kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Strandbalderbrå

Strandbalderbrå (Tripleurospermum maritimum, tidlegare Matricaria maritima) er ein urt i korgplantefamilien.

Stenglane er glatte, utoverliggande eller oppståande og ofte raudbrune og nesten forveda nedst. Blada sit spreitt og er dobbelt eller tredobbelt fjørflika og kjøttfulle. Korgene sit einskildvis på ein lang stengel; dei har gul skive og kvite, utsperra randkroner. Blomstringstida er juni–september. Planten veks på havstrender.

Nokre botanikarar reknar strandbalderbrå som ein underart av ugrasbalderbrå (Tripleurospermum inodorum), men dei skil seg frå kvarandre både i kromosomtal og morfologi. Balderbrå er eittårig med opprett vekst og har 2n = 4x = 36 kromosom, medan strandbalderbrå er to- eller fleirårig med utoverliggande vekst og 2n = 2x = 18 kromosom.

Strandbalderbrå blir delt i tre underarter, som av og til blir rekna som sjølvstendige artar. Dei har følgjande utbreiing:

 tangbalderbrå (T. m. subsp. maritimum) – dei europeiske kystane mot Atlanterhavet og Austersjøen; i Noreg vanleg langs kysten nordover til Måsøy i Vest-Finnmark
 finnmarkbalderbrå (T. m. subsp. phaeocephalum) – sirkumpolar i arktiske og subarktiske strøk; i Noreg i Troms og Finnmark; tilfeldig ugras på Svalbard
 nordleg strandbalderbrå (T. m. subsp. subpolare) – Island, nordlege strøk i Eurasia; veks både på havstrand og i fjellet; i Noreg sørover til Buskerud; tilfeldig ugras på Svalbard

Litteratur 

 
 
 
 
 R. Elven m.fl. (red.) Tripleurospermum maritimum i Annotated Checklist of the Panarctic Flora (PAF): Vascular plants. Besøkt 3. desember 2017.

Bakgrunnsstoff 
 

Korgplantefamilien
Plantar i Noreg
Ugrasbalderbrå

Ugrasbalderbrå (Tripleurospermum inodorum), ofte berre kalla balderbrå, er ein art i korgplantefamilien. Blomen har korger med kvite tungekroner og gule røyrkroner.

Ugrasbalderbrå er ein toårig plante. Korgene liknar dei til andre korgplantar av prestekragetypen, men bladverket er ganske annleis. Medan prestekrage har heile, taggete blad har balderbrå svært oppdelte blad med trådsmale bladflikar. I tillegg er veksestadene for desse to artane ganske ulike: prestekrage veks på tørr bakke, i vegkantaer og slåttemark, medan balderbrå er eit åkerugras. Han veks også kan i vegkantar, men då som regel fuktigare

Namnet «balderbrå» tydr 'Balder sine augebryn'. Planten er nemnd i Gylvaginning i Den yngre Edda, der han er samanlikna med venleiken til Balder.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Balderbrå» frå ,  den 27. mai 2023.

Bakgrunnsstoff 
 

Korgplantefamilien
Plantar i Noreg
Kanadatrane

Kanadatrane (Antigone canadensis) er ein særs stor fugl i tranefamilien (Gruidae). Arten høyrer til slekta Antigone, som i alt omfattar fire artar. Seks underartar er godkjente.

Ifølgje IUCN si globale raudliste er arten livskraftig.

Taksonomi 
Kanadatrane var tidlegare rekna til traneslekta, Grus, men «HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World» plasserer arten i Antigone, ifølgje del Hoyo et al. (2014). Nokon vel likevel framleis å plassera desse som basale artar i slekta Grus, men slekta blir då ifølgje Krajewski et al. (2010) parafyletisk.

Skildring 
Kanadatraner varierer mykje i storleik. Nominatforma og underartane rowani og tabida viser ei gradvis morfologisk endring. Sistnemnde er betydeleg større og består av fem populasjonar som også viser morfologiske forskjellar, men desse er framleis lite studerte. Nominatforma blir kring 120 cm høg. Hannen veg cirka 3 750 g og hoa 3 350 g. Til samanlikning veg hannen av underarten A. c. tabida cirka 5 390 g og hoa 4 300 g. Vengespennet utgjer kring 160–210 cm.

Kanadatraner har unison grå fjørdrakt som lysnar litt oppover halsen mot hovudet. Også dette er fjørkledd, med unntak av den berre raude huda i panna. Dei ulike underartane varierer meir i storleik enn farge. Dei tre nordlegaste underartane er trekkfuglar, som ofte er meir brune enn grå under trekket. Dette kjem av at fjørdrakta blir farga av sølebad.

Inndeling og utbreiing 
Inndelinga følgjer HBW Alive og Archibald et al. (2016). Norske namn følgjer Norsk namnekomité for fugl og Syvertsen et al. (2008).

 Antigone
 A. canadensis, kanadatrane
 A. c. canadensis, nominatforma er utbreidd arktisk og subarktisk Nord-Amerika og Aust-Sibir. Ho overvintrar sørvest i USA og nord i Mexico
 A. c. rowani, utbreidd i subarktisk Canada, frå Britisk Columbia og austover til det nordlege Ontario. Overvintrar langs kysten av Texas i Mexicogolfen, det sørvestre USA og det nordlege Mexico
 A. c. tabida, fem populasjonar hekkar i Nord-Amerika, frå Vancouverøya til Dei store sjøane. Overvintrar i sør, frå California til Georgia, Florida og det nordlege Mexico
 A. c. pulla, utbreidd i søraustlege Mississippi sør i USA
 A. c. pratensis, utbreidd i Søraust-Georgia og Florida i USA
 A. c. nesiotes, utbreidd på Cuba og Pinesøya
 A. vipio, kvitnakketrane
 A. antigone, sarustrane
 A. rubicunda, brolgatrane

Habitat 
Habitatet består av grunne våtmarksområde og fuktig grasland i breie elvedalar og langs innsjøar. Arten har òg tatt i bruk dyrka mark.

Åtferd 
Arten hekkar på open våtmark. Dei tre nordlegaste underartane hekkar i mange ulike typar våtmark, medan dei sørlege òg hekkar på savanne, prærie og beiteland med meir.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kanadatrane» frå ,  den 27. mai 2023. 
 oppgav desse kjeldene: 

 Handbook of the Birds of the World Alive

Bakgrunnsstoff 
 

Tranefuglar
Fuglar i Canada
Fuglar på Cuba
Fuglar i USA
Klenodiebind

Klenodiebind er rikt utsmykka bokbind med trepermar frå tidleg mellomalder.

Ofte blei berre framsida av boka utsmykka, medan bakpermen blei dekt med lêr eller stoff. Det funne bind med udskore elfenbeinarbeid, der permane ofte utgjorde eit diptykon. Andre er dekorert med gullsmedarbeid og celleemalje (émail cloisonné), medan andre igjen er heilet dekte av plater og felt i gruveemalje (émail champlevé).

Galleri

Sjå òg 
 Kamé

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Klenodiebind» frå ,  den 28. mai 2023.

Bakgrunnsstoff

Mellomalderen
Handverk
Bøker
Verdsmeisterskapen i orientering 2017

Verdsmeisterskapen i orientering 2017, den 34. i sitt slag, vart avvikla ved Tartu i Estland dagane frå 30. juni til 7. juli. På programmet stod seks individuelle tevlingar og tre stafettar: ein for menn, ein for kvinner og ein mix-stafett. Deltakarane kom frå 50 land. Det var fyrste gongen orienterings-VM fann stad i Estland.

Sverige vann 4 gull- og 3 bronsemedaljar, medan Russland sanka 5 (0–3–2) medaljar. Noreg tok 2 gullmedaljar og ein sølvmedalje.

Menn

Klassisk-distanse

Mellomdistanse

Kort-distanse

Stafett

Kvinner

Klassisk-distanse

Mellomdistanse

Kort-distanse

Stafett

Mix-stafett

Kjelder

Verdsmeisterskap i orientering
Sport i 2017
Idrettstilskipingar i Estland
NM i turn 1985 for kvinner

Noregsmeisterskapen i turn 1985 for kvinner vart arrangert i Gyllenborghallen i Tromsø helga 19.–20. oktober.  Deltakarane tevla i åttekamp i øvingane bom, frittståande, hopp og skranke.

Åttekamp

Gry Hansen sigra i bom og skranke, Hanne Veiby i frittståande og hopp.

Kjelder
Sportsboken 86-87. Sportsboken As. Stavanger 1986.

Noregsmeisterskap i 1985
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Troms
NM i turn 1985 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1985 for menn vart avvikla i Sarpsborg i Østfold helga 26. og 27. oktober. Deltakarane tevla i tolvkamp.

Tolvkamp

Kjelder
Sportsboken 86-87. Sportsboken As. Stavanger 1986.
Sarpsborg Arbeiderblad 28. oktober 1985

Noregsmeisterskap i 1985
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Østfold
Gerlingen

Gerlingen er ein by og ein kommune i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland med nærare 20 000 ibuarar. Kommunen omfattar 17,0 km² og byen ligg 336 meter over havet. Frå Gerlingen er det ei 8–9 kilometer austover til storbyen Stuttgart, noko lengre er det til Ludwigsburg i nordaust. Kommunen høyrer til Landkreis Ludwigsburg.

Hovudkontoret til det verdsomspennande industriselskapet Bosch ligg i Gerlingen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gerlingen» frå ,  den 28. mai 2023.

Bakgrunnsstoff

Byar i Baden-Württemberg
Ditzingen

Ditzingen er ein by og ein kommune i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland med nær 25 000 ibuarar. Kommunen omfattar 30,4 km² og byen ligg 303 meter over havet. Ditzingen grensar i sørvest til storbyen Stuttgart, noko lengre er det til Ludwigsburg i nordaust. Kommunen høyrer til Landkreis Ludwigsburg.

Fleire store verksemder held til i Ditzingen. Maskinverkty-produsenten Trumpf er største sysselsetjar. Sikringselskapet Thales si tyske avdeling ligg i byen. Også bokforlaget Reclam Verlag arbeider utifrå byen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ditzingen» frå ,  den 28. mai 2023.

Bakgrunnsstoff

Byar i Baden-Württemberg
Korntal-Münchingen

Korntal-Münchingen er ein by og ein kommune i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland med kringom 19 500 ibuarar. Kommunen, som i sør grensar til Stuttgart, omfattar 20,7 km² og ligg 304 meter over havet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Korntal-Münchingen» frå ,  den 28. mai 2023.

Bakgrunnsstoff

Byar i Baden-Württemberg
P.M. Gjærder

Paul Martinus Gjærder () var ein norsk boktrykkar og avisutgjevar frå Syvde på Sunnmøre.

Gjærder var son til ein gardbrukar på matrikkelgarden Koppen i Syvde. Sjølv gjekk han 1880-82 på den høgare allmennskulen i Volda. I samarbeid med ein sambygding bygde han si eiga presse i 1886. Ho var i bruk i tjue år og står i dag på Sunnmøre Museum.

I 1886 byrja Gjærder å gje ut Fjellblomar, eit blad der nesten alt var skrive på dansk. Året etter tok han med seg trykkjeriet til Volda, og i 1887 vart Fjellblomar slege saman med Vestmannen, og var frå no av eit reint målblad. Sviktande inntekter gjorde at Gjærder i 1889 tok med seg trykkjeriet til Tynset, der han mellom anna trykte Fedraheimen. Inntektene strekte ikkje til, så han gav opp året etter. Dei neste to åra budde han i Bergen, der han gav ut eit arbeidarblad. Frå 1892 til 1896 gav han i Volda ut venstrebladet Søndmøringen.

Gjærder skreiv elles dikt, skodespel og bøker. Den fyrste boka, De livsforspilde fremmede, gav han ut på eige forlag i 1887. I 1900 kom Nirvana. Det ævelege ingenting. Det ævelege alt. Eit draumsviv, ei forteljing med innslag av filosofi og samfunnskritiske tankar. I 1901 gav han ut skodespelet Fru Ragnhild Erlingsdotter til Giske.

Gjærder komponerte slåttar og skreiv ned folketonar frå Sunnmøre og Nordfjord. Tida 1910-18 gav han ut tidsskriftet Norsk Toneblad.

Kjelder

Store norske leksikon

Norske forleggjarar
Nynorskforfattarar
Folk frå Vanylven
Rock 'n' Roll Damnation

«Rock 'n' Roll Damnation» er ein singel av det australske rockebandet AC/DC, og det første sporet på albumet Powerage, gjeven ut i 1978. Singelversjonen er ein forkorta versjon av albumsporet, med ei speletid på 3:05, i motsetning til lengda på albumsporet på 3:37. Albumsporet «Sin City» var B-sida i Storbritannia, Tyskland, Belgia og Japan. I USA, Canada og Nederland var det «Kicked in the Teeth», òg frå albumet. I Australia, derimot, var B-sida «Cold Hearted Man», som dukka opp på dei første britiske og europeiske utgåvene av albumet, og som til slutt vart fjerna då «Rock 'n' Roll Damnation» vart lagt til (sjå nedanfor).

Låtdetaljar
Låten er skriven av Angus Young, Malcolm Young og Bon Scott, og vart spelt live av bandet under Powerage-turneen, og vart òg spelt live under verdsturneen i 2003, sungen av Brian Johnson, Scotts erstattar etter han døydde i 1980. Han dukka òg opp på konsertalbumet If You Want Blood You've Got It frå 1978. Songen var òg med på soundtrack-albumet til Iron Man 2.

«Rock 'n' Roll Damnation» var det siste sporet som vart spelt inn under Powerage-innspelingane, etter at plateselskapet overtalte bandet til å gå tilbake i studio og laga ein radiovenleg singel som kunne få litt radiospeling. Tiltaket vart ein viss suksess, og gav bandet sin første singel på hitlistene i Storbritannia, der han nådde 24. plassen. Låten inneheld klapping og maracas og har ingen tradisjonell gitarsolo, i motsetning til dei fleste andre AC/DC-låtane.

Record World skreiv at låten «har ein monstergitar-hook og rockar hardare enn omtrent alt anna.»

På den første utgåva av den britiske versjonen av Powerage er ikkje «Rock 'n' Roll Damnation» med; side 1 opnar med «Gimme a Bullet». På nokre seinare britiske og europeiske utgåver vart singelversjonen av «Rock 'n' Roll Damnation» lagt til som opningssporet på albumet. Etter kvart vart fullversjonen av songen standard.

«Cold Hearted Man», som var med på dei første britiske og europeiske utgivingane, vart fjerna frå albumet omtrent samtidig som «Rock 'n' Roll Damnation» vart lagt til. Det finst likevel ein 10-spors LP med begge låtane i (i alle fall) Storbritannia (katalognummer K 50483 (SD19180), som er identisk med 9-sporversjonen), Tyskland (ATL 50 483) og Portugal (ATL 50483 SD 19180).) Desse versjonane inneheld singelversjonen av «Rock 'n' Roll Damnation» og har ei uttoning for «Riff Raff» (britiske kassettversjonar hadde fullversjonen av «Riff Raff» fram til dei ommastra utgåvene i 1994).

Medverkande
Bon Scott – vokal
Angus Young – sologitar
Malcolm Young – rytmegitar, korvokal
Cliff Williams – bassgitar, korvokal
Phil Rudd – trommer

Salslister

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rock 'n' Roll Damnation» frå ,  den 28. mai 2023. 
 oppgav desse kjeldene:

Songar om rock
AC/DC-songar
Singlar frå 1978
Songar skrivne av Angus Young
Songar skrivne av Bon Scott
Songar skrivne av Malcolm Young
Songar produserte av Harry Vanda
Songar produserte av George Young
Songar frå 1978
Atlantic Records-singlar
Bunkerbombe

Bunkerbomber er bomber utforma for å kunna råka mål under bakken eller bak forsterka lag, som ein bunker. Slike bomber kan vera utforma for å kunna nå gjennom armert betong som er fleire titals meter tjukk.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Bomber
Cliff Williams

Clifford Williams () er ein engelsk musikar, mest kjend som bassist og korvokalist i det australske hardrockbandet AC/DC. Han starta den profesjonelle musikkarrieren sin i 1967 og hadde tidlegare vore med i dei engelske gruppene Home og Bandit. Hans første studioalbum med AC/DC var Powerage i 1978. Williams vart innlemma i den amerikanske Rock and roll Hall of Fame som medlem av AC/DC i 2003. Williams kunngjorde at han trekte seg frå AC/DC i 2016, men kom tilbake på comebackalbumet Power Up i 2020 saman med bandkollegaene Brian Johnson og Phil Rudd. Sideprosjekta hans omfattar mellom anna velgjerdskonsertar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Cliff Williams» frå ,  den 28. mai 2023. 
 oppgav desse kjeldene:  

Engelske rockebassistar
Engelske heavy metal-bassistar
Bluesrock-musikarar
Folk frå Hoylake
Musikarar frå Merseyside
Folk frå Romford
AC/DC-medlemmar
Bandit-medlemmar
Lymfesystem

Lymfesystemet er eit organsystem i kroppen til virveldyr som er del av immunsystemet og bidreg til krinsløpssystemet. Det er eit stort åresystem som består av lymfe, lymfeårar og lymfevev, som omfattar lymfeknutar. 

Lymfeårene byrjar blindt ute i vevet og tømmer seg i ei vene bak kragebeinet. Oppgåvene til lymfesystemet er å transportera feitt frå tarmen og overskotsvæske frå vevet til blodbanen, reinsa lymfe, hindra betennelsar og øydelegga mikroorganismar.

Lymfesystemet blei fyrst skildra på 1600-talet, uavhengig av Olaus Rudbeck og Thomas Bartholin.

Oppgåvene til lymfesystemet 
Lymfesystemet har fire viktige oppgåver:

 Samla opp overflødig væske.
 Fanga opp ulike element som har kome seg ut gjennom blodkara.
 Ta hand om forsvaret til kroppen mot virus, bakteriar og kreft.
 Transportera feitt frå tarmane og ut i kroppen.

Det er flest lymfekar i huda, slimhinnene og subserøse vev. Sentralnervesystemet, beinmargen og det indre øyret inneheld ikkje lymfekar.

Anna 
På mange måtar kan ein rekna lymfesystemet som eit transportmiddel for dei kvite blodlekamane til kroppen. Dette er ei særs viktig oppgåve sidan det er dei kvite blodlekamane som vernar kroppen mot infeksjonar og sjukdommar.

Lymfesystemet består av lymfeårer, lymfekjertlar, milten og anna lymfoid vev i ulike organ. Lymfekjertlane er samla i klynger ved blodkara.

Dei største lymfekjertlane finst i lysken, i armholene, i halsen og i buken. På desse stadene føregår det ei storopprydning av element som kan skada kroppen dersom dei ikkje blir skilde ut. Dette kan vera avfallsstoff som mikroorganismar, brukte blodceller og små sotpartiklar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lymfesystem» frå , og «Lymphatic system» frå  den 29. mai 2023.
Armhole

Armhole (vitskapleg namn axill eller axilla, latin for ‘venge’) er kroppshola under overgangen frå skuldra til armen. Menneske har hår og sveittekjertlar i armhola. Lymfeknutar, blodårer, nervar og musklar finst også her. Armhola er ofte ein del av kroppen som er mottakeleg for kitling, kanskje på grunn av det store talet nervar som finst her.

Det finst mange typar sjukdommar som kan ramma armhola, slik som hyperhidrose eller former av dermatitis herpetiformis.

Galleri

Sjå òg 

 Deodorant

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Armhule» frå ,  den 29. mai 2023.  

Menneskeanatomi
Verdsmeisterskapen i orientering 2018

Verdsmeisterskapen i orientering 2018, den 35. i sitt slag, vart avvikla ved Riga og Sigulda i Latvia dagane frå 4. til 11. august. På programmet stod seks individuelle tevlingar og tre stafettar: ein for menn, ein for kvinner og ein mix-stafett. Deltakarane kom frå 49 land. Det var fyrste gongen orienterings-VM fann stad i Latvia.

Med sine 3 gullmedaljar vann Noreg flest tevlingar i meisterskapen. Likevel var det særleg Sveits som prega meisterskapen mest, då deira menn og kvinner sanka heile 10 medaljar (2–3–5).

Menn

Klassisk-distanse

Mellomdistanse

Kort-distanse

Stafett

Kvinner

Klassisk-distanse

Mellomdistanse

Kort-distanse

Stafett

Mix-stafett

Kjelder

Verdsmeisterskap i orientering
Sport i 2018
Idrettstilskipingar i Latvia
Olav Jenssen

Olav Jenssen () er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Porsgrunn som fremst tevla i diskoskasting, ei tid òg i kulestøyt. Han vart noregsmeister i diskoskasting 1987, 1997 og 1998. Perioden 1986-2001 sanka han 14 NM-medaljar, av dei 13 i diskoskast. Han var medlem av Urædd, bortsett frå åra 1995-98 då han representerte SK Vidar.

Aktiv
Jenssen sette i 1985 personleg rekord i kulestøyt med 18,60 meter. Same sesongen kasta han for fyrste gong over 60 meter i spesialøvinga diskoskast. I 1986 flytta han sitt personbeste til 62,02 m og fekk delta i EM i friidrett 1986. Året etter forbetra han den personlege rekorden til 63,32 m ved eit stemne i USA, før han sikra seg gullmedaljen i noregsmeisterskapen 1987. Gjennom 1988-sesongen auka han sitt personbeste i tre tevlingar, sist til 64,54 m i Spikkestad. Jenssen fekk opp sitt livs beste kast i Salinas i California den 24. mai 1989. Med 66,28 meter vart han tredjemann i tevlinga, kastet vart også årsbeste av ein nordmann.

Etter eit par svakare sesongar kvalifiserte Jenssen seg til Sommar-OL 1992 i Barcelona. Han kasta då 60,00 meter i kvalifiseringa, lengst av dei som ikkje fekk finaleplass. Siste halvdelen av 1990-åra heldt han eit jamt bra nivå og vann NM-gull i 1997 og 1998. Han fekk òg ta del i Friidretts-VM 1995 og 1997, samt Friidretts-EM 1998. I løpet av si lange aktive tid møtte Jenssen sterke nasjonale konkurrentar som Knut Hjeltnes, Svein Inge Valvik og Einar Kristian Tveitå.

Medaljar i noregsmeisterskap
1986 i Sandnes: Bronsemedalje i diskoskast – 60,30 m
1987 i Nesbyen: Gull i diskoskast – 60,18 m, framom Svein Inge Valvik (59,70 m)
1988 på Byrkjelo: Sølv i diskoskast – 58,74 m, bakom Knut Hjeltnes (61,24 m)
1989 i Stjørdal: Bronse i kulestøyt – 17,12 m, og i diskoskast – 59,72 m
1990 i Moss: Bronsemedalje i diskoskast – 58,22 m
1991 i Fana: Sølv i diskoskast – 58,20 m, bakom  Svein Inge Valvik (62,60 m)
1992 i Mosjøen: Bronsemedalje i diskoskast – 57,56 m
1995 på Lillehammer: Sølv i diskoskast – 60,06 m, bakom  Svein Inge Valvik (60,92 m) 
1996 i Kristiansand: Bronsemedalje i diskoskast – 58,32 m
1997 i Overhalla: Gull i diskoskast – 59,70 m, framom Knut Hjeltnes (59,08 m)
1998 i Askøy: Gull i diskoskast – 62,00 m, framom Einar Kristian Tveitå (60,67 m) 
1999 på Byrkjelo: Bronsemedalje i diskoskast – 59,74 m
2001 i Drammen: Bronsemedalje i diskoskast – 55,21 m

Personlege rekordar og årsbeste i diskoskast

Kjelder
friidrett.no
Porsgrunns Dagblad

Norske friidrettsutøvarar
Folk frå Porsgrunn
Norske diskoskastarar
Norske kulestøytarar
Superart

Ein superart i biologien er ein taksonomisk kategori som blir brukt for ei gruppe på minst to distinkte, men nært nærståande artar. Uttrykket vart brukt og popularisert først av Bernhard Rensch og seinare av Ernst Mayr. Dei to forfattarane spesifiserte at artane som utgjer ein superart må vere utbreidd slik at artane må ha ulike levestader (allopatrisk utbreiing). Superart svarer til tysk Artenkreis (frå tysk Art (art) og Kreis (sirkel, ring)) og er også brukt i ein del engelskspråkleg faglitteratur (superspecies).

Superartar er spesielt interessante fordi dei kan seiast å representere eit «augneblinksbilete» av artsdanninga – evolusjon teke på fersk gjerning. Det er ikkje noko skarpt skilje mellom svært godt differensierte underartar og medlemmer av ein superart, så nemninga er vanlegvis tentativ og nokre gonger kontroversiell.

Superartar i nomenklaturen
Omgrepet superart blir oftast brukt i botanikken i tilfelle der det er usikkert om ein har med ein svært variabel art eller fleire svært nærståande artar å gjere. I zoologien blir gråsporv, middelhavssporv og romarsporv rekna som éin superart, der romarsporven blir anteken å ha oppstått ved hybridisering mellom dei to andre. I tilfelle der det ikkje har vore gjort tilstrekkelege studiar for å finne ut kor mykje kryssing som er mogleg eller faktisk går føre seg, kan den beste tilgjengelege taksonomisk løysinga vere å nytte superart som ei naudløysing. Som kategori i biologien har «superart» verken eit primært eller sekundært taksonomiske nivå i International Code of Botanical Nomenclature, men er tillate i samsvar med artikkel 4.3.

Nærståande fenomen
I ein del slike artsgrupper går føre seg naturleg kryssingar mellom nokre av artane. Ein slik superart med uklare artsgrenser blir kalla eit artskompleks. Ein superart der alle artane kryssar seg med andre, men ikkje alle kan krysse seg med alle, er ein ringart, i engelskspråkleg litteratur også kalla Rassenkreis (frå tysk Rassen (rase, populasjon) og Kreis (sirkel, ring)). Ein ringart vil i mange tilfelle sannsynlegvis utvikle seg over tid for å bli ein superart.

Referansar 

Denne artikkelen er ei omsetting av «Superart» frå , den 29. mai 2023

Systematisk biologi
Kristian Kristensen

Kristian Kristensen () var ein norsk fagforeiningsmann og politikar frå Oslo, aktiv i Arbeidarpartiet og Norges Kommunistiske Parti.

Frå han var 14 år gammal arbeidde Kristensen ved ei rekke verkstader i hovudstaden, lengste tida som platearbeidar. Han engasjerte seg i fagrørsla og var ei tid medlem i hovudstyret for Norsk Jern- og Metallarbeiderforbund. Før den tid var han medlem av Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund og sat i sentralstyret i 1911–12. Han var 1919-25 medlem i Oslo bystyre, det tre fyrste åra også med sete i formannskapet. I 1920 deltok han på Kominterns 2. verdskongress i Moskva og i Kominterns eksekutivkomite sitt 4. og 5. plenum same stad.

Valbolken 1922-24 var Kristensen stortingsmann frå Oslo. Til hausten 1923 representerte han Det norske Arbeidarparti. Etter Arbeidarpartiet vart sprengt, representerte han Norges Kommunistiske Parti ut perioden. Frå skipinga av det nye partiet sat han i sentralstyret, 1924-26 politbyråmedlem. Både hausten 1924 og i 1927 var han stortingskandidat for NKP, utan å nå opp i stortingsvalet.

Kristensen melde seg i 1928 inn att i Arbeidarpartiet. Han var formann i Elektrisitetsverkets arbeiderforening til han døydde.

Kjelder

Stortinget : 1922-24, s. 47

Denne artikkelen bygger på «Kristian Kristensen» frå ,  den 29. mai 2023.  

Stortingsrepresentantar 1922-1924
Norske arbeidarar