kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Hallgrímur Pétursson

Hallgrímur Pétursson () var ein islandsk prest og diktar.

Hallgrímur var fødd i Hólar nord på Island der onkelen var biskop og far hans ringde kyrkjeklokkene. Som ung rømde han heimefrå og til fastlands-Europa, der han blei smedlærling. Den omreisande islandske presten Brynjólfur Sveinsson kom over Hallgrímur i Glückstadt, då ein del av Danmark, og hjelpte han til å koma inn ved Vor Frue Skole i København.

Under det siste skuleåret fekk Hallgrímur Pétursson i oppgåve å gje kristendomsundervising til ei gruppe islendingar som var henta heim frå eit niårig fangenskap ved Barbareskkysten (dei var blitt røvde under Tyrkjaránið, 'tyrkarrana'). Ei av desse var den gifte kvinna Guðríður Símonardóttir, som han hadde eit tilhøve med og gjorde gravid. Hallgrímur blei med dei lauskjøpte fangane tilbake til Island, der Guðríður fekk vita at mannen var død, og dei to gifta seg snøgt med kvarandre. Det uvanlege tilhøvet deira, medrekna at Guðríður var 16 år eldre enn han, vekte oppsikt.

Hallgrímur arbeidde som fiskar og arbeidar, men blei etter sju år tilbake på Island utnemnd til prest av Brynjólfur Sveinsson, som no var blitt biskop ved Skálholt. Også dette var noko uvanleg, ettersom Hallgrímur ikkje hadde fullført utdanninga si i København. Han skikka seg likevel godt som prest, først ved Hvalsnes og deretter ved den ettertrakta Saurbær i Hvalfjörður frå 1651 til 1669.

Hallgrímur Pétursson skreiv ei rekkje dikt, som Aldarháttur, Rímur af Lykla-Pétri og Magellónu, Króka-Refs rímur og ei samling moralske barnerim. 

Då Hallgrímur blei spedalsk skreiv han eit verk på 50 Passiusálmar, salmar der han hans eiga liding og Jesus si glei saman. Samlinga blei svært populær på Island, og er blitt rekna blant den beste religiøse diktinga i verda. Salmesamlinga blei først trykt i 1666 og var i 1999 kome ut i 68 opplag. Hallgrímur heldt seg populær på Island, og blei også trykt den danske salmeboka.

Hallgrimúr Pétursson døydde i Ferstikla. Hallgrímskirkja i Reykjavík er bygd til minne om han.

Kjelder 
 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Hallgrímur Pétursson» frå , og «Hallgrímur Pétursson» frå  den 27. oktober 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Passíusálmar
 bild på Hallgrímur 

Islandskspråklege forfattarar
Islandske forfattarar
Islandske salmediktarar
Barbie

Barbie er ei motedokke skapt av Ruth Handler og produsert av det amerikanske leiketøyselskapet Mattel. Den fyrste dokka vart lansert i 1959 ved New York Toy Fair. 

Ho var ei revidert utgåve av den tyske dokka Bild Lilli – som på si side bygde på avisstripa Lilli, ein erotisk figur i tabloidavisa Bild. Ruth Handler, som i lag med sin ektemann Elliot grunnla Mattel i 1945, såg potensialet i Lilli-dokka og ville gjere henne om til ei dokke som passa for unge jenter. Med god hjelp frå Jack Ryan, omskapte Handler Lilli til den fyrste utgåva av Barbie – som vart oppkalla etter Handlers dotter Barbara. Dokka vart ikkje godt motteke i starten. Det var nesten berre menn som jobba i leiketøyindustrien på denne tida, og dei likte ikkje tanken på at borna deira skulle leike med dokker med kvinnelege former. Etter mykje fram og tilbake henta Mattel inn den austerrikske psykoanalytikaren Ernest Dichter, som etter kvart fekk folk til å endre meining om barbiedokka. Den fyrste barbien som kom i produksjon vart dermed ein stor suksess. Sjølve dokka vart seld relativt billig medan kleda vart selde separate og til ein mykje høgare pris.

Opp gjennom åra har det vorte lansert ei rekke ulike barbiedokker, stadig med nye moteklede og klede for ulike yrker. Barbie har mellom anna ein kjærast – Ken – og ei yngre syster – Skipper. Ho har prøvd seg som lærar, atlet, soldat, astronaut, veterinær, lækjar, president og mykje anna. Utsjånaden hennar har også endra seg gjennom åra, for at ho skal sjå tidsriktig ut. Trass i at det har vorte lansert Barbiedokker med ulike hud- og hårfarger samt ulike storleikar og fasongar, har Barbie møtt ein storm av kritikk. Særleg dei siste åra har det vorte fokus på at Barbie si verd består av utdaterte verdiar og fremmer sexistiske og rasediskriminerande ideal. Mange meiner også at Barbie fremmer urealistiske kroppsmål som ikkje er bra for unge jenter å vakse opp med.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Barbie» frå , den 28. oktober 2009.

Bakgrunnsstoff

Dokker
Mattel
Balestrand

Balestrand, også kalla Balholm eller Holmen, er ein tettstad i Sogndal kommune i Vestland fylke.

Balestrand var kommunesenteret i tidlegare Balestrand kommune i Sogn og Fjordane fram til kommunen vart slegen saman med Leikanger og Sogndal til nye Sogndal kommune frå 1. januar 2020. 

Sjølve namnet «Balestrand» blei skapt av Henrik Wergeland då han reiste i Sogn i 1832, og skreiv diktet «Framnæs - Balestrand». Namnet kjem av den sentrale garden Bale i bygda. På gamalnorsk betyr Bale ein graskledd bakke ved sjøen. 

Tettstaden har  og ligg sørom innlaupet til Esefjorden, på nordsida av Sognefjorden. Balestrand er ein viktig turiststad og har fleire hotel og andre overnattingsstader, mellom andre Kviknes hotel. Her ligg også Norsk Reiselivsmuseum, Sognefjord Akvarium og Balholm AS . 

I sommarsesongen går det turistbåtar frå Balestrand inn Fjærlandsfjorden og til Flåm. Det er heilårs snøggbåtrute til Bergen.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Eldre fotografi frå Balestrand på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Busetnader i Sogndal
Balestrand
Tettstader i Vestland
Avilés

Avilés er den tredje mest viktige byen i Asturias i Spania. Det er òg ein kommune og ein av dei minste i fyrstedømet Asturias i utstrekking. Frå nrod til sør er han 7,5 km lang og frå aust til vest 6,25 km brei med eit totalt areal på 25,34 km². Sjølve byen dekkjer det flate området i kommunen ned mot havet, omgjeve av små åsar, som alle er mindre enn 140 meter over havet. Han ligg ved estuaret Avilés på kysten vest for Peñas-neset og er in viktig nasjonal hamne- og industriby. Han ligg nær populære strender som Salinas.

Klima 
Området har eit atlantisk maritimt klima med varme somrar og både overskya og solrike dagar. Vinteren har moderate temperaturar, ein del regn og vind. Stundom vert temperaturen så låg at det fell snø. Om sommaren kjem temperaturen sjeldan over 30 °C.

Historie 

Eit par førhistoriske ruinar viser at det har budd folk her lenge. Staden har vore nemnt i skriftlege kjelder sidan 905. Namnet Avilés trur ein kjem frå ein lokal romersk landeigar, Abilius.

Staden vart først nemnd i 905 då den asturiske kongen Alfonso III bygde to kyrkjer her. I mellomalderen vart byen ein viktig hamneby i Biscayabukta og dreiv hovudsakleg handel med franske hamnebyar. Den viktigaste eksportvaren var salt. På dette tida hadde byen to kjernar, fiskemarknaden Sabugo og det aristokratiske senteret La Villa, som låg på kvar si side av ei lita bukt. La Villa var omgjeve av kraftige murar. I 1479 gav dei katolske kongane byen status som fri marknad kvar måndag gjennom heile året. Denne marknaden finst framleis. At byen har vore ein viktig hamneby i lang tid syner seg att i skipsbygginga med tre hogge får nærliggande skogar, og ved dei lokale sjømennene som deltok då Kongedømet Castilla erobra Sevilla. Dette er minna i byvåpenet til Avilés.

Byen er fødestaden til Pedro Menéndez de Avilés, ein soldat i armeen til Felipe II, som utforska Florida på 1500-talet og i 1565 grunnla den første europeiske byen i det som i dag er USA, San Augustíne (i dag St. Augustine i Florida). Han er òg fødestaden til Juan Carreño Miranda, hoffmålaren til kong Carlos II.

Estuaret, som hadde vore lukka for skipsfart sidan tidleg moderne tid, vart delvis drenert på 1800-talet. Bukta mellom dei to opphavlege bykjernene, Sabugo og La Villa, vart då slått saman og byen byrja å vekse utanfor bymurane, som vart øydelagde i 1818. På 1900-talet var det store folkevekst då fleire store fabrikkar starta opp i byen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Avilés» frå , den 30. oktober 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

Byar i Asturias
Spanske hamnebyar ved Atlanterhavet
San Sebastián

Donostia-San Sebastián (baskisk Donostia, spansk San Sebastián, offisielt kalla Donostia-San Sebastián) er provinshovudstaden i provinsen Gipuzkoa i Baskarland i Spania. Innbyggjarane kallar seg sjølve donostiarras. Byen har kring 180 000 innbyggjarar. og eit storbyområde som omfattar i overkant av 400 000 innbyggjarar.

Byen ligg nord i Baskarland på sørsida av Biscayabukta ved munningen av elva Urumea.

Byen er som dei fleste kystbyar prega av fiske og pittoreske hamnekvarter, men der fiskebodane låg før finst i dag eksklusive fisk- og skalldyrsrestaurantar.

Dei sentrale delane av byen og strandpromenadane går i viktoriansk arkitektur - byen var rundt førre hundreårsskifte ein stor turistby for den spanske kongefamilien og adelskapet.

Kvart år vert det halde ein stor festival i byen, semana grande, med tyrefekting, festivaltog og aktivitetar som konserter, tivoli og  rokonkurransar (ein spesiell rosport som er nasjonalsporten i Baskarland der rostjernene er omtrent like kjende i Baskerland som store fotballstjerner i andre land). Byen er òg kjent for den internasjonale filmfestival kvar haust.

Ei årsak til at San Sebastian er eit av dei store turistmåla i Baskarland er dei to store sandstrendene som strekkjer seg ut på kvar side av sentrum. La Concha («skjelet») er den største av strendene. Den andre stranda, som ligg utanfor bydelen Gross, er den meir ungdommelege stranda. Ho er kjent for dei store bølgjene og gode surfehøve. Ungdomskulturen i byen er sterkt prega av surfing.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «San Sebastián» frå , og «San Sebastián» frå  den 30. oktober 2009.

Bakgrunnsstoff 
 
 Turistinformasjon
 Bilete av San Sebastián i 1909 
 Bilete av San Sebastián
 Donostia på Flickr

Byar i Baskarland
Busetnader grunnlagde på 1100-talet
Skipingar i 1180
Kultur- og likestillingsdepartementet

Kultur- og likestillingsdepartementet (KUD) er eit norsk departement med ansvar for kultur-, likestilling og diskriminering-, medie-, idretts- og pengespel- og lotterisaker og koordinerer statleg politikk i samanheng med friviljug sektor. Frå og med 28. juni 2023 har Lubna Jaffery frå Arbeidarpartiet vore Kultur og likestillingsminister i Noreg, ho tok over etter Anette Trettebergstuen frå Arbeidarpartiet.

Historie 
Noreg fekk eit eige kulturdepartement for første gong i 1982, med namnet Kultur- og vitskapsdepartementet. Før dette låg kultursakene under Kyrkje- og undervisingsdepartementet. Kyrkje- og undervisingsdepartementet blei etablert 17. november 1818.
 Under Kåre Willoch si regjering blei altså dette departementet delt i 1982 og ansvaret for kultursaker, høgare utdanning og forsking blei overført til det nye Kultur- og vitskapsdepartementet. 
 I 1990 blei dei to departementa reorganiserte. Dei to nye departementa var Kyrkje- og kulturdepartementet og Utdannings- og forskingsdepartementet. 
 I 1991 blei kyrkjesakene tilbakeført, og departementa fekk namna Kulturdepartementet og Kyrkje-, utdannings- og forskingsdepartementet.
 Frå 1. januar 2002 vart dette endra på nytt, og departementa fekk namna Utdannings- og forskingsdepartementet og Kultur- og kyrkjedepartementet.
 Frå 1. januar 2010 vart namnet på departementet endra til Kulturdepartementet etter at Regjeringa Stoltenberg II bestemte å flytte kyrkjesakene over til Fornyings- og kyrkjedepartementet.
 Frå 1. januar 2022 vart namnet på departementet endra til Kultur- og likestillingsdepartementet.

Organisasjon

Politisk leiing 
Statsråd og sjef for departementet (kultur- og likestillingsminister) er frå 28. juni 2023 Lubna Jaffery frå Arbeidarpartiet.

Avdelingar 
Departementet har ein statsrådseksjon, ei kommunikasjonseining i tillegg til fem fagavdelingar:

 Administrasjonsavdelinga
 Avdeling for likestilling, diskriminering og internasjonale saker
 Avdeling for sivilsamfunn og idrett
 Kulturvernavdelinga
 Medie- og kunstavdelinga

Underliggande etatar som er lista i KUD 

Diskrimineringsnemnda 
 Likestillings- og diskrimineringsombodet
 Kulturtanken - Den kulturelle skulesekken
 Arkivverket
 KORO - kunst i offentlege rom
 Nasjonalbiblioteket
 Restaureringsverksemda ved Nidaros domkyrkje
 Norsk lyd- og blindeskriftbibliotek
 Språkrådet
 Lotteri- og stiftelsestilsynet
 Medietilsynet
 Norsk filminstitutt
 Norsk kulturråd
 Riksteatret

Underliggande tidlegare eller andre mindre etatar 
 ABM-utvikling
 Arkeologisk museum i Stavanger
 Bunad- og folkedraktrådet
 Norsk lokalhistorisk institutt
 Rikskonsertane
 Riksutstillingar
 Norsk filmfond
 Norsk filmutvikling
 Det praktisk-teologiske seminar
 Kyrkjerådet
 Opplysningsvesenets fond

Tidlegare kulturministrar

Sjå òg 
 Norske kulturministrar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Norske departement
Norsk kultur
Religion i Noreg
Jon Hustad

Jon Ottar Hustad () var ein norsk lektor, journalist og forfattar frå Bondalen i Hjørundfjord i Ørsta kommune. Hustad var utdanna historikar og tok hovudfag ved Universitetet i Oslo om amerikansk Kina-politikk etter Koreakrigen. I løpet av utdanninga hadde han eit studieopphald i Sambandsstatane. Der gjennomførte han arkivstudiar ved Eisenhower-biblioteket i Kansas. Hustad arbeidde mellom anna som journalist i Klassekampen og forskingsredaktør i Morgenbladet. Ei tid var Han også lærar i grunnskulen. Frå 2007 arbeidde han som journalist i Dag og Tid. 

Han fekk Ole Vig-prisen i 2002 og Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar i 2016.

Bibliografi 
Skolen som forsvann, 2002
14 menn og 1 kvinne, 2004
Hjørundfjorden (med Per Eide), 2005
Varsleren, 2006
Gjeldsslaven Europa, 2012
Partiguiden, 2013
Farvel Norge, 2013

Fotnotar 

Norske sakprosaforfattarar
Journalistar i Klassekampen
Journalistar i Morgenbladet
Nynorskforfattarar
Folk frå Ørsta
Folk frå Hjørundfjord
Menneskehandel i Afrika

Tidleg menneskehandel ut av Afrika gjekk tvers over Sahara og tok til i det tiande hundreåret etter at introduksjonen av kamelar frå Arabia gjorde lange handelsruter moglege. Før dette hadde det vore ein avgrensa slavehandel langs Nilen og over den vestlege ørkenen. Ulikt slavar i Amerika som i hovudsak vart nytta til fysisk arbeid, vart desse slavane i stor grad nytta som tenarar. Dette gjorde at det vart tatt like mange kvinner som menn.

Den atlantiske slavehandelen utvikla seg mykje seinare, men vart mykje større i omfang og fekk større konsekvensar. Etterkvart som portugisarane vann fram i Brasil vart det eit stort behov for arbeidskraft. Denne arbeidskrafta vart kjøpt i Vest-Afrika eit område som vart kjent som Gullkysten, Slavekysten og Elfenbeinskysten. Dei fleste som vart slavar i den første tida vart det som ein konsekvens av tapte lokale krigar i innlandet. Mektige kongar i Biafra, Senegal og Benin selde fangane sine til europearane for frø, krøtter, rom og koparvarer.

I 1873 stengte den største slavemarknaden i Afrika, i Zanzibar.

Bakgrunnsstoff
SLAVEHANDELEN FRA AFRIKA - Det svarte Holocaust i Caplex Magasinet

Afrikansk historie
Afrika
Slaveri

en:African slave trade
fr:Traites négrières
it:Tratta atlantica degli schiavi africani
pl:Handel czarnymi niewolnikami
pt:Escravidão na África
Piz Alv

Piz Alv (eller Pizzo Bianco) er ein mindre fjelltopp straks nord for Piz Bernina i Berninafjella i Sveits. Toppen ligg i kantonen Graubünden.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Piz Alv» frå ,  den 2. november 2009.

Bakgrunnsstoff
 Liste over fjell over 2000 m i Sveits med koordinatar 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Graubünden
Badajoz

Badajoz er provinshovudstaden i provinsen Badajoz i den autonome regionen Extremadura, like ved grensa til Portugal i Spania. Han ligg på venstre breidda av elva Guadiana og jernbanen til Madrid–Lisboa. Byen har kring 150 000 innbyggjarar. 

Badajoz er sete i eit bispedøme. Han ligg på ei lita høgd med ruinane av ei maurisk borg. Med ein sterk mur og bastionar, ei brei vollgrav og festningar på dei omliggande høgdene, ser byen sterk ut. Elva, som renn gjennom borgåsen og festninga San Cristobal, vert kryssa av ei flott granittbru frå 1460. Brua vart reparert i 1597 og gjenoppbygd i 1833. Heile Badajoz er prega av den stormfulle historia, og sjølv domkyrkja frå 1238 liknar ei festning med massive veggar.

Historie 

Plasseringa til byen gjorde at det var mykje mellomhandel med Portugal. Andre industriar i byen var produksjon av lin, ull, lêrvarer og keramikk. Byen vart først viktig under maurarane. Han vart grunnlagd av den galiciske muslimen Ibn Marwan rundt 875 og etter 1022 vart han hovudstad i den vesle mauriske taifaen Badajoz. Portugisarane okkuperte byen ei kort stund i 1168. Byen var sjølvstendig fram til 1229 då han vart erobra av Alfonso IX av León. Han vart kjend som «Batlabus» og «Batalyos» under maurarane. 

Som ein festningsby ved grensa vart han omleira mange gonger. Han vart kringsett av portugisarane i 1660, under den portugisiske restaurasjonskrigen, og i 1705 av dei allierte under den spanske arvefølgjekrigen. Under den spanske sjølvstendekrigen vart Badajoz utsett for to mislukka åtak frå franskmennene i 1808 og 1809; men 10. mars 1811 vart den spanske kommandanten José Imaz muta til å overgjev byen til dei franske styrkane under marskalk Soult. Ein britisk armé kommandert av marskalk Beresford prøvde å gjenerobre byen. 16. mai 1811 slo han ein styrke som kom til unnsetting ved Albuera, men omleiringa vart gjeven opp i juni same året. 

I 1812 gjorde Arthur Wellesley (den framtidige hertug hertugen av Wellington) eit nytt forsøk på å ta Badajoz, som hadde ein fransk garnison på om lag 5000 mann. Omleiringa starta 16. mars og tidleg i april var det tre praktiske brot i muren der to soldatar kunne kome gjennom samstundes. Desse hola vart angripe av to britiske divisjonar den 6. april. Åtaka vart slått tilbake av franskmennene fleire gonger, men etter å ha mista 5000 mann klarte Wellington til slutt å erobra byen.

I august 1883 fann eit militært og republikansk opprør stad i byen, men det var fullstendig mislukka. Under den spanske borgarkrigen vart Badajoz erobra av nasjonalistane i slaget ved Badajoz.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Badajoz» frå ,  den 4. november 2009. 
 oppgav desse kjeldene:
 

Byar i Extremadura
Busetnader grunnlagde på 800-talet
Skipingar i 875
Qikiqtaq

Qikiqtaq (engelsk King William Island) er ei øy i kanadisk Arktis, i regionen Kitikmeot i Nunavut. Ho dekker ei flatevidd på mellom 12 516 km² og 13 111 km², og er dermed den 15. største øya i Canada. Folketalet er 1064, ifylgje 2006-folketeljinga. Alle innbyggjarane held til i Gjoa Haven.

Geografi 
Mot aust er Qikiqtaq skild frå halvøya Boothia av James Ross-sundet og Rae-sundet. I vest går Viktoriasundet og bort om det ligg Kitlineq. I Simpsonsundet ligg Toddøya, vidare mot sør ligg Adelaidehalvøya, medan Dronning Maud-golfen ligg i sørvest.

På nordkysten av øya ligg Victory Point. Gore Point, Point Le Vesconte, Erebus Bay og Terror Bay er alle på vestkysten. Douglas Bay, Booth Point og Gjoa Haven ligg alle på sørkysten.

Landskapet er småkupert, høgste punktet på øya er 137 moh. Det finst mange små vatn på øya, desse er knapt synlege om vinteren.

Historie 
Inuittar har hatt tilhald på øya sidan uminnelege tider.

Fleire polarforskarar har, under søk etter Nordvestpassasjen, lege i vinteropplag på Qikiqtaq. John Franklin sin ekspedisjon låg innefrosen i drivisen nordvest for øya. Etter dei hadde forlate skipa, kreperte størsteparten av mannskapet gradvis av utmatting og svolt med dei prøvde å gå sørover til vestkysten. To av Franklins menn er gravlagde ved Hall Point på sørkysten av øya.

I 1903 segla oppdagaren Roald Amundsen, på leit etter Nordvestpassasjen, gjennom James Ross-sundet og stoppa i ei naturleg hamn på sørkysten av øya. Der, ute av stand til å halde fram grunna istilhøva, låg han vintrane 1903/4 og 1904/5. Under dette opphaldet lærde han polart levevis av Netsilik Inuitane, noko som han seinare hadde avgjerande nytte av på sin ekspedisjon til Sørpolen. Han brukte skipet sitt, «Gjøa», som base for oppdagingsturar sommaren 1904. Ein sledetur gjekk til halvøya Boothia og ei reise til den magnetiske nordpolen. Amundsen drog vidare vestover i august 1905, etter 22 månader på Qikiqtaq. Hamna der dei budde, hyser i dag den einaste busetnaden på øya, Gjoa Haven.

Øya er kjend for dei store flokkane med karibu som har sommarbeite der, før dei om hausten dreg mot sør over sjøisen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Qikiqtaq» frå , den 4. november 2009. 

Øyar i Nunavut
Øyar i Arktis
Hjørundfjord

Hjørundfjord er ein tidlegare sjølvstendig kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Kommunesenteret låg på Sæbø.

Kommunen blei oppretta som Hjørundfjord formannskapsdistrikt i 1837. Folketeljinga for 1835 viste 1 456 innbyggjarar. 

Hjørundfjord blei slått saman med Vartdal kommune og Ørsta kommune til den nye Ørsta kommune 1. januar 1964. Før kommunesamanslåinga hadde Hjørundfjord 1 728 innbyggjarar.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for tidlegare Hjørundfjord kommune frå 1900 til 1964:

Sjå også 
Ordførarar i Hjørundfjord

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Hjørundfjordportalen
 
 

Tidlegare kommunar i Møre og Romsdal
Historie i Ørsta
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1964
Australopithecus

Australopithecus (frå latin australis, ‘sørleg’ og gresk pithekos (πίθηκος), ‘ape’) er ei biologisk slekt av utdøydde hominidar som levde i pliocen og pleistocentida (frå rundt 5 millionar år til 12 tusen år sidan). Det er funne fleire fossilar etter ulike artar i denne slekta i austre, sentrale og sørlege Afrika. Australopithecus er nærskyld slekta Homo, med fleire menneskeliknande men også fleire apeliknande trekk. Det har vore spekulert i om Homo stammar frå Australopithecus, men dette er omdiskutert.

Australopithecus gjekk på to og hadde små hjørnetenner, som menneske. Dei hadde derimot store jekslar og små hjernar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Utdøydde dyr
Hominidar
Paterna

Paterna er ein kommune i Horta Oest i Regionen Valencia i Spania. Kommunen er ein del av området rundt byen Valencia og har kring 60 000 innbyggjarar. 

Det var her Antonio Martín Hernández og Augustine García Calvo vart martyrdrepne under den spanske borgarkrigen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Paterna» frå ,  den 9. november 2009.

Bakgrunnsstoff

Byar i Valencia
Graffiti

Graffiti er bilete eller tekst måla på offentlege plassar. Graffiti vert rekna som hærverk, men det finst også døme på at det blir rekna som kunst. Det kan lagast av ulike grunnar, til dømes tidtrøyte, skapartrong eller for å få fram ein politisk bodskap. Historisk graffiti kan gje verdifulle opplysingar om eldre samfunn, språk og liknande.

Sjå og
Runer i Hagia Sofia

Bakgrunnsstoff

Graffiti
Cornellà de Llobregat

Cornellà de Llobregat er ein kommune i Baix Llobregat i 
Catalonia i Spania. Han ligg på venstresida av elva Llobregat og har kring 85 000 innbyggjarar.

Historie 
Historia til Cornellà de Llobregat er prega av tre faktorar: nærleiken til Barcelona, vegen til og frå hovudstaden i Catalonia og elva Llobregat. Namnet er av romersk opphav (Cornelianus) og arkitekturen i byen syner spor av vestgotarane.

Dei første skriftlege kjeldene som omtalar byen er frå 980, då det stod ei kyrkje og eit forsvarstårn her. Byen vart ein del av området rundt Bareclona på 1200-talet, og ei kort stund høyrte han til Franqueses del Llobregat.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cornellà de Llobregat» frå ,  den 10. november 2009. 
 oppgav desse kjeldene:
 Panareda Clopés, Josep Maria; Rios Calvet, Jaume; Rabella Vives, Josep Maria (1989). Guia de Catalunya, Barcelona:Caixa de Catalunya. ISBN 84-87135-01-3

Byar i Catalonia