kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Microsoft

Microsoft er eit amerikansk IT-selskap og er eit av dei største IT-selskapa i verda med base i Seattle i staten Washington i USA. Verksemda blei grunnlagd av Bill Gates og Paul Allen. Dei mest kjende produkta deira er operativsystema MS-DOS, operativsystemet Windows til datamaskinar og kontorpakka Microsoft Office. Microsoft produserer også Xbox. 

Administrerande direktør (CEO and President) i selskapet er Steve Ballmer, medan Bill Gates er Chief Software Architect.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Microsoft Norge
 Internasjonal nettstad

 
Programvareprodusentar
USA-amerikanske IT-føretak
Skipingar i 1975
Føretak som er med i PRISM
Charles Montesquieu

Charles Montesquieu () Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu var ein fransk aristokrat, filosof og samfunnsforskar. I sitt mest kjente verk L'Esprit des Lois, Lovens ånd, analyserte han lovverket som eit sosialt fenomen og utforma maktfordelingsprinsippet. Han hadde ei djuptgripande interesse for politisk styring, fridom og pluralisme. Han vart ein viktig person i opplysingstida.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Bidragsytarar til Encyclopédie
Montesquieu, Charles
Montesquieu, Charles
Kålrot

Kålrot eller kålrabi (Brassica napobrassica eller Brassica napus var. napobrassica) er ei gamal kulturplante som har vore dyrka i Noreg frå midten av 1600-talet.

Planta høyrer til kålslekta og er nærskyld med kål, noko som går fram av namnet. Til skilnad frå mange andre kålsortar er det rotknollen av planta ein et og ikkje blada. 

Kålrot er rund i fasong og storleiken kan variera frå små på under 1 kilogram til store på 3–4 kilogram. Fruktkjøtet er hardt og fast med ei lysegul farge. Kålrot er svært rik på C-vitamin og blir difor òg kalla for «Nordens appelsin». Kålrot har ein mild og fin kålsmak og er brukande til mange ulike retter.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Rotfrukter
Kålslekta
Det kurdiske flagget

Det kurdiske flagget er basert på det iranske. Det 
blir brukt av kurdarar i fleire land, både dei som kjempar for eit sjølvstendig Kurdistan og dei som ikkje gjer det.

Flagget blir mykje brukt i Tyrkia og Irak, i det sistnemnde landet av styresmaktene òg av styresmaktene i den kurdiske regionen i landet. I Syria og Iran, som begge har store kurdiske grupper, er flagget forbode.

Flagget skal ha blitt skapt i 1920-åra av gruppa Xoybûn. Det blei først brukt som symbol for kurdarar som kjempa for sjølvstende frå Osmanarriket.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kurdish flag» frå ,  den 30. oktober 2005.  

Flagg
Kurdarar
Energi

Energi (frå gresk ενέργεια (energeia, styrke) er ein skalar fysisk storleik som uttykker ein lekam, eller eit system av lekamar, si evne til å endra tilstand. I naturvitskapen er energi ein grunnleggjande storleik hjå alle fysiske system. Det er eit uttrykk for eit potensial til å utføre arbeid. Energi kan ikkje verta borte, eller brukast opp; ei form for energi kan berre gå over i ei annan energiform. Ein skil mellom statisk og kinetisk (dynamisk) energi. SI-eininga for energi er joule (J).

Som døme på energiformer kan ein namna:
 Kinetisk (dynamisk) energi, for ein lekam i rørsle
 Termisk energi, i gass, væske og faststoff
 Kjemisk energi, i til dømes mat, olje, osb.
 Elektrisk energi, i eit elektriske felt
 Elektrokjemisk energi, i til dømes eit elektrisk batteri
 Kjernefysisk energi, i radioaktivt materiale

Tidlegare blei energi beskriven i forhold til enkle observerte effektar. For det er alltid slik at når eit objekt har forandra seg, er energi blitt utveksla med omgivelsane. Da ein forstod at det som skapar endringane kan lagrast i objekt, blei omgrepet energi innført som potensialet for endring samt storleiken av endringa. 

Grunnleggjande fysikk
Fysiske storleikar
 
Energi i fysikk
Tilstandsfunksjonar
Lerum Fabrikker

Lerum Fabrikker eller Lerum Konserves er eit norsk familiekonsern som produserer hushaldingsprodukt. Det er delt inn i to selskap: Lerum Fabrikker AS og Lerum Konserves AS. Konsernet rår over tre fabrikkar på Kaupanger, i Sogndal og i Lærdal. Mest kjend er verksemda for å produsere saft, som var det første Lerum produserte for sal. Lerum er den største produsenten av ekte saft i Noreg.

Lerum starta opp som ein liten landhandel, driven av Kari og Nils H. Lerum i Luster kommune. Den her landhandelen har i dag vorte gjort om til eit industri- og handelsmuseum. Fabrikkane har hatt stor innflytnad på lokalsamfunna der dei har vorte etablert. Supportarlaget til Sogndal Fotball kallar seg Saftkokaradn (Saftkokarane), noko som viser at Lerum sin saftfabrikk er ein viktig hjørnestein i lokalsamfunnet.

Lerum Fabrikker produserer den norske Max Havelaar-appelsinjuicen.

Historie 
Verksemda vart først starta opp i 1905 som ein liten landhandel i kjellaren til Kari og Nils H. Lerum i Luster kommune. Her vart dei eit mellomstopp for bær som den lokale folkesetnaden skulle sende til Bergen. 

I 1909 bygde dei eit lite hus i den veglause bygda Sørheim for å presse bær til saft for sal. I følgje soga fekk dei idéen allereie i 1907, då nokre stampar med bær ikkje hadde fått plass på båten, og Kari Lerum hadde funne det for godt å presse saft av dei. I 1919 vart produksjonen utvida og flytta frå Sørheim til Sogndal, der det var stor råvaretilgang frå dei mange lokale bøndene.

I 1982 kjøpte Lerum ein fabrikk på Hermansverk frå det konkursråka Bergens & Drægni Produkter AS (tidlegare AS Halvard Drægni). Her vart det laga syltetøy, og seinare brus og juice, fram til produksjonen vart nedlagd i desember 1998, då konsernet hadde bygt opp eit nytt anlegg på Kaupanger og utvida fabrikken i Sogndal.

I 2006 vart verksemda den første vinnaren av Nynorsk næringslivspris

I 2015 vart Lerum tildelt Storegutprisen

Bakgrunnsstoff 
 Vevsidene til Lerum

Norske næringsmiddelføretak
Familieverksemder
Rettferdig handel
Norsk industri
Føretak skipa i 1905
Næringsliv i Vestland
1905 i Noreg
Vinnarar av Storegutprisen
500-talet fvt.

< 500-talet f.Kr. (fvt.) > var eit hundreår der Det nybabylonske riket dominerte i Vest-Asia i fyrste halvdelen.  
Kongedømet Judea blei overvunne av det og dei fleste innbyggjarane i Jerusalem blei tvangsflytta dit. Akamenidedynastiet under Kyros den store tok over makta i området i andre halvdelen av hundreåret. 

Kina var i Vår- og haustannaltida. I Europa heldt den keltiske ekspansjonen fram.

Hendingar 

 Kina:
 Kon Fu Tse grunnla konfusianismen
 Tao Te Ching blei skriven (uviss dato)
 India: Buddha og Mahavira grunnla buddhismen og djainismen, i kontrast til den ritualistiske og kastebaserte hinduismen.
 Midtausten
 Zoroaster, også kalla Zarathustra, grunnla parsismen.
 Kyros den store skapte Persarriket.
 Babylonarriket fall.
 Kongeriket Judea fall og det første tempelet i Jerusalem blei lagt i ruinar. 
 525 f.Kr: Kambyses II av Persia erobra Egypt, tok farao Psamtik III til fange og avretta han. Dette blir sett på som slutten av det tjuesjette dynastiet i Egypt og byrjinga på det tjuesjuande.
 513 f.Kr: Dareios den store overvann Dakia og austre Thrakia, og Amyntas I av Makedonia underkasta seg Persarriket. Han blei derimot driven tilbake frå Ukraina av skytharane.

 Middelhavslanda
 Ein klassisk gresk filosofi som skulle blomstra i det nestre århundret tok til.
 Det kartagenske handelsriket fekk sakte herredømet over det vestre middelhavsområdet.
 Den romerske republikken blei grunnlagd.
 585 f.Kr: Ei solformørking fann stad, som Thales hadde berekna og sagt på førehand. Dette er ein av kardinaldatoane, eit utgangspunkt for kalkulering av andre datoar.
 585 f.Kr: Den forviste greske diktaren Sapfo fekk amnesti, og vende attende åt Lésvos.
 Amerika
 Olmecsivilisasjonen tok til å veiknast.

Viktige personar 

 Thales frå Milet, gresk matematikar (635–543 f.Kr.)
 Anaksimander, gresk tenkjar (610–546 f.Kr.)
 Solon av Aten, gresk tenkar og forfattar (ca. 638–558 f.Kr.)
 Mahavira Vardhamana, indisk asket og religionsstiftar (ca. 599–527 f.Kr.).
 Pythagoras frå Sámos, gresk matematikar (582–496 f.Kr.)
 Kyros den store av Persarriket (576–529 f.Kr.)
 Gautama Buddha, indisk religionsstiftar (ca. 563–483 f.Kr.)
 Kon Fu Tse, kinesisk religionsstiftar (551–479 f.Kr.)
 Anaximenes frå Milet, gresk filosof (d. om lag 525 f.Kr.)
 Aiskylos, gresk tragedieforfattar (ca. 525-456 f.Kr.) 
 Dareios I av Persarriket, (regjerte 521–485 f.Kr.).

Bakgrunnsstoff
Liljeslekta

Liljeslekta (Lilium) er ei planteslekt i liljefamilien av laukplantar som gjev store blomar. Ho er utbreidd i Eurasia og Nord-Amerika.

Artar i Noreg
I Noreg er desse artane registrerte:
 Krøll-lilje (L. martagon), framandart frå før 1800, livskraftig (LC) i Raudlista 2021
 Tigerlilje (L. lancifolium), framandart, ingen kjend risiko (NK) i Framandartslista 2018
 Brannlilje (L. bulbiferum), framandart frå før 1800, livskraftig (LC)
 Hagebrannlilje (L. ×hollandicum), framandart, låg risiko (LO)
 Madonnalilje (L. candidum), framandart, ingen kjend risiko (NK)
 Sibirlilje (L. pensylvanicum), framandart, ikkje vurdert (NR)

Utbreiing
Plantane veks i store delar av Europa og Asia sørover til Nilgirifjella i India og Filippinane. I Amerika finn ein dei sør i Canada og i store delar av USA.

Utsjånad
Dei store, prangande blomane har seks kronblad, ofte lukt, og finst i ei rekkje fargar frå kvitt til gult til raudt. Dei kan vera einsfarga eller mønstra.

Liljelaukar er stiverike og kan etast som rotfrukter, men mange av dei har ein bitter smak. Laukar som ikkje er bitre, som L. lancifolium (tigerlilje), L. pumilum og særleg L. brownii, blir dyrka i stor skala i Kina som luksus- eller helsemat som hovudsakleg blir seld i tørka tilstand. Desse blir særleg etne om sommaren fordi dei har ein kjølande effekt på kroppen.

Taksonomi
Liljeslekta kan delast inn i seksjonar som her følgjer Comber. Artsinndelinga følgjer World Checklist of Selected Plant Families, medan taksonomien til seksjonen Pseudolirium er frå Flora of North America, den til Liriotypus har teke med  Resetnik et al. 2007, taksonomien til kinesiske artar følgjer Flora of China og taksonomien til Sinomartagon og  Archelirion følgjer Nishikawa et al.

Dei sju seksjonane er:
Martagon
Pseudolirium 
Liriotypus
Archelirion
Sinomartagon
Leucolirion
Daurolirion

Nokre artar som tidlegare var med i liljeslekta er blitt flytt til andre slektar. Dette gjeld mellom anna Cardiocrinum, Notholirion, Nomocharis og Fritillaria.

Annan bruk av ordet «lilje» 
Lilje blir òg brukt om store blomar i andre slekter, då gjerne i ei samansetjing, som vasslilje.

Kvinnenamn som Lilja, Lily og Susanna tyder 'lilje'.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lilium» frå ,  den 23. februar 2015.  
Denne artikkelen bygger på «Lilje» frå ,  den 2. november 2005.

Bakgrunnsstoff
 

 
Liljefamilien
Sokrates

Sokrates (ca. 470 f.Kr.–7. mai 399 f.Kr.) var ein gresk tenkjar og filosof frå Aten. Han blir rekna som ein av grunnleggjane av vestleg filosofi.
Sokrates vende filosofien vekk frå naturen og mot mennesket.

Den viktigaste kjelda til informasjon om Sokrates var gjennom Platon. Sokrates skreiv aldri ned sine tankar eller idear sjølv, men blei forfatta av Platon og Xenofon, som var to av Sokrates sine elevar. I Platons dialogar skildra han Sokrates som ein lærar som avstod frå å ha elevar.

Sokrates var oppteken av å oppklåra uklårleik og finna definisjonar på omgrep gjennom filosofisk samtalekunst, ved å stilla spørsmål og oppklåra i dialog med andre menneske.

Sokrates møtte mykje motstand i Aten, hovudsakeleg fordi han kalla atenarar uvitande og tåpelege og kritiserte sterkt demokratiet, som atenarane elska. Han blei tiltala for blasfemi og for å forderva ungdomar. Sokrates blei dermed dømd, og hadde mogelegheita til å leva i eksil eller møte opp i rettsaka der han skulle få dødsstraff ved å drikka frå giftbegeret. Han valte dødsstraff med grunngjevinga at det uutforska livet ikkje er verdt å leva.

Etikk 
Sokrates er ein sentral filosof innanfor dygdsetikken. Ein må ha innsikt for å handla rett. Han meinte at dygd og viten var det same, og at lykke hengde saman med desse to omgrepa. Lykke kom med innsikt i sitt eige liv og vala sine. Det å vera lykkeleg innebar at ein i livet, som ein heilskap, dugde og hadde velutvikla dygder (karaktertrekk). Gjorde ein det som var rett hadde ein lykke, dette fekk ein innsikt i om ein hadde kunnskap. Dersom ein ikkje hadde kunnskap, kunne ein ikkje handla rett, ergo handla ein umoralsk.

Sokrates skilde òg mellom det å overtala og det å prova.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Tenkjarar frå gresk antikk
400-talet fvt.
Counter-Strike

Counter-Strike (CS) er eit lagbasert fyrstepersonsskytespel. Det er ein modifikasjon av spelet Half-Life. Ein speler som regel Counter-Strike over Internett eller lokalnettverk mot andre menneske, sjølv om det finst datastyrte spelarar (bots) som kan lastast ned. Spelet går vanlegvis i rundar, som vanlegvis varer i to til tre minutt.

Counter-Strike går ut på at ein har to fraksjonar, anti-terroristane og terroristane, forkorta til CT og T. På forskjellige kart, med forskjellige mål, kjempar då CT og T mot kvarandre. Det lettaste måten å vinna i CS på er å drepa alle motstandarane, då har spelaren/spelarlaget ditt vunne. Men om tida går ut, ser ein på kven som har oppnådd mpla sine.

Soge 
Counter-Strike blei utvikla som ein Half-Life-modifikasjon av amerikanske Minh Le og Jess Cliffe. Første versjonen av spelet kom ut 19. juni 1999. Half-Life-utviklarane Valve kjøpte opp spelet då die såg at det raskt blei eit av verdas mest populære internettspel. Sidan har spelet blitt oppdatert av Valve ei rekkje gonger. I 2003 kom det ut ein versjon til Xbox, og våren 2004 offentleggjorde Valve Counter-Strike: Condition Zero, som i tillegg til å ha oppdatert grafikk og spelbarheit også introduserte ein einspelardel. Då Half-Life 2 kom ut med den nye spillmotoren Source, blei CS omdanna for å bruke denne motoren, og lansert som Counter-Strike: Source.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Counter-Strike» frå , den 31. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Counter strike Game Flash Counter Strike 2D
 Counter-Strike.net
 VisioN-Gaming Community 

Dataspel frå 1999
Skytespel i førsteperson
Johannes Kepler

Johannes Kepler () var ein tysk matematikar, astronom og optikar. Kepler er mest kjend for at han formulerte lovene for planetane sine rørsler. Desse vert kalla dei keplerske lovene. Kepler var ein nøkkelperson under den vitskaplege revolusjonen på 1600-talet. Verka hans danna eit av grunnlaga for Isaac Newton sin teori om universll gravitasjon.

Livssoge 
Som ung tok Kepler utdanning i matematikk. Seinare drog han til Polen, der han vart assistent for Tycho Brahe. Da denne døydde i 1601 utnemnde keisar Rudolf II han til keisarleg matematikar. Slik vart han både ein kjend astronom og fekk tilgang til dei fremste forskingsresultata i samtida.

Verk 
 Mysterium Cosmographicum (Det kosmiske mysterium), 1596
 De Stella nova in pede Serpentarii (Om den nye stjerna i Slangens fot), 1604
 Astronomiae Pars Optica (Den optiske sida ved astronomien), 1604
 Astronomia Nova (Ny astronomi), 1609
 Dioptrice, 1611
 Harmonices Mundi (Verdens harmonier), 1619
 Epitome astronomiae Copernicanae, utgitt i tre delar 1618–1621
 Tabulae Rudolfinae, 1627
 Somnium, 1634
 Nova stereometria doliorum vinariorum

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Tyske matematikarar
Tyske astronomar
Matematikarar på 1500-talet
Matematikarar på 1600-talet
Astronomar på 1500-talet
Astronomar på 1600-talet
Kosmologar
Tyske astrologar
Tyske musikkteoretikarar
Naturfilosofar
Semipresidentialisme

Semipresidentialisme er eit demokratisk institusjonelt system som er mesta likt parlamentarisme, men der statsoverhovudet, presidenten, er direkte vald, og den utøvande makta soleis har sin eigen demokratiske legitimitet. Denne legitimiteten gjev presidenten eit demokratisk grunnlag for røynleg politisk makt, so som utsetjande eller nektande vetorett mot vedtak frå parlamentet og oppløysingsrett. Presidenten deler gjerne styringa av den utøvande makta med ein statsminister og hans regjering utgådd frå parlamentet. Dette krev eit samarbeid mellom desse, trass i at president og regjering kan koma frå ulike parti. Slik deling av makt mellom styremaktene er eit brot med maktfordelingsprinsippet. I tilfelle der presidenten ikkje brukar rettane sine, eller der presidenten står på nett same politiske lina som statsminister og regjering, fungerer eit semipresidentielt regime som var det rein parlamentarisme.

Variantar av semipresidentialisme finn me i land som Finland, Frankrike, Irland og Austerrike. Etter tradisjonen har ikkje presidentane i Irland og Austerrike bruka rettane grunnlova gjev dei.

Kjelder

Styresett
Presidentialisme

Presidentialisme er eit styresett i somme republikkar, der presidenten er vald separat frå den lovgjevande forsamlinga. I land med presidentialisme er presidenten ofte både statsoverhovud og regjeringsleiar, men i somme slike land utnemner presidenten ein statsminister. Statsministeren er då ikkje ansvarleg overfor nasjonalforsamlinga, som i eit parlamentarisk system, men overfor presidenten.

Presidentialismen er det styresettet som nøgnast fylgjer maktfordelingsprinsippet, med di den utøvande makta og den lovgjevande makta er klårt åtskilde. Både president og kongress er direkte valde, og har soleis kvar deira demokratiske legitimitet. Dei kan eventuelt berre setjast av ved riksrett. Denne maktdelinga byggjer på eit system med tilsvarande vekter og motvekter mellom styremaktene. Presidenten kan nekta eller utsetja vedtak frå kongressen ved sin vetorett, kongressen kan røysta ned framlegga frå presidenten, og vedtak frå kongressen kan prøvast for om dei er i tråd med konstitusjon og grunnlov for den dømande makta, domstolane og Høgsterett gjennom prøvingsretten.

Dette styresettet har hovudsakleg Sambandsstatane som førebilete, og dei andre landa med presidentialisme har gjerne system inspirert av det i Sambandsstatane. I tillegg til USA har, mellom anna, dei fleste statane i Latin-Amerika, mange av dei i Afrika, Indonesia og Filippinane presidentialisme. I Europa finn ein presidentialisme i Russland og Kviterussland.

Kjelder

Styresett
Enontekiö

Enontekiö (nordsamisk Eanodat, enaresamisk Iänudâh, svensk Enontekis) er ein kommune i Lapplands län i Finland. Kommunen er tospråkleg med finsk som majoritetsspråk og nordsamisk som minoritetsspråk.

Kommunen er forma som ein slags arm som strekkjer seg nordvestover frå resten av Finland. Han grensar til Sverige (Kiruna) i sørvest og Noreg (Storfjord, Kåfjord og Kautokeino) i nord og nordaust. Det er her grensene mellom dei tre landa Finland, Sverige og Noreg møtast.

Administrasjonsstad og største tettstad er Hetta (nords. Heahttá, d.s. som det vanlege nords. etternamnet Hætta) som har om lag 800 innbyggjarar. Den nordvestlegaste tettstaden i Finland, Kilpisjärvi, ligg like ved norskegrensa. På grunn av prisskilnaden mellom Noreg og Finland kjem mange nordmenn hit for å handla. Kaaresuvanto er ein annan viktig tettstad som ligg like ved grensa til Sverige.

Kommunen husar både det høgaste fjellet i Finland, Haltiatunturi (nordsamisk Hálddičohkka), på 1 328 m, og den største fossen i landet, Pihtsusköngäs. 

Enontekiö vart skapt i 1747 då han vart skild frå soknet Jukkasjärvi. Under freden i Fredrikshamn i 1809 vart han delt i den noverande finske kommunen aust for elvane Muonionjoki og Torneelva, og den svenske kommunen Karesuando som i dag er ein del av Kiruna.

Kjende folk frå Enontekiö 
 Yrjö Kokko (1903–1977), forfattar.
 Nils-Aslak Valkeapää (1943–2001), diktar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Kommunar i Lappland
Samiske kommunar
Rosa Parks

Rosa Louise Parks (), fødd Rosa Louise McCauley, var ei afroamerikansk sydame som er gjeven ein stor del av æra for starten på masserørsla for afroamerikanarar sine rettar i USA på 1950- og 1960-talet.

Aksjonen 
1. desember 1955, i Montgomery i Alabama, nekta Parks å gje frå seg setet i den «farga» delen av ein buss til ein kvit mann som kravde det, fordi den «kvite» delen var full. Motivet var at ho var lei av å verta behandla som ein annanrangs borgar. Ho vart arrestert, dømd og fengsla. Ho og fleire andre fekk nåde 18. april 2006 for brot mot raseskiljelovane.

Kvelden etter samla 50 leiarar i det farga miljøet seg, leia av den då ganske ukjende Martin Luther King jr., for å diskutera høvelege tiltak etter hendinga. Resultatet vart at heile det farga miljøet gjennomførte ein 381 dagar lang boikott av bussane i Montgomery, noko som førte til at eit stort tal bussar vart ståande parkerte i månadsvis; heilt til lovene som tillet segregering på offentlege kommunikasjonsmiddel vart oppheva. Denne hendinga var med på å setja i gang fleire protestar mot segregeringa.

I 1956 kom høgsteretten i USA fram til at segregering av svarte og kvite på bussar var grunnlovsstridig.

Bakgrunn og æresvisingar 

Parks hadde vore medlem av National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) og aktiv i borgarrettsrørsla sidan tidleg på 1950-talet, og vart etter dette eit føredøme i rørsla. Ho vart kalla Borgarrettsrørsla si mor. Rosa Parks fekk fleire æresprisar for engasjementet sitt, mellom anna Kongressen sin gullmedalje i 1999 og Presidential Medal of Freedom i 1996, begge er rekna mellom dei høgaste sivile utmerkingane i USA. I 1994 var ho æresgjest ved fredsfestivalen One Day of Peace Festival i Stockholm, der ho vart beden om å peika ut ein prisvinnar til ein fredspris til minne om henne for året etter, 40 år etter bussboikotten.

I 2001 fekk ho oppkalla etter seg ein park og eit museum i Montgomery. Ho døydde 24. oktober 2005 på ein pleieheim i Michigan, og vart som den første kvinna og den andre farga personen i USA si historie lagt på paradeseng i Kongressen fram til gravferda.

Kjelder 

 Nettavisen om posthum benåding

Borgarrettsforkjemparar
Afroamerikanarar
USA-amerikanske aktivistar
Lånord

Lånord er ord som har komme inn i ordforrådet til eit språk frå eit anna språk, til skilnad frå arveord, som var ein del av ordforrådet då språket (eller språkfamilien det er ein del av) vart danna. Ofte kjem lånord inn i eit språk i lag med nye ting eller omgrep dei skildrar. Lånord som skil seg frå andre ord i språket i til dømes gjennom «framand» skrivemåte eller bøying blir også kalla framandord.

Lånordsforsking er viktig i språkhistorisk forsking, av fleire grunnar. For utforskinga av språkslektskap gjeld det å skilje mellom arveord og lånord. Der to språk har same ord for same meining, vil det vere argument for språkslektskap, men berre dersom ordet ikkje er eit lånord. Døme på tilfelle der dette er aktuelt, er spørsmålet om språkslektskap mellom uralske og tyrkiske språk, der lånord står sentralt.

Lånord kan også fortelje noko om tidlegare språksteg i det långjevande språket. Til dømes er det mange urnordiske lånord i finsk, ord som i finsk ikkje har gått gjennom dei lydendringane dei seinare gjekk gjennom i nordisk, slik at vi t.d. har kuningas «konge» og rastas, «trost» frå urnordisk *kuningaR og *trastaR, der a-en i suffikset forsvann i synkopetida i germansk.

Sjå òg
Lånord i norsk

Kjelder

Ord