kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Wikimedia Commons

Wikimedia Commons er eit Wikimedia-prosjekt som starta den 7. september 2004. Commons på engelsk tyder sams eller felles. Det kan òg visa til ei allmenning.

Commons er ei database med ulike filer, som bilete, videoar og lyd, som er heilt eller delvis frigjevne frå opphavsrettsvernet. Filene kan lastast ned av alle, men hovudmålet for prosjektet er at det skal kunna brukast av dei andre Wikimedia-prosjekta som til dømes Wikipedia, Wiktionary og Wikibooks.

Prosjektet prøver å vera internasjonal og språknøytralt. Det vil seia at dokumentasjonen skal omsetjast til så mange språk som råd, og at filene ikkje alltid blir skildra eller sorterte på engelsk.

Bakgrunnsstoff 

 Nynorsk hovudside på Commons
 Korleis ein brukar Wikimedia Commons
 Vegvisar for å lasta opp filer

Wikimedia
Skipingar i 2004
Solfrid Sivertsen

Solfrid Sivertsen () er ein norsk forfattar, lyrikar og bibliotekar. Ho debuterte i 1986 med novellesamlinga Porselensfiguren. Sivertsen har fått anerkjenning som ein forfattar som kan skriva innsiktsfullt og klisjéfritt om djupet bak det tilsynelatande kvardagslege. Musikaren og komponisten Kenneth Sivertsen var bror hennar og han sette musikk til fleire av dikta hennar.

Bibliografi

Bøker

I bøker - eit utval

Prisar 
 Nynorsk litteraturpris 1995, for Grøn Koffert

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Utgjevingar av Solfrid Sivertsen i Biblioteksøk

Folk frå Bømlo
Forfattarar frå Hordaland
Nynorskforfattarar
Norske bibliotekarar
Norske lyrikarar
Norske barnebokforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske romanforfattarar
Vinnarar av Nynorsk litteraturpris
Det Norske Teatret

Det Norske Teatret er eit teater i Oslo som spelar på nynorsk og norske målføre. Teatret vart skipa 22. november 1912 med Hulda Garborg som styreformann.

Historie
Teatret hadde si fyrste framsyning i Kristiansand 2. januar 1913, og la deretter ut på spelferd. Fyrste framsyning i Oslo var 6. oktober 1913 med Jeppe på Berget av Ludvig Holberg, omsett til nynorsk av Arne Garborg. Opninga skjedde med kong Håkon 7. til stades. Framsyningane etterpå var prega av at riksmålsungdomar prøvde å få stogga dei med makt ved å demonstrere i gata utanfor teatret, dei såkalla teaterslaga. Noko av det same hende i 1948, då teatret framførte Peer Gynt i nynorsk omsetjing, med musikk av Harald Sæverud.

Dei fyrste åra heldt teatret hus i Teatersalen i Rosenkrantz gt 8, hjå Bondeungdomslaget i Oslo. Deretter flytte det til Stortingsgata 16, fram til det i 1985 fekk eit nytt og moderne teaterbygg i Kristian IVs gate. Nybygget var teikna av Arkitektkontoret 4B, og vart heidra med utmerkinga Betongtavlen i 1986.

Teatret er særleg kjend for å spele musikkspel. Dei største suksessane gjennom tidene har vore musikkspela Les Misérables, Cats, Piaf, Jesus Christ Superstar og Next to Normal. Teatret har også gjeve ut cd-ar, til dømes Så lenge skuta kan gå, som det vann Spellemannprisen med i open klasse i 1979.

Som det einaste større teatret i Noreg er Det Norske Teatret privat ått, av lutlaget Det Norske Teatret LL. Sidan staten gjev om lag 100 millionar kr i årleg tilskot peikar staten ut tre av fem valde styremedlemer, medan årsmøtet fritt vel to medlemer. Dei tilsette har to medlemer i styret.

Bondeungdomslaget i Oslo er største eigar, elles eig mållag og ungdomslag over heile landet og mange privatpersonar luter i teatret.

Teatersjef er Erik Ulfsby.

Teatersjefar 
 1912–1915 Rasmus Rasmussen
 1915–1916 Amund Rydland
 1916–1917 Anton Heiberg/Amund Rydland
 1917–1918 Amund Rydland
 1918–1920 Sigurd Eldegard/Amund Rydland
 1920–1922 Amund Rydland
 1922–1933 Ingjald Haaland
 1933–1934 Hans Jacob Nilsen
 1934–1936 Oscar Braaten
 1936–1942 Knut Hergel
 1942–1945 Cally Monrad
 1945–1946 Knut Hergel
 1946–1950 Hans Jacob Nilsen
 1950–1951 Edvard Drabløs
 1951–1953 Ole Gregor Liljedahl Barman
 1953–1961 Nils Sletbak
 1961–1975 Tormod Skagestad
 1975–1976 Svein Erik Brodal
 1976–1979 Tormod Skagestad
 1979–1990 Svein Erik Brodal
 1990–1997 Otto Homlung
 1997–2010 Vidar Sandem
 2011–     Erik Ulfsby

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Alfred Fidjestøl Trass alt. Det norske teatret 1913-2013 Dramatiske scener frå 100 års teatereventyr, Samlaget 2013 ISBN 9788252178753

 
Målrørsla
Nynorsk
Teater i Oslo
Vinnarar av Spellemannprisen
Skipingar i 1912
Betongtavlen
Hulda Garborg
Grunnstoff

Eit grunnstoff er eit stoff som ikkje kan skiljast i fleire stoff ved konvensjonelle kjemiske metodar. Det består av atom med same atomnummer, det vil seia same talet proton i atomkjernen. Atoma kan vera av ulike isotopar, altså med ulikt tal nøytron og ulik atommasse, men dei kjemiske eigenskapane er i hovudsak avhengige av protontalet.

Dei fleste stoffa rundt oss er bygde opp av eit lite tal grunnstoff som finst i store mengder på jorda. Den store variasjonen i materiale kjem rundt oss kjem frå at grunnstoffa er bundne saman på svært ulike måtar, som molekyl.

Så langt (2023) er det oppdaga 118 grunnstoff, men berre 94 av dei finst i naturen. Dei siste stoffa er blitt til ved kjernefysiske reaksjonar framkalla av menneske. Desse er radioaktive stoff med svært kort halveringstid, og er forsvunne frå jorda sidan ho og dei blei til.

Så vidt ein veit er hydrogen, det enklaste grunnstoffet, òg det mest vanlege i universet, med helium på andreplass. På jorda er oksygen og silisium dei vanlegaste grunnstoffa, og ein finn dei særleg i ulike mineralsambindingar. 

Ein får stoff som er bygd opp av molekyl dersom grunnstoff som er ikkje-metall reagerer med kvarandre. Dersom eit stoff som er metall og eit anna som er ikkje-metall reagerer, vil dette gje eit stoff som er bygd opp av positive og negative ioner. Slike stoff blir kalla ionesambindingar eller salt.

Sjå og 
 Periodesystemet
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell

Fotnotar 

Kjemi
Ion

For mannsnamnet Ion sjå Jon

Eit ion er eit atom eller molekyl som har elektrisk ladning. Dersom eit atom mistar eller tek til seg elektron, 
blir det ionisert – altså at det i staden for å vere elektrisk nøytralt, har det fått ein elektrisk ladning som tiltrekk eller fråstøyter andre ion. Ion med motsette ladningar tiltrekk kvarandre og kan danna ionebindingar. 

Ei samling ion som ikkje er i løysing, eller ein gass med eit visst tal ladde partiklar, blir kalla plasma. Dette blir sett på som den fjerde aggregattilstanden fordi han oppfører seg svært ullikt frå andre gassar, væsker eller faste stoff.

Typar av ion 
I eit nøytralt atom er talet på proton og elektron likt. Dersom eit ion har fleire proton enn elektron har det positiv ladning og er eit kation. Dersom det har fleire elektron enn proton er ladningen negativ og ionet er eit anion. 

Ion kan lagast av eit einskildatom (til dømes klorid, Cl-) eller av fleire saman som samansette ion. For ion danna av eitt atom, er ioneradiusen til anion større enn atomradiusen til grunnstoffet. Ioneradiusen til kation er mindre enn atomradiusen.

Formlar for ion 
I kjemien uttrykker ein ladningen til ion ved hjelp av eit heva pluss- eller minsuteikn etter formelen for ionet, med eit tal framfor dersom ladningen er større enn ein. Det enkle hydrogenionet skriv ein då som
H+, medan sulfat blir skrive SO32-.

Biologisk tyding 
Ion er viktige for alt liv. Til dømes har ion av natrium, kalsium og kalium fleire oppgåver i cellene, særleg i cellemembranen.

Plantar tek opp mineral i ioneform. Ettersom dei må bruka energi for å flytta dei elektrisk lada partiklane inn i rota, har dei ei rekke ionepumper der kation dei treng blir bytta mot positive hydrogenion medan anion blir betalte med negative hydroksidion. Ettersom plantar som regel tek opp fleire kation enn anion, vil jorda rundt rotnettet etter ei tid bli forsura.

Historie 

Michael Faraday var den første som omtalte ion rundt 1830 for å tala om dei delane av molekyl som anten gjekk til ein negativt lada anode eller ein positivt lada katode. Han brukte det greske ordet ἰόν, 'ein som går'. Anion tyder då 'noko som går opp' medan kation tyder 'noko som går ned'.

Det var likevel først i 1884 at mekanismane bak det som skjedde i elektrolysen til Faraday blei forklart av Svante Arrhenius i doktoravhandlinga hans. Då teorien hans til sist blei godteken, blei han tildelt Nobelprisen i kjemi for 1903.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ion» frå , og «Ion» frå  den 23. januar 2006.

Bakgrunnsstoff 

 
Ladningsberarar
Fysikalsk kjemi
Biologi

Biologi er læra om organismar og den levande naturen. Det er ein empirisk naturvitskap som undersøker struktur, funksjon, vekst, opphav, evolusjon og utbreiing av liv i no- og fortid. Ein biolog er ein som jobbar med faget biologi.

Historie 

Allereie Aristoteles organiserte kunnskap om dyr, plantar og leveviset deira. Teoriane hans heldt seg ganske uendra i fleire hundre år.

Eit viktig neste steg var å finna ut at biologiske vesen var bygde opp av celler. Desse kunne ein først studera på 1600-talet med oppfinninga av mikroskop, men det var først i 1839 at
Theodor Schwann og Matthias Jakob Schleiden utvikla celleteorien som sa at celler er grunnsteinen til alt biologisk liv.

På 1800-talet utvikla Darwin utviklingslæra, om korleis ulike organismar har utvikla seg frå ein felles stamart tilpassa miljøet dei lever i. 

Oppdaginga av DNA på 1900-talet førte til eit nytt kvantesprang for biologien. Ho gjorde at ein kunne forstå og påverka arv og utvikling mykje betre.

Kjende biologar 
 Charles Darwin
 Carl von Linné

Mangfaldet av biologi

Bakgrunnsstoff 

Vitskapar
Republikken Kina

Republikken Kina, kinesisk Zhōnghuá Mínguó, i dag oftast omtalt som Taiwan, er ein stat som omfattar øya Taiwan i Stillehavet og nokre mindre øyar, blant dei Pescadorerna, Jinmen og Mazu. Republikken Kina gjer også krav på det kinesiske fastlandet, som sidan 1949 har vore kontrollert av Folkerepublikken Kina. Om lag 22 millionar innbyggjarar bur på Taiwan som er kontrollert av Republikken Kina. 

Den provisoriske hovudstaden til Republikken Kina er Taipei, og regjeringa har hatt sete her sidan 1949. Offisielt vert byen Nanjing på fastlandet, som no er ein del av Folkerepublikken Kina, rekna som hovudstaden. 

Republikken Kina vart grunnlagd etter at keisardømet fall i 1911. Nasjonalistregeringa Guomindang kontrollerte det meste av Kina fram til 1949. Etter ein langvarig krig fekk dei kinesiske kommunistane kontrollen over det meste av Kina. Guomindang-regjeringa under leiing av Jiang Jieshi flykta då til øya Taiwan. Republikken Kina gjer krav på å representere heile Kina, og styret der var internasjonalt godkjent som lovleg representant for Kina heilt fram til 1971, då republikken mista Kina sin plass i FN til fordel for Folkerepublikken Kina.

Korkje regimet i Beijing på fastlandet eller Guomindang-partiet på Taiwan godtek at Taiwan er ein eigen stat, og begge gjer krav på å representere heile Kina. Andre taiwanesarar vil heller at Taiwan skal vere eit sjølvstendig Taiwan, men ikkje gjere krav på å representere heile Kina, slik namnet «Republikken Kina» framleis er eit tydeleg signal om.

Kjelder 

Republikken Kina
Land i Asia
Aust-Asia
Øystatar
Republikkar
Ikkje-anerkjende statar
Kina
Kopar

For virussjukdommen koppar, sjå koppar.

Kopar er eit grunnstoff med kjemisk symbol Cu og atomnummer 29. Det er eit transisjonsmetall og høyrer til dei edle myntmetalla saman med sølv og gull, og dei er alle plassert i gruppe 11 i d-blokka i periodesystemet. Kopar er nødvendig for kroppen, men i store mengder er det giftig. Salt av kopar er oftast blå eller grøne.

Bruk 

Kopar er ein god straumleiar og vert brukt i elektriske og elektroniske leidningar. 

Den giftige eigenskapen til metallet gjer at ein kan bruka det for å hindra algevekst på skip og i oppdrettsanlegg.

Messing er ei legering av kopar og sink. Bronse er legering av kopar og tinn. Desse legeringane blir mykje brukt som eit vakkert og sterkt materiale i gjenstandar og bygningar. Kopar har òg vore mykje brukt i myntar.

Utvinning 

Kopar er eit vanleg metall i jordskorpa, og har vore nokså lett tilgjengeleg for tidlege menneske, som skapte bronse og bronsealderen. I Noreg finne me kopar i det kaledoniske beltet frå Hardanger til Røros, med nokre spreidde felt lenger nord. 

Ein byrja med gruvedrift i Noreg seint på 1400-talet. Det første norske koparverket starta i Sandsvær ved Kongsberg i 1490. Andre kopargruver i Noreg har lege i Kvikne, Røros, Løkken og Visnes. Den siste utvinningsstaden ligg på Karmøy og har gjeve namn til Kopervik.

Det meste av norsk kopar har gått til eksport. Mellom anna kler kopar frå Visnes Friheitsgudinna i New York-hamna.

Forureining 
Både kopar og koparsambindingar kan vera svært giftige for biologisk liv, særleg organismar som lever i vatn. Avrenning frå koparprodukt og gamle kopargruver er derfor eit stort problem for det naturlege miljøet rundt.

Folketru 

I alkymien meinte ein at kopar hadde samband med Afrodite/Venus på grunn av den vakre glansen, det at ein lenge hadde brukt kopar for å laga speglar, og fordi ein assossierte metallet med Kypros, som var ei heilag øy for gudinna. Symbolet for kopar i alkymien var derfor det same som for gudinna og planeten Venus.

Sjå også 

 Myntar
 Elektrisitet
 Røyrlegging
 Taktekking
 Periodesystemet
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Webelements - kopar
 Miljødepartementet - Kopar som miljøgift 
 Bellona - Kopar som miljøgift 

 
Transisjonsmetall
Elektriske leiarar
Kubiske mineral
Native element
Mineraltilskot
Grunnstoff
Adjø solidaritet

Adjø solidaritet er ein film frå 1985 om psykiater Atle og teaterinstruktør Eigil. Filmen vart regissert av Petter Vennerød og Svend Wam. Hovudrollene vart spelte av Svein Sturla Hungnes (Atle) og Knut Husebø (Eigil).

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Adjø solidaritet i Norsk filmografi (Nasjonalbiblioteket)

Norske filmar
Filmar frå 1985
Bob Beamon

Robert «Bob» Beamon () er ein friidrettsutøvar frå USA, best kjend for å ha halde verdsrekorden i lengdehopp frå 1968 til 1991.

Beamon, som kjem frå South Jamaica i Queens i New York, sette verdsrekord i lengde under OL i 1968 i Mexico by med eit hopp på 8,90 m, heile 55 cm lengre enn den tidlegare rekorden.

Før dette hoppet hadde verdsrekorden vorte betra 13 gonger sidan 1901, med ei gjennomsnittleg auke på 6 cm, og aldri med meir enn 15 cm. 

OL-vinnaren frå 1964, Lynn Davies frå England, sa til Beamon: «Du har øydelagd denne øvinga». Rekorden stod fram til 1991, då amerikanaren Mike Powell hoppa 8,95 under verdsmeisterskapen i Tokyo.

Bakgrunnsstoff 
 

Lengdehopparar frå USA
Olympiske meistrar for USA
Medaljevinnarar under sommar-OL 1968
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Folk frå New York City
Furu

Furu, fure eller toll (Pinus sylvestris), ofte kalla tolle i Midt-Noreg, er ein planteart i furuslekta (Pinus). Denne arten er den einaste naturleg viltveksande furuarten i Noreg.

Utbreiing 

Furu finst frå Storbritannia i vest, til Sibir i aust, Kaukasusfjella i sør, og Nord-Noreg i nord. I nord veks ho frå havnivå opp til 1000 moh.; i sør veks ho frå 1200 til 2600 moh. Ho finst i heile Noreg.

Utsjånad 

Furua vert opp til 35 meter høg. Einskilde tre i særleg gunstig jord har vorte opp til 45 meter. Gamle tre har grov og mørkbrun skorpebork nedst og tynn, lyst raudlet bork høgare opp. Hokonglane sit på stutte skaft, er spisse, og går frå gulbrune til gråbrune i farge ettersom dei mognast.

Nålene er lange, og sit parvis i knippe.

Bruk 
Furu er eit treslag med mange bruksområde, og er difor viktig for skogbruket. Det blir avverka store mengder furu i Noreg kvart år til bruk i industrien som materiale til bygg- og møbelproduksjon, papirmasse, og framstilling av tjære og terpentin. 

Furuveden er særs rik på kvae. Tidlegare produserte ein såkalla alved ved å la kvista og toppkappa furustammer stå att på rot over fleire år slik at kvaa trekte opp frå rota og ut i veden. Slik vart mesteparten av virket impregnert og eigna seg såleis ypparleg som kledningsmateriale for hus og andre bygningar.

Anna 
I Vesterålen veks dei eldste trea i Noreg. Det eldste av desse furutrea er frå år 1228, medan daude trestubbar går heilt tilbake til år 877.

Ord for ‘furu’ 
 Furu: Det norrøne ordet fura, som er i slekt med svensk «fura», dansk «fyrretræ» og engelsk «fir» (gammal skotsk tyding: ‘furu’, moderne engelsk tyding: ‘edelgran’ Abies) finst i fleire former i norske dialektar:
 Fåra, Jæren
 Fǫrå, fǫrrå, Ytre Nordmøre (særleg i tydinga furu som trevirke)
 Føru, furu Indre Nordmøre

 Tolle
 Tǫ’ļļ Nordmøre (jf. svensk «tall»)

Sjå òg 
 Gadd

Galleri

Kjelder 
Referansar

 Lid, J. (2005), Norsk flora (7. utgåva). Samlaget, Oslo.
Denne artikkelen bygger på «Pinus sylvestris» frå ,  den 6. august 2008.

Bakgrunnsstoff
 

 
Nakenfrøingar
Plantar i Noreg
Subarktisk flora
Andre Internasjonalen

Andre Internasjonalen var ei samanslutning av sosialistiske parti hovudsakleg i Europa mellom 1889 og første verdskrigen. Det leiande partiet i Internasjonalen var det tyske sosialdemokratiske partiet SPD, både i kraft av oppslutninga det hadde i landet og i kraft av den teoretiske tyngda si, med medlemmer som Karl Kautsky, Eduard Bernstein og Rosa Luxemburg. 

Andre Internasjonalen bestod av breie masseparti, og medlemspartia hadde på det meste om lag 3,5 millionar medlemmer og ei oppslutning ved val på om lag 12 millionar veljarar. Dei viktigaste medlemspartia var det tyske sosialdemokratiske partiet SPD og det franske sosialistpartiet PS-SFIO (Parti Socialiste - Section Francaise de l'Internationale Ouvriere).

SPD og SFIO 
Det som prega det tyske sosialdemokratiske partiet SPD og dermed også eit stykke på veg Internasjonalen, var ein slags «sentrisme», der ein i ord følgde ein ortodoks marxisme, mens ein i praksis utvikla ein pragmatisk reformisme. Dette var særleg utprega der fagforeiningane stod sterkt, som i Tyskland. 

Det franske sosialistpartiet PS-SFIO var med Jean Jaures i brodden frå 1905 mindre prega av eit dogmatisk forhold til marxistisk teori, men og mindre byråkratisk og meir aktivt i å prøve å organisere motstand mot den trugande storkrigen. Det tyske partiet danna seg liksom ein ghetto der det både heldt avstand frå det borgarlege samfunnet, men og i liten grad utfordra eller påverka det. Dette er blitt kalla ein "negativ integrasjon" eller ein "revolusjonær ventepolitikk". Det franske partiet var meir ope i sin funksjon i samfunnet, også meir ope for såkalla "ministersosialisme", det vil seie å delta i regjeringssamarbeid med ikkje-sosialistiske parti.

Også det austerrikske sosialdemokratiske arbeidarpartiet og det belgiske sosialistpartiet var viktige parti i den Andre Internasjonalen, mens til dømes det britiske arbeidarpartiet og det russiske sosialdemokratiske partiet av ulike grunnar hadde mindre innverknad.

Det norske Arbeidarpartiet var også medlemsparti i Andre Internasjonalen.

Kongressane 
Høgste organet i Andre Internasjonalen var kongressane. Kongressane blei haldne i Paris i 1889, Brüssel i 1891, Zürich i 1893, London i 1896, Paris i 1900, Amsterdam i 1904, Stuttgart i 1907, København i 1910 og Basel i 1912.

Oppløysing og framhald 

Organisasjonen gjekk i oppløysing etter at første verdskrigen braut ut i 1914. Dei fleste medlemspartia i dei krigførande landa makta ikkje å stå imot presset frå styresmakter og ein til å begynne med krigsvennleg opinion, og støtta sine eigne lands regjeringar. Viktige unnatak var det italienske sosialistpartiet og det russiske sosialdemokratiske partiet. Noreg var nøytralt, så Arbeidarpartiet her i landet blei ikkje sett på denne prøva. 

Andre Internasjonalen gjenoppstod etter visse vanskar i 1923, under namnet Sosialistiske Arbeidar-Internasjonalen (SAI), og etter andre verdskrigen som den noverande Sosialistiske Internasjonalen (SI). Det norske Arbeidarpartiet blei ikkje medlem i SAI før i 1938, men har vore medlem i SI sidan starten.

Kjelder

Sosialismehistorie
Arbeidarhistorie
Internasjonale politiske parti
Skipingar i 1889
Nedleggingar i 1916
Hardangervidda

Hardangervidda er ei fjellvidde i Vestland, Viken og Vestfold og Telemark, som er rekna som det største fjellplåtaet i Nord-Europa. Nasjonalparken Hardangervidda nasjonalpark vart stifta i 1981.

Hardangervidda er populær til både turgåing og jakt. Den norske turistforening har i alt 26 hytter på og i nærleiken av nasjonalparken.

Vidda 
Hardangervidda omfattar eit område på ca. 8 000 km² og er det største høgfjellsplatået i Nord-Europa. Platået har ei gjennomsnittleg høgd høgd på ca. 1 100–1 200 moh, men i nord hevar Hardangerjøkulen seg til nesten 1 900 moh og i sør når Nupsegga ved Røldal opp til 1 674 moh. Grunnplatået består av prekambrisk grunnfjell, i hovudsak dominert av hard gneis og granitt på austvidda.

Hardangervidda vart isfri for omkring 9 000 år sidan. Etter kvart voks det fram eit dekke av lav, som gav næringsgrunnlag for villreinen. Ein meiner at mennesket kom til vidda om lag samstundes med at reinen etablerte seg der, og det er funne omkring 250 steinalderbustader der. Den eldste er frå om lag år 6 300 f.Kr.

Det høgaste punktet på Hardangervidda er Sandfloeggi som er 1 721 moh. Andre toppar er Hårteigen, 1 690 moh, Nupsegga, 1 674 moh og Solfonn, 1 674 moh.

Nasjonalparken 
Av Hardangervidda er 3 444 758 dekar verna som den største nasjonalparken i Noreg. Parken, som vart oppretta den 10. april 1981, strekkjer seg frå Numedal og Uvdal i aust til Røvelseggi i Ullensvang i vest.

Nasjonalparken representerer eit særleg verdifullt høgfjellsområde. Han er viktig som tilhaldsstad for Europa sin største villreinstamme, og er sørlegaste utpost for fjellrev, snøugle og mange andre arter av arktiske planter og dyr. Nasjonalparken er òg kjent for sine talrike vatn og vassdrag med fin fjellaure.

Plante- og dyreliv 

Hardangervidda har eit plante- og dyreliv som er typisk for sørnorske fjellområde. Vidda dannar òg ei naturleg grense for utbreiinga av ei rekkje plante- og dyreartar i Noreg, samstundes som som ho har ei rekkje karakterartar for høgfjell, til dømes jaktfalk, kongeørn, fjellrev og tidvis snøugle. Òg jerv streifar på vidda, men det er ikkje kjent at jerven held til der permanent.

Villreinstamma på Hardangervidda er den største i Noreg og Europa, og her finn ein mellom anna restar etter den opphavlege europeiske fjellreinen (som elles er utdøydd).

I og rundt dei rike våtmarks- og myrområde i fjellet finst òg elles eit stort artsmangfald. I dei mange grunne vatna på vidda er aureen einerådande, noko som er unikt i eit så stort område på verdsbasis.

Turisme 

Hardangervidda er eit populært turmål for mange og DNT (Den Norske Turistforeningen) har mange turisthytter der. I påsken er det populært for mange å gå frå hytte til hytte på Hardangervidda.

Nordmannsslepa, som er dei eldste ferdselrutene innlands mellom Austlandet og Vestlandet, går tvers over vidda.

Bakgrunnsstoff 
 Hardangervidda natursenter i Eidfjord, Hordaland 
 Hardangervidda nasjonalpark 
 Fuglelivet på Hardangervidda

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Hardangervidda» frå , den 21. april 2008. 
 

 
Geografi i Vestland
Geografi i Vestfold og Telemark
Geografi i Viken
Turistmål i Vestfold og Telemark
Turistmål i Vestland
Musikkgruppa Nirvana

Nirvana var ei rockegruppe som blei til i Aberdeen i Washington i 1987. Ho hadde seks medlemmer: Pat Smear, Chad Channing, Kurt Cobain, Jason Everman, Dave Grohl og Krist Novoselic. Namnet på gruppa kjem frå det orientalske frelseomgrepet nirvana.

Musikken deira var ei blanding av punk og alternativ rock, og fekk merkelappen grunge av pressa. Gruppa var òg kjend som ein hovudrepresentant for «Generasjon X». Etter at vokalist en Kurt Cobain tok livet sitt i 1994, løyste gruppa seg opp. Medlemmer av Nirvana har etter oppløysinga dukka opp igjen i grupper som Foo Fighters og Queens of the Stone Age.

Gruppa gav ut sitt første album, Bleach, i 1989. Fram til 1996 gav dei ut fem album. I 1991 kom albumet Nevermind ut, og da fekk Nirvana verkeleg gjennombrotet sitt. Det siste albumet, From the Muddy Banks of the Wishkah (live), vart gjeve ut etter at Kurt Cobain døydde, men var da eit album med opptak frå konsertar i perioden 1989 til 1994.

Diskografi

Album 
 1989 - Bleach
 1991 - Nevermind
 1992 - Incesticide
 1993 - In Utero
 1994 - MTV Unplugged in New York

Samleplater 
 1996 - From the Muddy Banks of the Wishkah
 2002 - Nirvana
 2004 - With The Lights Out
 2005 - Sliver: The Best Of The Box

Nirvana
Musikkgrupper skipa i 1987
Musikkgrupper oppløyste i 1994
Brit Award-vinnarar
Grammy-vinnarar