kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Nagorno-Karabakh

Nagorno-Karabakh (‘Fjellrik svart hage’) er eit område i Aserbajdsjan som har vore okkupert av Armenia frå 1993 til 2023. Før området blei lagt att under Aserbajdsjan budde det rundt 145 000 menneske i området, hovudsakleg armenarar. Hovudstaden av den autonome republikken var Stepanakert. Delar av området som ikkje var under armensk kontroll er i hovudsak folkesett av aserbajdsjanarar og kurdarar.

Historie 
Sidan antikken har Nagorno-Karabakh vore ein del av andre, mektige statar, som Armenia, Kaukasisk Albania og Persarriket, før området blei overført til Russland ved Gulestan-freden ved slutten av den første russisk-persiske krigen i 1813. I 1822 blei området ein del av den russiske og seinare sovjetiske provinsen Aserbajdsjan. Tilflytting av armenarar førte til at denne folkegruppa var i fleirtal (76 %) då Sovjetunionen blei oppløyst i 1991, og krav om overføring av området førte til ei folkeavstemming i desember same året. Eit stort fleirtal stemte for sjølvstende frå Aserbajdsjan, men avstemminga blei boikotta av det aseriske mindretalet (23 %). Den aukande spenninga i området førte til valdsaksjonar mot armenarar i Aserbajdsjan og aseriar i Armenia, deretter flyktningestraumar begge vegar. I 2001 var 95 % av innbyggjarane armenarar. Konflikten førte etter kvart til open krig mellom Armenia og Aserbajdsjan. Med russisk hjelp kom partane fram til ei uoffisiell våpenkvile den 12. mai 1994. Våpenkvila gjeld enno, men situasjonen mellom dei to landa er framleis spent. 

Nagorno-Karabakh var før okkupasjonen i praksis sjølvstendig, men svært tett knytt til Armenia. Til dømes var valutaen i området, dram, den same som i Armenia, og den tidlegare presidenten i Nagorno-Karabakh, Robert Kocharian, blei først statsminister (1997), og deretter president (1998) i Armenia. Men det internasjonale samfunnet ser stadig på Nagorno-Karabakh som del av Aserbajdsjan.

I september 2023 blei republikken okkupert av aserbajdsjanske militærstyrkar. Dette førte til masseflukt av den armenske befolkinga. Ni månadar før okkupasjonen hadde Aserbajdsjan blokkert alle ferdselsårer rundt Nagorno-Karabakh, noko som skapte mangel på mat og medisin der. Sjølv om flukta av den armenske befolkinga skjedde som fylgje av at flyktningane var redde for folkemord, fann det også stad tvangsutkastingar av armenarar. I bygda Vaghuhas avfyrte til dømes aserbajdsjanske soldatar skot i vêret og gav bygdefolket ordre om å dra til Armenia.

Kart

Merknadar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nagorno-Karabakh» frå ,  den 30. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

 «Konflikt med gamle røtter» hjå Aftenposten.
 Nagorno-Karabakh profile hjå BBC.

Aserbajdsjan
Armenia
Kaukasus
Omstridde område i Asia
Aschaffenburg

Aschaffenburg er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 70 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den høgre breidda til Main og ved foten av Spessart. Byen Aschaffenburg er ikkje ein del av landkreisen Aschaffenburg, men er det administrative setet. Han vert òg kalla Tor zum Spessart eller «døra til Spessart». Sjølv om byen i dag ligg i Bayern, reknar dei seg sjølv som ein by av Franken, trass i at byen aldri var ein del av det historiske Franken, men høyrte til erkebispedømet Mainz.

Historie 
Dei tidlegaste spora etter menneske i området rundt Aschaffenburg går tilbake til steinalderen. Aschaffenburg, som i mellomalderen vart kalla Ascapha eller Ascaphaburg, var opphavleg ein busetnad for alemannarar. Romerske legionar hadde òg ein leir her, og på ruinane av deira castra bygde den frankiske Major Domus ei borg. St. Boniface reiste eit kapell for St. Martin og grunnla eit benediktinar kloster. Ei steinbru over Main vart bygd av erkebiskop Willigis i 989. Adalbert gav byen fleire privilegium rundt 1122. I 1292 vart det halde eit kyrkjemøte her, og i 1474, før den som vart halde i Wien, ein Reichstag der konkordatet vart avgjort, stundom kalla Aschaffenburgkonkordatet.

Byen vart hardt råka av trettiårskrigen og vart halde av fleire krigførande makter. I 1842-1849 bygde kong Ludvig I av Bayern ein landstad vest for byen kalla Pompejanum, sidan det var ei etterlikning av huset til Castor og Pollux i Pompeii. I 1866 vann Preussen eit stor siger mot Austerrike i nærleiken av byen under den austerriksk-prøyssiske krigen.

Under den andre verdskrigen vart Aschaffenburg kraftig bombardert av allierte bombefly, inkludert Schloss Johannisburg.

Landkreisein Aschaffenburg hadde eit areal på 1 694 km². Han var ein del av kurfyrstedømet til erkebiskopen Mainz, og i 1803 vart han gjeve over til kanslaren, erkebiskopen Karl von Dalberg. I 1806 vart han annektert av storhertugdømet Frankfurt og i 1814 overført til Bayern.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Aschaffenburg» frå ,  den 30. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Bayern
Fatah

al-Fatah () er ein del av den palestinske nasjonale frigjeringsrørsla, og er den største gruppa innanfor PLO.

Namn
Fatah er eit omvendt akronym av Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini, «Palestinas nasjonale frigjeringsrørsle». Ordet «Fatah» tyder òg «erobring» på arabisk.

Soge
Al-Fatah vart skipa på slutten av 1950-talet av unge palestinarar, mellom dei Yassir Arafat. Målet deira var å frigjere Palestina frå det dei såg som ein israelsk okkupasjon. Somme har sett organisasjonen som ein terror-organisasjon, særleg i Israel. Partiet Fatah er i dag konsultativ medlem av den Sosialistiske Internasjonalen. 

Fatah har ein pågåande konflikt med islamistrørsla Hamas, som kontrollerer Gaza. Fatah synest derimot å stå sterkare på Vestbreidda. 

Fatah sitt ungdomsforbund Fateh Youth (Shabibet Fateh) er konsultativ medlem i IUSY, den internasjonale organisasjonen der også AUF er medlem.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Fatah» frå ,  den 30. juni 2007.

Bakgrunnsstoff

Palestinske organisasjonar
Midtausten
Palestina
FIDA

FIDA er eit palestinsk politisk parti, som arbeider innanfor PLO. På norsk tyder det offisielle namnet Al-Ittihad al-Dimuqrati al-Filastini omtrent «Palestinas demokratiske union».

Historie
FIDA vart skipa i 1990 ved ei kløyving i organisasjonen DFLP, der FIDA tok eit meir moderat standpunkt i den israelsk-palestinske konflikten. FIDA har prøvd å etablere seg som eit sekulært og demokratisk venstresidealternativ i palestinsk politikk. 

FIDA har eit ungdomsforbund, kvinnegrupper og faglege grupper, men ingen væpna fløy – ulikt mange andre palestinske politiske organisasjonar. 

Slagordet til FIDA er fridom, sjølvstende, rett til å vende tilbake, demokrati og sosialisme. Partiet presenterer seg som eit sekulært demokratisk-sosialistisk parti. FIDA er SV sin hovudsamarbeidspartner mellom dei palestinske partia. 

FIDA går inn for ei tostats-løysing basert på den grøne linja, det vil seie dei israelske grensene frå før 1967. Dei vil ha Aust-Jerusalem som hovudstad i eit sjølvstendig Palestina. 

Ved valet i 2006 samarbeidde FIDA med DFLP og Det palestinske folkepartiet (PPP) i alliansen Alternativ (al-Badeel). Dei fekk om lag tre prosent av stemmene, og har to representantar i nasjonalforsamlinga.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «en:» frå ,  den 30. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 
 

Palestina
Palestinske organisasjonar
Midtausten
Venstresosialistar og reformkommunistar
Skipingar i 1990
Det palestinske folkepartiet

Det palestinske folkepartiet (PPP) er eit palestinsk politisk parti. Det vart skipa i 1982 som Det palestinske kommunistpartiet. 

Det opphavlege palestinske kommunistpartiet vart skipa alt i 1919. Etter at staten Israel vart oppretta, og Jordan annekterte Vestbreidda, slutta kommunistane der seg først til Det jordanske kommunistpartiet. 

Det nystarta palestinske kommunistpartiet slutta seg i til PLO i 1987. Det skifta namn i 1991, til Det palestinske folkepartiet. 

PPP gjekk sterkt inn for Osloavtalen. 

Ved valet i 2006 stilte PPP opp saman med FIDA og DFLP i ei fellesliste for venstrepartia dei kalla Alternativet (al-Badeel).

Kjelder
 Den engelskspråklege wikipediaen.

Bakgrunnsstoff
 www.palpeople.org 

Midtausten
Palestina
Palestinske organisasjonar
Venstresosialistar og reformkommunistar
Skipingar i 1982
Den demokratiske fronten for frigjering av Palestina

Den demokratiske fronten for frigjering av Palestina (DFLP) er ein palestinsk politisk og militær organisasjon. Han bygde før på kommunismen, men er no meir allment sosialistisk. DFLP vart skipa i 1969, som ei utbrytargruppe frå PFLP. DFLP er med i PLO. 

DFLP er først og fremst aktiv mellom palestinarar i Syria og Libanon, men har òg eit visst nærvær på Vestbreidda og i Gaza. 

Målet til organisasjonen har vore å opprette ein felles demokratisk stat for palestinarar og jødar, men dei har godteke forhandlingar med Israel om ei tostats-løysing, og seier ein felles stat er meir ein «visjon» for ei fjernare framtid. 

DFLP har ei væpna grein, men har sidan 1970-talet teke avstand frå åtak på sivile, og berre gjort operasjonar mot soldatar på okkupert område. Sjølvmordsbombing og åtak inne i sjølve Israel tek dei sterkt avstand frå. 

Ved valet i 2006 gjekk dei saman med Det palestinske folkepartiet og FIDA i venstrealliansen Alternativet (al-Badeel).

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Demokratiska fronten för Palestinas befrielse» frå ,  den 30. juni 2007.

Bakgrunnsstoff

Midtausten
Palestina
Palestinske organisasjonar
Venstresosialistar og reformkommunistar
Væpna venstregrupperingar
Skipingar i 1969
Rosenheim

Rosenheim er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg der elva Inn og Mangfall renn saman. Han er administrativt sete for landkreisen Rosenheim, men er ikkje ein del av han. 

I 1234 vart Rosenheim først nemnd som ein kjøpstad. 

Sjølve byen har eit innbyggjartal på om lag 60 000, men i det omliggande området bur det opp til 125 000 innbyggjarar. Rosenheim ligg 450 meter over havet og dekkjer eit areal på 37-38 km².

Kjende personar 
 Nicholas McCarthy
 Siegfried Fischbacher
 Hermann Göring
 Nadine Samonte
 Hans-Ulrich Rudel

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Rosenheim» frå ,  den 1. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Bayern
Mahmoud Abbas

Mahmoud Abbas (), også kjend som Abu Mazen (ابو مازن), er ein leiande palestinsk politikar og akademikar. Han var også med på å stifte Fatah, den største fraksjonen i PLO.

Liv og virke
Familien flykta til Syria under krigen i 1947–1948. Han studerte juss ved Universitet i Damaskus, og har doktorgrad i historie frå Moskva.

Abbas signerte Oslo-avtalen på vegner av PLO. Han leidde PLO si forhandlingsavdeling frå 1994 til 2003 og var den første palestinske statsministeren for dei palestinske sjølvstyresmaktene. Abbas har vore leiar for den palestinske organisasjonen PLO sidan Yassir Arafat døydde 11. november 2004.

Han blei vald som president for dei palestinske sjølvstyresmaktene ved presidentvalet i Palestina i 2005.

Namnet Abu Mazen er ein heiderstittel som uttrykkjer vørdnad i det palestinske samfunnet og viser til rolla hans som far til Mazen, eldste son hans. Det er vanleg for arabiske menn å ha slike namn.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Mahmoud Abbas» frå ,  den 2. juli 2007.

Bakgrunnsstoff

Abbas, Mahmoud
Abbas, Mahmoud
Abbas, Mahmoud
Nigerelva

Niger er den største elva i Vest-Afrika, over 4000 km lang. Ho renn gjennom Guinea, Mali, Niger, på grensa til Benin og til slutt gjennom Nigeria. Ho renn ut i eit massivt delta. Niger er den tredje lengste elva i Afrika, berre Nilen og Kongo er lengre. Den viktigaste bielva til Niger er Benue.

Namnet på elva 
Namnet Niger kjem truleg frå tamasjek ɣer n ɣeren 'elvanes elv, elva av elvar', med ei misforstådd europeisk tilpassing til det latinske adjektivet niger 'svart'. På bambara heiter elva Joliba, som tyder 'blodelva'; jf. joli 'blod', ba 'elv'. På fulfulde heiter ho Maayo ɓaleewo, som tyder 'den svarte elva'; jf. maayo 'elv', ɓaleewo 'kvit' (i NGO-klassen). På songhay heiter ho Isa Ber 'storelva', og på joruba Oya, etter ei elvegudinne knytt til Niger.

Fotnotar 

 
Elvar i Guinea
Elvar i Mali
Elvar i Niger
Elvar i Benin
Elvar i Nigeria
Fylkesveg 7200

Fylkesveg 7200 i Nordland går mellom Terråk og Fuglstad i Åbygda i Bindal kommune. Vegen er 21,0 km lang.

Fram til 2019 hadde vegen nemninga fylkesveg 1.

Kommunar og knutepunkt

 Terråk
 Vassås bru (400 m)
Vassås
Myra
 Heimatunnelen (460 m)
Aunet
 Fuglstadbrua
Endepunkt Fuglstad, Åbygda

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 001
Vegar i Bindal
Wikimedia Noreg

Wikimedia Noreg (bokmål Wikimedia Norge; nordsamisk Wikimedia Norga; lulesamisk Wikimedia Vuodna; sørsamisk Wikimedia Nöörje; kvensk Wikimedia Norja) er ein norsk ideell organisasjon som vart stifta den 23. juni 2007 for å styrka Wikimedia-tenester på norsk og samisk. Organisasjonen vart stifta som ein medlemsorganisasjon under eit møte i Nasjonalbiblioteket i Oslo. 

Styreleiar frå 2022 er Marie Nicolaisen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 
 Sider på Wikimedia Meta

Norske organisasjonar
Wikimedia
Skipingar i 2007
Fylkesveg 7630

Fylkesveg 7630, tidlegare fylkesveg 868 i Nordland, går mellom Trivatnet ved Raftsundbrua i Hadsel kommune og Holand i Vågan kommune. Vegen fylgjer austsida av Raftsundet og er 29,6 km lang.

Historie

Vegen mellom Digermulen og Kongselv vart opna i 1976. Frå Kongselv var det ferjesamband til Hanøy og Kaljord. Då fyrste del av Lofotens fastlandssamband, E10, vart opna frå Fiskebøl til og med Raftsundbrua i 1998, vart fylkesvegen langs Raftsundet bygd vidare frå Kongselv til Raftsundbrua, og bygdene på austsida av Raftsundet fekk dermed ferjefritt vegsamband til Svolvær.

Ferjesambandet frå Digermulen til Finnvika på Store Molla vart opna i 2001, etter at det var blitt bygd veg på vestsida av Store Molla. Før det hadde det vore ferjesamband frå Digermulen til Svolvær via Ulvåg og Brettesnes på Store Molla.

Vegen frå Holand til Storfjell stod ferdig i 1998.

Kommunar og knutepunkt

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fylkesvei 868 (Nordland)» frå ,  den 14. mai 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
Digermulen.de: Historie 
NRK Nordlands fylkesleksikon: Raftsundet

Bakgrunnsstoff

 7630
Ferjesamband i Nordland
Vegar i Hadsel
Vegar i Vågan
Skjernøysundbrua

Skjernøysundsbrua stod ferdig bygd i 1964, men vegen fram var ikkje ferdig før i 1966. Brua bind saman Skjernøy med fastlandet i resten av Mandal kommune. Etter at brua kom, har folketalet nesten dobla seg på Skjernøy. Brua er smal, og det skjer ofte at bilar må rygga når dei møter andre bilar på brua. 

Etter bygginga av Spangereidkanalen er odden på nordsida av Skjernøysund det sørlegaste fastlandspunktet i Noreg. 
Odden ligg der brua går over til Skjernøya, kring 4 kilometer søraust for Mandal sentrum.

Bakgrunnsstoff 

 Norges sørligste punkt  i nettavisen.no

Bruer i Agder
Vegar i Lindesnes
Bruer opna i 1966
1966 i Noreg
Kurt Asle Arvesen

Kurt Asle Arvesen () er ein norsk syklist frå Eresfjord i Nesset kommune i Møre og Romsdal. Han sykla profesjonelt frå 1998 til 2011, og arbeider no for det britiske laget Team Sky.

Arvesen har delteke i alle dei store Grand Tour-ritta. I 2003 vann han ein etappe i Giro d'Italia. I 2004 vart han sett på som ein av Tour de Frances mest uheldige ryttarar etter å ha velta og skadd seg på fleire av etappane, men han fullførte likevel. I 2005 var han med i eit brot på 17. etappe, og låg lenge an til å vinne, men vart teke att like før målstreken. I 2006 var han ein av tre nordmenn som deltok i Vuelta a España.

20. mai 2007 tok Arvesen den andre etappesigeren sin i Giro d'Italia, nøyaktig fire år etter den første. Etter å ha vore i brot med ei stor gruppe, slo han regjerande verdsmeister Paolo Bettini i spurten. Arvesen stiller til start for CSC i Tour de France 2007, etter å ha vorte teke ut på laget av sportsdirektør Bjarne Riis 29. juni 2007.

Kurt Asle Arvesen vann 11. etappe i Tour de France 2008.

Merittar

VM og NM 
 U-23-verdsmeister på landevei (1997)
 Noregsmeister på landeveg (1997, 1998, 2002, 2008, 2009)
 Noregsmeister på tempo (2001, 2006)
 Nr. 13 under VM i Salzburg i 2006

Andre ritt 
 2002 - 1. plass på 3. etappe i Post Danmark Rundt.
 2003 - 1. plass på 10. etappe i Giro d'Italia.
 2004 - 1. plass Post Danmark Rundt 
 2004 - 1. plass CSC Classic 
 2005 - 2. plass i Post Danmark Rundt.
 2005 - 2. plass på 17. etappe i Tour de France 2005
 2005 - 2. plass på 5. etappe i Tour of Britain
 2006 - 1. plass Ster Elektrotoer
 2006 - 2. plass i Paris-Tours.
 2007 - 1. plass på 8. etappe i Giro d'Italia
 2007 - 3. plass i Ster Elektrotoer
 2008 - 1. plass på 11. etappe i Tour de France.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Den offisielle heimesida til Kurt Asle Arvesen

Norske syklistar
Norske deltakarar under sommar-OL 2000
Syklistar under sommar-OL 2000
Norske deltakarar under sommar-OL 2004
Syklistar under sommar-OL 2004
Norske deltakarar under sommar-OL 2008
Syklistar under sommar-OL 2008
Folk frå Nesset
Fylkesveg 720

Sjå òg Fylkesveg 720 (fleirtyding)
Fylkesveg 720 (Fv720) går mellom Hjellebotn i Steinkjer og Keiserås i Indre Fosen.

Han tar av frå fylkesveg 715 ved Keiserås og går mot nordvest til Leira. Fra Leira går han i rett linje mot nord-aust gjennom Skaugdalen forbi Olsøy der han kryssar Fv715, vidare langs Verrasundet, Beitstadfjorden og Beitstadsundet til Hjellebotn der han møter fylkesveg 17.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma tredde i kraft fekk han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Hjellebotn

 frå Malm til  Almlia (9,8 km)
 frå Follafoss til  Mørreaunet i Åfjord
 frå Verrabotn til  Meltingen

 Stobrua (32 m)
 Olsøy
  Einebakk
  frå Seter til Einebakk (5,4 km)
  frå Foss til  Bestvoll (7,1 km)
  Leira, til  Rødsjø
  frå Flyta til   Reinskloster (8,2 km)
  frå Mo til  Hermstad
  frå Tjønnbakken til  Denstad (2,9 km)
 Keiserås

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Steinkjer
Vegar i Indre Fosen
Skjelpadder

Skjelpadder er anapside krypdyr av ordenen Testudines. Dei er kjenneteikna ved at størsteparten av kroppen er dekt med eit hardt beinskal utvikla frå ribbeina, og ved at hovudskalla manglar andre opningar enn dei til auga og nasebor. Gruppa er den eldste nolevande krypdyrordenen; dei eldste fossilane som er funne stammar frå over 215 millionar år sidan. Per i dag finst det 300 artar skjelpadder, både på land, i ferskvatn og i havet.

Skjelpadder i Noreg 
I norsk fauna er skjelpadda ein særs sjeldan gjest. Likevel har det førekome nokre få observasjonar av havskjelpadde, både drive i land og frittsymjande utanfor kysten. Det er registrert totalt to artar her; uekte karett og havlêrskjelpadde.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Testudines» frå ,  den 10. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 
 

Krypdyr
Samurai

Samurai (侍) var ein krigar-aristokrat i det føydale Japan. Ordet «samurai» betyr 'ein som tener', og samuraiane tente som regel ein høgareståande aristokrat, ein daimyo. Ein herrelaus samurai blei kalla ein ronin.

Samuraiane følgde ein æreskodeks, bushido ('riddaren sin veg'), som skildra korleis ein samurai skulle leve og døy. Desse tradisjonane varte lenge etter samuraiane, og var viktige i den japanske hæren heilt til etter andre verdskrigen. Samuraiane mista dei fleste av privilegia sine under Meijirestaurasjonen i 1868. 

Den klassiske væpninga for ein samurai var to sverd, det lange katana og det kortare wakizashi, saman kalla daisho. Daisho blei bore i obi, på venstre side av kroppen. Katana var forboden å bere for ikkje-samuraiar.

Sjølv om det ikkje finst samuraiar meir så lever dei vidare som eit symbol for det historiske Japan og for klassisk krigarmoral. Dei blir ofte skildra i filmar, tv-seriar, bøker og teikneseriar både i Japan og i resten av verda. Variantar av stridsteknikkane deira lever vidare i dag som moderne budo-kampsportar som iaido, kendo og judo.

Sjå òg 
 Riddar
 Ninja

Kjelder

Japansk historie
Militærhistorie
Japanske ord og uttrykk
Bjørnedyr

Bjørnedyr eller tardigradar (Tardigrada, 'dei som går sakte') er mikroskopiske, segmenterte dyr nærskylde leddyra. Dei lever i vassfilm, og er vanlegvis mellom 0,1 og 1,5 mm store.

Skildring 
Kroppen til eit bjørnedyr er delt i fire segment - hovudet ikkje rekna med. Kvart kroppssegment har eit beinpar, og kvart bein har eit par klør eller tær. Utanpå kroppen sit det eit eksoskjelett av kitin som må skiftast ut i takt med at dyret veks.

Bjørnedyra er protostomiar med ekte coelom, men kroppshola er redusert til eit lite holrom rundt kjønnsorgana. Dei er særkjønna og legg egg.

Som med mange artar rundmark og hjuldyr førekjem det euteli hjå bjørnedyra: Alle vaksne individ av ein art har nøyaktig det same talet på celler i kroppen.

Dei fleste bjørnedyra lever av planterestar eller bakteriar, men det finst òg nokre få kjøtetarar.

Kryptobiose 
Bjørnedyr høyrer med mellom dei få dyregruppene som er i stand til kryptobiose. Dette inneber at dei metabolistiske prosessane i kroppen vert redusert til eit minimum, faktisk heilt ned til under 0,01 % av normaltilstanden, og at vassmengda vert redusert til om lag 1 % av det normale. Dette er noko dyra gjer for å klara seg gjennom tøffe tider; når tilhøva vert for harde for dyra kan dei tilsynelatande stoppa alle livsfunksjonar, for så å vakna opp att like friske og raske opptil fleire tiår seinare.

Lista over kva for tilhøve bjørnedyra kan overleva er imponerande:

 Temperatur: Bjørnedyr kan overleva ein temperatur på 151 °C i få minutt, -200 °C i fleire dagar og -272 °C (1 °C  frå det absolutte nullpunktet) i nokre få minutt.
 Radioaktivitet: Der eit menneske som vert utsett for 10-20 gray med røntgenstråler vil døy momentant, kan eit bjørnedyr ifølgje forsøk gjort av Raul M. May overleva strålingsdosar på opptil 5700 gray.
 Trykk: Bjørnedyr tolar vakuum. Nyare forsking viser at dei moglegvis òg kan tola trykk med ei høgd på så mykje som 6000 atmosfærar; nesten seks gongar så mykje som trykket i Marianergropa.
 Uttørking: Då ei uttørka mosedott som hadde lege på eit museum i 120 år vart tilsett fuktigheit, oppdaga ein sprell levande bjørnedyr i han.

Det har òg vorte påvist at dyra har sterk toleranse overfor sterke syrer og baser.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Zoologi
Dyr
Hjort

Hjorten (Cervus elaphus) er eit stort hjortedyr vanleg i mesteparten av Europa, Kaukasus, Vesle-Asia og Atlasfjella. Han høyrer med mellom dei kommersielt viktigaste ville dyra på landjorda i Noreg; det siste tiåret har det vorte skote over 20 000 dyr i året. Hannen hjå hjort vert kalla bukk eller kronhjort, hoa hind eller kolle og ungane kalvar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Hjortedyr
Delfinfamilien

Delfinfamilien omfattar 36 artar tannkval som lever i havet. Gjennomsnittsdelfinen er mellom 2 og 3 meter lang og veg som regel ein stad i mellom 50 og 200 kg, men det finst både mindre (den 1,2 m lange hektordelfinen) og større (den opptil 8 meter lange spekkhoggaren) artar. Alle medlemmane i familien lever stort sett av fisk og blekksprut, og lever for det meste på grunt vatn – særleg på kontinentalsoklane.

Bakgrunnsstoff 
 

Kvalar