kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Etter Rubicon

Etter Rubicon er ein norsk spelefilm frå 1987. Filmen hadde premiere på norsk kino 10. september 1987. Han er klassifisert som thriller/drama, har ei speletid på 93 minutt, og tilrådd aldersgrense 15 år.

Handling 
Under ei militærøving utanfor kysten av Nordland og Troms blir to gutar på fisketur funne sjuke og med uforklarlege symptom. Kort tid etter innlegging på sjukehus døyr dei. Doktor Hoff (Sverre Anker Ousdal) og lensmann Berntsen (Toralv Maurstad) blir på same tid sende ut til tankbåten Rubicon som har meldt om ein eller annan naudsituasjon, men dei finn skipet tomt for folk. Politiet konfiskerar lika til dei to gutane og heile saka er omgitt med hemmeleghald, noko som får doktor Hoff til å starte undersøkingar på eiga hand. Med dette blir han dregen inn i eit politisk spel som syner seg å vera livsfarleg.

Produksjon 
Filmen blei spela inn i Lofoten og Vesterålen og ved Norsk film AS sine studio på Jar. Arthur Johansen og Leidulv Risan skreiv manus medan Leidulv Risan regisserte. Geir Bøhren og Bent Åserud stod for musikken.

 Foto: Harald Gunnar Paalgard
 Produksjonsleiar: Aage Aaberge
 Produsent: Dag Alveberg, Petter Borgli (ass.)
 Produksjon: Filmeffekt AS, Norsk Film AS

Medverkande skodespelarar 
 Sverre Anker Ousdal – Jon Hoff, lege
 Ewa Carlsson – Mona Axen, lege
 Ellen Horn – Maria Hamarøy, mor til Martin og Tom 
 Toralv Maurstad – Carl Berntsen, lensmann 
 Jack Fjeldstad – Thorvald Hoff, fiskar 
 Alf Malland – Arne Michelsen 
 Bjørn Sundquist – Elvenes, journalist 
 Christian Sampson – Martin Hamarøy 
 Stein Erik Skattum – Tom Hamarøy
 Jon Ausland – Amerikansk offiser

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1987
Antonio Gramsci

Antonio Gramsci () var ein italiensk journalist og ein av dei viktigaste sosialistiske tenkjarane på 1900-talet. Gramsci var fødd på Sardinia i Italia. Han studerte ved universitetet i Torino, den leiande industribyen i landet, og blei kjend med mellom andre den seinare kommunistleiaren Palmiro Togliatti.

Liv og virke
Gramsci arbeidde som journalist i ei avis som høyrte til det italienske sosialistpartiet PSI, og frå 1919 var han med å gi ut tidsskriftet Ordine Nuovo, som gjekk inn for eit arbeidarrådssystem med direkte demokrati. I 1921 gjekk Gramsci med i det italienske kommunistpartiet PCI, som blei danna det året. Han stod i motsetning til leiaren Amadeo Bordiga, som han meinte førte ein sekterisk politikk. I 1926 vann han fram på det no illegale partiet sin kongress i Lyon i Frankrike, men same året blei han arrestert, og sat resten av livet i Benito Mussolini sine fascistiske fengsel.

Det er såleis ikkje som praktisk-politisk leiar han er blitt kjend. Men i fengsel, trass i sjukdom og ymse vanskar, skreiv han ei rekkje notatbøker der han mellom anna skisserer ein sosialistisk strategi for utvikla land, som måtte vere heilt annleis enn bolsjevikane sin revolusjon i det tilbakeliggjande Russland. Gramsci sine notatbøker, som først blei kjende etter han var død, la mykje av grunnen for det italienske kommunistpartiet si politiske frigjering frå sovjetisk dominans etter andre verdskrigen.

Ideologi
Gramsci meinte ein på venstresida måtte slutte å tenkje før eller etter «revolusjonen». Sosialismen må vere ein prosess «i uavbroten utvikling i eit styre der fridommen er organisert og kontrollert av folkefleirtalet». Særleg viktig er arbeidarklassen sine eigne demokratiske organ, fagforeiningane og arbeidarråda. Desse må liggje i botnen for eit verkeleg arbeidardemokrati, ifølgje Gramsci. 

I Russland hadde tsar-staten vore alt og det sivile samfunnet ingenting, men slik er det ikkje i utvikla land, meinte Gramsci. Det «nasjonale terrenget» er heilt annleis i til dømes Italia. Derfor kunne ikkje endring skje ved eit frontalangrep på ei statsmakt som mesta berre bygde på vald, som i det gamle Russland. I Vest-Europa har den beståande staten eit massegrunnlag i det sivile samfunnet, og byggjer normalt meir på ideologisk hegemoni enn direkte vald, og sikrar seg samtykke frå mange av dei styrte gjennom dei «hegemoniske apparata» sine, blant anna massemedia. Sosialistane må derfor føre ein langvarig «stillingskrig» for at ei mot-hegemonisk politisk-kulturell blokk frå venstre skal avløyse den rådande borgarlege maktblokka. Alliansespørsmålet blir avgjerande viktig, og all sekterisme negativt. 

Gramsci si tenking rundt sosialistisk strategi spela ei stor rolle for utviklinga av ei uavhengig og demokratisk linje i det italienske og seinare det spanske og franske kommunistpartiet, den såkalla eurokommunismen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Antonio Gramsci i marxists.org

Italienske filosofar
Italienske politikarar
Italienske marxistar
Henrik Nordbrandt

Henrik Nordbrandt () var ein dansk forfattar og lyrikar.

Han budde største delen av det vaksne livet sitt utanfor Danmark, i Tyrkia, Hellas og Spania. Dei siste åra av livet budde han på Østerbro.

Bibliografi 	
 1966 Digte, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1967 Miniaturer, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1969 Syvsoverne, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1972 Omgivelser, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1974 Opbrud og Ankomster, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1975 Ode til Blæksprutten og andre kærlighedsdigte, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1976 Glas, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1977 Istid, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1977 Guds hus, dikt, (Augustinus) 
 1978 Breve fra en ottoman, essaysamling, (Gyldendal, København) 
 1979 Rosen fra Lesbos, dikt, (Swing) 	
 1979 Spøgelseslege, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1980 Forsvar for vinden under døren, dikt, (Brøndum) 	
 1981 Udvalgte digte, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1982 Armenia, dikt, (Gyldendal, København) 
 1983 Finkelsteins blodige bazar, roman, (Gyldendal, København) 	
 1984 84 digte, dikt, (Gyldendal, København) 	
 1985 Violinbyggernes by, dikt, (Gyldendal, København) 
 1986 Håndens skælven i november, dikt, (Brøndum) 	
 1987 Under mausolæet, dikt, (Gyldendal, København) 
 1988 Nissen flytter med, essaysamling, (Gyldendal, København) 	
 1989 Vandspejlet, dikt, (Gyldendal, København) 
 1990 Tifanfaya, barnebok, (Dansklærerforeningen) 	
 1991 Glemmesteder, dikt, (Brøndum) 	
 1992 Støvets tyngde, dikt, (Gyldendal, København) 
 1993 Den elektriske mus, barnebok, (Gyldendal, København) 
 1994 Damelår og andre specialiteter, tyrkisk kokebok, (Brøndum) 	
 1995 Ormene ved himlens port, dikt, (Gyldendal, København) 
 1996 Ruzname. Dagbog. 4. Marts 1995 - 4. Marts 1996, (Brøndum) 	
 1998 Drømmebroer, dikt, (Gyldendal, København)
på norsk:
2000 Drømmebroer (Cappelen, Oslo) ISBN 82-02-19125-4
 1999 Egne digte, dikt, (Gyldendal, København) 
 2001 Fralandsvind, dikt, (Gyldendal, København) 
 2002 Døden fra Lübeck, erindringsbok, (Gyldendal, København) 	
 2004 Pjaltefisk, dikt, (Gyldendal, København)
 2005 Dumhedens løvefødder, idiosynkrasier
 2007 Besøgstid, dikt
 2010 Vi danskere dikt
 2012 3 1/2 D, dikt
 2015 Jetlag, dikt
 2017 Den store amerikanske hævn, dikt

Prisar og utmerkingar 
 1980 Det Danske Akademis Store Pris
 2000 Nordisk råds litteraturpris for diktsamlinga Drømmebroer
 Medlem av Det Danske Akademi frå 2014
 Statens Kunstfonds hædersydelse

Kjelder 

Danske forfattarar
Danske diktarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Personar med verk i den danske kulturkanonen
Det Danske Akademis Store Pris
Statens Kunstfonds hædersydelse
Medlemmar av Det Danske Akademi
Folk frå Frederiksberg
Filosofi

Filosofi (kjærleik til visdom, frå gresk philos og sophia) er det kritiske studiet av dei mest fundamentale spørsmåla menneskeslekta har vore i stand til å stille, til dømes innan tru, eksistens, etikk og moral. Logikk handlar om å konstruere gyldige argument, og spelar ei sentral rolle i filosofisk diskusjon.

Avgrensing av disiplinen 
Sidan Aristoteles har filosofien vore oppdelt i praktisk og teoretisk filosofi. Målet til dei praktiske vitskapane er handling, mens målet til dei teoretiske vitskapane er viten. Sidan renessansen er også disiplinen filosofihistorie komen til. Den teoretiske filosofien blir ofte inndelt i erkjennelsesteori, metafysikk og vitskapsfilosofi. Den praktiske filosofien blir ofte inndelt i etikk, metaetikk, politisk filosofi og estetikk. Men også til dømes pedagogisk filosofi kan reknast til desse. Filosofi grensar mot andre fagområde som til dømes lingvistikk, psykologi og pedagogikk.

Historie

Gresk filosofi 
Vestleg filosofi reknar opphavet sitt til det klassiske Hellas med naturfilosofane Thales frå Milet; etter han følgjer Anaksimander, Heraklit, Parmenides og Demokrit saman med andre førsokratiske tenkjarar.

Heretter følgde Sokrates, som vendte filosofien vekk frå naturen og mot mennesket. Den mest berømte eleven til Sokrates var idealisten Platon og eleven hans igjen var Aristoteles, som forsvarte empirien mot idealismen. Dei tre blir oftast rekna som vestens første store filosofar.

Seinantikken og mellomalderen 
I seinantikken var særleg nyplatonismen populær, med Plotin som første hovudrepresentant. Den nyplatonske tradisjonen vart særleg vidareført i kristendommen, mens dei jødiske og muslimske filosofane hovudsakleg vidareutvikla den aristoteliske tradisjonen i kombinasjon med sterk vekt på empiri og rasjonalisme. Særleg viktige namn her er den muslimske filosofen Ibn Rushd, den persisk-muslimske filosofen al-Farabi og den jødiske filosofen Moses Maimonides.

Den tidlege modernismen 
I kjølvatnet av renessansen og den vitskaplege revolusjonen kom dei to filosofiske retningane rasjonalisme, forfekta av mellom anna René Descartes, Gottfried Wilhelm Leibniz og Baruch de Spinoza, og empirisme, forfekta av blant anna John Locke og David Hume. Desse la hovudvekt på fornufta og erfaringa. Immanuel Kant lagde en syntese av desse to retningane, ved å leggje vekt på aktiv bearbeiding av sanseinntrykka.

1900-talet 
Filosofien på 1900-talet var dominert av filosofar som Ludwig Wittgenstein, Gottlob Frege, Bertrand Russell, Martin Heidegger, Edmund Husserl, Donald Davidson, John Langshaw Austin, Kurt Gödel og Michel Foucault.
Ein av dei mest kjende norske filosofane frå denne tida er Arne Næss.

Sjå òg 
 Filosofar
 Rettsfilosofi
 Politisk filosofi

Bakgrunnsstoff

 Wikisource
Sosiologi

Sosiologi er ein samfunnskunnskap, vitskapen om det sosiale. Fokuset til sosiologien er relasjonane mellom menneska som individ eller grupper (inkludert heile samfunnet). Oppgåva til sosiologien er å beskrive dei sosiale relasjonanes struktur, funksjonar og utvikling. Det sosiologiske arbeidet er å undersøke samfunnet, i alle delar, og så prøve å skapa eit mest mogleg heilskapleg bilde ut av det gjennom teori og metode. Sosiologiens teoriar skal au kunne beskrive sosiologien sjølv, sidan sosiologien i seg sjølv er eit resultat av sosial samhandling.

Historie 
Sosiologi er eit relativt nytt fag samanlikna med andre samfunnsfag som økonomi, antropologi, statsvitskap og psykologi. 

Uttrykket sosiologi blei skapa av Auguste Comte, som håpa å laga eit nytt fag for studie av heile menneskeslekta, inkludert historie, psykologi og økonomi. Det sosiologiske synet hans var typisk prega av opplysningstida, og han mente at heile menneskeslekta passerer dei same historiske trinna. Viss ein klarte å forstå dette, mente Comte at ein kunne førebygge og rette på mange av dei negative sidene til samfunnet.

I staden for å erstatte de andre faga, enda sosiologien opp blant dem; med sin eigen distinktive metode for å forklare verda.

Sosiologar 
Kjende internasjonale sosiologar er mellom anna Auguste Comte, Emile Durkheim, Gabriel Tarde, Ferdinand Tönnies, Georg Simmel, Karl Marx, Max Weber, Albion Woodbury Small, C. Wright Mills, Charles Horton Cooley, Ibn Khaldun, Pitirim Sorokin, Vilfredo Pareto, Robert E. Park, Louis Althusser, Karl Mannheim, Talcott Parsons, Robert K. Merton, Peter Blau, Reinhard Bendix, Norbert Elias, Ralf Dahrendorf, John Rex, David Lockwood, Erving Goffman, Harold Garfinkel, Anthony Giddens, Pierre Bourdieu, Peter Wagner David Harvey og Niklas Luhmann.

Kjende norske sosiologar er mellom anna Vilhelm Aubert, Ewald Bosse, Jon Elster, Gudmund Hernes, Sverre Lysgaard, Dag Østerberg, Per Otnes, Eilert Sundt, Hildur Ve og Kari Wærness.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sosiologi» frå ,  den 28. februar 2005.

Bakgrunnsstoff 

 International Sociological Association ISA (engelsk)
 SocioSite frå Universetet i Amsterdam (engelsk)
 Kjende sosiologar  (engelsk)
 Populærvitskapleg samfunnsfag (engelsk)
 Sosiologiske utdrag (engelsk)
 Konferansar i sosiologi (engelsk)
 Julian Dierkes' guide for sosiologi (engelsk)
 Forening for sosiologi i bruk  (engelsk)
 The Global Social Change Research Project (engelsk)
 Metodar i samfunnsfagleg forsking  (engelsk)

Sosiologi
De Gyldne Laurbær

Boghandlernes gyldne Laurbær eller berre De Gyldne Laurbær er ein dansk litterær pris. Prisen vert utdelt av Den danske boghandlerklubben.

Vinnarar 
 1949 - Martin A. Hansen
 1950 - H.C. Branner
 1951 - Jacob Paludan
 1952 - Karen Blixen
 1953 - Aage Dons
 1954 - Tom Kristensen
 1955 - Tove Ditlevsen
 1956 - Karl Bjarnhof
 1957 - Halfdan Rasmussen
 1958 - Frank Jæger
 1959 - Willy-August Linnemann
 1960 - Palle Lauring
 1961 - Marcus Lauesen
 1962 - Poul Ørum
 1963 - Jakob Bech Nygaard
 1964 - Erik Aalbæk Jensen
 1965 - Thorkild Hansen
 1966 - Klaus Rifbjerg
 1967 - Jens Kruuse
 1968 - Anders Bodelsen 
 1969 - Inger Christensen for Det (digte)
 1970 - Leif Panduro
 1971 - Henrik Stangerup for Løgn over løgn
 1972 - Christian Kampmann
 1973 - Anna Ladegaard
 1974 - Benny Andersen
 1975 - Bo Bramsen
 1976 - Dea Trier Mørch
 1977 - Ebbe Kløvedal Reich
 1978 - Vita Andersen for Hold kæft og vær smuk
 1979 - Johannes Møllehave
 1980 - Tage Skou-Hansen
 1981 - Suzanne Brøgger for Tone
 1982 - Kirsten Thorup
 1983 - Dorrit Willumsen
 1984 - Cecil Bødker for Marias Barn. Drengen og Marias Barn. Manden
 1985 - Helle Stangerup for Christine
 1986 - Paul Hammerich for Lysmageren
 1987 - Martha Christensen for Dansen med Regitze
 1988 - Bjarne Reuter
 1989 - Ib Michael for Kilroy, Kilroy
 1990 - Peter Seeberg
 1991 - Leif Davidsen for Den sidste spion
 1992 - Lise Nørgaard
 1993 - Peter Høeg
 1994 - Jørn Riel
 1995 - Henrik Nordbrandt for Ormene ved himlens port
 1996 - Carsten Jensen for Jeg har set verden begynde
 1997 - Jane Aamund for Colorado drømme
 1998 - Jens Christian Grøndahl for Lucca
 1999 - Svend Åge Madsen for Genspejlet
 2000 - Anne Marie Løn for Kærlighedens rum
 2001 - Hans Edvard Nørregård-Nielsen for Riber Ret
 2002 - Jakob Ejersbo for Nordkraft
 2003 - Jette A. Kaarsbøl for Den lukkede bog
 2004 - Christian Jungersen for Undtagelsen
 2005 - Morten Ramsland for Hundehoved
 2006 - Knud Romer Jørgensen for Den som blinker er bange for døden
 2007 - Jens Smærup Sørensen for Mærkedage
 2008 - Hanne-Vibeke Holst for Dronningeofret
 2009 - Ida Jessen for romanen Børnene
 2010 - Jussi Adler-Olsen for romanen Journal 64
 2011 - Helle Helle for romanen Dette burde skrives i nutid
 2012 - Kim Leine for romanen Profeterne i Evighedsfjorden
 2013]] – Anne-Cathrine Riebnitzsky for Forbandede yngel
 2014 - Sara Blædel for Kvinden de meldte savnet
 2015 - Jesper Stein for Aisha
 2016]] – Merete Pryds Helle for Folkets skønhed
 2017]] – Jesper Wung-Sung for En anden gren
 2018]] – Leonora Christina Skov for Den, der lever stille
 2019]] – Sara Omar for Skyggedanseren
 2020]] – Stine Pilgaard for Meter i sekundet
 2021]] – Thomas Korsgaard for Man skulle nok have været der
 2022]] – Maren Uthaug for 11%

Bakgrunnsstoff  
 Mottakarar av De Gyldne Laurbær
Danske litteraturprisar
Frisindede Venstre

Det Frisindede Venstre, Frisinnede Venstre, Frisinna Venstre, Frilynde Vinstre, seinare Frisindede Folkeparti var eit norsk politisk parti. Partiet vart stifta 1. mars 1909 under leiing av tidlegare statsminister Christian Michelsen. Partimedlemmene var stort sett utbrytarar frå den mest konservative delen av Venstre. Det Frisindede Venstre var dei innan Venstre som ynskte eit nært samarbeid med Høgre. Partiet var med i fleire regjeringar saman med Høgre. Abraham Berge og Wollert Konow (SB) var båe statsministrar som kom frå Frisindede Venstre. Frisindede Venstre endra namn til Frisindede Folkeparti i 1932. Partiet var nedlagd i 1936. Dei fleste i tidlegare Det Frisindede Venstre hadde då gått inn i Høgre.

Valoppslutting og stortingsrepresentasjon 
Ved valet i 1909 fekk partiet inn 26 representantar på Stortinget. Allereie i 1912 gjekk talet ned til 4, i 1915 til 1. I 1921 fekk dei 15 representantar, men gjekk ned att til 1 i 1933 og 0 i 1936.

Sjå òg 
 Det konsoliderte Venstre
 Det Moderate Venstre

Bakgrunnsstoff 
 Norsk samfunnsvitskapeleg datateneste om historia til Frisindede Venstre

Tidlegare norske politiske parti
Politiske parti skipa i 1909
Politiske parti nedlagde i 1945
1909 i Noreg
1945 i Noreg
Nasjonal Samling

Nasjonal Samling (NS) var eit norsk politisk parti stifta 13. mai 1933 av leiaren Vidkun Quisling. Ved stortingsvala i 1933 og 1936 fekk NS om lag 2 % av stemmene. 

Ideologien vart etter 1934 orientert mot nazisme og fascisme. Den militære organisasjonen vart kalla hirden. Quisling etablerte ei kuppregjering då tyskarane invaderte 9. april 1940, men ho varte berre i tre dagar før Administrasjonsrådet tok over 15. april. Seinare under den tyske okkupasjonen vart Quisling frå 1. februar 1942 ministerpresident i ei nesten rein NS-regjering som styrte på tyskarane sin nåde. Likevel hadde partiet 44 000 medlemmer i 1943.

Partiet slutta å eksistere ved freden 8. mai 1945. Etterpå blei mange tidlegare medlemmer straffa i det norske landssvikoppgjeret, mellom anna fordi medlemskap i partiet var blitt gjort straffbart av den norske eksilregjeringa. Partileiaren Quisling og andre framståande partimedlemmer blei avretta. Andre medlemmer måtte sona fengselsstraffer.
Ofte opplevde også dei og familiane deira å bli frosne ut eller uformelt straffa på andre vis av nærmiljøet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Tidlegare norske politiske parti
Noreg under andre verdskrigen
 *
Politiske parti skipa i 1933
Politiske parti nedlagde i 1945
Gyldendal Norsk Forlag

Gyldendal Norsk Forlag AS () er eit forlag i Oslo, eigd av almennaksjeselskapet Gyldendal ASA.

Historie
Forlaget vart oppretta i 1925 med at det danske forlaget Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag i København selde si eiga norske avdeling til dette nyskipa norske forlaget, og på det viset overdrog til det nye forlaget i Oslo rettane sine til å utgje bøker av norske forfattarar. Med dette vart rettane som det danske Gyldendal hadde til verka av forfattarar som Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Jonas Lie og Alexander Kielland, dei såkalla «fire store», overførte til eit norsk forlag. Av di det til dess ikkje hadde vore noko brukbart forlag i Noreg, hadde desse «fire store» og andre norske forfattarar gjeve ut bøkene sine på Gyldendal i København, og dette var bakgrunnen for at Gyldendal i København hadde laga seg si eiga norske avdeling for bøker av norske forfattarar. I Noreg vart det sett på som ei kulturell oppgåve av stort nasjonalt verde å få kjøpt heim rettane til å gje ut verka av desse «fire store».

Gyldendal er eit av Noregs største forlag. Saman med H. Aschehoug & Co (W Nygaard A/S) eig Gyldendal
 De norske Bokklubbene
 Forlagssentralen 
 Kunnskapsforlaget 

Gyldendal Norsk Forlag overtok skulebokavdelinga i Fabritius forlag i 1982, Tiden Norsk Forlag i 1991, Ad Notam i 1992 og Forlaget Yrkesopplæring i 1999. I 1999 overtok Gyldendal Norsk Forlag saman med Aschehoug Universitetsforlaget.

Direktørar 
 1925–1970: Harald Grieg
 1970–1979: Brikt Jensen
 1979–1990: Andreas Skartveit
 1990–1995: Nils Kåre Jacobsen
 1995–2000: Geir Mork

I 2000 omorganiserte dei konsernet Gyldendal ASA og forlagsverksemda er no samla i Gyldendal Norsk Forlag AS og i det selskapet inngår no forlaga Gyldendal, Gyldendal Akademisk, Gyldendal Fakta, Gyldendal Rettsdata, Gyldendal Barn & Ungdom, Gyldendal Undervisning, Gyldendal Yrkesopplæring, Tiden Norsk Forlag AS og imprinten Kolon Forlag. Geir Mork har frå 2000 vore konsernsjef i Gyldendal ASA.

Kontor
Forlaget har bygd seg nytt hovudkontor på tomta mellom Sehesteds gate (Sehesteds plass) og Universitetsgata i Oslo ved å rive bygningane for det gamle hovudkontoret, men slik at fasadeveggane mot dei to gatene vart teke vare på som eit ytre skal. Huset er teikna av arkitekt Sverre Fehn, og vart teke i bruk i 2007. I den såkalla Ibsen-hallen vart det reist ein kopi i full storleik av fasaden på den bygningen i København som hadde hysa Gyldendal i forlagets fyrste tid.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Norske forlag
Skipingar i 1925
Fridtjof Nansen

Fridtjof Nansen () var ein norsk polarfarar, oppdagar, diplomat og vitskapsmann som òg var sterkt engasjert i politikk og humanitært arbeid. Nansen er ein av dei mest internasjonalt kjende personar frå Noreg. Han vert mest hugsa for dristige polarekspedisjonar, og arbeid med flyktningar. I tillegg var han ein banebrytande naturforskar og ein viktig talsmann for Noreg i samband med unionsoppløysinga i 1905.

Yrkesliv 
Nansen studerte zoologi, og vart tilsett som konservator ved Bergens Museum si zoologiske avdeling. I 1888 kryssa han Grønland på ski, og vart feira som folkehelt. 
I 1893 leia han ein ekspedisjon mot Nordpolen med «Fram», ei reise som tok over tre år. Saman med Hjalmar Johansen nådde Nansen 86° 14' N, det nordlegaste punktet noko menneske hadde vore på til den tid.

Nansen vart riddar av St. Olavs Orden i 1889, vart tildelt storkrossen av same orden i 1896 og storkrossen med kjede i 1925. Han var også professor i zoologi og oseanografi ved Det Kgl. Frederiks Universitet (seinare kjend som Universitetet i Oslo), ambassadør i London 1906–1908 og Folkeforbundet sin høgkommisær for flyktningar. Nansen fekk Nobels fredspris i 1922.

Fridtjof Nansen var også ein aktiv riksmålsmann.

Privatliv 

Fridtjof Nansen vart fødd på Store Frøen gard rett utanfor Kristiania (Oslo) den 10. oktober 1861. Far hans var sakførar Baldur Frithjof Nansen. Mor hans var Adelaide Johanne Thekla Isidore Bølling, fødd Wedel-Jarlsberg, dotter av major og baron Christian Frederik Vilhelm Wedel-Jarlsberg. Nansen hadde seks halvsysken og ein bror. 

Fridtjof Nansen gifta seg 6. september 1889 med konsertsongarinna Eva Sars, dotter av presten og naturforskaren Michael Sars. Eva Nansen døydde 9. desember 1907. Saman hadde dei fem born. Nansen gifta seg på nytt i 1919 med Sigrun Munthe.

Han døydde 13. mai 1930, 68 år gamal og vart gravlagd på den norske nasjonaldagen 17. mai. Gravferda frå trappa framfor Universitets Aula vart ei nasjonal hending med to minutt stille og flagg på halv stong over heile landet. Urna hans vart sett ned i hagen på heimen hans, Polhøgda ved Lysaker i Bærum. Frå 1958 er Polhøgda ei sjølveigande stifting. Fridtjof Nansen-Stiftelsen har som oppgåve å driva forsking knytt til Nansen sine arbeidsfelt. Forskinga skjer gjennom Fridtjof Nansens Institutt.

Bibliografi

Kjelder

Litteratur 

 
 
 
 
 
 Berit Tolleshaug: Fridtjof Nansen: en norsk helt i en gresk tragedie?. Pax, (2001)

Bakgrunnsstoff 

 En fotografisk vandring i Nansens liv og virke på http://www.nb.no (Nasjonalbiblioteket)

Norske oppdagarar
Norske polfararar
Norske zoologar
Norske oseanografar
Norske diplomatar
Vinnarar av Nobels fredspris
Arktiske polfararar
Frans Josefs land
Karahavet
Vitskapsfolk frå Oslo
Politikarar frå Oslo
St. Olavs Orden
Norske nobelprisvinnarar
Norske arktisfararar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab