kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Ærfuglar

For vanleg ærfugl sjå ærfugl

Ærfuglar (Somateria) er ei biologisk slekt av store, marine dukkender. Dei tre nolevande artane hekkar alle i kjølige område på den nordlege halvkula.

I tillegg er det funne to fossilartar, ein frå oligocenlag i Kasakhstan og ein annan frå sein miocen eller tidleg pliocen i USA. Det er usikkert om den sistnemnde høyrer til ærfuglslekta.

Skildring 
Dette er store og tunge ender som lever langt nord mot Arktis hovudsakleg av marint animalsk føde frå havbotn slik som blautdyr (muslingar og pigghudar) og krepsdyr (krabbar). I hekketida er dei meir altetande og inkluderer vegetabilsk føde.

Hofuglen er stort sett einsfarga brun med spraglete mørkare flekker. Hanfuglen vekslar mellom praktdrakt med svart underside og kvitt i overside, lys rosa eller oransje i bryst, fargerike hovud og nebb, og ei eklipsdrakt med skittent kvitt i bryst og elles meir eller mindre mørk brun farge. 

Hos alle tre artar finn ein migrasjon til isfrie område om vinteren.

Artsliste 
Artar av ærfuglar i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V11.1, 2021, med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
 Brilleærfugl, Somateria fischeri, Spectacled Eider, von Brandt, JF, 1847, (NT)
Den minste i slekta, ca. 50-53 centimeter i kroppslengd, utbreiing i nordaustlege Russland, langs kysten av republikken Sakha og austover kysten av Tsjukotka til Beringsundet, òg langs kysten av nordlege og vestlege Alaska.
 Praktærfugl, Somateria spectabilis, King Eider, Linné, 1758, (LC)
47–63 cm, hekkeutbreiinga er nær sirkumpolar i nord, fråvære frå Frans Josefs land og Svalbard, vinterutbreiinga i isfrie område som Island, Aleutane, og sørover langs austkysten av Nord-Amerka, nordkysten av Kolahalvøya og vestover, men sparsommeleg langs norskekysten. 
 Ærfugl, Somateria mollissima, Common Eider, Linné, 1758, (NT)
50–70 cm i kroppslengd. Utbreidd langs nordlege kystar av Nord-Amerika inkludert Grønland, Nord-Europa, Novaja Semlja, Frans Josefs land‎, Ljakhovskijøyane, Aleutane  og Beringsundet. Dei europeiske hekkeområda femnar om heile Fennoskandia, Svalbard, Jan Mayen, Island og den nordlege delen av Dei britiske øyane.

Galleri

Kjelder  

Petersen, M. R., J. B. Grand, og C. P. Dau (2020). Spectacled Eider (Somateria fischeri), version 1.0. I Birdsof the World (A. F. Poole og F. B. Gill, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.speeid.01 
Powell, A. N. og R. S. Suydam (2020). King Eider (Somateria spectabilis), version 1.0. I Birdsof the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.kineid.01
Goudie, R. I., G. J. Robertson, og A. Reed (2020). Common Eider (Somateria mollissima), version 1.0. I Birdsof the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.comeid.01 

Referansar

Bakgrunnsstoff

Andefamilien
Fugleslekter
Fuglar i Arktis
Astarte

Astarte eller Ashtoreth var ei grødegudinne hjå fønikarane og kanaaittane.

Astarte hadde likskapar med Mesopotamia si Ishtar og vart av egyptarane sett på som dronning av Byblos. I egyptisk mytologi var gudinna Isis tenarinne hjå Astarte sin son medan ho søkte etter maken sin, guden Osiris.

Astarte i egyptisk mytologi 
Astarte var dotter til guden Ptah. Ho var gift med Seth. Astarte kan i førast attende til det gamle Egypt i på byrjinga av det attande dynastiet. Ho vart dyrka av eit semittisk folk i nordvest, ho vart dyrka som krigsgudinne.

Galleri

Egyptiske gudar
Gudar for liv og lyst
Stridsgudar
Oxía

Oxía (gresk Οξεία), òg kalla Oxiés, Oxiá eller Oxeia er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som høyrer til Dei joniske øyane. Ho er hovudøya i den sørlege delen av øygruppa og er ein del av kommunen Itháki i periferieininga med same namn. Oxía har det høgaste punktet i Ekhinádes på 421 meter over havet. Øya er 5 km lang og om lag 2 km brei, og har to fjell. Øya er ikkje busett.

Ein kan sjå øya heilt frå Etoloakarnanía, nord og vest i Akhaía, mykje av det nordlege og nordvestlege Ilía, delar av Zákynthos, søraust på Kefaloniá, Itháki og søraust på Levkáda.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Oxeia» frå ,  den 2. august 2007.  

Oxia
Petalás

Petalás (gresk Πεταλάς) eller Petalá er ei øy i Hellas og øygruppa Ekhinádes, som høyrer til Dei joniske øyane. Ho er den største øya i Ekhinádes med eit areal på 5,4 km². Historikarar meiner at Petalás er den antikke Dulikhiom. I Iliaden vert det skildra at 40 skips segla frå denne øya til Troja, men den antikke geografen Strabon og moderne forskarar meiner at Dulikhiom er øya Mákri, som ligg i nærleiken. Petalás er ei privateigd øy som er ein del av kommunen Sámi på Kefaloniá. Øya er ikkje busett.

Referansar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Petalas» frå ,  den 2. august 2007.  

Petalas
Strofádes

Strofádes (gresk skrift Στροφάδες) er ei lita øygruppe i Hellas og Dei joniske øyane.

Ho består av to små øyar, Stamfáni og Árpya, som ligg 115 km sør for Zákynthos. Øyane høyrer til den gresk-ortodokse kyrkja, og høyrer administrativt inn under kommunen og periferieininga Zákynthos. I 2011 hadde øyane 1 innbyggjar i klosteret på Stamfáni.

Begge øyane har lite vegetasjon og er steinete. Det er mykje fuglar på øyane, som poseidonlire, spurvefuglar og turtelduer, men det er ikkje lov med jakt.

Strofádes i kulturen 
Strofádes skal ha vore bustad for harpyar. Vergil skriv at harpyar dreiv bort trojanarane frå Strofádes. Øya vert nemnd i Den guddomlege komedien.

I følgje mytane skal namnet på øya, som tyder «øya der ein snur», referere til Zetes og Calais, sønene til Boreas, som reiste med argonautane. Zetes og Calais redda Fineas frå harpyane. Dei klarte å drive udyra bort, men drap dei ikkje etter ynskje frå regnbogegudinna, Iris, som lovde at Fineas ikkje skulle plagast av harpyane meir. Dei vart tvinga til å snu ved Strofádes av Iris då dei fylgde etter udyra.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Strofades» frå ,  den 2. august 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Viktige fugleområde i Hellas

Strofades
Plutos

Plutos (Πλοῦτος), på latin skrive Plutus, er rikdommens gud innan gresk mytologi. Plutos kan på grunn av likskapen i namnet lett bli forveksla med den romerske guden Pluto. 

Plutos tyder 'rikdom', 'formue' og han var verje for rikdommen som kom frå dei frodige markene. Han vart tilbeden saman med mor si, grødegudinna Demeter, i Eleusis (Elevsína). Far til Plutos var helten Jason — som Zevs drap i sinne då han såg at Jason og Demeter hadde forelska seg og hatt omgang med kvarandre i ein nypløygd åker.

Kjelder 
 Elgreko - gresk mytologi

Bakgrunnsstoff

Greske gudar
Velstandsgudar
Kongressen i USA

Kongressen (engelsk United States Congress) er namnet på den riksdekkjande lovgjevande forsamlinga i Sambandsstatane, med sete i hovudstaden Washington, DC. Kongressen vert utgjort av to kammer, eller «hus»: Senatet har to senatorar frå kvar delstat, i alt 100, medan Representanthuset har 435 sete, som vert fordelte mellom delstatane etter folketalet.

Alle delstatane i USA, bortsett frå Nebraska, har eit liknande kongress-system på delstatsnivå med to kammer.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Føderale styresmakter i USA
Lovgjevande forsamlingar
Nasjonalforsamlingar
Skipingar i 1789
Astypálea

Astypálea (gresk Αστυπάλαια, italiensk Stampalia, osmansk tyrkisk استانبوليه İstanbulya), òg kalla Astipalea eller Astypalaia, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho er 18 km lang og 13 km på det breiaste med eit areal på 97 km².

Ástypálea er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Ástypálea 1 334 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 055 innbyggjarar.

Kysten av Astypálea har mange klipper med mange små grusstrender innimellom. Ein stad på øya strekkjer det seg eit 10 km lang eid, som nesten deler øya i to delar. Hovudbyen og hovudhamna på øya er Astypálea eller Khóra, som dei lokale kallar han. Astypálea har ferjesamband til Pireus og dei andre øyane i Dodekanesane, i tillegg til flysamband med Aten.

Historie 
I gresk mytologi var Astypalaia ei kvinne som vart bortført av Poseidon i form av ein leopard med fiskehale.

Ho vart kolonisert av Mégara, og forfatninga og bygningan her er nemnd i mange inskripsjonar. Dei romarske keisarane gjorde øya til ein fri stat.

Under mellomalderen høyrte øya til Austromarriket fram til 1207, då ho i kjølvatnet av det fjerde krosstoget vart eit len for den venetianske adelsfamilien Querini fram til 1522. Querini bygde ei borg som framleis står i dag og la namnet på øya til familinamnet sitt, som vart Querini Stampalia. Astypálea vart tyrkisk i 1522 og osmanarane heldt ho fram til 1912, med to unntak. Frå 1648 til 1668 vart ho okkupert av Venezia under krigen mot Kreta, og frå 1821 til 1828 vart ho med opprørarane i den greske sjølvstendekrigen.

Ho vart igjen okkupert av osmanarane i 1828, og 12. april 1912 (under den tyrkisk-italienske krigen) gjekk ei avdeling av Regia Marina i land på Astypálea, som vart den første øya i Dodekanesane som vart okkupert av italienarane. Frå her gjekk italienarane vidare til Ródos natt til 4. mai. Øya vart verande under italiensk styre fram til den andre verdskrigen. I 1947, i lag med resten av Dodekanesane, vart ho igjen ein del av Hellas.

Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Ajía Kyriakí (0)
 Adelfí (0)
 Avgó (0)
 Glynó (0)
 Zaforás (0)
 Katsagrélli (0)
 Kounoúpi (0)
 Koutsomýti (0)
 Mesonísi (0)
 Ofidoússa (0)
 Plakída (0)
 Pondikoúsa (0)
 Stefánia (0)
 Sýrna (0)
 Tigáni (0)
 Fokionísia (0)
 Khondronísi (0)
 Khóndro (0)

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Astypalaia» frå ,  den 4. august 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Historisk informasjon om Astypálea

Dodekanesane
Periferieininga Kálymnos
Kommunar i periferien Dei sørlege egeiske øyane
Byar og tettstader i periferieininga Kálymnos
Nísyros

Nísyros (gresk Νίσυρος), stundom òg kalla Nissiros, er ei vulkansk øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho ligg mellom øyane Kos og Tílos.

Nísyros er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Øya er nesten sirkulær med ein diameter på 8 km og eit areal på 41,6 km². Fleire andre småøyar ligg like i nærleiken av Nísyros, og den største av desse er Jyalí.

Øya har eit fjellkledd indre og i midten ligg fleire vulkankrater. Kysten er stort sett kledd med stein og grus, men ein finn òg eit par sandstrender her (hovudsakleg i nordaust). 

Vulkanen er for tida aktiv, men ikkje i utbrot, og ein har funne fumarole ved kratera. Det siste utbrotet var ein dampeksplosjon i 1888, etter små oskeutbrot i 1871 og 1873. I tillegg er det vanleg med jordskjelv. Ein seismisk aktiv periode i 1996-1997 førte eit internasjonalt lag av forskarar til å overvake vulkanen som ein del av Geowarnprosjektet. Heile vulkankomplekset inkluderer sjøbotn mellom Nísyros og Kos, øya Jyalí og delar av Kos.

Hovudbyen og hamna på øya er Mandráki, og av andre landsbyar finn ein Páli, Nikía, Emboriós og Loutrá. Etter ei folketeljing i 2011 hadde øya 1 008 innbyggjarar, men om sommaren aukar dette talet kraftig på grunn av turisme og utflytta nisyriarar som kjem tilbake på ferie. Turismen er derimot ikkje så utvikla som på andre greske øyar. Førekomst av perlitt og pimpestein på Jyalí utgjer ein stor del av næringa for øya.

Ein kan nå øya med skip frå Pireus og Kos, og om sommaren er det fleire turar dagleg frå landsbyen Kardámena på Kos. Ho har òg ein helikopterlufthamn.

Eit produkt frå Nísyros er soumada, ein alkoholfri drykk med smak av mandel.

Vernehelgenen til øya er Sankt Nikitas og ein finn mange ortodokse kyrkjer på øya, i tillegg til fire kloster som ikkje lenger er i bruk av munkar. Det største klosteret er Panajía Spilianí i Mandráki. Det vart bygd ved sida av mellomalderborga reist av Maltesarordenen, som erobra øya i 1315.

Historie 
I følgje gresk mytologi vart øya danna då Poseidon kutta bort ein del av Kos og kasta han på kjempa Polyvotis for å hindre han i å rømme. Det antikke namnet på øya var Porfyris. Gamle murar frå 400-talet fvt. som er ein del av akropolisen på øya, er funne nær Mandráki.

Ho var visstnok òg ei kjelde for møllesteinar som vart nytta i nokre av dei tidlegaste vasskvernene, som vart referert til av epigramdiktaren Antipater av Thessalonika i det 1. hundreåret fvt..

Eit kurbad med svovelhaldig vatn aust for Páli var verdskjend dei første tiåra av 1900-talet.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Jyalí (21)
 Ájos Andónios (0)
 Strongýli (0)
 Kandelioússa (0)
 Pakhiá (0)
 Pergoússa (0)

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Vulkanologien til Nísyros 
 Reiseguide for Nísyros
 nisyros.co.uk
 Offisiell side

Kjelde 

 Globalt vulkanismeprosjekt: Nisyros 
 Volcano World: Nisyros 

Nisyros
Nisyros
Nisyros
Nisyros
Nisyros
Nisyros
Internat

Internat eller elevheim er ein stad elevar ved ein skule eller universitet bur på medan dei er i utdanning. Internatet ligg gjerne nær eller er del av utdanningsinstitusjonen deira. Det kan vera ein del av han, som på ein kostskule, eller vera meir separat.

Det er vanleg med internat i høgare utdanning, og på lågare trinn der elevar ikkje kan bu heime under skulegangen, til dømes fordi dei bur svært spreidd eller treng særskilde tilbod ved skulen.

Kjelder

Utdanning
Hymnologi

Hymnologi (frå gresk ύμνος — hymnos — lovsong) er læra om salmesong og salmedikting. Lovsong var i antikken ei nemning bruka om enkel høgstemt lovprising av gudar eller menneske.

I hymnologien forskar ein på salmesongen og den åndelege songen, salmebøkene, salmediktarane og deira salmar. Hymnologien arbeider historisk med salmar i fortid og notid, og han arbeider prinsippielt med salmane sin natur. Hymnologien arbeider udpræget tværfagligt med udgangspunkt i såvel teologi og kirkehistorie som litteratur- og musikvidenskab.

Hymnologi er ikkje ein sjølvstendig universitetsdisiplin, men hymnologane arbeider med utgangspunkt i teologi, kyrkjehistorie, litteraturvitskap og musikkvitskap. Nordisk institutt for hymnologi, Nordhymn, er eit forskningsnettverk for nordiske hymnologar.

På nettet: 
 Nordisk Institut for Hymnologi

Salmar
Gir'ko-sál'bmagir'ji

Gir'ko-sál'bmagir'ji vart ved kongeleg resolusjon den 23. august 1957 den første offentleg autoriserte samiskspråklege kyrkjesalmeboka i Noreg. 

Gir'ko-sál'bmagir'ji byggjer på eit utval av salmar frå den samiske salmeboka Salbmagir'je frå 1897, omsett til det det som då var gjeldande rettskriving og utvida med gjendiktingar av salmar frå Landstads reviderte salmebok. Det var eit siktemål ved arbeidet å gjere salmane i boka mest mogleg samanfallande med salmane i Landstads reviderte, både i versemål og versetal. Slik kunne desse to bøkene brukast ved sida av kvarandre og salmane kunne syngast på to språk samstundes i tospråklege kyrkjelydar. 

Arbeidet vart leia av ein komité av Alf Wiig, Asbjørn Nesheim, J. Børretzen, Hans J. Henriksen, Kristian Nissen og Lars Aanestad. Medlemmene i komitéen stod òg for det meste av omsetjingsarbeidet som vart gjort.
Boka har 561 nummer. Sju av salmemelodiane som er brukte i boka fanst ikkje i nokon autorisert norsk salmebok. Desse melodiane vart òg autoriserte, og tekne inn i Koralboka frå 1957 på nr 276-282.

Kjelder 
 Kristen sang og musikk Runa forlag 1962
 Gir'ko-sál'bmagirji Andaktsbokforlaget 1979

Bakgrunnsstoff
 Forskrift om ny samisk salmebok

Salmebøker
Samisk kyrkjeliv
Samisk litteratur
Bøker frå 1957
John Cale

John Cale () er ein walisisk musikar som saman med Lou Reed var ein av hovudpersonane i den stilskapande rockegruppa Velvet Underground. Cale, som har klassisk skolering, var kanskje ein av dei viktigaste bidragsytarane til Velvet Undergrounds tidlege eksperimentelle lydbilete. Cale slutta i bandet etter albumet White Light/White Heat, og har sidan gjeven ut ei rekkje soloalbum og samarbeidsprosjekt både innan rock og klassisk musikk. 

I 2003 gav han ut sitt første soloalbum på 7 år, HoboSapiens, som hadde sterke innslag av moderne elektronisk musikk. To år seinare, i 2005 gav han ut oppfølgjaren blackAcetate som musikalsk sett heldt fram i noko av det same sporet som forgjengaren.

Diskografi

 Studioalbum

 Vintage Violence (1970)
 The Academy in Peril (1972)
 Paris 1919 (1973)
 Fear (1974)
 Slow Dazzle (1975)
 Helen of Troy (1975)
 Honi Soit (1981)
 Music for a New Society (1982)
 Caribbean Sunset (1984)
 Artificial Intelligence (1985)
 Words for the Dying (1989)
 Walking on Locusts (1996)
 HoboSapiens (2003)
 blackAcetate (2005)
 Shifty Adventures in Nookie Wood (2012)
 M:FANS (2016)
 Mercy (2023)

 Konsertalbum
 Sabotage/Live (1979)
 John Cale Comes Alive (1984)
 Even Cowgirls Get the Blues (1991)
 Fragments of a Rainy Season (1992)
 Circus Live (2007)
 Live at Rockpalast (2010)

 Samarbeidsalbum
 Church of Anthrax (1971) (med Terry Riley)
 Songs for Drella (1990) (med Lou Reed)
 Wrong Way Up (1990) (med Brian Eno)
 Last Day on Earth (1994) (med Bob Neuwirth)

 Filmmusikk
 Straight and Narrow (Short) (1970)
 Women in Revolt (1971)
 Heat (1972)
 Caged Heat (1974)
 American Playhouse (TV-serie) (1 episode)- Who Am I This Time? (1982)
 Something Wild (1986)
 The Houseguest (short) (1989)
 Dick: A Film by Jo Menell (Documentary short) (1989)
 Songs for Drella (Video) (1990)
 Paris Awakens (1991)
 Healing Hurts (1991)
 Primary Motive (1992)
 The Birth of Love  (1993)
 Life Underwater (1994)
 Ah Pook Is Here (short) (1994)
 Don't Forget You're Going to Die/N'oublie pas que tu vas mourir (1995)
 Antarctica (1995)
 I Shot Andy Warhol (1996)
 Basquiat (1996)
 Rhinoceros Hunting in Budapest (1997)
 Somewhere in the City (1998)
 Night Wind (1999)
 Wisconsin Death Trip (1999)
 The Virgin (1999)
 American Psycho (2000)
 Love Me (2000)
 The King's Daughters / Saint-Cyr (2000)
 The Farewell: Brecht's Last Summer (2000)
 Y Mabinogi / Otherworld (2003)
 New Scenes from America (2003)
 Paris (2003)
 Process (2004)
 About Face: The Story of the Jewish Refugee Soldiers of World War II (2005)
 A Burning Hot Summer (2011)
 Of Women and Horses (2011)
 Paul Sanchez Is Back! (2018)

Bakgrunnsstoff

 

Folk frå Garnant
Britiske eksperimentelle musikarar
Britiske rockebratsjistar
Order of the British Empire
Protopunk-artistar
The Velvet Underground-medlemmar
Walisiske songarar
Walisiske multi-instrumentalistar
Walisiske pianistar
Walisiske plateprodusentar
Walisiske rockebassistar
Walisiske rockesongarar
Walisiske låtskrivarar
Walisiske klaverspelarar
Walisiske bratsjistar
Walisiske klaverspelarar
Kunstrock-musikarar
Folk tilknytte The Factory
Røye

Røye eller røyr er ein laksefisk som lever i kaldt vatn over heile den nordlege halvkula. Det er den nordlegaste ferskvassfisken me kjenner til, og var mest sannsynleg den første fisken som vandra inn i Noreg etter istida.

Ferskvassrøye finst over hele landet, og lever heile livet i ferskvatn. Han likar best kaldt, oksygenrikt vann. Sjørøya finst frå Nord-Trøndelag og nordover til Svalbard, og reknast som anadrom fordi ho i periodar vandrar ut i havet. Til saman finst det over 30 000 bestandar av røye i Noreg og norske farvatn.

Kjenneteikn 
Røya ser ulik ut til ulike stadium i livet og i ulike bestandar, men ei rekkje trekk går att. Dei heilt yngste fiskane har mørke rygger med lys underside og store flekker på sidene. Desse såkalla fingermerka forsvinn og skifter til små, kvite flekker når fisken vert eldre og får blankare sider. Når røya skal gyta skifter fargen og vert mørkare med raud buk. Røye med sølvblank buk vert mange stader kalla for sølvrøye.

Røya er mellom 20-30 g til over 10 kg tung, men vekta ligg vanlegvis mellom 100 og 200 g. Eksemplar på opptil 107 cm er kjende.

Levesett 
Røye lever stort sett i innsjøar, men dei førekjem stundom òg i elvar. Dei lever langsmed botnen som ungar, på djupare vatn i vassdrag med aure. Vaksen fisk kan både leva i ope vatn eller knytt til botnen. Som ung et røya botnlevande små krepsdyr og fjørmygglarver, når ho vert eldre tek ho òg dyreplankton, blautdyr og småfisk.

Røya gyter i innsjøar om hausten, i nordlege bestandar kan dei òg gjera det i elvar. Gytinga skjer på grusbotn, der hoa lagar gytegrop og grev ned rogna etterpå. Yngelen vert kjønnsmogen etter 2-10 år.

Kjelder 
 FishBase
 Klemetsen, Anders: «Røye» i Norges dyr - Fiskene 1 Cappelen 1992
 Svenning, Martin A.: «Sjørøye» i Fisk i ferskvann - et samspill mellom bestander, miljø og forvaltning Landbruksforlaget 2000

Bakgrunnsstoff 
 

Laksefiskar
Ferskvassfisk
Halloweenkrabbe

Halloweenkrabben er ein krabbeart som lever i Mellom-Amerika. Han lever vaksenlivet sitt i tunnellar han grev i regnskogen, men må attende til vatn for å gyta.

Bakgrunnsstoff 
 

Krabbar
Hummar

Hummar (Homarus gammarus) er ein stor hummarart som lever aust i Atlanterhavet frå Lofoten til Marokko. Han vert sjeldan funne lågare enn 50 m, men opptrer likevel sporadisk frå fjæresteinane og ned til 150 m djupn. Dyret vert òg omtalt som europeisk hummar, og er det største krepsdyret som førekjem naturleg i norske farvatn.

Kjenneteikn 
Hummaren høyrer til tifotkrepsane og har såleis fem par gangbein, kor dei første er omdanna til kraftige klør. Han har ledda bakkropp med kraftige uropodar (halevifte). Som regel er han blå til svart av farge, men avvik førekjem relativt hyppig. Den viktigaste morfologiske skilnaden på europeisk og amerikansk hummar er at han manglar piggar på undersida av nakkehornet sitt.

Hummaren er som regel mellom 23 og 50 cm lang og veg rundt 0,7 kg. Under gode tilhøve kan dei likevel bli langt større; rekordane ligg på lengder opp til 1,26 m og vekt på nesten 19 kg. På den tida hummaren har nådd mistemålsstorleik (i Storbritannia 87 mm lang over ryggskjoldet) reknar ein med at han er 5-7 år gamal, medan dei eldste registrerte eksemplara har vore over 50.

Levesett 
Humrar er einslege, nattaktive og territoriale dyr som gøymer seg i holer eller gropar i sjøbotnen på dagtid. Om sommaren, under høgsesongen for hummarfiske, vandrar dei ut på leit etter makar. Egga vert borne rundt av hoa i rundt 11 månadar, før dei klekker og larvene sym ut i vassmassane. Her vert dei i rundt 2-3 veker, før dei botnslår til eit stilleståande tilvære på omkring 2 år. Når ryggskjoldet er om lag 15 mm langt forlet dei hola sine for å oppsøkja holrom på steinbotn. Hummaren er vaksen i 4-5-års-alderen.

I vaksen tilstand lever den europeiske hummaren hovudsakleg av virvellause botndyr som krabbar, blautdyr, kråkeboller, mangebørstemark og sjøstjerner, men det hender òg han et fisk og plantar. I samband med skalskiftet et dei store mengder pigghudingar for å få i seg nok kalsium. Om vinteren et dei mindre på grunn av temperaturavhengige svingingar i metabolismen.

Fiske 
Den europeiske hummaren vert ikkje fiska i like stor skala som den amerikanske, men det føregår jamleg fangst over heile utbreiingsområdet. Mesteparten av fiskeriet vert gjort med hummarteiner. Prisnivået i 2001 låg rundt €15 per kilo hummarkjøt.

Det har vorte gjort forsøk på oppdrett av hummar i eigne anlegg, men desse har mislukkast på grunn av den aggressive territoriale åtferda dyret viser.

Bakgrunnsstoff 
 Faktaside hjå havforskningsinstituttet 
 Risør Akvarium sine hummarsider 
 

Krepsdyr
Lancia

Lancia er ein italiensk bilprodusent stifta i 1906 av Vincenzo Lancia. Lancia har sidan 1969, vore ein del av Fiatgruppa.

I Noreg 
Agenturet i Noreg har vore i mange hender. både Fiat, Saab og Iveco, Bergheim/Ugland og Auto Import Nor AS har importert lancia. Lancia har i dag ingen norsk importør.

Kjelder

Italienske bilmerke
Skipingar i 1906