Béla Bartók

Béla Bartók (), fullstendig ungarsk namn Bartók Béla Viktor János, var ein ungarsk komponist og pianist. Han var ein leiande komponist på 1900-talet, og er saman med Liszt rekna som Ungarns største komponistar. Bartók høyrer til modernismen, men samla og fann inspirasjon i folkemusikk, og er rekna som ein av grunnleggjarane av etnomusikologi.

Liv og virke
Béla Bartók var fødd i Nagyszentmiklós i Banatregionen i kongedømet Ungarn som var del av Austerrike-Ungarn, no Sânnicolau Mare i Romania. Faren stamma frå lågare ungarsk adel, mora var ungarar med tysk morsmål. Béla viste tidleg musikalsk talent, og fekk pianoundervisning av mora.

Faren døydde då han var fem, og familien flytta først til Nagyszőlős (no Vynohradiv i Ukraina) og deretter Pozsony (no Bratislava i Slovakia). Det var her Béla Bartók heldt sin første konsert, elleve år gammal. Konserten, som mellom anna inneheldt eigenkomponerte stykke, fekk ei varm kritisk mottaking, og László Erkel tok imot Bartók som elev.

I 1900 byrja Bartók å studere ved musikkonservatoriet i Budapest, og etter 8 år vart han professor der. Han gifta seg med ein av elevane sine, og paret fekk ein son. Han skilde seg frå kona Marta i 1923, nokre år etter den første store suksessen sin, operaen Riddar Blåskjegg.

Bartok var svært interessert i folkemusikk og han vigde ein stor del av livet sitt til å studere den ungarske og rumenske musikktradisjonen. Han samla og gav ut om lag 2000 folkemelodiar. Bartok sin eigen musikk hadde òg sterk innverknad frå harmonikk og særskilde rytmar i folkemusikken.

I 1940 utvandra han til USA frå Ungarn, og slo seg ned i New York. I løpet av tida i Amerika, trass i dårleg helse og økonomi, skreiv Bartók det mest vidkjende verket sitt Konsert for orkester.

Verk

Sceniske verk 

 1911: Ridder Blåskjeggs borg. Opera i ei akt, urframført 1918
 1914–1916: Treprinsen. Ballett, urframført 1917
 1918–1919: Den mirakuløse mandarin. Ballett, urfamført 1926

Orkesterverk 

 1905: 2 suitar
 1923: Dansesuite
 1936: Musikk for strengeinstrument, slagverk og celesta
 1939: Divertimento for strykeorkester
 1943: Konsert for orkester

Konsertar 

 1905: Rapsodi for klaver og orkester
 1907–1908: Fiolinkonsert, urframført 1958
 1926: 1. klaverkonsert
 1928–1929: 1. rapsodi for fiolin og orkester
 1930—1931: 2. klaverkonsert
 1935: 2. rapsodi for fiolin og orkester
 1937–1938: Fiolinkonsert
 1945: 3. klaverkonsert
 1945: Bratsjkonsert

Kammermusikk 

 1908: 1. strykekvartett
 1917: 2. strykekvartett
 1921: 1. sonate for fiolin og klaver
 1922: 2. sonate for fiolin og klaver
 1927: 3. strykekvartett
 1928: 4. strykekvartett
 1928: 2 rapsodiar for fiolin og klaver
 1931: 44 duettar for to fiolinar
 1934: 5. strykekvartett
 1937: Sonate for 2 klaver og slagverk
 1938: Contrasts for fiolin, klarinett og klaver
 1939: 6. strykekvartett
 1944: Sonate for fiolin solo

Klaververk 
 1908: 14 Bagateller
 1908: Für Kinder. 85 stykke etter ungarske og slovakiske songar
 1911: Allegro barbaro
 1913: 18 lette stykke
 1915: 6 rumenske folkedansar
 1915: Sonatine
 1926: 9 små klaverstykke
 1926: Im Freien (Szabadban)
 1926: Sonate
 1926–1937: Mikrokosmos. 153 stykke

Vokalverk 

 1912: Fire gamle ungarske folkesongar for blanda kor
 1930: Cantata profana for dobbelkor, soli og orkester
 1935: Frå gamle dagar for trestemt blanda kor

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Béla Bartók» frå ,  den 18. oktober 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 Bayley, Amanda. 2001. Cambridge Companion to Bartók. Cambridge Companions to Music. Cambridge and New York: Cambridge University Press.
 Móser, Zoltán. 2006a. «Szavak, feliratok, kivonatok». 
 de Toth, June. 1999. «Béla Bartók: A Biography». Bela Bartok Biography Liner notes to Béla Bartók: Complete Piano Works  7-CD set, Eroica Classical Recordings

Bakgrunnsstoff 

Moderne komponistar
Ungarske komponistar
Døde av leukemi
Komponistar frå 1900-talet