kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Scots Musical Museum

Scots Musical Museum er ei samling av tradisjonell skotsk folkemusikk gjeven ut i seks band frå 1787 til 1803. Ho var ikkje den fyrste samlinga av skotske folketonar, men har hatt stor tyding. Kvart band hadde rundt 100 songar, nokre av dei ukjende, og mange av dei blei del av repertoaret innan klassisk musikk.

Prosjektet blei byrja av James Johnson, ein musikkgravør og -seljar i tronge kår som elska gamle songar på skotsk og eit ønske om å ta vare på dei. Vinteren 1786 møtte han diktaren Robert Burns, som vitja Edinburgh for fyrste gong. Dei to fann ei felles interesse i dei gamle songane, og Burns blei ein entusiastisk bidragsytar til prosjektet. Det fyrste bandet kom ut i 1787, og hadde med tre songar av Burns. Han bidrog med  40 songar til bind 2, og stod til slutt bak rundt ein tredel av dei 600 songane i heile samlinga, i tillegg til å bidra redaksjonelt. Det siste bandet kom ut i 1803 og inneheldt den fyrste utgjevinga av «Handsome Nell», den aller fyrste songen til Burn.

I tillegg til å samla inn gamle songar, skreiv Burns også nye tekstar til gamle melodiar, og mange av songane som no er tillagde Burns har  eldre røter. Songar i samlinga er mellom anna «Auld Lang Syne», «Lord Ronald, my Son» (betre kjend som «Lord Randal») og «My love is like a Red, Red Rose». Songane til Burns omfattar «The Battle of Sherramuir», «Scots Wha Hae», «Green Grow the Rashes», «Flow Gently Sweet Afton», «Ye Banks and Braes of Bonnie Doon», «Ae Fond Kiss», «The Winter it is Past», «Comin' Thro the Rye», «There Grows a Bonnie Brier Bush» og «John Anderson, My Jo».

Samlinga blei internasjonalt populær, og songar og melodiar frå henne blei arrangerte av komponistar som Joseph Haydn og Ludwig van Beethoven. Burns samarbeidde med George Thomson om A Select Collection of Original Scottish Airs, som kom ut frå 1793 til 1818, og inneheldt skotske folkesongar i «klassiske» arrangement.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Scots Musical Museum» frå ,  den 17. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 
 Digitalisert utgåve av Scots Musical Museum ved National Library of Scotland.
 Island 7: Burns and Scottish Song
 Robert Burns - Travels and Music

Robert Burns
Skotsk folkemusikk
Nijolė Sadūnaitė

Nijolė Sadūnaitė () er ei litauisk katolsk nonne som tredde inn i eit hemmeleg undergrunnssysterfellesskap under sovjetkommunismen og arbeidde med Kronikk for den katolske kyrkja i Litauen. 

I 1975 vart ho arrestert av dei sovjetiske myndigheiter og dømd til tre års fengsel. Ho sat fyrst i fangenskap i Mordovia og deretter i Bogutsjany i Krasnojarsk kraj i Sibir. Ho vart utsett for dårleg behandling, overgrep og tortur.

Sadūnaitė skreiv A Radiance in the Gulag om erfaringane sine.

I 2018 mottok Sadūnaitė den litauiske fridomsprisen. Ho var den fyrste kvinna til å motta denne utmerkinga.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Nijolė Sadūnaitė» frå , den 17. mars 2023.  

Litauiske nonner
Litauiske forfattarar
Sovjetiske dissidentar
Folk frå Kaunas
Verdscupen i skiskyting 2019

Verdscupen i skiskyting 2019 tok til 30. november 2018 og vart avslutta 24. mars 2019. Turneringa omfatta 25 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Pokljuka i Slovenia, Hochfilzen i Austerrike, Nové Město na Moravě i Tsjekkia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Canmore i Canada, Midway i delstaten Utah i USA, Östersund i Sverige, og Oslo i Noreg.

Dei mannlege utøvarane tevla i tre 20 km normalprogram, ni stk 10-kilometer sprint, åtte jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km. Med sine 16 rennsigrar var Johannes Thingnes Bø frå Noreg fullstendig suveren i turneringa. Russiske Aleksandr Loginov kneip andreplassen og franske Quentin Fillon Maillet kom på tredjeplass.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i tre 15 km normalprogram, ni stk 7,5 km sprint-tevlingar, åtte jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 6 km. Dorothea Wierer frå Italia sikra seg det største IBU-trofeet i den siste tevlinga for sesongen, framom landskvinna Lisa Vittozzi. Også nummer 3 og 4 i turneringa, Slovakias Anastasija Kuzmina og norske Marte Olsbu sanka mange poeng.

Menn

Individuelt

Kvinner

Individuelt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Biathlon-Weltcup 2018/19» frå ,  den 17. mars 2023.  

Skiskyting i 2019
2019
C. Auguste Dupin

C. August Dupin er ein fiktiv detektiv som opptrer i verk av Edgar Allan Poe.

Detektiven opptrer fyrst i Poe si novelle «The murders in the Rue Morgue» frå 1841, som klarer å løysa ei drapsgåte frå stolen sin, ved deduksjon åleine. Det kom berre to noveller til om Dupin, «The Purloined Letter» frå 1845 og «The Murder of Mary Roget» frå 1850 men novellene blir rekna som dei første i den populære krimsjangeren, og figuren Dupin blei  brukt som modell av forfattaren Arthur Conan Doyle for den berømte figuren hans Sherlock Holmes. På denne måten fekk novellene, som ikkje har så stor tyding i forfattarskapen til Edgar Allan Poe, ein stor innverknad på seinare litteratur.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «C. Auguste Dupin» frå ,  den 17. mars 2023.  

Oppdikta detektivar
Edgar Allan Poe
Omar Sy

Omar Sy () er ein fransk skodespelar og komikar.

Bakgrunn 
Omar Sy vaks opp i Trappes som er ein forstad utanfor Paris. Han er son av ein senegalesisk far frå Fulani-folket og ei mauritansk mor som budde nær Paris. Opphavleg ynska Sy å verta teknikar for varme, ventilasjon og sanitærteknologi og ferda til Senegal. Mellom 1996 og 1997 yrkte han på den franske radiostasjonen Radio Nova, der han møtte Fred Testot. Omar Sy vart sett saman med Testot i fjernsynsprogrammet Omar et Fred på Canal+, noko som gjorde han for fullt kjend i Frankrike.

Det internasjonale gjennombrotet til Sy kom med filmen De urørlige saman med François Cluzet. Filmen vart ein stor suksess i Frankrike, der han vart årets mest suksessrike innanlandske produksjon med meir enn 19 millionar sjåarar. I 2012 vart Omar Sy den fyrste ikkje-kvite skodespelaren som vann César-prisen for beste skodespelar for rolla i filmen De urørlige. Sy spelte hovudrolla som Bishop i X-Men: Days of Future Past, oppfylgjaren til X-Men: First Class.

Den 5. juli 2007 gifta han seg med Hélène, saman har dei fem born. I 2012 flytta familien til Los Angeles.

I 2017 vart Sy medlem av Det amerikanske akademiet, som deler ut Oscar-prisane årleg.

Filmografi i utval 

 2001 – La tour Montparnasse infernale
 2002 – Samouraïs
 2006 – Nos jours heureux
 2009 – Tellement proches
 2009 – Micmacs à tire-larigot
 2009 – Safari
 2011 – Intouchables (De urørlige)
 2012 – Les seigneurs
 2012 – De l’autre côté du périph
 2014 – X-Men: Days of Future Past
 2014 – Good People
 2014 – Samba
 2015 – Jurassic World
 2015 – Burnt
 2016 – Chocolat
 2016 – Inferno
 2016 – Demain tout commence
 2017 – Knock
 2018 – Yao
 2018 – Le flic De Belleville (Belleville Cop)
 2019 – Le Chant du loup (The Wolf's Call)
 2021 – Lupin
 2022 – Tirailleurs (Father & Soldier)
 2022 – Jurassic World Dominion

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Omar Sy» frå ,  den 17. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 

Franskmenn
Komikarar
Franske skodespelarar
Futahuillimapu

Futahuillimapu eller Fütawillimapu er eit tradisjonelt territorium til huilliche-folket. Futahuillimapu spenner over landet mellom Bueno-elva og Reloncavíbukta i Los Lagos-regionen. Nedre delen av Bueno-elva er grenseelv mot Los Ríos-regionen i nord. Futahuillimapu betyr «det store landet i sør.»

Tilbake på 1700-talet, då dette territoriet framleis var fritt for utanlandsk herredømme, budde såkalla cunco-folk i den vestlege delen, tilsvarande Cordillera de la Costa og høgare område der, medan dei eigentlege huilliche budde i lågland i den austlege delen som svarar til Valle Central i Chile.

Etter øydelegginga av dei sju byane i Osorno i 1602, heldt heile området mellom Valdivia og busetjingane Calbuco og Carelmapu ved Chacaosundet fram som uavhengige urfolksterritorium og stengt for spanjolane.
Spanjolene hadde derfor lite informasjon om dette territoriet og måtte stole på rykte. 
Denne mangelen på konkret kunnskap om territoriet førte til spekulasjonar om den mytiske byen til cæsarane.

Området vart herja av ein spansk milits i 1792. Året etter vart parlamentet i Las Canoas for spanjolar og huilliche-folk halde. I dette offisielle møtet måtte dei lokale høvdingane akseptere innlemminga av Futahuillimapu i det spanske imperiet og tillèt spanjolane å bygge opp att byen Osorno.

Etter det blei huilliche-land ettertrakta av dei siste nybyggjarane. Kjøp av land vart sjeldan stogga av den lokale guvernøren.

Desse nybyggjarane fekk selskap av tysk kolonisering av områda rundt Valdivia, Osorno og Llanquihue. Tapet av Huilliche-folket til land på 1800-talet var ofte relatert til svindel, språkbarrierar og mangel på juridiske rammeverk. Huilliches-folk som budde i sentraldalen migrerte til kystregionen av Osorno-provinsen.

Kjelder 

Denne artikkelen er ei omsetting av «Futahuillimapu» frå , den 17. mars 2023

Referansar

Geografi i Los Lagos-regionen
Chilensk historie
Sildesyn

Sildesyn  er merke i naturen som syner at det er sild i sjøen.  

Det er særleg større skapningar, som har sild som byttedyr, som oppfører seg som om dei jaktar på sild. Det kan  til dømes vere sjøpattedyr, som kvalar, fuglar, som måsefuglar, eller annan fisk, som stor sei. Dette fortel fiskaren at det kan vere von om fangst.

Sildesyn kan det òg kallast om ein ser sildestimen nede i vatnet.

Fotnotar

Kjelder
 Bjarne Rabben: Folk ved havet II. Sunnmøre Fiskarlag, Romsdal Fiskarlag 1983. ISBN 82-990938-1-3

Fiskeri
Susan Wojcicki

Susan Diane Wojcicki () er ein polsk-amerikansk bedriftsleiar som var dagleg leiar for YouTube frå 2014 til 2023. Nettoformuen hennar vart estimert til å vere rundt 765 millionar dollar i 2022.

Wojcicki har jobba i teknologibransjen i over tjue år. Ho vart involvert i grunnlegginga av Google i 1998 då ho leigde ut garasjen sin som kontor til grunnleggjarane av selskapet. Wojcicki vart den fyrste marknadssjefen i Google i 1999, og leia seinare den nettbaserte annonseringsverksemda og den originale videotenesta til selskapet. Etter å ha sett suksessen til YouTube, føreslo ho at Google skulle kjøpe tenesta. Google kjøpte YouTube for 1,65 milliardar dollar i 2006.

Wojcicki byrja som dagleg leiar i YouTube i 2014 og trekte seg i 2023.

Bakgrunn 
Susan Diane Wojcicki vart fødd i Santa Clara County i California den 5. juli 1968. Ho er dotter av den amerikanske journalisten Esther Wojcicki og den polske fysikkprofessoren ved Stanford University Stanley Wojcicki. Besteforeldra hennar var russisk-jødiske immigrantar.

Karriere 
Før Wojcicki vart den fyrste marknadssjefen i Google i 1999, arbeidde ho med marknadsføring hos Intel Corporation i Santa Clara. I tillegg jobba ho med leiingsrådgjeving for Bain & Company og R.B. Webber & Company.

I 2003 vart Wojcicki fyrste produktsjef for eit av dei store annonseverktøya til Google, AdSense. For dette arbeidet fekk ho Google Founders' Award. Wojcicki vart forfremja og hadde tilsyn med Google sine annonserings- og analyseprodukt, inkludert AdWords, AdSense, DoubleClick og Google Analytics.

Susan Wojcicki har fleire år vorte nemnd på lista over dei 100 mektigaste kvinnene publisert årleg av Forbes.

Utmerkingar 

 Kåra til nummer ein på Vanity Fair si New Establishment-liste i 2019.
 2013: Rangert som nummer ein på Adweek si topp 50 leiar-liste, som anerkjenner dei øvste medieleiarane i ein organisasjon.
 2016: Nummer åtte på lista over dei 100 mektigaste kvinnene i verda.
 2017: Nummer seks på lista over dei 100 mektigaste kvinnene i verda.
 2018: Nummer sju på lista over dei 100 mektigaste kvinnene i verda.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Susan Wojcicki» frå , den 17. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Youtube-kanalen til Susan Wojcicki
 

Amerikanske forretningsfolk
Sheryl Sandberg

Sheryl Kara Sandberg () er ein amerikansk teknologileiar, filantrop og forfattar. Sandberg fungerte som chief operating officer (COO) i Meta Platforms frå 2008 til august 2022. Sandberg er grunnleggjaren av LeanIn.Org.

I 2008 vart Sandberg utnemnd til COO i Facebook. I juni 2012 vart ho vald inn som fyrste kvinne i styret til Facebook. Som leiar for reklameverksemda til selskapet vart Sandberg anerkjend for å ha gjort selskapet lønnsamt.

Før ho byrja i Facebook som COO, var Sandberg visepresident for globalt online sal og drift hos Google. Før det fungerte Sandberg som stabssjef for finansministeren i USA, Lawrence Summers.

Tidleg liv 
Sandberg vart fødd i 1969 i Washington D.C. Ho er dottera til Adele Einhorn og Joel Sandberg. Ho er den eldste av tre sysken. Faren hennar er augelege, og mora hennar var høgskulelærar i fransk.

Då Sandberg var to år flytta familien hennar til North Miami Beach i Florida. Ho gjekk på North Miami Beach High School, der ho vart uteksaminert i 1987.

Sandberg byrja å studere ved Harvard College i 1987. Ho vart uteksaminert i 1991 summa cum laude og Phi Beta Kappa, med ein bachelorgrad i samfunnsøkonomi. Ho vart tildelt John H. Williams-prisen for den beste avgangsstudenten i økonomi. Samtidig som ho studerte ved Harvard College, var Sandberg med å skipe ein organisasjon kalla Women in Economics and Government. Ho møtte også professor Lawrence Summers, som vart mentoren og avhandlingsrådgjevaren hennar. Summers rekrutterte ho til å vere forskingsassistenten  hans ved Verdsbanken, der ho jobba i rundt eit år med helseprosjekt i India som omhandla spedalskheit, AIDS og blinde.

Utmerkingar 
Sandberg har fleire gongar vorte rangert som ei av dei femti mest innflytelsesrike kvinnene i næringslivet, på Forbes si liste Most Powerful Women in Business. 

 2007: Nummer 29, yngste på lista.
 2008: Nummer 34.
 2009: Nummer 22.
 2010: Nummer 16.
 2014: Nummer 10.
 2016: Nummer 6.
 2017: Nummer 5.
 2018: Nummer 6.

Bibliografi 
 Lean In: Women, Work, and the Will to Lead. Knopf. 2013. 
 Option B: Facing Adversity, Building Resilience and Finding Joy. Knopf. 2017.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Sheryl Sandberg» frå , den 17. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Sheryl Sandberg hos Internet Movie Database
 Sheryl Sandberg hos The Movie Database

USA-amerikanske filantropar
USA-amerikanske samfunnsøkonomar
Folk frå Washington, D.C.
Karin Krog

Karin Krog Bergh () er ein norsk jazzsongar. Ho er rekna som ein av dei fremste norske jazzvokalistane.

Liv og virke 
Karrieren til Krog byrja på jam sessions i Penguin Club i Oslo i 1955, og ho vart engasjert sekstetten til Kjell Karlsen. Ho vart etter kvart også kjend gjennom radioen. Då den fyrste jazzfestivalen i Molde vart arrangert, song ho der med kvartetten til Kjell Karlsen.

Frå 1962 hadde Krog si eiga gruppe, men samarbeidde også med kvintetten til Frode Thingnæs og trioen til Egil Kapstad. I 1964 gav ho ut sitt fyrste soloalbum, By Myself. I 1965 var ho med på å danne Norsk Jazzforum, der ho blant anna var leiar.

I 1969 byrja Krog å studere song hos Ivo Knecevic. I dei følgjande åra samarbeidde ho med ei rekkje kjente nasjonale og internasjonale musikarar, som Jon Christensen, Niels-Henning Ørsted Pedersen, Kenny Drew, Don Ellis, Archie Shepp, John Surman, Red Mitchell og Bengt Hallberg.

Krog har fått ei rekkje prisar, blant anna Buddyprisen, Radka Toneff Minnepris og Spellemannprisen fire gongar. Ho er også riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden (2005).  

Krog var gift med programsekretæren og jazzhistorikaren Johs. Bergh frå 1957 til han døydde i 2001. Dei har to barn, Cathrine Bergh og Dot Elisabeth Bergh. Krog er oldebarn av musikaren og komponisten Anders Heyerdahl.

Prisar og utmerkingar 
 1965 – Buddyprisen frå Norsk jazzforbund
 1975 – Spellemannprisen 1974 i klassen kvinnelege artistar
 1975 – Female Singer of the Year av European Jazz Federation
 1981 – Nominert til Spellemannprisen 1980 i klassen jazz for Swingin' Arrival (med Per Borthen Swing Department Ltd)
 1981 – Oslo bys kunstnerpris
 1983 – Gammleng-prisen i klassen jazz
 1987 – Nominert til Spellemannprisen 1986 i klassen jazz for Freestyle
 1990 – Nominert til Spellemannprisen 1989 i klassen jazz for Something Borrowed, Something New
 2000 – Spellemannprisen 1999 i klassen jazz for albumet Bluesand (med John Surman)
 2004 – Nominert til Spellemannprisen 2003 i klassen jazz for Where You At?
 2005 – Riddar 1. klasse av St. Olavs Orden
 2006 – Nominert til Spellemannprisen 2005 i klassen jazz for Seagull (med Bergen Big Band)
 2007 – Anders Jahres kulturpris
 2008 – Oslo Jazzfestivals pris Ella-prisen
 2013 – Heidersprisen under Spellemannprisen 2012
 2014 – Spellemannprisen 2013 i klassen jazz for albumet Songs about This and That (med John Surman)
 2016 – Innlemma i Rockheim Hall of Fame
 2017 – NOPAs hederspris
2021 – Norsk kulturråds ærespris

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Karin Krog» frå , den 18. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside
 Krog hos Discogs.
 Krog hos MusicBrainz.
 Krog hos Sceneweb.
 Karin Krog frå Jazzbasen.
 Karin Krog frå Jazzbasen.
Norske jazzvokalistar
St. Olavs Orden
Melodi Grand Prix 1967-deltakarar
Vinnarar av Spellemannprisen
Rockheim Hall of Fame
Folk frå Oslo
Radioteatret

Radioteateret var ei eining i NRK si kulturavdeling som produserte høyrespel for barn og vaksne. Ho blei oppretta i 1926 og nedlagd i 2021.

Bakgrunn og virke 
Radioteateret produserte både klassisk og moderne drama, krim og underhaldning. Fram til 2010 blei det òg produsert høyrespel for Lørdagsbarnetimen. I 2021 blei radiosendingane avslutta, men ein skulle framleis leggja ut produksjonar på podkast.

Avdelinga har hatt ei rekke kjende medarbeidarar, mellom anna Nils Nordberg som regissør og tilretteleggjar av kriminaldrama. Ei lang rekkje norske skodespelarar har opptredd ved teateret.

Til saman hadde Radioteatret opp mot 100 000 lyttarar på dei dramatiske produksjonane sine i 2008, medan endå fleire følgde krimsendingane.

Leiarar 

 Gunnar Neels-Hansson 1928–1943, 1945–1950
 Jens Gunderssen 1950–1952
 Hans Heiberg 1952–1973
 Gerhard Knoop 1973–1984
 Merete Skavlan 1984–1990
 Nils Nordberg 1990–1991
 Nils Heyerdahl 1991–2011
 Yngvil Kiran 2011–2015
 Gunhild Nymoen 2015–2021

Sjå òg
Blå Fugl-prisen

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Radioteatret» frå ,  den 18. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Radioteaterets programsider (arkivert nettside)
 Kriminalhøyrespel og seriar i Radioteatret 1951-2004 (arkivert nettside)
 Radioteateret.info  (arkivert nettside)
 Kriminalhøyrespel i Radioteatret 1952-2005, NRK.no
 Høyrespelarkiv for NRK P2-teateret, 1930-2001, NRK.no

Nedleggingar i 2021
Kultur i 1927
Skipingar i 1927
NRK Radio
Hangtown fry

Hangtown fry er ein type omelett som blei kjend i samband med gullrushet i California på 1850-talet. Den vanlegaste versjonen inneheld bacon og østers som blir steikt saman med egg.

Historie 
Retten skal først ha blitt laga i Placerville i California, som då blei kalla Hangtown. Den vanlegaste soga er at han blei laga då ein gullgravar fann gull, og drog til Cary House Hotel og bestilte den dyraste retten ein kunne laga der. Dei dyraste ingrediensane var egg, som var skjøre og måtte fraktast forsiktig til gruvebyen; bacon, som kom frå austkysten, og østers, som måtte fraktast med is frå San Francisco, over 100 miles unna.

Ei anna opphavssoge blir fortald ved Sam's Grill i Tiburon, like nord for San Francisco. Ved det lokale fengselet i Placerville blei ein dødsdømd mann spurt om kva han ville eta som det siste måltidet sitt. Han tenkte raskt, og bad om ein østersomelett, ettersom han visste at ein måtte frakta østers frå vatn, over hundre miles unna, via dampskip og over dårlege vegar. Dette forseinka avrettinga hans med eit døgn.

Retten blei gjort kjend av Tadich Grill i San Francisco, der han skal ha vore på menyen i rundt 160 år. Seinare variasjonar av retten omfattar bruk av lauk, paprika, ulike krydder og frityrsteiking av østersane før ein har dei i omeletten.

I kulturen
I episoden The Hangtown Fry frå fjernsyns-anthologiserien Death Valley Days frå 1962 , speler Fabrizio Mioni den unge mannen Paul Duval som er uskuldig dømt til døden i Placerville, på tida då staden var kjend som  Hangtown. I soga finn Duval på å be om ein rett av bacon og østers i ein omelett for å utsetja avrettinga si medan kjærasten hans, Ann Alton (Nancy Rennick), leiter etter informasjon for å frigjera han. Retten er blitt servert på etestader i California.  

Booth Seafood Co sitt kompendium av James Beard si sjømatkokebok frå 1954 har med tre oppskrifter på retten.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Hangtown fry» frå ,  den 18. mars 2023.  

USA-amerikansk mat
Kultur i California
Eggeretter
Østersretter
Bacon
Trepiggsvin

Trepiggsvin er ein familie av gnagarar som høyrer heime i Amerika. Dei er klatrande dyr med børsteforma eller piggforma hår som gjer at dei liknar på piggsvin. Familien omfattar 17 artar fordelt på tre eller fire slekter. 

Arten børstetrepiggsvin blir somme gonger rekna til familien piggrotter.

Skildring

Det minste trepiggsvinet er coendu, med ei kroppslengd på rundt 30 cm og ei vekt på rundt 900 gram. Nordamerikansk trepiggsvin er det største på rundt 80 cm og 12 kg. Dei har nokså små auge og ein noko firkantforma snute. Føtene er korte og fotsolane breie. Dei har lange, sterke klør, som sikrar grep på greiner og trestammer. Bortsett frå nordamerikansk trepiggsvin har alle artar ein gripehale der den ytste delen er naken utan piggar. Gripehalen er muskuløs, og så sterk at dyret kan henga etter han frå ei grein. Halen bøyer seg oppover og ikkje innover, og dyra nytter oversida til å gripa med.

Dyra har modifisert hår som dannar piggar. Det er tre ulike piggtypar: Forsvarspiggar med mothaker, som særleg sit bak på ryggen over halen, og opptrer hjå alle artar unntatt Chaetomys subspinosus, lengre, tynnare piggar med bøyeleg tipp, og hjå C. subspinosus ein lang, bøyeleg pigg utan skarp spiss. Når dyra vil forsvara seg rettar dei piggane opp og ut. Dette kan også vera ei synleg åtvaring til rovdyr.

Levevis
Trepiggsvina er nattaktive for å unngå rovdyr, og gøymer seg vekk om dagen. Dei lever hovudsakleg av plantekost, som blad, nåler, bork, frø, frukt, bær, blomar og i nokre høve gras. Nokre artar et også insekt og små krypdyr av og til. Dei bruker store delar av døgnet på å kvila og fordøya føda. For alle artane er lyd, lukt og rørsle viktigare sansar enn synet.

Hodyra får som regel berre ein unge i kullet, og fostertida og dietida kan til saman vara i nær eitt år. Ungen kan ta opptil 4 år på å bli vaksen. Han blir likevel fødd med evne til å sjå og kan klatra forsvara seg ganske tidleg, slik at ungane har låg døyelegheit.

Artar
Familien Erethizontidae
Underfamilien Erethizontinae
Nordamerikansk trepiggsvin  (Erethizon dorsatum), ein art
Coendou
Coendou bicolor
Coendou nycthemera
coendu (Coendou prehensilis)
Coendou rothschildi
Echinoprocta rufescens, ein art
Sphiggurus
Sphiggurus ichillus
Sphiggurus insidiosus
Sphiggurus melanurus
 Meksikansk snohalepiggsvin (Sphiggurus mexicanus)
Sphiggurus paragayensis
Sphiggurus pruinosus
Sphiggurus quichua
Sphiggurus roosmalenorum
Piggsnohalepiggsvin (Sphiggurus spinosus)
Sphiggurus vestitus
Underfamilien Chaetomyinae
 Chaetomys subspinosus, ein art

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Trepiggsvin» frå ,  den 18. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 
 

Gnagarar