kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Grevling

Grevling eller svintoks er eit mårdyr som finst i tempererte strok i mesteparten av Eurasia. Han er spesielt talrik på Dei britiske øyane. I den norske faunaen er han lett å kjenne att på dei svarte og kvite teikningane i andletet.

Ordsoge 

Ordet «grevling» kjem frå lågtysk og er i slekt med «grave». «Svintoks» er sett saman av «svin» og «teksle» (grave eller hogge ut). Namnet på hundetypen grevlinghund eller dachshund er avleidd av ordet grevling.

Skildring 
Pelsen til grevlingen er vanlegvis grå på oversida og svart på undersida, med eit karakteristisk kvitt hovud med svarte striper over augo. Dei vert om lag 70 cm lange med ein 20 cm lang hale, og veg gjennomsnittleg 10 kg. Vekta kan likevel variera; i delar av Russland kan dyret vega opp mot 32 kg om hausten før det går i dvale.

Miljø 
Grevlingen held seg helst på utbeita enger og i skog med mykje meitemark i dei øvste laga av jorda. Han mislikar område med mykje leire i jordsmonnet, sidan det er så tungt å grava i.

Jakt og føde 
Grevlingen er ein altetar, med hovudvekt på mindre dyr. Hovudbestanddelen av kosthaldet er meitemark, men han et òg gjerne insekt, små pattedyr, egg, små fuglar, røter og bær, frukt, nøtter og liknande, avhengig av årstid. I tettbygde strok finn mange grevlingar mat i hagar og bosspann.

Åtferd 
Grevlingar er nattaktive dyr som ligg i hia sine om dagen. Desse er ofte særs omfattande tunnelnettverk, som hjelper dei å overleva gjennom særs varmt så vel som særs kaldt vêr. Grevlingar i den nordlege delen av utbreiingsområdet, til dømes dei norske bestandane, ligg i dvale om vinteren.

Grevlingen er eit territorialt dyr, men somme bestandar held seg til såkalla klanar på opp til 12 dyr. Som regel vert desse leidde av eit alfa-par, som i dei fleste høva er dei einaste klanmedlemmane med rett til å formeira seg.

Paring finn stad når som helst på året, men ikkje om vinteren i kalde strok. Hoa kan lagra sæd i fleire månader, og ber fram dei 1-5 ungane først når tilhøva ligg til rette for det. Ho går drektig i 7-8 veker, før ho føder i hiet.

Grevlingen kan leva i opp til 15 år, men dei færraste vert stort eldre enn 3. I fangenskap har einskilde eksemplar vorte heile 19 år gamle. Etter det første året er den vanlegaste dødsårsaka til grevlingen å bli drepen i trafikken.

Kjelder 

 
 Litteratur om grevling  (PDF-fil)
 Svintoks

Bakgrunnsstoff 
 

Mårdyrfamilien
Pattedyr i Noreg
Dag Otto Lauritzen

Dag Otto Lauritzen () er ein norsk tidlegare konkuransesyklist. No er han programleiar og sykkelekspert-kommentator for TV2.

Bakgrunn
Dag Otto Lauritzen voks opp i Grimstad. I tillegg til å vere konkuransesyklist har han tidlegare vore politimann, fallskjermjeger, leiar og partnar i eigedomsmeklarbransjen. Dag Otto er gift med Ellen, og saman har dei to born: Line og Stian.

Sykkelkarriere
Under OL i Los Angeles i 1984 tok han bronsemedalje på fellesstarten. Han sykla i fleire år profesjonelt, og deltok blant anna åtte gongar i Tour de France. Krona på verket sette han ved å vinne ein fjelletappe den 14. juli 1987.

Som amatør tok han to NM-titlar og vann nordisk meisterskap i 1983 og 1984. Han var medlem av Glåmdal SK.

Viktigaste sigrar

1986
 7. etappe i Postgirot Open

1987
 Rund um den Henninger Turm
 2. og 3. etappe i Redland Bicycle Classic
 samanlagt Redlands Bicycle Classic
 14. etappe i Tour de France

1990
 Noregsmeister

Profesjonelle lag 
1984–1985: Peugeot-Shell-Michelin
1986: Peugeot-Shell-Velo Talbot
1987–1989: 7 Eleven
1990: 7 Eleven-Hoonved
1991–1992: Motorola
1993–1994: TVM-Bison Kit

Fjernsynsprogram

Deltakar
 2007: Skal vi danse
 2009: Mesternes Mester
 2015– : Huskestue

Medverkande programleiar
 2010–2013: På hjul med Dag Otto
 2014–2018: På tur med Dag Otto
 2020– : Kompani Lauritzen

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Dag Otto Lauritzen i Kagge Forlag.
Dag Otto Lauritzen i olympedia.org

Norske syklistar
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under sommar-OL 1984
Norske deltakarar under sommar-OL 1984
Syklistar under sommar-OL 1984
Norske Skal vi danse-deltakarar
Folk frå Grimstad
Fylkesveg 6312

Fylkesveg 6312 går mellom Reppkleiv og Nordskjør i Åfjord kommune.

Trasé: Reppkleiv - Hongsand (29,0 km), Hongsand - Nordskjør (11,9 km), til saman 40,9 km.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 14 i Sør-Trøndelag.

Kommunar og knutepunkt

 Reppkleiv
 frå Roan sentrum til Utro (2,4 km)
 frå Hongsand til Hongsand kai (0,3 km)
Endepunkt Nordskjør

Bakgrunnsstoff

Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Åfjord
Passau

Passau er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 50 000 innbyggjarar. Byen vert stundom kalla Dreiflüssestadt (Byen ved tre elvar) fordi elvane Inn frå sør og Ilz frå Bayerischer Wald munnar ut i Donau her. 

10 000 av innbyggjarane i byen er studentar ved Universitetet i Passau. Universitetet vart grunnlagd seint på 1970-talet, tufta på det fleire hundreår gamle Instituttet for katolske studiar. Det er kjend i Tyskland for sine institutt innan økonomi, jus, informatikk og kulturvitskap.

Historie 
Passau vart ein gamal romersk koloni i Noricum kalla Batavis, kalla opp etter ei germansk stamme kalla Batavi.

På andre halvdel av 400-talet oppretta St. Severinus eit kloster her, og i 739 grunnla den irske munken Boniface eit bispedøme i Passau, som lenge var det største i Det tysk-romerske riket. 

Med freden i Passau (1552) sikra erkehertug Ferdinand I, representant for Keisar Karl V, ein avtale for dei protestantiske fyrstane som kunne leggast fram ved ein Reichsstag. Dette førte til freden i Augsburg i 1555.

Under renessansen og den tidlege moderne perioden var Passau eit stort senter for produksjon av sverd og andre knivvåpen i Tyskland (nest størst etter Solingen). Smedane i Passau merka klingene sine med Passau-ulven. Overtruiske krigarar trudde at Passau-ulven gjorde dei som bar sverdet usårlege, og derfor var sverda frå Passau svært ettertrakta. Som følgje av dette vart heile praksisen med å plassere magiske vern på sverda for å verne om eigaren kjend som «Passaukunsten».

Under den andre verdskrigen låg det tre underavdelingar av den frykta konsentrasjonsleiren Mauthausen-Gusen her: Passau I (Oberilzmühle), Passau II (Waldwerke Passau-Ilzstadt) og Passau III (Jandelsbrunn).

Frå 1892 til 1894 budde Adolf Hitler og familien hans i Passau. Arkiv i byen viser at Hitler haldt talar ved fire forskjellige tilfelle i 1920-åra her.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Passau» frå ,  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Passau Wiki
 Bilete frå Passau

Byar i Tyskland
Byar i Bayern
Byar ved Donau
Mink

Mink (Neovison vison) er eit mårdyr innfødd til Nord-Amerika. Den etter kvart ganske store europeiske bestanden er dels innført av Sovjetunionen som jaktvilt, og dels etterkommarar av rømde dyr frå pelsdyrfarmar. Dyret er vanleg i Noreg, og vert rekna som eit skadedyr i økologisk samanheng.

Den europeiske minken, Mustela lutreola, er utbreidd i sentral- og aust-Europa, men er truga av utrydjing på grunn av konkurranse med amerikanske minkar.

Skildring 
Minken har langstrekt kropp med lang hale og korte bein. Pelsen er som regel mørkt brun, men kan variera frå svart til kvit på grunn av innflytnad frå rømd oppdrettsmink.

Ein vaksen hannmink er mellom 58 og 70 cm lang og veg 0,9-1,6 kg. Hoa er noko mindre, og er stort sett mellom 46 og 57 cm med ei vekt på 0,7-1,1 kg. Maksimal levealder er ca 10 år.

Levesett 
Mink trivst best i skogsområde med vatn. Kva han et, varierer med årstida: Om sommaren er hovuddelen av kosthaldet kreps og frosk med eit visst innslag av fugl og småpattedyr, om vinteren består det som regel av små pattedyr, fugl og egg.

Mink er dyktige til både å symja og å klatra. Dei kan dykka ned til om lag fem meters djupn, og symje omkring minst 30 meter i neddykka tilstand. På grunn av denne hangen til vatn vert hia deira vanlegvis plassert ved elvebredder eller langs sjøkantar. Det hender ofte at dei tek over hi frå andre dyr, t.d. bisamrotte.

Minken er nattaktiv.

Formeiring 
Minken er ein solitær jeger, og møter berre andre minkar i paringstida, seint på vinteren. Hannminken er særleg territorial, og markerer revir med moskussekret frå analkjertelen. Mink vert kjønnsmogen om lag 10 månadar gamal, i god tid til si første paringstid. Hoa går drektig i rundt 40-75 dagar før eit kull på 1-8 ungar vert fødd ut på vårparten.

Nyfødd mink veg 8-10 gram og er rosa og skrukkete, med eit tynt kvitt hårlag. Etter tre og ei halv veke opnar dei augo. Utpå hausten forlet dei mora for å danna sine eigne revir.

Mink i Noreg 

Minken er ein framand art i norsk fauna. Dei første viltlevande bestandane her til lands vart etablerte på 1930-talet i Sunnhordland av etterkomarar av rømde pelsdyr. Om lag på same tid kom dei første minkfarmane på Austlandet, og innan 1955 var det registrert villmink i alle fylke på Austlandet. I 1980 fanst det mink i alle norske fylke utanom Finnmark; i dag finst han òg der. Det er derimot teikn som tyder på at bestanden er på veg ned, sjølv om det ikkje vert ført statistikk over han utanom det som vert teke som jaktvilt. Mink blir i dag oppfatta som ein trussel mot fleire sjøfuglbestandar. Han er i dag svartelista, jamfør Norsk Svarteliste 2007, utarbeidd av Artsdatabanken.

Bakgrunnsstoff 
 

Mårdyrfamilien
Norsk svarteliste 2007
Pattedyr i Noreg
K.B. Wiklund

Karl Bernhard Wiklund, ofte kalla K. B. Wiklund, () var professor i finsk-ugriske språk ved Uppsala Universitet mellom 1905 og 1933. K. B. Wiklund si forsking var spesielt innretta på samisk.

Bibliografi (utval) 
 Laut- und Formenlehre der Lule-lappischen Dialekten. 1891.
 Entwurf einer urlappischen lautlehre. Société finno-ougrienne, 1896.
 
 De svenska nomadlapparnas flyttningar till Norge i äldre och nyare tid. Almqvist & Wiksells boktryckeri-.a-b., 1908.
 I lag med Just Knud Qvigstad: Dokumenter angaaende flytlapperne m.m., samlede efter renbeitekommissionens opdrag. Bind 2-4. Renbeitekommissionen af 1907. Kristiania 1909.
 Lule-lappisches Wörterbuch. Anthropological Publications, 1969.

Kjelde 

Denne artikkelen bygger på «Karl Bernhard Wiklund» frå ,  den 30. august 2013.  
 

Svenske språkforskarar
Svenske professorar
Professorar ved Uppsala universitet
Lulesamisk språk
Kemisamisk språk
Personar innafor samisk språkforsking
Bjergøyna

Bjergøyna (òg Bjergøy) er ei øy i Ryfylke. Ho er ei av Sjernarøyane, som høyrer til Stavanger kommune i Rogaland fylke. Bjergøy og Kyrkjøyna er de to største øyane i øygruppa, som inntil 1965 var eigen kommune, Sjernarøy.

Øyar i Stavanger
Utlendingsnemnda

Utlendingsnemnda (UNE) er ei norsk statleg nemnd underlagt Arbeids- og inkluderingsdepartementet som handsamar klager på vedtak frå Utlendingsdirektoratet etter reglane i Utlendingsloven, Statsborgerloven og Utlendingsforskrifta.

Nemnda blei oppretta 1. januar 2001. Ho har kring 180 tilsette og er leia av ein direktør og ein assisterande direktør.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske statsetatar
Innvandring til Noreg
Skipingar i 2001
Byre

Byre er ei lita øy i Stavanger kommune i Rogaland. Det er ei av dei minste øyane i kommunen med busetnad, med fire gardsbruk og om lag 11 fastbuande. 

På øya vert det drive mykje med dyrking av frukt. Det finst elles mange hytter på øya.

Øyar i Stavanger
Stegosaurus

Stegosaurus var ein planteetande dinosaurus som levde mellom 155 og 145 millionar år sidan i juratida i det som er vestlege Nord-Amerika og Europa i dag. På grunn av dei karakteristiske ryggplatene og dei fire piggane på halen høyrer han med mellom dei mest berømte dinosaurane.

Skildring 

Stegosaurane var gjennomsnittleg 9 m lange og 4 m høge. Vekta er rekna til å ha vore litt over 4,5 tonn. Dei gjekk på fire bein og hadde to radar med vertikale beinplater langs rryggen. Ytst på halen hadde dei òg fire lange piggar som sannsynlegvis vart nytta til forsvar mot kjøtetarar. Frambeina hadde fem tær og var langt kortare enn dei tretåa bakbeina, noko som resulterte i ei uvanleg kroppshaldning.

Sett i forhold til kroppen var hovudet særs lite. Det sat òg særs langt nede på kroppen, noko som har ført til at forskarar meiner Stegosaurus beita på låge plantar i botnsjiktet. Denne teorien vert støtta av at dei fremre delane av kjeven mangla tenner og er omdanna til eit hardt nebb. Bak i munnen sat det ei rekkje små, trekanta tyggjetenner.

Hjernen til Stegosaurus var den minste dinosaurhjernen sett i høve til kroppsstorleiken. Storleiken på hjerneskallen har fortalt paleobiologane at hjernen deira ikkje kunne vega meir enn 80 gram. Dette førte til ein ide om at dinosaurar generelt var stokk dumme; noko få paleontologar trur i dag.

Beinplater 

På ryggen hadde Stegosaurus to radar med beinplater. Kvar av desse bestod av 17 osteodermar; hudskjel av same slag ein ser hjå krokodiller og mange øgler i dag. Platene voks ut or huda til dyret, og var såleis ikkje festa direkte til skjelettet.

Kva funksjon platene har tent til er omstridt. Tidlegare trudde mange dei var meint til forsvar mot predatorar, men dei framstår som for skjøre og dårleg plasserte på dyra til å vera spesielt godt eigna til dette. Ein meir populær teori er at dei var i bruk til å regulera temperaturen til dyret, som segla på Dimetrodon og Spinosaurus eller øyro til elefantar: Platene hadde eit omfattande sett med blodårer gjennom seg, og luft i området rundt dei ville kjølt ned blodet. Denne teorien har vorte kritisert på bakgrunn av stegosauridane sin utviklingshistorie.

Ein tredje teori byggjer på den relativt store storleiken til platene og hevdar dei var til å auka høgda til dyret. Dette kunne vera for å få dyret til å sjå større ut og såleis unngå skremma rovdyr frå å angripa, og/eller for å imponera under kurtise.

Halepiggar 
Kvart dyr hadde fire opp til ein meter lange piggar  ytst på halen sin. Forskarane er ikkje sikre på om dei faktisk vart brukt til våpen eller om dei berre var til pynt, men teikna talar mykje til fordel for det første: Ein studie i 2001 har vist høg frekvens av skadar som kan ha vore støytrelaterte.

Artar
Stegosaurus armatus
Stegosaurus stenops
Stegosaurus longispinus

Bakgrunnsstoff 
 

Dinosaurar
Elefantfamilien

Elefantfamilien er den einaste familien snabeldyr som lever i dag, med elefantar som dei einast nolevande artane. Alle medlemmane er særs store og intelligente dyr med ein følsom og fleksibel snabel. Familien er delt inn i to slekter: Afrikansk elefant og asiatisk elefant. Det finst to artar av afrikansk elefant, afrikansk savanneelefant og afrikansk skogelefant, og fleire underartar av asiatisk elefant.

Mammutar høyrde også til elefantfamilien.

Inndeling 
Elephantimorpha (Proboscidea)
Elephantida
Elephantidae (elefantar og mammutar)
†Primelephas 
Loxodonta 
Elephas 
†Mammuthus 
†Stegodon
†Stegolophodon 
†Stegotetrabelodon 
†Stegodibelodon 
†Gomphotheriidae
†Mammutida
†Mammutidae 
Mammut
Zygolophodon
incertae sedis
Eritreum

Slektene †Anancus, †Tetralophodon, †Stegomastodon, †Paratetralophodon and †Cuvieronius er rekna av nokre taksonomar som del av Elephantidae, medan andre meiner dei høyrer til Gomphotheriidae.

Nolevande elefantar 
Klassifiseringa av dei nolevande artane og underartane av moderne elefantar har gått gjennom fleire endringar. Nolevande Elephantidae omfattar:
Elephantidae
Elephas (Asiatisk/indisk)
Elephas maximus Asiatisk elefant
Elephas maximus maximus Sri Lanka-elefant
Elephas maximus borneensis Borneo-elefant
Elephas maximus indicus Indisk elefant
Elephas maximus sumatranus Sumatra-elefant

Loxodonta (Afrikansk)
Loxodonta africana Savanneelefant
 Loxodonta cyclotis Skogselefant

Sjå og 
 Elfenbein

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Elephantidae» frå , den 11. november 2010.

Bakgrunnsstoff
Bocholt

Bocholt er ein by i Tyskland nordvest i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Borken,  4 km frå grensa til Nederland.

Bocholt er ein fabrikkby som hovudsakleg baserte seg på tekstilindustri på 1800- og 1900-talet. I dag er tekstilindustrien i tilbakegang

Historie
Bocholt vart først nemnd i skriftlege kjelder i 779, då Karl den store vann eit slag mot saksarane i nærleiken. Busetnaden er sannsynlegvis mykje eldre enn dette. Biskop Dietrich III von Isenburg frå Münster gav Bocholt byrettar i 1222.

På 1400-talet blømde byen. Gravøren Israhel van Meckenem levde og arbeida i byen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bocholt, Germany» frå ,  den 18. juli 2007.

Bakgrunnsstoff

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Henrik IV av Frankrike

Henrik IV av Frankrike () var konge av Frankrike frå 1589 til 1610 og konge av Navarra (Henrik III av Navarra) frå 1572 til 1610. Han vart fødd i Pau, og var den første franske kongen frå fyrstehuset Bourbon.

Paris er vel ei messe verd 

Trass i at han var protestant og leiar for hugenottane, gifta Henrik seg i 1572 med Margareta av Valois, prinsesse Margarete av Frankrike, dotter av Henrik II av Frankrike og Katarina av Medici. I løpet av bryllaupsfesten tok katolikkane livet av mange hugenottar, den såkalla Bartolomeusnatta. Henrik redda sitt eige liv gjennom å gå over til katolisismen.

I 1576 stilte han seg på nytt i spissen for hugenottane sin kamp. Han vart utpeika til tronfylgjar av svogeren, Henrik III av Frankrike, medan han låg og skulle døy. Katolikkane ynskte ikkje å ha ein «kjettarkonge». Etter nokre år med strid, gjekk Henrik i 1593 over til katolisismen igjen, og vart i 1594 krona til konge. Ved overgangen til katolisismen, skal Henrik ha sagt «Paris vaut bien une messe»; 'Paris er vel ei messe verd.

Borgarkrigen tok slutt i 1594, og Henrik kunne gjera inntog i Paris. Katolisismen hadde sigra, men gjennom ediktet i Nantes av 1598 vart hugenottane sikra ei høvesvis trygg stilling i landet.

Bakgrunnsstoff

Franske kongar
Fyrstehuset Bourbon
Hertugar av Vendôme
Rur

Rur er fastsitjande krepsdyr vanlege på harde flater frå fjæresona ned til djuphavet. Det er beskrive rundt 1220 artar, og dei førekjem i alle hav over heile verda.

Livssyklus 
Rur har to larvestadium. Det første er felles med alle krepsdyr, og vert kalla nauplius-stadiet; her lever dyret planktonisk og driv med straumen i om lag to veker. På dette tidspunktet skiftar larva over i neste stadium, som er cypris-larva. Denne er ikkje i stand til å ta til seg føde, men er desto flinkare til å symja. Cypris-larvene slår seg ned ein plass som ser ut til å tilby eit trygt og produktivt miljø.

Når dyret har funne seg ein passande stad, fester cyprislarva seg med hovudet først til ein hard overflate, for så å ta til metamorfosen til ein ung rur. Dei fleste artane utviklar seks harde plater til å omkransa og beskytta kroppane sine. Resten av livet til organismen vert tilbrunge fest til bakken.

Når metamorfosen er over og ruren er vaksen, vil ruren halda fram å veksa. I motsetnad til andre leddyr skiftar dei derimot ikkje skal; dei veks ved å leggja til nytt materiale til enda av dei tunge, kalkrike platene sine.

Skildring 
Rur følgjer stort sett grunnoppbygginga til krepsdyra. Det er likevel nokre skilnadar; Antennene er t.d. omdanna til eit forankringsorgan. Dyra har seks par bein på thorax, desse vert kalla cirri og brukast til å fanga opp plankton, og i paringstida gametar. Rur vert delt inn i to større grupper; eigentleg rur, som er fest direkte til steinen dei sit på, og rankeføtingar, som sit på lange stilkar.

Rundt kroppen til ruren er det seks harde kalkplater. Dyret har òg to ekstraplater til å opna og lukka skalet med.

Ruren er hermafrodittisk, og har ulikt kjønn på ulike stadium av livet. Penisen til hannen er den største i dyreverda, sett i høve til kroppen: Hjå gjennomsnittsruren er dette organet ca. 25 gongar så langt som sjølve dyret det sit på.

Systematikk 

 Overorden Acrothoracica
 Orden Pygophora
 Orden Apygophora
 Overorden Rhizocephala
 Orden Kentrogonida
 Orden Akentrogonida
 Overorden Thoracica
 Orden Pedunculata
 Orden Sessilia

Bakgrunnsstoff 
 

Krepsdyr
Grevenbroich

Grevenbroich (òg kjend som «Energihovudstaden») er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65 000 innbyggjarar. Han ligg i kreisen Rhein-Kreis Neuss ved elva Erft, om lag 15 km sørvest for Neuss og 15 km søraust for Mönchengladbach.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Grevenbroich» frå ,  den 18. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Slimormar

Slimormar (Nemertea) er ei rekke triploblastiske dyr med bilateralsymmetrisk kroppsplan. Alle artane er botnlevande marine predatorar som fangar byttet sitt med ein lang og karakteristisk proboscis («snabel»). Gruppa omfattar for det meste veldig små dyr, men det er òg her me finn den lengste levande organismen som finst: kjempeslimormen Lineus longissimus kan bli heile 60 m lang i utstrekt tilstand.

Oppbygnad 
Slimormar har lukka blodkarsystem og gjennomgåande tarm. Dei er usegmenterte, og har ein lang proboscis («snabel») dei kan trekka inn i svelget og skyta ut. Nokre artar har òg ein giftig pigg på snabelen sin.

Slimormar er hermafrodittiske, men formeirar seg kjønna.

Bakgrunnsstoff 
 

Dyr
Pigghudingar

Pigghudingane, eller Echinodermane, består av 7000 artar sjøstjerne, slangestjerne, kråkebolle, sjøpiggsvin og sjølilje. Ho er den største eksklusivt marine rekka i dyreriket; ingen artar her er å finna i ferskvatn eller på landjorda.

Oppbygnad 
Ved første augnekast kan pigghudingane verke som særs primitive livsformer: Dei har særs avgrensa rørsle, dei har ingen bilateralsymmetri og dei manglar ein hjerne i ordets rette forstand. Dette er berre ved første augnekast – dei pentaradialt symmetriske (symmetriske om fem ulike radia) echinodermane me ser i dag stammar faktisk sannsynlegvis frå bilateralsymmetriske stamfedrar. Dette ser me m.a. av korleis den embryonale utviklinga går for seg: pigghudinglarvar er bilaterale og liknar til forveksling på vertebratzygotar.

Kroppsstrukturen til dei vaksne er ei tilpassing til eit stillesitjande eller saktegåande liv. Der er radialsymmetri ein fordel, sidan ei slik organisering av organismen gjer det lettare å syta for nokolunde lik distribuering av kroppsstrukturar. Bilaterasymmetrien på larvestadiet gjer det lettare for det meir aktive livet larvane fører – desse sym med flimmerhår og er langt meir aktive enn sine kjønnsmogne artsfrendar.

Til bruk i rørsle, næringsopptak- og distribusjon, ekskresjon og gassveksling har pigghudingane eit hydraulisk system me kallar vassvaskulærsystemet. Dette er eit slags hydrostatisk skjelett – eit sett væskefylde kanalar med muskulatur rundt, til hjelp ved rørsle. Hjå echinodermane er dette vorte ytterlegare avansert med evolusjonen av tubeføter – hundrevis av små utvidingar av kanalsystemet, som brukast til å gå over havbotnen, festa seg til overflater og å frakta mat til munnen. I tillegg har dei ei gassvekslingsfunksjon. Sjøstjerner pustar ikkje berre med tubeføtene. Dei har òg papulae, tynne hudfaldar i kroppsveggen som står mellom skjelettplatene.

Skjelettplatene til pigghudingane vert òg kalla ossiclar, og er kalkplater som veks på utsida av kroppen. Dette er mesodermalt vev; det vil seie vev som er danna av det mesoderme vevlaget i embryo.

Bakgrunnsstoff 
 

 
Dyr