kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Altasaka

Altasaka, av somme kalla Altaaksjonen, Alta-konflikten og Stillaaksjonen, var ein av dei bitraste konfliktane i Noreg i siste halvdel av 1900-talet.

I første fasen gjaldt saka motstand frå lokale interesser mot NVE sine planar for vasskraftutbygginga i Alta- Kautokeinovassdraget, som omfemnde neddemming av delar av Finnmarksvidda med bygda Masi. Seinare kom planar som skåna bustadområda, medan motstanden tok form av ein landsomfemnande folkeaksjon med 90 lokallag og 20 000 medlemmer.

Hendingar

8. oktober 1979 fekk Stortinget konflikten nært inn på seg då ei gruppe samar reiste telt framføre Løvebakken og tok til å sveltestreike. 
12. oktober 1979 konfrontera rundt 200 politifolk dei sveltestreikande samane og kring 250 demonstrantar. Professorane Nils Christie og Thomas Mathiesen var blant dei som vart arresterte.

Konflikten toppa seg 14. januar 1981, då den største samlinga av norske politistyrkar etter krigen vart sett inn for å rydde anleggsområdet i Stilla for aksjonistar. 

Sett frå styresmakta si side, var kjernen i Altasaka vasskraftutbygging og gjennomføring av eit lovleg fatta vedtak i Stortinget. Men mange såg saka på fleire måtar: Samane og mange andre såg saka som eit brotsverk mot urfolket frå storsamfunnet medan miljørørsla såg ei symbolsak. Saka gjaldt også kulturminnevern, og mange tenkte nok at det heile dreia seg om ein prestisjekamp frå det sentrale politiske miljoet som store delar av folket og kanskje mange politikarar med eigentleg var imot. Den siste teorien fekk ny næring i 1989 då Gro Harlem Brundtland innrømte at utbygginga likevel ikkje var naudsynt. Det har vore hevda at trass gjennomføringa av prosjektet, gjorde all publisiteten at miljørørsla vann ein siger i opinionen og at samane vann ein siger for eit positivt syn på rett til samisk sjølvstyre.

Kunst og minnesmerke 

Elvereddernes skiferbauta er eit minnesmerke ved Gargia fjellstove som er dekorert med kjetting og klavar frå nullpunktet ved Stilla.

OCA - Office for Contemporary Art Norway opna ei kunstutstilling i Oslo fram til 3. juni 2018 som omfatta kunst, media, fotografi og duodji knytt til Alta-aksjonen. Utstillinga omfatta verk av kunstnarar som Synnøve Persen, Maret Anne Sara, Iver Jåks og Ella Marja Eira.

Sjå og 
 Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget
 La elva leve!
 Alta
 Fosensaka

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Altasaka
1978 i Noreg
1979 i Noreg
1980 i Noreg
1981 i Noreg
1982 i Noreg
Norsk institutt for kulturminneforskning

Norsk institutt for kulturminneforskning (NIKU) er ein stiftelse skipa i 2003 som eit nasjonalt og internasjonalt senter med kompetanse på kulturminneforsking. Fagkrinsen er sett saman av områda konservering, arkeologi, bygg, arealplanlegging og anna. 

Tenesteområda er 
 å konservere kunst og inventar
 å konservere eldre bygningar og anlegg
 arkeologiske utgravingar
 kulturminne og forvalting
 arealplanlegging og konsekvensutredingar
 næringsutvikling
 formidling til barn og ungdom

NIKU er med i samarbeidsselskapet Miljøalliansen AS.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norsk kultur
Norske institusjonar
Skipingar i 2003
Norsk institutt for naturforskning

Norsk institutt for naturforskning (NINA) er ein stiftelse skipa i 1988 som eit nasjonalt og internasjonalt kompetansesenter innan naturforskning. Tenesteområda er:
 Forsking
 Oppsyn 
 Utreiingsarbeid 
 Konsekvensutgreiingar

NINA har hovudkontor i Trondheim, regionkontor i Tromsø, Lillehammer og Oslo og ein forskingsstasjon for laks på Ims i Sandnes kommune. NINA er med i samarbeidsselskapet Miljøalliansen AS. Dagleg leiar er Norunn S. Myklebust (2008).

Bakgrunnsstoff 

Forsking i Noreg
Trondheim
Skipingar i 1988
Sølvkre

Sølvkre eller sylvkre (Lepisma saccharina) er eit lite insekt som høyrer til børstehalane. Dei vaksne dyra er mellom 7 og 12 mm lange. Insektet er også kjent under den folkelege nemninga «sølvfisk».

Kroppsforma er noko flattrykt, langstrekt og smalar av bakover. Kroppen er dekt av små, blanke skjel, og bakarst har dyret tre lange haletrådar.

Sølvkreet trivst best på varme stadar med høg luftfuktigheit, og ein finn dei gjerne på badet og på kjøkkenet. Dei er lyssky, og kjem fram om natta for å ete. Med typiske raske, buktande/symjande rørsler rømmer dei frå lyset når ein til dømes kjem inn på badet, difor har dei fått namnet «sølvfisk» på folkemunne. Om dagen gøymer dei seg vekk i sprekkar, under golvfliser og golvbelegg, under kjøkkenbenkar, bak fliser og panel osb. Dyra et alle slags stivelses- og sukkerhaldige stoff som brødsmular, mjøl, såperestar, tapetklister osb. Dei et òg proteinhaldige stoff som døde insekt. I tarmen har sølvkreet enzym som gjer at dei òg kan fordøye papir. Dette gjer at dei i nokre tilfelle opptrer som skadegjerarar i museum og arkiv ved at dei til dømes gneg seg inn i bøker og frimerkesamlingar.

I Noreg finn ein sølvkreet så langt nord som til Bodø.

Sjå òg
Skjeggkre

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Insekt
Skadedyr
Wikibooks

Wikibooks er eit wikiprosjekt og eit systerprosjekt til Wikipedia. Med Wikibooks ønskjer ein å skape bøker i fellesskap, skrivne og utgjevne under ein fri lisens – til fri bruk på same måte som Wikipedia. Wikibooks er styrt av Wikimedia Foundation.

Bakgrunnsstoff
 http://no.wikibooks.org/ - Fellesnorsk Wikibooks-portal
 http://en.wikibooks.org/ - Engelsk Wikibooks-portal

Wikimedia 
Digitale bibliotek
Skipingar i 2003
Konstantínos Stefanópoulos

Konstantínos «Kostís» Stefanópoulos () var president i Hellas frå 8. mars 1995 til 2. mars 2005.

Han har vore president i to periodar, den fyrste byrja i 1995 og den andre i 2000. Etter den andre perioden vart han etterfylgt av Károlos Papoúlias som president.

Greske politikarar
Greske presidentar
Folk som har opna OL
Folk som har opna Dei paralympiske leikane
Barry Marshall

Barry J. Marshall, M.D. () er ein australsk lækjar og professor i klinisk mikrobiologi ved University of Western Australia (UWA). Han er kjend for å ha prova at bakterien Helicobacter pylori er den fremste grunnen til magesår. Dette var stikk i strid med gjeldande medisin i fleire tiår som hevda at magesår skuldast stress, krydra mat og for mykje syre.

Marshall var fødd i Kalgoorlie i Western Australia. Han var ferdig utdanna som lækjar ved University of Western Australia i 1974. Han møtte Robin Warren, ein patolog med interesse for gastritt, under spesialiseringa i indremedisin ved Royal Perth Hospital i 1981. Saman forska dei på samanhengen mellom spiralbakteriar og gastritt. Hypotesen om samanhengen mellom Helicobacter pylori og magesår og magekreft kom i 1982.

Teorien om H. pylori blei gjort til lått av etablerte vitskapsfolk og lækjarar, ein trudde ikkje at nokon bakteriar kunne leva i den sure magesekken. For å få folk til å sjå nærare på teorien hans drakk Marshall eit reagensrøyr med bakteriar og fekk raskt magesår. Magesåret kurera han med antibiotika.

I 2005, fekk han og Robin Warren Nobelprisen i fysiologi eller medisin «for si oppdaging av bakterien Helicobacter pylori og hans rolle ved gastritt og magesår». Professor Marshall driv framleis forsking på H. pylori og leiar eit laboratorium ved UWA.

Andre prisar 
 Albert Lasker Award for Clinical Medical Research i 1995
 Gairdner Foundation International Award i 1996
 Liste over andre prisar

Referansar 
 Marshall BJ. Unidentified curved bacillus on gastric epithelium in active chronic gastritis. Lancet 1983;1((8336):1273-1275. PMID 6134060.
 Marshall BJ, Warren JR. Unidentified curved bacilli in the stomach patients with gastritis and peptic ulceration. Lancet 1984;1(8390):1311-1315. PMID 6145023.
 http://www.vianet.net.au/~bjmrshll/features2.html 
 http://www.usnews.com/usnews/doubleissue/heroes/marshall.htm

Bakgrunnsstoff
 Helicobacter pylori Research Laboratory
 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2005

Nobelprisen i medisin
Australske biologar
Australske nobelprisvinnarar
Australske legar
CICERO Senter for klimaforskning

CICERO Senter for klimaforskning er ein norsk stiftelse skipa av regjeringa i 1990. Stiftelsen har internasjonal klimaforsking som spesialfelt og tar på seg oppdrag for næringslivet, nasjonale og utanlandske styresmakter. CICERO har frå 1994 arrangert det nasjonale Klimaforum og er ansvarleg utgjevar av klimatidsskriftet Cicerone. 

CICERO er med i samarbeidsselskapet Miljøalliansen AS.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Forsking i Noreg
Klimatologi
Skipingar i 1990
Starbucks

Starbucks er ei amerikanskbasert, multinasjonal kjede av kaffibarar som òg serverar dessertar. Starbucks opna sin fyrste kaffibar på Pike Place Market i Seattle i 1971.

Per januar 2005 hadde Starbucks 8 949 utsalsstadar over heile verda, 6 376 i USA og 2 573 i andre land.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Kaffi
USA-amerikanske serveringsstader
Skipingar i 1971
Hans Sande

Hans Sande () er ein norsk forfattar. Han er utdanna lege med psykiatri som spesialfelt.

Karriere

Hans Sande debuterte i 1969 med diktsamlinga Strime, som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Han har skrive 40 bøker, både romanar, diktsamlinger og ei rad bøker for barn og ungdom, som oftast på nynorsk. Sande har motteke fleire prisar for bøkene sine og er omsett til fleire språk. 

Som biletkunstnar har han illustrert fleire av barnebøkene sine. I 2007 kom han med på Vestlandsutstillinga med fotografiet Snøliv, og same år synte han to skulpturutstillingar: Brest i bringo, torsoar i tre og metall, i Galleri Giga i Leirvik og Kjælne kjevler og tomme hender, treskulpturar, ved Galleri G Guddal i Rosendal. 

I 2011 gav han saman med illustratøren Silje Granhaug ut biletboka Pappa er sjørøvar. Boka handlar om Tuva og far hennar, som røvar ein sjø i Finland og køyrer vatnet til ein flyktningleir i Palestina. Den israelske ambassaden i Oslo sende klagebrev til Utanriksdepartementet om boka. Sidan sende ambassadøren også klagebrev til kulturministeren.

Hans Sande bur i Sandvoll i Sunnhordland.

Bibliografi

Bøker for vaksne

Bøker for barn og ungdom

I bøker - eit utval

Dramatikk 
Hyttekoz 2009

Prisar (utval)
Tarjei Vesaas' debutantpris 1969 for Strime
Kulturdepartementets biletbokpris 1985 for Plommetreet (saman med illustratøren Olav Hagen)
Blixprisen 1993
Kulturdepartementets biletbokpris 2000 for Archimedes og brødskiva (saman med illustratøren Gry Moursund)
Nynorsk Barnelitteraturpris 2002 for Arkimedes og rulletrappa

Referansar

Bakgrunnsstoff
Nettstaden til Hans Sande
Hans Sande presentert på nettstaden til Gyldendal

Norske romanforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske lyrikarar
Nynorskforfattarar
Norske barnebokforfattarar
Folk frå Bergen
Norske skjønnlitterære debutantar i 1969
Vinnarar av Blixprisen
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Vinnarar av Nynorsk barnelitteraturpris
Forfattarar frå Førde
Forfattarar frå Gloppen
Forfattarar frå Naustdal
Metatese

Metatese viser til at to delar byter plass innan eit heile. Omgrepet blir brukt innan språkvitskap, der det viser til at fonem byter plass i eit ord, og i kjemi, der delar av stoff i ein reaksjon byter plass i endeproduktet.

Metatese i kjemi 
Ein generell metatesereaksjon kan skrivast slik:

A-B + C-D → A-D + C-B

Ein slik reaksjon kan til dømes skje mellom to uorganiske salt når eitt produkt er uløyseleg i vatn, til dømes:

AgN3(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s) + NaNO3(aq)

I organisk kjemi er ein av dei viktigaste nye reaksjonane olefinmetatese, som ofte berre blir kalla 'metatese', og den liknande alkynmetatesen. I olefinmetatesen får ein metallkatalysator to delar av eit olefin til å bytta plassar, til dømes:

R1CH=CH2 + R2CH=CH2 → R1CH=CHR2 + H2C=CH2

Metatese i språk 
Den vanlegaste forma for metatese i språk er når to fonem ved sida av kvarandre byter plass, som me kan sjå i dei norske orda «kors» og «kross», eller det norrøne/gammalsaksiske hross for hest, som er blitt til horse på nyare engelsk. Det finst døme på ord som er utvikla gjennom metatese i mange språk. Nokre språk bruker til og med fenomenet som ein integrert del av språket.

I det austafrikanske språket fur vil eit verb som byrjar med ein konsonant mista denne eller gå gjennom metatese med vokalen ved sida dersom eit pronomen uttrykt ved ein konsonant (til dømes /j-/, andre person eintal eller /k-/ første person fleirtal) blir stilt føre det. Døme: 
lem- (slikka) + K → K-elm-
ba- (drikka) + K → K-ab-
tuum- (byggja) + K → K-utum-

Metatese blir òg brukt som humor, til dømes ved at ein «bakkar snakkvendt» ved eit uhell eller med vilje.

Fenomenet er vanleg hjå ungar som til dømes kan seia «stølvar» heller enn «støvlar».

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Fleire metatesedøme frå fur  (engelsk)

Kjemiske reaksjonar
Katalyse
Fonologi
Sjøsamar

Sjøsamar er ei gruppe samar som tradisjonelt har halde til ved kysten av Nord-Noreg. Dei livnærte seg gjennom fiske, fangst, sanking og jordbruk, særleg husdyrhald. Mange var også snikkarar og smedar, og nokre var båtbyggjarar.

Område 
Ein reknar som regel sjøsamar som busette frå dei nordlegaste delane av Nordland og langs kysten til Varangerhalvøya er blitt rekna som sjøsamar. Dei fleste bur i Tysfjord eller langs fjordar i Troms og Finnmark. Det finst også sjøsamar i skoltesamiske område like sør for Varangerfjorden, og tidlegare på Kolahalvøya og på begge sider av Bottenvika. Nokre forskarar meiner også at ein tidlegare fann sjøsamar så langt sør som Trøndelag. Sjøsamar tok del i hanshandelen i Bergen, både med handelsvarer og gjennom jektebygging. 

Sjøsamar dreiv lenge med sesongflytting mellom fleire faste buplassar. Observasjonar tyder på at dei kunne ha opptil fire ulike buplassar før 1700-talet, to på 1700- og 1800-talet, før dei blei heilt fastbuande på 1900-talet.

Fordi det var i sjøsamiske område at nordmenn sørfrå slo seg ned, blei sjøsamane raskare assimilerte og mista fleire av dei gamle tradisjonane sine enn innlandssamane. Bruk av samisk forsvann gradvis frå sjøsamiske område, særleg etter andre verdskrigen. Det var lenge knytt meir skam til å vera sjøsame enn til det å vera innlandssame, og identiteten blei ofte tagd om. Denne «samiske skamma» skal ha endra seg i løpet av den siste generasjonen, og frå midten av 1990-åra er det blitt meir populært å rekna seg som sjøsame.

Kultur 
Sjøsamar har snakka fleire samiske språk, som lulesamisk og ulike dialektar av nordsamisk. Svært mange har i dag norsk som morsmål.

Grene (rátnu) er eit ullteppe som sjøsamar har vove gjennom lange tider. Desse blei brukte som sengeklede, køyreteppe og i båt. Dei blei også selde både sør i Bergen og nord, særleg i Skibotn og Bossekop. Flyttsamar kjøpte grener og brukte dei til teltduk og lavvodør. Ein lagar framleis teppa i Manndalen i Kåfjord.

Sjøsamisk Tun i Smørfjord på vestsida av Porsangerfjorden er ein rekonstruert buplass frå tidleg på 1900-talet. Holmenes sjøsamiske gård i Kåfjord er ein sjøsamisk gard frå 1700- og 1800-talet som høyrer til Nord-Troms Museum.

Riddu Riđđu-festivalen, skipa i 1991, har bidrege til å skapa blest om og positive haldningar til sjøsamisk kultur. Sjøsamisk kompetansesenter i Porsanger blei skipa i 2002.

Kjende sjøsamar 
 Lene Hansen, opphavskvinne til og leiar av Riddu Riđđu-festivalen
 Irene Larsen, lyrikar
 Anders Paulsen, trolldomsdømd sjaman
 Geir Tommy Pedersen, sametingspolitikar
 John Persen, komponist og opphavsmann til Ultimafestivalen
 Gunn-Britt Retter, sametingspolitikar
 Ole Andreas Thomassen, folkeminnesamlar og forfattar av den første skildringa av sjøsamane i Lyngen og Porsanger

Sjå òg 
 Bumenn
 Fjellsamar (innlandssamar eller reindriftssamar)
 Skogsamar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Mearrasámi duodjedállu/Sjøsamisk kompetansesenter 
Sjøsamer i Store norske leksikon

Samar
Norsk kystkultur
Det internasjonale atomenergibyrået

Det internasjonale atomenergibyrået (IAEA: International Atomic Energy Agency) er ein internasjonal organisasjon oppretta den 29. juli 1957 for å fremja fredeleg utnytting av atomenergi og hindra bruk som atomvåpen. Organisasjonen har 177 medlemsstatar og hovudkvarter i Wien i Austerrike. 

I 2005 mottok IAEA og generalsekretæren Mohamed ElBaradei Nobels fredspris for arbeidet sitt med å gjera verda tryggare og fredelegare.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
 

Skipingar i 1957
Vinnarar av Nobels fredspris
Kjerneenergi
Atomenergibyrået
Institutet för de inhemska språken

Institutet för de inhemska språken (finsk Kotimaisten kielten keskus eller Kotus, på nordsamisk Ruovttueatnan gielaid guovddáš) er ein lingvistisk forskingsinstitusjon som blir drive av den finske staten. Focis har omtrent hundre tilsette, og den primære oppgåva deira er å utføre grunnforsking og anvend forsking på språka i Finland, dvs. finsk, svensk, nord-, enare- og skoltesamisk, sigøynarspråket romanés og teiknspråk. I tillegg driv Focis ei rådgjevarteneste for språkspørsmål. Dei viktigaste oppgåvene til Focis er å vera norm- og rådgjevar for myndigheiter og ålmenta, å lage ordbøker for dei ulike språka, og å stø opp om bruken av desse språka i samfunnet.

Focis er normativt organ for alle språka i Finland.

Bakgrunnsstoff 

Lingvistikk
Svensk språk
Finsk språk
Samiske språk
Romanés
Finsk språkpolitikk
Utanriksdepartementet

Utanriksdepartementet (UD) handsamar saker vedrørande Noregs forhold til framande makter, internasjonale organisasjonar, utanrikshandel, kulturelt samkvem med utlandet og Noregs forhold til utviklingslanda. 

Utanriksdepartementet vart oppretta 7. juni 1905.

Sjå òg 
 Norske utanriksministrar
 Departementsrådar i Utenriksdepartementet
 Utanriksdepartement

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Historikk om Utanriksdepartementet

Norske departement
Skipingar i 1905
1905 i Noreg
Elektrisk gitar

Ein elektrisk gitar er ein gitar som kan forsterkast ved hjelp av ein pickup som omgjer vibrasjonar frå strengane til elektriske signal. Vibrasjonen oppstår når gitaristen klimprar, plukkar, fingerplukkar eller tappar på strengane. Signalfangaren som vert nytta til å fange vibrasjonen nyttar vanlegvis elektromagnetisk induksjon for å gjere dette, men det finst òg andre teknologiar. I alle høve, er signalet skapt av ein elektrissk gitar for svakt til å drive ein høgtalar, så det vert sendt til ein gitarforsterkar før det vert sendt til høgtalaren, som omgjer signalet til høyrbar lyd.

Sidan den elektiske gitaren produserer eit elektrisk signal, kan ein elektronisk endre klangfargen til lyden. Ofte vert signalet modifisert ved hjelp av effektar som romklang og forvrenging. Sistnemnde vert særleg mykje nytta innan elektrisk bluesgitarmusikk og rock.

Den forsterka, elektriske gitaren vart funnen opp i slutten av 1930-åra og raskt teken i bruk av jazzgitaristar, som ønskte å spele gitarsoloar med enkle notar i eit storband. Tidlege gitaristar var Les Paul, Lonnie Johnson, Sister Rosetta Tharpe, T-Bone Walker og Charlie Christian. I 1950- og 1960-åra vart den elektriske gitaren det viktigate instrumentet i popmusikken. Det har utikla seg til å bli eit instrument som kan skape eit mangfald av lydar og stilar i sjangrar som varierer frå pop og rock til country, blues og jazz. Det har vore ein avgjerande del i utviklinga av elektrisk blues, rock and roll, rock, heavy metal og mange andre musikksjangrar. 

Utforminga av den elektrisk gitaren og korleis kassen, halsen, stolen og pickupane ser ut har variert mykje. Gitaristar kan ha ein fast stol eller ein fjørbelasta hengsla stol som gjer at gitaristane kan «bøye» tonane eller akkordane opp eller ned og skape vibratoeffektar. Gitarlyden kan endrast ved hjelp av nye speleteknikkar som å bøye strengane, «pull-off», tapping, «hammer-on», bruke lydfeedback eller slide. Det finst fleire typar elektrisk gitarar, som solid-body-gitarar (gitarar utan holrom), og forskjellige typar gitarar med hole kassar. Ein elektrisk gitar har vanlegvis seks strengar (vanlegvis stemt E, A, D, G, H, E frå den lågaste til den høgaste strengen), men kan òg ha sju strengar der den lågaste strengen då vanlegvis er ein H. 12-strengsgitarar har seks par av strengar. 

Pop- og rockegrupper brukar ofte elektrisk gitar i to roller. Rytmegitar spelar akkordsekvensar eller progressjonar og riff og er med på å setje rytmen (som ein del av ein rytmeseksjon). Den andre er sologitar, som vert nytta il å spele instrumentale melodilinjer, melodisk fyll og soloar. I ei lita gruppe, som ei powertrio, kan gitaristen byte mellom begge roller. I større rocke- og metalband er det som regel ein rytmegitarist og ein sologitarist.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Elektrisk gitar» frå ,  den 17. februar 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

 ON! The Beginnings of Electric Sound Generation

Gitarar
Klimpreinstrument
Elektriske musikkinstrument
Rockeinstrument
Jazzinstrument
Bluesinstrument
CBS

CBS Broadcasting Inc. eller CBS (forkorting av det tidlegare namnet Columbia Broadcasting System) er eit av dei fire største kringkastingsselskapa i USA. Det er eit nettverk av fjernsyns- og radiokanalar som tilhøyrer CBS Entertainment Group i Paramount Global. CBS har hovudkvarter i CBS Building i New York by.

Nettverket har opphav i United Independent Broadcasters, Inc., eit radionettverk skipa i Chicago av talent-agenten Arthur Judson frå  New York i januar 1927. I april same året investerte Columbia Phonograph Company, eigarselskapet til Columbia Records, i verksemda, som blei omdøypt til Columbia Phonographic Broadcasting System (CPBS).

Sjå òg 
 CBS News
 CBS Sports

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «CBS» frå ,  den 25. juni 2023.

Bakgrunnsstoff 
 

USA-amerikanske kringkastingsselskap
Skipingar i 1927
The Walt Disney Company

The Walt Disney Company (som regel forkorta til Disney) er eit av verdas største medie- og underhaldningsføretak. Det vart grunnlagt som eit animasjonsstudio i 1923 av Walt Disney og bror hans Roy Oliver Disney. Det er i dag USA sitt nest største mediekonsern. Selskapet har sitt hovudkvarter i Burbank i California.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Offisiell nettstad

 Walt Disney Company
Skipingar i 1923
USA-amerikanske medieføretak
USA-amerikanske underhaldningsføretak
Christer Torjussen

Christer Torjussen () er ein norsk standup-komikar. Han vann Stå Opp-Prisen i 2004, og opptrer fast på klubbscenar som Latter, Reis Deg Komikerklubb-kveldar på Lille og Prøverøret i Oslo.

Deltaking 
 Fear Factor Norge
 Gal Kanal'''
 Skal vi danse'' (deltakar)

Bakgrunnsstoff 
 

Torjussen, Christer
Torjussen, Christer
Skulenedlegging

Skulenedlegging er det å avslutta drift av ein skule. Ofte legg ein ned småskular og nærmiljøskular på grunn av lite elevtal, eller for å spara pengar gjennom sentralisering. Frå 2010 og 2020 vart det lagt ned i gjennomsnitt 50 skular i året i Noreg. 

Skulenedlegging fører til fleire lokale kontroversar og protestaksjonar då mange meiner det er negativt at skuleungar får lenger veg til skulen og må gå i større klassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Skulenedlegging. Emneportal ved NRK.no
 http://lufs.no - LUFS - Ein organisasjon som prøvar å bekjempe skulenedlegging

Utdanning
Nedleggingar
Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij

Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij () var ein russisk, seinare sovjetisk språkforskar og etnograf.

Tsjarnoluskij deltok i forskingsreisa til Kola-halvøya i 1927, der vart interessa hans vekt for samisk språk. Han samla inn etnografisk materiale, delar av dette vart publisert først 30-40 år seinare, på 1960- og 1970-talet.

Pausen på 30 år mellom forskingsreise og publisering heng saman med den nye sovjetiske språkpolitikken etter midten av 30-talet. Mange nasjonale akrivistar vart skulda for nasjonalistiske avvik, og samarbeid med fascistiske språkforskarar i andre land.

Tsjarnoluskij kunne slå fast at dei samiske eventyra hadde teke opp i seg samanhengar mellom samane og komiane.

Viktige arbeidd 
 Tsjarnoluskij, V.V.: 1930: Materialy po bytu loparei. Leningrad 1930.
 Tsjarnoluskij, V.V.: 1962: Saamskije skazki (samiske eventyr)

Bakgrunnsstoff 
 Leif Rantala. 2005. "Saami studies: Russia/USSR." I: The Saami: a cultural encyclopaedia, red av Ulla-Maija Kulonen, Irja Seurujärvi-Kari og Risto Pulkkinen. Helsinki: SKS. 363–365. Elektronisk versjon

Kildinsamisk språk
Russiske språkforskarar
Sovjetiske språkforskarar
Personar innafor samisk språkforsking
Björn Collinder

Björn Collinder () i Sundsvall var ein svensk fennougrist og språkforskar, professor i fennougristikk etter K.B.Wiklund.

Collinder, Björn
Personar innafor samisk språkforsking