kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Odd-Bjørn Hjelmeset

Odd-Bjørn Hjelmeset () er ein norsk langrennsløpar. Han vart fødd i Sandane og voks opp på Vereide i Gloppen kommune. Hjelmeset representerer Fjellhug/Vereide IL. Han blir rekna som spesialist i klassisk stil. 

Sesongen 1999/2000 kom han på tredjeplass samanlagd i verdscupen, og på andreplass i sprintcupen. Per desember 2005 hadde han vunne fem enkeltrenn i verdscupen (tre i sprint).

I 2007 vart Hjelmeset tildelt Holmenkollmedaljen saman med Frode Estil, Simon Ammann og Dronning Sonja.

Merittar

OL-/VM-medaljar 
  VM 2007 - gull på 50 km klassisk fellesstart
 VM 2005 – gull på 4 x 10 km stafett, bronse på 50 km klassisk fellesstart
 OL 2002 – bronse på 50 km klassisk
 VM 2001 – gull på 4 x 10 km stafett, bronse på 15 km klassisk
 VM 1999 – bronse på 10 km klassisk

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 1994: Nr 9 på 50 km i Stor-Elvdal
Ski-NM 1995: Nr 11 på 15 km jaktstart i Oslo
Ski-NM 1996: Bronsemedalje på 50 km i Stryn
Ski-NM 1997: Nr 5 på 10 km i Mo i Rana
Ski-NM 1998: Nr 4 både på 15 km på Berkåk og på 50 km i Alta
Ski-NM 1999: Nr 5 på 15 km på Skrautvål
Ski-NM 2000: Gullmedalje på 30 km
Ski-NM 2001: Gullmedalje på 10 km og på 15 km jaktstart, bronsemedalje på 50 km
Ski-NM 2002: Gull på 30 km og sølv på 15 km jaktstart på Høydalsmo
Ski-NM 2003: Gullmedalje på 10 km i Molde
Ski-NM 2004: Gullmedalje på 15 km i Bardufoss
Ski-NM 2005: Sølvmedalje på 50 km på Lillehammer
Ski-NM 2006: Gullmedalje på 15 km på Kongsberg
Ski-NM 2007: Sølv i sprint og bronse på 30 m i Meråker
Ski-NM 2008: Nr 12 på femmila (56 km) Støren/Selbu
Ski-NM 2009: Nr 4 på 15 km på Gjøvik
Ski-NM 2010: Bronsemedalje i sprint
Ski-NM 2011: Nr 8 på 15 km i Steinkjer

Bakgrunnsstoff 

 Odd-Bjørn Hjelmeset i olympedia.org

Norske langrennsløparar
Norske langdistanseløparar
Norske motbakkeløparar
Norske idrettsleiarar
Verdsmeistrar i langrenn
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Olympiske medaljevinnarar i langrenn
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Langrennsløparar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Langrennsløparar under vinter-OL 2006
Medaljevinnarar under vinter-OL 2010
Norske deltakarar under vinter-OL 2010
Langrennsløparar under vinter-OL 2010
Deltakarar under Ski-VM 1999
Deltakarar under Ski-VM 2001
Deltakarar under Ski-VM 2003
Deltakarar under Ski-VM 2005
Deltakarar under Ski-VM 2007
Deltakarar under Ski-VM 2009
Folk frå Gloppen
Frode Estil

Frode Estil () er ein norsk langrennsløpar frå Lierne i Nord-Trøndelag. Han fekk dei første verdscuppoenga sine i 1996 med ein niandeplass i eit sprintrenn i Reit im Winkl. Estil sin første verdscupsiger kom i Davos i desember 1999, der han vann ei klassisk tremil.

Estil er kjent for sine raske taktomslag i bratte motbakkar, denne evna har han bruka til å avgjera fleire spurtduellar i sin favør.
I 2007 vart Frode Estil tildelt Holmenkollmedaljen saman med Simon Ammann, Odd-Bjørn Hjelmeset og Dronning Sonja.

Meisterskapsmedaljar 
 OL 2006: sølv på 2x15 km jaktstart
 VM 2005: gull på 50 km klassisk, gull på stafetten, bronse på 2x15 km jaktstart
 VM 2003: gull på 4 x 10 km stafett, bronse på 15 km klassisk og 30 km klassisk
 OL 2002: delt gull på jaktstarten (saman med Thomas Alsgaard), gull på stafetten, sølv på 15 km klassisk
 VM 2001: gull på 4 x 10 km stafett, sølv på 30 km klassisk

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 1996: Sølvmedalje på 10 km jaktstart i Stryn
Ski-NM 1997: Nr 5 på 10 km i Mo i Rana
Ski-NM 1998: Bronsemedalje både på 30 km og på 15 km jaktstart i Berkåk
Ski-NM 1999: Gullmedalje på 50 km på Høylandet
Ski-NM 2000: Nr 10 på 50 km på Vang
Ski-NM 2001: Nr 10 på 30 km og på 50 km i Steinkjer
Ski-NM 2002: Nr 4 på 15 km jaktstart på Høydalsmo
Ski-NM 2003: Sølvmedalje på 10 km og 50 km i Molde
Ski-NM 2004: Nr 4 på 15 km og på 50 km i Bardufoss
Ski-NM 2005: Gullmedalje på 30 km på Lillehammer
Ski-NM 2006: Sølv på 30 km og bronse på 15 km på Kongsberg
Ski-NM 2007: Gull på 30 km, sølv på 50 km og bronse på 15 km
Ski-NM 2008:

Bakgrunnsstoff 
 Biografi hos FIS 

Estil, Frode
Estil, Frode
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Olympiske meistrar for Noreg
Anders Aukland

Anders Aukland () er ein norsk langrennsløpar frå Tønsberg. Han er medlem av Oseberg skilag. Da han vann det svenske «Vasaloppet» i 2004, vart han den andre nordmannen gjennom tidene som har vunne dette skiløpet, 33 år etter at Ole Ellefsæter vann i 1971.

Anders Aukland vart tildelt Egebergs Ærespris i 2001.

Merittar 
 VM 2005 - Sølv på 50 km klassisk
 Vasaloppet 2004 - Vinnar
 VM 2003 - Gull på 30 km klassisk
 OL 2002 - Gull på stafetten

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 1993: Nr 12 på 50 km på Dombås
Ski-NM 1994: Nr 5 på 50 km i Stor-Elvdal
Ski-NM 1995: Nr 7 på 50 km i Oslo
Ski-NM 1996: Sølvmedalje på 50 km i Stryn
Ski-NM 1997: Nr 6 på 50 km i Mo i Rana
Ski-NM 1998: Nr 8 på 30 km i Berkåk
Ski-NM 1999: Nr 8 på 50 km på Høylandet
Ski-NM 2000: Bronsemedalje på 15 km jaktstart i Vang
Ski-NM 2001: Sølv på 50 km og bronse på 15 km 
Ski-NM 2002: Sølvmedalje på 50 km i Vang
Ski-NM 2003: 
Ski-NM 2004:
Ski-NM 2005:
Ski-NM 2006: Nr 4 på 15 km på Kongsberg
Ski-NM 2007: Nr 6 på 30 km i Meråker
Ski-NM 2008: Gullmedalje på femmila (56 km) Støren/Selbu
Ski-NM 2009: Sølvmedalje på 15 km, 30 km og 50 km
Ski-NM 2010: Sølvmedalje på 50 km på Tolga

Norske langrennsløparar
Folk frå Tønsberg
Olympiske meistrar for Noreg
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Tor Arne Hetland

Tor Arne Hetland () er ein norsk langrennsløpar frå Helleland i Eigersund kommune i Rogaland, som er ein av dei mest snøfattige kommunane i Noreg. Han representerer Byåsen IL.

Karriere
Tor Arne Hetland har i fleire år høyrt til den absolutte verdstoppen i langrennssprint. Han vart tidenes første verdsmeister i 1,5 km sprint i Lahti i Ski-VM 2001. Øvinga kom òg med på det olympiske programmet i OL i Salt Lake City 2002, og igjen gjekk Hetland til topps. I VM 2003 i Val di Fiemme vart det bronsemedalje, og i VM i 2005 i Oberstdorf vart det sølv.

Hetland er òg ein sterk løpar på lengre distansar. I 2001 var han med på laget som vann 4 x 10 km stafett i Lahti-VM.

I sesongen 2004/2005 vann han verdscupen i sprint, og kom på tredje plass i verdscupen samanlagt. I desember 2005 leia han verdscupen 2005/2006 framom tyskaren Tobias Angerer.

I Vinter-OL 2006 tok han sølv saman med makker Jens Arne Svartedal på lagsprinten.

24. april 2009 vart det klart at Tor Arne Hetland legg opp som følgje av problem med astma og ein kneskade.

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 1996: Nr 6 både på 10 km og 30 km i Stryn
Ski-NM 1997: 
Ski-NM 1998: Sølvmedalje på 10 km på Berkåk
Ski-NM 1999: Nr 7 på 30 km på Skrautvål
Ski-NM 2000: Gullmedalje i sprint, nr 9 på 10 km på Vang
Ski-NM 2001: Gullmedalje på 30 km i Steinkjer
Ski-NM 2002: Nr 4 på 10 km på Høydalsmo
Ski-NM 2003: 
Ski-NM 2004:
Ski-NM 2005: Nr 9 på 15 km på Lillehammer
Ski-NM 2006:
Ski-NM 2007: Nr 11 på 50 km i Nybygda
Ski-NM 2008:
Ski-NM 2009:

Bakgrunnsstoff 
 

Hetland, Tor Arne
Hetland, Tor Arne
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Olympiske meistrar for Noreg
Jens Arne Svartedal

Jens Arne Svartedal () er ein norsk langrennsløpar som representerer Trøsken IL frå Sarpsborg. I VM i Sapporo 2007 vann han gull på individuelle sprinten.

Meisterskapsmedaljar 
 OL 2006: Sølv på sprintstafetten (med makker Tor Arne Hetland)
 VM 2007: Gull på den individuelle sprinten

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 2000: Nr 12 på 30 km på Vang
Ski-NM 2001: Sølv i sprint og bronse på 10 km i Steinkjer  
Ski-NM 2002: Nr 8 på 30 km jaktstart og 30 km klassisk på Høydalsmo
Ski-NM 2003: Gullmedalje på 50 km i Meråker
Ski-NM 2004: Bronse i sprint, nr 4 på 30 km
Ski-NM 2005: Gull i sprint og bronse på 50 km på Lillehammer
Ski-NM 2006: Sølvmedalje på 15 km på Kongsberg
Ski-NM 2007: Gullmedalje på 50 km i Nybygda
Ski-NM 2008: Sølvmedalje på femmila (56 km) Støren/Selbu
Ski-NM 2009: Gullmedalje på 15 km på Gjøvik
Ski-NM 2010: Bronsemedalje på 30 km

Bakgrunnsstoff 
 Biografi hos FIS 

Svartedal, Jens Arne
Svartedal, Jens Arne
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2010
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Michael Rösch

Michael Rösch () er ein tysk skiskyttar fødd i Zinnwald i Sachsen i DDR. Han vart olympisk meister på stafett frå OL i Torino i 2006. 

Michael Rösch er son av tidlegare verdsmeister i skiskyting Eberhard Rösch, og begynte med skiskyting som 9-åring. Han er fire gonger juniorverdsmeister, tre gonger med det tyske stafettlaget og på sprinten i 2002/03. I verdscupavslutninga i Fort Kent i 2004 fekk han 6. plass på sprinten, men klarde ikkje eit like godt resultat i den påfylgjande sesongen. 16. desember 2005 fekk han sølv på sprinten i verdscuprennet i Brezno-Osrblie etter han dagen før hadde fått sin første verdscupmedalje med bronse på 20 km. 15. januar 2006 vann han sin første siger i eit verdscuprenn med eit spurtoppgjer mot Raphaël Poirée på jaktstarten i Ruhpolding. Dagen før hadde han fått sølvmedalje på sprinten.

I OL i Torino i 2006 deltok han i sitt første OL, og var med å ta gull med det tyske stafettlaget.

Kortfatta merittliste 
 Verdscupen samanlagt:
 Beste plassering: 49. plass (2004/05)
 Olympiske leikar:
 1 gull (Beste individuelle plassering: 10. plass (fellesstart, Torino 2006). 
 Verdscuprenn:
 1 gull, 2 sølv, 2 bronse

Bakgrunnsstoff 
 
 

Tyske skiskyttarar
Belgiske skiskyttarar
Olympiske meistrar for Tyskland
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Tyske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Belgiske deltakarar under vinter-OL 2018
Skiskyttarar under vinter-OL 2018
Deltakarar under VM i skiskyting 2005
Deltakarar under VM i skiskyting 2006
Deltakarar under VM i skiskyting 2007
Deltakarar under VM i skiskyting 2008
Deltakarar under VM i skiskyting 2009
Deltakarar under VM i skiskyting 2015
Deltakarar under VM i skiskyting 2016
Deltakarar under VM i skiskyting 2017
Lilija Jefremova

Lilija Jefremova () er ein ukrainsk skiskyttar.

Fram til 2002 budde Jefremova i Russland. I 2002 flytta ho til Belarus og året deretter til Ukraina.

Karriere 
Jefremova vann sin første medalje i eit verdscuprenn i Brezno-Osrblie i 2005/06-sesongen. I OL i Torino i 2006 fekk ho overraskande bronsemedalje på sprinten.

Kortfatta merittliste 
 Verdscupen samanlagd:
 Beste plassering: 34. plass (2002/03)
 Verdsmeisterskap:
 Beste plassering: 27. plass (15 km, 2001)
 Olympiske leikar:
 1 bronse (sprinten, 2006) 
 Verdscuprenn:
 2 bronse

Ukrainske skiskyttarar
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Ukraina
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Ukrainske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Deltakarar under VM i skiskyting 2001
Deltakarar under VM i skiskyting 2004
Deltakarar under VM i skiskyting 2005
Deltakarar under VM i skiskyting 2006
Deltakarar under VM i skiskyting 2008
Deltakarar under VM i skiskyting 2009
Fotosyntese

Fotosyntese er ein biokjemisk prosess der planter, algar og nokre bakteriar utnyttar energien i sollyset til å produsere glukose av vatn og karbondioksid. Fotosyntesen er den viktigaste kjemiske reaksjonen på kloden. Utan fotosyntesen kunne det ikkje ha vore liv på jorda slik vi kjenner det i dag. Ordet fotosyntese tyder 'å setje saman ved hjelp av lys'. Det er som regel sollyset som er drivkrafta i fotosyntesen, som føregår i kloroplastane i dei grøne blada.

Det finst mange variantar av fotosyntetiske prosessar som varierer mellom ulike artar. Likevel er det ein del element som går i gjen. Lys blir absorbert i klorofyllhaldige protein, fotosyntetiske reaksjonsentarar. Hjå plantar finn ein desse i kloroplasten, og hjå bakteriar finn ein dei i cellemembranen. Lysenergien blir brukt til å redusera vatn, og utnytta den frigjorte energien til å syntetisere ulike organiske samband slik som adenosintrifosfat (fotofosforylering) og glyseraldehyd 3-fosfat (calvinsyklus).

I fotosyntesen blir energien i lyset brukt til å gjere vatn og karbondioksid om til sukker og oksygen.

 →

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
 
 
 Scheller, Henrik Vibe; Møller, Birger Lindberg: fotosyntese i Den Store Danske på lex.dk.

Botanikk
Agronomi
Biologiske prosessar
Celleanding
Stoffskiftet
Fotosyntese
Plantefysiologi
Økosystem
Gymnaslærer Pedersen

Gymnaslærer Pedersen er ein norsk spelefilm som først vart vist på kino 24. februar 2006. Filmen tek utgangspunkt i romanen Gymnaslærer Pedersens beretning om den store politiske vekkelsen som har hjemsøkt vårt land, skriven av Dag Solstad. 
Handlinga krinsar kring miljøet knytt til partiet AKP på 1970-talet. Hans Petter Moland regisserte filmen.

Nokre skodespelarar 
 Kristoffer Joner - Gymnaslærer Pedersen
 Jan Gunnar Røise - Werner Ludal	
 Ane Dahl Torp	- Nina Skåtøy

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 www.gymnaslarerpedersen.no 
 

Norske filmar
Filmar frå 2006
Janove Ottesen

Janove Ottesen () er ein norsk musikar som er vokalist og frontfigur i det norske rockebandet Kaizers Orchestra. I 2004 gav han ut den første solo-plata si, Francis’ Lonely Nights.

Liv og virke
Ottesen er, saman med Geir Zahl, ein av grunnleggjarane av Kaizers. «Kaizer-namnet» hans er «Sjakalen», eller «the Jackal Kaizer». Ottesen og Zahl vann Edvard-prisen 2002 for debutplata til Kaizers: Ompa til du dør.

Han har gått på musikklærarutdanninga på Lærarhøgskulen i Bergen på Landås. Det var under studietida i Bergen han kjøpte eit trøorgel og starta Kaizers Orchestra.

Han heitte opphavleg Jan Ove Ottesen, men bytte namn til Janove Ottesen.

I 2012 fekk han Rogaland mållags målpris.

I dag er han gift og har to born.

Diskografi 
 Francis' Lonely Nights (2004)

Kjelder

Norske songarar
Kaizers Orchestra
Folk frå Stord
Folk frå Time
Per Albin Hansson

Per Albin Hansson () var ein svensk politikar. Han var leiar for sosialdemokratane, Socialdemokratiska arbetarpartiet, og sat som svensk statsminister i fire regjeringar i tidsrommet mellom 1932 og 1946. Ei av desse regjeringane var koalisjonsregjeringa som vart danna under andre verdskrigen. Regjeringa under krigen inkluderte alle dei store partia, med unntak av kommunistpartiet.

Då verdskrigen tok til, lét Hansson, som frykta at også Sverige skulle bli invadert, tyske troppar reisa gjennom landet til okkuperte Noreg og Finland.

Politisk arbeidde Hansson for innføringa av velferdsstaten som han omtalte som Folkhemmet.

Han døydde i Stockholm av hjarteslag medan han gjekk av trikken, det vanlege framkomstmiddelet sitt, på Ålstens Gård station. Han er gravlagd på Norra begravningsplatsen i Stockholm.

Sjå òg 
 Sverige under andre verdskrigen
 Per Albin Line

Svenske riksdagsrepresentantar
Folk frå Malmö
Svenske statsministrar
Svenske forsvarsministrar
Svenske politikarar
Svenske sosialdemokratiske politikarar
Folk frå andre verdskrigen
Hardangerbrua

Hardangerbrua er ei hengebru som fører Riksveg 7 og 13 over Eidfjorden i Hardanger. Ho vart opna 17. august 2013 og går mellom Vallavik på vestsida og Bu på austsida. Brua erstatta ferjesambandet Bruravik-Brimnes.

Brua er 1 380 meter lang, og med det den lengste hengebrua i Noreg. Hovudspennet er lengre enn mellom anna det på Golden Gate Bridge i San Francisco i USA. Brutårna har ei høgd på 202,5 meter, medan seglingshøgda er 55 meter. På nordsida av fjorden går ein ny arm av Vallaviktunnelen fram til brua. Tunnelen har ei munning som er 23 meter høg, kanskje den største tunnelportalen på ein vegtunnel nokonsinne.

Brua var kalkulert å kosta i overkant av 1,8 milliardar 2005-kroner, noko som skulle finansierast gjennom bompengar, fylkeskommunale tilskot, innsparte ferjetilskot og ordinære statlege midlar.

Hardangerbrua vart i 1996 røysta ned av Stortinget, men i løpet av åra fram til den nye avrøystinga endra opposisjonen standpunkt i saka, og bruprosjektet vart vedteke 28. februar 2006 med 79 mot 24 røyster. Arbeidet med prosjektet starta 26. februar 2009, og gjekk utan større avbrot fram til opninga den 17. august 2013.
Det var kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete som stod for den offisielle opninga. Fleire hundre menneske deltok på opninga. Mellom dei var også ein delegasjon frå Elektroarbeidernes Fagforeningsom demonstrerte mot at det hadde vore sosial dumping ved bygging av brua.

Tilhengjarar av brua har argumentert for at ho vil letta køyring både lokalt i Hardanger og mellom Austlandet og Vestlandet. Aust-vest vil brua føra til utbetring av riksveg 7 over Hardangervidda og nord-sør av riksveg 9 og riksveg 13. Motstandarar av brua har drege fram at auka trafikk over Hardangervidda vil føra til vanskar for villreinstamma der. Ei bru vil føra til endring av fjordlandskapet, og ein ikkje vil kunna gå under brua med høge cruiseskip, slik at mellom anna Eidfjord og Ulvik ikkje kan vitjast av slike skip lenger. Mange turistar kjem til område for å sjå det særmerkte landskapet. Eit anna motargument er at brua ikkje har høgt nok trafikkgrunnlag, og ikkje vil vera så kostnad-nytte-effektiv som ein del andre moglege vegtiltak.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Brujubel i vestlandsver, frå Hardanger Folkeblad – 28. februar 2006
 Hardangerbrua ferdig i 2011  Bergens Tidende
 «Bru over Hardangerfjorden vedtatt», frå VG – 28. februar 2006
 www.hardangerbrua.no
 Motstanden mot Hardangerbrua framleis stor  www.naturvern.no
 St.prp. nr. 2 (2005-2006) Om utbygging og finansiering av rv 7/rv 13 Hardangerbrua i Hordaland
 Broen er åpnet

Vegbruer i Vestland
Bruer opna i 2013
2013 i Noreg
Vegar i Ulvik
Vegar i Ullensvang
Hengebruer i Noreg
Standard Norge

Standard Norge er det norske standardiseringsorganet som representerer Noreg internasjonalt, i ISO og i Europa, i CEN. Standard Norge gjev ut norske standardar som blir gjevne ut under namnet NS (Norsk Standard) og eit nummer, til dømes NS 8406 Forenklet norsk bygge- og anleggskontrakt.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske organisasjonar
Standardiseringsorganisasjonar
Skipingar i 2003
Meromiktisk

Ein meromiktisk innsjø har lag med vatn som ikkje blandar seg. Vassmassane nærast botn i ein slik sjø inneheld ikkje løyst oksygen. Botn-sedimentet i meromiktiske sjøar er daudt og uforstyrra på grunn av mangelen på levande organismar. 
Det øvste vasslaget som har ein viss grad av sirkulasjon blir kalla miksolimnion, mens den permanent stilleståande vassmassen blir kalla monimolimnion. Desse er skilde av kjemoklin, som er det området der forskjellen i saltinnhaldet varierer sterkast.

I nokre sjøar finn ein bakteriar som nyttar svovel-samanbindingar i fotosyntesen.

Det er truleg fleire årsaker til slike sjøar
 sjøen har eit stort djup og bratte sider i forhold til overflata
 det nedste laget har eit høgt innhald av salt og har difor større tettheit enn laga over

Norske døme 
Nokre meromiktiske innsjøar i Noreg er
 Rørholtfjorden
 Kilevann
 Tronstadvatn
 Birkelandsvatn
 Salvatn
 Botnvatnet
 Rørhopvatn
 Strandvatn

Kaspihavet og Svartehavet blir òg rekna som meromiktisk.

Kjelder 

 Engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff
 Litteratur 
Færøvig, Per J., Berit Kaasa og Johannes Kjensmo (2001). Svinesjøen. En undersøkelse av hvordan stans i veisalting vinteren 2000/01 virker inn på sirkulasjonsforholdene i vannmassene, Avdeling for Limnologi, Biologisk Institutt, Universitetet i Oslo.
Hakala, Anu (2005). Paleoenvironmental and paleoclimatic studies on the sediments of Lake Vähä-Pitkusta and observations of meromixis, University of Helsinki doktorgradsavhandling.

Innsjøar
Limnologi
Tuberkulose

Tuberkulose eller TB er ein sjukdom som kjem av bakteriane Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium africanum eller Mycobacterium bovis. Bakterien kan angripe ein kva som helst slags del av kroppen, men han affekterer som regel lungene.

TB var ein frykta sjukdom som tok livet av mange menneske. Rundt førre hundreårsskifte (1900) tok han livet av 6–7 000 nordmenn årleg. På 1940-talet oppdaga forskarar dei fyrste av fleire medisinar som kan behandle TB. Tuberkulose var på veg til å forsvinne, men ser no ut til å ha fått eit oppsving.

I dag er rundt 400 000 menneske i Noreg smitta av tuberkulose. Dei fleste er smitta før 1950, eller dei er innvandrarar som er smitta før dei kom til Noreg. 1,7 milliardar menneske er smitta på verdsbasis, og rundt 2 millionar menneske døyr kvart år.

TB spreier seg via luftsmitte frå ein person til ein annan, og er ikkje særleg smittsam under gode hygieniske tilhøve. Bakterien vert spreidd til lufta når ein person med TB nys eller hostar, og så pustar personar rundt inn denne lufta. Dette vert kalla dropesmitte. Den kan då setje seg i lungene til den som vert smitta, og vekse opp der. Derfrå kan bakterien via blodet vandre til andre delar av kroppen slik som nyrene, ryggmergen, sentralnervesystemet og hjernen.

Folk med latent TB-infeksjon har ingen symptom og spreier heller ikkje smitte så lenge sjukdomen er latent. Dei får ofte postivt utslag på tuberkulintest. Dei kan likevel utvikle tuberkulose seinare i livet dersom dei ikkje får behandling.

I Noreg vert tuberkulintest brukt i stor grad for å overvake spreiinga til bakterien. Det vert registrert ca. 250 nye tilfelle i året her i landet. BCG-vaksinen har vorte gjeven til alle 9.-klassingar for å unngå at desse vert smitta i utgangspunktet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Tuberkulose i Folkehelseinstituttet.

Infeksjonssjukdommar