kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Makrellstørje

Makrellstørje (eller størje; i kokeboka mest kjend som tunfisk) er ein av dei største beinfiskane i havet. Ho liknar makrellen av utsjånad, og smakar heller ikkje så ulikt makrell – men ho er mykje større, opp til 3 m lang og  500–725 kg. Ho kan verte kring 40 år gammal.

Namnet størje (norrønt styrja) kan vere ei avlydsform av stor, slik at namnet tyder stor makrell. Det er òg mogleg at ordet kjem av å styra, og at det såleis speglar folketru om at ulike fiskeslag hadde eigne høvdingar som ikkje likna dei vanlege individa, jamfør sildekonge og laksestørje. Namnet tunfisk kjem via latin thunnus frå gresk, og kan tyde 'fisk som styrtar av stad'.
Framdelen av kroppen er dekt med eit panser av samanvaksne skjel. Ryggen er blåsvart, sidene skin likt perlemor og buken er kvit. 

Austleg markrellstørje gyt om våren i varme hav på avgrensa lokalitetar i Middelhavet. Typiske oppvekstområde er: Middelhavet, kysten av Portugal og Biscaya.
Vanleg føde er krepsdyr, småfisk og blekksprut som ung. Vaksne fiskar tek stimfisk som makrell, sild, ansjos, tobis og brisling.

Makrellstørja i norsk fiske 
Størja er ein kjend fisk på norskekysten. Etter krigen tok størjefisket seg kraftig opp., og i norsk statistikk viser at det i 1935 vart fiska 152 tonn, i 1945: 722 tonn. Største fangstar var det i 1952 , då vart det fiska 11 480 tonn størje på norskekysten. Så gjekk fangstane sterk tilbake. I 1980 var det fiska berre 282 tonn, og i 1985 berre eit tonn. Så var makrellstørja borte frå norske farvatn i mange år

Overfiske er truleg hovudårsaka til at størja vart borte, både fisket under næringsvandringane, og fisket som skjer i gyteområda. 

Seinare har makrellstørja kome attende. Det vart gjort observasjonar i 2012. etter det  har ho vorte meir vanleg. Det vart starta regulert fiske i 2014. Då var  kvota 30 tonn. Bestanden har teke seg opp, og i 2023 kan ein fiske 383 tonn.

Til størjefiske må fiskaren bruke kraftig reiskap.  Bruk av handharpun var lenge ein vanleg fangstmåte. Frå eldre steinalder har ein har funne harpunar, skutlar, mellom anna i Skipshelleren i Vaksdal. Desse har stor likskap med skutlane av jarn slik vi kjenner dei fra historisk tid. I Skipshelleren er det funne størjebein som vert tolka som at skutlar var brukt til makrellstørjefangst.

Kongsberg Våpenfabrikk produserte på 1950-talet eit eige størjegevær for fangst av makrellstørje. Størjegever vart òg laga av private.

Etter krigen har størja for det meste vorte fanga med snurpenot, til dette fisket vart det bruka eigne forsterka nøter. Ringnot og kraftblokk har vist seg som svært effektiv reiskap. Det er ikkje lenger høve til å fiske makrellstørje med line.
Av kvoten for 2023 er 10 tonn avsett til merk- og slipp og rekreasjonsfiske, der godkjende lagleiarar og mannskap , etter søknad, kan delta i stangfiske etter makrellstørje i tida 13. mai til og med 31. desember.

Gjeldende minstemål på makrellstørje er 115 cm og 30 kg

Sjå òg tantei.

Kjelder 

 Tore Drevvatne: «Størje-eventyret på Helgelandskysten» i Årbok for Helgeland 2002
 Falk og Torp (1906): Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
  

Fiske
Matfisk
Makrellfamilien
Farstad Shipping

Farstad Shipping () er eit konsern som består av fire selskap i Noreg, Skottland, Australia samt Singapore. Hovudkontoret ligg i Ålesund i Noreg. Selskapet vart etablert i 1956 og opererer innan forsyningsbransjen.

Flåten består av 44 fartøy, i tillegg til 12 som førebels er under konstruksjon (april 2007). Farstad Shipping har vore notert på Oslo Børs sidan 1988.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske reiarlag
Ålesund kommune
Skipingar i 1956
Henry David Thoreau

Henry David Thoreau () var ein USA-amerikansk forfattar, natur- og samfunnsfilosof. Han var fødd i Concord i Massachusetts og døydde same stad.

Liv og virke
Thoreau var son av ein blyantfabrikant og studerte frå 1833 til 1837 ved Harvard-universitetet. Deretter underviste han i kort tid ved Concord Academy, men vart oppsagd då han avslo å straffe elevane korporleg. 

I 1838 starta han og broren John eigen privatskule i heimbyen. Då broren vart plaga og seinare døydde av ein skjelettsjukdom, vart skulen stengd. Ved desse leite vart Thoreau kjend med poeten og unitar-leiaren Ralph Waldo Emerson. Åra 1841-43 budde og arbeidde Thoreau tidvis (med ulike gjermål) heime hos Emerson.

Påverka av Emerson utvikla Thoreau særeigne synspunkt på tidsånda og samfunnsskipnaden. Mellom anna kritiserte han den moderne materialismen. Kritikken fylgde han mellom anna opp med handling. Den 4. juli 1845, på den amerikanske sjølvstende-dagen, flytta Thoreau til ei sjølvbygd tømmerhytte nær ved Concord. Hytta låg ved Walden-vatnet, på grunn eigd av Emerson. Her levde Thoreau fram til 6. september 1847 heilt åleine. Men ikkje avsondra frå samfunnet elles.

Boka Walden. Or life in the woods (norsk Walden: Livet i skogene), som kom ut 1854, er ei litterær handsaming av opplevingar og erfaringar gjennom det drygt to år lange opphaldet ved Walden-vatnet. Dels er verket ei skildring av forfattarens enkle liv ved vatnet og i naturen, dels er det eit grunnsøk i menneskets åndelege og sosiale praksis. Boka vann lite åtgaum, men er i dag rekna som eit klassisk verk innanfor USA-amerikansk litteratur.

I juli 1846 vart han kravd for seks år uteståande koppskatt. Thoreau nekta å betale skatten. Han grunngav dette med at han ikkje ville understøtte den USA-amerikanske regjeringa, korkje med omsyn til slaveriet eller med den ekspansive Mexico-krigen. Kring 24. juli vart han fengsla, men vart sleppt ut etter eit døgn i fangenskap. Ei tante hadde betalt skulda, mot Thoreau sin vilje.

Sterkt påverka av opphaldet i fengslet forfatta Thoreau essayet Resistance to Government (trykt i 1849), seinare best kjent under nemninga Civil Disobedience. Essayet har fått status som eit standardverk og har gitt namn til omgrepet sivil ulydnad. Ideane om å fylgje sitt samvit og passiv (valdsfri) motstand mot ein urettvis stat, tente som inspirasjonskjelde for politiske og sosiale aktivistar og reformatorar som Leo Tolstoj, Mahatma Gandhi og Martin Luther King jr.

Frå 1849 tente Thoreau til livsopphaldet sitt som vekselvis landmålar, foredragshaldar og han arbeidde på familiens blyantfabrikk.

I 1857 vart han kjend med den militante slaverimotstandaren John Brown. Denne og hans tilhengarar førte ein privat, valdeleg kamp mot slaveriet: Brown vart for dette hengd i 1859. Sjølv om Thoreau heldt på og føretrekte valdsfri motstand, uttrykte han i skrift og dikt stor respekt for John Brown, som han fann likna Jesus Kristus.

Thoreau hadde fått føling med tuberkulose i 1835. I 1859 vart han bronkittsjuk etter ein tur til skogs. Dei siste tre åra han levde var han mykje sengeliggjande.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske forfattarar
Folk frå Massachusetts
Nepals kommunistiske parti

Nepals kommunistiske parti (nepaliNepal Kamyunishta Parti (NKP), engelsk Communist Party of Nepal) vart offisielt grunnlagt 15. september 1949 i Calcutta i India. Partiet vart danna for å kjempa mot det autokratiske Rana-regimet, føydalismen og imperialismen. 

Partiet gjekk i oppløysing på 60-talet, etter at leiaren Keshar Jung Rayamajhi vart ekskludert. Tilhengjarane hans gjekk ut og danna eit nytt prosovjetisk kommunistparti som seinare har vorte kjent som Nepals kommunistiske parti (Rayamajhi). Eit stort fleirtal vart att i NKP, men fleire splittingar følgde, og etter kvart var det berre att ein liten kjerne rundt leiaren Tulsi Lal Amatya. Siste resten gjekk inn i det store parlamentariske partiet UML på midten av 90-talet.

Splittingar og avleggjarar frå NKP 
 Nepals kommunistiske parti (Rayamajhi) i 1962
 NKP (Ekda Kendra) i 1990
 NKP (maoistisk) i 1994
 NKP (Ekda Kendra Masal) i 2002
 Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)

Kjelder 

Kommunistiske parti
Nepalske politiske parti
Skipingar i 1949
Der-Chantecoqsjøen

Der-Chantecoqsjøen (fransk Lac du Der-Chantecoq) er ein innsjø i nordaustlege delar av Frankrike i kommunen Saint-Dizier i Marne og Haute-Marne. Han er den største kunstige innsjøen i Europa med eit areal på 48 km² og 350 millionar kubikkmeter vatn.

Historie 
Innsjøen vart danna i 1974 som eit reservoar i elva Marne, slik at ein kunne hindre at Seinen i Paris skulle flaume over. Han vert kontrollert av Institution Interdépartementale des Barrages-Réservoirs du Bassin de la Seine. Innsjøen la tre landsbyar under vatn: Chantecoq, Champaubert-aux-Bois og Nuisement-aux-Bois.

I dag er vassport ein populær aktivitet her, som segling, vasski, jetski, vindsurfing, fisking og roing, i tillegg til at området rundt er eit populært friluftsområde.

Dyrelivet er rikt og verna. Kvar vår og haust samlar det seg mange traner her.

Bakgrunnsstoff 

 Lac du Der en Champagne 

Haute-Marne
Innsjøar i Frankrike
Valborgsmesseaftan

Valborgsmässoafton er ei årleg høgtid som vert feira 30. april eller 1. mai i Estland, Finland, Latvia, Sverige, Tsjekkia og Tyskland. 

Namnet skriv seg frå den tyske helgenen Valborg (ca. 710–779), som var abbedisse i klosteret i Heidenheim i Schwaben.
Kulten hennar var knytt til vern mot heksetru og vonde ånder, men tradisjonen i namnet hennar vart knytt til heidenske vår- og fruktbarheitsritar. 

I Finland og Sverige vert helga feira ved å brenne bål og på somme stadar med fyrverkeri. 
Tromsø har òg tradisjon for feiring av valborgsmesseaftan.

Valborg som akademisk høgtid

Dagen er også ein høgtidsdag for nokre høgskolar og universitet i Sverige, der ein den 30. april set på seg sommarens studentlue (mössan).

Bilete

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Høgtider
April
Mai
Norske merkedagar
Nordisk kultur
Tysk kultur
Vårfestar
Primstaven
Sommarfestar
Étang de Thau

Étang de Thau eller Bassin de Thau er den største innsjøen i Occitanie og den tredje største i Frankrike. Han ligg langs Languedoc-Roussillon, den franske kysten frå Rhône til foten av Pyreneane. Neminga étang viser til ein(innsjø eller lagune, og Étang de Thau er den største i området langs Languedoc-Roussillon, den franske kysten frå Rhône til foten av Pyreneane.

Geografi

Étang de Thau er om lag 21 km lang og 8 km brei med eit areal på 70,12 km². Middeldjupna er 4,5 meter, men i den sentrale kanalen er han nærare 10 meter. Nær Bouzigues er det ei nedsenking med ein diameter på 100 meter og eit djup på 30 meter. Denne Fosse de la Vise er ei varmekjelde som vert nytta av eit kurbad i Balaruc.

Fram til nyleg danna étang -vatna ein samanhengande indre vassveg frå Marseillan til Rhône.  Dette gav tilgang til Marseillan, ein fiskelandsby som vart eit handelssenter.

I dag er innsjøen forbunde til elva Rhöne via Canal du Rhône à Sète og av Canal du Midi til Bordeaux via Toulouse. Innsjøen er òg forbunde med Middelhavet ved Sète. Det finst òg ein liten kanal, Le canal des Allemands eller Pisse-Saume, som knyter den vestlege delen til sjøen ved Marseillan. Denne kanalen kan berre nyttast av små fartøy sidan både veg- og jarnbanebrua ligg lågt over vatnet.

Innsjøen ligg mellom landsbyane Sète og Marseillan i Hérault departement og er delt mellom kommunane Balaruc-les-Bains, Balaruc-le-Vieux, Bouzigues, Frontignan, Sète, Marseillan, Mèze og Loupian.

I aust, mellom Balaruc og Sète, ligg det eit industriområde ved innsjøen. Sørsida er forma av kyststripa frå Sète til Cap d'Agde. Nordsida har mange fiskelandsbyar.

Økonomi og naturressursar 

Innsjøen er forbunde med sjøen og har fisk som dorade (brasme) og ein blømande skalldyrindustri. Det finst 18 forskjellige sortar skaldyr i innsjøen, og den viktigaste er østers. 750 produsentar har 2 750 anlegg som gjev 13 000 tonn østers årleg. Dette er om lag 8,5 % av årsforbruket til heile Frankrike. Østers frå Étang de Thau vert markedsført som huîtres de Bouzigues (Bouzigues-østers) etter landsbyen der østersproduksjonen starta.

I tillegg til østers vert det produsert 3 000 tonn muslingar årleg.

Bortsett frå fiske og skalldyrfiske, er hovudnæringa til området rundt Étang de Thau turisme, særleg i form av segleskular.

Dyreliv 
Bassin de Thau inneheld fleire ville dyr, hovudsakleg fuglar (fiskehegre, flamingo) og sjødyr som manetar, fisk og algar.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Étang de Thau» frå , den 15. april 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Thau-fiskeri  
 Info on Thau og østers

Etang de Thau
Etang de Thau
Etang de Thau
Chaîne des Puys

Chaîne des Puys er ei vulkansk fjellkjede i Massif Central i Frankrike. Kjeda er 40 km lang, og har fleire vulkanske trekk, som kjegler, lavadomar og krater. Det høgaste punktet er lavadomen Puy de Dôme, som ligg om lag midt i fjellkjeda. 

Kjeda er kjend for den vulkanske historia si, sidan ho vart utforska av den engelske geologen George Julius Poulett Scrope i 1820-åra. I 1827 gav han ut klassikaren Memoir on the Geology of Central France, including the Volcanic formations of Auvergne, the Velay and the Vivarais, som seinare vart gjeve ut i ein meir populærvitskapleg form i The Geology and extinct Volcanos of Central France i 1858. Desse bøkene var dei første som skildra Chaîne des Puys, og analysane som vart lagt fram her danna mykje av grunnlaget for vulkanologi.

Det er mogleg at Chaîne des Puys kan ha utbrot ein gong i framtida. Dette ville eventuelt føra til danninga av nye fjell.

Kjelder 

 Scrope, George Poulett (1858). The Geology and extinct Volcanos of Central France. J. Murray, London, 258 pp. ISBN 0-405-10459-6.
 Scarth, Alwyn; Tanguy, Jean-Claude (2001). Volcanoes of Europe. Oxford University Press, 243 pp. ISBN 0-19-521754-3. 
 Global vulkanisme plan: Chaîne des Puys
 Liste over vulkanar i Chaîne des Puys

Vulkanar i Frankrike
Fjellkjeder i Frankrike
Potensielt aktive vulkanar
Kari Bremnes

Kari Bremnes () er ein songar og låtskrivar. Ho er dotter til Ole H. Bremnes og syster til Lars og Ola Bremnes.

Bakgrunn
Ho er cand. mag. i språk, litteratur og teatervitskap frå Universitetet i Oslo, og arbeidde som journalist før ho vart musikar på heiltid.

I 1982 deltok ho i Melodi Grand Prix saman med Stiftelsen med songen «Romantikk», som enda på ein sjuandeplass.

Diskografi

Eige album
 Mitt ville hjerte (1987)
 Blå krukke (1987)
 Spor (1991)
 Løsrivelse (1993)
 Gåte ved Gåte (1994)
 Erindring (1995)
 Månestein (1997)
 Svarta Bjørn (1998)
 Norwegian Mood (2000)
 11 ubesvarte anrop (2002)
 You'd Have To Be Here (2003)
 Over en by (2005)

Album i lag med andre artistar
 Tid å hausta inn (1983, ny utgjeving 2001) med Lars Klevstrand.
 Salmer på veien hjem (1991) med Ole Paus og Mari Boine Persen.
 Ord fra en fjord (1992) med Ola og Lars Bremnes.
 Folk i husan (1993) med Ola Bremnes og Arne Bendiksen Records.
 Cohen på norsk (1993) med ymse artistar.
 Løsrivelse (1998) med Ketil Bjørnstad.
 The Man From God Knows Where (1999) med mellom andre Tom Russell.
 Soløye (2000) med Ola og Lars Bremnes.
 Desemberbarn (2001) med Rikard Wolff.
 Voggesanger fra ondskapens akse (2003) med Eva Dahlgren og Anisette Koppel.

Prisar og utmerkingar 
 Spellemannprisen 1987 i klassen visesongfor albumet Mitt ville hjerte.
 Gammleng-prisen 1990 i klassen vise.
 Spellemannprisen 1991 i klassen visesong for Spor. 
 Årets verk 1995 for Gåte ved Gåte.
 Nordland fylkes kulturpris for 1997 saman med brørne Lars og Ola Bremnes
 Prøysenprisen 1998
 Spellemannprisen 2000 saman med brørne i klassa viser og viserock for albumet Soløye.
 Edvard-prisen 2010 i klassen Tekst til musikk for albumet Ly.
 Skjæraasenprisen 2018

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kari Bremnes» frå ,  den 16. april 2007.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad

Norske songarar
Norske låtskrivarar
Vinnarar av Spellemannprisen
Folk frå Vågan
Melodi Grand Prix-deltakarar
Vinnarar av Prøysenprisen
Norsk Tipping

Norsk Tipping er eit norsk særlovselskap som driv med pengespel i Noreg. Norsk Rikstoto er den største norske konkurrenten til Norsk Tipping.

Kjende spel frå Norsk Tipping 

 Lotto
 Tipping
 Flax
 Joker
 Extra
 Vikinglotto
 Langoddsen
 Vinneroddsen
 Oddsbomben

Kjelder

Pengespel
Spel
Norske statlege føretak
Andreas Haavoll

Andreas Johannes Haavoll () var ein norsk bankmann, lærar og redaktør, fødd i Ørsta på Sunnmøre. Han er i dag mest kjend for å ha skapt teikneserien om Smørbukk.

Biografi 

Andreas Haavoll vart stadig meir involvert i bladarbeid i løpet av livet sitt. I 1903 skreiv han for Kristiansundsbladet Nordmør.

1910 flytta han til hovudstaden, då han gjekk inn som medeigar og forretningsførar for nynorskavisa Den 17de Mai. Då redaktøren Rasmus Steinsvik døydde i 1913, vart Haavoll bladstyrar. Denne stillinga hadde han stundom åleine, stundom saman med andre i åra fram til 1917, då han trekte seg ut av dette tiltaket.

Haavoll var ansvarleg utgjevar av Norsk Barneblad frå 1912. Frå 1916 heilt fram til 1956 var han redaktør av bladet. Dei to fyrste åra delte han stillinga med Arne Falk, åra 1949-54 med Øyvind Dybvad. Mest heile denne tida dreiv han Norsk Barneblads Forlag, som gav ut mange barnebøker på nynorsk.

Teikneserien Smørbukk vart til då teiknaren Jens R. Nilssen illustrerte folkeeventyret om Smørbukk i Norsk Barneblad i 1938. Frå og med neste nummer av Norsk Barneblad som kom ut 30. juni 1938, var Smørbukk blitt ein eigen teikneserie. Illustrasjonane var ved Nilssen, og historiene vart skrivne av Haavoll, Øyvind Dybvad og Johannes Farestveit m. fl.

Norskdomsmannen Haavoll var aktivt med i dei fleste nynorsktiltak i Oslo. I 1939 vann han Melsom-prisen for utgjeving av barnebøker.

Kjelde 
 Fjukstads.net om Andreas Haavoll. Sida refererer til "Ingen jul uten juleheftene". 

Norske journalistar
Folk frå Ørsta
Vinnarar av Melsom-prisen
Målfolk
Løkta kyrkje

Løkta kyrkje, tidlegare Løkta kapell, er ei kyrkje frå 1968 på øya Løkta i Dønna kommune og sokn i Nord-Helgeland prosti. 

Byggverket er i tre og skal vere bygd med 90 plassar.

Det er ikkje gravplass ved kyrkja, men ved Hov, nord på øya.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Dønna
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti
Norske kyrkjer frå 1968
Kulturminne i Dønna
Saar

Saar (fransk Sarre) er ei elv nordaust i Frankrike og vest i Tyskland, og ei av sideelvene til Mosel frå høgre. Ho har sitt utspring i Vogesane på grensa mellom regionane Alsace og Lorraine, der dei to elvene Sarre Rouge og Sarre Blanche renn i hop ved Lorquin. Begge desse elvane har sitt utspring nær Mont Donon, den høgaste toppen nord i Vogesane. Etter 246 km (126 km i Frankrike og 120 km i Tyskland) munnar Saar ut i Mosel ved Konz (Rhineland-Palatinate). Saar har eit nedslagsfelt på 7 431 km², og vatnet her renn via Mosel ut i Rhinen og Nordsjøen. 

Saar renn gjennom følgjande departement i Frankrike, delstatar i Tyskland og byar: 
 Moselle (F): Abreschviller (Sarre Rouge), Lorquin, Sarrebourg, Fénétrange
 Bas-Rhin (F): Sarre-Union
 Moselle (F): Sarralbe, Sarreguemines
 Saarland (D): Saarbrücken, Saarlouis, Dillingen/Saar, Merzig
 Rheinland-Pfalz (D): Saarburg, Konz.

På breidda av Saar ligg verdsarvstaden Völklinger Hütte. Ved Mettlach passerer Saar gjennom dei kjende Saar-svingane.

Soge
Tidlagere var Saar svært viktig for industrien i Saarland, som dreidde seg om kol, jern og stål. Råmateriale og ferdige produkt vart skipa på elva og vidare via Mosel til Rhinen og til dømes til Ruhrgebiet eller Rotterdam.

Viktigaste sideelvar 
 Blies
 Nied
 Prims

Elvar i Tyskland
Elvar i Frankrike
Geografi i Grand Est
Dunkerque

Dunkerque (engelsk Dunkirk; nederlandsk Duinkerken; tysk Dünkirchen) er ein hamneby og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Nord, og ligg 10 km frå den belgiske grensa. Byen har eit folketal på omkring 70 000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 265 974 innbyggjarar.

Den mest kjende hendinga i byen si historie er den den allierte tilbaketrekkinga i byrjinga av den andre verdskrigen.

Historie 
Dunkerque vart først nemnd i 1067 som Dunkerk (nederlandsk for «(Sand)dynekyrkja»). Både Spania, England, Nederland og Frankrike kjempa mykje om området. I Åttiårskrigen var hamna base for dei frykta Kaparane frå Dunkerque fram til byen vart erobra av Louis XIII av Frankrike i 1646. Private skipsreiarar opererte heile kaperskipsflåtar for å hindre nederlandske kjøpmenn. I Freden i Münster i 1648 vart byen igjen gjeve til Spania. I 1658 vart byen erobra av England. Han vart fransk ein gong for alle då Karl II av England selde han til Frankrike for £40 000 den 17. oktober 1662. Under regjeringstida til Louis XIV hadde mange handelskrigsbåtar igjen base i Dunkerque. Jean Bart var kjend for å gå til åtak på nederlandske skip. Mannen med jernmaska vart òg arrestert i Dunkerque.

Den andre verdskrigen 
Under den andre verdskrigen var det kraftige kampar rundt Dunkerque under den tyske invasjonen i 1940, men eit uventa opphald i kampane gjorde at mange franske og britiske soldatar kunne rømme til England. Ein rekna med at berre 50 000 eller mindre skulle få sjans til å rømme, men heile 338 226 klarte å evakuere under konstant bombeåtak («miraklet i Dunkerque» som Winston Churchill kalla det). Det tok over 900 fartøy å evakuere dei britiske og franske soldatane, og meir enn 40 000 køyretøy vart forlatne. Den britiske evakueringa av Dunkerque over Den engelske kanalen fekk kodenamnet Operasjon Dynamo.

Byen vart igjen ei slagmark i 1944, og den andre kanadiske divisjonen gjorde forsøk på å frigje byen i september då allierte styrkar trekte nordaustover etter sigeren deira under Operasjon Overlord. Tyske styrkar nekta å overgje kontrollen over byen, som hadde vorte omgjort til ei festning, og garnison der vart «maskert» av allierte troppar. Festninga gav til slutt opp i mai 1945. Under krigen vart Dunkerque i stor grad øydelagd av bomber.

Sjølv om det var ein svær prestasjon av engelskmennene å redde så mange liv ut av Dunquerke, var det tyskarane som gjorde dette mogeleg. På grunn av Hitler sin feilaktige plan om vente før dei gjekk til åtak på Dunkerque kunne dei allierte evakuere mange menn.

Økonomi 
Dunkerque har den tredje største hamna i Frankrike etter hamnene i Le Havre og Marseille. Han er òg ein industriby, og er svært avhengig av indstrigreiner som stål, næringsmiddel, oljeraffineri, skipsbygging og kjemisk industri.

Kultur
Dunkerque er kjend i fransk Flandern for sitt karneval, årleg avvikla sidan 1946.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell turistside

Nord
Franske hamnebyar ved Den engelske kanalen
Byar i Hauts-de-France
Eesti Reformierakond

Eesti Reformierakond (Det estiske reformpartiet) er eit liberalt politisk parti i Estland. Parti har vore medlem av Den liberale internasjonale sidan 1996 og er òg medlem av Det europeiske liberaldemokratiske og reformpartiet. Ved parlamentsvalet i 2007 vart partiet det største, med 27,8 % av røystene og 31 representantar i nasjonalforsamlinga (Riigikogu), av 101. Partileiaran, Andrus Ansip, har vore statsminister i Estland sidan 2005. Han regjerer i koalisjon med det konservative partiet Isamaa ja Res Publica Liit og det sosialdemokratiske Sotsiaaldemokraatlik Erakond.

Partiet vart stifta i 1994 og har teke del i dei fleste koalisjonsregjeringane i Estland sidan då. Det har soleis hatt stor innverknad på politikken i landet. Partiet har mellom anna fått innført flat inntektsskatt. Det er inspirert av den liberalistiske økonomiske tenkjinga til økonomar som Friedrich von Hayek og Milton Friedman. Partiet går inn for eit generelt lågt skattenivå. Det vil òg avskaffa verneplikta i Estland.

Oppslutning ved parlamentsval 1995-2011

Litteratur 
 Elisabeth Bakke (red): Sentral-Europa og Baltikum etter 1989 (2. utg.), Samlaget, 2006, 280 s. ISBN 82-521-6786-1.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisielle nettsider

Liberale parti
Estiske politiske parti
Skipingar i 1994
Saulx

Saulx er ei 127 km lang elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Marne frå høgre. Ho har utspring nær landsbyen Germisay, og renn gjennom følgjande departement og landsbyar:

 Haute-Marne: Effincourt
 Meuse: Montiers-sur-Saulx, Stainville
 Marne: Sermaize-les-Bains, Vitry-le-François 

Saulx munnar ut i Marne i Vitry-le-François. Den største sideelva hennar er Ornain. Delen av Marne-Rhine-kanalen mellom Vitry-le-François og Sermaize-les-Bains går parallelt til Salux.

Elvar i Frankrike
Haute-Marne
Meuse
Marne