kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Saddam Hussein

Saddam Hussein (), fødd nær Tikrit i Irak, var eineveldig president og diktator i Irak frå 1979 til 2003.

Liv og virke

Bakgrunn
Hussein vart som ung gut medlem av Baathpartiet i Irak, og han deltok i 1956 i eit mislukka kuppforsøk mot kongen i Irak. To år seinare avsette ei anna gruppe, med general Abd al-Karim Qasim, kongen. Hussein deltok deretter i eit kuppforøk mot Qasim, men då det var mislukka, flykta han til Egypt. Der las han jus og egyptologi. Etter revolusjonen i Irak den 8. februar 1963 vende han attende til Irak, men vart fengsla året etter, og sat i fengsel i tre år.

Hussein var gift tre gonger og hadde seks barn.

Statsleiar
I 1968 leidde han Baathpartiet til makta gjennom nok eit kupp. Han vart forfremja til general i 1973, og vart president i 1979, då Ahmad Hasan al-Bakr trekte seg som president, i ein alder av 65 år.

Med basis i oljeinntektene gjorde Hussein Irak til ei regional stormakt. Han gjekk til krig mot Iran med støtte frå USA i 1980, etter at islamistar med Ayatollah Khomeini i spissen hadde avsett sjahen og tatt makta året før. Denne krigen varte i åtte år, og Irak nytta masseøydeleggingsvåpen fleire gonger i løpet av denne tida. Derimot hadde dei ingen i 2003, slik USA påstod dei hadde prov for.

Etter krigen mot Iran var Irak eit fattig land, som hadde gjeld til mellom anna Kuwait. Den store gjelda førte til at Irak under Hussein starta ein ny krig i 1990, då dei hærtok Kuwait. Dette førte til den første Golfkrigen, der ein koalisjon med USA i spissen jaga styrkane til Hussein tilbake til Irak. Hussein var skulda for undertrykking og drap på meiningsmotstandarar. Særleg hard var han mot kurdarar og sterkt religiøse grupper, særleg blant sjiamuslimane, og massegraver særleg frå 1980-talet er funne fleire stader.

Pågripinga
USA med koalisjonen av viljuge hærtok Bagdad 7. april 2003 og den 9. april gjekk Hussein under jorda. Amerikanske styrkar fann og fengsla han 13. desember 2003. Han vart stilt for retten, skulda for massemord. Hausten 2006 blei Hussein dømd til døden ved henging for drapet på 148 sjiamuslimar i Dujail i 1982. Denne saka vart vald fordi det var den enklaste å prove direkte involvering frå Hussein sjølv. Det kanskje verste brotsverket til Hussein var gassåtaket på den kurdiske byen Halabja i mars 1988 som førte til at om lag 5 000 menneske døydde og mange tusen fekk store skader. På 1980-talet, under krigen med Iran, var Hussein elles velsedd i vestlege land, trass i overgrep som det i Halabja.

Hussein vart hengd tidleg på morgonen den 30. desember 2006.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Hussein, Saddam
Hussein, Saddam
Avretta presidentar
Roh Moo-hyun

Roh Moo-hyun () var ein sørkoreansk politikar som var president i Sør-Korea frå 25. februar 2003 til 25. februar 2008. Før han vart poliktiar var Roh menneskerettsadvokat. Han var katolikk, akkurat som føregangaren Kim Dae-jung. Roh vart fødd i 1946 i ein fattig bondefamilie i Gimhae, nær Busan, søraust i Sør-Korea.

Bakgrunnsstoff 
 Roh Moo-hyun si offisielle engelske side
 Profil på BBC News
 Profil på CNN

Sørkoreanske politikarar
Sørkoreanske presidentar
Rådyr

Rådyr (Capreolus capreolus) er eit lite hjortedyr. Eit rådyr veg gjerne ca. 18–30 kg, har spinkle bein og spisse klovar. Om sommaren er gjerne pelsen raudbrun, medan vinterpelsen er meir gråbrun. Råbukken har eit enkelt gevir med opptil tre taggar per horn.

Levesett 
Rådyret trivst best i tett barskog og blandingsskog. Det et tradisjonelt gras, urter, lauv og bær, men seier ikkje nei takk til korn og hagevekstar heller. Om vinteren et det mest blåbærlyng, røsslyng og kvistar frå lauvtre. Lyngen kjem dei til gjennom å sparke vekk snøen med dei spisse klovane. Spesielt snørike vintrar kan vere eit problem for rådyra, fordi dei lett dett gjennom snødekket. Mange rådyr døyr også dersom kulda blir for hard og langvarig.

Rådyr i Noreg 
Rådyret er det minste av hjortedyra som lever i Noreg, i tillegg til å vere det nyaste. Rådyret kom til Noreg først omkring år 1900, men har sidan blitt meir og meir vanleg over store delar av landet. Det er framleis mest talrikt på Austlandet.

Ein jaktar på rådyr i store delar av Noreg. Den tradisjonelle rådyrjakta foregår mellom 25. september og 23. desember. Bukkejakta startar allereie 10. august, men då er det ikkje tillate å bruke hund. Under den ordinære jakta sver likevel mange jegerar til bruk av hund. Dachs, drever og beagle er gjerne dei mest populære jakthundrasane, men det vert også brukt andre hundetypar.

Sjå og 
 Bambi

Bakgrunnsstoff 

Hjortedyr
Pattedyr i Noreg
Freding

Freding er eit verkemiddel innan lovverket som er meint å ta vare på noko og verna det mot inngrep. Ein kan til dømes freda ein art, eit område, eit bygg eller særskilde ting. Føremålet med fredinga kan vera at ein vil ta vare på eit kulturminne, kulturlandskap, naturlandskap, eller at ein vil verna om ein særskild truga bestand av dyr eller plantar.

Freding av norske kulturminne 
 
Kulturminneloven fastset kva kulturminne som er freda i Noreg. Funn og funnstader frå førhistorisk tid og mellomalderen (fram til 1649) er automatisk freda. Det same gjeld samiske kulturminne som er eldre enn hundre år. Elles kan Miljøverndepartementet freda andre viktige kulturminne.

Freding inneber at ingen skal forandra, ta med seg eller på andre måtar forstyrra eit slikt kulturminne. Riksantikvaren har kontroll med freda kulturminne i Noreg.

Freding av norsk natur

Naturvernloven styrer freding av viktige naturområde og truga artar. Direktoratet for naturforvalting står for styret av naturvernet.

Rundt 12,5 % av fastlandarealet i Noreg er verna etter naturvernloven. Område kan fredast på fem ulike måtar: Som naturreservat, nasjonalpark, landskap, naturminne eller biotop.

Bakgrunnsstoff

Sjå òg
Kategorien «Freda plantar»
Kategorien «Freda dyr»
Kategorien «Freda bygg»
Kategorien «Verneområde»

Kjelder
Bergen Museum (bergenmuseum.uib.no )
Lov om kulturminner ( lovdata.no)
Direktoratet for naturforvalting (dirnat.no)
Riksantikvaren: Å eie et fredet hus
Miljøstatus i Noreg: vernet natur  på http://www.miljostatus.no
Miljøstatus i Noreg:  Kulturminner  på http://www.miljostatus.no

Kulturminnevern
miljøvern
Kulturminne

Kulturminne er ei nemning på i vidaste tyding leivningar frå menneskeleg verksemd frå dei tidlegaste tider fram til i dag. I følgje den norske Kulturminneloven omfattar nemninga alle spor etter menneskeleg verksemd i det fysiske miljøet, mellom anna stader det knyter seg historiske, religiøse eller sogehendingar til. 

Kulturminne som vert sett på som særleg viktig kulturarv, kan verta bandlagde gjennom freding. I Noreg er det Riksantikvaren som har forvaltingsmynde knytt til kulturminne. UNESCO har utpeika nokre kulturminne som dei ser på som svært viktige minne om menneskja sin historie til å vera verdsarv.

Typar 
Kulturminna kan vera slike bygningar eller ting som hus, industribygg eller fartøy, eller eldre busetjingsspor, gravhaugar, jernvinner eller tjøremiler. Ein kan også finna dei som kulturlandskap i til dømes dyrka mark, beiteområde og utmark.

Vern 
Ein kan verna kulturminne gjennom lovverk som seier at det er forbode å øydeleggja eller gjera visse endringar på dei. Ein kan også gje økonomisk støtte til vedlikehald av kulturminna, til dømes støtte til ei viss form for gardsdrift som opprettheld kulturlandskapet. Kommunar kan også få støtte til å registrere og ta vare på kulturminne gjennom samarbeidsprosjekt mellom Riksantikvaren og dei ulike fylkeskommunane. Lokale kulturminneplanar i Sogn og Fjordane fylke er eit døme på dette.

Kulturminne kan også flyttast til museum der ein syna dei fram til eit større publikum.

Tyding 
Kulturminne kan vera viktige historiske kjelder for historikarar og arkeologar. Dei kan også gjeva ei kjensle av historie til vanlege folk. Flotte eller spesielle kulturminne er ofte mål for turisme, og har såleis stor økonomisk tyding.

Sjå òg 
 Riksantikvaren
 Norsk folkemuseum, eit museum som særleg tek vare på norske kulturminne
 National Trust, engelsk organisasjon som tek vare på og syner fram gamle (herskaps)hus

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Cultural heritage» frå  den 10. april 2006, og «Kulturminne» frå  27. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Hva er et kulturminne?  Nord-Troms Museum
 Miljøstatus i Noreg: Kulturminne 
 Riksantikvaren- direktoratet for kulturminneforvaltning
 Cultural heritage search engine
 Cultural routes and landscapes, a common heritage of Europe  (English and French language)
 EPOCH – European Research Network on Excellence in Processing Open Cultural Heritage
 National Register of Historic Places  travel itineraries in the U.S.
 UNESCO World Heritage Centre – Official website
 Cultural heritage information from UNESCO

Kulturminne
Kultur
Museologi
Turisme
Ice Age

Ice Age, kalla Istid på norsk, er ein dataanimert film, som er laga av Blue Sky Studios og utgjeven av 20th Century Fox i 2002. Han var regissert Carlos Saldanha og Chris Wedge etter ei historie av Michael J. Wilson. Oppfylgjaren heiter Ice Age: The Meltdown (Istid 2 på norsk), og kom i 2006. I 2009 kom den tredje filmen i denne serien, Ice Age: Dawn of the Dinosaurs (i Noreg namnsett Istid 3: Dinosaurene kommer).

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettsidene til filmen

Animasjonsfilmar
Eventyrfilmar
Filmkomediar
Familiefilmar
Filmar frå 2002
Filmar frå USA
Monsters, Inc.

Monsters, Inc., kalla Monsterbedriften på norsk, er ein dataanimert film produsert av Pixar Animation Studios i samarbeid med Walt Disney Pictures frå 2001. Filmen vart regissert av Peter Docter, Lee Unkrich and David Silverman.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettsida til filmen

Animasjonsfilmar
Familiefilmar
Filmkomediar
Filmar frå 2001
Filmar frå USA
Pixar-filmar
Konstitusjonelt monarki

Eit konstitusjonelt monarki er eit keisar-, konge- eller anna slags fyrstedøme der fyrsten, t.d. kongen, berre har ei avgrensa makt. I somme land er fyrsten berre eit statssymbol, t.d. Sverige og Japan, og i andre land har fyrsten konstitusjonelle funksjonar, t.d. Noreg, Danmark og Storbritannia. Den eigentlege definisjonen på eit konstitusjonelt monarki er at kongens makt er avgrensa av ein konstitusjon (grunnlov).

I mellomalderen var kongedømet i Noreg det me i dag vil kalla konstitusjonelt; d.v.s. kongen hadde avgrensa makt som han laut dela med andre stormenn. Kongen kunne vrakast om han fekk desse imot seg. I Danmark-Noreg vart eineveldet innførd i 1660, i Frankrike i 1661, medan Storbritannia aldri vart einevelde. I Noreg vart einevelde avskaffa med Grunnlova i 1814, i Danmark i 1848, i Russland i 1905, medan Saudi-Arabia framleis er einevelde.

Kjelder

Bakgrunnsstoff  
 Dagens monarki frå det norske kongehuset
 What is constitutional monarchy? frå heimesida til det britiske kongehuset

Styresett
Pleistocen

Pleistocen er ei geologisk epoke etter geologisk tidsskala, som er definert å gå frå 1,81 millionar år sidan til kring 11 500 år sidan. I denne tida fann den siste istida stad med omfattande nedisingar på den nordlege halvkula.

Namnet vart gjeve etter leirstudium utført på Sicilia av Charles Lyell på midten av 1800-talet og kjem av dei greske orda πλεῖστος (pleistos, 'mest') og καινός (kainos, 'ny').

Pleistocen kjem etter pliocen og før holocen og er den tredje epoken i perioden neogen eller den sjette epoken i æraen kenozoikum. Slutten av pleistocen samsvarar med slutten av paleolittisk som vert nytta i arkeologi.

Plistocen vert delt inn i tidleg pleistocen, mellompleistocen og sein pleistocen, samt fleire aldrar.

Perioden vert definert ved ei omfattande nedkjøling av klimaet på jorda. Kaldtvassblautdyr kom til og eldre vassbaserte organismar (latin Discoaster) forsvann, medan moderne hestar og elefantar dukka opp og spreidde seg over større område.

Moderne menneske fann truleg si noverande form under pleistocen. Ved byrjinga av pleistocen levde menneskeapen Paranthropus, men desse forsvann i tidleg eldre steinalder. Det er derimot funne fossil av Homo erectus i fleire delar av verda frå mykje av epoken. Etterkvart kom det til fleire mennesketypar som laga meir avanserte verktøy. Under sein pleistocen spreidde moderne menneske seg utover isfrie delar av verda.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Geologiske tidsperiodar
 
Kvartær
Folkeforbundet

Folkeforbundet (engelsk League of Nations, fransk société des Nations, tysk Völkerbund) var ein internasjonal organisasjon som vart skipa den 25. januar 1919 på fredskonferansen i Paris i 1919. Grunnlaget var del I av Versailles-traktaten etter første verdskrig.

Føremål
Tanken bak Folkeforbundet var å fremja militær avspenning og nedrusting. Fleire krigar skulle ein kunna unngå ved å ordna opp i usemje mellom ulike land. Målsetjinga var i alle høve å unngå ein ny verdskrig, av typen som nett hadde vore. Forbundet lukkast ikkje i å hindra andre verdskrig, men klarde å handtera nokre mindre konfliktar på 1920-talet. Folkeforbundet heldt sitt første møte den 10. januar 1920 og ratifiserte samtidig Versailles-traktaten. Slik var det ein offisiell slutt på første verdskrig. Den første generalforsamlinga vart skipa til i Genève den 15. november 1920. Forbundet oppløyste seg sjølv formelt den 18. april 1946. Arbeidet til Folkeforbundet vart ført vidare av dei sameinte nasjonane.
Planen om å skipa eit folkeforbund var ein del av fleire framlegg frå presidenten i USA, Woodrow Wilson. Trass i dette gjekk ikkje USA med i Folkeforbundet.

Sjå òg 
 Mandatet til Folkeforbundet

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Internasjonale organisasjonar
Skipingar i 1919
Genève
Blåskjel

Blåskjel (latin Mytilus edulis) ein muslingart i blåskjelfamilien. Han finst i salt- og brakkvatn i Atlanterhavet og Austersjøen. I Middelhavet finn ein den nærskylde Mytilus galloprovincialis. Skalet er frå blått til brunsvart på utsida, ljoseblått og kvitt på innsida. Skalet er opp til ti cm langt. Skala blir haldne saman av ein lukkemuskel. Skjelet pustar med gjeller. Skjela legg 5-12 millionar egg. Desse utviklar seg til larvar som driv i sjøen ein månads tid før dei festar seg på fast underlag som stein og anna ved hjelp av byssustrådar. Skjela lever i koloniar eller klyngar. Dei trivst best i oksygenrikt vatn, til dømes i tidvassona. Dei har vaksen storleik etter eit til to år.

Blåskjel lever av plankton dei filtrerer ut av sjøvatnet. Blåskjel er byttedyr for sjøstjerner, kvalross og einskilde fugle- og fiskeslag.

Blåskjel blir nytta som menneskemat. Under oppblomstring av særskilde algar kan skjela bli giftige.

Dyrking 
Dyrking av blåskjel tok til i Frankrike på 1300-talet. I Noreg blir det dyrka blåskjel på sør- og vestlandet. Det var om lag 600 oppdrettsstader rundt om i landet i 2003. I 2002 blei det produsert 2 500 tonn blåskjel. Den totale marknaden i Europa er på om lag 100 000 tonn.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Blåskjell» frå , og «Miesmuscheln» frå  den 15. april 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Blåskjelvarsling på Matportalen
 Bedre kunnskap om giftige blåskjell  på forskning.no
 

Muslingar
Samarkand

Samarkand er ein by i Usbekistan og administrasjonssenteret i Samarkand-provinsen. Byen som har eit folketal på 405 000 er den nest største i landet. Fleirtalet av innbyggjarane er tadsjikarar.

Byen er mest kjend for den sentrale posisisjonen han hadde på Silkevegen.

Sjå òg
Registan

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Byar i Usbekistan
Janez Janša

Janez Janša () er ein slovensk politikar. Han var statsminister i Slovenia 2004–2008, 2012–2013 og igjen 2020–2022.

Politisk karriere
Janša vart først kjent i 1980-åra som forsvarsekspert for bladet Mladina, som opphavleg var organet til ungdomsavdelinga til det slovenske kommunistpartiet. I slutten av 1980-åra starta ein demokratiseringsprosess i Slovenia, og Mladina utnytta denne til å trykkja artiklar meir kritiske til det kommunistiske regimet enn det som før hadde vore mogleg. Janša stod bak ein serie artiklar kritiske mot den jugoslaviske hæren. I mai 1988 vart han arrestert, saman med tre andre, og stilt for retten i ein militær domstol tiltalt for å ha røpt militære løyndomar. Dei fire tiltalte vart dømde til fengselsstraffer på mellom seks månader og fire år.

Forsvarsminister
I 1989 var Janša med på å stifta det første slovenske opposisjonspartiet, Den slovenske demokratiske unionen (Slovenska demokratična zveza - SDZ). Under det første frie valet i 1990 tok SDZ del i opposisjonskoalisjonen DEMOS (Demokratične Opozicijske Stranke - Dei demokratiske opposisjonspartia), som vann valet. Han vart forsvarsminister i Slovenia, ein posisjon han hadde under den slovenske sjølvstendekrigen i juni/juli 1991. Etter at SDZ vart splitta i 1992 vart han med i Slovenias sosialdemokratiske parti (Socialdemokratski stranki Slovenije - SDS) og heldt posten som forsvarsminister til mars 1994. Han måtte då gå av etter skuldingar om at han hadde misbrukt posisjonen sin. Han var igjen forsvarsminister frå juni 2000 til november 2000 i den kortvarige statsministerperioden til Andrej Bajuk.

Statsminister
I mai 1993 vart han leiar for SDS. Partiet vert rekna som eit sentrum-høgre parti og skifta i 2002 namn til Det slovenske demokratiske partiet (Slovenska demokratska stranka - SDS). Ved parlamentsvalet 3. oktober 2004 vart SDS det største partiet med 29,1 % av røystene. Den liberale regjeringa gjekk av, og Janša vart statsminister, 9. november 2004. Han sat i ein valperiode, til november 2008. Ved parlamentsvalet i 2011 vart SDS det nest største partiet, med 26,2 % av stemmene. Janša vart statsminister i ein koalisjon med tre mindre parti.

Regjeringa til Janez Janša vart styrta i 2013 då han vart skulda for korrupsjon i ein ny rapport.  Ei ny koalisjonsregjering vart danna, og den nye statsministeren vart Alenka Bratušek.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Statsministrar i Slovenia
Hale

Ein hale (norrønt «hali») er den bakerste delen av kroppen på ein del dyr. Hjå virveldyr er halen ei forlenging av ryggen bakover frå den sentrale kroppen.

Utrykket hale vert også nytta om anna liknande vedheng som til dømes ein komethale eller ein flyhale.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Kroppsdelar
Ord frå norrønt
International Baccalaureate

International Baccalaureate (IB) er ei gruppe av tre undervisningsprogram og dei eksamenar som høyrer til, og er etablert av International Baccalaureate Organization (IBO).

Dei tre undervisningsprogramma er:
 IB Primary Years Programme (PYP) for elevar frå 3 til 12 år
 IB Middle Years Programme (MYP) for elevar frå 11 til 16 år
 IB Diploma Programme (DP) for elevar frå 15 til 19 år

Desse undervisingsprogramma er bygd på undervisingssystem frå rundt omkring i verda, utan å vere basert på nokon av dei spesifikt. Sidan grunnlegginga i 1968 har IBO-standarden gjort IB-programmet anerkjend over heile verda. Det er ei rekkje vidaregåande skular i Noreg som har byrja å bruke IB-diploma-programmet, i tillegg til to ungdomsskular.

Liste over skular i Noreg som har IB-program

Vidaregåande skular
Gjøvik videregående skole, Oppland
Berg videregående skole, Oslo
Bergen Katedralskole, Bergen
International School of Stavanger, Hafrsfjord
Lillestrøm videregående skole, Lillestrøm
Nesbru videregående skole, Nesbru
Oslo International School, Bekkestua
Sandefjord videregående skole, Sandefjord
Skagerak International School, Sandefjord
St. Olav videregående skole, Stavanger
Trondheim katedralskole, Trondheim
Red Cross Nordic United World College, Flekke
Vardafjell videregående skole, Haugesund
Ås videregående skole, Ås
Søndre Nordstrand videregående skole, Oslo (frå og med 2007)
Finnfjordbotn vidaregåande skole, Troms (frå og med 2007)

Ungdomsskular
International School of Bergen, Bergen
Kongsberg International school, Kongsberg
Trondheim International School, Trondheim
International School Telemark, Porsgrunn

Bakgrunnsstoff

 

Utdanning
Kvase

Kvase (norrønt Kvasir) var i norrøn gudetru det visaste vesenet, skapt av spytt frå vaner og æser då dei to gudeslektene slutta fred. Kvase var særs vis og kunne gje svar på alt han blei spurd om.

Kvase blei drepen av dvergane Fjalar og Galar, som brygga mjød på blodet hans blanda med honning i to kar, Son og Bodn, og ein kjele, Odrøre. Den som drakk av denne mjøden fekk visdom og skaldeevner.

Jotunen Suttung fekk denne mjøden frå dvergane i bytte mot livet deira. Odin stal seinare drikken i ørneham og tok han med seg i magen til Åsgard.

Den norske søkemotoren Kvasir var kalla opp etter vismannen.

Kjelder 

 Norrøne myter og sagn, Jan-Erik Ebbestad Hansen og Kari Møller (red.), Gyldendal Norsk Forlag, 1999

Norrøne gudar
The Independent

The Independent er ei britisk avis eigd av Independent News & Media. Ho kom ut for første gong i oktober 1986, og er dermed den yngste av dei «seriøse» avisene i Storbritannia. The Independent har inga formell politisk tilknyting, men blir gjerne rekna som liberaldemokratisk.

Bakgrunnsstoff 
 

Britiske aviser
Skipingar i 1986
Per Fugelli

Per Fugelli () var sidan 1992 professor i sosialmedisin ved Universitetet i Oslo. Han var òg professor i allmennmedisin ved Universitetet i Bergen i tida mellom 1984 og 1992, i tillegg til distriktslækjar i Værøy og Røst i tre år og i Porsanger i tre år. Fugelli var fødd i Stavanger og tok grada cand.med. i 1969, og Dr.med. i 1978.

Han var også kjend som ein ivrig samfunnsdebattant og tok sidan tidleg på 90-talet del i ei rekkje debattprogram, både på TV og i radio.
Fugelli var med i styringsgruppa i Verdikommisjonen.

I eigenpresentasjonen på Universitetet sine nettsider står:
Både i forskning og undervisning er han opptatt av hvordan fordeling av makt og goder i samfunnet påvirker menneskenes helse. Det dreier seg ikke bare om makt og goder i økonomisk forstand, men også om fordeling av verdier som trygghet, frihet og verdighet.

Fugelli markerte seg mellom anna som motstandar av den nye røykelova og argumenterte for at anti-røyke-kampanjane gjer røykarane sin kvardag sur. Han var krass mot dei som vil styre folk si helse, og kritiserte fleire gongar tidlegare statsråd Dagfinn Høybråten. Han sa at «kristne moralister og ortodokse sosialister har til alle tider villet bestemme over folk. Nå har disse kreftene forkledd seg i hvite frakker. Formynderstaten har gjemt seg bak helsens edle motiver. Og det er dette jeg advarer mot, mot å la seg forføre og forlede». Han kritiserte òg tidlegare statsminister Gro Harlem Brundtland for hennar utfall mot røyking.

Sidan 1975 gav han ut eller var medforfattar i nesten 50 bøker. Han er far til forfattaren Aksel Fugelli, og skreiv boka Fribrev (1992) saman med han. 

Fugelli fekk Karl Evangs pris i 2010. I 2013 vart han tildelt Fritt Ords Pris « for å ha gitt en stemme til kreftsyke og de som står ansikt til ansikt med døden.»

Nokre utgjevingar 
 Doktor på Værøy og Røst ; Lege på Utrøst, (1977). Ny utgave 2006: ISBN 82-8104-045-9
 Rød resept. Essays om perfeksjon, prestasjon og helse. Oslo: Tano, 1999.
 0-visjonen. Essays om helse og frihet. Oslo: Universitetsforlaget, 2003.
 Nokpunktet : essays om helse og verdighet, Universitetsforlaget (2008) ISBN 978-82-15-01347-3
 Helse på norsk : god helse slik folk ser det, Gyldendal (2009) ISBN 978-82-417-1125-1
 Døden, skal vi danse?, Universitetsforlaget (2010) ISBN 978-82-15-00907-0

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Per Fugelli» frå , den 9. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 

 Nettsida til Fugelli hjå Uio. 
 Nekrolog i UiO.

Professorar ved Universitetet i Bergen
Fugelli
Norske medisinprofessorar
Fugelli, Per
Norske sakprosaforfattarar
Mottakarar av Fritt Ords Pris