kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Monster av R.E.M.

Monster er eit musikkalbum av den amerikanske musikkgruppa R.E.M. som vart utgjeve i 1994. Scott Litt var medprodusent på dette albumet som var ei medviten stilistisk endring frå dei to føregåande albuma, Out of Time (1991) og Automatic for the People (1992). Musikken på Monster innheldt forvridde gitartonar, få overdubbingar og enkle gitararrangement. Tekstane til vokalist Michael Stipe omhandla mellom anna naturen til kjendisar. Innleidd av singelen «What’s the Frequency, Kenneth?», debuterte Monster som nr. 1 både på Billboard-listene i USA og dei britiske albumlistene. Bandet promoterte plata gjennom den fyrste konsertturnéen deira sidan 1989. Plata hadde fleire songar som vart kjende, spesielt «What’s the Frequency, Kenneth?», «Strange Currencies», og «Bang and Blame».

Biletet på coveret viser ei uklar teikning av eit bjørnehovud på oransje bakgrunn. Idéen oppstod då Stipe viste coverteiknar Chris Bilheimer ein ballong han ville skulle brukast på coveret, og bad han om å «leike med» han. Bilheimer endra biletet på ballongen, som opphavleg var grøn. Han måtte også ta bilete av bjørnehovudet på nytt. Då filmrullen hans nesten var tom, tok han eit par bilete utan å bry seg om å fokusere. Det var desse bileta han og Stipe enda opp med å like best.

Innhald 
Alle tekstane og melodiane er ved Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe.

 «What’s the Frequency, Kenneth?» – 4:00
 «Crush With Eyeliner» – 4:38
 «King of Comedy» – 3:41
 «I Don’t Sleep, I Dream» – 3:28
 «Star 69» – 3:08
 «Strange Currencies» – 3:53
 «Tongue» – 4:13
 «Bang and Blame» – 5:30
 «I Took Your Name» – 4:03
 «Let Me In» – 3:28
 «Circus Envy» – 4:15
 «You» – 4:54

Kjelder 

 Artikkelen var opphavleg basert på «Monster (R.E.M. album)» på Engelsk Wikipedia
 Buckley, David: R.E.M.: Fiction: An Alternative Biography (Virgin, 2002)

Musikkalbum frå 1994
R.E.M.-album
Sax-a-boom

Sax-a-boom er ein elektronisk musikleiketøysaksofon frå Shoot the Moon II, eit dotterselskap frå DSI Toys (no konkurs), gjort kjend av Tenaciuos D. Jack Black har brukt Sax-a-Boomen under fleire konsertar.

Sax-a-Boom har 8 melodiknappar med melodiar som høyrer nett ut som ein saksofon. 7 av knappane har forsjellige, korte melodiar mens den åttande har eit groovande kompliknande uttrykk. Å få lyd i ein Sax-a-Boom er relativt enkelt, berre å trykke på knappar. Sax-a-boom har også ein volumknapp, ein stoppknapp og 3 stiller for å låse den til bestemte rytmer.

Instrumentet har mellom anna vore brukt av musikkgruppa Tenaciuos D og det norske funkbandet Groove Company.

Bakgrunnsstoff 
 Tenacious D live med Sax-a-boom  (youtube)
 Groove Company framfører song med Sax-a-boom under UKM (youtube)

Elektroniske musikkinstrument
Musikkleiketøy
Knekkand

Knekkand (Spatula querquedula, tidlegare Anas querquedula) er ei lita grasand i andefamilien.

Ho hekkar i store delar av Europa og tverr over Palearktis til stillehavskysten. Ho er ein sterk trekkfugl, heile populasjonen migrerer til Afrika, India, Bangladesh, Søraust-Asia og Australasia om vinteren, der dei kan leve i store flokkar. Til liks med andre små ender, stig denne arten lett opp av vatnet med ei snøgg vadefuglliknande flukt.
Hekkehabitat er grassletter nær grunne sjøar og våtmark.

Knekkand (Spatula querquedula) hekkar i Noreg svært fåtalig i næringsrike våtmarksområde, fortrinnsvis i sørlege delar av landet. Arten har hovudutbreiinga si søraust for Skandinavia. Knekkanda føretrekker grunne og vegetasjonsrike ferskvatn som hekkebiotop. Føda er variert, og inkluderer plantemateriale, invertebrater, amfibium og småfisk. Fuglar som hekkar i Noreg overvintrar, til forskjell frå dei fleste andre norske andefuglar, i det sentrale Afrika.

Ved raudlistevurderingen i 2015 vart arten nedgradert frå kritisk trua CR til sterkt trua EN°. Vi bedømmer likevel bestanden som høgare enn den som vart lagt til grunn i 2015. I tillegg ser vi ingen grunn til nedgradering sidan bestandar i nabolanda våre er i nedgang. Sannsynet for rekolonisering blir derfor sett på å vera liten.

Sidan år 2010 har knekkand vore ført opp i kategorien sterkt truga (EN) på norsk raudliste for artar, på bakgrunn av bestandsestimater og basert på kriteriet D1 (50–250 reproduserande individ).

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff

Andefamilien
Fuglar i Noreg
Munn

Munnen er ein kroppsopning som mange dyr bruker for å ta til seg næring. Han kan også brukast til anding, kommunikasjon og utskiljing av væske, som spytt eller gift. For det meste ligg munnen i hovudet, men nokre dyr har han andre stader på kroppen. Hjå menneske er munnen tydeleg markert med lepper i fjeset.

Munnhola 
Munnhola (latinsk cavum oris) er første del av fordøyelsessystemet. Her tek meltinga til gjennom at maten blir kutta opp i mindre bitar av tennene og tilsett spytt frå spyttkjertlane. Spytt er basisk (pH høgare enn 7) og inneheld enzymet amylase som spaltar stivelsesmolekyl frå polysakkarid til disakkarid. Spyttet drep bakteriar og gjer også maten blautare og lettar å svelga. Når maten er ferdig toggen, blanda og fordelt, blir han dytta ned i svelget av tunga.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Mund» frå , og «Munnhule» frå  den 11. februar 2008.

Bakgrunnsstoff

 
Andedragssystemet
Meltingsapparatet
Dyreanatomi
Sogndalsfjøra

Sogndalsfjøra er ein tettstad og administrasjonssenteret i Sogndal kommune med . 

Tettstaden ligg på vestsida av Sogndalsfjorden, ein nordgåande arm av Sognefjorden. Sogndalsfjøra er eit skolesentrum med Høgskolen i Sogn og Fjordane, vidaregåande skule og folkehøgskule.  Her er også idretts- og symjehall i området rundt Fosshaugane Campus. Stiftelsen Vestlandsforsking held også til her. Staden er elles eit viktig handelssenter for midtre og indre delar av Sogn.

Sogndalsfjøra har kontor for Sogn og Fjordane tingrett. I tettstaden kryssar riksveg 5 (Lærdal–Florø) og riksveg 13 frå Hella. Lerum Konserves, som er den største norske produsenten av saft og syltetøy, låg her i perioden 1920–2018 før han flytta til nabobygda Kaupanger. Vidare finst sagbruk og trevareindustri, slakteri, fleire hotell og monaleg turisttrafikk.

Det finnes ein del gamal, verdifull byggningsmasse langs fjorden i sentrum. Nyare bustader ligg for ein stor del på austsida av fjorden. Sogndal lufthamn på Haukåsen ligg ti kilometer sør for tettstadefd.

Sogndalsfjøra vert no til dels brukt om heile sentrumsområdet i Sogndal, men Fjøra var opphavleg området som ligg mellom Gravensteinsgata (Riksveg 5) og fjorden, på nordsida av Dalaelvi. Heilt nede ved fjordfjøra ligg Dampskipskaia med ein liten kafe som har uteservering og matsal. Like ved går Fjordstien som går langs fjordkanten i Sogndalsfjøra og knyter sentrum saman med den nye Osenbrui.

Folketalsutvikling

Bilete

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Aage Engesæter: «Sogndalsfjøra» på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
 Eldre fotografi frå Sogndal på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Busetnader i Sogndal
Kommunesenter i Vestland
Tettstader i Vestland
Anders Hoff

Anders Hoff () er ein norsk komikar som er med i Raske Menn. Han har også gjeve stemme til Paparazzibåten i den norske animasjonsfilmen Elias og kongeskipet. Hoff er utdanna frå Handelshøyskolen BI.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Fødde i 1976
Norske komikarar
Norske skodespelarar
Folk frå Oslo
Calle Hellevang-Larsen

Calle Hellevang-Larsen () er ein norsk komikar som er med i Raske Menn. Han har også spelt i den norske spelefilmen Kalde føtter frå 2006 og gjeve stemme til Paparazzibåten i den norske animasjonsfilmen Elias og kongeskipet.

Kjelder

¨

Bakgrunnsstoff

Fødde i 1977
Norske komikarar
Norske skodespelarar
Folk frå Bergen
Persille

Persille (Petroselinum crispum) er ei plante i persilleslekta i skjermplantefamilien. Den er den mest utbreidde krydderurta i verda. Planta blir særleg mykje brukt i mattradisjonar frå Europa og Midt-Austen.

Persille er ei toårig plante som smakar best det første året og blomstrar det andre året. Persille er rik på karoten (som blir omforma til A-vitamin i kroppen), C-vitamin, jern og kalsium.

Blomstrane er gule i motsetnad til den giftige arten hundepersille (Aethusa cynapium) som har kvite blomstrar. Blada er tredobbelt finna og hos dyrka former ofte sterkt krusete («kruspersille»).

Det finst ei rekke kultivarar. Desse blir delt i to grupper.

Grupper 
 Bladpersille (P. crispum Foliosum-Gruppa) - inneheld sortar med både slette og krusete blad. Dei blir derfor kalla kruspersille eller bladpersille avhengig av korleis blada ser ut. Dei blir vanlegvis nytta som krydder eller til dekorasjon. To vanlege kultivarar i handelen er kruspersille (Petroselinum crispum var. crispum) og bladpersille (Petroselinum crispum var. neapolitanum eller Petroselinum neapolitanum).
 Persillerot (P. crispum Tuberosum-Gruppa) - blir nytta som rotgrønnsak.

Historie
I antikken rekna ein persille for å ha overnaturlege eigenskapar. I mellomalderen nytta ein han som medisinplante. Det var fyrst på 1600-talet at persille blei ei vanleg krydderurt i matlaging, særøeg i Frankrike.

Persille i mat 
I delar av Europa og i Vest-Asia blir mykje mat servert med hakka persille. Den friske smaken går godt med fisk. I Noreg er det vanleg med persillesmør til fisk. I Danmark er den ein av hovudingrediensane i den kjente retten stegt flæsk med persillesovs. På grunn av sitt høge innhald av klorofyll er persille godt eigna til å nøytralisere dårleg ande. Persille blir derfor ofte nytta saman med kvitlauk.

Rettar som inneheld ukokt persille bør ikkje nyttast som restemat då persillen har jordbakteriar på seg. Bakteriane får gode høve for vekst i lunka mat og dannar giftstoff som menneske ikkje kan tole. Desse giftstoffa kan ikkje kokast ut av den gjenoppvarma maten. I tillegg er somme av jordbakteriane sporedannande, såleis at dei heller ikkje kan drepast ved koking i samband med gjenoppvarming. Det er derfor tilrådd å aldri ta vare på restar av retter der den rå persillen ikkje har vore kokt.

Helserisiko 
Gravide bør ikkje få i seg store mengder persille. Det er trygt med normale mengder i mat, men store mengder kan ha uterotoniske effektar.

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Den virtuella floran - Persille
 Fødevarestyrelsen - Persille
 Persille.dk - Persille matoppskrifter

Skjermplantefamilien
Urter
Krydder
Engelsmanplaat

Engelsmanplaat eller Kalkman er ein liten sandbanke mellom øyane Ameland og Schiermonnikoog i Nederland. Øya er ein del av Dei vestfrisiske øyane i Vadehavet sør i Nordsjøen.

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Engelsmanplaat» frå ,  den 12. februar 2008.  

Dei frisiske øyane
Øyar i Nederland
Tiengemeten

Tiengemeten er ei øy i provinsen Zuid-Holland og ein del av kommunen Korendijk. Ho ligg om lag 11 km sør for Spijkenisse.

Det statistiske området «Tiengemeten», som og inkluderer omliggande landsbygd, har om lag 10 innbyggjarar.

10. mai 2007 vart øya overlaten til naturen og alle innbyggjarane vart flytta til andre stader.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tiengemeten» frå , den 12. februar 2008.

Fotnotar 

Øyar i Nederland
Paul Tergat

Paul Tergat () er ein kenyansk friidrettsutøvar med store internasjonale meritt innan langdistanseløp. 

Sine største meritt oppnådde han på 10 000-meter og i maraton. I tillegg blei han fleire gonger verdsmeister i terrengløp. I baneløp har han ofte måtte nøye seg med sølv, bak etiopiske Haile Gebrselassie. I OL-finalane i 1996 og 2000 vann Gebrselassie med liten margin etter at Tergat hadde leia inntil sisterunden.

Kenyanske langdistanseløparar
Verdsmeistrar i friidrett for Kenya
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Kenya
Medaljevinnarar under sommar-OL 1996
Kenyanske deltakarar under sommar-OL 1996
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996
Medaljevinnarar under sommar-OL 2000
Kenyanske deltakarar under sommar-OL 2000
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000
Kenyanske deltakarar under sommar-OL 2004
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004
Åfjordsbåt

Ein åfjordsbåt eller åfjording er ein tradisjonell open, spissgatta ro- og seglbåt frå Fosen, Namdalen og området kring Trondheimsfjorden Namnet «åfjordsbåt» kjem av at den viktigaste staden der desse båtane har vorte bygde er Åfjorden i Fosen. Typiske trekk for åfjordsbåten, som på Nordmøre gjerne blir kalla grisbåt, er lang og grunn kjøl og rette og bratte stamnar. Åfjordsbåtane er tradisjonelt rigga med eit relativt høgt og smalt, symmetrisk råsegl. Dei største båtane kan i tillegg ha eit toppsegl.

Åfjordsbåten er ein relativt moderne båttype som truleg vart utvikla kring 1700-talet, men det finst ikkje dokumentasjon før tidleg på 1800-talet. Før den tida ser det ut til at geitbåtar av nordleg type vart bruka der åfjordsbåten seinare slo gjennom. Utover 1800-talet og innpå 1900-talet vart åfjordsbåten etterkvart vanleg heilt sørvest til Smøla på Ytre Nordmøre.

Referansar 

Åfjord kommune
Båtar frå Trøndelag
Klinkbygde båtar
Kristtorn

Kristtorn eller beinved (Ilex aquifolium) er ei av 400 arter i familien kristtornfamilien (Aquifoliaceae). Det er eit eviggrønt tre som veks som underskog på fuktig, ikkje sur skogbotn i Vest- og Sør-Europa, Nordvest-Afrika og Sørvestasia. Kristtorn er eit typisk varmekrevjande treslag og i Noreg veks kristtorn langs kysten frå Kragerø til Smøla i nord. Treet veks opp til 15 cm kvart år og kan bli opp til 10 m høgt og 3 meter i diameter på solvarme, lune stader med næringsrik, laus og djup moldjord. Kristtorn toler skugge og veks spreitt i furuskogar og edellauvskogar, men blomstring og bærsetting skjer berre når lyset slepp til. Treet toler saltpåverknad og finst ofte i strandkratt. Kristtorn er kommuneblomster for Lyngdal, og pregar kommunevåpenet til Stord.

Kristtorn er det einaste eviggrøne lauvtreet i Noreg. Stamma er opphavleg grøn, men blir grå til lysebrun ettersom den veks. Blada er 5-8 cm lange 4-5 cm breie, djupgrøne, stive, tjukke og lêraktige, og har skarpe torner i bladkanten. Dei er vekselvis motsett, og hos eldre tre manglar ofte tornene. Han- og hoblomar vert utvikla på kvart sitt tre; Blomane er kvite med fire viker og sit i bladhjørna. På blømande greiner manglar ofte tornene unnateke i spissen. Eit fåtal tre set både hann- og hoblomar.

Frukta er raude kulerunde bær som er 6-10 mm i diameter og inneheld fire frø. Sjølv om bæra vert modne seinhaustes er dei svært harde og bitre og er ikkje mat for fugl før frosten har gjort dei mjukare. Bæra er giftige for menneske.

Under bakken har kristtorn ei tjukk pålerot som går djupt ned. Smårøtene er samanfiltra og ligg rett under overflata.

Dyrking og bruk 
Kristtorn var kjent som ei plante med magiske eigenskapar og blei brukt av europeiske druidar.

Planta har i dag sitt viktigaste bruksområde som hage-, park- og dekorasjonsplante. Kristtorn er populær som julepynt, spesielt i dekorasjonar og kransar. Kristtorn vart før òg brukt som juletre og som erstatning for palmeblad når ein skulle pynta kyrkjene til påske. Kommersiell hausting har lange tradisjonar og skjer i dag i Sunnhordland og Ryfylke, både til eksport og innanlands bruk.

Den kvite, harde veden er etterspurt til treskjering og er for eksempel ofte brukt i kvite sjakkbrikker. Den var tidlegare viktig til spolar i skytteler for maskinveving ettersom det er ein tett hard ved som kan polerast svært glatt slik at tråden ikkje hektar seg opp. På grunn av dei harde eigenskapane er beinved eit anna vanleg namn på kristtorn.

Bæra er mat for trastefuglar og vert lettare fordøyeleg etter fleire omgangar med frost og opptining. Vintertid gjev dei pigga buskane vern for småfuglar mot rovfugl. Einskilde sommarfugllarvar lever spesielt på kristtorn.

Bæra har lågt giftinnhald men kan gje kvalme, oppkast og diaré om mennesket et dei. Planta blir delvis brukt naturmedisinsk som helsebringande te og brekkmiddel.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Lauvtre
Kristtornfamilien
Juleplantar
Hekkplantar
La Sinistra – L'Arcobaleno

Venstresida – Regnbogen (La Sinistra – L'Arcobaleno), er ein venstreorientert føderasjon av politiske parti i Italia, som vart offisielt lansert i desember 2007. Målet til samanslutninga er å sameine dei italienske venstrepartia i ei einskapleg blokk, tilsvarande som sentrum-venstre har gjort med skipinga av Det italienske demokratiske partiet (Partito Democratico).

Føderasjonen består av fire parti:
 Rifondazione Comunista (PRC)
 Partito dei Comunisti Italiani (PdCI)
 Dei italienske Grøne (FV)
 Sinistra Democratica (SD)

Det er førebels (våren 2008) uklart kva skipinga av denne venstreføderasjonen vil få å seie for italiensk politikk, då dei fire partia som er med, er usamde i ei rekkje saker, og dessutan i kva symbol og namn samanslutninga skal ha i framtida.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til La Sinistra – L'Arcobaleno 

Italienske politiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Skipingar i 2007
Sembrafuru

Sembrafuru (Pinus cembra) er eit rettstamma eviggrønt nåletre av furufamilien. Treet har lange nåler som sit i buntar på fem. Treet er naturleg utbreidd i to område; i dei sveitsiske Alpane og Karpatane (var. helvetiva) og i Aust-Russland og Sibir (var. sibirica). Denne sistnemnde er av somme botanikarar rekna som ein eigen art, Pinus sibirica. Båe variasjonar er planta og forvilla mange stader i Noreg.

Utsjånad 
Sembrafurua har stor, eggforma eller søyleforma krone. Ho framstår som eit fyldig og vakkert tre, og er mykje bruka som park- og hagetre. 

Nålene er 7-9 cm lange, mjuke og glinsande mørkgrøna med fine kvite striper på undersida.

Unge konglar er mørkt purpurfarga, mogne konglar er raudbrune, butt eggforma og om lag 8 cm lange. Frøa sit i konglane til konglane har ramla ned frå treet. Frøa er store, nesten som små hasselnøtter. Sembrafuru kan bli mellom 500 og 1000 år gamal.

I Sibir vert sembrafurua opptil 40 m høg; i Alpane knapt halvparten.

Økologi 
Sembrafurua er hardfør, ho kan vakse heilt inn mot isbrear. Ho set moderate krav til jordbotnen. Ho veks gjerne på leirhaldig jord, men kan òg vakse på myr. Småtre toler noko skygge, medan fullvaksne tre treng fullt lys.

Hjortevilt beitar gjerne på baret og barken av unge tre. Fuglar og gnagarar et gjerne dei næringsrike frøa. Fuglar kan spreie ta med seg konglar og slik hjelpe til med å spreie frøa.

Eigenskapar 
Veden er mjuk, men varig. I Sveits vert han helst bruka til innvendig panel og møblar. 

Sembrafururfrø er næringsrike, og under pomorhandelen vart cembrafrø hausta i Sibir selde under namnet russenøtter. Frøa vert også brukte til å smaksetta brennevin (snaps).

Baret vert bruka som pyntegrønt. Treet vert planta som parktre. I Noreg er det berre forsøksvis planta som skogbrukstre.

Kjelder 

 Knut Skinnemoen: Skogskjøtsel Landbruksforlaget 1969
 Russisk-engelsk-norsk norsk-engelsk-russisk skogordbok Red.: Vasilij Tsvetkov og Ørnulf Kibsgaard , Arkhangelsk 2003 ISBN 5-261-00122-6
 Alan Mitchell Trær i skog og hage 1974/1977 ISBN 82-19-01282-7
 Die Zirbe - Zirbengeist - Zirbenschnaps - Rezept  ved zirbengeist.info

Bakgrunnsstoff 

Fremmede arter i Norge: Pinus contorta økologisk risikovurdering

Bartre
Furuslekta
Liguster

Liguster (Ligustrum vulgare) er ein busk i oliventrefamilien. Han vert opp mot 2 meter høg. Busken toler godt beiting og nedskjering. Det har ført til at han har vorte brukt til hageplante. Ein finn gamle hagar med ligusterhekkar. 

I Noreg er arten heimleg ytst i Oslofjorden, men finst òg forvilla som framandart noko nordover på Austlandet og vestover langs kysten til Kristiansand og spreidd vidare til Sogn. Elles er det nokre veksestader i Sverige. I Danmark er han ikkje funnen. Han er vanleg i Vest- og Mellom-Europa, og i det nordlege middelhavsområdet.

I Noreg er han ein strandplante som lagar tett kratt i vill tilstand. Får han bløme fritt får han gulkvite små blomar som sit i store klasar. Blomane kan minne om syrin, som er i same familie. Frukta er svarte glinsande bær som er giftige, tilliks med resten av planta.

Dei svarte bæra har vore brukte til å lage blekk av.

Sortar 
 'Atros' - Dafo® (var. italicum), vintergrøn.
 'Atrovirens' - (syn. Ligustrum vulgare virens) vintergrønn. (var. italicum)
 'Atrovirens Compact'
 'Atrovirens Select' - forbetra 'Atrovirens'.
 'Auriflorum' (syn. Ligustrum vulgare lutescens)
 'Buxifolium' – lågtveksande, ovale blad som ikkje blir meir enn 2,5 cm lange.
 'Cheyenne' – Nord-Amerikansk, kuldetolerant sort. Vintergrøn.
 'Chlorocarpum' - grønne bær.
 'Compacta'
 'Dänemark'
 'Evers' – vintergrøn, noko lengre enn 'Atrovirens'.
 'Glaucum'
 'Golden Drops'
 'Gracila'
 'Insulense' – lange, smale blad 5-11 cm lange og 1-2.5 cm breie.
 'Leucocarpum' – grønkvite bær.
 'Liga' - Dafo® (var. italicum) vintergrøn.
 'Listrum' - Dafo®, ein vindtolande, lauvfellande sort.
 'Lodense' – (syn. Ligustrum vulgare nanum)(syn. Ligustrum vulgare lutescens) tett, dvergveksande. Sortnamnet er danna av engelsk low og dense = låg og tett.
 'Maslö' -
 'Pendulum'
 'Pyramidale' – opprett med greiner parallelle med stammen (fastigate)
 'Xanthocarpum' – gule bær.

Kjelder

 C. A .M. Lindman: Nordens Flora. Oslo 1977
 Knut Fægri: Norges Planter Oslo 1970
 Knut Langeland: Hagens vakreste busker og trær - løvfellende, Oslo 1994. ISBN 82-516-1511-9

Bakgrunnsstoff 

Giftige plantar
Ligusterslekta
Sibirfuru

Sibirfuru eller sibirsk sembrafuru (Pinus sibirica eller Pinus cembra var. sibirica)  er ein furuart som også blir omtalt som ein russisk underart av den svært like cembrafurua. I norsk skogbruk er det vanleg å kalle arten for cembrafuru.

Frøkjernane frå sibirfuru kan etast og har tradisjonelt vore kjend som russenøtter i Noreg.

Kjelder
Art Pinus sibirica, artsportalen.artsdatabanken.no

Referansar

Bakgrunnsstoff

Furuslekta

Plantar i Mongolia
Plantar i Russland
Prydtre
Sibir
Subarktisk flora
Stor-Nederland

Stor-Nederland (nederlandsk Groot-Nederland eller Grootneerlandisme) er eit politisk ønske frå enkelte innbyggjarar i Nederland og Flandern om ei samling av desse områda under ein stat.

Ideologien baserer seg på at nederlendingane flamlendingane, dei nederlandsktalande belgiarane, har felles historie, kultur og språk. Argumenta som har vorte nytta for ei slik samling er at det vil føre til ei mektigare politisk og økonomisk blokk, og at at ein eittspråkleg stat vil vere meir effektiv og mindre byråkratisk. Ein unionen med Flandern har derimot ikkje vore ei politisk sak i Nederland.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Greater Netherlands» frå , den 16. februar 2008.

Fotnotar 

Nederlandsk geografi
Flandern
Nederlandsk politikk
Socialdemokraterne

Socialdemokraterne eller Socialdemokratiet er eit dansk politisk parti.

Socialdemokratiet har røter i det 19. hundreåret. Partiet blei stifta i 1871 av Louis Pio, Harald Brix og Paul Geleff. Formålet var å organisere den veksande arbeidarklassen på eit demokratisk, sosialistisk grunnlag. Sidan midten av hundreåret hadde Danmark vore inne i ein industrialiseringsprosess. Landbefolkninga flytta inn til byane og blei arbeidarar, og Socialdemokratiet sprang ut av kravet om å gje denne befolkningsgruppa rettferdige levevilkår og demokratiske rettar.

Ved folketingsvalet i 1924 blei Socialdemokratiet det største partiet med 36,6 prosent av stemmene, og partiet danna for første gong regering - med Thorvald Stauning som statsminister. Han utnemnde verdas første kvinnelege minister, Nina Bang, same året - ni år etter at kvinner fekk valrett i Danmark.

I heile perioden fram til 2001 har Socialdemokratiet med få unnatak hatt regeringsmakta, og det har dermed prega den danske samfunnsutviklinga på nesten alle område. Socialdemokratiet danna seinast regjering frå den 25. januar 1993 fram til den 27. november 2001 med Poul Nyrup Rasmussen som statsminister.

Partiet sin ungdomsorganisasjon heiter Danmarks Socialdemokratiske Ungdom (DSU). Partiet er medlem av Den sosialistiske internasjonalen.

Partileiaren er sidan 2015 Mette Frederiksen. Ho blei statsminister i Danmark etter valet i 2019.

Ifølgje partiet sine lover er det formelle namnet framleis Socialdemokratiet, men sidan partikongressen i 2002 har det oftast bruka kallenamnet Socialdemokraterne.

Forholdet til LO 
Inntil midten av 1990-talet peikte Socialdemokratiet to medlemer til LO sitt arbeidsutval, og LO hadde to medlemer i Socialdemokratiet sitt arbeidsutval. Sjølv om det tette organisatoriske bandet ikkje lenger er der, arbeider LO og Socialdemokratiet framleis nært saman.

Partileiarar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Socialdemokratiet
 Danmarks Socialdemokratiske Ungdom

Danske politiske parti
Sosialdemokratiske parti
Skipingar i 1871