kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Kongeparken

Kongeparken er ein familiepark i Gjesdal i Rogaland som ligg langs E39, rundt 20 minutts køyring sørover frå Stavanger. Landemerke og trekkplaster for parken er ein 85 meter lang modell av fantasifiguren Gulliver slik han låg bunden i Lilliput. Parken er kjend for å arrangera russetreff kvar vår.

I Kongeparken kan gjestane mellom anna køyra ein 1000 meter lang bobbane, klatra i Gulliver-figuren og laga sin eigen sjokolade i «Freias Magiske Sjokoladefabrikk».

Historie 
Parken blei opna i 1986 av Gabriel Ålgård. På grunn av sviktande besøkstal blei parken seld og prøvd refinansiert fleire gonger. I 1997 tok dagens eigarar, Lund-familien, over drifta. Familien har lang erfaring innan underhaldingsfaget frå Lunds Tivoli. Dagleg leiar for parken er Veslemøy Lund.

Då familien overtok parken var besøkstallet om lag 45 000. Sidan då har det stige til om lag 160 000 (2005).

Kjelder 
 gonorway.no  (lengda til Gulliver)

Denne artikkelen bygger på «Kongeparken» frå ,  den 20. juli 2006.

Bakgrunnsstoff 

Moroparkar i Noreg
Reiseliv i Rogaland
Skipingar i 1986
Turistmål i Rogaland
Eli Sjursdotter

Eli Sjursdotter er tittelen på Johan Falkberget sin gjenombrotsroman frå 1913, og ein norsk film frå 1938 basert på romanen.

Handling 
Eli av den stolte ætta frå Hov i Ålen vert midt under den store nordiske krigen i 1719 forelska i den svenske soldaten Per Jønsa, ein overlevande frå  tragedien ved Skardørene. Far hennar Sjur hatar svenskane og liker forholdet ille.

Film
Filmen Eli Sjursdotter hadde premiere 31. oktober 1938 på Eldorado kino i Oslo. Sonja Wigert spelte Eli Sjursdotter og Sten Lindgren Per Jönsa i filmen. Ingjald Haaland spelte Sjur Halgutusvein, far til Eli.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Filmplakat, dinfilmside.no
 Eli Sjursdotter (1938), Svensk Filmdatabas

Norske filmar
Norske romanar
Johan Falkberget
Filmar frå 1938
Bøker frå 1913
Lysefjordbrua

Lysefjordbrua er ei tradisjonell hengebru over Lysefjorden i Forsand kommune. Brua blei opna desember 1997 og er 640 meter lang. Ho har eit hovudspenn på 446 meter og sidespenn på til saman 193 meter. Tårna på kvar side av fjorden er 107 meter høge. Eine enden av brua står på Giskalineset på Forsand-sida av fjorden medan andre enden koplar brua rett inn på Riksveg 13/Ryfylkevegen.

Lysefjordbrua har betra samferdsla i området ved å knyta Forsand og Strand kommune saman med veg. Innbyggjarane i Forsand treng ikkje lenger ta ferje for å koma seg til næraste byen, som er Jørpeland. Etter at brua blei opna blei også ferjeavgangane på Høgsfjordsambandet hyppigare med avgangar kvar halvtime ettersom ferja nå berre går mellom kaiane på Oanes og Lauvvik og ikkje innom kaien på Forsand også. Dette har gjort at reisetida og høvet til å reisa til Sandnes er blitt betre.

I 1999 fekk brua prisen Vakre Vegers Pris av vegdirektoratet. Prisen legg mellom anna vekt på dei estetiske sidene ved vegar som får tildelt han. Grunngjevinga for at Lysefjordbrua vann var at brua ikkje gjorde store naturinngrep i dei krevjande omgjevnadane. Juryen syntest ho var vakker både på avstand og på nært hald.

Sjå òg 
 Bruer i Noreg

Bakgrunnsstoff 
 vegvesen.no - Grunngjevinga for at Lysefjordbrua vann Vakre Vegers Pris

Vegbruer i Rogaland
Hengebruer i Noreg
Vegar i Forsand
Bruer opna i 1997
1997 i Noreg
Kystbergknapp

Kystbergknapp (Sedum anglicum) er ei plante i bergknappfamilien.

Kystbergknappen blir to til sju cm høg og veks i matter. Blada er blågrøne og eggforma, og blir to til fire mm store. Når kystbergknappen blir eksponert for mykje sol vil både blada og stengel bli raudleg, det er eit vern mot for mykje sol til cellene der fotosyntesen skjer. Som dei fleste bergknappar har kystbergknappen fem kronblad. Kronblada er spisse og er bleikrosa eller kvite med raudlege prikkar. Kystbergknappen blømer i juni-juli.

Planta kan forvekslast med kvit bergknapp, men kronblada hos kvit bergknapp er butte og reint kvite. Dessuten veks ikkje planta i matter slik som kystbergknapp. Utan blomar er det vanskeleg å skilje mellom kystbergknapp og bitterbergknapp, men hos bitterbergknapp er blada breiast nedst i motsetnad til kystbergknappen der blada er breiast på midten.

I Noreg er planta ganske vanleg nord til Nord-Trøndelag, men stort sett berre i ytre delar av kysten.

Kystbergknapp er kommuneblom i Frøya kommune.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Bergknappfamilien
Viltveksande plantar i Noreg
Schibsted

Schibsted () er det største mediekonsernet i Noreg, og ein av dei leiande medieaktørane i Skandinavia. Konsernet har etablerte produkt og rettar innanfor media som avis, fjernsyn, film, forlag, multimedia og mobile tenester.

Historie
Selskapet vart grunnlagt av Christian Schibsted i 1839 då han starta ei lita verksemd som boktrykkjar i Oslo. Schibsted overtok eigarskapet til Verdens Gang i 1966, då avisa var i finansielle problem. I 1988 vart det til då familieeigde selskapet omlagt til aksjeselskapsforma og det vart oppretta ulike dotterselskap. I dag eig Schibsted mellom anna Verdens Gang, Aftenposten og Avis1, og er deleigar av svenske Aftonbladet (49,9%), TV 2 (33,3%), Svenska Dagbladet, Metronome Film & Television AB (60%) og Sandrew Metronome (50%).

Konsernet vart børsnotert i 1992, og konsernsjef har sidan det vore Kjell Aamot.

Hovudkontoret ligg i Oslo og det meste av verksemda er knytt til Noreg og Sverige.

Eigarskap
Schibsted ASA er eigd av:

 Blommenholm Industrier AS ved Tinius Nagell-Erichsen (26,1 %)	
 State Street Bank (10,7 %)	
 Folketrygdfondet (8,2 %)	
 Capital Research (6,6 %)	
 Marathon Asset Management (6,1 %)	
 Mellon Bank (6,0 %)	
 Andre eigarar (36,2 %)

Schibsted ASA eig dette innan norsk presse og fjernsyn:
 Adresseavisen ASA (33,3 %)	
 Aftenposten AS (100 %)	
 Asker og Bærums Budstikke ASA (10,1 %)	
 Bergens Tidende AS (24,4 %)	
 Fædrelandsvennen AS (25 %)	
 Harstad Tidende-gruppen AS (49,3 %)	
 Schibsted Print Media AS (100 %)	
 Stavanger Aftenblad ASA (31,5 %)	
 TV2-gruppen AS (33,3 %)	
 Verdens Gang AS (100 %)

Andre selskap Schibsted eig:
 Schibsted Søk AS (Sesam.no) (100 %)
 Næringsliv24 AS (100%, gjennom Aftenposten (60%) og VG(40%))
 Basefarm AS (73,5 %)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Aksjeinformasjon om Schibsted frå Børs24
 Schibsted ASA i Medieregisteret  (informasjon om eigartilhøva innanfor norsk dagspresse, radio og fjernsyn)
 «Gir fra seg makten» på N24.no (endring i eigarstrukturen)

Norske medieføretak
Føretak skipa i 1839
1839 i Noreg
Operativsystemet Haiku

Haiku er eit fritt operativsystem.

Målet med Haiku er å skapa ein klon av operativsystemet BeOS. Haiku vil vera både binærkompatibelt og kjeldekodekompatibelt med BeOS. Dette vil seie at program kompilert for BeOS vil kunna køyre på Haiku i tillegg til at BeOS-program skal kunna kompilerast på Haiku utan endringar. Bakgrunnen for denne kompatibiliteten er å sikre eit så stort programvarebibliotek som mogeleg for Haiku.

Prosjektet vart oppretta i 2001 etter at Be stansa all utvikling av BeOS og selde all kjeldekode og rettar til Palm.

Haiku heitte tidlegare OpenBeOS, men bytte namn i 2004. Namnebytet kom for å unngå søksmål frå Palm, som eig retten til varemerket BeOS. Det noverande namnet kjem frå den japanske poesiforma haiku. Namnet vart valt etter ei avrøysting; noko av bakgrunnen for namnevalet var at nettlesaren til BeOS presenterte feilmeldingar som haikudikt.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimeside

Haiku
Haiku
Berit Ås

Berit Ås () er ein norsk sosialpsykolog og tidlegare politikar frå Fredrikstad, busett på Nesbru i Asker kommune. Ås var den første partileiaren i Sosialistisk Venstreparti, og har òg vore ein viktig figur i norsk kvinnerørsle.

Karriere

Då SV vart skipa i 1975, vart ho leiar. Ho hadde bakgrunn frå DNA-utbrytargruppa AIK, og var mellom dei 16 representantane Sosialistisk Valforbund fekk valt inn på Stortinget i 1973. Ho sat som leiar i eitt år, før Berge Furre tok over.

Ås var mellom anna ei av kvinnene bak «Kvinnekuppet», ein politisk aksjon som oppmoda til kumuleringar og strykingar på vallistene til kommunevalet i 1971 for å få kvinner inn i styringa av kommunane. På den måten vart det kvinneleg fleirtal i kommunestyret i Asker, 27 kvinner og 20 menn. Dette fullt lovlege «kuppet» vekte internasjonal merksemd.

Mellom dei viktigaste bragdene hennar som forskar reknar ein identifikasjonen av dei fem hersketeknikkane, som ho skreiv om i 1979.

I 1997 vart ho riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Ho mottok òg ein internasjonal akademikarpris ved Amsterdam Universitet i 1988.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Haslund, Ebba. 2008. Ild fra Asker : et portrett av Berit Ås. Oslo: Pax forlag. ISBN 978-82-530-3102-6

Norske psykologar
Norske professorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
St. Olavs Orden
Æresdoktorar ved Københavns Universitet
Leiarar for Sosialistisk Venstreparti
Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar frå SV
Stortingsrepresentantar for Oslo
Folk frå Fredrikstad
Folk frå Asker
Vitskapleg tilsette ved Universitetet i Oslo
Norske kvinnesaksfolk
Førde

Førde kjem av norrønt firði, som er dativ av fjǫrðr og tyder fjord, og namnet Førde er brukt som namn på gardar inst i fjordane mange stader langs det vestre Noreg. Førde er også brukt som del av namnet på fleire fjordar, og som familienamn.

 Førde er namn på ein by i Sunnfjord kommune og på tidlegare Førde kommune.
 Førde er namn på ein tettstad i Sveio kommune i Sunnhordland, sjå Førde i Sveio.
 Førde, eller Førre, Førresfjorden eller Førdesfjorden, er namn på ein tettstad i Tysvær kommune på Haugalandet i Rogaland, sjå Førresfjorden.
 Førde er namn på ei grend i Jølster kommune, sjå Førde i Jølster.
 Førde lufthamn ligg i Gaular kommune i Sunnfjord.

Fjordar 
 Førdefjorden er namn på ein fjord som går parallelt med Dalsfjorden i Sunnfjord. Inst i fjorden ligg byen Førde, sjå Førdefjorden.
 Førdesfjorden eller Førresfjorden er namn på ein fjord på Haugalandet i Rogaland. Grensa mellom kommunane Tysvær og Karmøy går langsetter fjorden, sjå Førresfjorden.
 Førdefjorden, eller Førdesfjorden, er namnet på den søre delen av Breimsvatnet i Gloppen og Jølster kommune, sjå Breimsvatnet

Kjende berarar av familienamnet Førde 

 Einar Førde, tidlegare arbeidarpartipolitikar, stortingsrepresentant og kringkastingssjef.
 Runa Karin Førde, norsk biletkunstnar.
 Jan Helge Førde, norsk jazzmusikar og komponist.

Bakgrunnsstoff 
 Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne
Bjørgulv Braanen

Bjørgulv Braanen () er ein norsk journalist og samfunnsdebattant frå Bærum. Han var redaktør av den sosialistiske dagsavisa Klassekampen frå 2002 til 2018. Frå 2018 har han vore politisk redaktør i same avis.  

Braanen var leiar for Yrkesskoleelevenes og lærlingenes interesseorganisasjon (YLI) frå 1977 til 1979. I fleire år på 70- og 80-talet jobba han som sveisar, mellom anna på Nylands mekaniske verksted i Oslo. Han arbeidde som journalist i Klassekampen frå 1984 til 1990 og som redaksjonssjef frå 2000 til 2002, då han vart redaktør for avisa. I perioden frå 1990 til 2000 arbeidde han for avisa Dagens Næringsliv.

Braanen var leiar av Raud Ungdom då det var ungdomspartiet til AKP (ml). 

Braanen har grunnfag i historie. I 2005 peika Dagbladet han ut som ein av Noregs ti viktigaste intellektuelle. Året etter fekk han Fritt Ord-prisen for Klassekampen sitt bidrag til seriøs politisk journalistikk. Braanen vart kåra til «årets redaktør» av Oslo Redaktørforening i 2010.

I tida etter at han vart redaktør for Klassekampen har Braanen skildra seg sjølv som sosialist, og som sterkt inspirert av Finn Gustavsen, Ottar Brox, Karl Marx og Johan Castberg.

Kjelder 

Redaktørar for Klassekampen
Norske journalistar
Raudt-politikarar
Folk frå Fredrikstad
Mottakarar av Fritt Ords Pris
Leopard

Leoparden (Panthera pardus) er ein art i slekta store kattedyr. Leoparden er det mest tilpasningsdyktige av dei store kattedyra. Han lever overalt frå dampande tropisk regnskog og tørre savannar i Afrika til over tregrensa i Himalaya. Best trivst han når han har tilgang på tre å sova i og jakta frå.

Heilt svarte leopardar blir kalla pantrar.

Skildring 
Leopardar har ei kroppslengd på 100-190 cm og veg mellom 30 og 70 kg. Hannen er om lag 50% større enn hoa. Det mest karakteristiske kjenneteiknet til leoparden er den flekka pelsen, sjølv om nokre (panterar) er heilt svarte.

Utbreiing 
Leoparden lever i heile Afrika sør for Sahara, i tillegg til sør på den arabiske halvøya, India, Kina og søraust-Asia. Tidlegare fann ein dei òg så langt nord som den russiske grensa mot Nordishavet. Når det kjem til habitat er leopardane meir tilpassingsdyktig enn noko anna kattedyr i den gamle verda; då ein kan støyta på dei frå halvørken til tropisk regnskog til høgfjell og alt i mellom.

Åtferd 
Leoparden er ein einsam, nattaktiv jeger som følgjer den same teknikken som dei fleste andre kattedyra: Han ligg på lur eller snik seg inn på byttet før han avsluttar med nokre raske byks. Han utmerker seg òg som ein dyktig klatrar, og lagrar ofte bytte i tre for å unngå at det vert teke av åtseldyr. Leoparden går vanlegvis på små til mellomstore dyr og fuglar, noko som skil han frå dei andre store kattedyra i slekta Panthera.

Kjelder 
Verdens dyr, Cappelen 1985

Bakgrunnsstoff 
 

Kattedyr
Norsk institutt for luftforskning

Norsk institutt for luftforskning (NILU) er eit uavhengig forskingsinstitutt som arbeider på prosjektbasis og som mottek ei grunnløyving frå Miljøverndepartementet for å ivareta nasjonale oppgåver om spørsmål relaterte til luftkvalitet. NILU spelar såleis ei sentral rolle i det overvakande og førebyggjande miljøvernarbeidet og har kunnskapsstrategisk betyding for miljøvernforvaltinga. 

NILU vart grunnlagt i 1969, og er eit av dei leiande forskingsmiljøa og vitskapelege laboratoria i Europa som arbeider med problem relaterte til luftforureining.

Hovudkontoret til NILU ligg på Kjeller utanfor Oslo. NILU har også ei avdeling i Polarmiljøsenteret i Tromsø, denne har Barentsregionen og Arktis som sitt spesialområde.

Oppgåver 
NILU utfører miljøforsking med tyngdepunkt på kjeldene til luftforureining, atmosfærisk transport og omdanning og avsetjing av luftforureining. NILU føretek også vurdering av verknadane som forureiningar har på økosystem, helse og materialar. Overvakinga av langtransporterte luftforureiningar, sur nedbør og global luftkvalitet er også viktige oppgåver.

NILU har både nasjonale og internasjonale kundar, og har mange oppdrag som tilretteleggjar av internasjonale miljøprosjekt. Eit døme på dette er EMEP, eit fellesprogram for overvaking og vurdering av langtransporterte luftforureiningar i Europa. Her har NILU sidan 1977 hatt ansvaret for å tilrå målemetodar, samla inn og bearbeida data. NILU er også ein av fire samarbeidande institusjonane i «Temasenter for luftkvalitet» under Det europeiske miljøvernbyrået (EEA). NILU spelar ei leiande internasjonal rolle i å samla inn, lagra og stilla til rådvelde måledata frå atmosfærisk forsking og måleprogram. Som ansvarleg for internasjonale databasar, mottek NILU difor data frå dei fleste landa i Europa.

Ekspertisen til NILU har i tillegg til oppgåvene som eit nasjonalt forskingsinstitutt for luftforureining i Noreg, også vorte bruka som eit internasjonalt ekspertorgan på luftforureining av Verdsbanken, The Asian Development Bank (Den asiatiske utviklingsbanken) og Verdas Helseorganisasjon (WHO). 

Som spesialist på levering av system for måling av luftforureiningar og overvaking av luftkvalitet har NILU også utvikla eit automatisk overvakingsprogram for luftkvalitet i byar og urbane område. Systemet som er kalla AirQUIS, er eit dataverktøy som gjer det mogeleg for styresmakter å overvaka, planleggja og vurdera luftkvaliteten og setja i verk tiltak.

Bakgrunnsstoff 

 AirQUIS si heimeside

Luftforsking
Luftforsking
Skipingar i 1969
Skrubbe

Skrubbe er ei flyndreart som lever på grunt vatn på sand- og mudderbotn ved europakysten. Ho er i nær slekt med raudspetta, men skil seg frå denne med dei spisse beinknutane langsmed sidelinja og med rygg- og gatt-finna. I tillegg er ho, som namnet tilseier, skrubbete å ta på.

Skildring 
Skrubba er ein flat brun fisk med raude flekkar. Ho er vanlegvis høgrevendt, men det motsette førekjem rett som det er. Skrubba er ikkje så veldig stor, vanleg lengd er mellom 25 og 40 cm. Ein kjenner likevel til individ som har målt oppe i ein meter og har vegd 7 kg.

Utbreiing 
Skrubba er mellom dei mest tilpasningsdyktige flyndreartane, og lever frå Nord-Noreg og den vestrussiske kysten til heilt inst i Middelhavet. Ho er særs hardfør overfor både temperatur og saltinnhald, og vert ofte observert langt oppe i elvar.

Nytteverdi 
I Noreg har det aldri vore noko særleg fangst av skrubbe, men i landa rundt Austersjøen har ho vore ein vanleg matfisk.

Kjelder 
 Skrubbe i FishBase.

Bakgrunnsstoff 
 

Fisk i Kvitsjøen
Fisk i Middelhavet
Fisk i Nordatlanteren
Fisk i Svartehavet
Flyndrefisk
Krypdyr

Krypdyr eller reptil er ein klasse virveldyr med ca 8000 artar i 4 ordenar. Dei var dei første virveldyra som utvikla egg som klarte seg utan vatn, og utvikla seg for omkring 300 millionar år sidan.

Skildring 
Krypdyr finst i mange ulike variantar, som alle har det til felles at dei er vekselvarme og har tørr hud kleidd med hornplater eller -skjel. Dei er utbreidd i alle slags biotopar i heile verda, og alle saman (sjølv dei havlevande) pustar med lunger.

Reptilane formeirar seg ved indre befruktning og legg egg. I egga ligg fosteret i ei væskefylt pose med ei amnionhinne og eit læraktig skal utanfor. Nokre artar skjelkrypdyr før levande ungar, men det er fordi egga ligg inne i kroppen (ofte utan skal) heilt til fosterutviklinga er ferdig.

Utvikling 
Krypdyra stammar frå amfibiane, som dei skilde seg ut frå for om lag 300 millionar år sidan. Det eldste kjende krypdyret vert kalla Hylonomus og høyrde med i underklassen Anapsida, som vert kjenneteikna av massive hovudskallar utan opningar for anna enn augo, nasebor, munn og ryggrad.

Tidleg i utviklinga skilde klassen seg i tre ulike underklassar. To av dei har overlevd fram til i dag. I tillegg til anapsidane (i dag representert ved skjelpadder) reknar ein med diapsidane (i dag krokodillar, skjelkrypdyr og bruøgler) og synapsidane (som seinare utvikla seg til pattedyra).

Dei mest kjende forhistoriske krypdyra var dinosaurane, som høyrde til diapsidane og døydde ut for 65 millionar år sidan. Det er brei semje om at fuglane utvikla seg frå denne gruppa for om lag 150 millionar år sidan.

Utbreiing 

Krypdyr finst i heile verda, men er mest utbreidd i tropiske og subtropiske strok. Ein kan finna dei i dei aller fleste biotopar, frå tørre ørkenar til ope hav. I Noreg finst fem artar: Hoggorm, buorm, firfisle, stålorm og slettsnok. I tillegg førekjem det ein sjeldan gong at havskjelpadder som uekte karett og havlærskjelpadde driv i land i norske farvatn.

Klassifisering 
Krypdyra vert rekna som ei parafyletisk gruppe, det vil seie at organismane i gruppa ikkje naudvendigvis er nærare i slekt med kvarandre enn med medlemmar av andre grupper. T.d. er krokodillane nærare i slekt med fuglar enn med andre reptil.

 Reptilia eller Sauropsida
Parareptilia
Mesosauridae (utdøydd)
Procolophonomorpha (utdøydd)
 Diapsida
Lepidosauromorpha
Ichthyopterygia? (fiskeøgler (utdøydd))
 Sauropterygia? (svaneøgler (utdøydd))
 Lepidosauria
 Sphenodontia (bruøgler)
 Squamata (skjelkrypdyr: slangar, øgler og ormeøgler)
 Archelosauria
Testudines (skjelpadder)
Archosauria
Crocodilia (krokodiller)
Pterosauria (flygeøgler (utdøydd))
Dinosauria (dinosaurusar (utdøydd))
Saurischia (utdøydd)
Fuglar Aves
Ornitischia (utdøydd)

Sjå òg 
 Søvn hjå dyr

Kjelder 
 Norges dyr, Cappelen 1992]
 Krypdyr, engelsk wikipedia
 Synapsidar, engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff
Nordfirfisle

Nordfirfisle (Lacerta vivipara eller Zootoca vivipara) er ei lita, tilpassingsdyktig øgle som er rekna som verdas nordlegaste krypdyr. Ho er utbreidd i heile det tempererte Europa utanom Middelhavsområdet, i tillegg til store delar av nordlege Asia. Ho finst i heile Noreg, bortsett frå delar av Nordland og Vestlandet.

Kjenneteikn og åtferd 
Firfisla er eit lite krypdyr med korte bein. Den flattrykte kroppen er vanlegvis under 10 cm lang, halen er vanlegvis lengre. Vanlegvis er ho brun med eit par mørke og kvite stripar på oversida, nyfødde ungar er mørkare.

Nordfirfirsla lever hovudsakleg av insekt, tusenbein og edderkoppar, som ho jaktar etter på bakken. I kaldt vêr kan ein ofte observera dei sola seg på fuktige stadar med mykje vegetasjon. Arten er svært rask.

Kjelder 
 Norges dyr, Cappelen 1992.

Bakgrunnsstoff 
 

Øgler
Dyr i Noreg
Eintracht Frankfurt

Eintracht Frankfurt er ein tysk fotballklubb som spelar i Bundesliga. Klubben vart stifta i 1899. «Die Adler», som er kallenamnet til Frankfurt, spelar heimekampane sine på Deutsche Bank Park i Frankfurt.

Merittar 
 Europacupen/Cupvinnercupen
 Tapande finalist: 1960
 UEFA Cup / Europa-ligaen vinnar (2): 1980, 2022
 Tysk seriemeister (1): 1959
 Tysk Vizemeister (1): 1932
 DFB-Pokal vinnar (5): 1974, 1975, 1981, 1988, 2018
 DFB-Pokal finalist (3): 1964, 2006, 2017
 Sørtysk meister (2): 1930, 1932

Spelarstall 2023/24-sesongen 
(per 26. august 2023)

Utlånte spelarar 
  Faride Alidou hos 1. FC Köln til juli 2024
  Antonio Foti  hos Hannover 96 til juli 2024
  Igor Matanović hos Karlsruher SC til juli 2024
  Jérôme Onguéné hos Servette FC til juli 2024

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Tyske fotballag
Frankfurt am Main
Fotballag skipa i 1899
Jaguar

Jaguaren (Panthera onca) er eit stort kattedyr som lever i heile Latin-Amerika. Han vert rekna som det amerikanske motstykket til leoparden, men er større og tyngre og manglar evna til å brøla.

Ordet jaguar kjem frå tupi-guarani jaguara, eit namn som opphavleg blei brukt om alle store rovpattedyr.

Skildring 
Jaguaren liknar ein leopard, men er større og tyngre. Han er som regel gulbrun med svarte flekkar, er 110-190 cm lang og veg frå 55 til 120 kg. Heilt svarte jaguarar (pantrar finst òg.

Levevis 
Jaguaren trivst best i tett vegetasjon med lett tilgang til vatn, men ein kan treffa på han i dei fleste biotopar i det store utbreiingsområdet, som går frå Mexico i nord til Patagonia i sør.

Kosthaldet til jaguaren består hovudsakleg av store til mellomstore pattedyr, fuglar og krypdyr. Han er òg flink til å fanga fisk. Jaguarar lever og jaktar åleine, og trass i at dei er dyktige klatrarar, fangar dei helst byttet sitt på bakken.

Jaguarar søker berre selskapet til artsfrendar i paringstida. Kvar ho føder mellom to og fire ungar, som veg opp mot ein kilo ved fødselen. Dei heldt seg med mora til dei vert kjønnsmogne i toårsalderen.

Kjelder 

 Verdens dyr, Cappelen 1985
 Vår forunderlige verden, Skandinavisk Presse AS 1990
 Engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff 
 

Kattedyr
Tupianske ord og uttrykk
Atlanterhavsparken

Atlanterhavsparken er eit akvariumanlegg i Ålesund, og eit av dei største saltvassakvariuma i Nord-Europa. Akvariet ligg på Tueneset ved Skarbøvika, heilt ut mot havet i bydelen Hessa, omlag tre km frå Ålesund sentrum. 

Atlanterhavsparken vart opna 15. juni 1998 av det norske kongeparet under 150-årsjubileet til Ålesund. Byggjekostnadane vart kalkulerte til 65,5 millionar kroner. Over 140 000 menneske vitja det nye akvariet i opningsåret. Etter fleire år med dårlege vitjingstal, var talet igjen oppe i 140 000 i 2017.  

I tillegg til fleire landskapsakvarium med vindauge på omlag sju og ni meter i breidde, har Atlanterhavsparken ein 36 meter lang og 17 meter brei akvarietank. Vatnet til tanken er ufiltrert og vert pumpa direkte frå sjøen like utanfor akvariet, på 45 meters djup. Åpninga på vindauget i tanken er 18 meter breitt og 4 meter høgt. Atlanterhavsparken har òg oterbasseng, selbasseng med steinkobbar og pingvinanlegg med humboltpingvinar. 

Atlanterhavsparken, NTNU og Møreforsking signerte i 2018 ein samarbeidsavtale som skal gjere akvariet til Noregs nasjonale akvarium og marint vitesenter.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Dyreparkar i Noreg
Akvarium i Noreg
Byggverk i Ålesund
Reiseliv i Møre og Romsdal
Skipingar i 1998