kceager/Kinyastory huggingface dataset:
Nyiramwiza
Igice: fairy tale
Insanganyamatsiko: ni byiza kumvira

Kera habayeho umagabo, akagira umugore. Bukeye umugore arasama.
Umunsi umwe uwo mugore yegura ikibindi ajya kuvoma kandi akuriwe.

Aragenda aravoma, amaze kuzuza amazi mu kibindi, agerageza kucyikorera kiramunanira.

Nuko arivugisha agira ati «icyampa nkabona unyikorerera iki kibindi, maze iyi nda ntwite nazayibyaramo umukobwa, nkazamumushyingira; nazayibyaramo umuhungu bakazanywana.»

Ako kanya inkuba irakubita, ikibindi iragiterura igitereka mu rugo.

Biratinda maze wa mugore arabyara, abyara umukobwa. Bamwita Nyiramwiza.

Amaze kuba umwangavu, umurabyo ukajya uza ugahagarara ku mulyango, ushaka kumutwara.

Nuko wa mukobwa akaririmba ati «erega sinari nakura, yewe mwami wo hejuru, ninkura nzagusanga!» Bikomeza bityo! Ababyeyi be bamubuzaga kujya hanze kugira ngo inkuba itamutwara.

Umunsi umwe, abandi bakobwa baraza baramushukashuka ngo bajyane gutashya no kwahira ishinge.

Nuko yiteba ababyeyi be maze ajyana n'abandi.

Bageze ku gasozi, imvura iragwa.

Abakobwa bose bajya kugama mu isenga ry'impyisi.Bagezemo umurabyo ushinga ku mulyango.

Nuko ba bakobwa basohokamo umwe umwe; ugeze ku mulyango akavuga aririmba ati «si jye Nyiramwiza useka amasaro agaseseka.»

Maze umurabyo ukamureka agatambuka.

Nuko Nyiramwiza asigayemo wenyine araza, ageze ku muryango, avuga kimwe n'abandi.

Nuko araseka! Maze amasaro arameneka, yuzura hasi. Ako kanya inkuba irakubita. Me! Iramutwara! .Amaze kugera mu ijuru inkuba iramutunga, babana igihe kirekire.
Amaze kubyara gatatu ahetse uwa kane, abwira Nkuba ati «ndashaka kujya gusura iwacu ndabakumbuye.»

Inkuba irakubita, maze iramwururutsa.

Imuha amatungo: inka, ihene n'intama.

Imuha n'abagaragu bo kumutwaza amaturo n'ibindi byinshi.

Nuko Nkuba aramubwira ati «uramenye unyure mu nzira y'agatsibanzira, ntunyure mu nzira y'igihogere. Naho ubundi wazahura n'umugabo utari jye.»

Nuko Nkuba amaze gusubira inyuma, wa mugore yinyurira mu nzira y'igihogere, ngo mbese araba iki ?

Bageze imbere bahura n'igisimba. Kimwaka ibyo yari afite byose kirabirya. Hasigara we n'abana be gusa.

Kirangije kiti «mpeka» Aragiheka, maze akagenda ahigimba, naho ari ugucira amarenga ba bana be aho bari bahungiye ngo bajye kubwira basaza be ngo baze bamukize icyo gisimba.

Ubwana burarorongotana bugera kwa ba nyirarume, buvuga uko byagenze.

Hanyuma bambika imbwa, bafata amacumu n'imiheto baratabara.
Bahageze, basanga wa mugore agihetse cya gisimba, ariko atagishobora gutambuka.

Ababonye agiterera hasi. Babanza kugica agahera, nyuma bagica amaboko n' amaguru.

Ibyo cyari cyariye byose babikivanamo.

Nuko baracyica.

Nyiramwiza abona gutaha iw'ababyeyi be.

Si jye wahera !
Imana iruta imanga
Igice: Imigani miremire
Insanganyamatsiko:  Bawuca iyo babonye umuntu avuye mu mazi abira

Rimwe, Abanyarwanda bari mu rugerero rwa Mageragere h' i Kigali cya Mwendo mu karere ka Butamwa.

Bucyeye Cyilima Rujugira ajya kubasura, ahageze arababaza ati «igituma mudashotora u Bugesera ngo twigerageze ni iki?»

Babijyamo, bemera kubihubukira nta mana yeze.

Cyilima ubwe yiyemeza kuba umugaba. Bucyeye barashibura, baratera.

Ingabo z' i Bugesera zitwaga Imanzi zibibonye zityo, zemeza Nsoro kuzibera umugaba nka Cyilima, ariko bajya inama yo kudashoka barwana n'Abanyarwanda.

Abanyabugesera bakagenda bahunga Abanyarwanda amayembayembo, nabo Abanyarwanda bagakeka ko ari ukubahunga byo kubatinya.

Bageze ku musozi witwa Gihinga, Abanyabugesera baca ibico, bakubira Abanyarwanda hagati, babatera icyorezo kibi.

Ingabo z'u Rwanda zitwaga Imanga zibonye zisumbirijwe, zisigaye hagati y'urupfu n'umupfumu, zambura Rujugira umnuheto we, kugira ngo adakomeza kurwana.

Zimaze kuwumwambura, ziminjiramo agafu, zatra urukubo, zikwirwa imishwaro.

Cyilima ariruka Nsoro amwomaho.

Cyilima amaze kubanikira kuko ngo yatebukaga cyane, agera ku mukoke mugari, awusimbutse arateba ntiyawuzimiza, akubita ikirenge ku rutsike rwo hakurya, ikiguja cyawo kirarimbuka kimurunduriramo.

Ubwo Nsoro aba arahashinze, amuhagarara hejuru abanguye icumu.

Abonye Cyilima yihebye, amugirira impuhwe kuko mbere babanaga neza. Ati «vamo vuba nguhishe Imanzi zitaragushokeraho!» Cyilima avamo, ariko ubwoba ari bwose, akeka ko amushuka. Nsoro amuhisha mu mwobo, arenzaho ibyatsi.
Ni yo mvano yawa mugani ngo «aho umugabo avuye undi atereraho utwatsi.»

Imanzi zigeze aho Nsoro arazirindagiza, ati «nimuhogi twigendere, Abanyarwanda ni abahanya, Cyilima yansize!»

Amaze kwikubura n'Imanzi ze, Cyilima asohoka muri wa mwobo, yiruka amasigamana ijoro ryose.

Atungutse iwe mu Ruhango rwa Kigali, asanga rubanda bajumariwe, bagira ngo yapfuye.

Bamukubise amaso barishima, bakoma akamo batera hejuru, bamwe bati «Imana iruta Imanga» Ubwo bashaka kuvuga ingabo ze zitamukuye mu mazi abira.

Abandi bati
«Imana iruta Imanzi!» kubera ingabo za Nsoro zitifuzaga kumusonera.

Abandi na bo, abashaka kuvugira icyarimwe ko Imana iruta ingabo zose, ari Imanzi za Nsoro, ari n'Imanga za Cyilima n'izindi zose iyo ziva zikajya, bati:
«Imana iruta ingabo, kuko ariyo yonyine yakuye Cyilima mu nzara z'Imanzi za Nsoro, Imanga ze zimaze gusumbirizwa.»

Nuko iyo migani yose ivuga kimwe uko ari itatu isakara mu Rwanda.

Abubahuka bati «Imana iruta Imanga.»
Abahinyura bati «Imana iruta Imanzi.»
Abakomatanya bati «Imana iruta Ingabo.»

Si Njye wahera hahera umugani.
Imana iruta imanga
Igice: insigamugani
Insanganyamatsiko: Uyu mugani abanyarwanda bawuca iyo babonye umuntu avuye mu mazi abira.

Uyu mugani abanyarwanda bawuca iyo babonye umuntu avuye mu mazi abira.
Ni umwe n'iyi ibiri ivuga nka wo: Imana iruta imanzi, Imana iruta ingabo!

Yose yaturutse ku ngabo mu byishimo by'abanyarwanda Imana imaze kubarokorera umwami, ahayinga umwaka wa 1700.

Rimwe, Abanyarwanda bari mu rugerero rwa Mageragere h' i Kigali cya Mwendo mu karere ka Butamwa.

Bucyeye Cyilima Rujugira ajya kubasura, ahageze arababaza ati «igituma mudashotora u Bugesera ngo twigerageze ni iki?»

Babijyamo, bemera kubihubukira nta mana yeze.

Cyilima ubwe yiyemeza kuba umugaba. Bucyeye barashibura, baratera.

Ingabo z' i Bugesera zitwaga Imanzi zibibonye zityo, zemeza Nsoro kuzibera umugaba nka Cyilima, ariko bajya inama yo kudashoka barwana n'Abanyarwanda.

Abanyabugesera bakagenda bahunga Abanyarwanda amayembayembo, nabo Abanyarwanda bagakeka ko ari ukubahunga byo kubatinya.

Bageze ku musozi witwa Gihinga, Abanyabugesera baca ibico, bakubira Abanyarwanda hagati, babatera icyorezo kibi.

Ingabo z'u Rwanda zitwaga Imanga zibonye zisumbirijwe, zisigaye hagati y'urupfu n'umupfumu, zambura Rujugira umnuheto we, kugira ngo adakomeza kurwana.

Zimaze kuwumwambura, ziminjiramo agafu, zatra urukubo, zikwirwa imishwaro.

Cyilima ariruka Nsoro amwomaho.

Cyilima amaze kubanikira kuko ngo yatebukaga cyane, agera ku mukoke mugari, awusimbutse arateba ntiyawuzimiza, akubita ikirenge ku rutsike rwo hakurya, ikiguja cyawo kirarimbuka kimurunduriramo.

Ubwo Nsoro aba arahashinze, amuhagarara hejuru abanguye icumu.

Abonye Cyilima yihebye, amugirira impuhwe kuko mbere babanaga neza. Ati «vamo vuba nguhishe Imanzi zitaragushokeraho Cyilima avamo, ariko ubwoba ari bwose, akeka ko amushuka. Nsoro amuhisha mu mwobo, arenzaho ibyatsi.
Ni yo mvano yawa mugani ngo «aho umugabo avuye undi atereraho utwatsi.»

Imanzi zigeze aho Nsoro arazirindagiza, ati «nimuhogi twigendere, Abanyarwanda ni abahanya, Cyilima yansize!»

Amaze kwikubura n'Imanzi ze, Cyilima asohoka muri wa mwobo, yiruka amasigamana ijoro ryose.

Atungutse iwe mu Ruhango rwa Kigali, asanga rubanda bajumariwe, bagira ngo yapfuye.

Bamukubise amaso barishima, bakoma akamo batera hejuru, bamwe bati «Imana iruta Imanga» Ubwo bashaka kuvuga ingabo ze zitamukuye mu mazi abira.

Abandi bati
«Imana iruta Imanzi!» kubera ingabo za Nsoro zitifuzaga kumusonera.

Abandi na bo, abashaka kuvugira icyarimwe ko Imana iruta ingabo zose, ari Imanzi za Nsoro, ari n'Imanga za Cyilima n'izindi zose iyo ziva zikajya, bati:
«Imana iruta ingabo, kuko ariyo yonyine yakuye Cyilima mu nzara z'Imanzi za Nsoro, Imanga ze zimaze gusumbirizwa.»

Nuko iyo migani yose ivuga kimwe uko ari itatu isakara mu Rwanda.

Abubahuka bati «Imana iruta Imanga.»
Abahinyura bati «Imana iruta Imanzi.»
Abakomatanya bati «Imana iruta Ingabo.»

Si Njye wahera hahera umugani.
Imbwa ni igisambo
Igice: insigamugani
Insanganyamatsiko: Nyamwanga kumva ntiyanze no kubona : kwita ku imbuzi

Nijoro mu gicuku, igisambo cyaje ku nzu kigira ngo cyibe ibintu biyirimo, imbwa irakibona iramoka.
Nyir'urugo arabyuka, arareba ntiyagira icyo abona, maze akangara ya mbwa ngo iceceke, arongera ajya kulyama.

Igisambo kibonye ko asubiye kuryama, kiragaruka, kigerageza gukingura umuryango ngo cyinjire, ya mbwa irataka cyane.

Nyir'urugo yongera kubyuka; igisambo na cyo kimwumvise kirihisha.

Araza arareba yumva nta gikoma, akangara ya mbwa, asubira kwiryamira.

Igisambo kirongera kiragaruka; imbwa na yo irongera iramoka.

Shebuja arongera arayikangara, ariko ntiyabyuka.

Nuko mugitondo abyutse, asanga igisambo cyamwibye ibintu byinshi.

Yibuka uburyo yagiye akangara imbwa ye, maze ati «iyo umuntu atuka inshuti ye, abanzi be barishima.»

«Nyamwanga kumva ntiyanze kubona.»

Si Njye wahera hahera umugani.
Inzozi z'umuntu w' umukene
Igice: fairy tale
Insanganyamatsiko: si byiza kurarikira ibyo udashoboye kubona nyurwa nibyo ufite

Hari umugabo wari umukene, atunzwe no kwikorera imizigo bakamwita umudeyideyi.
Umunsi umwe, ari mu nzira yikoreye aza kunanirwa, aratura, maze aricara ngo aruhuke. Uko yakicaye, asinzirirako maze ararota.

Mu nzozi ze, asubira mu by'imibereho ye: ukuntu yakoraga ataruhuka kandi ntagire ikimutunga gihagije.

Muri uwo mwanya hagoboka umwana w'umusore, maze aramubwira ati «numvise amaganya yawe, nsanga ubabaye cyane, none unsabe icyo ushaka cyose.»

Umugabo, kubera ubutindi yari afiteamusubiza atabanje gutekereza, ati «Nyagasani ndagusaba ngo ikintu nzajya nkoraho cyose kijye gihinduka zahabu.»

Umusore aramusubiza ati «nagize ngo uransaba ikintu gifite akamaro; none ni icyo unsabye ! Cyakora kuko ari cyo ushaka, ngaho bibe uko ubyifuza.»

Amaze kuvuga atyo arazimira.

Nuko umugabo ashaka kureba ko ibyo wa musore amaze kumubwira ari byo, afata ingata ngo yikorere umutwaro, ingata ihinduka zahabu.

Agiye kureba asanga n'ibyo yari yikoreye byose byahindutse zahabu nsa!

Mbega ibyishimo! Umugabo asimbukira hejuru, maze ati «ahandi he no kuzongera kwirirwa nkora! Kuva ubu nzajya ndya icyo nshaka cyose, nywe inzoga nshatse yose, ariko cyane cyane ubuki.

Hehe n'ubutindi kandi! Nzongere kunywa amazi ukundi!»
Hashize akanya, afata impamba yari yitwaje ngo asezere ku butindi.

Agifata ikijumba ngo atamire abona gihindutse zahabu.

Yitabaza amazi ngo asome, yasoma amazi ntaze, kuko na yo yari yahindutse zahabu.

Umugabo biramushobera, niko kuvuga ati:
«ndabigenza nte?
Umuntu ashobora kubeshwaho n'amabuye?
Ko nduzi ndya ngasanga ari amabuye?
Nanywa amazi ngasanga ni kwa kundi?
Ntabwo nikoreye irya Kabara!» ..«Iyaba nari mbonye uwo nihera iyi zahabu yose akanyisubiriza ibijumba n'amazi byanjye nagayaga.
Mbaye nka wa wundi ngo wabonye isha itamba agata n'urwo yari yambaye!

Nagatangaye data uwo muntu wangiriye impuhwe! Ntiwari umugisha wari rugurumira!»

Nuko akiri muri ibyo, ariko atarabona umusubiza, arakanguka maze asanga yarotaga, ati «mbega amahirwe, bya bindi byose ni inzozi! Imana irakarama! Sinzongera kurarikira ibyo ntashoboye kubona, ahubwo nzatungwa na duke twanjye.
Karyamyenda
Igice: insigamugani
Insanganyamatsiko: Karyamyenda gashima kishyuye

Habayeho umuntu agakunda kurya imyenda.
Umunsi umwe, asanga ingwe yiyiciye ihene, arayibwira, ati «jyewe mfite ihene nyinshi, mpa akanyama, na njye nzakwishyura.»

Ingwe ntiyashidikanya, ndetse imuha uruhande rwose.

Undi munsi ajya mu rufunzo hafi y'uruzi guhambira imiganda y'inkorogoto, ahageze ahasanga ingona yishe inka.

Nuko abwira iyo ngona ati «reka dusangire iyi nka, na njye nzakwishyura.»

Ya ngona iremera baragabana. Hashize iminsi ya ngwe iza kumwishyuza, ayibwira ko izagaruka hanyuma.

Ngo asubire ku ruzi, ya ngona na yo iramufata iti «nyishyura».

Arayibwira ati «ejo uzaryame ahangaha, nzayizana, na we uyigire uko ushaka»

Iramureka aragenda. Ngo agere imuhira, asanga ya ngwe yaruhagazemo, iti «jyewe rero, sinsiga ntakwishe.»

Wa muntu na we, ati «oya, ndeka irya none, ejo uzagaruke.»

Ngo bucye, igaruka kumwishyuza.

Arayibwira, ati «jya hariya hafi y'uruzi, ni ho nayishyize narangije kuyica.

Naho arayereka aho yari yasize ya ngona. Ya ngwe iramanuka no ku ruzi.

Igeze aho yagombaga gusanga ihene, ingona yari yihishe mu byatsi iba yayibonye nk' ejo, irasimbuka irayifata, irayica iti «birarangiye wa mugabo ntiyambeshye.»

Imaze kubaga, uruhu iruha wa mugabo, na we arugura inka ebyiri zose. Akira ya myenda ye atyo.

«Akaryamyenda gashima kishyuye.»

Sinjye wahera hahera umugani!
Maguru na nsibika
Igice: Inkabyankuru
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo bashaka amakabyankuru

Mureke mbacire umugani mbabambuze umugano nuzava i Kantarange azasange ubukombe bw'umugani narabumanitse kumuganda w’inzu.
Harabaye ntihakabe harapfuye ntihagapfe hapfuye imbwa n’imbeba hasigaye inka n’ingoma.

Kera habayeho umugabo akitwa Maguru ya Sarwaya akaba umuhigi mu ishyamba rya Manyinya na Maganya. Maguru uwo yahigaga imbogo n’insibika mu ishyamba rya Manyinya na Maganya. Umunsi umwe aza kujya guhiga mu ishyo ry’insibika asanga aho insibika ziryamye maze ayica umurizo. Ni uko insibika zishiduka Maguru yiruka zimwirukaho maze Maguru arazisiga. Ni uko insibika yaciriye umurizo iramubwira iti shahu Maguru nubwo ujyaniye umurizo shahu Maguru we Maguru we Maguru we hee
Unjyaniye umurizo Maguru we
Nzigira inkoni nziza uzantora
Unjyaniye umurizo Maguru we
Nzigira agacuma keza uzanjyana
Unjyaniye umurizo Maguru we
Nzigira umukobwa mwiza uzandongora
Ni uko Maguru arataha abitekerereza nyina, nyina akibyumva ati uramenye mwana wanjye ejo ntuzajye guhiga. Maguru bukeye afata imbwaze arazizirika aragenda no muri rya shyamba rya Manyinya na Maganya. Agezeyo ahura n’agakoni keza we arakareba yibuka amagambo insibika yamubwiye igira iti Maguru we Maguru wehe
Unjyaniye umurizo Maguru we
Nzigira inkoni nziza uzantora
Unjyaniye umurizo Maguru we
Nzigira agacuma keza uzanjyana
Unjyaniye umurizo Maguru we
Nzigira umukobwa mwiza uzandongora
Nuko Maguru arikomereza muri rya shyamba rya Manyinya na Maganya yegeye imbere ahura n’agacuma keza wehe Arakareba yibuka amagambo insibika yamubwiye maguru arikomereza muri rya shyamba Yegeye imbere ahura n’umukobwa mwiza we aramureba yibuka amagambo insibika yamubwiye bimwanga munda. Aramurongora ati ikiba kibe njye nzanywa umuti njye Maguru Yasarwaya. Nuko baragenda bageze mwishyamba rwagati Maguru agiye kubona abona umukobwa ahindutse insibika wehe Maguru aribaza biramuyobera Maguru ashya ubwoba we biramuyobera nuko wamukobwa aramubwira ati sinakubwiye shahu Maguru we Maguru we Maguru wehe
Sinakubwiye Maguru we
Nzigira inkoni nziza uzantora
Sinakubwiye Maguru we
Nzigira agacuma keza uzanjyana
Sinakubwiye Maguru we
Nzigira umukobwa mwiza uzandongora
Nuko Maguru murakokanya nibwo yahise yurira igiti ageze hejuru aca akababi maze aragatuma karagenda no mugatuza kanyina, nyina abibonye ati umwana wanjye wehe nibwo ahise arekura imbwa zose za Maguru ziragenda no muri rya shyamba rya Manyinya na Maganya wehe zifata insibika zose zirazica nuko Maguru aramanuka arataha n’imbwa ze.
Sinjye wahera hahera Maguru n’insibika
Biraro Mutemangando
Igice: Umugani muremure
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo barikuvuga kumibanire mu muryango

Habayeho umugabo akitwa Mwungeli, akagira abana mirongo urwenda n'icyenda. Umwana we w'umuhererezi akitwa Biraro Mutemangando.
Bari abatwa; umwuga wabo wari uwo kubumba inkono.

Biraro Mutemangando we, yanga kubunba inkono, ahitamo guhiga. Yiga kurasa, akamenya kuboneza.

Bukeye se aramubwira ati «Ko abatwa batungwa no kubumba, nkabona utabyikoza wowe wibwira ko uzatungwa n'iki?» Biraro ati «Nzitunga, nzitungisha umwuga wo guhiga, uwo kubumba ndawanze.» Mwungeli ati «Ndaguciye.»

Biraro asanga bakuru be ati «Mwungeli yanciye none ndagiye.»

Abandi bati «Tukajyana.»

Bahaguruka bose ari mirongo itanu. Baragenda, ngo bagere mu ishyamba bica inyamaswa yitwa Isenge.

Barayibaga. Biraro abwira umwe muri bo ati «Jyana inyama uzishyire data, wenda yakwibwira, amenye ko nkiriho, nkimwibuka.»

Umuhungu muzima aragenda ageze kwa se atura inyama araramukanya. Mwungeli abwira umwana ati «Wabaga he wa ngegera we!?» Umwana ati «Ngiyo intashyo Biraro Mutemangando akoherereje.» Se ati «Genda umubwire uti garuka wicika mu rugo rwa so ntawaguciye.» Biraro aragaruka.

Bukeye haza Abanyarwankeri bari bagishishije inka zabo. Mutemangando ati «Nimuze tubanyage ziriya nka zabo!» Bene nyina bati «Tujya gupfa twaba tuzira iki?»

Biraro Mutemangando aratera, aratamika arekura umwambi, wica abantu batanu, uca hagati y'abandi uvuza ubuhuha unyura munsi y'imfizi icura umuborogo.

Arongera yoherezayo undi mwambi bugi bukeba, wica abandi batanu, na none uca mu nsi y'imfizi icura umuborogo, maze abantu arabahumba.

Biraro aratabaruka, asanga se yagiye kubunza inkono. Inka bazibyagiza mu rugo.

Mwungeli aje ati «Narabivuze, Biraro ni umusazi, izi nka z'abandi zaje hano zite?» Mwungeli araza n'inyota yose, afata umuheha awushinga mu mata, aranywa, ariruhutsa, noneho ati «Navuze ko Biraro Mutemangando natankiza azanyica; none ngaho birabaye, reka azankize!» Bajya guca icyarire barazisasira.
Biraro Mutemangando asasa mu muryango, atekera itabi aranywa. Inka iza gukorora.

Mwungeli ayumvise ati «Ni nde unkororeza inka? Ndabizi ni wa musazi Biraro nta wundi wabigira! Nongeye kuguca uranze ubaye ikivume.»

Si Njye wa hera hahera umugani. Biraro Mutemangando abyuka kare ajya kubwira bene se ati «Data yongeye kunca aho kungororera.» Barongera barahaguruka bagenda ari mirongo itanu, bajya guhakwa.

Baragenda bajya kwa Gahaya bati «Turashaka ubuhake.»

Gahaya ati «Ntawakwanga guhaka abantu baza bashaka ubuhake.»

Bukeye Gahaya aza kubagira Mutemangando inka, maze umwana ayoherereza se Mwungeli.

Umunsi umwe kwa Gahaya haza kuvumbuka imbogo.

Bati «Uyica aragororerw, kandi udatabara arabeho baramurimburana n'abe.»

Biraro Mutemangando aragenda arayirukana, ayitera icumu, imbogo iriruka, arongera ayitikura icumu mu rubavu ayitura hasi ayicara hejuru, maze atuma kuri bene se ngo nibajye kurimbura kwa Gahaya.

Ntibahasiga n'uwo kubara inkuru.

Ni uko Biraro Mutemangando uko yakicaye kuri ya mbogo yitwaga Rubito, ararigita baramuheba.

Bakuru ba Biraro bigarurira igihugu cyose cya Gahaya, baragitegeka.
Si Njye wahera hahera umugani.
Ugiye iburyasazi
Igice: Insigamigani
Insanganyamatsiko: Ugiye i Buryasazi azimira nzima

Kera habayeho umukobwa bamushyingira i Buryasazi.
Nyirabukwe agize ngo aramuhereza isazi yatetse, nyiramama wanjye aranga ngo iwabo ntibarya isazi.

Bukeye nyirabukwe yenda akabya ashyiramo isazi, arapfundikira ashyira atereka ku ziko.

Ahamagara umukazana we aramubwira ati «.œmwana wanjye, ngutwo utuboga twa Sobukwe, uramenye ntidushirire, ucanire neza, nguwo n'umunyu uze gushyiramo twe tugiye guhinga kure.»

Nuko nyirabukwe yegura isuka akurikira abahinzi mu murima.

Wa mugeni aherako yegera iziko aracanira.

Isazi zimaze guhwana, igihe cyo gushyiramo umunyu kigeze, awushyiramo, ageze aho yenda agati akozamo ararigata ngo yumve uko bimeze; akojeje ku rurimi, yumva biraryoshye.

Atereka akabya hasi agumiriza gukozamo agati arigata; akabya kamaze guhora, araterura arumika ku munwa, rwumirana ubwo!

Nuko yigunga aho agakono kamubayeho ingunga! Igihe cy'amahingura kigeze, birashyira nyirabukwe araza.

Ageze mu rugo ahamagara umukazana we ati «mbe nyamwari.»

Undi yitabira mu gakono, ngo «Huum.» Ngwino unture. «Huum»

Nyirabukwe ageze aho yinjira mu nzu asanga agakono kumiye ku mukazana we, aratangara ati «byakugendekeye bite?»

Undi abura icyo avuga. Nyirabukwe akamukuraho aragenda azana izindi sazi arateka, ashyiramo umunyu, igihe cy'ikaraba kigeze, ntiyirirwa abaza umukazana, amuhereza amazi arakaraba, kuko yari azi neza ko yavuye ku izima!

Nuko ashyira aho ngaho bararya.

Ngaho aho umugani wakomotse ngo «Ugiye i Buryasazi azimira nzima!
Ikirura n'umwana w'intama
Igice: Umugani muremure
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo bashaka kuvuga kumuntu wiyenza kandi ntamamvu afite

Umwama w'intama warashotse, ako kanya haza ikirura cyaburaniwe, cyuka ako gatama inabi.
Ikirura: «Urabona ngo urantobera amazi? Ubwo bugabo wihaye urabuzira.» 

Umwana w'intama: «Nyagasani, ntundenganye, dore aho nibereye hepfo hano. Ushatse kunywa wanywa ayo haruguru aho.Sinazanywe no gutoba amazi kandi singuteye icyugazi na gato».

Ikirura: «Wayatobye .. Ziba! N'undi mwaka warantutse!»

Umwana w'intama: Nkagutuka nte ntaravuka, ko n'ubu unduzi ndi ku ibere».

Ikirura : «Niba atari wowe, ni mukuru wawe!»

Umwana w'intama: «Mukuru wanjye ntawe ngira!»

Ikirura : «Nuko rere ni umwe muri bene wanyu, dore ko mwese munzira. Oya ye!» kereka nihoreye!

Ikirura kigira ka gatama kiragashikuza, kikajyana mu ishyamba kukinopfora.

«Ugushungura ntakuburamo inkumbi.»

Si Njye wahera hahera umugani.
Umugani w'ubushwiriri 
Igice: Umugani muremure
Insanganyamatsiko: Inkuru zo guhakwa

Ubushwiriri bwari bufite se, yarabubyaye ari butandatu, hanyuma arapfa.
Umunsi umwe, bwigira inama buti «tujye guhakirwa inka.»

Ubushwiriri bujya guhakwa.

Bumaze kugabana inka imwe, burataha.

Busohoye bujya inama buti «turye iyi nka, nitumara kuyirya dusubire kwa databuja, aduhe indi.»

Inama yo kurya inka imaze kunoga, ubushwiriri butoranya imirimo, kamwe kati «ndajya gusenya inkwi.»

Akandi kati «ndajya gukura amashyiga.»

Akandi kati «ndajya kurahura.»

Akandi kati «ndajya kuvoma.»

Tubiri, agakuru n'agato, dusigara aho.

Kamwe kati «Ndabaga.»

Akandi kati «ndagufasha.»

Ubushwiriri bujya ku mirimo yabwo.

Ubwasigaye imuhira, inka burayica, burayibaga, inyama buzigira neza, buratondora.

Ubwari bwagiye ntibwagaruka.

Akari kagiye gusenya kagize ngo karavuna urukwi, kanyerera intagarane, karapfa.

Akagiye kuvoma, kabona igicucu cyako mu mazi kati «yewe wa mwana we uri mu mazi urakora iki? Reka nze ngukubite!»Karasimbuka kitera mu mazi, kamira nkeri, karapfa.

Akari kagiye gukura amashyiga akitura hejuru, karapfa.

Akari kagiye kurahura, kagenda kiruka, karanyerera, kikubita hasi intagarane, na ko karapfa.Aka gatanu n'aka gatandatu (twa tundi twasigaye imuhira) tubonye ko twarangije kubaga, tugategereza utundi ntitutubone, turibwira tuti «ahari babonye ibyo birira ntibaza.»
Kamwe kati «ngiye gushaka uwagiye gusenya, nimubona ndajya gushaka n'abandi.»

Akandi kati «ngiye gushaka uwagiye kuvoma, nimubona ndajya gushaka n'abandi.»

Akari kagiye gushaka uwagiye kuvoma, karora mu mazi, kabona igicucu cyako, kagira ngo ni wa wundi urimo.

Karavuga kati «ubonye igihe wagiriye kuvoma ukaba ugejeje iki gihe utaraza ? Dore twabuze icyo dutekesha inyama, naho wowe wibereye mu mazi ! Henga nze ngukubitiremo.»

Karasimbuka, no mu mazi ngo «dumbuli» kagenda gatyo, karapfa.

Akari kagiye gushaka akagiye gutashya, kabona kari mu nzira gatandaraje, katazi ko kapfuye, kati «igituma waheranye inkwi, tukaba twabuze icyo dutekesha. ni iki ? Twarangije kubaga kare, naho wowe wigaramiye mu nzira nta soni? Reka nze tubonane.»

Kagenda kiruka, gakuba ijosi, karapfa.

Udushwiriri turimbuka dutyo ntihasigara n'ako kubara inkuru. Inyama ziribwa n'ibisiga.