kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Anja Abusland

Anja Ninasdotter Abusland () er ein norsk sjukepleiar og politikar frå Finsland i Vest-Agder. Ho vart stortingsrepresentant for Vest-Agder og Senterpartiet i 2021. 

Abusland var kommunestyrerepresentant i Songdalen i åra mellom 2015 og 2019. Etter at kommunen vart nedlagd og heimstaden innlemma i Kristiansand, vart ho i 2019 vald inn i Kristiansand bystyre der ho vart leiar for helseutvalet. Ved stortingsvalet 2021 var ho Senterpartiet sin fyrstekandidat i Vest-Agder og tok sisteplassen på Vest-Agder-benken. På Tinget er ho medlem i Arbeids- og sosialkomiteen.

Kjelder

Stortingsrepresentantar 2021-2025
Folk frå Songdalen
Norske sjukepleiarar
Terje Sørvik

Terje Sørvik () er ein norsk verftsarbeidar og politikar frå Ottersøya, busett i Rørvik. Han er sidan 2021 stortingsrepresentant frå Nord-Trøndelag for Arbeidarpartiet.

Sørvik arbeidde i 24 år med skipsbygging, mellom anna som sveisar. I 13 år var han personsjef ved Moen Slip på Kolvereid. Frå 2009 til 2011 var han sysselsett med å etablere ei avdeling på Kolvereid for bedrifta Ytre Namdal Vekst.

Sørvik var medlem i Vikna kommunestyre periodane 2007–2011 og 2015–2019. Han hadde plass i Nord-Trøndelag fylkesting frå 2007 til fylka Nord- og Sør-Trøndelag i 2018 vart slått saman. I åra 2011 var han fylkesråd for regional utvikling, frå 2013 var han også nestleiar i fylkesrådet. Etter fylkessamanslåinga var han medlem av Trøndelag fylkesting og leiar i hovedutvalet for næring. Ved stortingsvalet 2021 var han Arbeidarpartiet sin andrekandidat i Nord-Trøndelag, kom inn i Stortinget med god margin. På Tinget er han medlem i Kommunal og forvaltningskomiteen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Stortingsrepresentantar 2021-2025
Folk frå Nærøysund
Folk frå Vikna
Norske arbeidarar
Paringssystem

Paringssystem er ulike måtar å ordna paring mellom hannar og hoer i ein dyreart, eller kva slags parbinding som finst mellom kvinner og menn i eit menneskeleg samfunn. Dei følgjande paringssystema finst:

 Monogami (éin hann og éi ho parar seg med kvarandre)
 Polygami (meir enn éin hann og/eller meir enn éi ho parar seg med kvarandre)
 Polyandri (éi ho parar seg med fleire hannar)
 Polygyni (éin hann parar seg med fleire hoer)
 Polygynandri eller promiskuitet (dyr frå kvart kjønn parar seg med fleire representantar frå det andre kjønnet)

Grensene mellom paringssystema er flytande, avhengig av kvar stor del av paringane som skjer utanfor parbindinga. Mange dyr er t.d. sosialt monogame (inngår ei parbinding med éin partnar), men gjennomfører likevel paringer med eit anna eller fleire andre individ(er) enn partnaren («utanom par»-kopulasjonar, genetisk polygynandri).
Dyr kan vera (sosialt) monogame i ein paringsperiode, men finna nye partnarar kvart år (seriemonogami), eller ha den same partnaren heile livet.
Mange artar av sjøfuglar er til dømes slike strengt monogame dyr.
Monogami er òg norma i dei fleste menneskelege samfunn (jf. ekteskap), men både utanomekteskapelige forhold og seriemonogami finst i større eller mindre grad. 

Polygyni er òg forholdsvis vanleg blant dyr, til dømes mange pattedyr.
I fleire menneskelege kulturar finn ein former for polygyni, slik som fleirkoneri og harem.

Polyandri er sjeldnare blant dyr.
Døme er bladhøns, sjøhestar og symjesniper.
Polyandriske menneskelege samfunn er svært uvanlege.

Paringssystema er ofte korrelert med både partnarval og yngelpleie: Kjønnet som vel partnaren, tar seg av avkommet;
og kjønnet som blir valt, har ofte flest partnarar.

Sjå òg 

 Forplantingssystem

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Paringssystem» frå ,  den 23. juni 2023.  

Formeiring
Bårsetbåten

Bårsetbåten er eit myrfunn av ein båt som var gjort i 1931 på Nordkvaløya i Karlsøy kommune i Troms. Funnet er frå siste halvdel av 800 talet. Utgravning vart utført av T. Soot-Ryen i 1934.

Nokre båtdelar kunne identifiserast. Men størstedelen var så morkne at det har vore vanskeleg å rekonstruere båten Det har vore ein del usemje om korleis han såg ut. Dei nedste bordgangane er klinka saman med jarnsaum, medan dei to øvste er sydde med tæger. 
Banda er festa til huda med surringsklampar i dei fire nedste bordgangane, og med trenaglar i dei to øvste. Båten har hatt innvendig esing langs ripbordet. Båten har hatt keipar og sideror.

Analyse av trevirket syner at sannsynleg byggestad er Salten i Nordland tidleg på 700-talet.

Det har vore diskusjon om funnet var norrønt eller samisk.

I 1941 kom Gutorm Gjessing fram til at båten har hatt  8-9 rom, var 13,07 meter lang og 2,64 meter brei.
Walter Meyer Pedersen meinte i 2002 at båten hadde hatt sju rom og ei totallengde på 10,08 meter. 

I Kvalsundskipet er nedste bordgangane surra til banda og dei øvste klinka.

Fotnotar

Kjelder

Klinkbygde båtar
Kulturminne i Troms og Finnmark
Arkeologiske funn i Noreg
Arkeologiske funn frå 700-talet
Samansauma båtar
Nils-Ole Foshaug

Nils-Ole Foshaug () er ein norsk skulemann og politikar frå Målselv i Troms, ordførar 2015–19 i Målselv kommune. Sidan 2021 representerer han Troms og Arbeidarpartiet på Stortinget.

Foshaug er utdanna lærar. Sidan 1998 har han hatt leiiande stillingar ved ulike skular i Målselv, både ved barneskule og ungdomsskule, og som inspektør og som rektor.

Foshaug var medlem av kommunestyret i Målselv frå 2007, ordførar perioden 2015–19. Arbeidarpartiet gjekk tilbake ved kommunevalet 2019 og Foshaug lukkast ikkje behalde ordførar-ombodet. Derimot vart han vald inn i Stortinget 2021-25 som andrekandidat for Arbeidarpartiet i Troms. På Tinget er han medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Kjelder
stortinget.no

Stortingsrepresentantar 2021-2025
Norske lærarar
Folk frå Målselv
Ordførarar i Målselv
Even A. Røed

Even Amandus Røed () er ein norsk lærar og politikar frå Rollag i Buskerud. Han er sidan 2021 stortingsrepresentant frå Buskerud for Arbeidarpartiet.

Røed er utdanna lektor og har arbeidd i skuleverket i Kongsberg. Frå 2011 til –18 var han medlem i kommunestyret i Rollag, deretter i Kongsberg bystyre frå 2019. Ved stortingsvalet 2021 vart han vald inn på Stortinget som Buskerud Arbeidarparti sin tredjekandidat. På Tinget har han sete i Helse- og omsorgskomiteen.

Kjelder

Stortingsrepresentantar 2021-2025
Norske skulefolk
Folk frå Rollag
Linda Monsen Merkesdal

Ruth Linda Merethe Monsen Merkesdal () er ein norsk helsearbeidar og politikar busett på Voss. Ho er sidan 2021 stortingsrepresentant frå Hordaland for Arbeidarpartiet.

Merkesdal har arbeidd som hjelpepleiar, sidan 2011 er ho vidareutdanna til vernepleiar. Gjennom stortingsvalet 2021 fekk ho plass på Stortinget, der ho er medlem av Energi- og miljøkomitéen.

Kjelder

Stortingsrepresentantar 2021-2025
Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar for Hordaland
Friidrettslandskampen Sverige–Noreg 1958

Friidrettslandskampen Sverige–Noreg 1958 for menn vart avvikla på Slottsskogsvallen i Göteborg den 23. og 24. juli. Landskampen enda med svensk siger 118 – 94. Begge landa deltok med to utøvarar i kvar av enkeltøvingane.

Onsdag 23. juli

100 meter

400 m

800 m

5 000 m

400 m hekk

Høgdehopp

Lengdehopp

Kulestøyt

Sleggjekast

4 × 100 meter stafett

Torsdag 24. juli

200 meter

1500 m

10 000 m

110 meter hekk

3 000 m hinder

Stavhopp

Tresteghopp

Diskoskast

Spjutkast

4 × 400 m stafett

Kjelder
friidrett.no
Arbeiderbladet 25. juli 1958

Friidrettslandskampar
Idrettstilskipingar i Sverige
Sport i Noreg i 1958
Friidrett i Noreg
Nathaniel Gow

Nathaniel Gow () var ein skotsk musikar som var kjend for å framføra, komponera og arrangera tonar, songar og andre stykke. Han skreiv rundt 200 verk, mellom anna den populære «Caller Herrin'». Gow var den yngste sonen til den kjende felespelaren Niel Gow.

Bakgrunn og karriere 
Nathaniel var son av Niel Gow og Margaret Wiseman, og blei fødd i Inver, nær Dunkeld i Perthshire, den 28. mai 1763. Både han og dei tre eldre brørne William, John og Andrew viste tidleg musikalsk talent. Han blei fyrst lært å spela fele av faren, men blei så sendt til Edinburgh der han fekk opplæring av Robert «Red Rob» Mackintosh, så felespelaren Alexander McGlashan og til sist den eldre broren  William Gow. Han lærte også å spela cello av Joseph Reinagle. I 1782 blei han utnemnd til kongeleg heroldtrompetist for Skottland.

I 1796 skipa Gow ei forleggjar- og noteverksemd i lag med William Shepherd i 41 North Bridge i Edinburgh. Denne heldt fram til Shepherd døydde i 1813. Gow markerte seg som leiar for mange musikkgrupper, og var viktig ved mange samkome, som Caledonian Hunt Balls. Hertugen av Atholl var velgjeraren hans.

Mellom 1799 og 1824 gav Gow ut fleire tonesamlingar, mellom anna nokre av den skotske komponisten Magdalene Stirling.

Gow spelte for kong Georg IV ved The Royal Caledonian Hunt-ballet då kongen vitja Skottland i 1822.

Familie 
Gow var gift to gonger. Han fekk fem døtrer og ein son med den fyrste kona si, Janet Fraser. Ei av døtrene, Margaret, gifta seg med Adam Armstrong, ein europeisk pioner til kolonien Western Australia, i 1810.  

Gow blei gift med den andre kona si, Mary Hog, i  1814, og dei fekk tre søner og to døtrer. Berre ei av døtrene hans, Augusta Gow, ser ut til å ha følgd i den musikalske familietradisjonen, og blei musikklærar i Edinburgh.

Gow døydde i Edinburgh den 19. januar 1831, 67 år gammal. Han blei gravlagd i  Greyfriars Kirkyard.

Den engelske komponisten David Gow, som levde og verka på 1900-talet, stamma frå Nathaniel Gow. Han tok opp sambandet i verket Six Diversions on an Ancestral Theme.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Nathaniel Gow» frå ,  den 24. juni 2023.  

Skotske felespelarar
Skotske komponistar
Arthur Edward Waite

Arthur Edward Waite,  kjend som A.E. Waite, () var ein amerikanskfødd britisk poet og akademisk mystikar som skreiv mykje om okkulte og esoteriske spørsmål, og var medskapar av tarotkortstokken Rider-Waite. Han levde det meste av livet i eller nær London, knytt til ulike forlag og som redaktør for bladet The Unknown World. Biografen R.A. Gilbert skreiv om han at «namnet til Waites har overlevd ettersom han var den fyrste til å prøva å skapa ein systematisk studie av historia til vestleg okkultisme, sett på som ein åndeleg tradisjon heller enn som delar av proto-vitskap eller ein patologi av religionen.»

Verk

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Two volumes.

Omsetjingar
  Two volumes.

Merknadar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «A.E. Waite» frå ,  den 24. juni 2023.

Bakgrunnsstoff

Kort biografi ved autorbis.net
 
 
 
Verk av Arthur Edward Waite aved sacred-texts.com

Okkultistar
Folk frå Brooklyn
Engelske forfattarar
Britiske forfattarar frå 1900-talet
Kathy Lie

Kathy Lie () er ein norsk sjukepleiar og politikar frå Lier som sidan 2021 representerer Buskerud på Stortinget, vald for Sosialistisk Venstreparti. 

Lie tok fem-årig utdanning i homøopati ved Norsk akademi for naturmedisin og arbeidde nokre år som homøopat.  Ho har òg vore tilsett ved Drammen sjukehus som spesialsjukepleiar. 

Gjennom fylkestingsvalet 2019 fekk ho plass i fylkestinget for Viken der ho var fylkesvaraordførar 2019–2021.  Hausten 2021 vart ho vald  til stortingsrepresentant frå Buskerud og SV. Ho er medlem i Familie- og kulturkomiteen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Folk frå Lier
Stortingsrepresentantar 2021-2025
Stortingsrepresentantar frå SV
Hermetic Order of the Golden Dawn

Hermetic Order of the Golden Dawn (), eller berre Golden Dawn (), var ein hemmeleg organisasjon vigd studiet og utøving av okkult hermetisme og metafysikk i Storbritannia på slutten av 1800- og byrjinga av 1900-talet. Hermetic Order of the Golden Dawn var kjend som ein magiorden, og fokuserte på teurgi (guddommeleg magi) og åndeleg utvikling. Mange nyare konsept for rituale og magi som er viktige for samtidige tradisjonar, som wicca og thelema, var inspirerte av Golden Dawn, som blei ein av dei største påverknadane på moderne vestleg okkultisme på 1900-talet.

Dei tre grunnleggjarane av ordenen, William Robert Woodman, William Wynn Westcott og Samuel Liddell Mathers, var frimurarar. Westcott verker ha vore den drivande krafta bak skipinga.

Golden Dawn-systemet bygde på hierarki og initering på same vis som frimurarlosjar, men til skilnad frå desse hadde kvinner høve til å bli medlemmar på lik linje med menn. «Golden Dawn» var den fyrste av tre ordenar, sjølv om alle tre ofte blir viste til samla som «Golden Dawn». Den fyrste ordenen underviste i esoterisk filosofi som bygde på hermetisk kabbala og personleg utvikling gjennom studiar og medvit om dei fire klassiske elementa, i tillegg til grunnleggjande  astrologi, tarotspådom og geomanti (spåing gjennom jordteikn). Den andre eller indre ordenen, , underviste i magi, including krystallspådom (scrying), astral projeksjon og alkymi. Den tredje ordenen tilhøyrde Secret Chiefs, hemmelege leiar som skulle ha mykje kunnskap og kunne styra aktivitetane til dei andre to ordenane gjennom åndeleg kommunikasjon.

På midten av 1890-talet var Golden Dawn godt etablert i Storbritannia, med over hundre medlemmar frå alle delar av det viktorianske samfunnet. Mange kjende folk var medlemmar av Golden Dawn, som skodespelaren Florence Farr, den irske revolusjonære Maud Gonne, den irske diktaren William Butler Yeats, den walisiske forfattaren Arthur Machen og dei engelske forfattarane Evelyn Underhill og Aleister Crowley.

Merknadar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hermetic Order of the Golden Dawn» frå ,  den 25. juni 2023. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 Term: Golden Dawn i Llewellyn Encyclopedia
 The Life and Work of WB Yeats. Utstilling som omfattar Yeat sine ritual-notat.
 

Løynde ordenar
Esoteriske åndsretningar
Skipingar i 1888
Britiske organisasjonar
Grunde Almeland

Grunde Kreken Almeland () er ein norsk politikar frå Øystese i Hordaland som har representert Oslo og partiet Venstre på Stortinget i perioden 2018–2020 og sidan 2021.

Almeland har studert jus ved Universitetet i Oslo. Han engasjerte seg i Oslo Venstre og var perioden frå 2017 til 2021 vararepresentant til Stortinget. Då partikollega Ola Elvestuen 2018–2020 var statsråd i Solberg-regjeringa, møtte Almeland fast på Stortinget. Frå januar 2020 til oktober 2021 var han så statssekretær i Kunnskapsdepartementet under Trine Skei Grande og etterfylgjaren Guri Melby.

Ved stortingsvalet 2021 var Almeland tredjekandidat for Oslo Venstre og fekk sete i Stortinget på eit utjamningsmandat. Han er frå 2021 leiar i Familie- og kulturkomitéen.

Kjelder

Stortingsrepresentantar 2017-2021
Stortingsrepresentantar 2021-2025
Folk frå Kvam
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Ingvild Wetrhus Thorsvik

Ingvild Wetrhus Thorsvik () er ein norsk jurist og politikar frå Mandal. Ho er frå 2021 stortingsrepresentant frå Vest-Agder og partiet Venstre.

Thorsvik er utdanna jurist ved Universitetet i Oslo og arbeidde som advokatfullmektig frå 2019 til 2021. Ho var medlem av Mandal kommunestyre i tida mellom 2011 og 2019, varaordførar dei siste fire åra. I 2021 var ho fyrstekandidat for Venstre i Vest-Agder og kom inn i Stortinget på eit utjamningsmandat. På Stortinget er ho medlem i Justiskomitéen.

Kjelder

Stortingsrepresentantar 2021-2025
Folk frå Mandal
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stolpe

Stolpe er ein loddrett stokk som er sett fest i bakken og som ein kan bruka til å halda oppe utstyr som lys og leidningar. Stolpar kan ha namn etter bruksområdet sitt, som strømstolpe, kraftstolpe, lysstolpe eller kraftleidningstolpe. Stolpar med telefonlediningar blir kalla telefonstolpar, medan telegrafstolper fanst då ein sendte telegrafi via luftlinje.

Stolpar er vanlegvis av tømmer. Kreosot, som blei brukt til impregnering av stolpar, blei forbode i EU i 2001.

Bruken av stolpar er redusert fordi elektriske kablar i større grad blir gravne ned, og fordi fasttelefon ofte er erstatta av mobiltelefon.

Hakkespettar kan hakka hol i stolpar. Ei undersøking frå 1995 viste at norske elektrisitetsverk måtte erstatta hakkespettskadar for 2,9 millionar kroner per år.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Stolpe (infrastruktur)» frå ,  den 25. juni 2023.

Bakgrunnsstoff 

Infrastruktur
Ting av tre
Friidrettslandskampen Sverige–Noreg 1960

Friidrettslandskampen Sverige–Noreg 1960 for menn vart avvikla på Ullevi stadion i Göteborg den 29. og 30. juni. Landskampen enda med svensk siger 117 – 93. Begge landa deltok med to utøvarar i kvar av enkeltøvingane.

Onsdag 29. juni

100 meter

400 m

800 m

5 000 m

110 meter hekk

Høgdehopp

Lengdehopp

Diskoskast

Spjutkast

4 × 100 meter stafett

Torsdag 30. juni

200 meter

1500 m

10 000 m

400 m hekk

3 000 m hinder

Stavhopp

Tresteghopp

Kulestøyt

Sleggjekast

4 × 400 m stafett

Kjelder
friidrett.no
Arbeiderbladet 1. juli 1960

Friidrettslandskampar
Idrettstilskipingar i Sverige
Sport i Noreg i 1960
Friidrett i Noreg
Gloppenbåten

Gloppenbåten vart funnen i ei grav frå vikingtida på garden Ytre Hauge I Gloppen i Nordfjord. Gabriel Gustafson leia utgravinga av gravhaugen i 1890.
Treverket var ikkje bevart, men det vart funne båtsaum som låg på sin opphavlege plass. Gustafson og medarbeidarane målte opp plasseringa av båtsaumane, og kunne teikne båten. Då dei var ferdig å grave hadde gropa skap som ein båt. 

Båten hadde vore 8,50 meter lang, og omlag 1,80 meter brei.
Ein båtbyggjar, som var med på arbeidet, såg stor likskap mellom båtforma i grava og båtar bygde i seinare år. Måla, og plassering av banda var som på ein nybygd femkeiping. Banda hadde vore festa med lang båtsaum. Røene var ankerforma så dei greip om bandet.  Det ser ut som banda har vore tynne. Borda, som mot skutane har vore over 25 cm breie har vorte hogde til ei tjukn på 1,5 cm av eikestokkar.

At båten har vore så lettbygd, syner at han  har vorte bygd for ferdsel i smult farvatn, som til dømes på fjorden. Båten har hatt fem bordgangar, pluss ripa. Nyare femkeipingar bygde i Nordfjord, har eit bord mindre

Fotnotar

Kjelder

Klinkbygde båtar
Kultur i Gloppen
Arkeologiske funn i Noreg
Bladformer

Bladformer viser til korleis den ytre forma på blada til ulike plantar. Ein skil i fyrste omgang mellom enkle blad og samansette blad. Enkle blad har ei einaste heil eller flika bladskive. Samansette blad er delte i fleire bladskiver (småblad) der ein tydeleg kan sjå skaft mellom småblada.

Ulike typar enkle blad. 

a. sylforma, nåleforma (t.d. saltarve)

b. jamnbrei (t.d. butt-tjønnaks)

c. jamnbrei

d. lansettforma (t.d. korgpil)

e. akuminat

f. elliptisk (t.d. blokkebær)

g. smal oval

h. omvendt eggerund (breiare mot spissen)

i. skeiaktig, eggerund (breiare mot skaftet) med smal bladbase

j. eggerund (breiare mot skaftet) med runda bladbase

k. rund, skjoldforma (skaftet festa midt på skiva) (t.d. skjoldblad)

l. nyreforma (t.d. hasselurt)

m. omvendt hjarteforma

n. hjarteforma (t.d. lind)

o.           (t.d. dunbjørk)

p. parflika (t.d. svensk asal)

r. spydforma (med tvert utståande basale flikar) (t.d. småsyre)

s. pilforma (med nedoverretta basale flikar) (t.d. engsyre)

t. trekanta

Ulike typar samansette blad 

a. trefingra (t.d. kvitkløver)

b. kopla (t.d. lupin)

c. svært uvanleg form (t.d. klokkejulerose)

d. parbladig utan pynteblad (t.d. knollerteknapp)

. parbladig med pynteblad (t.d. ask, rogn) (ikkje avbilda)

e. parbladig med pyntebladet forvandla til rankar (t.d. gjerdevikke)

f. gjentatt parbladig med pynteblad (t.d. kvitrot)

Overgang frå handflika til parflika 

a. handflika (t.d. lønn)

b. parflika (t.d. eik)

c. djupt handflika (t.d. naverlønn)

Bladnervatur 

a. fjørnerva (t.d. hegg)

b. nettnerva (t.d. plomme)

c. parallellnerva (t.d. tulipan)

d. handnerva (t.d. spisslønn)

e. viftenerva (t.d. tempeltre)

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bladformer» frå ,  den 26. juni 2023.

Bakgrunnsstoff

Plantemorfologi
Cape Egmont

Cape Egmont, mellom Northern og Southern Taranaki Bight, er det vestlegaste punktet i Taranaki, på vestkysten av Nordøya på New Zealand. Det ligg nær vulkankjegla til Mount Taranaki/Mount Egmont.

Kappet blei kalla «Kaap Pieter Boreel» av den nederlandske oppdagaren Abel Tasman i 1642, men omdøypt til «Cape Egmont» av den britisske oppdagaren James Cook i 1769. Tasman såg ikkje sjølv Mount Taranaki, på grunn av dårleg sikt, men Cook såg det. Etter å ha kalla fjellet Mount Egmont gav han same namn til kappet like ved. Namnet kom frå jarlen av Egmont.

Cape Egmont Lighthouse blei opphavleg bygd på Mana Island nær Porirua, men blei flytt til Cape Egmont i 1877.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Cape Egmont» frå ,  den 26. juni 2023.  

Nes på New Zealand
Montereyfuru

Montereyfuru (Pinus radiata) er ein eviggrøn bartreart i furufamilien. Furua veks vilt langs vestkysten av Nord-Amerika, ved den sentrale kysten av California og på Guadalupeøya og Cedrosøya i Mexico. Planten er truga i det opphavlege vekstområdet sitt, særleg av sopparasitten Fusarium circinatum. Det finst likevel mykje montereyfuru som blir dyrka på tømmerplantasjar i tempererte delar av verda.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Montereyfuru» frå ,  den 26. juni 2023. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 
 

Delar av denne artikkelen bygger på «Pinus radiata» frå ,  den 26. juni 2023.

Bakgrunnsstoff 
 

Furuslekta
Plantar i Mexico
Plantar i USA
Simone Niggli-Luder

Simone Niggli-Luder () er ein sveitsisk tidlegare orienteringsløpar frå Burgdorf i Bern. Ho er den mestvinnande orienteringsløparen, perioden 2001–2003 sanka ho heile 23 gullmedaljar i verdsmeisterskap i orientering. Ho la opp etter 2013-sesongen, då ho sikra seg sigeren i verdscupen i orientering for niande gong.

Karriere
Simone Luder, gift Niggli-Luder, vart i 2001–2013 verdsmeister sju gongar i klassisk løype og like mange gongar i kort løype, og fem gongar i mellomlang løype. Ved fire høve sprang ho Sveits inn til VM-gull i stafett.

Ho gjekk til topps i verdscupen i orientering åra 2002, 2004–2007, 2009–2010 og 2012–2013. År 2000 kom ho på andreplassen i turneringa.

Simone Niggli-Luder sanka til saman ti gullmedaljar i europameisterskap i orientering, og ho vann begge distansane under Nordisk meisterskap 2007 på Bornholm.

Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap 
VM 2001: Gull i klassisk løype, bronse i kort i løype
VM 2003: Gull i klassisk, mellom og kort løype, samt stafett
VM 2004: Gull i kort løype
VM 2005: Gull i klassisk, mellom og kort løype, samt stafett
VM 2006: Gull i klassisk og mellom-løype, sølv i kort løype, bronse i stafett
VM 2007: Gull i mellom og kort løype, bronse i klassisk løype
VM 2009: Gull i klassisk løype, bronse i mellom og kort løype
VM 2010: Gull i klassisk og kort løype, sølv i mellom-løype
VM 2012: Gull i klassisk og kort løype, samt stafett
VM 2013: Gull i klassisk, mellom og kort løype, bronse i stafett

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Simone Niggli-Luder» frå ,  den 26. juni 2023.

Bakgrunnsstoff

Sveitsiske orienteringsløparar
Ruapekapeka

Ruapekapeka er ein pā, eller tradisjonell maorileir, som ligg  søraust for Kawakawa i Northland på New Zealand. Han er ein av dei største og mest komplekse pāane på New Zealand. Maorigruppa Ngāpuhi utforma han spesifikt for å stå imot kanonane brukte av britiske styrkar. Landskapsformene dei laga er framleis synlege.

Ved Ruapekapeka fann det siste slaget i Flagstaffkrigen i 1845-1846, som blei utkjempa mellom kolonistyrkar og Ngāpuhi Puhi leia av Hone Heke og Te Ruki Kawiti. Dette var den fyrste store væpna konflikten mellom kolonistyresmaktene ogmaoriar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ruapekapeka» frå ,  den 26. juni 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Department of Conservation – Ruapekapeka Pa
 
 
 

Far North District
Festningar på New Zealand
Maorikultur