kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Allyson Felix

Allyson Michelle Felix () er ein USA-amerikansk sprintar som har blitt både verdsmeister, verdsrekordhaldar og olympisk meister. Felix har vunne i alt sytten medaljar frå OL og VM, og av desse er tretten gull på 100 meter, 200 meter og stafett. Hennar personlege beste tider per november 2013 er: 100 meter på 10,89, 200 meter på 21,69 og 400 meter på 49,59.

Prestasjonar 

Under VM i friidrett 2005 i Helsingfors vart Felix verdsmeister for fyrste gong, på 200 meter. Ho gjentok prestasjonen i Osaka i 2007, då ho også kom til topps med begge USA sine stafettlag på respektive 4 x 100 m og 4 x 400 m. Med VM i friidrett 2009 i Berlin hadde ho teke tre gull på 200 meter i tre verdsmeisterskap på rad. Denne gongen deltok ho berre med stafettlaget på 4 x 400 meter, og sikra USA nok eit stafettgull. Under VM i friidrett 2011 i Daegu vann ho bronse på 200 meter sprint, sølv på 400 meter og gull på både 4 x 100 m og 4 x 400 m stafett.

Allyson Felix OL-debuterte i 2004 i Aten og tok sølv på 200 meter og samtidig sette ny verdsrekord for juniorar. Ho vart olympisk meister for fyrste gong under sommar-OL 2008 i Beijing, då ho vann med stafettlaget på 4 x 400 meter i tillegg til å ta eit nytt olympisk sølv på 200 m. London-OL i 2012 vart eit viktig OL for Felix, då ho endeleg vann ein individuell olympisk gullmedalje på 200 meter. I dei same leikane vann ho olympisk gull med dei amerikanske stafettlaga på både 4 x 100 m og 4 x 400 m.  Felix vart med det den fyrste kvinna som greidde tre gull i friidrett i same OL sidan Florence Griffith-Joyner i 1988.

Vinnartida på 4 x 100 meter (40,82) som ho presterte saman med Tianna Madison, Bianca Knight og Carmelita Jeter, heldt til ny verdsrekord. Dette er gjeldande verdsrekord på distansen i november 2013. 

Allyson Felix deltok på 200 meter under VM i friidrett 2013 i Moskva, men midt i finaleløpet sleit ho musklane på baksida av høgrelåret og måtte bryta. Shelly-Ann Fraser-Pryce frå Jamaica vann, medan Felix måtte berast av banen.

Kjelder 
, forfattarar: Rolf Bryhn og Tor Håkon Solheim. Henta inn 4. november 2013.

Fotnotar 

Sprintarar frå USA
Verdsmeistrar i friidrett for USA
Olympiske meistrar for USA
Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA
Olympiske bronsemedaljevinnarar for USA
Medaljevinnarar under sommar-OL 2004
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2004
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004
Medaljevinnarar under sommar-OL 2008
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2008
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008
Medaljevinnarar under sommar-OL 2012
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Medaljevinnarar under sommar-OL 2016
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2016
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016
Medaljevinnarar under sommar-OL 2020
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020
Folk frå Los Angeles
Perpetuum mobile

Perpetuum mobile er latin, og tyder evig rørsle. Dette var namnet forskarar i tidlegare tider brukte til å betegne ein hypotetisk maskin, som skulle kunne gå til evig tid, utan at driv- eller brennstoff blir tilført. Meir folkeleg har han ofte vorte kalla ein eviggangsmaskin.

Det var fysikaren Clausius som foreslo at andre hovudsetninga i termodynamikken kunne formulerast i utsegna om at «det er umogleg å konstruere ein syklisk maskin som ikkje har nokon annan verknad enn å overføre varme frå ein kaldt til ein varmare lekam». Denne utsegna kunne då visast å vere einstydande med at perpetuum mobile er umogleg.

Ein eviggangsmaskin bryt òg med den første lova i termodynamikken som seier at mengda energi er konstant. Dette tyder at ei maskin kan ikkje gje ut meir energi enn han blir tilført.

Det var termodynamikken si store fortjeneste, at han kunne gje fred til alle dei forskarane som hadde via liva sine til å finne opp ein
eviggangsmaskin, då det altså viste seg å vere umogleg. Dette har likevel ikkje stoppa folk i nyare tid frå å prøve. Spesielt kan nemnast Howard Johnson som i 1979 lukkast i å få patent US4151431 sine?vid=USPAT4151431 hos det amerikanske patentkontoret, for ein såkalla magnetmotor. Denne skulle utnytte ein kombinasjon av magnetar i ein rotor som skulle gje større kraft i ein rotasjonsretning enn i den andre. Det skulle slik bli skapt ein rotasjon utan tilførsel av energi.

Ein kan tenkja seg ei «maskin» som aldri stoppar opp, til dømes ein romstasjon som roterer til evig tid. Dette er mogleg etter Newtons første lov, som seier at ein lekam held seg i ro eller i konstant rørsle dersom ingen kreftar virkar på han. Men romstasjonen brukar ikkje rotasjonen sin til å lage straum, overføre varme eller utføre andre arbeid, dette ville bryte med termodynamikken si første og andre hovedsetning. Når han ikkje kan gjere noko av dette kan han eigenleg ikkje kallast ei maskin heller.

Liknande argument kan førast for at superleiarar, der elektrisk straum kan sendast i ring til evig tid utan tap, ikkje kan brukast til å konstruere ein eviggangsmaskin.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Perpetuum mobile» frå ,  den 5. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Hypotetisk teknologi
Eviggangsmaskiner
Jean-Baptiste Biot

Jean-Baptiste Biot () var ein fransk fysikar, matematikar og astronom

I 1800 vart han professor ved Collège de France i Paris og frå 1804 ved observatoriet. Biot utførte for si tid særs dugande arbeid i mange område av fysikken. Mellom anna målte han lydfarten i faste lekamar, lysbryting i gassar (saman med Arago), oppdaga sirkulært polarisert lys og påviste korleis dreiinga til polarisasjonsplanet i sukkerløysingar kan nyttast til å avgjere sukker. Biot fann saman med Savart lova for den krafta ein elektrisk straum utøver på ein magnet, Biot–Savart-lova.

Kjelder
 Jean Baptiste Biot. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Jean-Baptiste_biot.

Bakgrunnsstoff 

Franske fysikarar
Franske matematikarar
Franske astronomar
Franske sivilingeniørar
Elevar ved École Polytechnique
Vitskapsfolk frå Paris
Optikarar
Matematikarar på 1800-talet
Astronomar på 1800-talet
Fysikarar på 1800-talet
Æreslegionen
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Quaker Peace and Social Witness

Quaker Peace & Social Witness (QPSW), tidlegare kjent som Friends Service Council og Quaker Peace and Service er ein av dei sentrale komitéane i det britiske årsmøtet til Venesamfunnet - Kvekarane - i Storbritannia.  Organisasjonen jobbar for å fremja likskap, rettferd, fred, enkelheit og sanning gjennom dei britiske kvekarane, i samarbeid med både lokale og internasjonale pressgrupper. I 1947 delte organisasjonen, som då heitte Friends Service Council Nobels fredspris med den amerikanske motparten, American Friends Service Committee.

Organisasjonen jobbar både i Storbritannia og globalt. QPSW driv m.a. freds- og hjelpearbeid i Uganda, det tidlegare Jugoslavia, Midtausten og Sør-Asia samt gjennom SN.

Røtene til QPSW ligg i misjonsarbeidet som vart gjort i kvekarorganisasjonen Friends Foreign Mission Association (1868–1927). Då misjonsarbeidet avtok, slo misjonsorganisasjonen seg saman med Council for International Service (1919–1927) og skipa Friends Service Council i 1927. Organisasjonen bar namnet Quaker Peace and Service frå 1979–2000, og er kjent som Quaker Peace & Social Witness sidan 2001.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Quaker Peace & Social Witness» frå ,  den 6. november 2013.

Bakgrunnsstoff

QPSW si nettside 
Quaker United Nations Office
Mundus – Arkiva til QPSW

Fredsorganisasjonar
Kvekarrørsla
Britiske nobelprisvinnarar
Vinnarar av Nobels fredspris
Vannevar Bush

Vannevar Bush () var ein amerikansk forskar og ingeniør som er kjent for arbeidet sitt innan analoge reknemaskinar, den politiske rolla si i utviklinga av atombomba og ideen om hypertekst. Han var vitskapleg rådgjevar for president Roosevelt.

Bush var direktør for Office of Scientific Research and Development (OSRD) 1941–1947, og hadde dermed ansvaret for å koordinere all amerikansk krigsrelatert forsking under andre verdskrigen. Eit av prosjekta til OSRD vart forløparen til Manhattanprosjektet, som seinare utvikla dei første kjernefysiske våpena.

Bush har ei sentral rolle i historia til hyperteksten. Artikkelen hans As We May Think, publisert i The Atlantic Monthly i juli 1945, der han skildrar det teoretiske hypertekstsystemet Memex, er opphavet til ideen om hypertekst. Systemet vart aldri implementert, men la grunnlaget for seinare forsking, og har mange likskapstrekk med World Wide Web.

Sjå òg
Kjernefysiske våpen
 HTMLs historie
Memex
As We May Think
World Wide Web
Oslo Analyzer
Hypertekst

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vannevar Bush» frå ,  den 6. november 2013.

Bakgrunnsstoff

Hjemmesiden til «Vannevar Bush Award»
Artikkel om Vannevar Bush på fagbladet for forskningspolitikk 

USA-amerikanske ingeniørar
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Internett-utviklarar
Framtidsforskarar
Order of the British Empire
Æreslegionen
Folk frå Middlesex County i Massachusetts
Medal for Merit
National Medal of Science
USA-amerikanske informatikarar
Medlemmar av American Physical Society
Jan Olav Gatland

Jan Olav Gatland () er førstebibliotekar ved Universitetsbiblioteket i Bergen og sakprosaforfattar. Han har arbeidd som kritikar (m.a. i Nordlys 1983–86), omsetjar og tidsskriftredaktør. Han var kulturredaktør i avisa Fritt Fram 1987–91. Gatland har publisert ei rekkje bøker og artiklar, hovudsakleg om litteratur.

Bibliografi

 Antonin Artaud: Blodsprut, utval og gjendikting, Oktober forlag, 1984, ISBN 82-7094-337-1
 Frå mann til mann. Dikt om menns kjærleik til menn, utval og gjendikting, Oktober forlag, 1986, ISBN 8270944297
 Mellom linjene. Homofile tema i norsk litteratur, Aschehoug 1990, ISBN 82-03-16338-6
 Jean Genet: Querelle, omsetjing og etterord, Tiden forlag, 1994, ISBN 82-10-03741-2
   Skeive skrifter. Bibliografi over homofile tema i norsk litteratur, Biblioteksentralen, 1996, ISBN 8270221767
  Amor librorum nos unit. Universitetsbiblioteket i Bergen 1825-1996, red. + medforfattar, UB Bergen, ISBN 82-7293-030-7
  Teaterteori. Klassiske og moderne tekster, redaktør og omsetjing, Pax forlag, 1998, ISBN 9788253019277
 Joris-Karl Huysmans: Mot strømmen, omsetjing og etterord, 1998, ISBN 9788274880870
   Mitt halve liv. Bjørnstjerne Bjørnsons vennskap med Clemens Petersen og andre menn, Kolofon forlag, 2003, ISBN 9788230000069
   Det andre mennesket. Eit portrett av Åsmund Sveen,Samlaget, 2004, ISBN 9788252162974
 Walt Whitman: Calamus, gjendikting og etterord, Narkissos forlag, 2004, ISBN 8292569006 (kun nettutgave)
  Det litterære liv. Rolv Thesen og hans tid, Vigmostad & Bjørke 2006, ISBN 9788241904523
  Torvald Tu. Eit diktarliv, Samlaget, 2008, ISBN 9788252172126
  Ord og orgasme. Ein biografi om Ola Raknes, Samlaget, 2010, ISBN 9788252175615
 Olav Dalgard. Ein biografi. Samlaget, 2013, ISBN 9788252178739
 Ein driftig djevel i Bergen : historia om Mons Litleré. Samlaget, 2018, ISBN 9788252195552 
 Lars Berg. Rikspornograf og kulturforkjempar. Samlaget 2020, ISBN 9788234002861
   Bolette C. Pavels Larsen. Litterær pioner og føregangskvinne, Skald, 2023, ISBN 9788279593584

Norske bibliotekarar
Norske forfattarar
Dosent

Ein dosent er ei lærarstilling som fanst ved universiteta og dei vitskaplege høgskulane i Noreg fram til 1985. Skilnadane mellom ein dosent og ein professor var vanlegvis i at ein professor måtte dokumentere større breidd og meir omfattande vitskapleg produksjon enn dosenten. Frå 1985 fekk alle dosentar i Noreg tittelen professor. 

I dag blir dosenttittelen i Noreg berre brukt ved somme universitet med lærarutdanning og dei statlege høgskulane, særleg dei tidlegare distriktshøgskulane (høgskuledosent). Danmark hadde same ordning som Noreg hadde før 1985. I Sverige vert vert tilsvarande stilling dels kalla dosent, og dels biträdande professor, medan stillinga i USA vert kalla associate professor.

Kjelder
 Dosent: akademisk tittel. (2013, 28. oktober). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013.

Utdanningsyrke
Akademiske stillingar
Akademiske titlar
Marius Kolsrud

Marius Kolsrud () var ein norsk fysikar fødd i Oslo. Han arbeidde med matematisk fysikk, generell kvanteteori og elektron- og strålingsteori. 

Han var lektor i fysikk ved Universitetet i Oslo frå 1948, dosent frå 1963, og professor i teoretisk fysikk frå 1967 til 1986.

Kjelder

Norske fysikarar
Folk frå Oslo
Norske fysikkprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Kronologi

Kronologi (frå gresk χρόνος khrόnos, «tid» og λόγος logos, «fornuft» eller «lære») vil seia tidsrekkefølgje. Kronologi er også den vitskaplege læra om å rangera hendingar etter når dei fann stad i tida. Døme på dette er bruken av tidslinjer, eller hendingsrekkefølgjer. Kronologi er også "å bestemma den faktiske tidssekvensen av hendingar i fortida."

Kronologi er ein del av periodisering. Det er også ein del av fagfeltet historie, inkludert jordas historie, geofag og studiet av den geologiske tidsskalaen.

Joseph Scaliger (1540–1609) vert rekna for banebrytande i sitt arbeid når det gjeld moderne kronologi. Hans verk De emendatione temporum (1583) tok for seg mange spørsmål i samband med oldtidskronologi.

Relaterte fagfelt

Kronologi er vitskapen som tidfestar historiske hendingar. Ein føresetnad for kronologi er kronometri, også kjent som tidsmåling, og historiografi som undersøkjer historieskriving og bruk av historiske metodar. Karbondatering utreknar alderen på levande skapningar frå fortida ved å måla proporsjonen av karbon-14-isotopen i karboninnhaldet deira. Dendrokronologi, eller årringsdatering, reknar ut alderen på tre ut frå korrelasjon av dei ulike årringane i veden til dei kjende årlege referansesekvensane i regionen som gjenspeglar årleg klimatisk variasjon. Dendrokronologi blir i sin tur brukt som kalibreringsreferanse for karbondatering.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Chronology» frå ,  den 11. november 2013.  
Denne artikkelen bygger på «Kronologi» frå ,  den 11. november 2013.  

Tid
Kronologi
Historie
Nes kyrkje i Ringsaker

Nes kyrkje er ei krosskyrkje frå om lag 1250 i Ringsaker kommune i Innlandet. Ho vart opphavleg oppført som langkyrkje, men vart utvida til krosskyrkje omkring 1700. Kyrkje har brent fleire gonger og har vore utsett for mange flaumar, ikkje minst Storofsen i 1789.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
 

Kyrkjer i Ringsaker
Kyrkjer i Ringsaker prosti
Kulturminne i Ringsaker
Krosskyrkjer i Noreg
Norske kyrkjer frå 1200-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Freda bygg i Innlandet
Valkyrkjer i 1814
Joch

Joch er ei gammal måleining for areal som vart nytta i Tyskland og Austerrike. Opphavleg var det så mykje land som eit oksespann kunne pløye på ein dag. Storleiken varierte frå 4000 til 6000 kvadratmeter frå stat til stat. Ordet har same opphav som norsk åker og engelsk acre.

Kjelder
 Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Joch. I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/joch.

Måleiningar for areal
Seegård kyrkje

Seegård kyrkje frå 1997 er i Snertingdal i Gjøvik kommune i Innlandet. Kyrkja vart bygd etter at den gamle kyrkja på staden (frå 1781) brann i 1994.

Galleri

Bakgrunnsstoff 
 
 Snertingdal kyrkjelyd
 

Kyrkjer i Gjøvik
Kyrkjer i Toten prosti
Norske kyrkjer frå 1997
Kulturminne i Gjøvik
Kilocyklar per sekund

Kilocyklar per sekund, forkorta kc/s, er ei fornorsking av det engelske uttrykket for kiloperiodar per sekund (kp/s), dvs 1000 periodar per sekund. Uttrykket blir enno nytta ein del i radioteknikken ved sida av SI-eininga kilohertz (kHz).

Kjelder
Kilocykler Per Sekund. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/kilocyklar_per_sekund.

Gamle måleiningar

da:Cycles-per-second
Sølvi Wang

Sølvi Valborg Wang () var ein norsk revyartist, songar og skodespelar. Ho var dotter til jazzmusikaren Yngvar Wang og kona til komponisten Egil Monn-Iversen. Dottera deira er fjernsynsprodusenten Bitte Monn-Iversen.

Karriere 
Sølvi Wang vart fyrst kjend gjennom ektemannen si gruppe The Monn Keys, saman med Nora Brockstedt, Per Asplin, Oddvar Sanne og Fredrik Conradi. (Seinare også Arne Bendiksen). Ho debuterte med gruppa i revyen Over alle grenser på Chat Noir i 1954. Ho vart tilsett der frå 1959 til 1963, begynte så ved Edderkoppen Teater fram til 1964. Seinare vart ho tilsett ved Det Norske Teatret. 

Saman med Arve Opsahl song ho duetten «Music-Music-Music» i 1950, produsert av ektemannen Egil Monn-Iversen. Sølvi Wang bidrog på over femti innspelingar på plate opp gjennom åra. Ei av desse er Thorbjørn Egners «Klatremus og de andre dyra i Hakkebakkeskogen», der Sølvi Wang spelar Bestemor Skogmus.
 
Nokre av hennar mest kjende skodespelarroller er hovudpersonen i Trost i taklampa, Annie get your gun, Anita i West Side Story, Golde i Spelemann på taket, Eliza i Pygmalion og Hønse-Lovisa frå filmatiseringa av Ungen. Ho har spelt i ei rekkje filmar, både frå 1950- 60- og 70-åra. Ho spelte Laura Isaksen i Bør Børson jr., både i musikalversjonen og i filmatiseringa.   

Sølvi Wang var også kabaretartist, og hadde sitt eige underhaldningsshow som heitte Song of Sølvi. I 1961 deltok ho i Melodi Grand Prix med songen «Far cha-cha». Sølvi Wang vart ein svært folkekjær artist gjennom mange musikalske opptredenar i NRK i 60-åra. Ho var hovudpersonen i seriane Slagerparaden (1960) og Prospektkortene (1963); That's Entertainment frå 1966 vart skreddarsydd til henne. Showet vart NRKs bidrag til tevlinga i Montreux som kåra beste og løgnaste TV-program. I tillegg vann det Chaplinprisen.  

Også i 1980-åra var ho ein aktiv NRK-artist, mellom anna i programmet Musikkspill (1980). Den siste framføringa ho gjorde som offentleg artist, var å spela i Spelemann på taket i 1987.

Prisar og utmerkingar 
 1983: Leif Justers ærespris
 1987: Leonardstatuetten
 Utnemnd til æresborgar av Oslo.

Kjelder 
, henta inn 15. november 2013.

Fotnotar 

Folk frå Bærum
Norske songarar
Melodi Grand Prix-deltakarar
Norske skodespelarar
Norske komikarar
Stange kyrkje

Stange kyrkje er ei steinkyrkje frå midten av 1200-talet i Stange kommune kommune i Innlandet fylke. Ho avløyste i si tid ei enda eldre steinkyrkje. I 1620 slog lynet ned, og mellomalderinventaret brann opp. Kyrkja vart utvida med ein ny fløy mot nord i 1703, den såkalla «Nykyrkja», oppført dels med stein frå domkyrkjeruinane på Hamar. Våpenhuset i vest er frå tidleg på 1800-talet, og i 1928 fekk kyrkja glasmåleri laga av Gabriel Kielland. Mange kjenner Stange kyrkje frå eit bilete måla av Harriet Backer.

Hulda Bergersen, seinare Garborg, blei døypt her i 1862.

På prestegarden står mellom anna eit par hus frå 1700-talet som er freda.

Galleri

Litteratur

Bakgrunnsstoff
 Stange kyrkjelyd
 
 
 Stange kommune – Stange kirke 

Kyrkjer i Stange
Kulturminne i Stange
Norske kyrkjer frå 1200-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kyrkjer i Hamar domprosti
Langkyrkjer i Hamar bispedømme
Freda bygg i Innlandet
Valkyrkjer i 1814
Tidseining

Tidseeining syner til kor lenge to hendingar varer eller tidslengda mellom dei, og blir nytta til å måle tid. SI-eininga for tid er sekund.

Tidseiningar

Sekund 
Eitt sekund er definert som 9 192 631 770 svingingar av eit foton frå isotopen cesium 133.

Døgn 
Eit døgn var tidlegare knytt til to påfølgjande nedre kulminasjonar for sola, men er no definert som 24 timar, 1440 minutt eller 86 400 sekund, og er dermed knytt til SI-systemet sjølv om døgnet i seg sjølv ikkje er ei SI-eining.

Sidan døgnet ikkje lengre er knytt til sola, blir det med ujamne mellomrom lagt inn skotsekund for å halde døgnet i takt med gongen til sola over himmelen.

Månad 
Ein månad er mellom 28 og 31 døgn.

Kvartal 
Eit kvartal er tre månader.

Tertial 
Eit tertial er fire månader.

År 
Eit år er den tida jorda nyttar på eitt omløp rundt sola.
Anomalistisk år = Jorda si omløpstid om Sola i tilhøve til perihel, 365 døgn 6 timar 13 minutt og 53,01 sekund = 365,2596 døgn.
Tropisk år = Sola si omløpstid i tilhøve til vårjamdøgnspunkt = 365 døgn 5 timar 48 minutt og 45 sekund = 365,2421875 middelsol-døgn (epoke J2000.0).
Siderisk år (stjerneår) = Sola si omløpstid i tilhøve til stjernene = 365 døgn 6 timar 9 minutt og 9,54 sekund = 365,2564 døgn.

Desennium 
Eit desennium er 10 år.

Sekel 
Eit sekel er 100 år.

Millennium 
Eit millennium er 1000 år.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tidsenheter» frå ,  den 17. november 2013.
Pyroklastisk bergart

Pyroklastiske bergartar er bergartar som er samansett av vulkanske brotstykke, pyroklastar, og vulkansk oske som vert utstøytt ved eksplosive vulkanutbrot.

Pyroklastiske bergartar kan variere i klaststorleikar frå dei største agglomerata til særs fin oske og tuff. Pyroclastar av ulik storleik vert klassifisert som vulkanske bomber, lapilli og vulkansk oske. Oske vert rekna for å vere pyroklastisk fordi han er eit fint støv som består av vulkanske bergartar. Ein av dei mest spektakulære formene for pyroklastiske avsetningar er ignimbritt, som vert avsette i særs varme blandingar av gass og oske i pyroklastiske straumar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pyroclastic rock» frå ,  den 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff

Petrologi
Vulkanologi
Vulkanske bergartar
Blå grotte

Ei blå grotte er ei delvis vassfylt grotte, som ein ofte kan dra inn i med båt. Når vatnet er djupt vil sollyset reflekterast og filtrerast gjennom vassøyla og få ein blågrøn farge, og stundom asurblått. 

Kjende blå grotter rundt om i verda er: 
Den blå grotta på Biševo, ei grotte på øya Biševo i Kroatia.
Den blå grotta på Capri, ei grotte på øya Capri i Italia.
Den blå grotta på Kastelorizo, ei grotte på øya Kastelorizo i Hellas
Den blå grotta på Malta, ei grotte på Malta
Grotta dello Smeraldo, ei grotte på Amalfikysten i Italia.

Kjelder 

Lauritzen, Stein Erik & Delphin, Inger Lise A.. (14. februar 2009). Blå grotte. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.

Grotter
Cenote

Ei cenote (frå yukatansk maya dzonot eller ts'onot «brunn») er eit slukhol eller kollapsdoline fylt med grunnvatn. Cenoter er vanlege på Yucatánhalvøya og på enkelte karibiske øyar i nærleiken. Dei er samband mellom jordoverflata og underjordiske vassreservoar. Det finst fleire typer cenotar: opne, halvopne og underjordiske. Dei eldste cenotene er opne, medan dei yngste framleis ligg under bakken. Langs omkrinsen til Chicxulubkrateret nord for Yucatánhalvøya er det ein ring av cenoter. Mange cenoter er knytte saman av underjordiske grottesystem, nokre av dei over 100 km lange.

Cenotene vert rekna som heilage av mayaene og var viktige drikkevasskjelder.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Cenote» frå ,  den 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff
Danninga av cenoter
Cenoter i Chichen Itza
Kart over Chicxulubkrateret og cenoteringen 

Grottegeologi
Innsjøar
Mayamytologi
Slukhol
Karst
Estavelle

Estavelle eller inversac er ein type slukhol som avhengig av vêrtilhøva og årstidene anten kan fungere som kjelde (avgje vatn) eller nedløp (motta vatn).

Estaveller er karakteristiske for poljer.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Estavelle» frå ,  den 18. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Karst
Grottegeologi
Freatisk sone

Freatisk sone syner til det området i grunnen der alle porer og sprekkar er metta med vatn. Grunnvasspegelen dannar eit tenkt skilje mellom den freatiske, metta sona og den overliggande umetta vadossona, der det òg finst luftfylte holrom. Nemningane freatisk og vados blir brukt mest i samband med karsthydrologi.

Kjelder 

Vassførande sjikt
Hydrogeologi
Grottegeologi
Hamnsundhelleren

Hamnsundhelleren er ein stor heller ved Grytafjorden i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Helleren ligg kring 60 meter over havet og vart danna då havet stod høgare enn i dag som ei brenningshole. I tillegg har frostvitring medverka til danninga av hola.

Det er funne spor etter menneske tilbake til byrjinga av bronsealderen og bein etter dyr 30 000 år attende.

Kjelder  
Lauritzen, Stein Erik. (14. februar 2009). Hamnsundhelleren. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff 
 

Grotter i Møre og Romsdal
Geografi i Ålesund
Hellerar i Noreg
Kulturminne i Ålesund
Arkeologiske stader i Noreg