kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Claude Debussy

Claude Debussy () var ein fransk komponist. Debussy er kjend som ein representant for stilen impresjonisme, saman med Maurice Ravel.

Dei mest kjende verka hans er nok Prélude à l’après-midi d’un faune (Forspill til faunens ettermiddag) for orkester, Clair de lune for piano, Arabesque 1 for piano, og La fille aux cheveux de lin for piano. Musikken til Debussy har ofte noko drøymande over seg, med ein lett, raffinert klang, noko desse verka er døme på. Men det finst òg mykje humor og snert i Debussys verk, og ikkje minst psykologisk djupn.

Debussy lét seg mellom anna inspirere av jazz. Dette er tydeleg i Golliwog's Cake Walk, Le petit nègre, og Minstrels.

Verk

Piano 
 Danse bohémienne (1880)
 Deux Arabesques (1888)
 Suite bergamasque (1890)
 Prelude
 Menuet
 Clair de lune
 Passepied
 Tarentelle styrienne (1890)
 Valse romantique (1890)
 Mazurka (1890)
 Rêverie (1890)
 Ballade (slave) (1890)
 Images (1894)
 Lente
 Réminiscences du Louvre
 Quelques aspects d'une mélodie «Nous n'irons plus au bois»
 Pour Le Piano (1899)
 Prelude
 Sarabande
 Toccata
 Estampes (1903)
 Pagodes
 La Soiree dans Grenade
 Jardins sous la pluie
 D'un cahier d'esquisses (1903)
 Masques (1904)
 L'isle joyeuse (1904)
 Images I (1905)
 Reflets dans l'eau
 Hommage a Rameau
 Mouvement
 Images II (1907)
 Cloches a travers les feuilles
 Et la lune descend sur le temple qui fut
 Poissons d'or
 Children's Corner (1909)
 Doctor Gradus ad Parnassum
 Jimbo's Lullaby
 Serenade of the Doll
 The Snow is Dancing
 The Little Shepherd
 Golliwog's Cake Walk
 Hommage à Joseph Haydn (1909)
 Le petit nègre (1909)
 La plus que lente (1910)
 Preludes I (1910)
 Danseuses de Delphes
 Voiles
 Le vent dans la plaine
 Les sons et les parfums tournent dans l'air du soir
 Les collines d'Anacapri
 Des pas sur la neige
 Ce qu'a vu le Vent d'Quest
 La fille aux cheveux de lin
 La serenade interrompue
 La cathedrale engloutie
 La danse de Puck
 Minstrels
 Preludes II (1913)
 Brouillards
 Feuilles mortes
 La Puerta del Vino
 Les fees sont d'exquises danseuses
 Bruyeres
 General Lavine - eccentric
 La terrasse des audiences du clair de lune
 Ondine
 Hommage a Samuel Pickwick Esq., P.P.M.P.C.
 Canope
 Les tierces alternees
 Feux d'artifice
 Berceuse héroique (1914)
 12 Etudes (1915)

Song og piano 
 Ariettes oubliées (1888)
 Cinq poèmes de Baudelaire (1889)
 Trois mélodies (1891)
 Fêtes galantes (1891, 1904)
 Proses lyriques (1893)
 Chansons de Bilitis (1898)
 Trois ballades de Villon (1910)
 Trois poèmes de Mallarmé (1913)

Orkesterverk 
 Prélude à l’après-midi d’un faune (1894)
 Nocurnes (1899)
 Nuages
 Fétes
 Sirenes
 Dances Sacrée et Profane for harpe og orkester (1903)
 Le roi Lear - musikk til Kong Lear for orkester (1904)
 La Mer (1905)
 De l'Aube á Midi sur la Mer
 Jeux de Vagues
 Dialogue du Vent et de la Mer
 Images (1905-1911)
 Gigues
 Ibéria
 Rondes de printemps
 Le martyre de St. Sébastien (1911)
 Jeux (ballet) (1913)

Kammermusikk

Opera 
 Pelléas et Mélisande

Bakgrunnsstoff 

Debussy, Claude
Impresjonistiske komponistar
Disney Channel

Disney Channel er ein fjernsynskanal som sender barneprogram. Alle program er anten produserte eller distribuerte av Disney. Saman med gamle teikna kortfilmar vert nyare fjernsynsseriar i tillegg til langfilmar sende. Kanalen byrja å sende den 8. april 1983 i USA av The Walt Disney Company.

Kanalen kom til Norden i byrjinga av år 2003 når Viasat si avtale om omdistribusjon av kanalen byrja å gjelde. Til 1. august 2005 var Viasat åleine om å ha kanalen i sitt tilbud. 

Den skandinaviske varianten sender tre ulike lydspor for kvart av språka (dansk, norsk og svensk), men med same bilete. Alt er ikkje dubba og difor førekjem òg teksting på dei tre ulike språka. I kanalen sin grafikk førekjem det svært få ord sidan kanalen skal passe sjåarar i alle dei tre landa. 

Hjå Viasat inngår kanalen i dei to større kanalpakkane (sølv og gull).

Frå 1. august 2005 kom Disney Channel òg med i Canal Digital sitt kanaltilbud og inngår der i kanalpakkane Family og Entertain. Samtidig med dette starta òg Toon Disney, som til skilnad frå Disney Channel berre sender teiknefilm sendingane sine i Skandinavia.

Disney-kanalar på fjernsyn 
 Disney Channel
 Toon Disney
 Playhouse Disney

Bakgrunnsstoff 

 

Barne- og ungdomskanalar
Disney
Skipingar i 1983
Fjernsynskanalar frå USA
TV 2 Direkte

For andre fjernynskanalar med namnet TV 2, sjå TV 2 (fleirtyding).

TV 2 Direkte er ein norsk kommersiell fjernsynskanal med hovudkontor i Bergen. TV 2 er eigd av TV 2 Gruppen AS, som igjen er eigd av Egmont Holding AS.

Kanalen vart tildelt lisens i 1991 og starta sendingane den 5. september 1992.

TV 2 har avdelingskontor i Tromso, Bodø, Trondheim, Ålesund, Hamar, Oslo, Stavanger og Kristiansand.

I 2018 hadde kanalen ein total markedsandel på 19 prosent av all TV-sjåing i Noreg. Det var ein oppgang på 0,1 prosentpoeng frå 2017.

Historie

1991–1994

Stortinget opnar for reklamefinansiert TV 
Stortinget opna i 1990 opp for at det kunne etablerast eit reklamefinansiert alternativ til NRK. Konsesjonen vart lyst ut 31. januar 1991 med krav om at ingen eigarar kunne eiga meir enn 20 prosent av aksjane i kanalen. Det var fleire som var interesserte i konsesjonen, og blant anna Schibsted, Egmont, Orkla, ei gruppering rundt Rolf Wesenlund og Arne Fjørtoft og ei investorgruppe med namn NTN gjekk med planar om å søkja på konsesjonen.

I august 1991 kunngjorde kulturminister Åse Kleveland at søkargruppa, leia av Schibsted og Egmont, var dei som skulle få den fyrste sjansen til å framforhandla ein avtale med Televerket om utbygging av sendenett for TV 2. Sjølv om det vart stilt harde krav om økonomiske garantiar frå kanalen, vart dei to partane til slutt einige i januar 1992

Under oppstarten bestod leiargruppa i kanalen av Bjørn Atle Holter-Hovind (sjef), Dan Børge Akerø (programdirektør), Finn H. Andreassen (nyhenderedaktør), Ole Bernt Larsen (teknisk sjef), Øivind Johannessen (økonomidirektør), Inger Bjerkestrand (personalsjef), Egil Storaas (marknadsdirektør) og Harald Strømme (informasjonsdirektør).

Opning av kanalen 
Kanalen hadde sin ofisielle opning 5. september 1991 med direktesendinga For første gang, leia av Dan Børge Akerø. Sendinga byrja med eit klipp av Kong Harald og Dronning Sonja som ynskte kanalen lykke til med oppstarten. Deretter gjekk sendinga vidare til Dan Børge Akerø og publikum i Grieghallen. Kongeparet vart så intervjua direkte av programleiaren. Programmet var ei samsending med NRK, og vart sett på av 1,7 millionar TV-sjåarar.

Ordinære sendingar starta dagen etterpå med sending av ein eliteseriekamp mellom Viking og Rosenborg, ein konsert med Oslo Gospel Choir i tillegg til nyhende, sport og dokumentarar.  Dei utanlandske seriane Flipper og Et vilt liv hadde òg fått plass på sendeskjemaet.

Den fyrste veka på kanalen baud på premierar av kanalen sine eigne produksjonar som Askeladden, God ettermiddag Norge!, Casanova og Holmgang, i tillegg til utenlandske seriar som Baywatch, Cheers og Silke.

Dotterkanalar 
 TV 2 Zebra
 TV 2 Filmkanalen
 TV 2 Nyhetskanalen
 TV 2 Sport
 TV 2 Bliss

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Konsesjon

TV 2
TV 2
Fjernsynskanalar og -stasjonar skipa i 1992
 
Medlemmar i EBU
Erythromycin

Erythromycin er eit makrolid antibiotikum som kan brukast i staden for penicillin.

Erythromycin har eit antimikrobielt spekter som liknar det for penicillin eller er litt vidare enn dette. Difor kan det nyttast av menneske som er allergiske for penicillin. Ved luftvegsinfeksjonar verkar det mot fleire typar bakteriar enn penicillin, og det verkar også mot atypiske mikroorganismar som mycoplasma og klamydia. Det vert også brukt mot kjønnssjukdomane syfilis og gonoré.

Opphav
Erythromycin vert laga av ein stamme actinomyces, Saccaropolyspora erythraea. Desse kjem opphavleg frå Iloiloprovinsen på Filipinane.

Stoffet blei isolert av legemiddelselskapet Eli Lilly i 1949 og lansert i 1952 under namnet Ilosone.

Verkemåte
Antibiotikumet held bakteriar frå å veksa ved å hindra proteinsyntesen deira. Det bind seg til ribosomeininga 50S og hindrar dermed peptiddanninga.

Bieffektar
Reaksjonar som kvalme, oppkast, magevondt og diaré er ganske vanlege biverknader av stoffet, og det blir derfor sjeldan brukt i første omgang om ikkje andre tilhøve talar for det.

Lækjemiddel
Antibiotika
CERN

Den europeiske organisasjonen for kjernefysisk forsking (fransk: Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire) eller CERN er verdas største forskingssenter for partikkelfysikk. Senteret ligg på grensa mellom Sveits og Frankrike, størstedelen ligg i byen Meyrin på den sveitsiske sida av landegrensa. Den internasjonale flyplassen ved Genève ligg tre km aust for Meyrin.

CERN er ein internasjonal forskingsorganisasjon, ikkje eit sveitsisk institutt. Hovudbygningen til CERN er laga av for det meste kvit murstein.

Historie 
Avtalen om å etablere CERN vart skriven under 29 september 1954 av 12 land. I dag (2008) er det 20 medlemsland. 

Det opphavlege namnet var Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, forkorta CERN. 1954 bytte ein namn til Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire, men heldt på den gamle forkortinga.

Verksemd 
CERN er det leiande aboratoriet i verda for høgenergifysikk og verdas største laboratorium for forsking på partikkelfysikk. 

CERN har bygt ei rekkje stadig større akseleratorar fram gjennom åra. Fleire av dei er framleis i drift, medan andre er lagde ned.
CERN har utvikla verdas største partikkelakselerator, Large Hadron Collider (LHC), og eksperiment med denne partikkelakeratoren starta i september 2008. Der studerer ein dei minste delane i materien for blant anna å freiste å forstå korleis universet vart skapt og kva for grunnleggjande krefter som styrer verda.

Personale 
CERN har kring 2 600 heiltidstilsette. Om lag 8 000 forskarar og ingeniørar (som representerer 500 universitet og 80 nasjonalitetar), arbeider med eksperiment som vert gjennomførte ved CERN.

Medlemslanda betaler om lag 1 076 millionar sveitsarfrank til CERN kvart år.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
 Recruitment and training opportunities at CERN

 
Internasjonale forskingssenter
Europeiske organisasjonar
Skipingar i 1952
Partikkelfysikkanlegg
Fysiske institutt
Forskingsinstitutt i Sveits
Vitskap og teknologi i Europa
Kjernefysiske organisasjonar
Israel Ruong

Israel Ruong () var ein samisk språkforskar og professor i samisk språk og kultur ved Uppsala universitet.

Israel Ruong vart fødd i Arjeplog, og hadde pitesamisk som morsmål. Han tok lærarutdanning i Luleå, og doktorerte på avhandlinga Lappische Verbalableitung argestellt auf Grundlage des Pitelappischen i 1943. Ruong vart professor i 1963.

Ruong arbeidde med ulike sider av samisk språk, særleg med morfologi. Han publiserte også fleire lærebøker, mellom anna Min sámegiella, som set saman lærebokleg pedagogisk progresjon med systematisk grammatikk til eit heile.

Ruong var også oppteken av praktisk arbeid med språket, han var mellom anna ein av mennene bak Bergsland-Ruong-rettskrivinga frå 1948.

Bibliografi
 Formlära (1957)
 Niilas ja su sii'da (1965) 
 Dovdagat ja bargot (1967)
 Min sámegiella (1970)

Pitesamisk språk
Samiske språkforskarar
Personar innafor samisk språkforsking
Konrad Nielsen

Konrad Hartvig Isak Rosenvinge Nielsen () var ein norsk språkforskar frå noverande Sømna kommune, professor i finsk-ugrisk språkforsking. Han tok embetseksamen i teologi i 1896, men studerte også samisk i løpet av studietida. Seinare studerte han samisk i Tromsø og Helsingfors.

Forsking
I Helsingfors studerte Nielsen fennougristikk under E.N. Setälä, og han skreiv avhandlinga si i 1911 om kvantitet i Polmak-samisk. I prøveforelesinga til disputasen argumenterte han mot den historiske innfallsvinkelen til fennougristikken, og for ei prioritering av utforskinga av det levande språket.

Dette kravet gjennomførte han med å skrive og gje ut storverket Lappisk ordbok 1932-1938, ordboka som den dag i dag er grunnlaget for all nordsamisk leksikografi. Ordboka vart gjeven ut i samarbeid med Hans Henriksen frå Tana, og redigert av Nielsen og Asbjørn Nesheim. Ordboka dekkjer dialektane i Polmak, Karasjok og Kautokeino. Det fjerde bandet av ordboka er ei systematisk oppstilling av det samiske ordforrådet etter semantiske kriterium, og dermed også ei presis skildring av den samiske kulturen, slik han kjem til uttrykk i språket.

Nielsen-ortografien 

Den første ordboka si (Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino. Heft I), frå 1913, gav Nielsen ut med det finsk-ugriske fonetiske alfabetet, etter mønster av dei andre ordbøkene i same serie (Lexica Societatis Fenno-Ugricae). Nielsen fullførte ikkje dette ordboksprosjektet, i staden starta han på nytt, med nytt språk (omsett til norsk og engelsk heller enn til tysk), og med ein ny ortografi, den såkalla Nielsen-ortografien.

Bibliografi

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lærebok i lappisk (1926-1929)

Sjå også 

 Nordsamisk ortografi, for ei tekstprøve av Nielsen-ortografien, samanlikna med andre ortografiar
 Samisk språkforsking i Noreg, for ei vurdering av Nielsen sitt arbeid i ein vidare kontekst.

Kjelder 

 Fødsels- og dødsdato er henta frå NBL-artikkel om Nielsen, skriven av Joar Hoel larsen.

Litteratur 
 

Folk frå Sømna
Norske språkforskarar
Personar innafor samisk språkforsking
Erkki Itkonen

Erkki Itkonen () var professor i finsk-ugrisk språkforsking ved Helsingfors universitet, og ein av 1900-talets mest sentrale, og sannsynlegvis den mest produktive utforskaren av samisk. Han doktorerte i 1939 på ei avhandling om vokalismen i dei austsamiske språka, på eit materiale som han hadde samla inn på granskingsferd til Enare. Den andre delen av dette arbeidet, som tok for seg kvantitet i austsamisk, kom i 1946. Erkki Itkonen var professor ved universitetet i Helsingfors frå 1956.

Som fennougrist var Itkonen mest oppteken av vokalhistorie, mellom anna presenterte han nye teoriar for vokalhistoria til marisk, mordvinsk og samisk.

Itkonen arbeidde også som leksikograf, mellom anna som redaktør av dei to sentrale finske etymologiske ordbøkene, Suomen kielen etymologinen sanakirja 2-6 og Suomen sanojen alkuperä 1-2, men innanfor samisk var det største verket Inarilappisches Wörterbuch 1-4 (1957-1991).

Itkonen var redaktør i bladet Sápmelaš frå 1934 til 1966.

Bibliografi  
(utval)
 Der Ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen (1939) 
 Struktur und Entwicklung der ostlappischen Quantitätssysteme (1946)
 Lappische chrestomathie (1960)
 Suomalais-ugrilaisen kielen- ja historiantutkimuksen alalta (1961)
 Kieli ja sen tutkimus (1968)
 Suomen kielen etymologinen sanakirja II-III (med Yrjö Henrik Toivonen och Aulis Joki)
 Inarilappisches Wörterbuch I-IV (1986-1991) (med Lea Laitinen)

Finske språkforskarar
Personar innafor samisk språkforsking
Ole Henrik Magga

Ole Henrik Magga () er ein samisk språkforskar og politikar frå Kautokeino.

Språkforskaren Magga 

Som språkforskar er Ole Henrik Magga framfor alt kjend som syntaktikar. Magistergradsavhandlinga hans, «Lokative læt-setninger i samisk», tar opp eit klassisk emne i syntaktisk teori, strukturen til eksistensialsetningar og habitivsetningar, som i mange uralske språk har ein svært lik struktur. Doktoravhandlinga frå 1986 handla om strukturen i den samiske verbalfrasen, spesielt samspelet mellom modalverb og infinitivar.

Magga vart professor i fennougristikk ved Universitetet i Oslo i 1997, etter Knut Bergsland, men han sa opp denne stillinga for å arbeide ved Samisk høgskole i Kautokeino, der han vart høgskoledosent frå 1990 og professor frå 1997. Magga vart medlem av Det Norske Videnskaps Akademi i 1993.

Politikaren Magga 
Magga var leiar i Norske Samers Riksforbund frå 1980 til 1985, og den første presidenten i Sametinget i Noreg, frå 1989 til 1997. Magga var med og stifta Verdsrådet for urfolk (WCIP) i Canada i 1976. I perioden 1992-1995 var Magga medlem av FN-kulturkommisjonen Worlds Commission on Culture and Development. I 2002 vart Magga den første leiaren for FNs permanente forum for urfolk.

Magga var ein av mange politisk aktive samar som vart overvaka av den norske etterretningstenesta Politiets overvakingsteneste, POT (No: Politiets sikkerhetstjeneste, PST) fram til slutten av åttitalet.

I 1998 vann han Petter Dass-medaljen for arbeid for samisk kultur og identitet. I 2006 vart han kommandør av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden for innsats for saka til samane og til urfolk.

Bibliografi 

 Lokative læt-setninger i samisk. Dieđut 1978.
 Modalverb og infinitiv innen verbalet : prosjektrapport. Dieđut 1982.
 Infinitives within the VP in Northern Sami: The accusative with infinitive. i: Riepmočála (1984)
 Studier i samisk infinitivsyntaks. Doktoravhandling, Universitetet i Oslo. 1986.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 
 

Nordsamar
St. Olavs Orden
Æresdoktorar ved UiT Noregs arktiske universitet
Samiske språkforskarar
Samiske politikarar
Sametingspresidentar
Sametingsrepresentantar 1989-1993
Sametingsrepresentantar 1993-1997
Sametingsrepresentantar 1997-2001
Sametingsrepresentantar 2001-2005
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Kautokeino
Professorar ved Samisk høgskole
Personar innafor samisk språkforsking
Merck KGaA

Merck KGaA er eit tysk legelmiddelfirma basert i Darmstadt i Hessen.

Friedrich Jacob Merck kjøpte i 1668 Engel-apoteket i Darmstadt. I 1827 byrja Heinrich Emanuel Merck med industriell produksjon av alkaloider. I 1889 overtok Georg Merck representasjonen i New York og grunnla Merck & Co.. Selskapa vart splitta etter fyrste verdskrig då selskapet sitt aktiva i USA vart konfiskert og omgjort til eit sjølvstendig amerikansk selskap. Merck KGaA i Darmstadt vert framleis eigd 74 % av Merck-familien.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Merck KGaA

Tyske føretak
Lækjemiddelprodusentar
Skipingar i 1668
MSD

MSD (forkorting for «Merck, Sharp & Dohme»), kjend som Merck & Co. i USA og Canada, er eit amerikansk konsern som produserer legemiddel og farmasøytiske produkt. Konsernet, som er eitt av dei fem største legemiddelfirma i verda, var opphavleg eit dotterselskap av det tyske legemiddelfirmaet Merck, men vart til liks med andre tyske aktiva konfiskert under fyrste verdskrig og gjort om til eit sjølvstendig amerikansk selskap. 4. november 2009 fusjonerte MSD med legemiddelfirmaet Schering-Plough.  

MSD (Norge) AS vart etablert i 1973, og har sidan 1975 halde til i Drammen. Selskapet tilhøyrer det internasjonale farmasøytiske selskapet Merck & Co.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 MSD

USA-amerikanske føretak
Lækjemiddelprodusentar
Skipingar i 1891
Vaksineprodusentar
CNN

Cable News Network (CNN) er eit amerikansk kringkastingsselskap som er mest kjent for sin verdsdekkjande nyhendekanal. Selskapet vart grunnlagt i 1980 av Ted Turner og Reese Schonfeld og er no eigd av selskapet Time Warner. Selskapet har 42 distrikskontor samt ca. 900 reportarar jorda rundt. CNN sine hovudsendestadar i USA er Atlanta, New York og Washington D.C.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 CNN (tidlegare norsk versjon, arkivert på Internet Archive)

USA-amerikanske kringkastingsselskap
Nyhendekanalar
Skipingar i 1980
Google Earth

Google Earth er eit program frå Google der ein kan sjå satellitt- og flyfoto frå heile jordkloden. Det varierer frå stad til stad kor bra oppløysning det er på bileta. For til dømes Oslo er det mogeleg å sjå bilar på parkeringsplassar. Best oppløysing i 2005 er det til dømes for Grand Canyon i Sambandsstatane.

Google Earth heitte tidlegare Keyhole, men skifta namn då Google kjøpte selskapet.

Bakgrunnsstoff 
 
 Sjå koordinatar frå Wikipedia i Google-Earth (engelsk)
 Google Earth Connectivity Add-on for ArchiCAD (engelsk)
 Google Earth startpagina  Kml files

Brukarprogram
Lars Jacobsen Hætta

Lars Jacobsen Hætta () var ein norsk reindriftssame frå Kautokeino. Han deltok i Kautokeino-opprøret i 1852.

I februar 1852 vart han dømd til fem dagars fengsel på vatn og brød då han i lag med 21 andre samar vart dømd for å ha forhindra gudstenesta i Skjervøy kyrkje 6. og 7. juni 1851.  

I 1852 slutta han seg til ein storsiida i lag med søskena sine. Siidaen var dominert av ei ytterleggåande religiøs gruppering.  Han deltok då folket frå siidaen 8. november 1852 under leiing av bror hans, Aslak Jacobsen Hætta, gjekk til angrep på huset til brennvinshandlaren i Kautokeino og drap både denne og lensmannen.

14. februar 1854 vart Lars Hætta i høgsterett, likt fire andre opprørarar, dømd til døden for si deltaking i opprøret.  Straffa vart seinare omgjort til livsvarig straffarbeid på grunn av den unge alderen hans.  I fengselet kom han i kontakt med professor Jens Andreas Friis som i Lars Hætta fann ein svært verdifull medarbeidar i arbeidet med å omsetje religiøse skrift til samisk.  Friis engasjerte seg etterkvart for å få han frigitt.  Lars Hætta fekk nåde og slapp ut etter 13 år, i 1867. Etter fengselstraffa vart han tilsett som lærar i Kautokeino.  Sidan vart han òg kyrkjetolk. 

Han fekk æresoppreising i 1884  «for senere fortjenester». Lars Jacobsen Hætta var sentral i arbeidet med omsetjinga av Bibelen til nordsamisk i lag med J.A. Friis, eit arbeid som tok til då han sett i fengsel på Akershus, men som heldt fram etter at han slapp ut av fengselet. Den samiske Bibelen kom ut i 1895, som fram til 2019 var den einaste komplette bibelutgåva på samisk. Hætta dikta òg salmar på samisk. Tre strofer frå ein av desse, «De Genesaret jávregáttis», er omsett til norsk bokmål og står i Norsk salmebok 2013 på nr. 598: «Gud, la din Ånd ved guddomsordet». To strofer av ein annan står på nordsamisk og norsk som nr. 652: «O Ipmil, buressivdnit dál dán bára»/«Å Gud, velsigna desse to». I lag med Friis gav han ut fleire salmesamlingar og salmeboka Salbmagirja (Kristiania 1870).

Fotnotar 

Nordsamar
Norske samar
Norske opprørarar
folk frå Kautokeino
Kautokeinoopprøret
Samiske forfattarar
Personar innafor samisk språkforsking
Særskriving

Særskriving vil seie at ein skriv samansette ord som to eller fleire enkeltståande ord i staden for som eitt enkelt ord (samanskriving). Ord som terrassedør vert til terrasse dør. Orda kan skifte meining slik som at sjukepleiarar vert til sjuke pleiarar, og at rådyrjakt vert til rådyr jakt. Særskriving er altså ei mogleg kjelde til språklege misforståingar.

Særskriving blir òg kalla orddeling, som er ei beskriving av det som skjer, men orddeling er eigentleg ei nemning på det å dele eit ord ved bruk av bindestrek på slutten av ei linje.

Årsaker
Ein teori på kvifor særskriving har vorte så utbreidd, er at det kjem frå påverknad frå engelsk språk. Denne teorien er likevel ganske tvilsam, sidan ein så seint som for tjue år sidan sleit i norsk skule med at elevane samskreiv engelske ord. Ein annan teori er at det kjem av stavekontrollen i tekstbehandlingsprogram. Mange samansette ord finst ikkje i desse programma sine ordlister, og vert dermed markerte som feilskrivne. Særskriv ein orda, blir dei likevel oppfatta av tekstbehandlaren som korrekt skrivne.

Generell tvil om norma er ei anna mogleg forklaring. Når folk blir usikre i grunnleggjande språkreglar, ser ein gjerne at fleire særskrivingar dukkar opp.

Døme
Særskriving opptrer ofte i samanhengar som reklame, logoar, skilt og på bokryggar. Det vert då ofte vist til estetiske grunnar, sjølv om ein må gå ut frå at mange av tilfella i utgangspunktet har opphav i feil, og at estetikk er ei sekundær forklaring. Det er òg svært delte meiningar om kor fordelaktig særskriving kan vere  estetisk sett, sidan mange meiner at ein feil skjemmer teksten, og at problemet med tilpassing til plassen ein har å skrive på, kan løysast enkelt ved hjelp av ein bindestrek etter vanlege orddelingsreglar.

Eit eksempel er Nynorsk ord boka. Trass i at framsida seier Nynorsk ord boka, står det Nynorskordboka på bokryggen. Dette er svært vanleg, og ein kan finne det igjen på for eksempel juicekartongar. På en eplejuicekartong vil det ofte stå Eple Juice framme, mens det på sida vil stå eplejuice.

Kampen mot særskriving

Organisasjonen Astronomer mot orddeling som – trass i namnet, ikkje berre består av astronomar – kjempar mot fenomenet, og hadde per 20. juli 2005 4749 medlemmer.

Bakgrunnsstoff
Astronomer mot orddeling
Orddelingsmafiaen 

Lingvistikk
Norsk språk