kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
International Organization for Migration

International Organization for Migration (IOM) er ein internasjonal organisasjon som gjev råd og hjelp til styresmakter og migrantar, medrekna internasjonale og internt fordrivne flyktningar og arbeidsinnvandrarar.
Organisasjonen blei danna i 1951 for å bistå i omplasseringa av fordrivne menneske etter andre verdskrigen. 

Organisasjonen har sete i Genève i Sveits. I juni 2016 hadde han 166 medlemsland og  8 observatørar. I 2016 blei han tilknytt Dei sameinte nasjonane, men er ikkje eit SN-byrå.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «International Organization for Migration» frå ,  den 13. november 2017.

Bakgrunnsstoff

 

Internasjonale organisasjonar
Organisasjonar knytt til migrasjon
Permanente observatørar i SN
Skipingar i 1951
Etterverknader av andre verdskrigen
Charles Michel

Charles Michel () er ein belgisk politikar som var statsminister i Belgia frå 11. oktober 2014 til 27. oktober 2019. Sidan 1. desember 2019 har han vore president for Det europeiske råd. Før det var han leiar for Mouvement Réformateur («Reformrørsla»), som er eit fransk-språkleg liberalt/konservativt politisk parti. Partiet har sine røter i det opphavlege liberale partiet som vart splitta i 1970 ved at dei flamsk-språklege braut ut og skipa sitt eige parti.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Belgiske statsministrar
Folk frå Namur
Flyktninghjelpen

Flyktninghjelpen (NRC: Norwegian Refugee Council) er ein humanitær organisasjon basert i Noreg som har som mål å hjelpa og støtta rettane til menneske på flukt.
Flyktninghjelpen er religiøst og partipolitisk uavhengig og tilbyr hjelp, vern og ei røyst til flyktningar og internt fordrivne

Dei fleste medarbeidarane i organisasjonen er lokalt tilsette i om lag 30 konfliktområde (2017) i Afrika, Asia og Sør-Amerika. Hovudkontoret ligg i Oslo og har rundt 200 tilsette. I tillegg er organisasjonen representert i Brussel, Genève, Addis Abeba, Dubai og Washington.

Organisasjonen er ei vidareføring av Europahjelpen, som blei oppretta i 1946. Han heitte Det Norske Flyktningeråd fram til 1992 og  Flyktningerådet fram til 2005, då han fekk namnet Flyktninghjelpen.
På engelsk er han kjend som Norwegian Refugee Council, NRC.
Han har eit tett samarbeid med SN sin høgkommissær for flyktningar og fleire andre SN- og internasjonale bistandsorganisasjonar.

Verkeområde
Flyktninghjelpen har seks område som spesialfelt for å hjelpa folk som flyktar:

Mattryggleik
Tilgang på reint vatn   
Husly   
Leirdrift
Rettshjelp   
Utdanning

I tillegg ser organisasjonen seg som ein talsmann for flyktningar som kan gje informasjon og påverka politikken til støtte for flyktande sine rettar.

Organisasjonen driv eit dokumentasjonssenter om internt fordrivne, Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC). Senteret blei skipa i 1998 og har base i Genève. Det kartlegg og rapporterte om situasjonen til menneske som er på flukt i eige land. 

Flyktninghjelpen driv også ein beredskapsstyrke, NORCAP, som bistår SN, andre internasjonale organisasjonar, regionale institusjonar og nasjonale styresmakter i samband med humanitære krisesituasjonar. Styrken omfattar rundt 1000 kvinner og menn som raskt kan reisa kvar som helst i verda. NORCAP er finansiert av det norske Utanriksdepartementet (UD).

Utdeling av prisar 
Kvart år deler Flyktninghjelpen ut Perspektivprisen til personar eller media som har utmerka seg ved å formidla internasjonale nyhende og kasta lys over internasjonale spørsmål. I 2011 vann Sidsel Wold, Midtausten-korrespondent i NRK, prisen. I 2012 gjekk han til VG-fotograf Espen Rasmussen og i 2013 til Aftenposten Junior.

Flyktninghjelpen bidreg også til å organisera seremonien rundt utdelinga av Nansenprisen (engelsk The Nansen Refugee Award), som blir delt ut årleg av SN sin høgkommissær for flyktningar for framifrå innsats for flyktningar.

Generalsekretærar 

 1953–1956: Knut Okkehaug
 1956–1960: Arne Fjellbu
 1960–1980: Wilhelm S. Bøe
 1980: Ruth Ryste
 1981–1990: Eva Dunlop
 1990–1994: Trygve G. Nordby
 1994-1995: Gunnar F. Andersen
 1995–1997: Trygve G. Nordby
 1997–1999: Ola Metliaas
 2000–2002: Steinar Sørlie
 2002–2005: Raymond Johansen
 2006–2008: Thomas Colin Archer
 2008–2013: Elisabeth Rasmusson
 2013– : Jan Egeland

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Flyktninghjelpen» frå ,  den 17. november 2017.

Bakgrunnsstoff

 
 NORCAP
 Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)
 The Nansen Refugee Award 
 UNHCR
 OCHA

Norske humanitære organisasjonar
Norske ideelle organisasjonar
Organisasjonar knytt til migrasjon
Tryggingsrådet i SN

Tryggingsrådet i SN (bokmål FNs sikkerhetsråd) er eitt av seks hovudorgan i Dei sameinte nasjonane (SN). 
Det har som oppgåve å oppretthalda internasjonal fred og tryggleik og godkjenna nye medlemmer av SN og godkjenna endringar av SN-pakta. Det har mellom anna fullmakt til å skipa fredsbevarande operasjonar, internasjonale sanksjonar og militære handlingar gjennom resolusjonar. Det er det einaste SN-organet som kan gje bindande resolusjonar til medlemsstatar. Tryggingsrådet heldt sitt første møte 17. januar 1946.

Medlemmar

Tryggingsrådet har femten medlemmar. Stormaktene som var allierte i andre verdskrigen, USA, Frankrike, Folkerepublikken Kina, Russland og Storbritannia er faste medlemmar av rådet og har vetorett, slik at dei kan hindra føreslåtte vedtak. I tillegg til dei fem faste medlemmane har rådet ti andre medlemmar frå ulike regionar i verda som sit i rådet i toårsperiodar. Presidentskapen går på omgang blant medlemmane.

Noreg har vore medlem av Tryggingsrådet fem gonger: 
 1949–1950
 1963–1964
 1979–1980
 2001–2002 (leia av FN-ambassadør Ole Peter Kolby)
 2021–2022 (leia av FN-ambassadør Mona Juul)

Forløpar 

Folkeforbundet hadde eit tilsvarande råd, som tok dei fleste avgjerdene . Dette rådet hadde fem permanente medlemmer (Storbritannia, Frankrike, Italia, Japan og Tyskland) og eit varierande tal valde medlemmer (først fire, sidan seks og ni).

Vetoretten 
Når det gjeld reine prosedyrespørsmål, som gjeld korleis rådet skal arbeida, trengst det ni stemmers fleirtal. I alle andre saker trengst det også at ingen av dei faste medlemmane stemmer imot. Det er dette som er kjend som vetoretten. Kina, Russland, Frankrike, Storbritannia og USA må dermed anten stemma for, eller avstå frå å stemme, dersom ein resolusjon skal gå gjennom.

Utviding 

Det har lenge vore diskusjonar om å utvide talet på permanente medlemmar. Landa som har markert seg med dei sterkaste krava om fast sete, Japan og Tyskland, er dei andre og tredje største netto bidragsytarane til SN. Tyskland er også den nest største bidragsytaren av troppar til SN-operasjonar etter USA. 

Tidlegare generalsekretær Kofi Annan ba sine rådgjevarar om å fremja forslag til korleis SN-struktur kunne reformerast. Ei føreslått løysing er å utvide talet på faste medlemmar av rådet med fem, som inkluderer Japan, Tyskland, India, Brasil og eit afrikansk land. I september 2004 underteikna desse fire landa ei felles uttaling der dei gjensidig støtte kvarandre sine krav om fast plass. Storbritannia og Frankrike erklærte at dei støtta kravet.

Nokre land, som Italia og Nederland, har lagt fram ønske om eit felles europeisk sete.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «United Nations Security Council» frå , og «FNs sikkerhetsråd» frå  den 19. november 2017.

Bakgrunnsstoff 
 
 Sikkerhetsrådet  - (FN-sambandet)

SN
Skipingar i 1946
Etterverknader av andre verdskrigen
Avleiingsmanøver

Avleiingsmanøver er ei handling som vert uført for å trekkja merksemd frå ei anna handling. I militær forstand er dette noko som liknar på diversjon, skinnmanøver eller villeiing.

I retorisk forstand er ei avleiingsmanøver ein logisk tankefeil der ein utgjev eit argument som i seg sjølv kan vera logisk, gjeldande og haldbart, som om det er eit anna argument enn det er. Ein gjev inntrykk av at det støttar ein annan konklusjon - eit anna standpunkt enn det faktisk støtter. På engelsk blir kallas «red herring». I den klassiske litteraturen om tankefeil går dette attende til Aritoteles si bok Ignoratio elenchi – dvs. uvitskap om attdriving.

Referansar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Avledningsmanøver» frå ,  den 20. november 2017.

Bakgrunnsstoff 
 Fallacy Files: Red Herring
 Stephen's Guide: Irrelevant Conclusion
 About.com: Fallacies of relevance 
 Nizkor Project: Red Herring 
 The Art of Controversy  tospråklig utgave av Arthur Schopenhauer ironiske bok om kunsten å få rett (selv når man tar feil).

Bedrageri
 
Retorikk
MI5

MI5, offisielt The Security Service, er tryggingstenesta i Storbritannia. Nemninga MI5 er ei forkorting av «Military Intelligence section 5» ('Militær etterretning, avdeling 5').

Tenesta har som oppgåve å verna det britiske demokratiet og Storbritannias økonomiske interesser, og å kjempa mot alvorleg kriminalitet. MI5 tek for det meste for seg innanrikstryggleik, medan Secret Intelligence Service (MI6) tek hand om ekstern tryggleik. MI5 sitt ansvar for den indre tryggleiken gjorde at den under andre verdskrigen og den kalde krigen vart kjent for jakta på KGB-agentar og seinare IRA. Etter 2001 er det mest fokus på kamp mot internasjonal terrorisme.

MI5 er underlagd den britiske innanriksministeren, og har rundt 3 800 tilsette.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «MI5» frå ,  den 23. november 2017.

Bakgrunnsstoff 

 

Britisk etterretning
Skipingar i 1909
Etterretning
Whataburger

Whataburger er ei snøggmatkjede frå USA, skipa i Corpus Christi i Texas i 1950. Kjeda har kring 34 000 tilsette og har hovudkontor i San Antonio.

Kjelder

USA-amerikanske snøggmatkjeder
Skipingar i 1950
Magnus Gullerud

Magnus Gullerud () er ein norsk handballspelar frå Skarnes i Innlandet som vann sølv med Noreg under Handball-VM 2017 i Frankrike. Sidan 2016 spelar han på den tyske handballklubben GWD Minden. Tidlegare var Gullerud aktiv i Elverum IL frå 20017 til -13 og danske SønderjyskE 2013-16. Linjespelaren hadde per 1.11.2017 delteke i 86 landskampar og skåra 96 mål.

Kjelder

handball.no

Norske handballspelarar
Folk frå Sør-Odal
Norske deltakarar under sommar-OL 2020
Handballspelarar under sommar-OL 2020
Groblad

Groblad (Plantago major) er ein fleirårig planteart i kjempefamilien. Planten blir 5–30 cm høg og har eggrunde blad og lange aks med små, grågrøne blomar med fiolette pollenknappar.

I fuktig vêr blir frøa klebrige, noko som bidreg til spreiing ved at dei kleber seg til skosålar og dyreføter.

Groblad er vanleg i Noreg, og veks ved vegar og tun og på havstrender. Det er registrert to eller tre underartar:
 Nominatunderarten ugrasgroblad (P.m. ssp. major) med tjukke, mørkegrøne blad er truleg komen inn med tidleg jordbruk. Han har og er vanleg over heile landet og har spreidd seg raskt nordover og oppover i fjelldalane frå 1900-talet.
 Strandgroblad (P.m. ssp. intermedia) har tynnare og meir gulgrøne blad som ofte er noko håra. Dette er ein heimleg plante med sørleg utbreiing som veks ved havet eller ved ferskvatn spreidde stader på Austlandet og langs kysten til Farsund.
 Kystgroblad (P.m. ssp. winteri) liknar mykje på strandgroblad. Han er utbreidd i Danmark og det sørlege Sverige, og det er uvisst om han òg finst i Noreg.

I folkemedisin er blada blitt brukt som omslag på sår, noko som har gjeve planten namnet groblad. Han er også blitt brukt mot bronkitt, luftvegskatarr og blærelidingar.

Kjelder

Viltveksande plantar i Noreg
Kjempeslekta
Medisinplantar
Stornesle

Stornesle (Urtica dioica) er ein fleirårig plante i nesleslekta som er kjend for «brennande» blad og stengel.
Planten er også kjend som brennesle, brenn-nesle og brennenesle.

Skildring

Brennesle blir om lag 30–200 cm høg. Ho har motsette, grovtagga blad og lysegrøne blomar som heng i knippe frå bladhjørna. Stengel og blad har brennhår som sprøyter ut ei giftig væske når den skjøre, glasaktige spissen blir broten av.

Blomestanden er opprett. Det finst ulike hann- og hoplanter av nesla.

Brennesle veks på næringsrik jord, og er ein indikatorplante for nitrogenrik jord.

Bruk

I mat
Brennesle kan etast og er blitt brukt til suppe, stuing og som krydderurt. Ho kan også brukast til ulike retter som polenta, pesto og puré. 

I albansk matlaging er unge nesleblad ein del av fyllet i börek, saman med andre urter og ris. I gresk matlaging bruker ein unge blad på liknande vis, som fyll for hortopita, ein variant av spanakopita der ein bruker ville vekstar i staden for spinat til fyll.

Nesle er også brukt ein del til ost, mellom anna til ostetypen Cornish Yarg og til å smaksetja visse typar gaudaost.

Folkemedisin
I folkemedisinen har nesle vore brukt som middel mot mange sjukdommar. I Hardanger blei til dømes avkoket brukt mot utvendig kløe og hundebitt, rota mot tannverk, og pulverisert til strøpulver på sår. Innvendig blei avkoket tke for brystverk, astma, hoste og fleire sjukdommar.

For å nytta nesla til mat eller medisin kan ein samla plantedelar med saks og plastpose, eventuelt med hanskar. Brenninga forsvinn etter kontakt med kokande vatn.

Tekstilfiber
Dei sterke, tynne bastfibrane i plantestenglane har vore brukt til å laga nett, lette tørkle og stivare nettelduk. Det er også gjort funn av at ein i bronsealderen mellom anna brukte nesle til å laga kledeplagg.

Kompost
Ein kan også utnytta mineralinnhaldet ved å bruka planten til kompostering eller nesleuttrekk.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Stornesle» frå ,  den 25. november 2017.

Litteratur

Bakgrunnsstoff 

 Arne og Anna-Lena Anderberg: Den virtuella floran, Naturhistoriska riksmuseet 
 Helsenyt.com: Brændenælde
 Rolv.no: Stornesle/brennesle

Nesleslekta
Neslefamilien
Matplantar
Medisinplantar
Krydder
Viltveksande plantar i Noreg
Fiberplantar
Handball-VM 2017 for menn

Verdsmeisterskapen i handball 2017 for menn vart avvikla i dagane frå 11. til 29. januar 2017 i Frankrike. Til saman 24 land deltok i turneringa. Vertslandet Frankrike vann VM-gull for sjette gong etter finalesiger 33-26 mot Noreg, som sikra seg si aller fyrste VM-medalje.

Finalen
Finalen fann stad på Accorhotels Arena i Paris framfor 15 609 tilskodarar. Frankrike leia 18-17 til pause, men drog i frå i andre omgang og vann med sju måls margin; 33-26. Franske Nikola Karabatić vart toppskårar i kampen med seks nettkjenningar. Andre franske målskårarar var Michaël Guigou, Kentin Mahé, Valentin Porte, alle med fem mål, Redim Nebili (4), Ludovic Fabregas og Daniel Narcisse, begge 2, og Luc Abalo 1.

Norsk toppskårar vart Kent Robin Tønnesen (5), norsk nettsus syrgde også Kristian Bjørnsen, Espen Lie Hansen, Bjarte Myrhol, alle (4), Eivind Tangen (3), Magnus Jøndal (2), Magnus Gullerud, Gøran Johannessen, Christian O'Sullivan og Sander Sagosen, alle (1), for. Torbjørn Bergerud vakta det norske målet, saman med Espen Christensen. Også Joakim Hykkerud, André Lindboe, Magnus Rød og Petter Øverby var med i det norske mannskapet.

Arenaar

Gruppespelet

Gruppe A 

<noinclude>

Gruppe B 

<noinclude>

Gruppe C 

<noinclude>

Gruppe D 

<noinclude>

President's Cup

Plasseringskampar om 21.- til 24.-plass 

Kamp om 23.-plass

Kamp om 21.-plass

Plasseringskampar om 17.- til 20.-plass 

Kamp om 19.-plass

Kamp om 17.-plass

Sluttspelet

Åttandedelsfinalar

Kvartfinalar

Semifinalar

Bronsefinale

Finale

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Handball-Weltmeisterschaft der Männer 2017» frå ,  den 25. november 2017.  
 
Finale-data

Handball i 2017
Handball-VM
Internasjonale meisterskap i Frankrike
Kungliga Vetenskapsakademien

Kungl. Vetenskapsakademien er eit svensk vitskapsakademi stifta i 1739. Det er ein uavhengig organisasjon som har som oppgåve å fremja vitskap og styrka innverknaden deira på samfunnet. Akademiet er særskilt knytt til naturvitskap og matematikk, men legg også vekt på å auka utveksling mellom ulike disiplinar. 

Akademiet deler kvart år ut Nobelprisen i fysikk, Nobelprisen i kjemi, Nobels minnepris i økonomi, Crafoordprisen, Sjöbergprisen og fleire andre store prisar. Det har også nær kontakt med utanlandske akademi og internasjonale vitskapsorganisasjonar. Akademiet har tilhald i Kungliga Nationalstadsparken i nordlege delen av Stockholm.

Historie 
Kungl. Vetenskapsakademien blei grunnlagd 2. juni 1739 etter utanlandske førebilde av seks vitskapsfolk og politikar: Jonas Alströmer, Anders Johan von Höpken, Sten Carl Bielke, Carl Linnaeus (seinare von Linné), Mårten Triewald og Carl Wilhelm Cederhielm. Dei første som blei valde inn i akademiet etter grunnlegginga var Anders Celsius og Samuel Klingenstierna, medan Nils Reuterholm blei den første som blei innlemma under høgtidelege former.

Kjelder

Litteratur 
 Bergström, Cecilia (red.): För efterkommande. Kungl. Vetenskapsakademiens medaljer 1747-2007. Stockholm: Bokförlaget Atlantis 2010.

Bakgrunnsstoff 

Centrum för vetenskapshistoria

 
Svenske kongelege akademi
Vitskapsakademi
Skipingar i 1739
Jelena Porsanger

Jelena Porsanger () er ein forsker innan samisk kultur og historie. Ho var rektor ved Samisk høgskole i Kautokeino frå 2011 til 2015.

Liv og virke
Jelena Porsanger voks opp i landsbyen Loparskaja i innlandet av Kolahalvøya,  sentralt i det kildinsamiske området. Familiebakgrunnen hennar er likevel frå det skoltesamiske området nær grensa mellom Russland og Finland, og faren skal ha snakka skoltesamisk. Foreldra forska på nordlys ved Polar-geofysisk institutt ved Kola vitskaplege senter under Det russiske vitskapsakademiet, og Jelena vart difor tidleg stimulert til ein akademisk karriere. 

Utover 1970-talet byrja det å verta aukande interesse for det samiske, og då det kom ei samisk-russisk ordbok lærte Porsanger seg kildinsamisk på eiga hand.  Av farmora lærte ho i tillegg finsk, og ho drog seinare til Helsingfors for å studera, der ho òg måtte læra seg nordsamisk.

I 1998 byrja Porsanger som førsteamanuensis  ved Senter for samiske studium ved Universitetet i Tromsø, i 2000 blei ho tilsett som forskar og førelesar og i 2005 som seniorforskar. Forskinga hennar på munnlege og skriftlege kjelder til den austsamiske urfolkreligionen frå 1500- til 1900-talet førte fram til doktoravhandlinga «Bassejoga čáhci»: Gáldut nuortasámiid eamioskkoldaga birra álgoálbmotmetodologiijaid olis («Vatna i den heilage elva»: Kjeldene til den austsamiske religionen sett i lys av urfolkmetodologi), som ho forsvarte ved Universitetet i Tromsø i januar 2006. Det var den første disputasen som hadde føregått på samisk i Noreg.  Porsanger har sagt at inspirasjonen til oppgåva kom frå frustrasjon over kor lite som var skrive om austsamisk kultur og religion, og at det som var skrive var «urettmessig generalisert».

Ho vart tilsett ved Samisk høgskule i Kautokeino, der ho sidan 2010 har leidd eit forskingsprosjekt for utvikling av metodologi, dokumentasjon, bevaring, vern og lagring av árbediehtu – tradisjonell samisk kunnskap. 1. august 2011 vart ho rektor ved høgskulen.

Porsanger har òg vore med i ekspertpanelet til SN sitt forum for urfolksaker.

Kjelder

 

Denne artikkelen bygger på «Jelena Porsanger» frå ,  den 26. november 2017.

Bakgrunnsstoff

Siw Ellen Jakobsen. Med himmelen som tak  (Portrett i Bladet forsking nr 2/2007)

Norske vitskapsfolk
Folk frå Murmansk oblast
Samiske språkforskarar
Rektorar ved Samisk høgskole
Pinus hwangshanensis

Pinus hwangshanensis, Huangshan-furu, er ein furuart som er endemisk for fjella i austlege Kina, i provinsane Anhui, Fujian, Guizhou, Hubei, Hunan, Jiangxi og Zhejiang. Det har namn etter Huangshanfjella i Anhui, der det først blei skildra vitskapleg.

Skildring

Pinus hwangshanensis er eit eviggrønt tre som kan bli 15-25 meter høgt. Det har ei svært brei krone med flat topp og lange utstrekte greiner. Borken er tjukk, gråleg og skjelete. Blada er mørkegrøne barnåler som blir 5–8 cm lange og 0,8–1 mm breie, dei sit parvis med ei hylse som er 1 cm lang. Dei eggforma konglane er tjukke og samantrykte med ei lengd på 4-6,5 cm. Dei er gulbrume, og opnar når dei er mogne seint på vinteren. Frøa har venger. Dei er 5–6 mm lange med venger på 1,5-2,5 cm. Pollinering skjer midt på våren, og konglane mognar 18–20 månader seinare.

P. hwangshanensis er nært i slekt med japanske P. thunbergii, men skil seg frå denne ved å ha tynnare bar, brune (ikkje kvite) knoppar og tjukkare konglar.

Utbreiing og kulturell tyding

Huangshan-furu veks typisk på middels til store høgder i bratte, steinete fjell. Dei er ein viktig del av det særmerkte landskapet i austlege Kina. Mange enkelttre er blitt vyrda for sine unike former. Dei er ofte blitt avbilda i kinesiske måleri.

Treverket til furua er av høg kvalitet, og har vore brukt til bygging av hus og bruer og til jernbanesviller. Det blir også brukt til golv, panel, gjerde, kryssfinér og papirmasse. Furua er også omtykt som bonsaiplante.

Kjelder

 

Denne artikkelen bygger på «Pinus hwangshanensis» frå ,  den 26. november 2017.

Bakgrunnsstoff 

Gymnosperm Database: Pinus hwangshanensis
Huangshan pine on Huang Shan (photos)
Fu, Songling, et al. "[Relationship between light and regeneration character of Huangshan pine]." The journal of applied ecology 11.6 (2000): 801-804.
Wu, Zemin, Chenglin Huang, and Chaoling Wei. "Light effect of gaps in Huangshan pine community and regeneration of Huangshan pine." The journal of applied ecology 11.1 (2000): 13.

Plantar i Kina
Hwangshanensis
Bregnar

Bregnar (Polypodiopsida) er ein klasse av karsporeplantar.

Skildring og systematikk
Desse plantene har store, ofte trekanta blad. Mange av bregnane har innrulla blad fram til dei veks fullt ut. Dei formeirer seg ved hjelp av sporar som vanlegvis blir til på undersida av blada.

Bregnane har generasjonsveksling, med ein sporofyttgenerasjon og ein gametofyttgenerasjon. Den grøne planta er sporofyttgenerasjonen, og er ofte fleirårig. Gametofyttgenerasjonen er som regel ikkje uavhengig av sporofytten, men sit som eit lite utskot på sporofytten. Hjå somme artar veks gametofytten under jorda og er saprofyttisk.

I Noreg finst det 42 viltveksande artar av bregnar.

Fylogenetikk 

Moderne studiar (Smith et Al, 2006) anerkjenner 4 klassar (Psilotopsida; Equisetopsida; Marattiopsida; Polypodiopsida), 11 ordenar og 37 familiar av bregneplantar.

Inndelinga er delvis klarlagd ved hjelp av fylogenetiske analysar og er gjengitt i hierarkisk skrivemåte], slik:

Bregneplantar (Monilophytes)

 Klasse Psilotopsida
 Ormetunger (Ophioglossales) 
 Psilotales
 Klasse Snelleplantar (Equisetopsida)
 Klasse Marattiopsida
 Klasse Eigentlege bregnar: (Polypodiopsida)
 Orden: Osmundales
 Kongsbregnefamilien (Osmundaceae)
 [Gruppe utan namn]
 Hymenophyllales
 Hinnebregnefamilien (Hymenophyllaceae)
 [Gruppe utan namn]
 Gleicheniales
 Dipteridaceae
 Gleicheniaceae
 Matoniaceae
 [Gruppe utan namn]
 Schizaeales
 Anemiaceae, (Anemia)
 Klatrebregnar (Lygodiaceae, Lygodium)
 Schizaeaceae, (Schizaea)
 [Gruppe uten navn]
 Salviniales
 Andematbregnar (Azollaceae, Azolla) (= syn.  Salviniaceae?)
 Salviniaceae
 Vassbregnefamilien (Marsileaceae)
 [Gruppe utan namn]
 Cyatheales – Trebregnar
 Cyatheaceae
 Dicksoniaceae
 Metaxyaceae, (Metaxya)
 Lophosoria
 Loxomataceae
 Plagiogyriaceae, (Plagiogyria)
 Polypodiidae
 Polypodiales
 Acrostichaceae (= syn. Pteridaceae)
 Actinopteridaceae (= syn. Pteridaceae)
 Hestesprengfamilien (Adiantaceae, Adiantum)
 Bjønnkamfamilien (Blechnaceae)
 Bommeria
 Cheilanthaceae (= syn. Pteridaceae)
 Coniogramme
 Cystopteridaceae
 Davalliaceae
 Drynariaceae (= syn.  Sisselrotfamilien)
 Einstapefamilien (Dennstaedtiaceae)
 Grammitidaceae (= syn.  Sisselrotfamilien)
 Hengevingfamilien (Thelypteridaceae)
 Hypodematium
 Hypolepidaceae
 Llaveae
 Lindsaeaceae
 Lodnebregnar (Woodsiaceae, Woodsia)
 Lomariopsidaceae
 Lonchitaceae
 Loxogrammaceae (= syn.  Sisselrotfamilien)
 Monachosorum
 Nephrolepis
 Notholaenaceae
 Oleandraceae
 Onocleaceae
 Parkeriaceae
 Pleurosoriopsidaceae (= syn.  Sisselrotfamilien)
 Pteridaceae (= syn.  Einstapefamilien)
 Sisselrotfamilien (Polypodiaceae)
 Småburknefamilien (Aspleniaceae)
 Storburknefamilien (Athyriaceae)
 Stortelgfamilien (Dryopteridaceae)
 Taenitidaceae (= syn. Pteridaceae)
 Hellebardbregnefamilien (Tectariaceae)
 Vittariaceae

Kjelder 
 Smith, A. R., K. M. Pryer, et al.' "A classification for extant ferns", i Taxon 2006 55(3), side 705-731. arkviert versjon
Denne artikkelen bygger på «Bregneplanter» frå ,  den 26. november 2017.

Bakgrunnsstoff
 Liste over bregnar 
 Plant Systematics.org frå University of Maryland.
 Liste over karplantar frå Plant Systematics.org.

 
Karplantar