kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Therese Johaug

Therese Johaug () er ein norsk langrennslaupar frå Dalsbygda i Os i Hedmark. Ho representerer idrettslaget IL Nansen. Ho vart olympisk meister i 4 X 5 km stafett for kvinner i OL i Vancouver i 2010. På VM i Holmenkollen 2011 gjekk ho inn til bronsemedalje på 15 km dobbel jaktstart og etter ein kraftprestasjon greidde ho gull på 30 km. Therese Johaug tok dermed gull på «heimebane».

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
Ski-NM 2007: Gull på 30 km, sølv på 15 km
Ski-NM 2008: Gullmedalje på 56 km, Støren/Selbu
Ski-NM 2009: Gull på 30 km, sølv på 15 km
Ski-NM 2010: Sølv på 15 km og 30 km, bronse på 10 km
Ski-NM 2011: Sølv på 30 km, bronse på 15 km
Ski-NM 2012: Gull på 15 km, sølv på 10 km og 30 km
Ski-NM 2013: Sølv på 10 km og 15 km
Ski-NM 2014: Gullmedalje på 10 km, sølv på 15 og 30 km
Ski-NM 2015: Gullmedalje på 10 km på Røros
Ski-NM 2016: Gullmedalje på 30 km på Beitostølen
Ski-NM 2017:  –
Ski-NM 2018:  –
Ski-NM 2019: Gull på 5 km, 10 km, 15 km og 30 km
Ski-NM 2020: Gullmedalje 10 km og 15 km i Drammen
Ski-NM 2021: Gullmedalje 5 km og 15 km i Trondheim
Ski-NM 2022: Gullmedalje 10 km og 30 km i Harstad

Bakgrunnsstoff 
 
 

Norske langrennsløparar
Norske motbakkeløparar
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Verdsmeistrar i langrenn
Noregsmeistrar i langrenn
Noregsmeistrar i friidrett
Tour de Ski-vinnarar
Kongepokalvinnarar i skiidrett
Olympiske medaljevinnarar i langrenn
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under vinter-OL 2010
Norske deltakarar under vinter-OL 2010
Langrennsløparar under vinter-OL 2010
Medaljevinnarar under vinter-OL 2014
Norske deltakarar under vinter-OL 2014
Langrennsløparar under vinter-OL 2014
Medaljevinnarar under vinter-OL 2022
Norske deltakarar under vinter-OL 2022
Langrennsløparar under vinter-OL 2022
Deltakarar under Ski-VM 2007
Deltakarar under Ski-VM 2009
Deltakarar under Ski-VM 2011
Deltakarar under Ski-VM 2013
Deltakarar under Ski-VM 2015
Deltakarar under Ski-VM 2019
Deltakarar under Ski-VM 2021
Dopingsaker i langrenn
Folk frå Os
Amerikamanat

Amerikamanat eller lamantin (Trichechus manatus) er ein sjøkuart i manatfamilien. Han vert om lag 3,7–4,6 m lang, har ei vekt på om lag 1 600 kg, og er ein fredeleg planteetar.

Amerikamanaten vert på engelsk kalla Caribbean eller West Indian manatee. I 1934 vart det gjort framlegg om at amerikamanaten hadde to underartar. At det faktisk er to underartar, vart slege fast av Domning og Hayek i 1986, på grunnlag av skilnader i skjeletta, særleg skallane. Floridamanaten (T. m. latirostris) lever i Florida i USA, i tillegg sporadisk frå Texas til Virginia. Antillmanaten (T. m. manatus) lever frå nord på atlanterhavskysten i Mexico til Bahia i Brasil, og på dei karibiske øyane. Floridastraumen mellom Florida og Cuba skil dei to underartane. Amerikamanatane er i fleire område truga av utrydding.

Kjelder 
«Amerikamanat» hjå Store norske leksikon, innhenta 16. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 

Manatar
Europarådet

''Europarådet er ikkje knytt EU, og må ikkje bli forveksla med Rådet for Europaunionen og Det europeiske rådet, som begge er organ i EU.

Europarådet er ein internasjonal organisasjon med 46 medlemsstatar med 800 millionar innbyggjarar i og omkring Europa, i tillegg er fem asiatiske land tatt opp som medlemer: Armenia, Aserbajdsjan, Georgia, Kypros og Tyrkia. Organisasjonen blei grunnlagt i London 5. mai 1949, og har sete i Strasbourg i Frankrike. Organisasjonen arbeider hovudsakleg med å fremje demokrati, menneskerettar og rettsstatsutvikling i medlemslanda.

Eit av dei viktigaste resultata til Europarådet er vedtaket av Den europeiske menneskerettskonvensjonen, som dannar grunnlaget for Den europeiske menneskerettsdomstolen. Rettspraksisen til domstolen har fått stor betydning for utviklinga av stillinga til menneskerettane i Europa, og den har tent som modell for menneskerettsdomstolar i andre delar av verda.

Europarådet vedtar både konvensjonar, anbefalingar (rekommendasjonar) og resolusjonar. Dei to offisielle språka til organisasjonen er engelsk og fransk. Den norske regjeringa legger årleg fram ei stortingsmelding om arbeidet i Europarådet. Sekretariatet i Europarådet har om lag 1 800 tilsette.

Bakgrunnsstoff 

 
Skipingar i 1949
Internasjonale organisasjonar
Fabio Cannavaro

Fabio Cannavaro () er ein italiensk fotballspelar. Han spelar i forsvar for Juventus og det italienske landslaget. Cannavaro vart kåra til årets spelar i verda av FIFA i 2006. Med 132 landskampar per mars 2010 held han rekorden for talet på landskampar for Italia. Han har vore med på å vinna fleire store titlar, først og fremst verdsmeisterskapen i fotball i 2006. Han var med på å vinna UEFA-cupen med Parma i 1999 og den spanske ligaen med Real Madrid i 2007 og 2008.

Italienske fotballspelarar
Napoli-spelarar
Parma-spelarar
Inter-spelarar
Juventus-spelarar
Real Madrid-spelarar
Italienske deltakarar under sommar-OL 1996
Fotballspelarar under sommar-OL 1996
Gianluca Zambrotta

Gianluca Zambrotta () er ein italiensk fotballspelar. Han spelar i forsvar for Milan og det italienske landslaget. Han var med på å vinna verdsmeisterskapen i fotball med Italia i 2006. Han har òg vunne Serie A med Juventus i 2002 og 2003.

Italienske fotballspelarar
Como-spelarar
Bari-spelarar
Juventus-spelarar
Barcelona-spelarar
Milan-spelarar
Italienske deltakarar under sommar-OL 2000
Fotballspelarar under sommar-OL 2000
Spelarar i Fotball-EM 2000
Spelarar i Fotball-VM 2002
Spelarar i Fotball-EM 2004
Spelarar i Fotball-VM 2006
Spelarar i Fotball-EM 2008
Spelarar i Fotball-VM 2010
Peter Schmidt

Peter Schmidt () var ein norsk kjøpmann og eidsvollsmann.

Schmidt var fødd i Trondheim, der far hans var kjøpmann. Han tok sjølv til som kjøpmann i fødebyen i 1803. 1833-42 var han børskommissær. Dessutan dreiv han frå 1840 som vrakar og vegar. Konstituert inspektør ved tukthuset i byen frå 1839.

I 1809 var Schmidt og faren med på ei dansk jakt som segla frå Jylland med kurs mot Noreg. Jakta vart kapra av ein engelsk fregatt og ført inn til Göteborg, der dei ei kort tid sat fanga i eit prisonskip.

Schmidt vart vald til 2. utsending frå Trondheim by til riksforsamlinga på Eidsvoll våren 1814. Truleg røysta han med unionspartiet i dei avgjerande spørsmåla.

Han døydde i heimbyen Trondheim. Olaus Michael Schmidt var ein yngre bror.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Biografi på Eidsvoll 1814

Bakgrunnsstoff 

Eidsvollmenn
Norske kjøpmenn
Folk frå Trondheim
Aleksandr Khalifman

Aleksandr Valerjevitsj Khalifman ()  i Leningrad er ein sovjetisk og russisk sjakkspelar, Stormeister i sjakk og FIDE-Verdsmeister av jødisk avstamming

Khalifman lærte å spele sjakk av far sin då han var 6 år gammal.

Stormeister i sjakk 
Han oppnådde stormeister-tittelen i sjakk i 1990 etter mellom anna å ha vunne New York Open 1990 framom mange sterke spelarar.

Verdsmeister i sjakk 1999 
Khalifman gjorde sin livs prestasjon ved å vinne FIDE-VM i sjakk 1999 i Las Vegas. Han beheldt tittelen FIDE-verdsmeister i sjakk til neste VM, VM i sjakk 2000.

Då Khalifman vann verdsmeisterskapen var han rangert som nr. 44 i verda etter FIDE sitt FIDE-ratingsystem.. Dette vart samanlikna med den «klassiske» verdsmeisteren i sjakk, Garri Kasparov, som på same tid var nr. 1 etter rating. Khalifman sa etter turneringa: «Ratingsystemet verkar perfekt for spelarar som deltar berre i lukka turneringar alle mot alle. Eg trur dei fleste av dei er overrata. Organisatorane inviterar dei same spelarane om og om igjen fordi dei har høg rating og det bidrar til at ratingen deira held seg høg.» Kanskje som eit svar på dette vart Khalifman invitert til den neste superturneringa i Linares. Der klarte han seg bra, men kom etter Kasparov som delte førsteplassen.

Khalifman nådde sitt høgaste FIDE-ratingtal 1. oktober 2001 med 2702.

Turneringsresultat 
Khalifman vann Juniormeisterskapen for Sovjetunionen for 1982, 
og for 1984,

Han vann vidare Moskva-meisterskapen 1985 og 1987, turneringa i Groningen 1990, Ter Apel 1993, Eupen Chess Open 1994, St. Petersburg Open 1995, Den russiske meisterskapen 1996, St. Petersburg 1997, Aarhus 1997, VM for landslag i Luzern 1997, Bad Wiessee 1998, Corus 2000 og sjakk-OL 2000.

Sjakktrenar 
Saman med trenaren sin, Genadij Nesis, driv han eit sjakkakademi i St. Petersburg, kalla «The Grandmaster Chess School». Der trenar han spelarar frå heile verda etter mottoet: «sjakk = intellekt + karakter».

Minneverdige parti 
 Bogdan Lalic - Alexander Khalifman, Anibal Open 1997, Akseptert Benko-gambit, Dlugy-varianten (A57), 0-1
 Alexander Khalifman - Liviu Dieter Nisipeanu, FIDE-VM 1999, Katalansk opning, lukka variant (E01), 1-0
 Alexander Khalifman - Evgenij Bareev, Corus 2002, Fransk parti, Rubinstein-varianten, Blackburne-forsvaret (C10), 1-0

Bakgrunnsstoff 
 Alexander Khalifman sitt ratingkort hos FIDE
 Alexander Khalifman sine sjakkparti hos Chessgames.com
 Biografi 
 Stillingar frå Alexander Khalifman sine sjakkparti
 Intervju med Alexander Khalifman frå 2005 
 Intervju med Alexander Khalifman frå 2008

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Alexander Khalifman» frå ,  den 26. april 2010.

Fotnotar 

.

Verdsmeistrar i sjakk
Stormeistrar i sjakk
Sovjetiske sjakkspelarar
Russiske sjakkspelarar
Jødiske sjakkspelarar
Milli Surood

«Milli Surood» (pasjto,  دا وطن افغانستان دى) eller «Soroud-e melli» (dari), 'Nasjonalsongen', er nasjonalsongen til Afghanistan. Songen blei teken i bruk i 2006. Han har tekst av Abdul Bari Jahani og musikk av Babrak Wassa. I tråd med den afghanske grunnloven frå 2004 er teksten på pasjto, nemner alle dei afghanske folkegruppene, og inneheld utsegna Allahu akbar ('Gud er stor').

Tekst

Tidlegare song
Den tidlegare nasjonalsongen heitte også 'Nasjonalsongen'. Teksten til denne songen blei skriven av Suleiman Laeq og melodien komponert av Ustad Salim Sarmast. Han blei innført i 1978 etter avskaffinga av monarkiet, og teke i bruk igjen i 2002 då Taliban-styret i landet fall. Under Taliban var musikk forbode, og ein hadde ingen nasjonalsong.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Milli Surood» frå ,  den 27. april 2010. 
 oppgav desse kjeldene:
Den pakistanske grunnloven på dari og pasjto 
Wikipedia på Pashto
Office of the President - The Constitution of the Islamic Republic of Afghanistan

Bakgrunnsstoff 
Offisielle nettstader med opptak av nasjonalsongen:
 Presidenten av Afghanistan
 Den afghanske ambassaden i USA

Nasjonalsongar
Afghanske nasjonalsymbol
Afghanske songar
Kreolspråk

Eit kreolspråk, eller berre kreol, er eit blandingsspråk (pidginspråk) som har fått morsmålstalarar. Språket vert dermed utvikla vekk frå dei avgrensa uttrykksmåtane i eit pidginspråk, og vert eit fullstendig språk med meir komplisert vokabular og grammatikk, og eit meir utbygd lydsystem. Dei fleste kreolspråka har likevel ei regelbunden og enkel formlære, og uttrykkjer grammatiske relasjonar meir ved eigne ord enn ved bøyingsformer.
Kreolspråk er særleg utbreidd i Karibia, Surinam, Guyana, Vest-Afrika og Papua Ny-Guinea, og dei har vanlegvis eit sterkt islett av ord av germansk eller romansk opphav som er tekne over frå språket til ei tidlegare kolonimakt. Døme på kreolspråk er tok pisin (Papua Ny-Guinea), pitkairnsk (Pitcairn og Norfolkøya) og haitisk (Haiti). Sistnemnde har eit normert skriftspråk og er offisielt språk i Haiti.

Sjå òg 
 kreolisering

Kjelder 

 «Kreolspråk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 24. april 2010.
 «Kreolspråk» hjå Store norske leksikon, innhenta 24. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
Louisianakreolsk

Louisianakreolsk  (Kréyol La Lwizyàn) er eit franskbasert kreolspråk som vert snakka av louisianakreolar, som hovudsakleg held til sør og sørvest i delstaten Louisiana i USA. Språket inneheld element frå fransk, indianske språk, spansk og vestafrikanske språk. Grammatikken i språket liknar på den ein finn i haitisk.

Louisianakreolsk blir særleg snakka i St. Martin Parish, New Roads og Edgard i Louisiana. Det finst også talarar i Aust-Texas og i Sacramento i California. Språket er under press både frå majoritetsspråket engelsk, standard fransk og cajun-fransk.

Språkprøve 

Fader vår på louisianakreolsk (jf. norsk tekst):

Nou Papa ki dan siel-la
Fé rekonnet ki to nom sin,
Fé ki to règne vini
Fé to volonté accompli
Sûr la terre konmen dan siel-la.
Donné-nouzòt jòrdi dipin ki nou bezwin.
Pardon-nou offenses,
Konmen nou osi pardon lezòt ki offens nou.
Pa laissé nouzòt tombé dan tentation,
Mé délivré nou depi mal.

Historie
Louisianakreolsk oppstod i den franske kolonien Louisiana gjennom store slaveplantasjar med innførite slavar hovudsakleg frå vestre Afrika. Ein stor del av slavane tala innbyrdes forståelege mandespråk. Området hadde også stor franskspråkleg innverknad, frå sjøfolk, plantasjeeigarar og -arbeidarar og andre fransktalande, etterkvart også cajunfolk som var utviste frå Nova Scotia på midten av 1700-talet. Etter den haitiske revolusjonen kom fleire haitiske flyktningar til Louisiana, noko som også kan ha påverka det lokale kreolspråket, sjølv om tidlegare teoriar om at øykreolsk blei importert til Louisiana verker vera tilbakeviste.

Kjelder 

«Louisiana Creole French» på Wikipedia på engelsk, innhenta 27. april 2010.

Bakgrunnsstoff
learnlouisianacreole.wordpress.com 
Tekstar på louisianakreolsk  ved centenary.edu

Pidgin- og kreolspråk
Louisiana
Einskildspråk
Georg Böhm

Georg Böhm () var ein tysk organist og komponist. Han var ein av læremeistrane til Johann Sebastian Bach.

Biografi 
Han fekk den første opplæringa av far sin, men då faren døydde i 1675, heldt fram han på latinskule i Goldbach før han i 1678 flytta til gymnas i Gotha. Sidan finn ein han ved Universitetet i Jena og i 1697 bur han i Hamburg. Då organisten Christian Flor i Lüneburg døydde i 1698, søkte Böhm stillinga som organist i Johanniskirche der og fekk han. Sjølv om han etter nokre år søkte på ei stilling i Marienkirche,  der det var betre betaling, vart han verande i Johanniskirche heile livet etter at kyrkjelydssrådet der hadde auka betalinga for å ikkje miste sin omtykte organist.

Böhm og Bach 
Frå 1700 til 1702 var Bach i Lüneburg og ein reknar med at han høyrte Böhm spele, sjølv om ein ikkje har funne belegg for at han var elev hos organisten i Johanniskirche. Carl Philipp Emanuel Bach omtalte Böhm som faren sin lærar og fleire komposisjonar viser likskap.

Musikken til Böhm 
Av musikken til Böhm er ein god del gått tapt, mellom anna eit pasjonsverk basert på Lukasevangeliet, men òg fleire gravdferdskantatar. Andre kantatar har overlevd. I tillegg har ein teke vare på ein del av orgelverka hans. Dei syner at han er prega av det som ein i dag kallar den nordtyske stilen i musikken sin. Han varierer frie fantasiar med konservative fuger og dansesatsar.

Ein har gjeve Böhm æra for å ha etablert koralpartita som ein sjanger i orgelmusikk. Før hadde ein hatt koralvariasjonar og verdslege partitaer, men Böhm tok element frå begge og sette dei saman og verka vart opplevd nye og friske.

Litteratur 
 Waldschmidt, Carl L., Georg Böhm: his Life and Works, diss., Northwestern University (1963)
 Verkade, Gary G. Georg Böhm: Vater unser in Himmelreich á claviers eit pedal: the Concept of Order, diss., University of Iowa (1987). (alternativ tittel: The Concept of Order in the Keyboard Works of Georg Böhm)

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Georg Böhm» frå ,  den 30. april 2010. 
  oppgav desse kjeldene:
 Christian Teeuwsen: Georg Böhm (1661-1733 Organ Works Volume 1 Omtale i hefte til innspelinga(Naxos 8.555857)

Bakgrunnsstoff 
 
 Bach-Cantatas.com av Aryeh Oron – biografi om Böhm  
 Bach's Canons & Fugues  av Timothy A. Smith – ein liten biografi om Böhm  
 De Muziek-bus  – en liten bíografisk artikkel om Böhm  

Tyske organistar
Tyske komponistar
Personar frå Landkreis Gotha
Eremittar

Eremittar er tropiske og subtropiske kolibriar i underfamilien Phaethornithinae, med 30-40 artar i seks slekter. Dei har utbreiing frå det sørlege Mexico, gjennom Sentral-Amerika til Sør-Amerika så langt sør som nordlege Argentina.

Typisk er fjørdrakta åt eremittar dominert av fargene grøn, brun, raudbrun eller grå. Dei fleste eremittar viser litt iriserande grønt eller bronse på oversida, men dette er langt mindre iaugefallande enn hos mange andre kolibriar. Fuglar av dei to kjønna  er gjennomgåande  like, ulikskapar kan vere avgrensa til forma på nebb og hale og / eller styrkje av farger / mønstre. Ingen artar av eremittar viser den sterke kjønnsdimorfismen som vanlegvis er knytt til kolibriar.

Eremittar i slekta Phaethornis, har langt nedbendt nebb, unntaka er tre artar, P. koepkeae, P. philippii og P. bourcieri, som alle har nesten rettpeikande nebb. Phaethornis har dessutan raud eller gul base til nedre nebbrot, og dei to sentrale halefjørene er langstrakte og tippet med kvitt, brungult eller oker farge. Oversida av hovudet er flatt, og dei har ofte to lyse ansiktstriper på ei mørkare maske.

Habitatet til dei fleste eremittar er avgrensa til skogkant og underskogen, skog i gjenvekst, men somme artar som t.d. planaltoeremitt førekjem i meir opne habitat.

Hos mange eremittartar dannar fuglane paringsarenaer og samlast på tradisjonelle speleplassar, der hofuglane kjem for å velje ein make. Hannfuglar av eremittar er generelt mindre aggressive enn andre hannkolibriar, jamvel om begge kjønn vil forsvare territorium for næringsfangst.

Dei fleste eremittar er knytt til blomar av Heliconia-plantar, men vil nytte andre nektarkjelder som blomar av Centropogon, Passiflora, Costus og andre. I mindre grad, vil dei òg fange små leddyr. Det lange nedkurva nebbet som er  typisk for denne gruppa av kolibriar er ei tilpassing til visse blomar. Dette er utvikla til det ekstreme hos dei to sigderemittartana i slekta Eutoxeres, grønsigderemitt og rusthalesigderemitt. Mange artar, inkludert rustbrysteremitt, nyttar òg Heliconia-plantar til hekkeplass, dei fester det koniske reiret til undersida av eit blad på planten.

Artslista 
Liste over biologiske slekter med eremittartar i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023,
 med norske artsnamn etter Norske navn på verdens fugler. Utval av slekter, samt IUCN raudlistekategori er etter HBW and BirdLife Taxonomic Checklist.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger dels på «Hermit (hummingbird)» frå , den 30. april 2010

Referansar

Kolibrifamilien
Antonio Caldara

Antonio Caldara () var ein italiensk cellist og komponist. Han høyrde til den venetianske seinbarokken.

Caldara fekk den musikalske utdanninga si frå Giovanni Legrenzi i Venezia. Rundt 1716 vart han utnemnd til første visekapellmeister under Johann Joseph Fux ved det austerrikske hoffkapellet i Wien. Han skapte seg eit namn med sine over 3400 verk, mellom anna meir enn 80 operaer, 43 oratorium, 150 messer, serenadar, kantater og sinfoniaer. Musikken hans utmerker seg med ein stor melodirikdom.

Keisar Karl VI dirigerte sjølv nokre av operaene til visekapellmeisteren sin. Musikken var ei god blanding av italienske og tysk-austerrikske element og vart godt mottekne i Wien.

Verk 
 Op.1:  12 Suonate a tre (triosonatar).  Venezia 1693
 Op.2:  11 Suonate da camera a tre og ein chaconne.  Venezia 1699 
 Talrike Sonate da camera a fiolino e violoncello (berre bevart i manuskriptform, komponert før 1710)
 Fleire upubliserte solo- og triosonatar frå tida i Wien.
 17 cellosonatar og ein cellokonsert tileigna grev Schönborn (1735)
 Fleire konsertante sinfoniaer
 Sirita (opera)
 Attalanta ovvero la costanza in amor., Braunschweig 1698
 Weihnachtskantate for solostemmer og kammerorkester

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Antonio Caldara» frå ,  den 30. april 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Liste over sceneverka til Caldara
 
 
Notar

Italienske komponistar
Italienske cellistar
Barokkomponistar
Operakomponistar
Folk frå Venezia
Marc-Antoine Charpentier

Marc-Antoine Charpentier () var ein fransk komponist frå barokken. Det mest kjende verket hans er Te Deum, som startar med eit preludium som er særs kjend. Det er kjenningsmelodien til Den europeiske kringkastingsunionen der det vert nytta som kjenningsmelodi i program som Nyårskonserten i Wien og Eurovision Song Contest.

Liv 
Ein kjenner ikkje til mange detaljar frå det tidlege livet hans. Han reiste til Italia, der han lærte mykje av å studere musikken til italienske komponistar. Han studerte med komponisten Giacomo Carissimi i mange år.

Då han kom attende til Frankrike fekk han jobb som musikar for hertuginna av Guise, som var ei rik kvinne med fleire tilsette musikarar. Han arbeidde for henne i mange år, både som songar (han hadde ei høg tenorstemme i Frankrike kalla «haute-contre») og som komponist. Då den store skodespelforfattaren Molière slutta å arbeide med Lully bad han Charpentier om å arbeide med seg. Han skreiv musikk for fleire skodespel av Molière, mellom anna Le malade imaginaire. Etter Molière døydde i 1673, heldt Charpentier fram å skrive for andre forfattarar som Thomas Corneille og Jean Donneau de Visé. Han nytta ofte fleire musikarar enn han hadde løyve til (berre Lully, komponisten til kongen, hadde løyve til å bruke mange musikarar i framføringane sine). Til slutt gav Charpentier seg med å skrive for skodespel.

I 1679 vart Charpentier invitert til å komponere for sonen til kongen, Dauphin. Dauphin hadde eit privat kapell og Charpentier skreiv kyrkjemusikk for han. I 1683 fekk han kongeleg løn. I april dette året vart han særs sjuk og kunne ikkje arbeide i ein periode.

Frå seint 1687 til tidleg 1698 var Charpentier maître de musique for jesuittane. Han slutt snart å komponere store verk som oratorium og konsentrerte seg om mindre verk for kyrkjeleg liturgi som stundom kravde mange musikarar. Han var òg musikklærar for hertugen av Chartres.

I 1698 vart han maître de musique ved Sainte-Chapelle i Paris.  Dette var ein av dei fremste musikkstillingane i Frankrike (den einaste som var høgare innan kyrkjemusikk var leiar for kongekapellet i Versailles). Han hadde denne jobben fram til han døydde i 1704. Etter han døydde vart nesten alle verka han skreiv for kapellet øydelagde. Dette var ein vanleg prosedyre når ein maître de musique døydde. Den kjende messa Assumpta Est Marie har overlevd, kanskje fordi det ikkje vart komponert for kapellet.

Musikk 
Charpentier skriv oratorium, messer, operaar og mange mindre verk. Han skreiv òg mykje dramatisk musikk. Mange av dei mindre verka hans for ein eller to stemmer og instrument, kalla han air sérieux eller air à boire når dei var på fransk, men kantate når dei var på italiensk.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Marc-Antoine Charpentier» frå ,  den 1. mai 2010. 
  oppgav desse kjeldene:
The New Grove Dictionary of Music og Musicians, red. Stanley Sadie; 1980; ISBN 1-56159-174-2

Bakgrunnsstoff 

Franske komponistar
Barokkomponistar
Operakomponistar
Folk frå Paris
Marc-Antoine Charpentier
Louis-Nicolas Clérambault

Louis-Nicolas Clérambault () var ein fransk musikar, mest kjend som organist og komponist.

Biografi 
Clérambault kom frå ein musikalsk familie (faren og to av sønene hans var òg musikarar). Då han var særs ung lærte han å spele fiolin og cembalo og han studerte orgel hos André Raison. Clérambault studerte òg komponering og song. 

Clérambault vart organist i kyrkja Grands-Augustins og gjekk i teneste hos Madame de Maintenon. Etter at Ludvig XIV og Guillaume-Gabriel Nivers døydde, tok han over for sistnemnte på orgel i kyrkja Saint-Sulpice og kongehuset i Saint-Cyr, ein institusjon for unge jenter frå lågadelen. Han var der ansvarleg for musikk, orgelet, dirigere kor osv. Han overtok denne posten etter at Madame de Maintenon døydde, og det var her han utvikla sjangeren «fransk kantate». I 1719 overtok han etter læraren André Raison på orgel i kyrkja Grands-Jacobins.

Verk 

Av dei publiserte verka hans finn ein mellom anna: 
 mange religiøse stykke med song og kor (motettar, salmar, Magnificat, Te Deum osv.);
 meir enn 25 verdslege kantater om tema ofte inspirert av gresk-romersk mytologi.
 sonatar for fiolin og basso continuo:
 ei bok med dansestykke for cembalo (1704); 
 ei bok med orgelstykke i to suitar (1710)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Louis-Nicolas Clérambault» frå ,  den 1. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 

 
 

Franske komponistar
Barokkomponistar
Franske organistar
Folk frå Paris