushu, Jet Li alipata ushindi wake wa kwanza katika mashindano ya kitaifa ya vikosi vya Wushu kwa mji wa Beijing.
Akiwa na umri wa miaka 17, Jet Li aliachana na masuala ya Uwushu na badala yake akaja kuwa mwigizaji wa filamu na akabahatika kutoa filamu yake kwanza mnamo mwaka wa 1982 na filamu ilikwenda kwa jina la Shaolin Temple.
Badala ya hapo akawa anaendelea zaidi na maswala ya filamu na hata kuweza kujulikana katika medani hiyo ya uigizaji wa filamu katika China. Akaja kujipatia umaarufu zaidi pale alipocheza katika mfululizo wa filamu za Once Upon a Time in China, ambamo humo alikuwa akicheza kama shujaa wa kiasili - Wong Fei Hung.
Kwa upande wa Marekani, Jet Li alianza kucheza kama adui katika filamu ya Lethal Weapon 4 kunako mwaka wa 1998, na kwa upande wa filamu alizocheza Marekani kwa mara ya kwanza na kuwa kama nyota kiongozi ilikuwa katika Romeo Must Die ya mwaka wa 2000.
Badala ya hapo akawa anashiriki katika mafilamu mengimengi ya ya Hollywood, na hivi karibuni ametoa filamu yake mpya akiwa pamoja na  Jackie Chan, na filamu inaitwa The Forbidden Kingdom (2008).
Filamu alizocheza

Viungo vya nje

 on IMDb






Jamii:Waliozaliwa 1963
Jamii:Waigizaji filamu wa Uchina
Jamii:Watu walio hai
Tabianchi ya Tanzania

Question: Aina za mvua ni zipi?






Tabianchi ni hali ya mabadiliko ya mazingira upande wa hali ya hewa yaani halijoto, pepo zinazovuma na mvua ambayo yanayojirudia rudia kwa muda mrefu. 
Tanzania ni nchi iliyopo mashariki mwa bara la Afrika na imepakana na nchi zifuatazo: upande wa kaskazini imepakana na nchi za Kenya na Uganda, upande wa magharibi imepakana na nchi za Rwanda, Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, upande wa kusini kuna nchi za Zambia, Malawi na Msumbiji wakati upande wa mashariki kuna Bahari ya Hindi.
Tabianchi ya Tanzania hubadilika kwa nyakati tofautitofauti katika mwaka.
Tanzania hupata majira ya joto katika miezi ya Desemba, Januari na Februari. Hata hivyo kiasi cha joto ni cha juu katika ukanda wa Pwani kuliko katika sehemu za nyanda za juu na milimani. Katika miezi hii jua la utosini huwa kwenye kizio cha kusini, hivyo Tanzania hupata joto zaidi.
Katika miezi ya Juni, Julai na Agosti, kuna hali ya baridi kwa sababu wakati huu jua la utosini huwa katika kizio cha kaskazini.
Mvua za vuli hunyesha katika miezi ya Oktoba, Novemba na Desemba na mvua za masika hunyesha katika miezi ya Machi, Aprili na Mei ingawa zipo tofauti ndogo kati ya sehemu mbalimbali.
Hivyo kiasi cha mvua na halijoto husababisha tofauti za aina ya uoto wa asili, udongo na aina ya mazao yanayolimwa.
Mabadiliko ya tabianchi duniani kote yanajitokeza Tanzania pia. Kwa mfano, ongezeko la joto Duniani linasababisha barafuto la mlima Kilimanjaro kuzidi kuyeyuka. Serikali ya nchi imeungana na zile za nchi nyingi kukabili tatizo hilo lakini  iliyopangwa ni ndogo.
Tazama pia
Kupanda kwa halijoto duniani
Madhara ya ongezeko la joto Duniani
Kongamano la Mfumo wa UM kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi
Marejeo
Vitabu vya Jiografia ya Tanzania


Jamii:Tanzania
Jamii:Meterolojia
Jamii:Ekolojia
Okwawu United

Question: Mwenyekiti wa klabu ya Juventus 2018 anaitwa nani?


Okwawu Stores United Nkawkaw ni klabu ya kandanda ya Ghana liliokuwa na makao yao Nkawkaw.  Klabu hiyo inashiriki katika Ligi Kuu ya Telecom ya Ghana. Uwanja wao wa kinyumbani ni Nkawkaw Park.
Historia
Okwawu katika tarehe 11 Aprili 2007,ilishushwa hadi ligi ya daraja la tatu,kutozwa faini ya cedi milioni 50 na wachezaji kumi na mmoja na maafisa wa timu watano walikatazwa kushiriki katika kandanda kwa mwaka mmoja.Hii ni kwa sababu walishiriki katika mechi iliyopangwa dhidi ya Nania F.C. katika Ligi ya Taifa ya Eneo la Tatu iliyochezwa. Okwawu walipoteza mechi hiyo 0-31.Mechi hiyo ilikuwa imepangwa Okwawu ili ipoteze mechi.
Katibu wa Bodi aliiambia GNA Sports baada ya uamuzi kuwa: "Ingawa ninakubali kuwa tulikuwa na kesi ya haki, bado napata uamuzi kama ulikuwa kali sana.
"Sheria ni sheria na ni kwa sababu hii kwamba mimi ninahisi tunapaswa kushushwa hadi ligi ya daraja la pili badala ya kushushwa hadi daraja la tatu.
"Mimi ninahisi pia DC angefuata mfano wa ligi ya Kiitalia ambapo Juventus ilishushwa hatua moja tu chini baada ya kashfa ya udanganyifu katika ligi yao ya Serie A. "Kututoza faini ya cedi milioni 50 ni uamuzi mbovu!."
Klabu na maafisa wa klabu hiyo walikuwa na saa 72 ya kukataa rufaa dhidi ya uamuzi.
Nyarko alisema usimamizi wake utaamua kama watakata rufaa au la.
Wachezaji kumi na mmoja na maafisa watano walipigwa marufuku ,pia, kutoka kushiriki katika mechi yoyote iliyoandaliwa na ama imekubaliwa na GFA(shirika la soka la Ghana-hasa Ghana Football Association) kwa mwaka mmoja.Huu ulifuatia sheria kulingana na Kifungu 35(5) na pia Kifungu 39(3) na (4) vya GFA.Hukumu hiyo ulifanyika baada ya mwisho wa msimu huo..Hivi sasa makocha,wataalamu wa klabu na wachezaji ni:
Kikosi cha Sasa





David Mensah
Daniel Akuoko
Kwame Antwi
Richard Mireku
Frank Turkson
Francis Kumi
Bismak Agyiri
Francis Cudjoe
Emmanuel Odoi

Kofi Owusu
Godspower Igbah
Thomas Ackah
Adolf Gyimah
Fatawu Alhassan
Awudu Adama
Joseph Aryeetey
Kwame Antwi
Peter Aryinator
Akwasi Boakye

Wafanyikazi
Mwenyekiti: Alhaji Sulley
Meneja wa Jumla: John Amponsah
Mkurugenzi wa Michezo: Atta Kakra
Mpishi wa Timu: Nii Welbeck
Kocha Mkuu: Adolf Adu Botwe
Kocha msaidizi: John Labah
Wachezaji maarufu
Wisdom Abbey
Faruk Adamu
Charles Akonnor
Charles Amoah
Oscar Amoabeng
Kwame Antwi
Thomas Avegbordor
Aminu Ayuba
Osei Bonsu
Abdul Fatawu Dauda
Bismark Ekye
Nasiru Gani
Issaka Ibrahim
Isaka Kuffour
Azuma Nelson
Obed Owusu
Nii Welbeck
Anthony Yeboah
Abubarkar Yusuf
Utendaji katika mashindano ya CAF
Kombe la CAF la Washindi:Wameshiriki mara mbili
1987: Walitoka katika raundi ya pili
1972: Ilijitoa katika raundi ya kwanza.
Wakufunzi wa Zamani
Sam Arday
Emmanuel A. Afranie
Francis Oti Akenteng
Nii Adu Sackey
Herbert Addo
Nana Kwaku Agyemang
Marejeo

Viungo vya nje
Maji ya matunda

Question: Aina ya matunda ni gani?


Maji ya matunda (au sharubati kwa neno lenye asili ya Kiarabu; pia: juisi kwa neno la mkopo kutoka Kiingereza "juice" ambalo lilitokana na maneno ya Kifaransa cha Kale "jus, juis, jouis" yaliyomaanisha maji yanayopatikana kwa kuchemsha mimea ya dawa.[1]) ni kinywaji kinachotokana na matunda ya mimea na mboga kinachotengenezwa kwa kusindika matunda ya aina moja au mchanganyiko wa matunda mengi au mboga. 
Kuna aina nyingi sana za sharubati, sawa na wingi wa matunda yanayolika. Hasa matunda yenye majimaji mengi ndani yake yanafaa kwa kutengeneza maji ya matunda.
Watu wengi hupenda kunywa sharubati, kwa mfano ya
chungwa
tofaa
nyanya
nanasi
embe
karoti
limau
zabibu
nazi iliyo na utomvu tayari ndani yake
na mengine mengi.
Pamoja na utamu wake, kinywaji kama hicho kinafaa sana kwa afya, kwa sababu kinaongeza haraka vitamini muhimu mwilini.
Kama tunda lina asidi nyingi kiasi ndani yake sukari huongezwa, lakini matunda mengine, hasa kama ni mabivu na yameiva penye jua kali, huwa na sukari ya kutosha ndani yake.
Katika nchi nyingi maji ya matunda hutengenezwa kiwandani na kuuzwa madukani. Watu wengi wanajua na wanapenda zaidi kujitengenezea nyumbani kwa kutumia mashine ya kukamua matunda.[2]
Nchi inayoongoza kwa kuwa na watu wengi wanaokunywa maji ya matunda ni New Zealand ikifuatiwa na Kolombia. 
Marejeo


Jamii:Afya
Jamii:Vinywaji
Msikiti wa Omar Ibn al-Khattab

Question: Mama ya Umar ibn al-Khattab?


Msikiti wa Omar Ibn al-Khattab (Spanish: Mezquita de Omar Ibn Al-Jattab) ni msikiti mashuhuri mjini Maicao (La Guajira) katika nchi ya Kolombia.
Tazama pia
Umar ibn al-Khattab
Viungo vya nje
, 16 septemba 2007




Jamii:Msikiti
jamii:Kolombia
Mgonjwa

Question: Mgonjwa wa kwanza wa kikohozi kikuu anaitwa nani?



Mgonjwa ni mtu aliyeingiliwa na maradhi. 
Mgonjwa anapoumwa huonesha dalili mbalimbali za wazi, kwa mfano mgonjwa wa kichwa hushika kichwa. Kuna pia dalili nyingine za ndani ambazo ni muhimu zaidi kwa sababu zinadokeza chanzo cha ugonjwa ambacho ni muhimu kuwahi kupambana nacho.
Mgonjwa huteseka pale ambapo anapoumwa halafu hapewi huduma ya kwanza au hata kumwahisha hospitali. Ni muhimu kuzingatia kwamba kila mtu ana haki ya kuishi, tena vizuri, hivyo ana haki ya kutibiwa.
Pamoja na hayo, utu unadai kumpatia mgonjwa mahitaji yake mengine kwa mwili (chakula n.k.) na kwa nafsi (k.mf. pendo na faraja).
Dini mbalimbali zinaelekeza namna ya kumhudumia hadi mwisho. Kwa mfano Wakristo wa madhehebu mbalimbali wanamuombea na kumpatia sakramenti, zikiwemo kitubio, mpako wa wagonjwa na ekaristi.
Njia za maambukizi
Baadhi ya maradhi husababishwa na virusi na bakteria. 
Kuna njia mbalimbali za maambukizi ambazo ni:
Njia ya hewa, mfano kikohozi.
Njia ya kurithi, mfano anemia selimundu.
Njia ya wadudu, mfano malaria.
Njia ya kujamiana, mfano Ukimwi n.k.
Tazama pia
Mahututi
Sadaruki

Jamii:Tiba
Jamii:Maadili
Aleen Bailey

Question: Wilma Rudolph alisoma chuo kikuu gani?


Muhtasari wa maisha
Aleen Bailey (alizaliwa 25 Novemba 1980, katika Saint Mary) ni mwanariadha spesheli wa kushindana wa kimataifa wa nchi ya Jamaica. Alishirika katika Olimpiki ya 2004 na akashinda medali ya dhahabu kama mwanachama wa timu ya mbio ya 4 x 100m. Bailey hufanya mazoezi katika Columbia, South Carolina chini ya kocha Curtis Frye na ni dada ya mwanamuziki maarufu wa rege Capleton.
Bailey alifuzu kutoka Chuo Kikuu cha South Carolina ambapo yeye alimaliza misimu iliyobaki baada ya kuhamia huko kutoka Chuo cha Jamii cha Barton.
Wasifu
Katika mashindano ya NCAA ya nje ya riadha,Bailey alishinda mbio ya 100m na 200m,akishinda aliyependelewa sana Muna Lee wa LSU. Alikuwa katika timu ya 4 x 100 katika mashindano ya mabingwa ya 2002.
Bailey alishindana kwa niaba ya nchi yake Jamaica katika Olimpiki ya 2004 alipomaliza katika nafasi ya 5 katika mbio ya 100m na nafasi ya 5 katika mbio ya 200m. Aliungana na bingwa wa mbio ya 200m,Veronica Campbell,Tayna Lawrence na Sherone Simpson na kushinda mbio ya 4 x 100m.
Katika Shindano la Dunia la Mabingwa katika riadha la 2005,alishinda medali ya fedha(akiwa pamoja na Daniele Browning,Sherone Simpson na Veronica Campbell)). Katika Michezo ya Pan Amerika ya 2007,alimaliza katika nafasi ya 5 katika mbio ya 200m na wakashinda medali ya dhahabu katika 4 x 100m.
Bailey aliwakilisha Jamaika katika Olimpiki ya 2008 mjini Beijing. Alishindana katika mbio ya 4 x 100m wakiwa pamoja na Shelly-Ann Fraser,Sheri-Ann Brooks na Veronica Campbell-Brown. Katika raundi ya kwanza, Jamaika ilikuwa ya kwanza mbele ya Urusi,Ujerumani na Uchina. Muda wao ulikuwa wa sekunde 42.24 uliokuwa bora kabisa katika mbio yote ya kuhitimu fainali. Kutokana na matokeo hayo,Jamaika ilhitimu kuingia fainali ambapo Bailey na Brooks waliwapa Sherone Simpson na Kerron Stewart nafasi zao katika timu. Jamaika haikumaliza mbio kutokana na makosa katika kubadilisha kijiti chao maalum kutoka mwanariadha mmoja hadi mwengine. [11]
Marejeo
^ a b  beijing2008.cn, ret: 30 Agosti 2008
Viungo vya nje
 at IAAF




Jamii:Waliozaliwa 1980
Jamii:Watu walio hai
Jamii:Wanariadha wa Jamaika
Jamii:Watu Waliosomea Chuo Kiuu cha South Carolina
Jamii:Wanariadha wa Olimpiki ya 2004
Jamii:Wanariadha wa Olimpiki ya 2008
Jamii:Wanariadha wa Olimpiki wa Jamaika
Jamii:Wanariadha walioshinda medali ya dhahabu ya Olimpiki wa Jamaika
Lugha rasmi

Question: Je,lugha rasmi nchini Afrika Kusini ni ipi?


Lugha rasmi ni lugha iliyopewa cheo maalumu katika nchi fulani. Kwa kawaida ni lugha inayotumiwa hasa na serikali kwa mawasiliano kati ya ofisi zake na pia kwa matangazo rasmi, kwa mfano kwa kutangaza sheria. Ni pia lugha ya kuendesha kesi mahakamani na kuandika hukumu.
Kuna nchi zenye lugha rasmi moja tu lakini nchi nyingi huwa na lugha mbalimbali zinazokubaliwa kama lugha rasmi kwenye ngazi tofauti za serikali.
Katika nchi mbalimbali lugha rasmi imetajwa katika katiba ya taifa au katika sheria mahsusi, lakini nchi nyingine hazina sheria juu ya lugha rasmi hata kama hali halisi ipo na kueleweka.
Kwa mfano nchini Namibia Kiingereza ni lugha rasmi kufuatana na katiba lakini lugha kumi na moja nyingine (pamoja na Kiafrikaans na Kijerumani) zimetajwa kama lugha za taifa zinazoweza kutumiwa pia kama lugha ya kufundishia shuleni.
Nchi kadhaa zimekubali pia lugha ya alama jinsi inavyotumiwa na watu bubu kati ya lugha rasmi ya nchi.
Sifa za lugha rasmi
Hutumika katika masuala rasmi: ofisini, bungeni, kortini n.k.
Yaweza kuwa lugha ya taifa
Yaweza kuwa au isiwe sanifu
Hubeba msamiati mwafaka au wa kutosha k.v. katika nyanja za sayansi na teknolojia
Haifungwi, haipendelei ukabila
Huwa na utaratibu maalumu

Jamii:Lugha
Ziwa Viktoria

Question: Ziwa Natron lina kina kiasi gani?







Ziwa Viktoria (pia: Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) ni ziwa kubwa la Afrika ya Mashariki lililopo baina ya Tanzania, Kenya na Uganda. Ni ziwa kubwa kuliko yote barani Afrika, na la pili duniani, baada ya Ziwa Superior ambalo lipo Amerika ya Kaskazini. 
Ziwa Viktoria lipo mita 1134 juu ya usawa wa bahari na lina eneo la kilometa za mraba zaidi ya 68,100. 
Maji ya ziwa Viktoria yanamiminika kwenye mto Nile na kuelekea bahari ya Mediteranea kwa umbali wa maili 4,000. 
Ziwa hili linapata maji yake mengi kutokana na mvua (80%) na kutoka vijito vingi vidogo. Mto mkubwa unaoingia Viktoria ni Mto Kagera unaotiririka kutoka magharibi. 
Ziwa Viktoria ni miongoni mwa maziwa yenye visiwa vingi vidogovidogo.
Ziwa hili lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu. 
Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 6% (4,100 km2) nchini Kenya, 45% (31,000 km2) nchini Uganda, na 49% (33,700 km2) nchini Tanzania.
Viungo vya nje


Jamii:Maziwa ya Afrika
Jamii:Maziwa ya Tanzania
Jamii:Maziwa ya Uganda
Jamii:Maziwa ya Kenya
Jamii:Nile

Jamii:Mkoa wa Kagera
Jamii:Mkoa wa Geita
Jamii:Mkoa wa Mwanza
Jamii:Mkoa wa Mara
Thomas Edison

Question: Je, aliye buni muda wa saa anaitwa nani?




Thomas Alva Edison (11 Februari 1847 - 18 Oktoba 1931) alikuwa mvumbuzi mashuhuri na mfanyabiashara nchini Marekani. Aliboresha vifaa kama balbu ya umeme, mikrofoni na kugundua gramafoni. Utafiti na uvumbuzi wake ulihusu hasa mitambo ya umeme. Akajishughulisha pia na mtandao wa ugawaji wa umeme.
Edison alizaliwa katika familia ya Ohio kama mtoto wa saba akasoma miezi michache tu shuleni alipofukuzwa kwa sababu hakupenda kutulia na kusikiliza akafundishwa na mamake nyumbani. Aligonjeka mara kadhaa na tokeo moja ilikuwa ya kwamba kuanzia umri wa miaka 15 alikuwa karibu kiziwi.
Alipata kazi yake ya kwanza kwenye kampuni ya telegrafu. Kazi hii ilimwachia nafasi ya kujisomea na kutengeneza vifaa vyake vya kwanza. Alipokuwa na umri wa miaka 21 alitengeneza machine ya kuhesabu na kukadiria kura kwenye chaguzi. 
Mwaka 1877 alibuni mashine ya kushika sauti ikaitwa "phonograph" na kuwa mashine mama wa gramofoni. 
Akaendelea kuboresha balbu ambayo hakuvumbua lakini hadi kwake balbu zilidumu muda mdogo tu; mwaka 1879 alifaulu kutengeneza balbu iliyotoa mwanga masaa 40 na baada ya miaka mitatu ya kuboresha balbu hii tena alifikia kwa masaa 1,000.
Edison alivumbua mengi; mapato kutokana na mauzo ya mitambo yeke yalimruhusu kujenga maabara makubwa na kuwaajiri muhandisi na wasidizi wengi. 
Alitambua mapema ya kwamba kufaulu kwa mitambo ya umeme kulihitaji mtandao wa usambazaji wa umeme. Aliendelea kutengeneza swichi na mita ya kuhesabu matumizi ya umeme. 
Tangu mwaka 1881 kampuni ya Edison ilianza kuweka waya za umeme mjini New York na 1882 alimaliza kituo cha umeme cha kwanza. Hadi 1911 kampuni yake ilkuwa na vituo 33 vilivyotoa umeme kwa balbu milioni 4.6 na wateja 108,500.
Kampuni yake iliendelea kuwa kampuni kubwa ya General Electric.
Viungo vya nje


, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
.
.
Edison, Thomas Alva
Edison, Thomas Alva
Jamii:Wavumbuzi
Jamii:New Jersey
Otago Daily Times

Question: Je,chuo kikuu kongwe zaidi duniani ni ipi?





Otago Daily Times(ODT) ni gazeti la kila siku linalochapishwa na kampuni ya Allied Press katika eneo la Dunedin, New Zealand.
Historia
Gazeti la ODT lilianza kuchapishwa mnamo tarehe 15 Novemba 1861. Hili ndilo gazeti kongwe kabisa la kuchapishwa kila siku nchini New Zealand. Gazeti jingine kongwe ni la Christchurch , The Press, ambalo ni kongwe kuliko ODT kwa miezi sita , lilikuwa gazeti la kuchapishwa kila wiki katika miaka yake ya kwanza lakini likabadilika na kuwa la kila siku.(Hivyo basi ODT ndilo kongwe katika sekta ya magazeti ya kila siku.)
Gazeti la ODT lilianzishwa na W.H. Cutten na Julius Vogel (hapo baadaye aliitwa Sir Julius) katika nyakati za uchimbuzi wa dhahabu katika eneo lao la Tuapeka, mojawapo ya maeneo ya Otago yaliyopatikana kuwa na dhahabu. Cutten alikuwa mchapishaji wa gazeti la kila wiki la the Otago Witness lililoanzishwa katika mwaka wa 1851. Vogel naye , mwanzilishi mwenzake Cutten, aliliona gazeti hili la ODT kama mbinu ya kutetea na kupinga sera mbalimbali katika serikali ya mikoa.
Kutoka kuanzishwa kwake, ODT lilikuwa na msimamo dhabiti katika soko la magazeti katika eneo la South Island. Magazeti mengine pinzani ya Dunedin yalikwisha haraka(labda kwa kushindwa na ODT huku gazeti la Evening Star pekee yake likiweza kufika miaka ya 1900. Wamiliki wa Star walinunua gazeti la ODT na kuachisha uchapishaji wa Star katika mwaka wa 1978 kwa sababu idadi ya wasomaji ilikuwa ikididimia.Kama matokeo ya hayo, kampuni ya Allied Press inachapisha ODT na magazeti mengine  madogo kote nchini New Zealand, kwa mfano: Greymouth Evening Star.
Gazeti la ODT huonekana kama gazeti baba kwa magazeti mengine manne makuu ya kila siku ya New Zealand. Gazeti hili lina usambazaji wa nakala 43,000 na wasomaji takriban 110,000.
Sera zake
Katika miaka yake ya mwanzo, ODT lilihusika katika kampeni nyingi za kupigania haki za jamii. Mfano mmoja ni liliporipoti kuhusu mazingira mbovu ya kazi katika eneo la Dunedin ,katika miaka ya 1880. Ripoti hizi ,zilizoandikwa chini ya Mhariri Sir George Fenwick na Mwandishi Mkuu Silas Spragg, zilisababisha mageuzi makubwa ya kisheria.
Sid Scales alikuwa mchoraji wa katuni wa gazeti la ODT kwa miaka 30 mpaka alipostaafu katika mwaka wa 1981. Tangu mwaka huo, mchoraji Garrick Tremain akawa mchoraji mkuu wa katuni wa gazeti hilo. Mhariri wa gazeti ni Murray Kirkness, aliyechukua hadhi hii kutoka mhariri wa muda mrefu, Robin Charteris mnamo Aprili 2007.
Virejeleo
^ Reed, A.H. (1956)  Dunedin: A.H. & A.W. Reed.
^ 
Viungo vya nje
 tovuti rasmi ya gazeti hili
 tovuti rasmi ya wachapishaji
.07%

Question: Je,nini maana ya NBC?


".07%" ni sehemu ya kumi na tisa ya msimu wa kwanza wa mfululizo wa kipindi cha ubunifu wa kisayansi kinachorushwa hewani na televisheni ya NBC, Heroes. Ni sehemu ya kwanza ambayo ina maelezo yanayosomwa na mtu mwingine mbali na Sendhil Ramamurthy (Mohinder Suresh), kwa maana hiyo maelezo yanasomwa na Malcolm McDowell (Mr. Linderman).  Jina la kipengele hiki linataja siri ya bomu litakalolipuka ni sawa na idadi ya .07% ya wakazi wa dunia.
Hadithi
Nathan Petrelli na Mr. Linderman wanajadili mustakabali wa Nathan na utabiri wa mlipuko wa bomu. Linderman anaelezea jinsi alivyo na hamu ya kutoa msaada wa kibinadamu ikiwa ni pamoja na "njia iliyobora ya amani ya kudumu." Nathan ameshtushwa baada ya kugundua ya kwamba mpango huu inahusisha kumtumia ndugu yake Peter kama kichocheo cha mlipuko ambao utauwa mamia ya watu wa mjini New York City.
Linderman anaeleza kwamba, hata kama nusu ya wakazi wa New York City watauawa kwenye mlipuko huo, itawakilisha kiasi cha .07% ya wakazi wa dunia nzima, hasara inayokubalika. Pia, ametoa siri ya kwamba ana uwezo wa kutibu wengine,[1] na hivyo amezoea kuwa mmoja kati ya kundi la mashujaa[2], lakini anakua akivaa uokozi wa dunia "maisha mamoja kwa wakati mmoja" na badala ya mipango ya kusaidia dunia ijisaidie yenyewe, huku Nathan akiibuka kwa sauti ya pamoja baada ya msiba. Miongoni mwa michoro Linderman anayoonesha kwa Nathan, mmoja ambao anaonekana Nathan amesimama kwenye Ofisi ya Rais Marekani.

Tabihi

Viungo vya Nje
, Director's blog on the filming of this episode.


Jamii:Sehemu za Heroes
Kuwait

Question: Rais wa Kuwait ni nani?





Kuwait (kwa Kiarabu: الكويت ‎) ni nchi ndogo ya Uarabuni kwenye Ghuba ya Uajemi. 
Imepakana na Irak na Saudia. 
Jiografia
Karibu nchi yote ni jangwa, lakini kuna pwani na visiwa vidogo. 
Historia
Historia ya Kuwait ilianza kama utemi mdogo chini ya familia ya Al-Sabah iliyokuwa chini ya Sultani wa Uturuki aliyetawala nchi jirani ya Irak hadi vita kuu ya kwanza ya dunia. 
Tangu kuingia kwa Waingereza katika nchi za ghuba, mwaka 1899 watawala wa Kuwait walijiweka chini ya ulinzi wa Uingereza kwa sababu waliuona afadhali kuliko ukuu wa Uturuki. 
Waingereza walitetea hali yake ya pekee dhidi ya Waosmani na baadaye dhidi ya Saudia. 
Baada ya kuporomoka wa dola la Uturuki Kuwait iliendelea kama nchi lindwa chini ya Uingereza hadi kupata uhuru wake tarehe 19 Juni 1961.
Katika miaka iliyofuata Kuwait iliona madai ya Irak ya kuwa tangu zamani Kuwait ni mkoa wake uliotengwa na ukoloni. 
Tarehe 2 Agosti 1990 dikteta wa Irak Saddam Hussein alivamia Kuwait na kuiteka. Katika vita ya pili ya ghuba Marekani pamoja na nchi nyingine ilishambulia jeshi la Irak katika Kuwait na kurudisha serikali ya Emir al Sabah.
Watu
Kati ya wakazi 4,044,500 asilimia 30 pekee ni wananchi au Wakuwait wenyewe. Wengine wote ni watu waliokuja kufanya kazi na kuishi hapo. Pamoja na wahamiaji kutoka nchi jirani, 60% ya wakazi ni Waarabu. Zaidi ya 30% tena wana asili ya India au nchi nyingine za Asia. Waafrika ni 76,698.
Lugha rasmi ni Kiarabu; wananchi wanakiongea kwa lahaja maalumu. Kiingereza pia kinatumika hasa, hasa katika biashara. 
Upande wa dini, wananchi karibu wote ni Waislamu, hasa Wasuni (70%), lakini pia Washia (30%). Ndiyo dini rasmi. Wakristo ni zaidi ya 10%, lakini karibu wote ni wahamiaji. Wahindu kutoka India ni wengi zaidi kidogo (karibu 15%). Wabuddha ni 2%.
Uchumi
Nchi ni tajiri kutokana na wingi wa mafuta ya petroli yaliyopo chini ya ardhi yake. Akiba zake ni kama 10% za akiba za dunia yote. Kabla ya kupatikana kwa mafuta mwaka 1938 nchi ilikuwa maskini lakini sasa ni kati ya nchi tajiri zaidi duniani. 
Kabla ya kugunduliwa kwa mafuta palikuwa na kilimo kidogo sana, halafu ufugaji na hasa uvuvi baharini.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo



Viungo vya nje

Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. 
 at Curlie
Wikimedia Atlas of Kuwait


Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Kuwait
Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Mashariki ya Kati
Ofisi ya Rais Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa

Question: Makao makuu ya Mamlaka ya Mawasiliano nchini Tanzania yako wapi?


Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa ni wizara kamili ambayo ipo chini ya Ofisi ya Rais na kusimamiwa na Waziri wa nchi akisaidiwa na manaibu wawili wao kama wasimamizi. Pia kuna Katibu mkuu ambaye yeye ni mtendaji Mkuu wa kila siku wa shughuli za serikali. 
Mojawapo ya kazi za Wizara hii ni kuratibu mipango yote ya maendeleo ya mikoa pamoja na Serikali za Mitaa chini ya uangalizi wa ofisi ya Rais. Dhamana ya uendeshaji wa Wizara hii upo chini ya Waziri ambaye pia ni mjumbe wa Baraza la Mawaziri la Tanzania.
Wizara hii imebeba dhamana ya maendeleo ya kimaeneo katika Mikoa na mitaa yake yote, hasa katika kuhakikisha kwamba miundombinu ya kila eneo kwenye ujenzi wa barabara na majumba inaendelea, tena kwa kiwango kilichostahili.  
Marejeo

Tazama pia
Serikali ya Tanzania
Wizara za Serikali ya Tanzania
Viungo vya nje



Jamii:Serikali ya Tanzania
Jamii:Dodoma
Historia ya Algeria

Question: Mji mkuu wa Algeria unaitwaje?

Historia ya Algeria inahusu eneo la Afrika Kaskazini ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Algeria. 
Historia ya kale
Historia inayojulikana ilianza na Waberber ambao wametokana na mchanganyiko wa wakazi asilia.
Tangu mwaka 1000 KK Wafinisia walianza kufika na kujenga miji yao ya biashara kwenye pwani ya Mediteranea. Muhimu zaidi kati ya miji yao ulikuwa Karthago uliopanua utawala wake hadi Hispania na Gallia (Ufaransa ya Kusini). 
Kumbe Waberber wa bara walijenga milki zao za Numidia na Mauretania.
Katika vita kati ya Karthago na Roma ya Kale Waberber walisimama upande wa Roma, hivyo wakapata uhuru wao kwa muda kidogo, lakini wakati wa karne ya 1 KK Roma ilianza kutawala eneo la Algeria moja kwa moja.
Numidia na Mauretania zilikuwa mashamba ya Roma na sehemu kubwa ya nafaka za Italia zililimwa huko. 
Mawe ya maghofu ya miji ya kale bado yanaonyesha uhusiano wa Algeria na Dola la Roma lililoitawala kwa karne nyingi hadi kuja kwa Waarabu katikati ya karne ya 7.
Utawala wa Roma ulivurugika baada ya Wavandali kutoka Ulaya Kaskazini kufika na kuanzisha milki yao kwa muda wa karne moja. 
Jeshi la Kaisari Justiniani I wa Bizanti ilirudisha utawala wa Kiroma, ila tu katika karne ya 7 uvamizi wa Waarabu Waislamu ulimaliza kipindi cha Kiroma.
Uvamizi wa Waarabu
Kuanzia mwaka 642 vikosi vya Waislamu Waarabu kutoka Misri walishambulia eneo la Afrika ya Kaskazini. Mwanzoni hawakufaulu kuwashinda Wabizanti lakini, baada ya uhamisho wa serikali ya makhalifa kutoka Medina kwenda Dameski, Waumawiya walikaza jitihada huko Afrika ya kaskazini.
Mwaka 670 jeshi kubwa la Waarabu likaunda mji wa Kairuan kusini ya Tunis ya leo na mji huu ulikuwa kitovu cha uenezaji. Walipoenea katika Algeria ya leo walirudishwa na Waberber Wakristo kwa msaada wa Wabizanti lakini jeshi lililofuata lilishinda na kufikia mwaka 711 Afrika ya kaskazini yote (maana yake nchi za leo za Tunisia, Algeria na Moroko) zilikuwa chini ya utawala wa Waarabu. Hapo sehemu kubwa ya Waberber walifanya haraka kujiunga na Uislamu wakasaidiana na Waarabu.
Matokeo hayo yalikuwa chanzo cha mabadiliko makubwa ya kudumu, maana yake upanuzi wa lugha ya Kiarabu kati ya wananchi na uenezaji wa Uislamu.
Ukoloni wa Wafaransa
Historia ya karibuni imeacha kumbukumbu yake inayoonekana katika athira kubwa ya lugha na utamaduni wa Kifaransa kutokana na ukoloni wa Ufaransa kati ya miaka 1830 na 1962.
Kwa Marais wa nchi tangu uhuru, angalia Orodha ya Marais wa Algeria.
Kwa sasa Algeria inajenga upya umoja wa kitaifa baada ya vita ya wenyewe kwa wenyewe iliyoishia mwaka 2002.
Nchi imebaki na idadi kubwa (25-30%) ya wakazi wa kabila la Waberber ambao kihistoria ndio wakazi asilia. Lakini kwa lugha, utamaduni na historia Algeria ya leo ni sehemu ya dunia ya Kiarabu. 


Jamii:Algeria
Jamii:Historia ya Afrika
Rastafari

Question: Filamu ya Lion King imeandikwa na nani?


Rastafari (wakati mwingine huitwa Urastafari) ni dini iliyoanzishwa huko Jamaika miaka ya 1930. Wakati mwingine dini hii hutambuliwa pia kuwa mfumo wa maisha na vuguvugu la kitamaduni. 
Rastafari inarejelea imani zao, ambazo zinategemea ufafanuzi maalum wa Biblia, kama "Rastaloji". Msingi wake ni imani ya Mungu mmoja ambaye anajulikana kama Yahu (Jah) ambaye anaishi ndani ya kila mtu. 
Mfalme wa zamani wa Ethiopia, Haile Selassie, anapewa umuhimu wa pekee. Marasta wengi humuona kama mwili wa Jah duniani na kama ujio wa pili wa Yesu Kristo. Wengine humwona kama nabii wa kibinadamu ambaye alitambua kikamilifu uungu wa ndani ya kila mtu. 
Rastafari inatilia mkazo Afrika, na Afrika ya ughaibuni ambayo wanaamini kuwa inanyanyaswa ndani ya jamii ya Magharibi, au "Babeli". Marasta wengi wanasisitiza wito kwa Waafrika walioko nchi za magharibi wa kurudi Afrika, hasa Ethiopia. Wanaamini kuwa bara la Afrika ni Nchi ya Ahadi ya "Sayuni". 
Marasta huita mfumo wao wa maisha "uhai" (livity). Ibada zao huita "misingi" (groundations), na hujumuisha muziki, kuimba, majadiliano na bangi, ambayo huonekana kama sakramenti. 
Marasta wengi hula vyakula vya asili bila nyama wala chumvi (vyakula hivi huitwa itali), wanaacha nywele zao kukua bila kuchanwa au kukatwa (dreadlocks).
Inaaminika kuwa kuna wastani wa Rasta milioni 1 duniani. 
Mmoja wa Rastafari maarufu sana duniani ni mfalme wa Rege, Bob Marley.
Historia
Rastafari ilitokea miongoni mwa jumuiya za Wajamaika weusi maskini katika miaka ya 1930. Itikadi yake ya Uafrika ilikuwa jibu dhidi ya utamaduni wa kikoloni wa Jamaika. Imani hii ilitiwa chachu na itikadi za Uethiopia na Vuguvugu la Kurudi Afrika lililotokana na falsafa za Marcus Garvey. 
Imani ilikua baada ya wahubiri kama Leonard Howell kutangaza kuwa  kuvikwa taji la ufalme kwa Haile Selassie kama Mfalme wa Ethiopia mwaka 1930 kulitimiza unabii wa Biblia. 
Katika miaka ya 1950, hali ya kupambana na utamaduni wa Rastafari ilisababisha harakati kuwa mgogoro na jamii pana ya Jamaika, ikiwa ni pamoja na mapigano ya vurugu na utekelezaji wa sheria. 
Katika miaka ya 1960 na 1970 ilipata heshima zaidi ndani ya Jamaika na kujulikana zaidi nje ya nchi kwa njia ya umaarufu wa wanamuziki wa Rasta walioumbwa na Rasta kama Bob Marley.
Jitihada za Rastafari zilipungua katika miaka ya 1980, kufuatia vifo vya Haile Selassie na Marley.
Rastafari ina madhehebu kadhaa ̈(Nyumba za Rastafari). Madhehebu maarufu ni Nyahbinghi, Bobo Ashanti, Kanisa la Sayuni Koptiki la Ethiopia (Ethiopian Zion Coptic Church) na Makabila 12 ya Israeli (Twelve Tribes of Israel) ambayo yana tafsiri tofauti kuhusu imani ya Rastafari. 
Viungo vya nje

 at Curlie
 – Filamu inayoonyesha uhusiano wa kiroho uliofichika kati ya Rastafari na watawa wa kihindi (Sadhus).
 Mtazamo wa kitaamuma kuhusu Rastafari (Chuo Kikuu cha Virginia)

 – Filamu kuhusu imani ya Rastafari
 on YouTube
 Imeandikwa na Jérémie Kroubo Dagnini
 na Jérémie Kroubo Dagnini kwenye jarida la Journal of Pan African Studies, vol. 3, n° 4, 2009
 Mahojiano na Ras Mike
 kutokaThe New York Review of Books (6 January 2017)

Jamii:Dini
Jamii:Afrika
Jamii:Jamaika
Saratani

Question: Matibabu ya ugonjwa wa saratani ni gani?

Kwa kundinyota yenye jina hili angalia Saratani (kundinyota)

Saratani (kutoka Kiarabu سرطان, sartan) au kansa (kutoka Kiingereza cancer) ni aina za ugonjwa unaotokana na seli za mwili zinazoanza kujigawa yaani kukua bila utaratibu na bila mwisho. 
Asili ya jina
Jina la saratani linatokana na neno la Kiarabu sartan linalomaanisha pia "kaa". Sababu yake ni ya kwamba mtaalamu Galenos wa Ugiriki wa Kale aliona uvimbe uliofanana na miguu ya kaa. Jina hili lilitafsiriwa baadaye kwa lugha nyingi. 
Hata kwa Kiingereza neno "cancer" linaweza kutaja pia jenasi moja ya kaa. Vivyo hivyo jina la kundinyota ya zodiaki ni "Cancer (constellation)" kwa Kilatini - Kiingereza na Saratani (kundinyota) kwa Kiswahili, yote kwa maana ya mnyama, si ya ugonjwa.
Matokeo ya ugawaji hovyo wa seli mwilini
Ukuaji huu unaleta uvimbe mwilini unaozidi kuwa mkubwa hadi unabana viungo vya mwili kama neva, mishipa ya damu, ubongo, mapafu, maini, utumbo na kadhalika na hivyo kuzuia visifanye kazi. Hivyo inasababisha kifo, mara nyingi baada ya kipindi cha maumivu makali.
Pamoja na hayo kansa / saratani huwa na tabia za kujisambaza mwilini mahali pengi baada ya muda fulani na kusababisha kutokea kwa vimbe nyingi mwilini vinavyoendelea kukua hovyo. Kama uvimbe hauna uwezo wa kusambaza seli zake mwilini na kusababisha vimbe mpya si saratani.
Kansa inaweza kutokea kwa mtu yeyote lakini hutokea zaidi kwa watu wenye umri mkubwa na watu wanaoathiriwa na kemikali mbalimbali. Katika nchi zilizoendelea ambako wanachi hufikia umri mkubwa saratani iko kati ya sababu kuu za kifo.
Uchunguzi na matibabu ya kansa ni utaalamu wa onkolojia ndani ya somo la tiba.
Aina za saratani
Zipo baadhi ya saratani zinazosababishwa na virusi kama vile saratani ya shingo ya kizazi. Saratani huweza kutokea kwenye sehemu mbalimbali za mwili kama vile mapafu, matiti[1], kibofu cha mkojo, shingo ya uzazi, ovari, utumbo, koo, mdomo, ngozi n.k. 
Jinsi ya kuepuka saratani
Hali nzuri ya lishe na mtindo bora wa maisha ni kigezo muhimu sana katika kuzuia saratani[2] na pia ni sehemu muhimu ya matibabu na kudumisha maisha bora baada ya matibabu ya saratani kumalizika. 
Matumizi ya baadhi ya vyakula huweza kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani na vyakula vingine huweza kupunguza uwezekano wa kupata saratani. 
Uzito wa mwili unapozidi kiasi unaweza pia kuongeza uwezekano wa kupata baadhi ya saratani. 
Pamoja na mtindo bora wa maisha unaodumisha ulaji bora, mazoezi ya mwili, uzazi na unyonyeshaji wa watoto wachanga, ni muhimu pia kupata na kufuata ushauri wa wataalamu wa afya kuhusu upimaji unaoweza kugundua mapema baadhi ya saratani na kuzidhibiti. Mfano wa upimaji huo ni pamoja na upimaji wa matiti na shingo ya kizazi kwa wanawake. Kuhusu vipimo au uchunguzi unaohitajika, pata maelezo zaidi kutoka kwa wataalamu wa afya.
Tanbihi

Viungo vya nje



Jamii:Magonjwa
Steven Kanumba

Question: Mama yake Steven Kanumba anaitwa nani?


Steven Charles Kanumba (alizaliwa tarehe 8 Januari 1984, Shinyanga - alikufa tarehe 7 Aprili 2012) alikuwa msanii wa maigizo na filamu kutoka nchini Tanzania. Katika historia ya tasnia ya filamu nchini Tanzania, Kanumba ndiye aliyekuwa msanii wa kwanza nchini kufanya kazi nje ya nchi na kuweza kuwavuta wageni kutoka nchi mbalimbali kuja kuigiza Tanzania. Hasa walikuwa Wanigeria kama vile Mercy Johnson, Emmanuel France, Nkiru Silvanus, Ramsey Nouah, na wengine wengi tu. Kanumba pia ameweza kuwaleta waongozaji filamu kadhaa was Kinigeria nchini.
Maisha
Steven alianza   masomo yake katika shule ya msingi yaBugoyi, na kuendela na masomo ya sekondari huko Mwadui na baadae kupata uhamisho katika shule moja jijini Dar es Salaam iitwayo Dar Christian Seminary. Alivyomaliza kidato cha nne akaendelea na masomo ya kidato cha tano na sita katika shule ya sekondari ya Jitegemee ilioko huko huko Dar es salaam.
Shughuli za uigizaji
Kanumba ameanza shughuli za kuigiza miaka mingi kwenye miaka ya "90". Ila kufahamika zaidi alianza mwaka 2002 mara tu baada ya kujiunga na kundi la sanaa ya maigizo maarufu kama Kaole Sanaa Group.



Hivi sasa amejibebea umaarufu mkubwa nchini Tanzania na amekuwa kipenzi cha wengi na amekubalika karibuni nchi zote za Afrika Mashariki na maziwa makuu.
Kwa sasa ameanza kutangaza sanaa nchi za Afrika ya Magharibi ikiwemo Nigeria na pia Wanigeria wamependezewa na uigizaji wake hivyo kushirikiana pamoja naye katika filamu kadha wa kadha.
Filamu ambazo wameshawahi kushirikiana pamoja ikiwemo na ile ya Dar to Lagos, She is My Sister na nyingine ambazo bado zinajengwa.
Filmografia
Televisheni
Jahazi
Dira
Zizimo
Tufani
Sayari
Taswira
Gharika
Baragumu
Filamu

Marejeo


Jamii:Watunzi wa Filamu Tanzania
Jamii:Waandaaji Filamu za Tanzania
Jamii:Waliozaliwa 1984
Jamii:Waigizaji filamu wa Tanzania
Jamii:Waliofariki 2012
Iraq

Question: Je, Irak imekuwa na rais wangapi?



Iraq (kwa Kiarabu العراق, al-ʿIrāq) ni nchi ya Asia ya Magharibi inayokaliwa hasa na Waarabu (75-80%) lakini pia na wengine, hasa Wakurdi 15%). 
Inajumlisha eneo la Mesopotamia pamoja na sehemu ya jangwa la Shamu na ya milima ya Zagros. 
Imepakana na Kuwait, Saudia, Yordani, Syria, Uturuki na  Uajemi. Kuna pwani fupi kwenye Ghuba ya Uajemi.
Jiografia
Sehemu kubwa ya Iraq ni jangwa lakini kuna eneo lenye rutuba kati ya mito ya Frati na Hidekeli. 
Kaskazini ni hasa nchi ya milima inayopanda hadi ya kimo cha m 3,611 juu ya UB.  
Hali ya hewa inalingana na mazingira. Kipindi cha kiangazi kuna joto kali. Majira ya Desemba-Februari kuna halijoto ya kupoa kusini na baridi kali mlimani.
Historia
Iraq ni nchi yenye historia ndefuː ilikuwa kitovu cha ustaarabu wa binadamu, mahali pa miji ya kwanza duniani katika Sumeri na Babeli. 
Baada ya kusambaratika kwa milki ya Waturuki Waosmani walioitawala muda mrefu, Iraq ilikubaliwa kuwa mwanachama wa Shirikisho la Mataifa mwaka 1932 ingawa hali halisi ilikuwa nchi lindwa chini ya athira ya Uingereza hadi mwaka 1958. 
Miaka ya hivi karibuni imejulikana hasa kutokana na vita mbalimbaliː kwanza vita dhidi ya Uajemi chini ya serikali ya Saddam Hussein tangu 1981, baadaye vita dhidi ya Kuwait na Marekani. 
Vita vya pili vya ghuba ya 2003 iliyoleta uvamizi wa Marekani ilizidi kuleta vifo na uharibifu. 
Hatimaye vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyoingiliwa na DAESH iliyoteka sehemu kubwa ya nchi, hasa kaskazini na magharibi.
Watu
Lugha rasmi na ya kwanza ni Kiarabu, ikifuatwa na Kikurdi ambayo pia imekuwa lugha rasmi, halafu lugha nyingine za jamii mbalimbali ambazo pengine zinatambulika kieneo.
Wakazi wengi (95%), hasa baada ya vita vya hivi karibuni, ni Waislamu, wakiwemo kwanza Washia halafu na Wasuni. Wakristo waliobaki ni 5%, wakiwemo hasa waamini wa Kanisa Katoliki la Wakaldayo na Waashuru wa Kanisa la Mashariki.
Uchumi
Iraq ina akiba kubwa za mafuta ya petroli ardhini. Mapato kutokana na mafuta yalileta maendeleo makubwa nchini hadi mwanzo wa kipindi cha vita vilivyoharibu sana nchi pamoja na uchumi wake.
Tazama pia
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
Marejeo
Shadid, Anthony 2005. Night Draws Near. Henry Holt and Co., NY, U.S. ISBN 0-8050-7602-6
Hanna Batatu, "The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq", Princeton: Princeton University Press, 1978
Charles Glass, "The Northern Front: A Wartime Diary"' Saqi Books, London, 2004, ISBN 0-86356-770-3
, being the adventures of an official artist in the garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921. (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu &  format)
, by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins) With illustrations and a map, 1908 (1909 ed). (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu &  format)

Benjamin Busch, "'Today is Better than Tomorrow'. A Marine returns to a divided Iraq", Harper's Magazine, October 2014, pp.29–44.
Viungo vya nje

Serikali

Taarifa za jumla

 at Curlie
 from the BBC News



Jamii:Nchi za Kiarabu
Jamii:Nchi za Asia
Jamii:Maeneo ya Biblia
Otago Daily Times

Question: Je,chuo kikuu kongwe zaidi nchini Uganda ni ipi?





Otago Daily Times(ODT) ni gazeti la kila siku linalochapishwa na kampuni ya Allied Press katika eneo la Dunedin, New Zealand.
Historia
Gazeti la ODT lilianza kuchapishwa mnamo tarehe 15 Novemba 1861. Hili ndilo gazeti kongwe kabisa la kuchapishwa kila siku nchini New Zealand. Gazeti jingine kongwe ni la Christchurch , The Press, ambalo ni kongwe kuliko ODT kwa miezi sita , lilikuwa gazeti la kuchapishwa kila wiki katika miaka yake ya kwanza lakini likabadilika na kuwa la kila siku.(Hivyo basi ODT ndilo kongwe katika sekta ya magazeti ya kila siku.)
Gazeti la ODT lilianzishwa na W.H. Cutten na Julius Vogel (hapo baadaye aliitwa Sir Julius) katika nyakati za uchimbuzi wa dhahabu katika eneo lao la Tuapeka, mojawapo ya maeneo ya Otago yaliyopatikana kuwa na dhahabu. Cutten alikuwa mchapishaji wa gazeti la kila wiki la the Otago Witness lililoanzishwa katika mwaka wa 1851. Vogel naye , mwanzilishi mwenzake Cutten, aliliona gazeti hili la ODT kama mbinu ya kutetea na kupinga sera mbalimbali katika serikali ya mikoa.
Kutoka kuanzishwa kwake, ODT lilikuwa na msimamo dhabiti katika soko la magazeti katika eneo la South Island. Magazeti mengine pinzani ya Dunedin yalikwisha haraka(labda kwa kushindwa na ODT huku gazeti la Evening Star pekee yake likiweza kufika miaka ya 1900. Wamiliki wa Star walinunua gazeti la ODT na kuachisha uchapishaji wa Star katika mwaka wa 1978 kwa sababu idadi ya wasomaji ilikuwa ikididimia.Kama matokeo ya hayo, kampuni ya Allied Press inachapisha ODT na magazeti mengine  madogo kote nchini New Zealand, kwa mfano: Greymouth Evening Star.
Gazeti la ODT huonekana kama gazeti baba kwa magazeti mengine manne makuu ya kila siku ya New Zealand. Gazeti hili lina usambazaji wa nakala 43,000 na wasomaji takriban 110,000.
Sera zake
Katika miaka yake ya mwanzo, ODT lilihusika katika kampeni nyingi za kupigania haki za jamii. Mfano mmoja ni liliporipoti kuhusu mazingira mbovu ya kazi katika eneo la Dunedin ,katika miaka ya 1880. Ripoti hizi ,zilizoandikwa chini ya Mhariri Sir George Fenwick na Mwandishi Mkuu Silas Spragg, zilisababisha mageuzi makubwa ya kisheria.
Sid Scales alikuwa mchoraji wa katuni wa gazeti la ODT kwa miaka 30 mpaka alipostaafu katika mwaka wa 1981. Tangu mwaka huo, mchoraji Garrick Tremain akawa mchoraji mkuu wa katuni wa gazeti hilo. Mhariri wa gazeti ni Murray Kirkness, aliyechukua hadhi hii kutoka mhariri wa muda mrefu, Robin Charteris mnamo Aprili 2007.
Virejeleo
^ Reed, A.H. (1956)  Dunedin: A.H. & A.W. Reed.
^ 
Viungo vya nje
 tovuti rasmi ya gazeti hili
 tovuti rasmi ya wachapishaji