kceager/Kinyastory huggingface dataset:
INZOZI Z'UMUNTU W'UMUKENE
Igice: Insigamigani
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo babonye umuntu

Hari umugabo wari umukene, atunzwe no kwikorera imizigo bakamwita umudeyideyi. Umunsi umwe, ari mu nzira yikoreye aza kunanirwa, aratura, maze aricara ngo aruhuke. Uko yakicaye, asinzirirako maze ararota.

Mu nzozi ze, asubira mu by’imibereho ye: ukuntu yakoraga ataruhuka kandi ntagire ikimutunga gihagije. Muri uwo mwanya hagoboka umwana w’umusore, maze aramubwira ati "Numvise amaganya yawe, nsanga ubabaye cyane, none unsabe icyo ushaka cyose."

Umugabo, kubera ubutindi yari afite amusubiza atabanje gutekereza, ati "Nyagasani ndagusaba ngo ikintu nzajya nkoraho cyose kijye gihinduka zahabu." Umusore aramusubiza ati "Nagize ngo uransaba ikintu gifite akamaro; none ni icyo unsabye! Cyakora kuko ari cyo ushaka, ngaho bibe uko ubyifuza." Amaze kuvuga atyo arazimira.

Nuko umugabo ashaka kureba ko ibyo wa musore amaze kumubwira ari byo, afata ingata ngo yikorere umutwaro, ingata ihinduka zahabu. Agiye kureba asanga n’ibyo yari yikoreye byose byahindutse zahabu nsa! Mbega ibyishimo! Umugabo asimbukira hejuru, maze ati "Hahandi he no kuzongera kwirirwa nkora! Kuva ubu nzajya ndya icyo nshaka cyose, nywe inzoga nshatse yose, ariko cyane cyane ubuki. Hehe n’ubutindi kandi! Nzongere kunywa amazi ukundi!"

Hashize akanya, afata impamba yari yitwaje ngo asezere ku butindi. Agifata ikijumba ngo atamire abona gihindutse zahabu. Yitabaza amazi ngo asome, yasoma amazi ntaze, kuko na yo yari yahindutse zahabu. Umugabo biramushobera, niko kuvuga ati "Ndabigenza nte? Umuntu ashobora kubeshwaho n’amabuye? Ko nduzi ndya ngasanga ari amabuye? Nanywa amazi ngasanga ni kwa kundi? Ntabwo nikoreye irya Kabara! Iyaba nari mbonye uwo nihera iyi zahabu yose akanyisubiriza ibijumba n’amazi byanjye nagayaga. Mbaye nka wa wundi ngo wabonye isha itamba agata n’urwo yari yambaye! Nagatangaye data uwo muntu wangiriye impuhwe! Ntiwari umugisha wari rugurumira!"

Nuko akiri muri ibyo, ariko atarabona umusubiza, arakanguka maze asanga yarotaga, ati "Mbega amahirwe; bya bindi byose ni inzozi! Imana irakarama! Sinzongera kurarikira ibyo ntashoboye kubona, ahubwo nzatungwa na duke twanjye."
Inshuti nyanshuti
Igice: Insigamigani
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo barikuganira ibijyanye n'imibanire nabandi

Kera habayeho umugabo Ndebe akaba umukungu kandi akagira inshuti eshatu yitaga iz'amagara. Umunsi umwe yenga inzoga atumira abe bose na za nshuti ze baranywa baranezerwa. Bamaze kwizihirwa, umwe muri bo witwaga Nzamurambaho arahaguruka ati "Ndagukunda, none nguhaye inka." Abari aho bose bamukurira ubwatsi.

Bukeye wa mugabo ashaka kugerageza za nshuti ze. Yica ihene ayihambira mu kirago. Bugorobye yikorera ya ntumbi, aragenda no ku nshuti ye Nzamurambaho ati "Ngize ibyago nishe umuntu, none ndagira ngo umperekeze tujye kumuta mu ruzi cyangwa mu gihuru butaracya, kuko bimenyekanye nanjye napfa." Nzamurambaho ngo abyumve ariyumvira, ntiyibuka ibyo yavuze, ni ko kumusubiza ati "Umugore wanjye ntahari, none rero ntabwo nakwisigira urugo n'abana. Genda urebe undi waguherekeza, jye simboneka." Ndebe arita mu gutwi.

Araboneza no kwa Mudatenguha, amutekerereza ibyamubayeho byose. Mudatenguha agira ubwoba ahinda umushyitsi ati "Nibadufata bazatwica twembi nta kubaza kandi jye ndengana. None mugenzi wanjye, umugore wanjye ari ku nda; none sinamusiga wenyine umbabarire." Ndebe akomeza urugendo no kwa Mutunamuka atizeraga nk'uko yizeraga ba bandi bombi; babaniraga ko yamutumaga ntiyange.

Amaze kumutekerereza ibyamugwiririye, undi abyumva vuba, aramusubiza ati "Hogi tugende, sinsubira no mu nzu, umugore atambaza ibyo ari byo." Bashyira nzira baragenda, bikoreye ya ntumbi.

Bageze mu ishyamba ry'inzitane, Mutunamuka ati "Reka tumujugunye aha nta muntu uzamubona. N'anamubona ntazamenya uwamwishe." Undi ati "Komeza gato". Bigira imbere baratura. Ndebe atekerereza Mutunamuka ukuri Kose. Amwereka ya ntumbi, undi asanga koko ari ihene.

Aho bahindukiriye banezerewe, Ndebe akoranya bene wabo maze ababwira ukuntu yagerageje inshuti ze agasanga inshuti nyanshuti ari Mutunamuka. Amugororera inka baribanira, atandukana na ba bandi bamukundaga urumamo.
Ibyifuzo bitatu
Igice: Insigamigani
Insanganyamatsiko: Bawucira iyo barikuganira ku mahitamo 

Umugabo n’umugore b’abakene bari batuye iruhande rw’ishyamba. Umunsi umwe ku kagoroba, itumba rica ibintu, batangira kuganira, bavuga iby’abaturanyi babo bifataga nabi kandi bafite ibintu bitagira ingano. Umugore aza kuvuga ati "Uwankiza sinamera nka bariya!" Umugabo ati "Ni ishyano kubona bene ba bantu bakoraga ibitangaza batakibaho! Ubu simba nisabiye icyo nifuza?"

Mu gihe bakivuga ibyo, babona umugore utagira uko asa atungutse iruhande rwabo, arabasuhuza, arababwira ati "Numvise ibyo mwavugaga, none mumbwire ibyo mwifuza, ariko ntimurenze bitatu, kuko nimubirenza, ntimubona na kimwe." Amaze kubabwira atyo, bayoberwa aho arigitiye.

Batangira kuvuga ibyo bakwiye gusaba. Erega ntibyari byoroshye kubona ibintu bitatu gusa ako kanya, n’ubukene bari bafite! Umugore rero araterura ati "Si njye uhitamo, ariko iyaba nari mfite uburenganzira, hari ibintu bitatu nasaba kandi bifite akamaro koko! Ntacyo mbona cyandutira kuba mwiza, nkaba umukungu kandi nkakiranwa icyubahiro mu birori no mu materaniro y’abakungu." Umugabo aramusubiza ati "Ibyo byose ntacyo bimaze, kuko umuntu ubifite atabura kurwara cyangwa gupfa akiri muto. Ikiruta ni ukugira ubuzima bwiza, imbaraga no kuramba."

Umugore na we ati "Ese kuramba byamarira iki umuntu ari mu butindi? Ahubwo byatuma aba umunyabyago igihe kirekire. Aho uzi kubura icyo urya no guhora mu maganya! Iyaba wa mugore yaduhaye uburenganzira bwo gushaka ibintu birenze bitatu kuko mbona dukeneye byinshi." Umugabo aramubwira ati "Ibyo ni koko, ariko reka twoye guta igihe, dutekereze neza, ejo tuzabe twabonye ibyifuzo bitatu bidufitiye akamaro koko. Reka tube twiyotera dore n’imbeho yaciye ibintu." Ubwo abivuga yenyegeza umuriro wari umaze gucika. Nuko umugore arivugisha ati "Mbega umuriro mwiza, uwampa inyama ngo nyotse kuri aya makara!" Akibivuga atyo, abona intongo y’inyama iraguye. Icyo ga kiba kibaye icyifuzo cya mbere!

Umugabo abonye iyo nyama, umujinya uramwica, abura aho akwirwa, atangira gutonganya umugore we, ati "Mbega umugore w’igisambo! Uko ni ugukunda inyama gusa? Ko duturiye ishyamba, inyama na zo ni ikibuze? Ukuntu wifuje nabi, icyampa ngo iyo ntongo igufate ku zuru!" Umugabo atararangiza kuvuga, babona inyama imase ku zuru ry’umugore. Umugore ararira, agerageza kuyikuraho, ariko biba iby’ubusa.

Umugabo abibonye aribwira ati "Noneho nanjye murushije ubucucu! Mugenzi wanjye ntundenganye; nkurahiye nkomeje ko ntigeze ntekereza kukwifuriza nabi. Nari ndakaye cyane, mbivuga ntazi icyo mvuga! Reka noneho twifuze ubukungu, maze nzakugurire akantu kabengerana uzashyira ku zuru, kajye gahisha iyo nyama." Umugore ati "Mbese ubu nakwihanganira guhorana iri shyano?" Icyampa gusa nkabona iyi nyama inyomotseho!" Akivuga atyo abona ya ntongo iguye hasi, ibyifuzo biba bibaye bitatu.

Umugabo abwira umugore ati "Iri ni isomo koko! Ntidukwiye kugondoza Imana; Yo yaturemye ni Yo izi ibidukwiye." Birira ya nyama kuko mu byifuzo bitatu ari yo bari basigaranye.
Ruhato n'agasamuzuri
Igice: Umugani muremure
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo babonye umuntu ugira amerwe yinyama

Habayeho umugabo Ruhato akaba n'umuhigi.
Umunsi umwe ajya guhiga , avumbura agasimba yirirwa akirukaho agera imunsi atarakica.
Amaze kunanirwa abaza ako gasimba ati «Wa gasimba we uri iki?»
Karamusubiza kati «ndi agasamuzuri ka muzunzuri,gasura ntikanutse, Kakicwa ntikaribwe, karibwa ntikanebwe.»

Umugabo ati «Ruhatonkwice!»

Agasimba karahagarara aracica agiye kukikorera karamunanira.

Umugabo arongera ati «Ruhato nkwikorere!»
agasimba karareka arakikorera akajyana i muhira.

Akagejeje mu rugo agize ngo aratura ka kanyagwa kanga kumuva ku mutwe.

Arongera ati «Mbe wa gasimba we uri agaki rwose?»
Agasimba kamusubiza nka mbere kati «ndi agasamuzuri ka muzunzuri, gasura ntikanutse, kakwicwa ntikaribwe, karibwa ntikanebwe.»
Umugabo ati «Ruhato nguture!»

Agasimba karemera aragatura.

Umugabo nawe atyaza imbugita ayitikuye ku gasimba yanga guhita .

Ruhato ati «wa gasimba we uri iki?» Kamusubiza nka mbere .

umugabo ati « reka nkubage!» Karemera arakabaga; arangije barateka.

Inyama zimaze gushya, Umugore agize ngo aragabura, zanga kuva mu nkono.

Umugabo ati «wa gasimba we uri iki?»

Agasimba kamusubiza kwa kundi.

Umugabo ati «Reka nkurye!» Agasimba karemera kava mu nkono arakarya.

Umugore abibonye abwira umugabo we ati «kandi wa mugabo we ntuzisazira, wabonye he inyama ziribwa zivuga!?»
Umugabo ati «ceceka wa mugore we nyihera umutsima gusa maze nkwereke!»
Umugore ati «uko biri kose sinsangira nawe.»

Umugabo ati «zireke nzirire n'ubundi ninge zaruhije!»

Umugabo atangira kurya, abwira umugore we ati «ariko wakwiririye,ubwoba bugiye koko kukwicisha ipfa n'inzara!»

Umugabo aririra arangije araryama.

Igicuku kinishye, nyamugabo ashaka kwituma, agezeyo biramunanira, ati «wa mugore yambwiye ukuri.»

Arakomeza arahatiriza ariko biba ibyubusa.

Niko kuvuga nka mbere ati ati «mbe gasimba uri iki?» Na ko kati «ndi agasamuzuri ka muzunzuri ,gasura ntikanutse ,kakicwa ntikaribwe, karibwa ntikanebwe.»

Umugabo ati «reka nkunnye.» Agasimba kamuturumbukamo kiruka, umugabo nawe ahita agwa aho.

Si jye wahera hahera umugabo n'ubusambo bwe.
Intege z'ubusaza za Sekarama
Igice: Igisigo
Insanganyamatsiko: Cyanditwe na Alexis Kagame

Nsigaye ngenda ayintamire,
Intaho yanjye ni ngufi!
Ndareka aho najyaga nigerera,
Hakambera ijuru-inyuma!
Ndigendera ay'abasinzi,
Singisimbuka akatsi!
Ndagenda nikubita umutego,
Nkiyesa imbere yanjye!
Nsigaye nigendera ay'umucuko,
Ndacuma akarenge!

Nava mu gikali njya ikambere
Imvura yose ikampitiraho!
Nsigaye ndi umucuze nk'intozo
Ni yo babona yashaje
Bakayambura imisibo!

Ndacyakora se iki Bahe banjye!
Uru Rwanda ko ntaruhingamo sinahure,
Singire n'intege zo gufata inkoni
Ngo njye kwihakirwa bushumba,
Uko murora, nzahereza he?

Nabuze uw'incuti wanshorera
Tukagenda umuseke ucyeya,
Ngo antereze inzira ya Rutare,
Ngo nsangeyo Rwabugili wahoze antunze,
Maze rizarase ngeze mu bitwa bya Munanira!
Ngo nimpinguka ambaze bwangu,

At: «Uracyakora iki Nyarusaza,
Ko watinze kunsanga ino? »
Nti: «Ndi aho, singitarama ku manywa,
Singitarama na nijoro:
Lya jambo nahoze mfite liragatabwa! »
Amaco y'inda 
Igice: umugani muremure
Insanganyamatsiko: amayeri

Kera habayeho umugabo utunze ihene nyinshi; bukeye ashaka umugore, babyarana umwana w'umuhungu.

Uwo mwana amaze kuba ingimbi, ababyeyi be barapfa; inzara nayo iza gutera muri icyo gihugu; umwana agatungwa n'ihene ababyeyi be bamusigiye.

Bukeye umukobwa wihitiraga arabutswe wa muhungu, aribwira ati «uwajya kwihakirwa kuri uriya muhungu yenda yakira iyi nzara, ndetse akangira umugore, byabura akangira umuja.»

Umukobwa arikora aramusanga, amubwira ko ashaka ubuhake.

Umuhungu aramurongora barabana baba aho batunzwe n'inyama z'ihene.

Amaherezo ariko ihene ziza gukendera hasigara ihene imwe gusa.

Umugabo akayireba akabura intege zo kuyica.Umugore nawe agahora amuteze amaso.

Haciye iminsi nyamugabo yigira inama yo kubaga ya hene, ariko atekereza kuyiharira.

Agushakira ubujeni arabwiyegereza, abwira umugore kumushakira umutsima; bisa n'uworosoye uwabyukaga!

Umugabo abaga iheUmugabo abaga ihene; umugore arateka; ahishije bararya, ibisigaye umugore arabipfundikira.

Umugabo bimurya mu nda, inyama zitatetswe bazitara ku rusenge nk'uko bari basanzwe babigira, bararyama.

Umugore amaze gushyirwayo, umugabo akemura ku bwanwa bwe, yenda ubujeni n'ubwo bwanwa abitera ku kananwa k'umugore arangije arisinziriza.

Bitinze umugore aza gukanguka, yumva ibintu bimuhanda ku munwa, akeka ko ari ikirago kimuhanda; akoze ku kananwa yumvaho ubwanwa, induru arayidehera ati «iri shyano ngishije ndarikwiza he?»

Bumaze gucya arabyuka, umugabo yisigaza mu buriri..

Umugore ararahira ati «Hehe no kurya inyama z'ihene!....Umugore atangira gupfuneka yivugisha ati «ibi bintu ndabikika nte ko nta mugore wameze ubwanwa!»
Umugabo asa n'ukangukiye hejuru maze abaza umugore bya nyirarureshwa ikimuriza.

Umugore yenda uruhu yari yiteye urukinga mu maso, oya si ukurira! Umugabo aramwegera aramubwira ngo niyihanagure, aceceke.

Umugore arahora, akuraho uruhu aramwereka.

Umugabo yifata ku munwa arumirwa.

Bigeze aho umugabo ati «mbere kurya ihene uri umugore nabyitaga iby'inzara, nkakwihorera. Ubundi iwacu nta mugore urya ihene; iyo ayiriye amera ubwanwa. Nibyo nawe wiboneye» Yungamo ati «ariko humura nzi umuti wamara iryo shyano wagushije.»

Umugore ashyitsa agatima munda.

Umugabo nawe ajya kwitarisha imiti, yiyahirira ibiti abonye byose; ikiri imisave, ikiri imibirizi, imiravumba, n'ibindi ntazi.

Araza arabihonda, arabivuguta ashyira ku kananwa ka nyamugore, ubujeni n'ubwanwa abikuraho.
Urucantege
Insanganyamatsiko: Imivugo, Urukundo

Narakurabutswe ngira amaraburira
Niyamiriye mbura amagambo
Nkwitegereje ndanezerwa
Mbonye uko uteye umutima utera bwangu
Nguhanga imboni nkunda iyaguhanze
Ndoye urwo ruhanga rwuje uburanga
Nkora inanga mu mirya ndacuranga
Maze nguhimba mpimbawe.

Nasanze uri ishashi ishashagirana
Nshishikarira kugushima
Nshimishwa n'uko uri umushibuka
Nabonye ayo matako atabuwe n'umutako
Ibibero biberewe n'amaribori
Nkebutse mu ntege intege ziracika
Nkomeje kureba mfatwa n'ikome
Umuriro uhinda umubiri wose.

Nagukunze inseko iserutse
Nkurebye ingohe ntizagoheka
Duhuje amaso ndasamara
Nsanga igituza kintengatenga
Mbonye akazindaro ngira muzunga
Maze nifuza kukugwa mu byano
Imbavu zimbabaza imbariro
Imbabazi zimbuza imbaraga.

Nabonye icyo kimero sinamenya uko merewe
Utambutse mbona urarambutse
Ukebutse nsanga uhebuje
Wongeye guseka riraseseka
Uyateretse nti ndaretse
Inkongi inkongeza ibikombe
Nti uwampa ngo ngusegure inkokora
Inkoko zibike nkubikiriye.
Inturo y'umujinya
Insanganyamatsiko: Ibyivugo

Ndi inturo y'umujinya yarutigerera igicuku
yenze ibara ry'igishwi n'ikibiribiri
ihirika mu rubingo iheruka gukoma ejo
nitwa CYARADAMARAYE
Abasangiye ububabare barisungana
Insanganyamatsiko: Imigani

Inkoko yibereye aho ari inshike, kandi itabuze kubyara. Rubanda rwarayimariye abana babaraguza, ikajya ihora ibiganya, yicwa n'agahinda. Bukeye inkoko yenga inzoga, irayikorera iragenda, ngo igiye gushaka uwo yatura umuruho wayo. Inkoko ihura n'imbwa, Imbwa irayibwira iti, "ntiwansomya kuri iyo nzoga, yewe Nyirankoko?" Inkoko iti, "ntawe nasomya ku nzoga yanjye, kereka nsanze duhwanyije umuruho narushye." Imbwa iti, "ntawandusha ubaho." Inkoko iti, "ngaho mbwira ibyawe." Imbwa irayisubiza iti, "mbwagura abana, bose bakabatanga ngasigara ndi inshike." Inkoko iti, "uwo si umuruho, uwaruha yaruha nka we, kuko abana bawe batabakubagira mu maso, ngo wumve barira. Byongeye, ntibituma utongera kubyara ndetse n'aho babajyanye wajya ujya kubasura, ubwo uraganya iki?" Nyirankoko ati, "Inzoga yanjye ntuyinyoye, nta muruho warushye, icecekere. Urora se uhwanye na njye ubyarira umushyo. Rubanda rwose ntirusibe kuza kureba ko nabyaye." Inkoko irakomeza n'inzoga yayo ku mutwe, ihura nihene. Ihene iti, "nsomya Nyirankoko." Nyirankoko ati, "nasomya uwo duhwanyije kugira umuruho." Ihene iti, "uwandusha umuruho yava he?" Inkoko iti, "ngaho ntekerereza umbwire umuruho warushye, numve." Ihene iti, "mbyara abana bakabajyana bakabagura umunyu, ubundi bakabagura ibishyimbo. Ibishyimbo bakabirya, ibindi bakabitera. Byamara kuzana umushogoro nakoraho bakantera i mijugujugu, kandi byaraguzwe abana banjye." Inkoko iti, "sigaho guteta uzajye ujya kubasura, boshye babakubita umushyo urora." Byageze aho inkoko iti, "njye kubaza inka kuko ariyo iruta izindi nyamaswa." Iraboneza n'inzoga yayo ku mutwe, ihura n'inka. Inka irayibwira iti, "wansomya akayoga Nyirankoko?" Nyirankoko ati, "oya, nzayisomya uwo duhwanyije umuruho."
Inka iti, "yewe ntawabona uwo tuwunganya ubaho mu gihugu. Uzi ko mbyara ikimasa, bakakibaga bakakirya, cyagwa se bakakigura icyo bashatse cyose. Ubwo ni ko bakama amata bakinywera, yewe ntibananyugamishe imvura ikanyicira ku musozi. Naba mbyaye inyana igapfa, nkaho barwaje, ahubwo bakayikuraho uruhu, bakarunukiriza igihe bankama ngo bakunde babone amata. Kwibonera amata nibyo biba bibababaje. Naho ibyo kumpoza amarira birakajya. Erega nkigura, ngakamwa cyane ngo batampurizaho imihini, abana babo babuze amata banywa." Inkoko iranyurwa iti, "aho nagendeye, ngaha nabona uwo duhuje umuruho. Icara dusangire iyi nzoga twarawurushye koko. Kugira ngo bakubagire umwana mu maso bagire no kumukunukiriza ngo bakunde babone amata abatunga. Ni umuruho mubi. Nuko inka n'inkoko ziricara zisangira iyo nzoga yo kwihoza agahinda zisangiye.

Zirangije zirataha. Zigiye gutandukana zisezerana kuzaba inshuti, kugirango zijye zisungana mu buzima bwazo bwose butoroshye hano ku isi.
Umuyaga n'izuba
Insanganyamatsiko: Imigani, Abana

Umuyaga n'izuba byajyaga bitongana iminsi yose, kimwe kikabwira ikindi ko kikirusha amaboko. Bukeye bibona umuntu wihitira. Umuyaga uti, "ngiye kumwambura iriya kanzu ye, nandusha imbaraga wowe ugashobora kuyimwambura, ndemera ko na we uzindusha." Izuba riremera.

Umuyaga urahuha cyane, ugerageza kuyimwambura. Wa muntu aherako arayikomeza n'amaboko yombi, yanga kuyirekura. Hanyuma izuba riracana cyane; ubushyuhe buramwica, aherako yikuramo ikanzu, ashaka aho igicucu kiri agira ngo yikingemo. Izuba riti, "nturuzi rero ko koroshya biruta gukoresha kiboko?" 

Akagabo gahimba akandi kataraza.
Ingoro y'umwogabyano 7
Insanganyamatsiko: Inka

Rwiyamwa ziga ingaga
N'umugambi w'ihangu
Rwa ngoboka ya rugina
Ingeri ibanza mu rubuga
Itwara rukikampiri

Icumu ryo mu ruti rw'indekwe
Rwavuye i Rusheshe
Rwiharaze isharankima.
Rwabaye igishami
Rugasagamba mu ijuri

Uburyo rwagabye amashami
Aho ruri ni se w'ishyamba
Kandi reka irukunde
Rubamo icumu ryiza
Yarigize umutabazi

Intambara ntiruyita si
Kurya iruhoza mu rugina
Imbuga yarwo iratukura
Ntirukunda gutaha
Rutagwije imitumbi

Yarukubitiye umucuzi
Wakwemerana na rwo
Ngo arukatire icyuma
Rwabimbuye imihigo.
Impuruza ikineshereza

Rwamuje mu nziza
Ari ukwiharira inzigo
Abenshi baragiye Itiro
Rubajyanaho impamba
Aho rugeze ku mpama

Rucinyaho impayamaguru
Y'umushumba wa Mporera
Za mpaka zirakuka
Yaruteye amaramu
Muri bene Murenzi

Rubahina umurumango
Igomba kurwunamura
Yanga ko rwaturika.
Yarukinduje umugabo
Uturuka mu Ruhitambazi

Acyikanga igitutu
Imbuga yaryo iratebera
Abura ubuhamagara abe
Abura umurasira na rimwe
Rwa ruti rumuhirika aho

Ingeri zigicura inkumbi
Yarujyanye mu mbuga
Kurumanza amacibiri
Inkubirane iba iya kabiri
Mu kurembera umuroha

Yabakuye imirambi
N'iyo ibagiriye isoni
Birirwa bayisenga
Ibuhirira nimunsi
Ari ko bahangaza.

Ni uko inkuba zitegeka
Abandi baragira inka mbi
Ingeri zirasuzugura
Ntibazabona izirimo
Ingoro y'umwogabyano!
Biraro  Mutegamando
Igice: umugani muremure
Insanganyamatsiko: Kwirinda kugira nabi

Habayeho umugabo akitwa Mwungeli, akagira abana mirongo urwenda n'icyenda. Umwana we w'umuhererezi akitwa Biraro Mutemangando.
Bari abatwa; umwuga wabo wari uwo kubumba inkono.

Biraro Mutemangando we, yanga kubunba inkono, ahitamo guhiga. Yiga kurasa, akamenya kuboneza.

Bukeye se aramubwira ati «Ko abatwa batungwa no kubumba, nkabona utabyikoza wowe wibwira ko uzatungwa n'iki?» Biraro ati «Nzitunga, nzitungisha umwuga wo guhiga, uwo kubumba ndawanze.» Mwungeli ati «Ndaguciye.»

Biraro asanga bakuru be ati «Mwungeli yanciye none ndagiye.»

Abandi bati «Tukajyana.»

Bahaguruka bose ari mirongo itanu. Baragenda, ngo bagere mu ishyamba bica inyamaswa yitwa Isenge.

Barayibaga. Biraro abwira umwe muri bo ati «Jyana inyama uzishyire data, wenda yakwibwira, amenye ko nkiriho, nkimwibuka.»

Umuhungu muzima aragenda ageze kwa se atura inyama araramukanya. Mwungeli abwira umwana ati «Wabaga he wa ngegera we!?» Umwana ati «Ngiyo intashyo Biraro Mutemangando akoherereje.» Se ati «Genda umubwire uti garuka wicika mu rugo rwa so ntawaguciye.» Biraro aragaruka.

Bukeye haza Abanyarwankeri bari bagishishije inka zabo. Mutemangando ati «Nimuze tubanyage ziriya nka zabo!» Bene nyina bati «Tujya gupfa twaba tuzira iki?»

Biraro Mutemangando aratera, aratamika arekura umwambi, wica abantu batanu, uca hagati y'abandi uvuza ubuhuha unyura munsi y'imfizi icura umuborogo.

Arongera yoherezayo undi mwambi bugi bukeba, wica abandi batanu, na none uca mu nsi y'imfizi icura umuborogo, maze abantu arabahumba.

Biraro aratabaruka, asanga se yagiye kubunza inkono. Inka bazibyagiza mu rugo.

Mwungeli aje ati «Narabivuze, Biraro ni umusazi, izi nka z'abandi zaje hano zite?
imbeba y' inyamerwe
Igice: insigamugani
Insanganyamatsiko: kurwanya ipfa

Imbeba yakuviriye mu mwobo itangira kuzerera ishaka icyo yarya. Iribwira iti «nzi ubwenge, no kunshuka biragoye, kuko nizera bake. Nta we ushobora kumfata.»
Yikoza hirya, yikoza hino; izerera inzu yose ariko iheba icyo yicira isari. Inyarukira mu kigega, ihingukira kuri rwagakoco.

Irahagarara irashishoza, yitegereza uwo mutego, irawuzenguruka.

Iratekereza iti «nta kabuza, ubu ni ubucakura abantu bahimbiye gufata imbeba.Ariko bararushywa n'ubusa, jye ntibazamfata.»

Ihanga ijisho kuri wa mutego, ibona hariho umubumbe w'urugimbu utemba ibinure; iti «nta kabuza dore ikizakora ku mbeba ! Dore akaryoshye bavuze ! Ninkoraho biraba bishize. Ibyo aribyo byose ariko, sinabura kurwegereza utuzuru, ngo ninukilize kuko ruhumura neza.»

Yomboka buhoro buhoro yegera rwagakoco.

Imbeba yawe iratekereza iti «mbega ukuntu abantu bagira ubwenge buke ! Bibwira ko nakora kuri ririya shyano ! Henga nzunguruke, ndetse ndibuze kugera kuri ruriya rugimbu ntacyo mbaye rwose.»

Irasotasota, itera udutambwe duto, sinzi uko yakomye imbarutso, igiye kumva ngo koco ! Ifatwa mu bujana. Imbeba ikuka umutima, ishaka kuyikiza biba iby'ubusa; iba ihezemo ityo.

Irajwigira itabaza zene wayo ntihaza n'imwe, ahubwo nyir'umutego aba araje.

Ayitegeza abana barayica, agatumbi bakajugunyira injangwe.

Mu Kinyarwanda baca umugani ngo «Uhima ipfa arahava.»

Si Njye wahera hahera umugani.
Ikirura n' umwana w Intama
Igice: insigamugani
Insanganyamatsiko: kwirinda gukina n umwanzi

Umwama w'intama warashotse, ako kanya haza ikirura cyaburaniwe, cyuka ako gatama inabi.
Ikirura: «Urabona ngo urantobera amazi? Ubwo bugabo wihaye urabuzira.» 

Umwana w'intama: «Nyagasani, ntundenganye, dore aho nibereye hepfo hano. Ushatse kunywa wanywa ayo haruguru aho.Sinazanywe no gutoba amazi kandi singuteye icyugazi na gato».

Ikirura: «Wayatobye .. Ziba! N'undi mwaka warantutse!»

Umwana w'intama: Nkagutuka nte ntaravuka, ko n'ubu unduzi ndi ku ibere».

Ikirura : «Niba atari wowe, ni mukuru wawe!»

Umwana w'intama: «Mukuru wanjye ntawe ngira!»

Ikirura : «Nuko rere ni umwe muri bene wanyu, dore ko mwese munzira. Oya ye!» kereka nihoreye!

Ikirura kigira ka gatama kiragashikuza, kikajyana mu ishyamba kukinopfora.

«Ugushungura ntakuburamo inkumbi.»

Si Njye wahera hahera umugani