kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Den svenske Magallan-ekspedisjonen

Den svenske Magallan-ekspedisjonen 1907–09 var ein vitskapleg ekspedisjon utført av Carl Skottsberg, Percy Dudgeon Quensel og Thore Gustaf Halle for å studera geografi, geologi og flora i Patagonia. Andre område han studerte omfatta Eldlandet, Falklandsøyane, Juan Fernández-øyane, Chiloé-øyane og sentrale Chile. Eit anna føremål med ekspedisjonen var å studera alakaluf-folket som heldt til langs kystane i Vest-Patagonia.

Carl Skottsberg (1880–1963) var ein botanikar som nett hadde teke doktorgraden. Han hadde delteke på Den svenske antarktisekspedisjonen, og hadde fleire spørsmål om området han ønskte å få svar på. Skottsberg blei seinare professor og leiar for Göteborg botaniske hage i 1919. Percy Quensel (1881–1966) var ein geolog som avbraut studia for å bli med på ekspedisjonen, og seinare blei professor i mineralogi og petrografi ved Stockholm universitet i 1914. Thore Gustaf Halle  (1884–1964) var botanikar og geologist, og blei professor og kurator ved Naturhistoriska riksmuseet i Sverige i 1915. Gruppa finansierte reisa, som kosta kring 23 000 svenske kroner, gjennom støtte frå mellom anna vitskaplege organisasjonar og privatpersonar. I Chile fekk dei også statleg støtte gjennom lån av eit større skip som gjorde at dei kunne utforska større delar av Patagonia enn planlagd.

Det fyrste målet for reisa var Falklandsøyane, deretter vitja gruppa Eldlandet (Tierra del Fuego) og det innvikla systemet av kanaler og øyer ved sørvestkysten av Sør-Amerika. Dei følgde så kysten av Chile mot nord, og vitja Juan Fernandez-øyane ganske kort. Dei brukte også over fire månader til hest på å ta seg 260 mil sørover langs austsida av Cordillera, frå Nahuel Huapi i nord til Punta Arenas heilt i sør. Siste stopp for ekspedisjonen før han vende tilbake til Sverige i juni 1909 var Sør-Georgia.

Skottsberg  gav ut dei botaniske resultata av forskingsreisa i ein serie på elleve artiklar. Quensel laga eit oversiktskart over berggrunne i den sørlege delen av Sør-Amerika som var det fyrste i sitt slag. Han tok doktorgraden i 1911 med ei avhandling om dei tertiære magmatiske bergartane i dei sentrale og austlegaste delane av Andesfjella. Også Halle bygde doktorgraden sin på forsking frå reisa, med ei geologisk avhandling om Falklandsøyane.

Sjå òg 

 Den svenske antarktisekspedisjonen

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Swedish Magellanic Expedition» frå ,  den 23. februar 2023. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Swedish Magellanic Expedition: Preliminary report 
 Carl Johan Fredrik Skottsberg (Dictionary of Falklands Biography)
 Thore Gustaf Halle (Dictionary of Falklands Biography)

Bakgrunnsstoff 

 Thore Gustaf Halle (1911) On the geological structure and history of the Falkland Islands (Uppsala University)
 Percy D. Quensel (1911) Geologisch-petrographische Studien in der patagonischen Cordillera (Uppsala University)
 Carl Skottsberg (1919) The Wilds of Patagonia (London: Edward Arnold)

Chilensk historie
Svenske ekspedisjonar
Patagonia
Utforskinga av Sør-Amerika
Hendingar i 1907
Hendingar i 1908
Hendingar i 1909
Ivar Bjørklund

Ivar Bjørklund () er ein norsk sosialantropolog som er professor emeritus i kulturvitskap ved UiT Noregs arktiske universitet og forskar på interetniske relasjonar i Nord-Noreg.

Virke
Med Fjordfolket i Kvænangen (1985) fornya Bjørklund bygdeboksjangeren, og løfta utviklinga i ei sjøsamisk bygd i førre hundreåret opp til nasjonal historie. Som forskar har han halde fram problemstillinga frå denne viktige publikasjonen: Han har sett på ulike utviklingstrekk i dei samiske samfunna. Ofte har han tatt utgangspunkt i lokale problemstillingar eller hendingar og vist at dei har spelt ei viktig rolle nasjonalt, eller han bruker dei for å kaste lys over meir generelle problemstillingar. Eit døme er Bjørklund 2011, som analyserer dei ulike etnopolitiske og økonomiske vegvala som vart tatt i tiåra etter andre verdskrigen, med den såkalla Påskeresolusjonen i Karasjok som utgangspunkt.

I 2019 var han medredaktør og medforfattar i tobindsverket Erindringer – samiske beretninger om bakgrunnen til Kautokeino-opprøret, etikk og moral, som på samisk vart gitt ut som Muitalusat.

Bibliografi (utval) 
 Bjørklund, Ivar 1985: Fjordfolket i Kvænangen. Fra samisk samfunn til norsk utkant 1550-1980. Universitetsforlaget. 455 s.
 Bjørklund, Ivar 2011: «Påskeresolusjonen i 1960 – Karasjoks etnopolitiske oppgjør.» Heimen - Lokal og regional historie Volum 48.(3) s. 195-206.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ivar Bjørklund» frå ,  den 23. februar 2023.

Bakgrunnsstoff
Ivar Bjørklund ved UiT Noregs arktiske universitet.

Professorar ved UiT Noregs arktiske universitet
Norske sakprosaforfattarar
Norske sosialantropologar
Jordskjelvet i San Francisco i 1906

Jordskjelvet i San Francisco i 1906 var eit kraftig jordskjelv i San Francisco i California som fann stad tidleg om morgonen onsdag 18. april 1906. Etter jordskjelvet øydela påfølgjande brannar mesteparten av byen, også det av bygningar som hadde overlevd skjelvet. Dette jordskjelvet er kanskje det best kjende og omtaltet i historia, ved sida av jordskjelvet i Lisboa i 1755, som la Lisboa i Portugal i ruinar.

Jordskjelvet i 1906 er truleg blitt såpass mykje omtalt fordi det var den fyrste store naturkatastrofen som blei dokumentert med fotografi, samtidig som interessa for geologi og seismologi byrja å blomstra for fullt.

Det offisielle talet på døde var 700, men ein reknar i dag med at det korrekte talet er nærare 3 000, dei fleste i sentrale San Francisco, medan det blei rapportert om 198  andre stader. Av ei befolkning på 400 000 blei 225 000 heimlause.

Det fyrste førskjelvet blei registrert tidleg om morgonen klokka 05:12, 18. april 1906. Sjølve hovudskjelvet, som hadde episenter nær San Francisco by, kom dryge 20–25 sekund seinare og varte i 47 sekund. Ristingane var så kraftige at jordskjelvet kunne kjennast frå Oregon til Los Angeles, og så langt inn i landet som sentrale Nevada.

I tida etter kom det fleire sterke etterskjelv, men det som la heile byen i ruinar var alle brannane som oppstod i samband med at gassleidningar blei øydelagde og tok fyr under skjelvet. Det aller meste av vassforsyningssystemet i byen hadde naturleg nok òg brote saman, og brannvesenet stod makteslaust. Fleire brannar slo seg raskt saman og blei til store flammeinferno. Brannen øydela mesteparten av busetnaden i sentrum, ca. 500 kvartal.

General Frederick Funston fekk raskt erklært unntakstilstand, og fekk etterkvart brannane under kontroll ved å sprenga sund bygningar rundt brannane slik at flammane slutta å spreia seg.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Jordskjelvet i San Francisco 1906» frå ,  den 24. februar 2023.  

Hendingar i 1906
Jordskjelv på 1900-talet
San Francisco
Jordskjelv i USA
Sølvsilda

Sølvsilda var ei norsk utmerking til fiskefartøy som hadde størst totalfangst under vintersildfisket. Første sølvsilda vart utdelt i 1958 og den siste i 1971.

Sølvsilda vart utdelt av Eriksens Oljeklædefabrik i Ålesund. Sølvsilda vart overlevert ved ei tilstelling etter vintersildfisket, der mannskap, folk frå reiarlaget,  representantar frå fiskeriorganisasjonane og pressa var til stades. Reiarlaget fekk ei storsild i ekte sølv og i naturtru storleik, montert på ei plate. Kvar av mannskapet fekk eit sølvfat med inngravert sild.
Det var stor prestisje i å vinne sølvsilda, og i vintersild-distrikta var engasjementet stort. I tre år på rad fekk Torrison-reiarlaget i Meløyvær sølvsilda: «Ole Torrisen» i 1964, og «Torris» i 1965 og 1966.

Det vart utdelt sølvsild til beste snurpar, som fiska med snurpenot. Nokre år fekk beste drivar, som fiska med drivgarn, sølvsild, og eitt år vart sølvsild utdelt til beste trålar.

Vinnarar av sølvsilda

Kjelder
 Per Helge Pedersen og Åge Olsen: Havets sølv Kystens gull . Kristiansund – den siste store sildebyen i Norge. Per Helge Pedersen ENK 2022  ISBN 978-82-692255-1-8
 Norvald Kjerstad: FISKERFOLKET  Illustret fiskeri- og fartøyhistoreie fra Lepsøya (1870 – 2013)  Kjerby AS og Lepsøy  Bygdearkiv 2013. ISBN 978-82-998466-1-5

Fiske
Norske prisar og utmerkingar
Skipingar i 1958
Nedleggingar i 1971
Fjærebergkall

Fjærebergkall (Cinclodes nigrofumosus) er ein fugleart i omnfuglfamilien Furnariidae. Han er endemisk for Chile og lever i tidevassona frå nordlegaste regionen og sørover langs kysten til Los Lagos-regionen. Han liknar systerarten brottbergkall som lever i liknande habitat langs kysten av Peru, og nokre autoritetar reknar dei som same arten. Dei to har ikkje overlappande utbreiing.

Skildring 

Fjærebergkallen er ein stor art i Cinclodes, veks til ei kroppslengd på 21-22 (-27) cm. Oversida er hovudsakleg i ein mørk sotbrun fargetone, med ei smal kvitaktig superciliærstripe (augebrynstripe) og bleike tuppar på dei ytre halefjørene. Vengene har eit raudbrunt vengeband som hovudsakleg er synleg under flukt. Strupen, halsen og sidene av halsen er kvite, medan brystet og buken er brune, stripete med kvitt. Nebbet er koksgrått og lett bua og dei ganske korte beina er mørkegrå.

Dei har ein høg trillande song, ofte ytra frå toppen av ei steinblokk, og ofte slår dei ut med vengene medan dei syng.

Denne fuglen lever i marint habitat ved kysten, typisk på sjøvåte berg og steinblokker med algevekst. Utbreiinga strekkjer seg frå Arica til Valdivia. Dei søkjer føde enkeltvis eller i par, og søkjar langs bølgjeutsette forstrender etter små krepsdyr og andre virvellause dyr som dei lever av. Hekkeperioden er i august og september. Reiret er bygd i ein fjellsprekk eller i eit hol som er grave ut i ein jordbank og er danna av gras, med tre til fire kvite egg.

Status 
Fjærebergkallen er skildra som vanleg i heile det langstrekte utbreiingsområdet sitt. Storleiken på populasjonen ser ut til å vere stabil. IUCN har klassifisert arten som livskraftig.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Chilean seaside cinclodes» frå , den 25. februar 2023

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Omnfuglfamilien
Fuglar endemiske for Chile
Elisabeth Turmo

Elisabeth Turmo () er ein norsk fiolinist og spelmann frå Mosjøen. Ho har utdanning frå Royal College of Music i London og Barrat Due Musikkinstitutt i Oslo.

I 2018 blei ho utnemnd som Artistic director for Timani Chamber Orchestra, og ho har oppnådd både fyrste og andre plass hjå Ungdommens Musikkmesterskap.

Turmo har mellom anna spelt med Bjørn Hegstad, og vunne 2. pris i Grand Virtuoso International Competition.

Kjelder

Norske fiolinistar
Norske spelemenn
Verdscupen i skiskyting 2011

Verdscupen i skiskyting 2011 tok til 1. desember 2010 og vart avslutta 20. mars 2011. Turneringa omfatta 26 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland,  Antholz i Italia, Presque Isle og Fort Kent i USA, Khanty-Mansijsk i Russland. , Oslo i Noreg og

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20 km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, sju jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km. Tarjei Bø frå Noreg vann verdscup-turneringa, få poeng framom fjorårsvinnaren, landsmannen Emil Hegle Svendsen. Martin Fourcade frå Frankrike vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15 km normalprogram, ti stk 7,5 km sprint-tevlingar, sju jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 6 km. Kaisa  Kaisa Mäkäräinen frå Finland sikra seg IBU-premien, medan Andrea Henkel frå Tyskland kneip andreplassen føre Helena Ekholm frå Sverige på tredjeplass.

Menn

Individuelt

Kvinner

Individuelt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Biathlon-Weltcup 2010/11» frå ,  den 25. februar 2023.  

Skiskyting i 2011
2011
Klippeløpar

Klippeløpar (Ochetorhynchus melanurus) er ein fugleart i omnfuglfamilien Furnariidae. Han er endemisk for Chile der han lever i den sentrale delen av landet.

Taksonomi og systematikk 

Klippeløpar var tidlegare plassert i si eiga slekt, Chilia. Han er no plassert i slekta Ochetorhynchus saman med tre artar nemnde markløparar. To underartar er anerkjende, O. m. melanurus sentralt og sør i utbreiingsområdet og O. m. atacamae i nord.

Skildring 
Klippeløparen veg frå 31 til 40 gram, er 18 til 19 cm lang, og har fjørdrakt med mørkebrun overside og ein raudbrun bakdel og flankar, gråaktig bryst og brun buk. Karakteristisk er eit rettpeikande nebb, lysande kvitt strupeområde og ei kvit augebrynstripe, supercilium. Underarten i nord er generelt bleikare enn nominatforma.

Utbreiing og habitat 
Klippeløpar er endemisk for sentrale og nord-sentrale Chile. Utbreiingsområdet er omtrent frå Atacama-regionen (27 °S) til Colchagua-provinsen i O'Higgins-regionen, 34-35 °S, men dei eksakte avgrensingane er uklåre.

Han finst først og fremst i høgder frå 1400 til 3000 moh., men også i lågare høgder om vinteren.

Han lever i tørre fjellsider og klipper med sparsam vegetasjon, eller med krattvegetasjon, utbreiingsområdet er dels samanfallande med matorral i Chile.

Åtferd og økologi 
Klippeløparen sin diett er hovudsakleg leddyr, men inkluderer også frø. Det er vanlegvis ei einsleg basisføde som plukkar frå steinar og sonderer i sprekkar.

Arten er truleg monogam og hekkesesongen er i den australske våren og sommaren. Reiret er ein klumpete ball av pinnar fora med fjør og er vanlegvis plassert i eit holrom mellom steinar, sjølv om nokre reir er funne i hol inn i jordbankar eller i menneskeskapte strukturar.

Status 
Klippeløparen er kategorisert som livskraftig av IUCN. Sjølv om den har eit avgrensa utbreiingsområde, er habitatet ganske avsidesliggjande og derfor ikkje sterkt påverka av menneske. Arten er sjeldan å treffe i utbreiingsområdet. Han er verna mot jakt.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Crag chilia» frå , den 26. februar 2023

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Omnfuglfamilien
Fuglar endemiske for Chile
Bohemian Club

Bohemian Club er ein USA-amerikansk herreklubb som held til to stader: Eit klubbhus i Nob Hill i San Francisco i California og Bohemian Grove nord for byen i Sonoma County. Han blei grunnlagd i 1872 av ei gruppe journalistar, kunstnarar og musikarar som jamleg kom saman, og tok etterkvart også opp forretningsfolk som permanente medlem. Han gav også mellombels medlemskap til universitsleiarar (til dømes frå Berkeley og Stanford) og militærleiarar som gjorde teneste i San Francisco Bay Area. Kvinner kan ikkje bli medlem av klubben.

Klubbhus 

City Club held til i ein seksetasjes murbygning på hjørnet mellom Post Street og Taylor Street, to kvartal vest frå Union Square, og i same kvartal som Olympic Club og Marines Memorial Club. Klubbhuset har spiserom, møterom, ein bar, eit bibliotek, eit kunstgalleri, eit teater og gjesterom.

Bohemian Grove 

Kvart år held klubben ein tre veker lang (tre helger) leir ved Bohemian Grove, som er kjend for framståande gjester og ein eklektisk seremoni kalla Cremation of Care der ein brenn ein figur som førestiller "Care" (alle plagene ein måtte ha i livet) og har storslåtte kostyme og pyroteknikk. Dette skjer ved breidda av ein innsjø ved foten av ein 12 meter høg uglestatue. Det blir også framført to utandørs spel, kalla Grove Play eller High Jinks og det meir komiske Low Jinks.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bohemian Club» frå ,  den 26. februar 2023.

Bibliografi

 Domhoff, G. William. Bohemian Grove and Other Retreats: A Study in Ruling-Class Cohesiveness, Harper & Row, 1975. 
 Dulfer & Hoag. Our Society Blue Book, San Francisco, Dulfer & Hoag, 1925.
 Garnett, Porter, The Bohemian Jinks: A Treatise, 1908
 
 Parry, Albert. (2005.) Garretts & Pretenders: A History of Bohemianism in America, Cosimo, Inc. 
 Watson, E. H. "The Bohemian Club Legacy." The English review 62.3 (1936): 289-306.

Primærkjelder

 Bohemian Club. Constitution, By-laws, and Rules, Officers, Committees, and Members, 1904
 Bohemian Club. Semi-centennial high jinks in the Grove, 28 . juli 1922. Haig Patigian, Sire.
 Bohemian Club. History, officers and committees, incorporation, constitution, by-laws and rules, former officers, members, in memoriam, 1960
 Bohemian Club. History, officers and committees, incorporation, constitution, by-laws and rules, former officers, members, in memoriam, 1962

Arkivkjelder
Finding Aid to the Bohemian Club Collection 1872-2009 (bulk 1890-1970) at the San Francisco Public Library, Book Arts and Special Collections Center
Finding Aid to Bohemian Grove Photographs, 1890 to 1950, at San Francisco Public Library, San Francisco History Center

Bakgrunnsstoff

Skipingar i 1872
Herreklubbar
Klubbar i USA
San Francisco
Santalum

Santalum er ei planteslekt av veddannande dekkfrøplantar i sandeltrefamilien, Santalaceae. Den best kjende og kommersielt viktigaste arten i selkta er det indiske sandeltreet, S. album. Artar i selkta dannar tre eller buskar. Dei fleste er rot-parasittar som driv fotosyntese, men får vatn og uorganiske næringsstoff frå røtene til andre artar. Flere artar i slekta, ikkje minst S. album, gjev særs aromatisk ved som blir brukt til ulike føremål, som parfyme og urtemedisin. Slekta omfattar kring 25 artar som veks i den orientalske, den australaske og den oseaniske regionen, frå India gjennom Malesia til Stillehavsøyane, så langt som til Hawaii og Juan Fernández-øyane utanfor kysten av Sør-Amerika.

Indisk sandeltre (S. album) finst i tropiske lauvskogar i India, dei små Sundaøyane i Indonesia og Arnhem Land nord i Australia. Dette er den einaste arten i slekta som veks på det asiatiske fastlandet, og kan ha blitt innført til India frå dei små Sundaøyane for fleire hundreår sidan. Indisk sandeltre har no forsvunne frå dei fleste skogane i India, og er no uvanleg å sjå som villtre. Australia har fem innfødde artar, ein av dei S. album. S. acuminatum, som lokalt er kjend som sweet quandong eller native peach, har ei skinnande, raud frukt som i aukande grad er blitt nytta til å laga syltetøy, gelé, chutney og pai. Det finst fire endemiske artar på Hawaii som alle blir kalla iliahi. Den endemiske arten S. fernandezianum frå Juan Fernández-øyane utanfor kysten av Chile blei også overbeskatta for den aromatiske veden sin, og er no rekna som utdøydd.

Santalum-artar er næringskjelder for larvane til nokre Lepidoptera-artar, mellom anna Endoclita malabaricus.

Artar 

 S. acuminatum A.DC. — desert quandong, sweet quandong, native peach (Australia)
 S. album L. — Indian sandalwood, white sandalwood, chandana (India, Indonesia, northern Australia)
 S. austrocaledonicum Vieill. (Ny-Caledonia, Vanuatu)
 S. boninense (Nakai) Tuyama (Boninøyane, Japan)
 S. ellipticum Gaudich. — iliahialoe, coast sandalwood (Hawaii)
 S. fernandezianum Phil. (Juan Fernández-øyane)
 S. freycinetianum Gaudich. — iliahi (Hawaii)
 S. haleakalae Hillebr. — iliahi (Hawaii)
 S. lanceolatum R.Br. — northern sandalwood (Australia)
 S. macgregorii F.Muell (Papua Ny-Guinea, Indonesia)
 S. murrayanum C.A.Gardner — bitter quandong (Australia)
 S. obtusifolium (Australia)
 S. paniculatum Hook. & Arn. — iliahi (Hawaii)
 S. salicifolium — willowleaf sandalwood
 S. spicatum (R.Br.) A.DC. — Australian sandalwood (Australia)
 S. yasi Seem. - yasi (Fiji, Niue) Tonga- ahi

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Santalum» frå ,  den 26. februar 2023. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 

Planteslekter
Santalales
Ledaal

Ledaal er ein herregard som ligg på Eiganes i Stavanger. Han  vart bygd som ein sumarbustad og lystgard for Kiellandfamilien i perioden 1799 til 1803. I dag er Ledaal ein del av Museum Stavanger, i tillegg til å fungera som kongebustad.

Soge 
Byggherren og eigaren var kjøpmann og hoffagent Gabriel Schanche Kielland og kona hans Johanna Margaretha Bull. Alexander Kielland var oldebarn til Gabriel og Johanna.

Namnet «Ledaal» er sett saman av den siste bokstaven i kvart av namna Gabriel, Schanche, Kielland, Johanna, Margaretha og Bull.

Ledaal vert stundom omtala som ein kunstnarheim av di slektstilknytinga eigarane har til forfattaren Alexander Kielland. Kielland var ofte gjest hjå slektningane sine, og han brukte huset, familien og omgangskretsen dens som modellar i fleire av verka sine. Han budde likevel aldri her.

Eigedomen var tidlegare kjend under namna Egenes løkke B1 og Canaen før han fekk namnet Ledaal.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ledaal» frå ,  den 26. februar 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Ledaal på nettsida til Museum Stavanger AS

Kulturminne i Stavanger
Museum i Stavanger
Freda bygg i Rogaland
Verdscupen i skiskyting 2012

Verdscupen i skiskyting 2012 tok til 28. november 2011 og vart avslutta 18. mars 2012. Turneringa omfatta 26 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Östersund i Sverige, Hochfilzen i Austerrike, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Nové Město na Moravě i Tsjekkia,  Antholz i Italia, Oslo i Noreg, Kontiolahti i Finland og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i tre 20 km normalprogram, ti stk 10-kilometer sprint, åtte jaktstartar à 12,5 km og fem 15 km-lange fellesstartar. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km. Martin Fourcade frå Frankrike vann verdscup-turneringa, som året før vart nordmannen Emil Hegle Svendsen nummer 2. Tysklands Andreas Birnbacher kom på tredjeplass.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i tre 15 km normalprogram, ti stk 7,5 km sprint-tevlingar, åtte jaktstartar à 10 km og fem fellesstartar à 12,5 kilometer. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 6 km. Tyske Magdalena Neuner sikra seg sin tredje triumf i verdscupen, etter ein tett strid med Darja Domratsjeva frå Belarus. Norske Tora Berger tok tredjeplassen.

Menn

Individuelt

Kvinner

Individuelt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Biathlon-Weltcup 2011/12» frå ,  den 27. februar 2023.  

Skiskyting i 2012
2012
Skjeggturka

Skjeggturka (Pteroptochos megapodius) er ein sporvefugl i tapakulofamilien som er endemisk for Chile. Han er ein hovudsakleg bakkelevande fugl som kan springe raskt, men flyg sjeldan og kort. Han lever av små virvellause dyr.

Taksonomi og etymologi 

Tapakuloar er ei gruppe på ca. 65 artar som er kjenneteikna av oppreist stjert, korte venger og kraftige bein, tilpassa eit liv i underskog. Skjeggturka er medlem av den biologiske slekta Pteroptochos, saman med dei to andre artane som har den norske fellesnemninga «turka».
To underartar er anerkjende, nominatforma P. m. megapodius sentralt og sør i utbreiingsområdet og P. m. atacamae isolert i nord.

Slektsnamnet er frå gresk pteron,  «venge» og ptochos,  «svak».  Artsleddet megapodius er òg frå gresk: «stor fot».

Skildring 

Skjeggturkaen er ein stor tapakulo, 23–24 cm lang, med eit solid nebb og kraftige bein og føter. Halen blir oftast halden opppreist. Fjørdrakta er for det meste brun med kvite tverrstriper på bryst og buk. Fuglen har ei mørk augestripe, kvite augebrynstripe og ei brei, kvit mustasjestripe frå nebbrota og nedre kinn ned langs halsen. Nebbet og beina er svarte. Underarten i nord er mindre og langt bleikare med mindre tydelege tverrstriper på undersida.

Føda for denne arten er insekt og litt bær og frø. Dei kraftige beina blir brukt til å skrape og grave etter føde, og dei kan fjerne relativt store steinar om naudsynt.

Denne vokale arten har ein song med ein serie låge, tutande tonar som varer i 5 til 10 sekund i fallande styrke og aukande takt. Ropet er ein annleis, lenger serie, 25-45 boblande støyt i fallande styrke. Dei gjer ofte lætet frå toppen av ein stein og lætet rekkjer langt.

Reiret blir konstruert i enden av ein opptil to meter lang tunnel som er graven i ein jordbank eller i ei vegkantskjering.

Utbreiing og habitat 
Nominatunderarten finst i det sentrale Chile frå den nordlege Biobío-regionen nord til Coquimbo-regionen. Den isolerte forma atacamae finst i Atacama-regionen.  
Dei lever frå havnivå til ca. 2000 moh. i og over matorral økoregion, i nokre tilfelle opptil 3200 moh. Habitatet er prega av buskmark, kratt og halvopne skråningar, ofte der det er spreidde steinar og berg.
Skjeggturkaen er primært ein bakkelevende fugl, ofte ganske iaugefallende, går og står fritt eller sit på toppen av en stein.

Status 
Skjeggturkaen er kategorisert som livskraftig av IUCN. Arten er skildra som vanleg i området rundt Santiago. Han er verna mot jakt.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Moustached turca» frå , den 27. februar 2023

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Tapakulofamilien
Fuglar endemiske for Chile