Jon Fosse

Jon Olav Fosse () er ein norsk forfattar, dramatikar og statsstipendiat frå 2001. Han har hatt ein stor produksjon av romanar, noveller, dikt, barnebøker, essay og skodespel. Dessutan har han omsett eller skrive versjonar av ei rekkje teaterstykke. Den 5. oktober 2023 vart han tildelt Nobelprisen i litteratur.

Liv og virke

Bakgrunn
Fosse vart fødd i Haugesund, men voks opp i Strandebarm i Kvam herad i Hardanger. Seinare flytte han til Bergen. Han vart cand. philol. i 1987 med grunnfag i sosiologi og filosofi, og hovudfag i allmenn litteraturvitskap.

Jon Fosse konverterte til katolisismen i 2013.

Forfattarskap
Jon Fosse debuterte i 1983 med romanen Raudt, svart. Det første skodespelet, Og aldri skal vi skiljast, kom i 1994. Fosse skriv på nynorsk.

Utgivingane hans er omsette til fleire språk, nokre av dei til over førti. Fosse sine skodespel blir meir og meir kjende utanfor Noreg, det er til no snakk om kring åtte hundre premierar, og  det har mellom anna vore framsyningar i Tyskland, Frankrike, Japan og Spania. Han er den mest spelte norske skodespelforfattaren etter Ibsen.

Jon Fosse har fått Nynorsk litteraturpris tre gonger: i 1992, i 2002 og i 2019.

I 2011 fekk Jon Fosse tildelt statens æresbustad Grotten. 

I 2015 fekk han Nordisk råds litteraturpris for Andvake-trilogien.

I 2023 vart han tildelt Nobelprisen i litteratur.

Verkliste

Prosa

 1983 - Raudt, svart
 1985 - Stengd gitar
 1987 - Blod. Steinen er
 1989 - Naustet
 1991 - Flaskesamlaren
 1992 - Bly og vatn
 1993 - To forteljingar
 1994 - Prosa frå ein oppvekst
 1995 - Melancholia I
 1996 - Melancholia II
 1998 - Eldre kortare prosa
 2000 - Morgon og kveld
 2004 - Det er Ales
 2007 - Andvake (Forteljing)
 2012 - Olavs draumar (Forteljing) (framhald av Andvake)
 2014 - Kveldsvævd (framhald av Olavs draumar)
 2015 - Levande stein Kortare prosa og ei hymne  
 2019 - Det andre namnet Septologien I–II. Roman
 2020 - Eg er ein annan Septologien III–V. Roman
 2021 - Eit nytt namn. Septologien VI-VII

Lyrikk

 1986 - Engel med vatn i augene
 1990 - Hundens bevegelsar
 1992 - Hund og engel
 1995 - Dikt 1986–1992
 1997 - Nye dikt 1991–1994
 2001 - Dikt 1986–2000
 2003 - Auge i vind
 2013 - Stein til stein
 2015 - Lysande mørker
 2016 - Poesiar. Etter Henrik Wergeland

Essay

 1989 - Frå telling via showing til writing
 1999 - Gnostiske essay
 2011 - Essay
 2014 - Når ein engel går gjennom scenen og andre essay

Barnebøker

 1989 - Uendeleg seint, saman med Alf-Kåre Berg 
 1990 - Kant, saman med Roj Friberg 
 1993 - Dyrehagen Hardanger
 1994 - Vått og svart, saman med Akin Düzakin 
 1995 - Nei å nei (Hundemanuskripta; 1) 
 1996 - Du å du (Hundemanuskripta; 2) 
 1997 - Fy å fy (Hundemanuskripta; 3) 
 2000 - Søster
 2009 - Spelejenta

Gjendiktingar og omsetjingar
 2013 – Soga om Fridtjov den Frøkne (fornaldersoge)
 2014 – Fridtjov & Ingebjørg (fornaldersoge)
 2015 – Soga om Torstein Vikingsson (fornaldersoge)
 2016 – Forvandlinga og andre forteljngar (Franz Kafka)
 2016 – Dei døde (James Joyce)
 2018 – Fyrste kjærleik og annan kortare prosa (Samuel Beckett)
 2018 – Lenz (Georg Büchner)
 2020 – Den vesle prinsen (Antoine de Saint-Exupéry)

Skodespel 

Urpremierar

 1994 - Og aldri skal vi skiljast. Den Nationale Scene, Bergen, 1994 
 1995 - Namnet, Den Nationale Scene, Bergen, 1995 
 1996 - Nokon kjem til å komme, Det Norske Teatret, Oslo, 1996 
 1996 - Barnet, Nationaltheatret, Oslo, 1996 
 1997 - Mor og barn, Nationaltheatret, Oslo, 1997 
 1997 - Sonen, Nationaltheatret, Oslo, 1997 
 1997 - Natta syng sine songar, Rogaland Teater, Stavanger, 1997 
 1999 - Gitarmannen, monolog, Cinnober Teater, Göteborg, 1999 
 1999 - Ein sommars dag, Det Norske Teatret, Oslo, 1999 
 1999 - Medan lyset går ned og alt blir svart, Teater Ibsen, Skien, 1999 
 1999 - Draum om hausten, Nationaltheateret, Oslo, 1999 
 2000 - Besøk, Den Nationale Scene, Bergen, 2000 
 2000 - Sov du vesle barnet mitt, Theatre de Folle Pensée, Frankrike, 2000 
 2000 - Vinter, Rogaland Teater, Stavanger, 2000 
 2000 - Ettermiddag, Teaterhögskolan i Stockholm, 2000 
 2001 - Vakkert, Det Norske Teateret, Oslo, 2001 
 2001 - Dødsvariasjonar, Nationaltheateret, Oslo, 2001 
 2002 - Jenta i sofaen, Teaterfestivalen i Edinburgh, 2002
 2002 - Lilla, The Royal National Theatre i London, 2003
 2004 - Suzannah, NRK Fjernsynet, 2004
 2004 - Dei døde hundane, Rogaland Teater, Stavanger, 2004
 2004 - Sa ka la, Aarhus Teater, Aarhus, 2004
 2005 - Varmt, Deutsches Theater, Berlin, 2005
 2005 - Svevn, Nationalteatret, Oslo, 2005
 2006 - Rambuku, Det Norske Teatret, Oslo, 2006
 2007 - Eg er vinden, Den Nationale Scene, Bergen, 2007
 2008 - Desse auga, Rogaland Teater, Stavanger, 2008
 2009 - Jente i gul regnjakke, Dramaten, Stockholm, 2009
 2014 - Hav, Bergen, 2014
 2015 - Tre librettoar (Melancholia, Garnier-operaen, Paris, 2008; For seint, Beijing, 2013; Morgon og kveld, Royal Opera, London, 2015)
 2017 - Edda, scenisk versjon, Det Norske Teatret, Oslo, 2017 
 2020 - Slik var det, monolog, Den Nationale Scene, Bergen, 2020

Prisar og utmerkingar

1989 - Nynorsk barnelitteraturpris for Uendeleg seint
1992 - Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond 
1992 - Nynorsk litteraturpris for Bly og vatn
1994 - Samlagsprisen
1996 - Sunnmørsprisen for Melancholia I
1996 - Ibsenprisen for Namnet
1996 - Melsom-prisen for Melancholia I
1997 - Aschehougprisen
1998 - Heidersmedlem i Norsk Skuespillerforbund
1999 - Doblougprisen
1999 - Gyldendalprisen
1999 - Kåra til Årets kulturnamn av Bergens Tidende
2000 - Nestroyprisen
2000 - Heidersmedlem i litteraturselskapet Det Norske Samlaget
2000 - Nordisk dramatikarpris for Ein sommars dag
2001 - Melsom-prisen
2001 - Kulturdepartementets barnebokpris
2001 - Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for Morgon og kveld
2002 - Nynorsk litteraturpris for Auge i vind
2002 - Skandinavisk Nationalteaterpris for Dødsvariasjonar
2002 - Beste utanlandske forfattar, Theater Heute, Tyskland
2003 - Norsk kulturråds ærespris
2003 - Heddaprisen: Heidersprisen
2003 - Riddar av Den franske nasjonale fortjenstorden
2005 - Kommandør av St. Olavs orden
2005 - Brageprisen sin heiderspris
2006 - Anders Jahres kulturpris
2010 - Den internasjonale Ibsenprisen
 2011 - Tildelt Statens æresbustad for kunstnarar, Grotten
 2012 - Målprisen
 2015 - Nordisk Råds litteraturpris
 2019 - Nynorsk litteraturpris for Det andre namnet
 2021 - Kritikarprisen for Eit nytt namn. Septologien VI-VII
 2023 - Nobelprisen i litteratur

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Jon Fosse på Allkunne
Digitaliserte bøker av Jon Fosse hjå Nasjonalbiblioteket
Forfattarside hjå Bergen Offentlige Bibliotek 
Informasjon frå Det Norske Samlaget

 

Målfolk
Nobelprisen i litteratur
Norske forfattarar
Norske dramatikarar
Norske nobelprisvinnarar
Nynorskforfattarar
Statsstipendiatar
Vinnarar av Norsk kulturråds ærespris
St. Olavs Orden
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Vinnarar av Aschehougprisen
Vinnarar av Brageprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Heddaprisen
Vinnarar av Melsom-prisen
Vinnarar av Nynorsk barnelitteraturpris
Vinnarar av Samlagsprisen
Folk frå Haugesund
Forfattarar frå Hordaland
Folk frå Kvam
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Ibsenprisen