kceager/Kinyastory huggingface dataset:
Umusaza n'abuzukuru be
Igice: Umugani muremure
Insanganyamatsiko: Bawucira abana babigisha ubwumvikane mumuryango

Umusaza yari afite abuzukuru batatu b'abasore; abo bana ntibumvikane, ahubwo iteka bagahora batongana. Sekuru yabireba bikamubabaza cyane.
Bukeye arababwira ati Â«bana banjye, mujye mubana neza ntimugahore mupfa ubusa.» Abasore bawe ntibabyiteho bikomereza umwiryane wabo.

Umunsi umwe, umusaza amaze kubona ko kubabwiza ururimi ntacyo bimaze, yigira inama yo kubaha urugero.

Niko kubihererana, nuko yenda inkoni eshatu, akurebera n'umurunga ukomeye cyane, maze arazihambiranya.

Arangije. Arababwira ati «ntimureba izi nkoni uko ari eshatu; mukabona n'ukuntu zihambiriye cyane? Umva ko muri abasore, mukaba mufite n'imbaraga nyinshi, mbarahiye ko nta n'umwe washobora kuzivuna!»

Ba basore barisekera, barangije baramusubiza bati «uzi ko nta n'umwe uturusha imbaraga kuri uyu musozi, none ubwo busa ni bwo bwatunanira? Twagize ngo ni n'ikindi uduhamagariye! Yewe gusaza ni ugusahurwa koko.»

Umusaza ati «ngaho nimugerageze, ndebe ak'ubwo busore bwanyu!»

Ba bahungu uko ari batatu bakuranwa za nkoni zihambiriye. Bagerageza kuzivunisha amaboko, birabananira, bashyira ku mavi biba iby'ubusa.

Nuko umukambwe na we uko yakabitegereje aboneraho maze arabaseka cyane, arangije arababwira ati «ntiduhwanyije imbaraga, muruzi uko iminsi yangize; ariko kandi, ibyo ntibyambuza gushobora kuvuna izi nkoni zabananiye muri abasore!»

Abahungu bariyamirira cyane bati «mbese noneho uri mu maki sogoku? Uzi ko umaze gusaza koko? Ubona ko icyatunaniye ari wowe uri bugishobore kandi uruzi ugeze mu zabukuru? Have wikwirirwa wiyumya, ntiwabishobora.»

Na we ati «muraba mureba.»

Nuko umusaza agufatira za nkoni, arazihambura, maze agafata imwe imwe akayikonyora.

Hanyuma abwira abuzukuru be, ati «bana banjye uko mumaze kubibona, kugira ngo nshobore kuvuna izi nkoni kandi ubwanyu zabananiye, nabanje kuzihambura, kuko zikiri hamwe zari zikomeye.
Utazi ubwenge ashima ubwe
Igice: Umugani muremure
Insanganyamatsiko: Bawuca bigisha ko kumenya ubwenge ari ingirakamaro

Intare umwami w'ishyamba yarwaje umwana, ibura ibitotsi ikajya irara yomongana mu ishyamba ryose, iboroga bicika, iririra icyana cyayo. Ibaza imiti biba iby'ubusa, umurwayi akomeza kuremba kuko indwara yari yarayoberanye.
Intare igeze aho yigira inama yo gukoranya ingabo zayo ngo izibaze umuti wayikiriza umwana.
Buri bwoko bwose bw'inyamaswa bwohereza umuhanga bwiyizimo kubuhagararira. Inama y'abahanga ikabamo ingwe, ingeragere, umuhari, inzovu, imparage, amasatura n'izindi. Indwara iranga irayoberana, imiti igeragejwe ikabisubiza irudubi.

Abahanga bamaze gushoberwa, nyiramuhari yari ifitanye amasinde n'ikinyogote ishaka kukiroha. Nibwo ibwiye intare iti «Nyagasani, naje aha mvuye mu rugendo rwa kure kandi nahabarije imiti myinshi none nagira ngo mbabwire umuti wakiza umwana.»

Intare iyikubita urwara iti «maze ugatinda bigeze aha ngaha!»

Nyiramuhari iti «nimurase ikinyogote, umwana anywe amaraso yacyo ashyushye, ahage, dusigarane umurimo wo kumwondora.» Ikinyogote kibyumvise gihinda umushyitsi.
Kiraza n'imbere y'intare gikoma yombi, amavi kiyarimiza mu butaka, kiti :

«Nyagasani, sinakwemera ko umwana wawe apfa kandi nshobora kumuvura, ubuzima bwanjye ntiburuta ubwe, Cyakora narenzweho, nanjye uwo muti naje nywuzi ariko nyiramuhari yawibagiweho ikintu cya ngombwa. Naho twawukuye ndahababwira: Tujya kuza mu nama, twagiye kuri ba bandi bagendera ku tuguru tubiri, baratubwira bati: ni mwe mwembi umuti uzaturukaho. Bazashake ubwonko bwa nyiramuhari, babuminjiremo amaraso y'ikinyogote, umwana abirye,azakira.» Izindi nyamaswa ziteze amatwi ziti «nimugire bwangu umwana ataducika !»

Nuko nyiramuhari bayica agahanga, baragasatura bakuramo ubwonko. Ikinyogote bakivoma amaraso mu mutsi w'ukuguru bayaminjira mu bwonko bwa nyiramuhari babisuka icyana cy'intare.

Inama irangira ityo; ikinyogote kigenda gicumbagira, n'ubundi ariko cyari kibisanganywe, kuko cyari kimaze iminsi bagitereye umujugujugu mu myumbati.

Hashize iminsi ibiri, ruranga rutwara cya cyana cy'intare.

Sinjye wahera hahera umugani.
Umwana w' ingayi
Igice: umugani muto
Insanganyamatsiko: kwirinda kugaya tukanyurwa ni ibyo dufite

Mu Rwanda hose, banga umwana urya agaya igaburo bamuhaye.
Kenshi na kenshi n'ibyo arya abirya abitamo amarira kuko babimuhana inkoni.

Kandi nubwo yarya byinshi bwa he, ntajya ashyira uturaso ku mubiri!

Iyo abonye abandi bana barya abagirira ishyari, akeka ko ari bo batuma ahabwa ibyo yita bikeya.

Hakubereyeho umwana, iyo ngeso yo kugaya iza kumwokama.Â Bukeye nyina agira atya arapfa, se azana undi mugore.

Umwana akaboroga, akirukira hanze yomongana; bya biryo yagayaga abandi bana bakabyirira.

Se w'uwo mwana na we ntabyiteho kuko yari azi neza ko yari indashoboka.

Haciye iminsi, umwana ahinduka ingegera, asigara atunzwe no kwiba ibyo arya mu mazu ya rubanda.

Umusatsi umuhirimbiraho, inzara z'intoki n'iz'ibirenge zirashokonkora; ubwo amavunja amwarika wese.

Abandi bana bamubona mu bihuru aho abunze yihishe bakamukwena, bati nguwo maguru y'urubabara ya rubaburabirenge, iyo ajya kuba rubebe, yangana na rubanda.

Ngicyo igisingizo cy'umwana w'ingayi, watoye ingeso mbi y'ubusambo.
umugani w'ikiyongoyongo
Igice: insigamugani
Insanganyamatsiko: uyu mugani ushishikariza abantu kunyurwa n' ibyo batunze

Umunsi umwe uruyongoyongo rwarakugendeye ruraritse urunwa n'urujosi ruza kugera ku nkombe y'uruzi.
Rurabukwa ifi ebyiri mu mazi hafi y'inkombe y'uruzi.

Ruba rwarazifashe iyo rubishaka, ariko kubera rwari rutarasonza ruriraramira.

Hashize umwanya, akayara kararushikura.

Haza kuza agafi gatoya, uruyongoyongo rwanga kugafata! Ubwo busa! Ngo rutegereje amronko ari buruhaze.

Rwamaze guhererwa, kandi inzara irurembeje; rupfa kwagukira akanyamunjonjorerwa. Inzara da!

Urwanira byinshi ukabura na duke wari ufite.
Umwandiko-Isega n’umuntu
Igice: Ikabyankuru 
Insanganyamatsiko: Uguhiga ubutwari muratabarana

Umunsi umwe, umuhari wahuye n’isega, urayibwira uti: “Umuntu agira intege cyane, nta nyamaswa yamukira itamuhenze ubwenge.” Isega iti: “Iyo mbona umuntu rimwe risa, ni ukuri naherako musumira.” Umuhari uti: “Ejo uzaze nkwereke umuntu kandi nzamugufasha.”

Nuko ngo bucye mu gitondo, isega n’umuhari bijya kwicara ku nzira, aho umuhigi yajyaga anyura iminsi yose. Ubwa mbere hanyura umusirikari ushaje. Isega ibaza wa muhari iti: “Uyu ni we muntu? ” Umuhari uti: “Oya, uyu yahoze ari we kera.” Inyuma ya wa musaza haturuka umwana, aza amukurikiye. Isega iti: “Umuntu ni uyu?” Umuhari uti: “Uyu azaba umuntu kera; ubu ntaraba we.”

Hashize akanya, umuhigi ahinguka hirya afite imbunda ku rutugu n’inkota mu bitugu. Umuhari uti: “Dore noneho umuntu araje, genda umufate, jyewe nigiriye mu mwobo wanjye.” Nuko isega igenda igira ngo ifate wa muntu; imugeze iruhande wa muhigi ntiyatinya, ayikubita isasu hagati y’amaso, isega ntiyabyitaho, izinga umunya ikomeza kumusatira. Umuhigi arongera ayikubita irindi sasu. Isega irihangana iramwegera cyane.

Imaze kumwegera, akura inkota ye, ayitemagura hose. Isega igenda ivirirana, isanga umuhari itaka cyane. Umuhari urayibaza uti : “Mbega mwana wa da ! Aho ntiwanesheje wa muntu !” Isega iti: “Ceceka sinari nzi intege z’umuntu; ni we ugira intege z’ukuri. Ubwa mbere yenze inkoni yari ku rutugu, ayishyiramo umwuka, ayinturikiriza mu maso birantokoza rwose; arongera ubwa kabiri abinturikiriza ku mazuru, numva bimeze nk’unteyeho amabuye; arongera yikuramo urubavu rumwe, ararunkubita. Nari ngiye gupfa rwose.”

Umuhari uti : “Erega umenya wahashye! Ntuzongere kwirata ukundi rero.”
Yigize syoli
Igice: Insigamugani
Insanganyamatsiko: Ubwirasi, gushira isoni

Uyu mugani baca ngo: "Yigize syoli", bawuca iyo babonye umuntu wese wigize umushirasoni kabuhariwe, akaba ikinani muri byose; ni bwo bagira, bati "Uno mwana cyangwa uno muntu yigize syoli!" Byakomotse kuri Syoli w'i Nyagahanga (Byumba); ahagana mu mwaka w'i 1600.

Syoli yabyirukiye ku Cyuru (Byumba), ku ngoma ya Mutara Semugeshi; abyiruka akunda umuhigo, aba umuhigi w'umukogoto; akica inyamaswa z'ishyamba ndetse ntakangwe n'iz'inkazi: nk'intare, ingwe, imbogo n'izindi. Abandi bahigi baza kumurarika ngo bazajyane guhiga, akabakabukana ngo ntibazi kurasa; ati "Nzijyana n'umuheto wanjye!" Umugore we yamugira inama yo gufatanya n'abandi kuko nta mugabo umwe, Syoli akamutwama, ngo: "Aho ntugira ngo nanjye ndi nka bamwe mupfa kwita abahigi!" ati "Uretse no kujyana umuheto n'aho najyana inkoni yanjye nta nyamaswa yandinda!" Umugore agatererayo utwatsi ati "Urambone!" Ariko bimwanga mu nda, bukeye ashaka inzoga, ayijyana ku Cyuru kwa sebukwe (se wa Syoli).

Agezeyo abwira sebukwe, ati "Dawe iyi nzoga nkuzaniye ni iyo kugira ngo uzampanire umuhungu wawe yarananiye; yihaye kujya ahiga mu ishyamba rya Nyagahanga wenyine, kandi muzi uko rimeze; ati "Ndetse n'abandi bahigi bamuraritse arabirukana ngo ni we uzi umuheto wenyine, batirimuka, nagira ngo mwumvishe ukuri kwabo akantwama akandaza ku nkeke ankoba. Sebukwe aramusubiza, ati "Genda, ndamara gatatu nkaza kubaza icyo kiroge uko cyigize".

Ya minsi ishize, umukambwe arashyogoza ajya i Nyagahanga iw'umuhungu. Agezeyo asanga Syoli yagiye guhiga wenyine; nimugoroba abungukana ingwe yishe, asanga se yicaye iwe amwereka umuhigo. Amaze kwicara, se aramubaza, ati "Mbese ko uje uri umwe, abandi mwahiganye bari hehe?" Syoli, ati "Nta bwo mpigana n'abandi mpiga jyenyine. Se, ati "Ese mwana wanjye niba uri n'umukogoto, harya urasa umuhinyoro ntiyarengera uzi kwinjiza?" Syoli ati "Aho nabereye sindahigana n'abandi." Se ararakara; ati "Nkabona n'umugore wawe yaraguhannye ukamunanira, koko wigize intabikozwa!" Yungamo, ati "Harya ngo wica ingwe sha! hari ubwo urutoni urunguru ruzakwihererana ubure kivurira!" Umusaza arara ataraye, bukeye azinduka yitahira. Amaze gutaha muka Syoli asigara mu mazi abira kuko yareze umugabo kuri sebukwe. Syoli arabisha, abwira umugore; ati "Ubu ngiye mu ishyamba kandi sinjyana umuheto, ndajyana icumu n'inkoni yanjye nkuzanire intare; ariko nimara kuyikwereka wiyimbire; noye ayo!"

Nuko aturumbukana icumu n'umujinya wica inka, ubwo hari ku kagoroba, ageze ku ishyamba ajya ku nama mu rucucu rwari mu nsi y'inzira, agisutama urukwavu rumuturumbuka mu nsi yiterera hejuru, agira igihunga, aragwaguza, yishita ku icumu rye ryari rimushinze imbere, rimwahuranya umutima arahwera; azimira atyo azize guhinyura ay'abakuru. Kuva ubwo rero rubanda bibuka uko yajyaga ananira abamuhana ntakangwe n'inyamaswa z'inkazi, bakurizaho bavuga ko umuntu wese wananiranye mu mico akigira intabikangwa yigize syoli.

Kwigira syoli = Kunanirana mu mico.
Yakoze iyo bwabaga
Igice: Insigamigani
Insanganyamatsiko: Bawuca iyo babonye umuntu wacogoye ariko asanganywe imbaraga

Uyu mugani baca ngo: "Yakoze iyo bwabaga", cyangwa yakoze aho bwabaga, wakomotse kuri Nkoma ya Nkondogoro, Sekirasanyi Ikirozi cyo mu Marangara kitarogera ubusa uretse abagihaye ihene n'intama; ahasaga umwaka w'i 1500.

Bawuca iyo babonye umuntu wacogoye ariko asanganywe imbaraga, babona ananiwe icyo yahoraga ashobora bakamubwira bati "Kora iyo bwabaga!" Naho usanzwe atagira imbaraga zo gukora iki n'iki, iyo kimunaniye bagira bati "Gerageza" Iryo jambo rero ryo gukora iyo bwabaga, hari abaryita ubugabo. Ubu ni ko bimeze; ariko ubundi inkomoko ni uburozi!

Byatangiye hagati y'ingoma ya Ndahiro n'iy'umuhungu we Ndoli. Hariho umugabo witwa

Nkoma ya Nkondogoro, ikirozi cyo mu Marangara, na nyina Maduna. Bari abagaragu ba Cyamatare bakomeye, bari baraturutse i Bunyabungo. Baza ibwami bafite umuhango wo kuroga; ibi byo gucuragura; ariko bakagira n'ubundi burozi busanzwe. Aho shebuja apfiriye yishwe n'Abakongoro bamutsinze i Rubi rw'i Nyundo mu Bugamba (Gisenyi), Ndoli amaze gucikira i Karagwe k'Abahinda (muri Tanzaniya), rubanda bahinduka abari abatoni b'ibwami barabahiga barabahashya, kugira ngo, batagira icyo bavuga kuri Ndoli kuko bamwe bakekaga ko akiriho, abandi, bati "Yapfanye na se"

Ubwo Abanyamarangara batera Nkama, baramunyaga baramusenyera, iwe bahagira imara, ibyeso byarimo uburozi barabijanjagura. Ubwo i Nduga n'Amarangara byari bimaze kwigarurirwa n'Abasinga. Amarangara atwarwa na Rukomane mwishywa wa Mateke, na yo Nduga ari Mateke uwo. Rukomane rero arashega amenesha abaryankuna.

Bukeye abaryankuna bateranira kwa Karangana mu Kona ka Mashyoza, hagati ya Runda na Mugina; bajya inama y'uko bazagenza Rukomane. Babwira Nkoma, bati "Ko wajyaga wiyemeza ngo uri umurozi, ubu waturogeye Rukomane ukamudukiza?" Nkoma, ati "Nta burozi nkigira barabumennye, kandi sinabona uko nshumba ubundi" Abandi baramubwira, bati "Jya gukora aho bwabaga nibura ukokore; kandi ntubuze abo mwabanye babaye ibyegera bye, bazamuduhera agapfa tukaruhuka!" Aradukukanye yakabura amagara!

Abaryankuna bamaze kuzuza inama, Nkoma arataha ajya kureba ahahoze ari iwe mu tujyo bajanjaguye; asangamo uburozi ariko buke, arabukokora abushyira Gashumba w'umunyanzoga wa Rukomane wahoze ari umugaragu we. Amubwira ko nabumumuhera bazamugororera cyane, Gashumba arabyemera arabwakira; abuha Rukomane arabunywa, amaze kubunywa araryama bucya ari intumbi. Abaryankuna babyumvise si ukwishima! Batera hejuru, bati "Nkoma ya Nkondogoro yakoze aho bwabaga."

Kuva ubwo rero rubanda babona umuntu unaniwe n'umurimo yari asanzwe ashobora, bakigana uko Abaryankuna babwiye Nkoma, bati "Kora aho bwabaga", ariko bo baba bavuga ubugabo yari asanganywe; bifata bityo.

Gukora aho bwabaga = Kwiharahara
umusaza n' abuzukuru be
Igice: umugani 
Insanganyamatsiko: imbaraga ziri mu ukwibumbira hamwe

Umusaza yari afite abuzukuru batatu b'abasore; abo bana ntibumvikane, ahubwo iteka bagahora batongana. Sekuru yabireba bikamubabaza cyane.
Bukeye arababwira ati Â«bana banjye, mujye mubana neza ntimugahore mupfa ubusa.» Abasore bawe ntibabyiteho bikomereza umwiryane wabo.

Umunsi umwe, umusaza amaze kubona ko kubabwiza ururimi ntacyo bimaze, yigira inama yo kubaha urugero.

Niko kubihererana, nuko yenda inkoni eshatu, akurebera n'umurunga ukomeye cyane, maze arazihambiranya.

Arangije. Arababwira ati «ntimureba izi nkoni uko ari eshatu; mukabona n'ukuntu zihambiriye cyane? Umva ko muri abasore, mukaba mufite n'imbaraga nyinshi, mbarahiye ko nta n'umwe washobora kuzivuna!»

Ba basore barisekera, barangije baramusubiza bati «uzi ko nta n'umwe uturusha imbaraga kuri uyu musozi, none ubwo busa ni bwo bwatunanira? Twagize ngo ni n'ikindi uduhamagariye! Yewe gusaza ni ugusahurwa koko.»

Umusaza ati «ngaho nimugerageze, ndebe ak'ubwo busore bwanyu!»

Ba bahungu uko ari batatu bakuranwa za nkoni zihambiriye. Bagerageza kuzivunisha amaboko, birabananira, bashyira ku mavi biba iby'ubusa.

Nuko umukambwe na we uko yakabitegereje aboneraho maze arabaseka cyane, arangije arababwira ati «ntiduhwanyije imbaraga, muruzi uko iminsi yangize; ariko kandi, ibyo ntibyambuza gushobora kuvuna izi nkoni zabananiye muri abasore!»

Abahungu bariyamirira cyane bati «mbese noneho uri mu maki sogoku? Uzi ko umaze gusaza koko? Ubona ko icyatunaniye ari wowe uri bugishobore kandi uruzi ugeze mu zabukuru? Have wikwirirwa wiyumya, ntiwabishobora.»

Na we ati «muraba mureba.»

Nuko umusaza agufatira za nkoni, arazihambura, maze agafata imwe imwe akayikonyora.

Hanyuma abwira abuzukuru be, ati «bana banjye uko mumaze kubibona, kugira ngo nshobore kuvuna izi nkoni kandi ubwanyu zabananiye, nabanje kuzihambura, kuko zikiri hamwe zari zikomeye.Namwe rero nimutandukana, umwe akaba ukwe, undi ukwe, mugahora muryana, abanzi banyu bazaboneraho maze babagirire nabi.
Naho nimwibumbira hamwe, mbese mukumvikana mukaba abavandimwe nyabo, ntawe uzabatinyuka, ahubwo rubanda bazajya babareba babatinye, maze babubahire icyo.»

Ba buzukuru bamaze kubyumva, bigira inama yo kwiyunga, amahane ashirira aho.

Ndetse n'ubabonye, ugasanga abubashye kandi yifuza kubigana.

«Ababiri bishe umwe.»
Inzoka n'Igikeri
Insanganyamatsiko: Imigani

Umunsi umwe inzoka yagiye gushaka icyo irya, iraheba. Ihindukiye isanga igikeri mu iriba irakibwira iti, "nzanira amazi yo kunywa." Igikeri kirayisubiza kiti, "simfite ikibindi cyo kuvomesha." Inzoka iti, "pfa kuzamukayo akuri munda aramara inyota." Igikeri kiratekereza... Hashize akanya gato kirayisubiza kiti, "nabera sindabona inzoka inywa amazi yo munda y'igikeri, ahari urashaka inyama yanjye!" 
Inzoka yumvise ayo magambo, ibura icyo isubiza, irasimbuka no mu iriba, ngo dumburi! Iribira. Igikeri nacyo cyogera hejuru. Inzoka yuburutse, igikeri kiribira. Umukino ukomeje utyo, igikeri kiratagangara. Hanyuma giturumbuka mu mazi, gifata agasozi, cyiroha mu mwobo w'intozi, ziracyanjama, nawo kiwuturumbukamo, kijya kwicukurira uwacyo. Inzoka ije igikurikiye, yiroha muri wa mwobo w'intozi.
Igikeri kibonye ko imaze guhenengeramo, kirahindukira, wa mwobo w'intozi kiwegekaho ibuye rinini, kirahomera. Intozi zidwinze ya nzoka, icika isohoka, ariko ibura aho inyura. Intozi zirayirumagura, zigera aho ziyica, zirayirya; igikeri gikira gityo.
Abanyarwanda baca umugani ngo, "Umwanzi agucira akobo, Imana igucira akanzu."
Umugani wa Cacana
Igice: umugani
Insanganyamatsiko: ntawahungu urupfu iteka. amaherezo y inzira ni mu rugo

Cacana yari mukuza, yari mukoza. Yaje ntinyishi kwa Bacondo, arabahamagara, arababwira ati «yemwe bene urugo, ntimushaka kubaga, nkabatiza intorezo n'umuhoro, mukampa ikibaro?»
Baramukubita, aragenda n'i Gatovu kwa Rukangamiheto rwa Rwogera ati «yemwe bene urugo, ntimushaka kubaga, nkabatiza intorezo n'umuhoro, mukampa ikibaro ?»

Baramukubita aragenda.

Yambuka Akanyaru, ajya kwa Cakara ati «yemwe bene urugo, ntimushaka kubaga, nkabatiza intorezo n'umuhoro, mukampa ikibaro?» Bati «inkoni ntuyizira.»

Arashogoshera n'i Bugesera, ku rwobo rwa Bayanga, ahasanga urupfu ruragiye inka zarwo.

Ati «yewe nyir' inka, ntushaka kubaga nkagutiza intorezo n'umuhoro, ukampa ikibaro?» Urupfu ruti «ndabishaka.»

Cacana ararubwira ati «nguriza inka yo kubaga.»

Urupfu ruti «ngiyo ndayikugurije.» Cacana atwara inka y'urupfu. I Gitisi na Nyamagana. Igihe agiye kuyikubita Intorezo,ahusha mu cyico, aboneza mu kuguru.

Ahamagara umwana we ati «ngwino hano umfashe.»

Umwana araza.

Cacana agiye gukubita intorezo ayirimiza umwana ku ijosi, aramuhirika; inkaInyama Cacana n'umugore we baziryaho.

Urupfu rubwira Cacana ruti «nyishyura inka yanjye wa kagabo we !» Icyo gihe inkono ikaba irahiye.

Cacana ayikubita ku mutwe ati «henga nzagusigire urupfu !»

Aramanuka no mu Misizi ya Musumba. Aratura, arakaraba ngo arye.Urupfu ruramubwira ruti «ujya kurya akanjye arabanza akanyishyura.»

Umuhungu muzima arahaguruka, arikorera, afumyamo. Ageze i Gitwiko na Rukambura, arakaraba ngo arye; urupfu ruti «Bu...» Cacana ati « Pyo...» Agutahira i Runda na Gihara, aracumbika. Ibyo kurya arabishyushya, arangije arakaraba ngo arye. Urupfu ruba rurahashinze ruti «nyishyura.»

Cacana arataraguriza, amanuka Gihara, yambuka uruzi.

Aterera Bugaragara, ageze mu mpinga, aratura, arakaraba ngo arye; urupfu ruti «naharaye; banza unyishyure.»

Cacana amanuka Bugaragara, aterera Shyorongi, yikubita mu iteme, mu Gitabage cya Mbogo na Nyabuko; aterera Kirungu, ageze mu mpinga ya Remera, aratura, arakaraba ngo arye.

Urupfu ruti «ujya kurya akanjye arabanza akishyura.»

Cacana abwira urupfu ati «reka ngusige ikirari cyume !»

Amanuka Nyundo, yikubita mu Muyanza, azamuka Zoko, ageze mu mpinga ya Zoko, aratura, arakaraba ngo arye.

Urupfu ruti «ujya kurya akanjye arabanza akanyishyura. Komeza turuhanye !»Cacana ati «ndacogoye.» Aterurana n'urupfu, akirana na rwo.

Urupfu ruramuterura rumucinya hasi.

Cacana na we araruterurano hasi ngo Piii !

Maze rurakotana, rubura gica. Imana irahagoboka, izana inka ebyiri, iziha Cacana. Cacana azishyura urupfu.

Barakiranuka.

Urupfu rubwira Cacana ruti «enda noneho nkugabire izi nka!» Cacana arazakira.

Urupfu ruti «mpa inka zanjye.»

Cacana ahungana za nka, ariko yiruka ay'ubusa urupfu rumufata mpiri, rumugwa gitumo, ruramwica.
Ruhato n' agasamuzuri
Igice: umugani
Insanganyamatsiko: amayeri y agasamuzuri

Habayeho umugabo Ruhato akaba n'umuhigi.
Umunsi umwe ajya guhiga , avumbura agasimba yirirwa akirukaho agera imunsi atarakica.
Amaze kunanirwa abaza ako gasimba ati «Wa gasimba we uri iki?»
Karamusubiza kati «ndi agasamuzuri ka muzunzuri,gasura ntikanutse, Kakicwa ntikaribwe, karibwa ntikanebwe.»

Umugabo ati «Ruhatonkwice!»

Agasimba karahagarara aracica agiye kukikorera karamunanira.

Umugabo arongera ati «Ruhato nkwikorere!»
agasimba karareka arakikorera akajyana i muhira.

Akagejeje mu rugo agize ngo aratura ka kanyagwa kanga kumuva ku mutwe.

Arongera ati «Mbe wa gasimba we uri agaki rwose?»
Agasimba kamusubiza nka mbere kati «ndi agasamuzuri ka muzunzuri, gasura ntikanutse, kakwicwa ntikaribwe, karibwa ntikanebwe.»
Umugabo ati «Ruhato nguture!»

Agasimba karemera aragatura.

Umugabo nawe atyaza imbugita ayitikuye ku gasimba yanga guhita .

Ruhato ati «wa gasimba we uri iki?» Kamusubiza nka mbere .

umugabo ati « reka nkubage!» Karemera arakabaga; arangije barateka.

Inyama zimaze gushya, Umugore agize ngo aragabura, zanga kuva mu nkono.

Umugabo ati «wa gasimba we uri iki?»

Agasimba kamusubiza kwa kundi.

Umugabo ati «Reka nkurye!» Agasimba karemera kava mu nkono arakarya.

Umugore abibonye abwira umugabo we ati «kandi wa mugabo we ntuzisazira, wabonye he inyama ziribwa zivuga!? Umugabo ati «ceceka wa mugore we nyihera umutsima gusa maze nkwereke!»
Umugore ati «uko biri kose sinsangira nawe.»

Umugabo ati «zireke nzirire n'ubundi ninge zaruhije!»

Umugabo atangira kurya, abwira umugore we ati «ariko wakwiririye,ubwoba bugiye koko kukwicisha ipfa n'inzara!»

Umugabo aririra arangije araryama.

Igicuku kinishye, nyamugabo ashaka kwituma, agezeyo biramunanira, ati «wa mugore yambwiye ukuri.»

Arakomeza arahatiriza ariko biba ibyubusa.

Niko kuvuga nka mbere ati ati «mbe gasimba uri iki?» Na ko kati «ndi agasamuzuri ka muzunzuri ,gasura ntikanutse ,kakicwa ntikaribwe, karibwa ntikanebwe.»

Umugabo ati «reka nkunnye.» Agasimba kamuturumbukamo kiruka, umugabo nawe ahita agwa aho.
Kubera iki invubu zitagira umusatsi
Igice: Inkuru yabana
Insanganyamatsiko: Bawucira abana

Umunsi umwe, urukwavu rwariruri kugenda kunkengero z’umugezi. Invubu yari yo nayo, igiye kwitemberera no kurya ibyatsi byiza byicyatsi. Invubu ntiyabonye urukwavu ikandagira itabishaka ku ikirenge cy’urukwavu. Urukwavu rutangira gusakuza ku invubu, “Wowe Nvubu! Ntureba ko uhagaze ku ikirenge cyange?”  Invubu yasabye imbabazi urukwavu, “Mbabarira cyane. Sinigeze nkubona. Ihangane umbabarire!” Ariko urukwavu ntidwunvise rukomeza gusakuriza invubu, “Wabikoze kubushake! Umunsi umwe uzabona! Uzabyishyura!” Urukwavu rwaragiye gushaka umuriro ruravuga, “genda utwike invubu niva mu amazi kurya ibyatsi. Yarangandagiye!” Umuriro warasubishe, “Ntakibazo, rukwavu, nshuti yange. Nzakora icyo unsabye.” Nyuma, invubu yaririmo kurya ibyatsi kure hitaruye umugezi ubwo, “Whoosh!” Umuriro wagurumanaga. Ibirimi byatangiye gutwika umusatsi w’invubu. Invubu yatangiye kurira iriruka isanga amazi. Umusatsi wose wari watwitswe n’umuriro. Invubu yakomeze kurira, “Umusatsi wange watwitswe n’umuriro! Umusatsi wange wose wagiye! Umusatsi wange mwiza!” Urukwavu rwari rwishimye kubera ko umusatsi w’invubu wahiye. No kugeza uyumunsi, kubw’ubwoba bw’umuriro, invubu ntijya ijya kure hitaruye amazi.
Karisa N’inka
Igice: Inkuru yabana
Insanganyamatsiko: Bawucira abana

Karisa yabanaga na nyirakuru. Yajyaga aragirana inka na nyirakuru. Umunsi umwe, abasirikari baraza babatwarira inka. Karisa na nyirakuru bariruka barabahunga. Bihisha mu gihuru kugeza ijoro riguye. Nyuma abasirikari baragaruka. Nyirakuru amuhisha munsi y’amababi y’ibiti. Umwe muri abo basirikari akandagira kuri Karisa ariko ntiyakoma. Ba basirikare bamaze kugenda, Karisa na nyirakuru bava mu bwihisho. Basubira iwabo bomboka.
Ihene, Imbwa, n’Inka
Igice: Inkuru yabana
Insanganyamatsiko: Bawucira abana

Ihene, Imbwa, n’inka byari inshuti cyane. Umunsi umwe byagiye kurugendo mu itagisi.
Kundunduro z’urugendo rwazo, umushoferi yarababajije kwishyura. Inka yishyuye amafaranga yayo.
Imbwa yishyuye arushijeho gato kuberako itarifite ayahwanye.
Umushoferi yaragiye kugaruza Imbwa ubwo Ihene yirukatse itishyuye habe na kimwe.
Umushoferi ntiyari yishimye. Yatwaye imodoka atagaruje Imbwa amafaranga ye.
Iyi niyo mpanvu, kugeza n’uyu munsi, Imbwa yirukanka isanga imodoka kureba mo imbere umushoferi uyirimo amafaranga.
Ihene yiruka ihunga ijwi ry’imodoka. Itinya ko izahagarikwa kubera itishuye amafaranga y’urugendo.
Inka yo ntacyo yikanga iyo imodoka ije. Inka ifata akanya kayo ikambu umuhanda kuberako iziko yishyuye amafaranga yayo.