kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Geir Gråbein Nordby

Geir Ove Gråbein Nordby () 

Geir Ove Nordby, med tilnamnet «Gråbein», er ein norsk journalist og vokalist i dei nynorske heavy metal-banda Staal og Rammsund, som framfører musikken til den tyske hardrockgruppa Rammstein på nynorsk. Han tok artistnamnet «Gråbein» i 2005. Etter å ha blitt utfordra av ein fan på heimesida www.Rammsund.com fekk han også lagt til namnet i Folkeregisteret. Det komplette namnet hans er no GEIR OVE GRÅBEIN NORDBY.

Bakgrunnsstoff 
 Presentasjonsside  på NRK Urørt

Nordby, Geir
Norske journalistar
Turners syndrom

Turners syndrom, òg kalla Monosomi X, er eit kromosom-avvik som berre råkar kvinner. Syndromet blei skildra av Henry Turner i 1938.

Kvinner med dette avviket har berre eitt fungerande kjønnskromosom X, i staden for to. Dette kan vera tilfelle i alle cellene i kroppen eller berre nokre. I det siste tilfellet blir det kalla for ein mosaikk-tilstand.

Kvinner med Turnes syndrom er som regel under 150 cm høge, og nokon har ikkje menstruasjon eller sekundære kjønnsatributtar som bryst og er ufruktbare. Tilførsel av kjønnshormon kan gje sekundære kjønnsatributtar, men vil ikkje endra lengdeveksten. Ved mosaikk-tilstandar kan dei bli høgare ved tilførsel av veksthormonar, og dei kan i nokre tilfelle bli gravide ved eggdonasjon. 

Syndromet i seg sjølv verkar ikkje inn på intelekt eller livslengd, men kvinner med Turners syndrom har oftare medfødde hjartefeil og andre tilstandar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Turner-Syndrom» frå ,  den 24. mai 2006.  

Intersex
Medfødde sjukdommar og forstyrringar
Robert Schumann

Robert Schumann () var ein tysk romantisk komponist. Han var fødd i Zwickau og gift med pianisten Clara Schumann, som han komponerte fleire verk for.

Tidleg i karrieren var Schumann ein god pianist, men etter ei fingerskade måtte han slutte å spele, og konsentrerte seg då heilt om komposisjon. Han skreiv 250 songar, og mange klaververk, som Arabeske, Papillons, Kreisleriana, Faschingsschwank aus Wien, Carnaval, Abegg Variationen, Kinderszenen, Album für die Jugend og Davidsbündlertänze. For Johannes Brahms var Schumann ei viktig kjelde til inspirasjon.

Schumann fekk etterkvart store mentale problem, og enda livet sitt på ein anstalt for psykisk sjuke som låg i Endenich ved Bonn.

Bakgrunnsstoff 

Tyske komponistar
Romantiske komponistar
Liverpool FC

Liverpool Football Club er ein engelsk fotballklubb som spelar i Premier League. Klubben vart stifta i 1892, og vart vald inn i The Football League i 1893. «The Reds», som er kallenamnet til Liverpool, spelar heimekampane sine på Anfield i Liverpool. Byen Liverpool ligg ved Irskesjøen i den engelske regionen Merseyside, kring seks mil vest for Manchester.

Historikk 
Liverpool FC er det laget i England som har blitt ligameister nest flest gonger. Sidan Liverpool rykte opp i 1. divisjon i 1962 har laget aldri vore dårlegare enn nr 8 i den øvste serien.

 Vinnar av 2. divisjon: 1893/94, 1895/96, 1904/05 og 1961/62.
 Vinnar av Lancashire League: 1892/93.
 Finalist i FA-cupen: 1914, 1950, 1971, 1977, 1988 og 1996.
 Finalist i ligacupen: 1978, 1987 og 2005.
 Finalist i serievinnercupen: 1984/85.
 Finalist i cupvinnercupen: 1965/66.
 Finalist i Intercontinental Cup / FIFA Club World Cup: 1981, 1984 og 2005.
 Finalist i FA Charity Shield / FA Community Shield: 1922, 1971, 1983, 1984, 1992, 2002, 2019 og 2020.
 Finalist i FA Youth-cup: 1963 og 1972.

Kjende spelarar på Liverpool 
Nokre av dei mest kjende spelarar på laget i dag: Jamie Carragher, Steven Gerrard, Fernando Torres og Xabi Alonso

Tidlegare har kjende spelarar som Ray Clemence,Jan Mølby, Bruce Grobbelar, Emlyn Hughes, Ian Callaghan, Tommy Smith, Roger Hunt, Phil Thompson, Phil Neal, John Barnes, Ian Rush, Kenny Dalglish, Kevin Keegan, Graeme Souness, Steve McManaman, Michael Owen, Jamie Redknapp, Fernando Morientes, Stig Inge Bjørnebye og Robbie Fowler, spela for laget.

Norske spelarar som har spelt/spelar for Liverpool:
Stig Inge Bjørnebye,
Frode Kippe,
Øyvind Leonardsen,
Bjørn Tore Kvarme,
Vegard Heggem,
John Arne Riise

Managarar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 liverpoolfc.com: Official Web Site
 Liverpool.no: Liverpool FC Supporters Club Scandinavian Branch

 
Liverpool
Engelske fotballag
Skipingar i 1892
Pa

Ein pa eller pā (uttala pah) var ein maorilandsby eller ei grend som var forskansa og bygd for forsvar. Dei vart sett på som sosiale senter for sin stamme og sosiopolitiske senter for alle iwiar. I eit maorisamfunn stod ein stor pa for mana til ein høvding eller rangatira. Nesten alle pa var bygde på trygge og grøderike område. Sjølv om dei var bygde for forsvar, gjorde dei i fremste rekkje teneste som bustadar.

Ein avgrensande faktor til desse maoriskansene var at mannskapa måtte forlata dei ofte for å dyrka jord, hausta avlingar eller sanka mat i naturen. Såleis kunne dei gjerne vera fråflytta i fire til seks månadar i året.

Bakgrunnsstoff 

New Zealand
Festningar
Tobokstavsord
Sen to Chihiro no kamikakushi

Sen to Chihiro no kamikakushi (千と千尋の神隠し), kalla Chihiro og heksene på norsk, er ein japansk anime-film frå 2001. Filmen er regissert av den japanske anime-regissøren og manga-teiknaren Hayao Miyazaki, og laga ved Studio Ghibli.

Filmen vann Oscar for beste heilaftans teiknefilm på den 75. årlege Academy Award-seremonien i 2003, og vann prisen for beste animasjon frå National Board of Review of Motion Pictures, Los Angeles Film Critics Association og New York Film Critics Circle. Han delte fyrstepremien gullbjørnen på Berlin filmfestival i 2002 med Paul Greengrass sin film, Bloody Sunday.

Handling 
Filmen handlar om den vesle jenta Chihiro Ogino som flyttar til landet med foreldra sine, Akio og Yūko. Under flyttinga køyrer dei seg vill og oppdagar ein tunnel, og av rein nysjerrigheit går dei inn, uvitande om at den faktisk er ein inngang til åndeverda - blant anna til eit badehus der åndene og gudane (inspirert av den shintōistiske religiøse tradisjonen) dreg for å kvile og slappe av. Familien går inn i det som tilsynelatande er ein forlaten fornøyelsespark full av restaurantar, og «Chihiro» sine foreldre finn seg med ein gong ein stad å ete og forsyner seg av maten. Gjennom ein serie med forviklingar må «Chihiro» finne seg arbeid i badehuset til åndene for å redde seg sjølv og foreldra ut av åndeverda.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Japanske filmar
Anime-filmar
Barnefilmar
Filmar frå 2001
Oscarvinnarar
The Rescuers

Bernard og Bianca (originaltittel: The Rescuers) er ein amerikansk teiknefilm frå 1977, produsert av Walt Disney Productions og basert på to bøker av Margery Sharp: The Rescuers og Miss Bianca. Han handlar om mysene Bernard og Bianca som skal redde jenta Penny, som har vorte kidnappa av juveltjuven Madame Medusa. Dei originale stemmene i filmen har mellom andre Eva Gabor, Bob Newhart, Geraldine Page, Jim Jordan og Joe Flynn. Ein oppfylgjar til filmen, Bernard og Bianca i Australia (The Rescuers Down Under), kom ut på kino i 1990.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Animasjonsfilmar frå Disney
Disney-filmar
Eventyrfilmar
Familiefilmar
Filmar frå 1977
Filmar frå USA
Teiknefilmar
Home on the Range

Home on the Range, kalla Q-gjengen på norsk, er ein amerikansk teiknefilm frå 2004. Filmen er produsert av Walt Disney Feature Animation og regissert av Will Finn og John Sanford. Han handlar om tre kyr som må fange kvegtjuven Alameda Slim for å hindre at garden deira går konkurs. Dei originale stemmene i filmen har mellom andre Roseanne Barr, Judi Dench, og Jennifer Tilly, medan mellom andre Ellen Horn, Mari Maurstad og Suzanne Paalgard har dei norske.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Animasjonsfilmar frå Disney
Disney-filmar
Eventyrfilmar
Filmkomediar
Familiefilmar
Filmar frå 2004
Filmar frå USA
Teiknefilmar
Cars

Cars, kalla Biler på norsk, er ein amerikansk dataanimert film produsert av Pixar Animation Studios i samarbeid med Walt Disney Pictures frå 2006. Filmen er skriven og regissert av John Lasseter. Han handlar om Lightning McQueen, ein nybyrjar-racerbil som er på veg til eit meisterskap. På vegen dit møter han nokre andre bilar som gjer til at han lærer at ikkje alt handlar om å vinne. Filmen har premiere 9. juni 2006 i USA og 25. august i Noreg.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Vevsida til filmen
 Den norske vevsida til filmen

Eventyrfilmar
Familiefilmar
Filmkomediar
Filmar frå 2006
Filmar frå USA
Pixar-filmar
Freeciv

Freeciv er eit gratis strategispel med open kjeldekode. Spelet er basert på Civilization-serien, men utgjeve under GPL-lisensen.
Freeciv er hovudsakleg laga for Linux, men det er også laga versjonar både for Windows og for Mac OS X. Spelet er også tilgjengeleg på norsk.

Bakgrunnsstoff 

 Last ned Freeciv 
 Tilhengjarside 

Fri programvare
Strategidataspel
Windows-spel
Macintosh-spel
Linux-spel
Dataspel frå 1996
Vestromarriket

Vestromarriket var den vestlege delen av Romarriket etter splittinga i år 395. Romarriket vart delt i ein austleg og ein vestleg del etter at Theodosius den store døydde den 17. januar 395. Vestromarriket hadde Roma som hovudstad, medan Austromarriket vart styrt frå Konstantinopel (Bysants). Grensa mellom det austlege og det vestlege riket gjekk om lag ved Serbia. Det vestlege riket vart prega av nedgangstider og folkevandringar. Til slutt braut riket saman i år 476. Keisar Romulus Augustulus vart avsett av herulen Odovakar den 4. september 476.

Sjå òg 
 Folkevandringstida

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Romarriket
Bysants

Bysants var ein antikk gresk by som i dag er Istanbul i Tyrkia. Namnet på byen har gjeve opphav til eit av namna på Det bysantinske riket, eller Austromarriket. Bysants skifta seinare namn til Konstantinopel. 
Miklagard var vikingane sitt namn på byen. 

Istanbul
Tidlegare tyrkiske bynamn
Skorpo

Skorpo er namn på fleire øyar i Noreg:

 Skorpo i Bjørnafjorden i Vestland
 Skorpo i Tysnes i Vestland
 Skorpo i Kvinnherad i Vestland
 Skorpo i Sveio i Vestland
 Skorpo i Askøy i Vestland
 Skorpa i Dønna i Nordland (lokalt namn)

Sjå òg 
 Skorpa
 Skorpen
Gråkallbanen

Gråkallbanen er namnet på sporvognselskapet i Trondheim, som driv Noregs einaste kommersielle sporvognslinje utanfor Oslo og Bergen. Selskapet vart stifta i 1916 og driv i dag ei line som går frå St. Olavs gate i Trondheim sentrum til Lian. Sporvidda er 1000 mm og bana er 8,8 km lang.

Bakgrunnsstoff 

 Heimesida til Gråkallbanen
 Sporvognsrejser: Gråkallbanen (GB)

Sporvogn
Skipingar i 1916
Samferdsle i Trondheim
Trikk i Noreg
Solan Gundersen

Solan Gundersen er ein figur frå forteljingane til Kjell Aukrust om livet i Flåklypa. Solan er eit «opportunistisk eksemplar av hakkespettslekten». Han vart ruga ut av egget i eit ospetre nær Glåma. Han er evig optimist, og har alltid filttøflar og strikkeskjerf på seg, og har ikkje særleg høg moral. Det klassiske utbrotet hans er: «Nei, dra meg nå baklengs inn i fuglekassa!»

Kjell Aukrust hevda at Solan og Ludvig var sider av han sjølv. Solan var typisk for haldninga hans i ungdomstida, medan Ludvig var typisk for den meir aldrande forfattaren, som var redd for det meste. Dei to var omtala som «guttene», og var å rekne som «born» i heimen hjå Aukrust. Då Kjell Aukrust døydde, stod dei båe oppførte i dødsannonsen som næraste pårørande.

Kjelder

Kjell Aukrust
Oppdikta nordmenn
Oppdikta fuglar
Steinalderen

Steinalderen er den epoken i menneskeslekta si historie da ein hovudsakleg bruka reiskapar av stein og andre naturmateriale, men ikkje metall. Han er den lengste perioden i menneskehistoria, rundt 2,6 millionar år, med ei byrjing i den geologiske epoken pleistocen. Steinalderen har vart i ulik tid innan ulike menneskesamfunn — nokre samfunn har klart seg utan metall fram til våre dagar.

Perioden er den første i menneskehistoria der ein ser utstrekt bruk av teknologi, og ei spreiing av menneske til tidlegare ubebudde område. Han endar med utviklinga av jordbruket, domestisering av dyr og smelting av kopar. Han blir kalla ein førhistorisk periode, i den betydninga at han var forut for den nedskrivne historia.

Inndeling 
Steinalderen er den første perioden i treperiodesystemet frå 1800-talet, der bronsealderen og jernalderen utgjer dei to andre. Han vart vidare delt inn i dei tre underperiodane nemnde ovanfor av John Lubbock i det klassiske historieverket Pre-historic Times frå 1865. Dei tre underperiodane er så inndelte i enda mindre underperiodar.

Dei tre hovudperiodane av steinalderen er:
 Eldre steinalder (Paleolitikum), frå rundt 2,6 millionar år sidan, der menneske utvikla seg og tok til å laga grove reiskapar.
 Mellomsteinalder (Mesolitikum), frå rundt 11 660, mot slutten av siste istid, då fleire samfunn tok til å utvikla jordbruk
 Yngre steinalder (Neolitikum), ei tid då mange dreiv jordbruk og dyrehald, laga keramikk og gjerne bygde langhus. Byrja rundt 9500 f.Kr. i Midt-Austen, rundt 4000 f.Kr. i Noreg.

Levesett 
Dei tok i bruk ei rekkje materialar. Nokre steinsortar, som f.eks. flint, vart forma eller knakka for å laga skjerereiskapar og våpen, mens andre steinsortar som basalt og sandstein vart bruka til å laga kverner og andre reiskapar. Tre, bein, skjel og horn vart òg mykje bruka. Når det er steinen som har gitt perioden namn skuldast dette at det er det materialet som blir best bevart, og som dermed har sett mest spor etter seg. Mot slutten av perioden tok dei også i bruk keramikk.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden Arkeologen med mellom anna tidstavler, opplysningar om metodar og mykje meir, Bergen Museum, Universitetet i Bergen.

Sjå òg 
 Steinalderen i Noreg

Kjelder 
 
 

 
Periodar i arkeologi
Bronsealderen

Bronsealderen er perioden i menneskeslekta si historie som var mellom steinalderen (somme plassar koparalderen) og jernalderen. Perioden har fått namnet sitt fordi bronse var det mest avanserte materialet dei hadde for tilverking av reiskapar, våpen og smykke på den tida. Bronse er ei legering som består av ca. 90 % kopar og 10 % tinn. Ho var svært kostbar, og dei bruka derfor framleis ei mengd med steinreiskapar heilt fram til romersk jernalder. Oppdelinga av oldtida i tre periodar; stein-, bronse- og jernalder, vart opphavleg formulert av den danske arkeologen Christian Jürgensen Thomsen.

Bronsealderen kom til forskjellige tider, avhengig av kva for plassar ein snakkar om. Dei eldste kjende bronsegjenstandane er frå Midtausten (Egypt og Mesopotamia) ca. 3500 fvt. Derfrå spreidde det seg til Hellas 3200 fvt., Aust-Europa 2500 fvt., Vest-Europa 2200 fvt., Kina 2000 fvt., og Skandinavia 1800 fvt.

På grunn av dei fåtalige funna trur vi at bronsen i førstninga stort sett vart bruka berre til smykke og andre pyntegjenstandar, særleg sidan tinn på den tida var så vanskeleg tilgjengeleg. Ei anna årsak til fåtalige funn kan òg vera at desse kostbarheitene rett og slett vart passa spesielt godt på. I tillegg til at råmaterialane var kostbare så kravde sjølve bronsestøypinga mykje kunnskap. Derfor var det nok berre dei mektigaste familiane som eigde smykke og våpen av bronse.

Bronsealderen i Skandinavia 

Bronsealderen i Skandinavia deler vi i to fasar:
 Eldre bronsealder (1800-1100 fvt.)
 Yngre bronsealder (1100-500 fvt.)

Omkring 2000 fvt. kom det i gang ein «internasjonal samhandel», mykje fordi dei på den tida fann ein del tinn i England, noko som gjorde det mogleg å laga våpen og reiskapar i større mengder enn før. Frå omkring 1800 f.v.t. fanst det ein sjølvstendig skandinavisk bronsealderkultur, med Danmark som eit sentralt bindeledd. Kopar og tinn vart for det meste «kjøpt» med rav og skinn. Skinna bytte handelsmennene til seg mot bl.a. flint i Noreg. Så fór dei med båtane sine fullasta av bytevarer lengre sør (gjerne opp Elben i dagens Tyskland), der skinna og ravet vart bytt mot kopar. På heimvegen vart noko av koparen og resten av skinna bytt mot tinn i England.

Det at dette nye og framande materialet kom til Skandinavia skuldast altså sannsynlegvis at det pågjekk ei form for organisert handel, og han må ha vore styrt av ein mektig overklasse, for det var ikkje billig å utruste dei lange båtturane som denne handelen kravde.

Sjå òg 
 Vestbyfunnet
 Landa - fortidslandby frå bronsealderen

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bronsealderen» frå ,  den 3. juni 2006.  

 
Historiske tidsrom
Jarnalderen

Jarnalderen eller jernalderen er i arkeologien rekna som den tidsepoken der bruken av jarn er framståande i produksjonen av våpen og reiskap. I Noreg begynte jarnalderen frå om lag år 500 fvt., men dei tidlegaste spora av jarnutvinning er mykje eldre, kanskje så tidleg som år 3000 fvt. Det tok bortimot 1000 år frå menneskeslekta oppdaga jarnutvinning til kunnskapen nådde Norden. Jarnalderen begynte på ulike tider på ulike plassar i Europa.

I Europa og Asia kjem jarnalderen etter bronsealderen, mens han i resten av verda kjem direkte etter steinalderen. Det er vanskeleg å tidfeste jarnalderen nøyaktig for ein enkelt region, men det refererer til den tidsepoken der bruken av jarn er det mest avanserte metallarbeidet til ein sivilisasjon.

Dei første teikna på bruk av jarn kjem frå det gamle Egypt og Sumer, der dei laga små gjenstandar som spydspissar og ornament allereie i år 4000 f.v.t.

Forskinga 
Inndelinga av historiske epokar som steinalder, bronsealder og jarnalder kjem opphavleg frå Danmark og historikaren Christian Jürgensen Thomsen tidleg på 1800-talet. Inndelinga bygde på ideen om teknologiske framsteg. Etter at Thomsen hadde gjort greie for treperiodesystemet i boka Ledetraad til Nordisk Oldkydighet i 1835 vart denne i løpet av kort tid grunnlaget for kronologisk inndeling av forhistorisk tid i heile Europa.

Sjølv om systemet er pedagogisk forståeleg er det ikkje utan svakheiter og heller ikkje heilt allmenngyldig. Noreg hadde knapt nokon bronsealder, det er også tilfellet for det meste av Afrika, der befolkninga gjekk direkte frå stein til jarn som materiale. I Australia vart bronse og jarn ikkje bruka i det heile tatt før europearane kom dit.

Historikarane sitt syn på jarnaldersamfunnet har endra seg over tid. I førstninga rådde den forestillinga at samfunnet var prega av sosial likskap, men frå midten av 1800-talet vart slektsaristokratiet si viktige rolle understreka. Også i dag tolkar forskarane fornminna ulikt.

Jarnalderen i Noreg 

I Noreg plasserer vi jarnalderen som epoke ca. 500 f.v.t. - 1030 e.v.t.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Jernalderen» frå ,  den 3. juni 2006.  

Historiske tidsrom
Timur Lenk

Timur Lenk () var ein tyrkisk herskar og grunnleggjaren av Timuridedynastiet. Han var også kjend som Timur den halte. Den eigentlege forma av namnet hans var Timur-i Lenk, som i Europa tidvis er blitt til Tamerlane.

Bakgrunn
Timur Lenk var fødd i Kesh (no Shahrisabz) eit stykke sør for Samarkand i dagens Usbekistan. Han høyrde til Barlas-stammen, ein tyrkisk stamme. Sjølv hevda han at han stamma frå Djengis Khan, den mongolske herskaren, men dette er omdiskutert. Frå 1369 var han emir i Samarkand – eit av dei viktigaste ikkje-osmanske tyrkiske rika på den tida. Gjennom ei rekkje felttog la han store område under seg: Armenia, Afghanistan, Hindustan (Nord-India), Syria og Mesopotamia.

Kort tid etter at Timur døydde gjekk riket i oppløysing. Han kjempa blant anna mot den osmanske sultanen Beyazid og vann etter bitre kampar i 1402.

I Vesten har Timur heilt frå den tida han levde vorte skildra som en barbar, ein som er vond, lite sivilisert og øydeleggjande. Heller ikkje i Iran eller i Det osmanske riket blei han positivt omtala. Dette skuldast truleg krigane han førte mot Det osmanske riket. Men i dag har forskarane eit meir nyansert bilde av og eit meir objektivt syn på Timur Lenk. Både i den tyrkiske og i den islamske verda er han positivt omtala no. Også mange europeiske og amerikanske forskarar har begynt å fokusere på dei positive eigenskapane hans.

Ifølgje lokal tradisjon skal Timur ved sin død ha sagt at dersom nokon uroar grava hans, så skal dei bli ramma av ein grufull lagnad.

Timur Lenk var tippoldefar til Babur, som grunnla Mogulriket i India.

Kjelder 

 

 Denne artikkelen bygger på «Timur Lenk» frå , den 4. juni 2006. 
 Denne artikkelen bygger på «Timur» frå , den 22. mars 2010.

Bakgrunnsstoff

Tyrkisk historie
Persisk historie
Timuridedynastiet
400-talet fvt.

< 400-talet fvt. (f.Kr.) > såg byrjinga av ei stordomstid for gresk kultur, med ei kulturell og politisk stordomstid for Aten og andre greske byar. Utviklinga av klassisk gresk filosofi som la grunnlaget for seinare europeisk tenking.

Persarriket var også mektig, og Hellas blei invadert av riket to gonger under Persarkrigane, men kom ikkje under persisk kongedøme. 

Religionsgrunnleggjaren Gautama Buddha levde truleg i dette hundreåret.

Hendingar 
 Demotisk blei den viktigaste skrifttypen i det gamle Egypt.

 499 f.Kr: Persarkrigane tok til med det joniske opprøret mot Persarriket, starta av Aristagoras, leiaren av Milet.
 490 f.Kr: Darius av Persarriket sende ein hær over Egearhavet mot Aten og Eretria som straff for at dei hadde støtta greske opprørarar i Vesle-Asia i 499 f. Kr. Eretria blei plyndra og brunnen, men Aten blei redda i Slaget ved Marathon. Bodberaren Philippides skal ha sprunge fire mil til Aten med bodskapen «Νενικήκαμεν» (nenikekamen, 'vi vann'), før han fall saman og døydde.
 447 f.Kr: Bygginga av Parthenon i Aten tok til
 447 f.Kr: Atenarane vert drivne ut av Viotía etter slaget ved Koroneia. Det peloponnesiske forbundet og det atenske sjøforbundet inngår ein fredsavtale som skal vara i 30 år.
 447 f.Kr: Akhaios av Eretria framførte det første stykket sitt.
 431 f.Kr: Peloponnesarkrigen tok til.
 412 f.Kr: Alkibiades forhandla fram ein allianse mellom Sparta og Persia men mista støtte i Sparta og gjekk over til persarane.
 412 f.Kr: Atenarane røysta for å bruka dei siste midla sine til å bygga ein ny flåte.
 412 f.Kr: Den ionske byen Klazomenai (latin Clazomenae, moderne tyrkisk Kelisinan) gjorde opprør mot Aten men blei overvunnen.
 412 f.Kr: Euripides skreiv skodespelet Elektra.
 404 f.Kr: Peloponnesarkrigen tok slutt då Aten kapitulerte for Sparta.
 404 f.Kr: Artaxerxes II blei keisar i Persarriket etter faren Darius II
 404 f.Kr: Amyrtaios erklærte seg sjølv konge av Egypt i opprør mot dei persiske herskarane. Dette er rekna som slutten på det tjuesjuande egyptiske dynastiet.

Viktige personar 

 Pythagoras frå Sámos, gresk matematikar (582-496 f.Kr.)
 Gautama Buddha, grunnleggjaren av buddhismen (ca. 563-483 f.Kr.)
 Konfutse, grunnleggjaren av konfusianismen (551-479 f.Kr.)
 Aiskhylos av Aten, gresk skodespelforfattar (525-456 f. Kr.)
 Darius I av Persarriket (regjerte 521-485 f.Kr.)
 Sofokes av Aten, gresk skodespelforfattar (496-406 f.Kr.)
 Perikles av Aten, gresk politikar (ca. 495-429)
 Herodot av Halikarnassos, gresk historikar (rundt 485 f.Kr.)
 Evripides av Aten, gresk skodespelforfattar (ca. 480-406 f.Kr.)
 Sokrates av Aten, gresk filosof (470-399 f.Kr.)
 Aristofanes av Aten, gresk skodespelforfattar (ca. 446-385 f.Kr.)
 Darius II av Persarriket, styrte 423-404 f.Kr.
 Zengzi, student av Konfutse (505-436 f.Kr.)
Eurovision Song Contest 2005

Eurovision Song Contest 2005 vart helde i Kiev i Ukraina 21. mai 2005. 
Dette var den 50. gongen det vart arrangert Eurovision Song Contest. Finalen dette året vart vunnen av den svenskfødde grekaren Helena Paparizou med songen «My Number One». Det innebar at Eurovision Song Contest 2006 skulle haldast i Hellas. Noreg vart representert med Wig Wam som framførte songen «In My Dreams».

Bidraga

Semifinalen 
I semifinalen deltok 25 land: Dei ti dårlegaste plasserte landa frå finalen i 2004 og dei tolv landa som ikkje kvalifiserte seg frå semifinalen i 2004. I tillegg deltok debutantlanda Bulgaria og Moldova samt Ungarn som kom tilbake etter sju års fråvær.

Finalen 
I finalen deltok 24 land: «deI fire store» (Frankrike, Storbritannia, Spania og Tyskland), dei ti beste landa frå semifinalen og dei ti beste landene frå finalen i 2004.

Sjå òg 
 Junior Eurovision Song Contest 2005

Kjelder 

Musikk i 2005
Eurovision Song Contest etter år
2005 i Ukraina
Musikk i Kiev