kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Euro

Euro (€) er ei felleseuropeisk mynteining som vert brukt i 20 EU-land (kjent som Eurosona) i tillegg til Andorra, Monaco, San Marino, Montenegro, Kosovo, Vatikanstaten og Zimbabwe
1 euro svarer til 100 cent, eller eurocent.

Historie 
Opphavet til euroen kan sporast attende til den 13. mars 1979, då Det europeiske økonomiske fellesskapet etablerte ECU. Dette var ei kunstig rekne- og valutaeining som var bestod av ei korg med ulike vekter av valutaene til medlemsstatane. Då euroen vart innført, erstatta han ECU i høvet 1:1.

I 1990 innleidde Den økonomiske og monetære unionen (ØMU) førebuinga til overgangen til éin felles valuta i tre etappar, der den siste var overgangen til euro. Euroen kom etter ECU i 2001 for alle dei landa som var med på den tredje fasen i ØMU. Av dei tidlegare 15 medlemslanda i EU er det i dag berre Danmark, England og Sverige som ikkje har innført euroen. Av dei nye medlemslanda gjekk Slovenia over til euroen den 1. januar 2007, Slovakia 1. januar 2009, og Kypros har òg gått over. Dei andre vil venteleg på eit tidspunkt gå over til euroen, men det kan ta fleire år før dei stettar krava som er sette.

Eurosona 
Euro er primært valuta i eurosona som består av 20 EU-land.

Euro er òg offisiell valuta i seks statar og eitt område utanfor EU. Tre av desse pregar euromyntar, men ikkje euro-setlar, sidan dei ikkje offisielt er ein del av eurosona. Euro blir òg nytta i eit område tilhøyrande eit EU-land som elles ikkje nyttar euro.

Danmark, Storbritannia og Sverige 
Då Maastricht-traktaten tredde i kraft den  vart Danmark og Storbritannia førebels ståande utanfor eurosona. Sverige forplikta seg i Maastricht-traktaten å innføre euro, men ved folkeavstemming i 2003 vart det eit fleirtal (56 %) mot å innføre euro i Sverige.

Danmark vart medlem av ERM-2 (og dermed ØMU) den , men har ingen offisiell tidsplan om innføring av euro. Det er fleirtal for innføring av euro i opinionsundersøkingar i Danmark. Det vart blant anna snakka om blant politikarane om å halde folkeavstemming i Danmark i 2010, og å innføre euro i 2013. Men dette vart ikkje gjort.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Euro - Pengesetlar og Historie (engelsk/tysk)

 
Eurosona
EU-symbol
Europeiske valutaer
Afrikanske valutaer
Asiatiske valutaer
Nordamerikanske valutaer
Søramerikanske valutaer
Karibiske valutaer
Zimbabwiske valutaer
Valutaer i Det britiske samveldet
Økonomi i EU
Introduksjonar i 1999
Introduksjonar i 2002
Økonomi i 1999
ISO 4217
Adam Smith

Adam Smith () var ein skotsk filosof og samfunnsøkonom (sosialøkonom), og blir rekna som grunnleggjaren av økonomisk liberalisme. Adam Smith var fødd i Kirkacaldy i Fife i Skottland. Den eksakte fødselsdatoen hans er ukjend, men han vart døypt 5. juni 1723. Smith vart namngjeten som grunnleggjar av samfunnsøkonomien på grunn av boka Wealth of Nations (på norsk 'Velstanden til nasjonane') skriven i 1776.

Biografi 

I 1751 vart Smith utnemnd som professor i logikk ved Glasgow universitet, og året etter vart han professor i moralfilosofi. Som professor underviste han i felta etikk, retorikk, juss og politisk økonomi. I 1759 gav han ut boka The Theory of Moral Sentiments (på norsk 'Moralske kjensler'), som gjorde Smith vidgjeten som filosof både i Storbritannia og på kontinentet, og som kom i heile seks opplag berre i Smith si levetid. Denne boka tok opp kva som styrer kjenslene og handlingane våre, og korleis menneske fungerer i høve til kvarandre i samfunnet. 

Smith flytta til London i 1776, der han utgav boka som har den fulle tittelen «An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations», som omhandlar det forfattaren meiner er dei positive konsekvensane av økonomisk liberalisme. Ho dekte tema som eigeninteresse, korleis marknaden fungerer og kor viktig frihandel og internasjonal spesialisering etter forfattaren sitt syn er.

Hans marknadsliberalisme går ut på at det beste for samfunnet er om politiske styresmakter ikkje får blande seg borti den frie utfaldinga av marknadskreftene og marknadsmekanismen, «lova» om tilbod og etterspurnad. Økonomisk liberalisme har som føresetnad ein kapitalistisk økonomi, med privat eige av dei viktigaste produksjonsmidla. Det er altså eit program for mest mogleg uregulert kapitalisme. 

”Wealth of nations” etablerte økonomien som eit eige fag med den frie marknaden som utgangspunkt.

Litteratur

Adam Smith i norsk omsetjing (bokmål) 

 Smith, Adam: Verker i fire bind. Omsatt av Åshild Sonstad. Sonstad Forlag. Trondheim, 2007-8.
 Smith, Adam: Moralske følelser Bind 1. Omsatt av Åshild Sonstad. Sonstad Forlag. Trondheim, 2006.

Adam Smith i engelsk originalutgåve 

 The Glasgow Edition of the Works and Correspondence of Adam Smith in 7 volumes. Oxford University Press. Oxford, 1976.
 Theory of Moral Sentiments (1759). 
 An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776) 
 Essays on Philosophical Subjects (publisert posthumt 1795) 
 Lectures on Jurisprudence (publisert posthumt 1904 / 1976)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Adam Smith på norsk - www.adamsmith.no 
 biografi frå «Concise Encyclopedia of Economics»
 Smith sine verk 
 Brad deLong si Adam Smith-side 
 The Adam Smith Institute (Adam Smith-instituttet)
 The Wealth of Nations frå The Library of Economics and Liberty 
 The Wealth of Nations fråMondo Politico Library 
 The Wealth of Nations  

Sekundærlitteratur om Adam Smith
 Buchan, James: The Authentic Adam Smith: His Life and Ideas (Norton, 2006)
 Haakonssen, Knud: Adam Smith. (Ashgate Publishing, 1998)
 The Cambridge Companion to Adam Smith (Cambridge University Press. Cambridge, 2006)

Britiske økonomar
Britiske filosofar
Skotske filosofar
Folk frå Kirkcaldy
Synagogen i Trondheim

Den noverande synagogen i Trondheim vart innvigd i 1925.

Historie
Bygningen vart bygd som jarnbanestasjon i 1864, men vart seinare kjøpt av Frelsesarméen. Det Mosaiske Trossamfund kjøpte så bygningen i 1924, og etter omfattande ombyggingsarbeid vart den nye synagogen innvigd tysdag kveld den 13. oktober 1925. Samtidig vart den gamle synagogen i St. Jørgensveita nedlagd.

Under krigen vart synagogen konfiskert av nazistane (1941), og dei gjorde mykje skade på interiøret. Etter omfattande reparasjon vart synagogen attinnvigd hausten 1947.

I 1997 vart det jødiske museet opna i eit rom i synagogebygningen. Restitusjonsfondet gjorde det mogleg å utbetre bygningen, og frå sommaren 2000 vart det gjort omfattande restaurering og ominnreiing av 1. etasje. Synagogen vart attopna i 2001 med bibliotek, multimediasenter og eit kraftig opprusta jødisk museum.

Bakgrunnsstoff

 Det mosaiske trossamfunn, Trondheim 
 Det jødiske museum i Trondheim - nettutstilling 

Trondheim
Byggverk i Trondheim
Jødespansk

Jødespansk er ein samleterm for språkformer av spansk med meir eller mindre påverknad frå andre iberiske språk som portugisisk, asturiansk og katalansk som tradisjonelt blir bruka av sefardiske jødar i Nord-Afrika, på Balkan, i Tyrkia og i Israel.

Jødespansk inneheld mange hebraiske og arameiske ord og ein del arabiske ord. I austleg jødespansk – det vil seie på Balkanhalvøya, i Tyrkia og i Israel – er det mange tyrkiske og greske  lånord.

Andre namn for jødepansk inkluderer djudíospanyol, djudezmo, spanyol, jaquetía/haketia (særleg i Marokko) og sidan midten av 1900-talet ofte òg ladino — ein term som tradisjonelt har ei anna tyding.

Språklege særtrekk for jødespansk varierer mykje mellom dei ulike dialektane, men blant dei mest typiske kan nemnast:

 M for N i ord som muestro/nuestro (‘vår’ (pron.)); mueve/nueve (‘ni’ (num.)).
 G for H i ord som agora (‘no’, sp. ahora).
 -U for -O i endingar: anyu/anyo (‘år’); sinku/sinko (‘fem’, sp. cinco).
 Bevart stemt S mellom vokalar: kaza (‘hus’, sp. casa).

Jødespansk har tradisjonelt vorte skrive med det hebraiske alfabetet, men frå først på 1900-talet har det vore vanleg å skrive språket med det latinske alfabetet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Socolovsky, Jerome. «Lost Language of Ladino Revived in Spain», Morning Edition, National Public Radio, March 19, 2007. 

 
Iberiske språk
Romanske språk
Jødiske språk
Balkanspråk
Nord-Afrika
Språk i Israel
Språk i Tyrkia
Einskildspråk
John Scott Haldane

John Scott Haldane () var ein skotsk lækjar og vitskapsmann som var ein autoritet på lungesjukdomar hjå industriarbeidarar.

Mykje av det vitskapen i dag veit om kor mykje menneskekroppen toler av ekstreme påkjenningar, kan vi takka den ekstremt eksentriske John Scott Haldane og sonen hans, biologen J. B. S. Haldane, for.

John Scott Haldane var førelesar ved universitetet i Oxford, der han forska på effekten av trykkendringar på det respiratoriske systemet hjå mennesket. Han var den første til å rekna ut reglane for trygg oppstiging for dykkarar. Han studerte òg høgdesjuke hjå fjellklatrarar og heteslag i ørkenstrok.

Haldane hadde ei spesiell interesse for effekten giftige gassar kan ha på menneske. For å finna ut nøyaktig korleis karbonmonoksid kunne ta livet av gruvearbeidarar, forgifta han seg sjølv systematisk, tok jamlege blodprøver, og noterte nøye korleis han opplevde det. Først då han nesten ikkje hadde nokon muskelkontroll att og hadde eit nær dødeleg blodmetningsnivå, avbraut han eksperimentet.

Sonen hadde dei same interessene, og dei eksperimenterte ofte på kvarandre og målte kor lang tid det tok før dei svima av av ulike gassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Britiske medisinarar
Medisinske forskarar
Skotske lækjarar
Edvard Munch

Edvard Munch () var ein norsk kunstmålar, grafikar og ein av dei tidlege representantane for ekspresjonismen. Den intense og stemningsfulle måten han skildra psykisk liding på hadde mykje innverknad på utviklinga av tysk ekspresjonisme tidleg på 1900-talet.

Edvard Munch er den einaste norske kunstmålaren som er kjend og verdsett verda over. Det internasjonalt mest kjende måleriet hans er truleg Skrik. Verk av Munch er å sjå i mange internasjonale kunstgalleri som i New York, Göteborg og København. I Oslo er sentrale verk å sjå på det kommunale Munch-museet, på det statlege Nasjonalmuseet og som veggmåleri i aulaen i Domus Media (tilhøyrande Universitetet i Oslo) ved Karl Johans gate. I Bergen er verk som vert rekna blant dei beste som Munch har skapt, å sjå i Bergen kunstmuseum.

Liv og virke
Munch vart fødd på Løten i Hedmark fylke, men voks opp i Kristiania.

På 70-årsdagen sin i 1933 vart Munch tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Testamentarisk gåve
Edvard Munch testamenterte til Oslo kommune ei gåve som femna om lag 1 100 måleri, 15 500 grafiske blad med 700 ulike motiv, 4 700 teikningar og seks skulpturar. I tillegg kom nesten 500 trykkplater, 2 240 bøker, notatbøker, dokument, fotografi, verktøy, rekvisita og møblar. Denne gåva danna hovudstamma i den samlinga av Munchs verk som Munch-museet i Oslo rår over.

Måleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Oversyn over galleri og musé med Munch-bilete
 Evdavrd Munch i Digitaltmuseum.
 Munchmuseet i Oslo

 
Norske målarar
Norske grafikarar
Kunstnarar frå Oslo
Folk frå Løten
St. Olavs Orden
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Ekspresjonisme
Kalle Blomkvist

Mesterdetektiven Kalle Blomkvist er Astrid Lindgrens motsvarande til karakterar som Hercule Poirot, Sherlock Holmes eller Lord Peter Wimsey, Kalle ville i alle fall ikkje hatt noko mot den jamføringa.

Saman med venene Eva-Lotta og Anders dannar han riddarane av den Hvite Rosen og dei kjempar for å ta, og sidan forsvara, Stormumriken frå fiendane i Røde Rosen. Men dette leier ofte til at dei finn mystiske hendingar under overflata i den idylliske småbyen der dei veks opp.

Bøker 
 1946 Mästerdetektiven Blomkvist, på norsk: 1948 Mesterdetektiven Blomkvist (Tiden, Oslo)
 1951 Mästerdetektiven Blomkvist lever farligt, på norsk: 1952 Mesterdetektiven Blomkvist lever farlig (Tiden, Oslo)
 1953 Kalle Blomkvist och Rasmus, på norsk: 1954 Mesterdetektiven Blomkvist og lille Rasmus (Tiden, Oslo)

Filmar 
 1947 Mästerdetektiven Blomkvist, regi: Rolf Husberg
 1953 Mästerdetektiven och Rasmus, regi: Rolf Husberg
 1957 Mästerdetektiven Blomkvist lever farligt, regi: Olle Hellbom
 1996 Kalle Blomkvist - Mästerdetektiven lever farligt, regi: Göran Carmback
 1997 Kalle Blomkvist och Rasmus regi: Göran Carmback

Oppdikta detektivar
Astrid Lindgren-figurar
Folk i kriminallitteratur
Ketil Kern

Ketil Kern () er ein norsk musikar og filmarbeidar.

Frå 1979 til 1981 spelte han trommer i The Aller Værste. Før det hadde han spelt i Johnny Banan Band. Han spelte også trommer på utgjevinga Stilleben med gruppa av same namn i 1982. Sidan har han arbeidd med film, og han har også arbeidd i NRK fjernsynet.

Diskografi 
 1980 The Aller Værste! Blålys/På vei hjem (Singel) Den Gode Hensikt
 1980 The Aller Værste! TAV! (EP) Den Gode Hensikt
 1980 The Aller Værste! Materialtretthet (Album) Den Gode Hensikt/Jaap A/S
 1981 The Aller Værste! Disniland i de tusen hjem (Album) Den Gode Hensikt
 1982 Stilleben  12 tommars EP
 1999 The Aller Værste! The Aller Værste ! (Samlealbum) Den Gode Hensikt/Virgin Records Norway AS

Filmografi 
ikkje komplett
Regi:
 1985 Ansjonsen, kortfilm
 1986 Afrika og spillet om Afrika, dokumentarfilm
 1995 Sønnen, kortfilm
 2001 Mini og dama inni Hue hans, kortfilm.

Kern, Ketil
Kern, Ketil
Fødde i 1954
Kol

Kol er òg eit anna namn på grunnstoffet karbon.

Kol er ei samnemning for brennbare sedimentære bergartar som inneheld karbon. Dei er svarte eller brunsvarte, og 
for det meste danna av planterestar. Ufullstendig brend timber blir òg kalla kol. Kol har stor økonomisk verdi, og kolkraft blir mellom anna nytta i kraftverk (kolkraftverk).

I Noreg har ein særleg hatt kolgruvedrift på Spitsbergen. Kolet derifrå inneheldt stort sett lite svovel, og vart rekna for å vera av særs god kvalitet.

Ulike typar kol 
Ei enkel grovinndeling av koltypane som finst deler dei inn slik:

 Fossila kol: Kol som er skapt i økosystem av myrer der plantedelar blei verna mot oksidering og nedbryting. Torv er eit forstadium til kol. 
 Brunkol er eit yngre fossilt kol med låg energiverdi som hovudsakleg kjem frå den geologiske perioden tertiær. Brunkol er ein sedimentær bergart som hovudsakleg blir brukt i kraftproduksjon.
 Steinkol er eit eldre fossilt kol med høgare energiverdi, hovudsakleg danna i karbontida. Også steinkol er ein sedimentær bergart og blir i tillegg til kraftproduksjon også brukt til koks.
 Antrasitt er eit uvanleg hardt fossilt kol med høg energiverdi. Dette kan reknast som ein metamorf bergart då det har vore utsett for høgt trykk og temperatur.

Inndelinga av kol baserer seg på delen av flyktige bestanddelar, og varierer mellom ulike land.

Andre typar kol 
 Koks blir laga gjennom oppvarming av steinkol, slik at flyktige delar forsvinn og det som er igjen smelter saman.
 Trekol blir laga gjennom oppvarming av tre.

Kol i verda 
Kolreservane i verda utgjer over 1 billion tonn. Det samla globale forbruket er på omkring fem milliardar tonn/år. Frå 1990 til 2006 gjekk forbruket i Europa ned 36 %. Reserver, forbruk (kring 2006) og venta forbruk i 2025 etter land/område:

1Utanom Russland

Bruk av ordet kol 
Ordet «kol» er ofte blitt brukt for å visa til noko som er heilt svart, og er brukt i nokre namn, som Kolbein og Kolbjørn.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
Økonomisk geologi
Energikjelder
Sedimentære bergartar
Namnedelar
Brensel
Kolgruvedrift
Kvarts

Kvarts er eit mineral laga av silisiumdioksid (SiO2). Mineralet er kvitt eller gjennomsiktig, men kan få farge av andre materiale. Kvarts er nest etter feltspat det mest utbreidde mineralet i jordskorpa og finst både i magmatiske bergartar (granitt, granittpegmatitt o.l.), i metamorfe bergartar (gneis, kvartsitt o.l.), i sedimentære bergartar (sandstein, kvartskonglomerat) og i lausavsetningar (sand). 

Vanleg kvarts er kvit (mjølkekvarts) eller fargelaus (bergkrystall, òg kalla dvergstein). Farga varietetar er røykkvarts eller morion (brunleg til
mørkebrun), citrin (gul), ametyst (fiolett), rosenkvarts (rosa) og blåkvarts (blå). Alle desse kan brukast som smykkesteinar. 
Varietetar med inneslutninger er jernkisel (jernoksid), aventurin (kloritt eller glimmer) og rutilkvarts (rutil)

Rosenkvarts inneheld små mengder mangan, som gjev ein rosa farge. Rosenkvarts er kjent frå fleire granittpegmatittar i Iveland-Evje-området og til dømes Meløy i Nordland.

Ein kan bruka kvarts som råvare til å laga porselen og glas.

Kjelder

Raade, Gunnar. (12. mars 2012). Kvarts. Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Kvartsvariantar 

 
Piezoelektriske stoff
Dielektrikum
Trigonale mineral
Tyske låneord
Sør-Odal kommune

Sør-Odal er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar i nord mot Nord-Odal og Grue, i aust mot Kongsvinger, i sør mot Eidskog, og i vest mot Nes.

Administrasjonssenteret er Skarnes, som ligg ved der Oppstadåa renn ut i Glomma.

Næringsliv
Landbruk er ei hovudnæring i kommunen. Jordbruket omfattar i hovudsak korn-, potet- og grovforproduksjon, elles vert det òg dyrka grønnsaker, frukt og bær. I kring 12 prosent av arealet er dyrka mark, mens 70 prosent er produktiv skog.

Største industriarbeidsplassane er hos trelastfirmaet Bergene Holm AS, godteriprodusentn Maarud og TINE Meiriet Odal.

Kultur 
 Odals Værk
 Galleri Lyshuset
 Odalstunet
 Maarud gaard

Bilete

Kjende sør-odølingar 
 Øystein Sunde
 Amund Sjøbrend
 Lars Jacob Krogh
 Henning Myrvang
 Magnus Gullerud

Idrettslag 
 Skarnes IL
 Sander IL
 Galterud IL
 Disenå IL
 Slåstad IL
 Oppstad IL
 Fjelltun IL

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Sør-Odal kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
Tynset kommune

Tynset er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar mot nord til Rennebu og Midtre Gauldal, i nordaust og aust mot Tolga, i sør mot Rendalen og Alvdal, og i vest mot Folldal og Oppdal. 

Kommunen omfattar nå det aller meste av gamle Kvikne kommune der utvinning av kopar byrja rundt år 1630
i Kvikne koparverk. Koparverket var landets største og drive for kongeleg regning. Verket vart offisielt nedlagt
i 1812, men sopradisk drift foregjekk heilt fram til 1912.

Kjende personar frå Tynset kommune 
 Bjørnstjerne Bjørnson, forfattar

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Tynset kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
NATO

North Atlantic Treaty Organization (NATO, fransk Organisation du traité de l'Atlantique nord, OTAN) er ein vestleg forsvarsallianse grunnlagd i Washington, D.C. 4. april 1949 av ei rekkje vestlege land som følgje av erfaringane dei hadde gjort under og etter den andre verdskrigen, for å sikre medlemslanda sin fridom og sikkerheit. Hovudkvarteret til NATO ligg i Brussel. Sidan 2014 har Jens Stoltenberg vore generalsekretær i NATO.

Historie 
Medan frykta for tysk revansjelyst rett etter krigen hadde spelt ei viss rolle, endra denne prioriteringa seg raskt etterkvart som den kalde krigen starta, særleg då Koreakrigen braut ut, og frykta for eit sovjetisk åtak på vestmaktene vart sentral. Vest-Tyskland vart medlem i 1955, mellom anna for å sikre NATO større industriell vekt i Europa. Kjernen av traktaten er artikkel 5, som slår fast at eit åtak på eit NATO-land er eit åtak på heile alliansen.

Som eit svar på NATO, oppretta Sovjetunionen Warszawapakta. Åtaket kom aldri, og pakta sin femte artikkel vart fyrst tatt i bruk som fylgje av aksjonane i USA 11. september 2001. Alliansen har likevel spelt ei uvurderleg rolle for Vest-Europa si sikkerheit under den kalde krigen, og for forsoninga mellom tidlegare motstandarar.

Etter slutten av den kalde krigen og oppløysinga av Warszawapakta har fleire tidlegare medlemer av denne vorte medlemer av NATO i to utvidingsrundar, i 1999, 2004 og 2009. NATO omfattar no alle dei tidlegare Warszawapakt-landa utanom Sovjetunionen, dessutan Slovenia, Estland, Latvia, Litauen, Kroatia og Albania.

I 2005 vekka den tyske kanslaren merksemd med å ymte om at NATO burde reformerast. Særleg Tyskland og Frankrike ynskjer ei viktigare rolle for EU på kostnad av NATO.

Medlemsland

Medlemsland som grunnla NATO i 1949

Medlemsland som vart medlem av NATO under den kalde krigen 
  (1952)
  (1952)
  (1955)
  (1982)

Tidlegare Austblokk-land som har vorte medlem av NATO etter den kalde krigen 
  (1990) – vart automatisk ein del av NATO då DDR gjekk i oppløysing og heile området vart innlemma i den tyske forbundsrepublikken.
  (1999) 
  (1999)
  (1999) 
  (2004)
  (2004)
  (2004)
  (2004)
  (2004) 
  (2004) 
  (2004)
  (2009)
  (2009)
  (2017)
  (2020)

Innlemming av tidlegare nøytrale land 
  (2023)

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Militærhistorie i 1949
Militæralliansar på 1900-talet
Militæralliansar på 2000-talet
Organisasjonar i den kalde krigen
Organisasjonar i Brussel
Militære einingar og formasjonar skipa i 1949
Skipingar i 1949 i Washington, D.C.
Paraplyorganisasjonar
Antikommunistiske organisasjonar
Avtalar i den kalde krigen
Sovjetisk utanrikspolitikk
Internasjonale militærorganisasjonar
Belgiske militæralliansar
Bulgarske militæralliansar
Kanadiske militæralliansar
Estiske militæralliansar
Franske militæralliansar
Greske militæralliansar
Ungarske militæralliansar
Italienske militæralliansar
Latviske militæralliansar
Litauiske militæralliansar
Luxembourgske militæralliansar
Polske militæralliansar
Portugisiske militæralliansar
Rumenske militæralliansar
Spanske militæralliansar
Tyrkiske militæralliansar
Nederlandske militæralliansar
Britiske militæralliansar
Amerikanske militæralliansar
Storebø

Storebø er administrasjonssenter og største bygda i Austevoll kommune i Vestland. Storebø hadde 1 658 innbyggjarar per 1. januar 2022.

Historie 
Storebø har vore kommunesenteret i Austevoll sidan 1964. Før det vart kommunestyremøta haldne på Bakholmen, ein gamal gjestgivarstad like utanfor Storebø.

I 1891 vart Austevoll kyrkje, soknekyrkja i Austevoll, flytta frå garden Austevoll på Hundvåkøy til Storebø.

Storebø var ein del av Lysekloster-godset fram til kring 1870 Namnet Storebø er brukt frå rundt 1650-talet, før det vart namnet skrive Bø eller Bøe. Storebø er truleg teke i bruk for å skilje garden frå Litlabø på Stord som også høyrde til Lysekloster.

I begynnelsen av februar 2017 blei ein av Noregs største COOP Extra-butikker bygd på Storebø. Butikken har eit bruttoareal på 2000 kvadratmeter, salgsareal på 1350 kvadratmeter, frys og kjøl på 400 kvadratmeter og kontorer og sosiale rom på 150 kvadratmeter, prislappen på bygget kom på omtrent 30 millioner kroner. Før denne butikken kom var det ein gammal bensinstasjon som brant ned i 2007.

Referansar

Busetnader i Austevoll
Tettstader i Vestland
Hundvåko

Hundvåko, òg kalla Hundvåkøy, er den tredje største øya i Austevoll kommune. Som dei fleste andre øyar ute mot kysten er kjenneteiknet nakne knausar, lyngheiar og litt skog. Øya er 10,7 kvadratkilometer og det bur kring 700 menneske der. 

Næringsgrunnlaget kjem frå havet. Her er den tettaste konsentrasjonen av ringnotsnurparar i landet, i alt 12 fartøy. Elles er fiskeoppdrett ei viktig næring her som i resten av kommunen. Villsauen beitar ute heile året i lyngheiane. Sauerasen har overlevd i dette karrige landskapet sidan vikingtida.

Folketalsutvikling:

Referansar 

Busetnader i Austevoll
Øyar i Austevoll
Vinmonopolet

AS Vinmonopolet er eit norsk særlovselskap eigd av staten under Helse- og omsorgsdepartementet. Føretaket har eit statleg, nasjonalt monopol på butikksal av vin, brennevin og sterkøl.

Historie 
Vinmonopolet vart etablert som eit privat aksjeselskap under statleg kontroll 30. november 1922. Etterkvart kjøpte staten ut dei private eigarinteressene, og etter 1939 har Vinmonopolet vore eit fullt ut statleg føretak.

I 2003 hadde AS Vinmonopolet 188 butikkar og 1699 tilsette.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 

Norske statlege føretak
Alkohol i Noreg
Alkoholpolitikk
Skipingar i 1922