Nordland Mållag

Nordland Mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Nordland. Fylkeslaget ligg for tida nede.

I 2019 hadde Noregs Mållag 94 medlemmar i Nordland.

Historie

Før 1925 
Før 1925 var det ikkje noko fylkeslag i Noregs Mållag som dekte Nordland fylke.

1925-1938: Hålogaland mållag 
Hålogaland mållag blei skipa i 1925 og meldte seg inn i Noregs Mållag i 1927. Odin Benum, styrar ved Vefsn folkehøgskole, fekk skipa laget og var leiar. I 1937 meldte Benum at laget i praksis var lagt ned. Året etter døydde Benum.

Hålogaland målkontor blei skipa i 1921, og styraren heldt først til i Trondenes herad (1921-1929), deretter i Tromsø (1929-1935), for så å ende i Trondenes (1935-1940). Det var Troms Fylkesmållag og Troms ungdomsfylking som stod bak målkontoret, men etter kvart kom også Lofoten og Vesterålen ungdomslag med i styringa. Målkontoret hadde også Nordland som arbeidsfelt.

1947-1957: Nordland Fylkesmållag 
Nordland Fylkesmållag blei skipa 13. juni 1948 . Det skulle femne om heile Nordland, og Ivar Strompdal blei vald til formann, som han var fram til 1952.  På årsmøtet 18. mai 1957 blei det vedtatt å dele fylkeslaget i to: Helgeland Mållag og Nordre Nordland Mållag.

1957-1966 : Forsøk på todelt fylkeslag 
Helgeland Mållag blei skipa 26. mai 1958 på eit møte i Mosjøen, og Mathias Sellæg Moe, Nesna, blei vald til formann. På skipingstidspunktet ser det ut til å ha vore berre tre mållag i drift: Nesna mållag, Tjøtta mållag og Vefsn og Mosjøen mållag. Fylkeslaget ser ut til å ha vore i drift fram til 1961-62.

Nordre Nordland Mållag blei skipa 18. mai 1957 i Bodø. Området for laget skulle vere nordre delen av Nordland nordom Saltfjellet. Første formannen var Kåre Breivik, Bodø. Ved oppstarten hadde laget 80 medlemmar i seks medlemslag: Bøstad Målring, Sortland Mållag, Hadsel Mållag, Bodø og omland Mållag, Narvik og omland Mållag og Bjørnskinn Mållag. Nordre Nordland Mållag endra namn til Nordland Mållag på årsmøtet sitt i 1967.

1967-1990-talet: Nordland mållag 
Nordland mållag var eit direkte framhald av Nordre Nordland Mållag. Namnebytet blei gjort på årsmøtet i 1967. Tanken var at laget skulle femne om heile Nordland, men i praksis blei dette eit fylkeslag for Nordre Nordland. Lokallaga i sørfylket var direkte innmeldte i Noregs Mållag. Fylkeslaget arbeidde aktivt på mange område fram til 1990-talet. Det blei halde årsmøte 23. mai 1987, men leiaren flytta sommaren 1987, og fylkeslaget blei liggande nede. Det blei ikkje halde nytt årsmøte før i 1991. Så gjekk det igjen ei god tid før neste årsmøte. Siste registrerte årsmøte i Nordland mållag er i 1997, men litt etter blei i praksis fylkeslaget lagt ned.

Leiarar

Hålogaland mållag (1925-38): 

 1925-1938. Odin Benum, Vefsn

Nordland Fylkesmållag (1947-1957): 

 1948-1952: Ivar Strompdal
 1952-56: Ole Løkås, Leirfjord

Helgeland Mållag 1958-1962? 

 1958-1962?: Mathias Sellæg Moe, Nesna

Nordre Nordland Mållag (1957-1967) 
 1957-: Kåre Breivik, Bodø
 1962-1967: Arne Angell, Sortland

Nordland mållag (1967-1990-talet) 

 1967-1974: Arne Angell, Sortland
 1976-1977: Finn Myrvang, Bø
 1978: Jahn-Arill Skogholt
 1985-1987 (1991): Magne Heide, Melbu
 1991-?: Liv Ingebrigtsen, Lurøy
 1995?-1997: Kjellrunn Trohaug, Bodø
 1997-1999: Tone Magnussen, Bodø

Medlemslag og lokale mållag 
Desse lokale mållag i Nordland står tilslutta Noregs Mållag:

 Vefsn mållag
 Salten mållag
 Bø bygdelag 
 Andøy Mållag
 Vesterålen Mållag – under skiping (2021).

Lokale mållag i Nordland før 1945 
 Vefsn og Mosjøen mållag blei skipa i 1898 og er framleis i verksemd.
 Vefsn og Mosjøen Kvinnemållag  blei skipa i 1902 og var i verksemd til 1930-åra.
 Mo Mållag blei skipa i 1906 eller 1908 og lagt ned før 1925. Formann var Theodor Scheflo.
 Skonseng mållagblei skipa i 1908 og oppattskipa i 1926. Laget endra namn til Mo og Nord-Rana Mållag i 1928. Etter årsmøtet i 1931 høyrer vi ikkje meir til laget.
 Lurøy Mållag blei skipa i 1908 og lagt ned før 1925.
 Gimsøy mållag blei skipa 13. desember 1908, laget var også innmeldt i Lofoten og Vesterålen ungdomslag (Noregs Ungdomslag).
 Sulitjelma Mållag blei skipa i 1909 og lagt ned før 1925.
Andenes Mållag blei skipa i 1910 og lagt ned etter kort tid.
 Heimhug mållag i Borge blei skipa i 1913 og lagt ned i 1919.
 Bøstad Mållag blei skipa i 1913, laget hadde også ei kort blomstring etter 1950.
 Framsteg Mållag , Seløy i Herøy, blei skipa i 1914, laget var i verksemd kort tid.
 Straume Mållag , Bø i Vesterålen, blei skipa i 1914. Noregs Mållag fekk medlemspengar frå Bø mållag for 1914, 1915 og 1916, og laget heldt også norsk-kurs i 1915.
 Narvikkrinsen Mållag blei skipa før 1916.
 Bodø og omland Mållag blei skipa i 1916 og har vore i verksemd  fram til no.
 Nesna elevmållag, ved Nesna lærarskole, blei skipa i 1918, og var i verksemd i alle fall til slutten av 1930-talet  , laget gav også ut bladet Tungalda.
Mellomsjona mållag på Fuglestad i Nordsjona (no: Rana kommune) blei skipa i 1919, og var i verksemd til uti 1930-åra.
 Mållaget Vårvon , Straum i Borge, blei skipa 15. august 1920. Laget var også innmeldt i Lofoten og Vesterålen ungdomslag (Noregs Ungdomslag). Laget blei skipa av lærarskoleelev (seinare lektor) Martin Strømnes, formann i 1950 var Marius Evjeberg.
 Saltdal Mållag blei skipa i 1924 og lagt ned etter kort tid.
Vega Mållag blei skipa i 1924 og lagt ned i 1930-åra.
 Hattfjelldal Mållag blei skipa i 1925. Laget ser ut til å ha sovna inn på 1930-talet.
 Leirfjord Mållag blei skipa i 1925, laget var i verksemd til 1980-talet.
 Nesna Mållag blei skipa i 1925 og lagt ned i 1930-åra. 
 Korgen Mållag blei skipa 11. oktober 1925  og lagt ned rundt 1930.
 Brønnøy Mållag blei skipa i 1926 og lagt ned rundt 1930.
 Tjøtta Mållag blei skipa 9. oktober 1927 og lagt ned i 1930-åra. Laget blei oppattskipa i 1952.
 Herøy Mållag blei skipa i 1933 og lagt ned før krigen.
 Tjeldsund Mållag blei skipa i 1934 og lagt ned i 1950-åra.

Lokale mållag i Nordland etter 1945 
 Tjeldsund Mållag hadde litt aktivitet i åra 1947-52.
 Mållaget Vårvon på Bøstad i Borge feira 30-årsdag i oktober 1950, men etter 1953 høyrer vi ikkje meir frå laget. Laget var innmeldt i Lofoten og Vesterålen ungdomslag. Formann i 1950 var Marius Evjeberg.
 Gimsøy mållag , som blei skipa i 1908, låg nede etter krigen, aktiviteten blei tatt opp i 1952. Laget var innmeldt i Lofoten og Vesterålen ungdomslag I 1962 endra laget namn til Ul Dønning.
Tjøtta mållag blei oppattskipa i 1952, og var i aktivitet nokre år.
Nesna mållag blei oppattskipa i 1953, og laget var i verksemd kort tid.
 Bøstad målring blei oppattskipa i 1954 med Solrun Evjeberg som leiar, og målringen var i verksemd  til og med 1968.
 Narvik og omland mållag blei skipa 13. mars 1954, men laget låg nede mellom 1958 og 1967. Etter 1967 var laget i jamt arbeid fram til 1987.
 Bjørnskinn mållag blei skipa i 1955 som eit mållag for sørlegaste delen av Andøya, gamle Bjørnskinn herad. Laget blei lagt ned i 1974. 
 Bodø og omland mållag blei skipa 27. mai 1956 under namnet «Bodø og Bodin mållag», men endra namnet i 1958. Laget sovna inn etter kort tid, men blei oppattskipa i 1967 og var i verksemd til 1990-talet. I 2001 endra laget namn til Salten mållag.
 Hadsel mållag blei skipa 16. juni 1956, og laget var i aktivt arbeid til sist på 1980-talet.
 Sortland mållag blei skipa 17. juni 1956, og laget var aktivt til 1980-talet.
 Aasenringen i Nordland stod i åra 1968-1970 tilslutta Nordland mållag. 
Hattfjelldal mållag blei prøvd oppattskipa på 1960-talet, men kom ikkje i gjenge før på 1970-talet; laget var i verksemd til ut på 1980-talet.
 Bø bygdelag blei skipa 28. oktober 1971, og sia 1979 har laget gitt ut årboka Bøfjerdingen.
Leirfjord mållag ser ut til å ha blitt oppattskipa i 1979. Laget var i verksemd nokre år på 1980-talet.
 Vestvågøy bygdelag blei skipa 10. juni 1973. Laget gav ut årsheftet Lofot-liv i fleire år.
 Fauske mållag blei skipa 15. oktober 1979 og var i verksemd kort tid.
 Vågan mållag blei skipa i 1979 og var i verksemd kort tid.
 Rana mållag blei skipa 17. oktober 1984 og var i verksemd ei kort tid.
 Meløy mållag blei skipa i 1989 og var i verksemd ei kort tid. 
 Salten mållag er frå 2001 eit framhald av Bodø og omland mållag.

Elev- og studentmållag: 
 Bodø Målungdom blei skipa i 1974 og var i verksemd til 1977. I 1982 blei laget oppattskipa, og laget var i verksemd til slutten av 1980-talet. 
 Nesna Målungdom blei skipa rundt 1977, og laget var i verksemd til utpå 1980-talet. 
 Vågan Målungdom blei skipa 1. februar 1977, og laget var i verksemd ei kort tid.
 Rana Målungdom var i verksemd på slutten av 1980-talet og inn på 1990-talet.
 Narvik Målungdom blei skipa i januar-februar 1988,  og laget var i verksemd nokre få år.
 Stokmarknes Målungdom var i verksemd i kort tid frå 1989, ein medlem herifrå blei vald inn i sentralstyret i NMU i 1989 og attvald i 1991.

Kjelder 
 Bull, Tove og Kjellaug Jetne 1982: Nordnorsk. Språkarv og språkforhold i Nord-Noreg. Oslo: Det Norske Samlaget.
 "Lofoten og Vesterålen ungdomslag 1901-1931" Utgjeve av styret i Lofoten og Vesterålen ungdomslag.
 Hveding; Johan: "Frilyndt ungdomsarbeid i Nordland. Eit 50-årsskrift. Marius Evjebergs forlag, Bøstad 1956.
 Aviser i Nasjonalbiblioteket 
 Årsmeldingar for Noregs Mållag 2001-2020
 Arkivet til Noregs Mållag (no i Riksarkivet)

Referansar 

Noregs Mållag
Nordland fylke
Nordnorske mållag
Nynorsk i Nord-Noreg