Hamish Henderson

James Hamish Scott Henderson () var ein skotsk diktar, låtskrivar, kommunist, intellektuell og soldat. Han var ein av dei som skapte gjenopplivinga for skotsk folkemusikk. Han var òg ein dyktig folkesongsamlar, og oppdaga kjende utøvarar som Jeannie Robertson, Flora MacNeil og Calum Johnston.

Bakgrunn 
Henderson blei fødd dagen då fyrste verdskrigen enda, 11. november 1919, til ein einsleg mor, Janet Henderson. Ho var sjukepleiar utdanna ved Queen's Nursing Institute Scotland som hadde tent i Frankrike, og som no arbeidde på krigshospitalet i Blair Castle i Skottland. Namnet hans blei registrert som James, men han føretrekte den skotsk forma Hamish. Medan han var fødd i Blairgowrie i Perthshire hadde Henderson dei fyrste åra av barndommen i Glen Shee, og flytta så til England med mor si. Han vann eit stipend til Dulwich School i London. Mora døydde kort tid før han skulle ta opp plassen, og han måtte bu på barneheim medan han studerte der.

Han studerte moderne språk ved Downing College i Cambridge i åra før andre verdskrigen, og som ein vitjande student i Tyskland tok han med seg meldingar til ein organisasjon driven av kvekarar som hjelpte den tyske motstandsrørsla og hjelpte til med å redde jødar.

Andre verdskrigen 
Sjølv om han var sterk talsmann for fred, tilmed nokre år inn i krigen, blei Henderson etterkvart overtydd om at ein ikkje kunne oppnå tilfredsstillande fred. Han kasta seg difor inn i krigsarbeid, fyrst som soldat i Pioneer Corps. Etterkvart søkte han om og fekk ein kommisjon i Intelligence Corps. Han var ganske effektiv som forhøyrar på grunn av kjennskap sin til seks europeiske språk og ei djup forståing av tysk kultur.

Han deltok i Ørkenkrigen i Afrika, der han skreiv diktet «Elegies For the Dead in Cyrenaica», som dekka alle aspekta av opplevingane til ein soldat i Nord-Afrika. Den 2. mai 1945 såg Henderson personleg over utarbeidinga av overgjevingsordren til Italia, gjeven ut av marskalk Rodolfo Graziani.

Henderson samla inn teksten til «D-Day Dodgers», ein satirisk song til melodien til «Lili Marlene», tilskriven lance-sergeant Harry Pynn, som tente i Italia. Henderson skreiv òg tekstane til «The 51st (Highland) Division's Farewell to Sicily», sett til ein pipemelodi som heiter «Farewell to the Creeks». Boka som desse blei samla i, Ballads of World War II, blei gjeven ut «privat» for å unngå sensur, men gjorde likevel at Henderson blei bannlyst frå BBC radio i ti år, og forhindra ein serie om ballademaking frå å bli laga. Krigspoesiboka hans Elegies for the Dead in Cyrenaica frå i 1948 vann Somerset Maugham Award.

Folkemusikk 
Henderson kasta seg inn i arbeidet med gjenoppvekkinga av folkemusikk som fann stad etter krigen. Han fann og gjorde offentleg kjend folk som Jeannie Robertson, Flora MacNeil, Calum Johnston og andre. På 1950-talet verka han som guide for den amerikanske folkloristen Alan Lomax, som samla mange feltopptak i Skottland.

Henderson var med på å skipa Edinburgh Folk Festival Ceilidh i 1951, som sette tradisjonelt spelt skotsk folkemusikk på ei offentleg scene for fyrste gong som «A Night of Scottish Song». People's Festival, som han var ein del av, var planlagt som ein venstreorientert konkurrent til Edinburgh Festival, og var svært kontroversiell. Ved tilstellinga framførte Henderson «The John Maclean March», til melodien til «Scotland the Brave», som heidra livet og virket til den kommuniste og skotske nasjonaliste helten John Maclean.

Andre utøvarar ved tilstellinga var Flora MacNeil, Calum Johnston, John Burgess, Jessie Murray, John Strachan og Jimmy MacBeath. Ho var særs populær, og blei sett på som byrjinga av den andre gjenoppvekkinga av britisk folkemusikk.

Henderson heldt fram med å vera vert for arrangementa kvart år fram til 1954, då dei kommunistiske banda til fleire medlemmar av folkefestivalkomiteen førte til at Labour-partiet erklærte han som ein forboden organisasjon. Etter å ha mista den økonomiske støtta frå lokale fagforeiningar, blei folkefestivalen permanent avlyst. Henderson sine eigen songar, særleg «Freedom Come All Ye», har vorte ein del av folkemusikktradisjonen i eigen rett.

Seinare liv 
Henderson delte tida si mellom Fastlands-Europa og Skottland, og busette seg til slutt i Edinburgh i 1959 med den tyske kona si Kätzel (Felizitas Schmidt).

Henderson samla inn musikk i Scottish Borders og Nordaust-Skottland, og skapte band mellom reisande folk, bothy-songarane i Aberdeenshire, gjetarane frå Borders-området og dei unge som gjekk på folkeklubbane i Edinburgh.

Frå 1955 til 1987 var han tilsett ved School of Scottish Studies ved Universitetet i Edinburgh, som han grunnla saman med Calum Maclean. Der bidrog han til lydarkiva, som seinare blei tilgjengelege på nettet. Henderson heldt fleire æresgradar, og etter at han gjekk av med pensjon blei han honorary fellow ved School of Scottish Studies. I mange år var han eit samlingspunkt i Sandy Bell's Bar, ein møteplass for lokale og vitjande folkemusikarar. I april 1979 var han aktiv ved den fyrste Edinburgh International Folk Festival-konferansen, The People's Past. 

Henderson var sosialist, og i tillegg til det akademiske arbeidet sitt for universitetet, stod han bak omsetjingar av Antonio Gramsci sine fengselsbrev i Prison Letters, etter å ha høyrt om Gramsci frå kommunistiske italienske partisanar under krigen. Omsetjinga blei gjeven ut publisert i New Edinburgh Review i 1974 og som bok i 1988. Han var involvert i kampanjar for skotsk heimestyre, og var med på å skipa det skotske arbeidarpartiet på 1970-talet. Henderson, som var opent bifil, tala også sterkt for rettar for og aksept av homofile.

I 1983 blei Henderson vald til Årets skotte av lyttarane til Radio Scotland då han, i protest mot atomvåpenpolitikken til Thatcher-regjeringa, avviste ein OBE.

Død 
Han døydde i Edinburgh den 8. mars 2002, då han var 82. Han etterlet seg kona Kätzel og døtrene Janet og Christine Henderson.

Ettermæle 
I 2005 gav Rounder Records ut eit opptak av Edinburgh Folk Festival Ceilidh i 1951 som del av The Alan Lomax Collection. Henderson hadde delteke på klargjeringa av utgjevinga.

I august 2013 kunngjorde Edinburgh University at dei hadde kjøpt det personlege arkivet til Henderson, med «over 10 l000 brev frå nesten 3 l400 korrespondentar, pluss 136 notatbøker og dagbøker», frå 1930-talet av til slutten av livet hans. Dei er oppbevarte i Special Collections-avdelinga til universitetsbiblioteket.

Vidare lesing 

 Hamish Henderson (1947) Balladar av Anden Verdskrigen, Caledonian Press, Glasgow  
 Hamish Henderson (1948) Elegies for the Dead i Cyrenaica, J. Lehmann, London  
 Hamish Henderson (1987), "Antonio Gramsci" i Ross, Raymond J. (red.), Cencrastus nr. 28, Winter 87/88, s. 22 - 26,  
 Hamish Henderson (1995), Zeus som Curly Snake: The Chthonian Image, i Ross, Raymond (ed.), Cencrastus nr. 52, Sommar 1995, s. 7 - 9,  
 Alec Finlay, redaktør (1992) Alias MacAlias: Skrifter om song, folke- og litteratur, Polygon, Edinburgh  
 Alec Finlay, redaktør (1996) Armstrong's nese: utvalde bokstaver av Hamish Henderson, Polygon, Edinburgh  
 Geordie McIntyre (1973), Resurgimento!, ein intervjua med Hamish Henderson, i Maisels, Chic K. (red.)), Folk Song og folkradisjonen, Festival nummer av New Edinburgh Review, august 73, s. 12 & 13
 Raymond Ross, redaktør (2000) Samla dikt og songar, Curly Snake Pub., Edinburgh, Skottland  
 Eberhard Bort, redaktør (2010) Borne on the Carrying Stream: The Legacy of Hamish Henderson, Grace Note Publikasjonar  
 Eberhard Bort, redaktør (2011) Tis Sixty Years Since: The 1951 Edinburgh People's Festival Ceilidh og den skotske folkeleg gjenoppretting  
 Jack Mitchell (1976), Hamish Henderson og den skotske tradisjonen, i Burnett, Ray (ed.), Calgacus nr. 3, vår 1976, sid. 26 - 31,  
 Timothy Neat (2012) Hamish Henderson: Poetry Becomes People (1952-2002), Birlinn Ltd, Edinburgh  
 Corey Gibson (2015) Stemmen til folket: Hamish Henderson og skotsk kulturpolitikk, Edinburgh University Press,  
 Ian Spring (2020), Hamish Henderson: A Critical Appreciation, Rymour Books, Perth,  
 Fred Freeman (2022), "Burns, Hamish and Sang", Pairt 1, i Morton, Elaine & Hershaw, William, Lallans 100, Simmer 2022, s. 111 - 119,  
 Tom Hubbard, "Hamish Henderson som omsetterar", i Hubbard, Tom (2022), Invitasjon til reisa: Skotland, Europa og litteratur, Rymour, s. 93 - 95,

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Hamish Henderson» frå ,  den 24. august 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Nekrolog i The Scotsman

Skotske sosialistar
Skotske folkloristar
Skotske forfattarar
Forfattarar frå 1900-talet