Indyoheshabirayi - Umuvugo 3
Insanganyamatsiko: Imivugo

Majoro ayaka Abasilimu; na bo bayirega Abanyamishanana; hanyuma Ildefonsi Mutembe ayiranga kwa Bitugangando, mu Nyakibanda.
 
Inyumba isanga inzira iyo igenda, 
Nti: Iya rubumbuza mu muhanda, 
Ndavuga ingurube batagereranya 
Iya rudacishwa amayira asanzwe 
Si inyamaswa ni ikirunga
 
Uyibona iseduka mu isayo 
Ugahuga ibyitwa gutangara, 
Ukabura ukwo isa ugatayo utwatsi! 
Jye nayobonye ukwo nayibwiwe 
Umunsi irangwa impera y'igihugu
 
Igaca rubanda umukendero 
Iturutse ahantu nje kubabwira. 
Majoro agambiriye Abasilimu 
Ati: "Mwe mutunze ingurube zacu, 
Murazirunde muzinyereke
 
Ntore iy'urucece yijihije 
Izazimanwa ibirori byaje!" 
Baranasigana abahungu, 
Bati: "Dore kwishwa imirimo ngibi! 
Kuba abasilimu bo mu magote
 
Ibyo biragaragara ntibigihishwa! 
Turakubwira gahwa mu rwondo: 
Abadusirimukanye mu bwenge, 
Benda ingurube bareka igote! 
Bagumana isunzu benda isake!
 
Ingofero zacu barazitinya 
Amagi aho atewe barakukumba. 
Ukwo baduhenda turihorera 
Baraturyamira tubireba! 
Baba injajanganya bakuryarya!
 
Ukwo batunnyega ngo turafurebye, 
Amata zihumuje bagateka. 
Imineke bayimaze mu gihugu 
Bakayisomeza aho n'inzagwa, 
Ibyo Umunyarwanda yarabiziraga
 
None wibareka, nibaze: 
Na bo barunde barazitunze! 
Ntugakangwe na karavati 
Abanyamishanana baraziturusha." 
Majoro ngo abyumve avunya Abatutsi,
 
Arabibabwira bagwa mu kantu! 
Barigunga umwanya munini 
Aho bigeze bati: "Uwabimubwiye 
Yanze Umwami, aradupfuruye, 
Abuza ko isunzu riduhishira!"
 
Mutara ni bwo ahamagaye imishanana 
Yo n'amagote biba uruvange, 
Ati: "Uyu Muzungu reka azitwake 
Nta mugayo zituruka iwabo! 
Dore inka zanyu nazibaka, 
205 Mwazirunda nta mahane, 
Kuko mwazigabiwe na twe! 
Ngaho mwishakemo inkuke! 
Uwayiturusha agure aba bantu! 
Uwo byaturukaho ayidukinze,
 
Byamukoraho mubikinisha!" 
Bati: "Erega ingurube ni ibihumbi! 
Turazitunze tuba tukuroga!
Nyamara iyaruta izo mu Rwanda 
Iyo uwo Muzungu twumva ashaka,
 
Itungwe na nde wo kuyitanga? 
Kuko ingurube iryoha cyane, 
Ikaba tutareka ko iba umucanda!" 
Umwami ati: "Reka mwidutinza! 
Aba b'ibigoma barazitunze!"

Akebuka Semutwa na Mutembe: 
Bajya mu ruhando aho mu bahungu 
Abahata ijisho bashya igitutu! 
Arabyitaza Semutwa ariko, 
Ati: "Nta ngurube ngira mba nkuroga!
 
Narazihumbye nkiri umuntu! 
Narazitsembye nkijya kubyibuha 
Insigazwa yazo nimundebe." 
Ni bwo Mutembe amwanzuranije, 
Ati: "Reka abeshye Umwami mwumve!
 
Ubwo duheruka kuza i Save,
Nta bwo wishe ingurube ikuruta? 
Nta n'urwandiko waturatiye 
Rw'Umuzungu utuye i Rubona 
Rw'ukwo utunze ingurube z'iwe,

None ucurikiranye izo ndahiro?" 
Sendashonga agira Mutembe 
Ati: "Urasesereza ibirego cyane! 
Aho yazirazaga se uhavuze utyo, 
Abanyazi bahatumwe zigashirayo,
 
Twabigira dute ku itariki? 
Jya uhakoza agatima wibwire, 
Wibuke guhina amagambo! 
Ahubwo va ku giti dore umuntu: 
Bwira Umwami interuro yawe
 
Yo kuba uri inganza-marumbo! 
Ingurube z'ibicece z'ubwoko, 
Uzifite yivamo nk'inopfu!" 
Umwami abyendera mu kirere, 
Ati: "Erega ni ukuri ko Mutembe!

Gira uturangire izidutunga, 
Ubwoko bwazo aho wabusanze?" 
Undi ati: "Iyo ubimbaza utyo tukiza, 
Mba nabirangije kare kose!
Ndabikubwira usange ari ukwo!

Ubwo ugarukiye mu Nyakibanda, 
Nta Mupadiri wahasanze? 
Ubumiramize aburusha Rubanda, 
Akaba ari jyewe umunyura heza! 
Nta bwo agereranywa mu mubyimba: 

Izina yahawe ry'ubwo bwema, 
Bitugangando riramukwiye!  
Nguwo utunga izirema ibondo! 
Nguwo utanga izihaga umuntu! 
Nguwo uwagukiriza abantu,
 
Akabaha inkuke y'uyu munsi!" 
Mutara ati: "Ngiyo yewe inama!" 
Ahuta asanga Majoro mu nzu, 
Ati: "Iyo washakaga ubu nzi aho iri, 
Ni ukwo itunzwe n'abadatorwa,
 
Kuyikomeraho nkabibakeka. 
Nyamara wanditse nk'ibaruwa, 
Nkayiha umuntu akayigabana, 
Ari wowe ndabona ko byashoboka!" 
Majoro abyumvise arahuta.
 
Yaka wino ashyira ku meza, 
Araruziringa afunga bahasha, 
Baruha umuntu ngo ahutere, 
Ajye Nyakibanda shishi itabona 
Kwenda "Indyohesha-birayi!"