kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Vespasian

Titus Flavius Vespasianus eller Vespasian () var romersk keisar frå firekeisaråret 69 til 79. 

Vespasian vart fødd i Falacrina i år 9 som son av Flavius Sabinus og Vespasia Polla. Faren var ein vellukka skatteinnkrevjar og bankier. Sjølv blei Vespasian ein vellukka romersk offiser som tok del i felttoget i Britannia i 47, som førte til den endelige erobringa av området. Han blei romersk konsul i 51, var statthaldar i provinsen Afrika i 63, og nedkjempa jødane sin oppstand i Jerusalem i 67–69.

Vespasian kom til makta etter etter ein kort og kaotisk borgarkrig. Borgarkrigen braut ut etter at keisar Nero av Romarriket tok livet av seg i juni 68. Dei andre deltakarane i borgarkrigen var Sulpicius Galba (68-69), Marcus Salvius Otho (69) og Aulus Vitellius (69). Alle desse utropte seg i tur og orden til keisar. I motsetnad til Vespasian mangla dei militær stønad og politisk velvilje i det romerske senatet. 

Under borgarkrigen var general Vespasian i Midtausten. Dei romerske styrkane der utropa han til keisar i juli 69. Legionærane hadde stor lit til Vespasian og oppfatta rivalen Aulus Vitellius som dekadent, umoralsk og militært verdlaus. Vitellius var kjend som ein nær ven av keisar Nero. Vespasian heldt seg i Judea medan løytnant Antonius Primus invaderte Italia og erobra Roma med hjelp av styrkar fra Pannonia og Balkan.

Vespasian skal ha vore ein enkel og arbeidssam mann. Som keisar fekk han orden på økonomien gjennom god forvalting og innføring av fleire former for skattlegging. Ei av desse var ein «urinskatt», ein skatt på sal av urin frå Cloaca Maxima. Då sonen Titus klaga på dette skal han ha sagt at «pengar luktar ikkje».

Etter borgarkrigen var det på tide å byggja opp att Roma. Vespasian lagde eit forum som seinare blei kjend som fredstempelet, Templum Pacis. I 79 fullførte han ein kjempestatue av Apollon som var påbyrja under Nero. Han dedikerte ein scene ved Marcellusteateret og byrja bygginga av Colosseum med midlar han hadde teke frå Tempelet i Jerusalem.

I følgje Suetonius skal Vespasian ha hatt «stadige konspirasjonar» mot seg. Han overlevde desse og døydde av sjukdom. Dio Cassius fortel at han insisterte på å styra som normalt sjølv om han var sjuk fordi «ein keisar lyt døy ståande.» Dei siste orda hans skal ha vore «eg er visst i ferd med å bli ein gud.»

Vespasian blei etterfølgd av sønene Titus og Domitian. Saman danna dei det flaviske dynastiet.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Vespasian» frå ,  den 5. november 2014.

Bakgrunnsstoff 

Romerske keisarar
Flytoget

Flytoget er eit høghastigheitstog av typen GMB type 71 som tek passasjerar til og frå Oslo lufthamn, Gardermoen, og hadde inntil 2009 Asker som endestasjon i vest. I dag er endestasjonen Drammen. Toget har sidan 2005 hatt ein tillaten toppfart på 210 km/t. 

Toget brukar 19 minuttar frå Oslo Sentralstasjon til Oslo Lufthamn og går kvart 10. minutt frå Oslo Sentralstasjon og Oslo Lufthamn, og kvart 20. minutt frå Drammen.

Bakgrunnsstoff 

Norske jarnbanar
Høgfartstog
Gardermobanen
Kunta Kinteh-øya

Kunta Kinteh-øya, tidlegare kalla James Island, er ei lita øy midt i Gambiaelva. Ho ligg 30 km frå elvemunninga, nær byen Juffure i Gambia. Som senter for europeisk innmarsj og slavehandel på det afrikanske kontinentet er ho peikt ut av UNESCO som ein del av verdas kulturarv.

Historie 
Dei første europearane som busette seg på øya, i 1651, var kurlendarar, som kalla henne opp etter den heilage Elisabeth. Ho blei deretter innteken av britane i 1661. Namnet blei endra til James Island, etter den seinare engelske kongen James.

Britane bygde Fort James på den strategisk plasserte øya som gav dei kontroll over det meste av handelen på Gambiaelva. James Island blei stasjon for handel med gull, elfenbein, krydder, voks, tømmer og pels. Seinare samla ein slavar på fortet før ein sende dei til Amerika. Rundt 600 slavar blei frakta derfrå kvart år. 

Sjølve fortet var ein firkanta bygning med kanonar i kvart hjørne. Det hadde lagerbygningar og bustader for 60-70 soldatar og fastbuande slavar. 

Øya og fortet opplevde stadig uro, og blei øydelagd og gjenoppbygd fleire gonger. Fleire slaveopprør fann stad der, og britane var stadig i konflikt med franskmennene, som hadde ein koloni i Albreda. Franske troppar tok kontroll over øya i 1695, men gav henne tilbake to år etter før dei tok henne nok ein gong i 1702. Under den amerikanske sjølvstendekrigen tok franske styrkar øya og brann fortet ned til grunnen.

Då Storbritannia forbaud menneskehandel i 1807 tok dei i bruk James Island igjen, og fortet blei no eit senter for soldatar som hadde i oppdrag å stoppa andre land frå å eksportera slavar. Øya blei fråflytta for siste gong i 1829, då vaktarane blei flytta til den endå meir strategiske St. Mary's Island, som er blitt til dagens Banjul.

Kulturhistorisk område 

På grunn av den historiske tydinga innan kolonisering og slavehandel blei James Island og tilsvarande område langs elva rekna av UNESCO som verdsarv i 2003. Dette var den første staden i Gambia som kom med på UNESCO-lista.

Over 15 000 turistar, hovudsakleg afro-amerikanarar og europearar, vitjar den vesle øya kvart år.

Litteratur 
I Alex Haley sin roman Roots (Røtter) blir forfaren til forfattaren og hovudpersonen i boka, Kunta Kinte, send som slave til USA frå denne øya.

Bakgrunnsstoff 
 UNESCO om James Island

Verdsarv i Gambia
Odds Ballklubb

Odd Ballklubb er ein norsk fotballklubb knytt til Skien. Odd spelar denne sesongen i Den norske eliteserien i fotball, og har eit lag i 2. divisjon avdeling 2. Noverande hovudtrenar er .

Klubben vart stifta som Odds ballklubb den 31. mars 1894 i Skien. Første-, ande- og juniorlaget bytta namn til Odd Grenland då Grenland Fotball ASA blei stifta i 1994. 

Klubben har vunne 12 NM-titlar: 1903, 1904, 1905, 1906, 1913, 1915, 1919, 1922, 1924, 1926, 1931 og 2000. Beste plassering i serien var andreplass i 1951 og 1957.

Viktige spelarar har vore Ingolf Pedersen, Einar «Jeja» Gundersen, Thaulow Goberg, Geir Karlsen og Erik Holtan.

Noverande tropp

Tidlegare spelarar
Torgeir Børven

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Odd Grenland 
 Oddrane supportergruppe
 Pilas-Venner 

 
Fotballag i Vestfold og Telemark
Fotballag skipa i 1894
1894 i Noreg
Kreft

Kreft er eit samnamn på sjukdomar der ukontrollert cellevekst øydelegg vev i kroppen. Namnet kjem frå lågtysk og har same opphav som kreps etter latin cancer, dette fordi ein meinte at svulsten ved brystkreft, likna ein kreps.

Ein svulst av kreftceller kallast for tumor. Ein tumor kan vere godarta eller vondarta. Ein malign tumor får dottersvulstar, metastasar, i andre delar av kroppen, fordi kreftceller fell frå mortumoren, vandrar i blodbana og landar i andre vev der det veks fram nya tumorar.

Kreftsjukdomar vil i om lag 50 % av tilfella føre til at pasienten er død innan 5 år (dersom pasienten er behandla med moderne medisin). Det er stor skilnad i dødsstatistikken ut i frå kor tumoren sit i kroppen. Enkelte hudkreftformer er det 99 % som overlever i 5 år, mens det berre er 1 % som overlever kreft i bukspyttkjertelen. Medisinsk behandling av kreft er blitt betre dei seinare åra og det blir nytta store krefter på forsking for å gjere dette tilbodet enno betre.

Kreft skyldast både arveanlegg, alder og ulike miljøfaktorar, som t.d. tobakkrøyk og radioaktive stoff.

I Noreg vart det i 2001 rapportert 22 468 nye tilfelle av kreft. I 2000 vart det registrert 10 447 dødsfall som skyldast kreft.

Behandlingsmetodar 
 Cellegift
 Hormonar
 Operasjon
 Strålebehandling

Det er mange som trur at samansmeltinga av bioteknologi, nanoteknologi og medisin dei neste tiåra, skal føre til ein endeleg slutt på kreft og andre alvorlege sjukdomar.

Krefttypar 
 Beinmargskreft
 Beinvevskreft
 Blodkreft (leukemi)
 Blautvevskreft
 Brysthinnekreft
 Brystkreft
 Bukspyttkjertelkreft
 Eggstokkreft (ovarie cancer)
 Endetarmskreft (rectum cancer)
 Gynekologisk kreft
 Hjernesvulstar
 Hudkreft
 Lever/gallekreft
 Livmorhalskreft (cervix cancer)
 Lungekreft
 Lymfekreft (lymfom)
 Magekreft
 Prostatakreft
 Skjoldkjertelkreft
 Spiserøyrskreft
 Tarmkreft (colon cancer)
 Testikkelkreft (testis cancer, germinalcelletumores)
 Urinvegskreft

Bakgrunnsstoff 

 Kreft i Folkehelseinstituttet.
 Kreftforeningen
 Kreftregisteret

 
Ord frå lågtysk
Aldringssjukdommar
Onkologi
Patologi
Neoplasi etter type
Martinique

Martinique er ei øy i Antillane i det karibiske havet og eit collectivité territoriale unique i Frankrike. Øya ligg om lag 450 nordaust frå den søramerikanske kysten og 700 km søraust frå Den dominikanske republikken.

Historie 
Karibane heldt til på øya fram til 1600-talet, då dei blei utrydda gjennom innført sjukdom, konflikt med europearar og assimilasjon. Franske styrkar okkuperte øya i 1660. Etter dette har Martinique vore ei franskstyrt øy folkesett av franskmenn og kreolar, bortsett frå tre korte periodar med framand okkupasjon.
Martinique var ein fransk koloni fram til 1946, då ho fekk status som oversjøisk département («fylke»).

Franskmennene grunnla mange plantasjar på øya, der dei med hjelp av slavearbeid dyrka mellom anna sukkerrøyr, kaffi og kakao og produserte rom. Slaveriet blei avskaffa i 1848. Avgjerda, som kom frå Paris, skulle gjelda frå 27. april det året, men då slavane fekk høyra om det gjorde dei opprør slik at frigjeringa kom allereie 23. april.

Den 8. mai 1902 hadde vulkanen Pelée eit stort utbrot som øydela byen St. Pierre. Over  blei drepne. Den einaste innbyggjaren som overlevde var den fengsla Ludger Sylbaris, som blei verna av dei tjukke veggene i cella si.

Kultur og kjende folk tilknytte Martinique 

Martinique er kjend som den intellektuelle øya blant Antillane. Ei rekke viktige forfattarar har kome derfrå, og mange kunstnarar har funne inspirasjon på øya. Martinique er òg opphavsstaden til musikkstilen zouk, som utvikla seg på 1980-talet.

Øya har mellom anna fostra forfattarane Aimé Césaire, René Maran, Édouard Glissant, Raphaël Confiant og Patrick Chamoiseau. Målaren Paul Gauguin og forfattarane Jean-Baptiste Labat (Père Labat), Lafcadio Hearn, André Breton, Saint-John Perse har vitja henne.

Joséphine de Beauharnais som seinare gifta seg med Napoleon Bonaparte og blei keisarinne av Frankrike blei fødd på øya i 1763. Foreldra hennar var plantasjeeigarar.

Kjelder

Usjølvstendige område
Øyar i Karibia
Franske departement
Franske oversjøiske territorium
Flesberg stavkyrkje

Flesberg stavkyrkje er ei stavkyrkje som ligg i Flesberg kommune i Numedal. Den eldste delen av kyrkja er rekna å vera frå siste del av 1100-talet eller fyrste del av 1200-talet. Opphavleg var dette ei kyrkje med rektangulært kyrkjeskip og fire frittståande indre stavar som bar eit forhøgd midtparti, omgjeve av ei omgang. I aust hadde kyrkja eit smalare kor og ein apsis, og kring det heile gjekk ei svalgang. I skriftlege kjelder finn ein dei første referansane til kyrkja i 1359.

Etter ei utviding og ombygging i 1735 vart kyrkja ei krosskyrkje. Skipet var forlenga og to tverrskip vart tilbygde i lafteverk. Av den opphavlege stavkyrkja finst berre tre av ytterveggane i skipet, ettersom både koret, austveggen og den indre stolpereisinga vart rivne då kyrkja vart utvida.

I samanlikning med dei andre stavkyrkjene i dalen er kyrkja naturleg nok sparsamt dekorert innvendig, av di så mange av dei opphavlege delane frå mellomalderen er borte. Vestportalen er av ein velkjend type med to vangeplankar med utskorne drakar og ranker, og med halvsøyler inn mot opninga. Men dei vart skamhogde då kyrkja vart utvida.

Benkane hadde opphavleg dører, men desse vart fjerna omkring 1870. På enden av kvar benk er gardsnamn påført (ca 1802), dei gardane som hadde gitt mest til kyrkja fekk benkar lengst framme. Kyrkjeklokkene fra 1500-talet, den eine støypt om i 1776 etter skade. Kyrkja har to orgel.

Kyrkjegarden er inngjerda med store reiste steinheller. Desse er synleg på måleri frå 1701 (dette er kanskje det eldste eksisterande måleri av ei stavkyrkje). Fleire av steinane har jernringar for tjoring av hestar, kvar bonde han sin faste plass slik innskrift i hellene/ringane viser (den eldste innskrifta frå 1661). Dei frittståande steinhellene utanfor kykrjegarden hadde same funksjon (kalla tjoringssteinar), denne såkalla hestegarden var det gapestokk og rettarstad. Steinhellene vart frakta på vinterføre frå garden Haukeli vest for Lågen.

Prestegarden med hovudbygning frå 1823 ligg like ved.

Galleri

Kjelder 
 Norges Kirker: «Flesberg kirke» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning

Bakgrunnsstoff 
 Flesberg stavkyrkje, Riksantikvaren
 Flesberg stavkyrkje i Stavkirke.org 
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Buskerud» på nettstaden til Arkivverket 

Kyrkjer i Flesberg
Freda bygg i Viken
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske stavkyrkjer frå mellomalderen
Kyrkjer i Kongsberg prosti
Kulturminne i Flesberg
Norsk Data

Norsk Data (ND) var ein minimaskinprodusent med hovudkontor i Oslo. Føretaket var til frå 1967 til 1992 og var mest aktiv frå tidleg på 1970-talet til midten av 1980-talet.

Historie 
Opphavet åt ND går attende til utviklinga av digitale datamaskinar ved Forsvarets forskingsinstitutt på Kjeller kor fleire tidlege datamaskinar vart laga, så som SAM og SAM 2 (også kjent som FLINK).

På grunn av framgangen frå denne utviklinga blei A/S Nordata - Norsk Data Elektronikk oppretta 8. august 1967 av Lars Monrad Krohn, Per Bjørge og Rolf Skår.

Selskapet vart ein signifikant leverandør av minimaskinar til mange forskingsprosjekt, og spesielt til CERN i Geneve der det blei valt som leverandør til eit partikkelakseleratorprosjekt. ND hadde òg ein stor kontrakt med Singer for ein leveranse av datamaskinar til flysimulatorar som F-16-simulatoren.

ND var ein stor leverandør til offentleg sektor i Noreg så vel som til universitet og andre innan utdanningssektoren. Men også private verksemder stod på kundelista, til dømes: Det Norske Meteorologiske Institutt, Jonas Øglænd, Kreditkassen, Norsk Tipping, 
Mobil Exploration Norway Inc, Elf Aquitaine, Stavanger Aftenblad og
Kongsberg Våpenfabrikk.

Etter ei lengre tid med stor suksess starta ND daudspiralen tidleg på 1990-talet, i stor grad på grunn av at dei ikkje hadde sett for seg kva innverknad PC-en ville ha på marknaden og sterkare konkurranse frå unixmaskinar.

Norsk Datas teknologi blei vidareført av Dolphin.

Maskinvare 
Signifikante Norsk Data datamaskinmodellar var:
 Nord-1, 16-bit minimaskin utgjeven i 1968, køyrde TSS (sjå under) frå 1971
 Nord-5, 32-bit supermini utgjeven i 1972
 Nord-9
 Nord-10, 16-bit mini utgjeven i 1973
 Nord-10S
 Nord-50, andre generasjon 32-bit supermini i 1975
 Nord-100, 16-bit, frå 1978
 Nord-100/CE
 ND-100 Compact, siste leveranse 2001
 ND-120CX
 ND-Satellite
 ND-500, tredje generasjon 32-bit supermini i 1981
 ND-505, 28-bit-maskin tillaten gjennom austblokk-embargoen
 ND-510/CX
 ND-520
 ND-540
 ND-570/CX, verdas raskaste 32-bit supermini i 1983, 7.1 Whetstone MIPS
 ND-5000, fjerde generasjon 32-bit supermini i 1987
 ND-5700
 ND-5850, femte generasjon 32-bit supermini i 1987
 ND-5904

Programvare 
Norsk Data tilbaud òg eit utval av system- og brukarprogramvare:
 TSS – Nord tidsdelingssystem frå 1971
 SINTRAN – operativsystem for Nord 10 og seinare modellar, versjon III frå 1973, III/VS i 1974
 SIBAS database i 1975
 Fortran-kompilator
 BASIC-kompilator
 Cobol-kompilator
 Pascal-kompilator utvikla i Kiel, Tyskland
 QED – linjeorientert teksthandsamingsprogram 
 PED – sideorientert teksthandsamingprogram
 NOTIS – integrert teksthandsaming- og databasepakke

Verd å notere: Verdsveven oppstod då Tim Berners-Lee skreiv Enquireprogrammet på ein SINTRAN III minimaskin i CERN.

Bakgrunnsstoff 
 Computer-Archiv - Norsk Data

Konkursråka føretak
Skipingar i 1967
Nedleggingar i 1992
Tidlegare datamaskinprodusentar
Tidlegare føretak i Oslo
Gorgoroth

Gorgoroth er eit norsk svartmetall-band som vart skipa i 1992 av ungdomar frå Sunnfjord og Ytre Sogn. Namnet er henta frå romanverket Ringenes herre av J.R.R. Tolkien, der det er eit daudt, vondt fjellområde i Mordor.

Gruppa har vore mykje omtala i media grunna valdsepisodar som bandmedlemer har vore involverte i. Vokalisten Gaahl vart i 2004 dømd til fengsel utan vilkår for å ha mishandla og torturert ein 40 år gamal mann under et nachspiel i Fjaler.

Framigjennom har Gorgoroth eksperimentert med støy og industrielle overtonar. Gruppa har gått gjennom mange utskiftingar, og gitaristen Infernus er i dag den einaste som er att frå det opphavlege mannskapet.

Diskografi

Studioutgjevingar 

 Pentagram - (1994)
 Antichrist - (1996)
 Under The Sign Of Hell - (1997)
 Destroyer - (1998)
 Incipit Satan - (2000)
 Twilight Of The Idols - (2003)
 Ad Majorem Sathanas Gloriam - (2006)
 Quantos Possunt ad Satanitatem Trahunt - (2009)
 Instinctus Bestialis - (2015)

Konsert- og samlealbum 

 The Last Tormentor (Konsert-EP) - (1996)
 Destroyer / Incipit Satan (Samlealbum) - (2000)
 Bergen 1996 (Konsert-EP) - (2007)
 True Norwegian Black Metal (Live i studio-album) - (2008)

Demoar 

 A Sorcery Written In Blood - (1993)
 Promo - (1994)

Bakgrunnsstoff 

Norske musikkgrupper
Norsk svartmetallmusikk
Musikkgrupper skipa i 1992
Kaizers Orchestra

Kaizers Orchestra er ei alternativ rockegruppe frå Bryne i Noreg. Gruppa vart skipa i Bergen av vokalisten og låtskrivaren Janove Ottesen og gitaristen Geir Zahl, begge frå Bryne, saman med keyboardisten Helge Risa og trommeslagaren Rune Solheim. Kaizers Orchestra er den einaste norske musikkgruppa som har selt hundretusen av norskspråklege plater utanfor Noreg, og dei er store i både Tyskland, Danmark og Sverige. Dei syng på brynedialekt og gjer flittig bruk av utradisjonelle instrument.

Kaizers Orchestra har gjeve ut åtte studioalbum, vunne fire Spellemannprisar og i 2002 ein Alarmpris i klassen rock for beste liveband. Dei gav seg som band etter den siste konserten deira 14. september 2013 i Stavanger. Ti år etter, i 2023, gjorde gruppa likevel comeback og la ut på turné att.

Historie 
Historia startar i Bergen, der to barndomsvener frå Bryne, vokalisten og låtskrivaren Janove Ottesen (f. 1975) og gitaristen Geir Zahl (f. 1975), starta rockebandet gnom saman med keyboardisten Helge Risa (f. 1975) og trommeslagaren Rune Solheim (f. 1976). Dei gav året etter ut albumet Mys. I 1999 vart Jon Sjøen (f. 1972) ny kontrabassist og gruppa skifta namn til Kaizers Orchestra, som vart utvida med gitaristen Terje Vinterstø (f. 1977) året etter. Sjøen vart i 2003 erstatta av Øyvind Storesund (f. 1974).

Debutalbumet Ompa til du dør (2001) selde over 90 000 eksemplar. Også dei neste studioalbuma gjekk til topps i Noreg: Evig Pint (2003), Maestro (2005), Maskineri (2008) og Våre demoner (2009). Bandet har også nådd Topp 5 på den norske singellista med ep-ane Død manns tango (2002), Mann mot mann (2002) og Maestro (2005), og Topp 20 med Enden av november (2008) og Under månen (2009). Kaizers Orchestra er vorte ein stor konsertattraksjon. Både Zahl (2007 og 2010) og Ottesen (2004) har gjeve ut soloalbum. Vinterstø kallar seg nå Terje Winterstø Røthing, og har gjeve ut kritikarroste album med bandet Skambankt.

Kaizers Orchestra hamna på Topp 10 med 2010-singlane «Philemon Arthur & The Dung» og «Hjerteknuser», som begge er med på fyrste del av trilogien Violeta Violeta. Volume I av trilogien kom ut i 2011. Volume II vart urframført på Øyafestivalen 2011 og kom ut på album i november same året. Trilogien vart fullført hausten 2012 med lanseringa av Violeta Violeta Volume III.

Medlemmer 
Alle medlemmene i gruppa har artistnamn som sluttar med «Kaizer», i likskap med artistnamna til The Ramones.
 Janove Ottesen: vokal, tidvis gitar og perkusjon – Sjakalen Kaizer
 Geir Zahl: gitar, støttevokal – Hellraizer Kaizer
 Terje Røthing: gitar, støttevokal – Killmaster Kaizer
 Rune Solheim: trommer – Mink Kaizer
 Helge Risa: orgel – Omen Kaizer
 Øyvind Storesund: bass (frå 2003) – Thunder Kaizer

Tidlegare medlemmer
 Jon Sjøen: bass (2000–2003) – Lion King Kaizer

Diskografi

Kjelder 
 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

 
Musikkgrupper skipa i 2000
Norske rockegrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Vinnarar av Alarmprisen
Maaouya Ould Taya

Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya () er ein mauritansk politikar og tidlegare oberst. Han hadde makta i Mauritania frå han tok makta ved eit statskupp i 1984 til han blei avsett på same vis i 2005.

Ould Taya var offiser med ansvar for nasjonalgarden før han blei statsminister og forsvarsminister for det vestafrikanske landet frå 1981 til 1984. Eit ublodig kupp som styrta president Mohamed Khouna Ould Haidallah gav Ould Taya den reelle makta i desember 1984.

I 1991 innførte han ein ny grunnlov og gjorde landet til ein fleirpartistat. Året etter blei Ould Taya vald til president. Han blei attvald i 1997, mot sterk kritikk frå opposisjonen om valfusk.

Presidenten har slått hardt ned på islamistiske grupper som har brukt den mauritanske ørkenen som base, mellom anna med hjelp frå USA. Han knytte diplomatiske band med Israel i 1999, noko som isolerte landet hans frå dei andre i den arabiske ligaen.

Sidan 1999 har Ould Taya klart seg gjennom fleire kuppforsøk, men berre såvidt gjennom forsøket til ei islamistisk gruppe i 2003.

Den 3. august 2005 tok den mauritanske hæren makta medan presidenten var i Saudi-Arabia i gravferda til kong Fahd. Ould Taya fekk meldinga medan han var på veg heim, og flyet hans landa i Niamey i Niger.

Kjelder

mauritanske statsleiarar
Merian

Merian (Origanum majorana) er ein eittårig, grøn krydderplante bergmynteslekta i leppeblomfamilien, i nær slekt med bergmynte. Med sterk lukt og smak vert han lett for dominerande, og bør difor nyttast i små mengder. Det er vanleg å nytta merian både frisk og tørka.

I Noreg er det registrert eit par funn av framandarten.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Bergmynteslekta
Krydder
Urter
Feminisme

Feminisme er ei mangearta samling av sosiale teoriar, politiske rørsler og moralfilosofiar, i hovudsak motiverte av eller som dreiar seg om røynslene til kvinner. Det gjeld særleg kvinnene sin sosiale, politiske og økonomiske situasjon. Som sosial rørsle fokuserer feminismen særleg på å avgrense eller fjerne kjønnsdiskriminering, og å fremje kvinnene sine rettar, deira interesser og saker i samfunnet. 

Innan akademia fokuserer somme feministar på å dokumentere kjønnsdiskriminering og endringar i den sosiale posisjonen og representasjonen til kvinnene. Andre seier at kjønn er ein sosial konstruksjon, og dei granskar denne konstruksjonen av sosialt kjønn og jamvel seksualitet, og utviklar alternative modellar for studium av sosiale relasjonar. 

Feministisk politisk aktivisme arbeider vanlegvis med saker som reproduktive rettar, vald i parforhold, fødselspermisjon, likeløn, kjønnsbasert mobbing, diskriminering og seksuell vald. Tema som feminismen utforskar omfattar patriarki, stereotypisering, generell objektifisering, seksuell objektifisering og undertrykking. 

På 1960-talet og 1970-talet representerte og omhandla feminismen og feministisk teori i stor grad problem som møtte vestlege, kvite middelklassekvinner, samtidig som dei hevda å representere alle kvinner. Sidan da, har mange feministiske teoretikarar utfordra tanken om at «kvinner» utgjer ei einsarta gruppe individ med identiske interesser. Feministiske aktivistar har komme frå ulike miljø, og ein tok til å fokusere på samspelet mellom kjønn og seksualitet på den eine sida, og andre sosiale identitetar som «rase» og sosial klasse på den andre. Mange feministar i dag seier at feminisme er ei grasrot-rørsle som vil krysse grenser baserte på sosial klasse, «rase», kultur og religion, og at feminismen er kulturelt spesifikk og tar opp saker som er relevante for kvinner i det gitte samfunnet, til dømes kvinneleg omskjering i Sudan eller det såkalla «glastaket» i utvikla økonomiar, og innan feminismen drøftar ein i kva grad visse saker, som valdtekt, incest og moderskap likevel er universelle.

Sjå òg 
 Feministisk kunst
 Kvinnerørsla

Bakgrunnsstoff

 
Borgarrettar
Samfunnsteori
Ismar
Kvinnerørsla
Kvinnerettar
Kvinner i historia