Arne Garborg

Arne Garborg, fødd Aadne Eivindsson Garborg () var ein norsk forfattar, redaktør, omsetjar og intellektuell. 

Verka hans Garborg, både romanane og essaya tek opp mange tema som har vore og framleis reknast å vera av ålmein interesse, t.d. religionen i moderne tid, tilhøvet mellom lokal og nasjonal identitet og det europeiske, korleis folk kan få politisk påverknad og makt.

Livssoge 

Arne Garborg var frå garden Garborg i Time kommune på Jæren i Rogaland fylke. Her voks han opp saman med foreldre og åtte sysken. Garborg reiste ut for å ta utdanning, trass i at han var odelsgut. Faren hadde ønskt at odelsguten skulle ha vore heime og etter kvart teke over garden. Faren, som var ein høgt respektert mann i bygda, kom ut i eit religiøst prega tungsinn, og tok livet av seg i 1870. Denne hendinga sette djupe spor i Arne Garborgs liv og forfattarskap, mellom anna i jærromanen Fred. I diktringen Haugtussa (1895), eitt av høgdepunkta i norsk bokheim, søkte han attende til liv og tru på Jæren i den førpietistiske tida.

I 1887 vart Garborg gift med forfattaren Hulda Garborg (fødd Bergersen). Dei budde frå 1897 på Labråten på Hvalstad i Asker, ein sentral møtestad for Askerkretsen, det leiande intellektuelle miljøet i Noreg i denne tida. På Jæren fekk Garborg i 1899 bygd ein sommarbustad, jærhuset i Knudaheio. 

 I 1872 grunnla Garborg avisa Tvedestrandsposten. 
 I 1877 starta Garborg avisa Fedraheimen. Fram til 1892 redigerte han avisa.
 I 1894 grunnla han saman med Rasmus Steinsvik avisa Den 17de Mai. Avisa skifta i 1935 namn til Norsk Tidend. 
 I 1899 la han fram midlandsnormalen i lag med Rasmus Flo; Garborg nytta denne rettskrivinga sidan, og hans Skriftir i samling kom ut med alle verka omskrivne etter den.
Romanen Fred (1892) og Haugtussa er sentrale verk i den norske bokheimen. Men også Bondestudentar, Mannfolk, Hjaa ho Mor og Trætte Mænd gjorde inntrykk på samtida, dei to siste også internasjonalt. Arne Garborg hadde mellom anna eit stort namn i Tyskland på 1890-talet.

Både Garborgheimen, Knudaheio og Labråten er museum i dag. I 2012 opna Garborgsenteret på Bryne, eit humanistisk vitensenter om Arne og Hulda Garborg.

Verkliste

Romanar 
Ein Fritenkjar (1878)
Bondestudentar (1883)
Mannfolk (1886)
Hjaa ho Mor (1990)
Trætte Mænd (1891)
Fred (1892)
Den burtkomme Faderen (1899)

Diktsamlingar 
Haugtussa (1895)
I Helheim (1901)

Skodespel 
Uforsonlige (1888)
Læraren (1896)

Andre verk 
Den ny-norske Sprog- og Nationalitetsbevægelse (1877)
«Gud signe Noregs land» (1878)
Forteljingar og Sogar (1884)
Knudahei-brev (1904) 
Jesus Messias (1906)
Kolbotnbrev (1890)
Jonas Lie. En Udviklingshistorie (1893)
Dagbok 1905-1923 (1925–1927)
Tankar og utsyn (1950)
Odyssevskvædet umsetjing, Kristiania (1918)
Han Lars i Lia

Litteratur
Fidjestøl, Alfred. 2014. Frå Asker til Eden : historia om askerkretsen 1897-1924. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-8459-4

Bakgrunnsstoff 

 Garborgs tekster – Dokumentasjonsprosjektet frå UiO. Skriftir i Samling og andre verk i digitalisert utgåve.
 Garborgtekstar i Ivar Aasen-tunet sitt nettbibliotek
 Haugtussa 
 Fedraheimen
 Digitaliserte bøker av Garborg hjå Nasjonalbiblioteket
 Digitalt tilgjengeleg arkivmateriale etter Arne Garborg i Nasjonalbiblioteket

Nettstader 
 Garborg.no Garborgsenteret på Bryne.
 Forfattarnett  Forfattarnett.
 Garborgnett  Nettstad utviklet i forbindelse med Garborgåret 2001.
 GarborgDagane  Heimesida til GarborgDagane på Tynset.
 Labråten Asker museum.

Artiklar 
 Arne Garborg i Dagbladet Forfatter
 Arne Garborg i NRK Forfatter
 Arne Garborg i Norsk biografisk leksikon Besøkt 15.08.09.

Bilete 
 Galleri Nors fotografier av Arne Garborg

 
Nynorskforfattarar
Norske forfattarar
Naturalistiske forfattarar
Nyromantiske forfattarar
Kristianiabohemen
Målfolk
Folk frå Time
Norske dagbokforfattarar