kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Independent Labour Party

Independent Labour Party, Det uavhengige arbeidarpartiet, var eit tidlegare politisk parti i Storbritannia. Partiet blei danna i 1893, og første leiaren var James Keir Hardie frå Skottland. 

ILP spelte ei sentral rolle i danninga av Labour Party, ein gradvis prosess frå 1900 til 1906, og slutta seg kollektivt til dette. På denne måten kunne ILP halde fram med å ha sine eigne konferansar og sin eigen politikk, som ILP-medlemmene argumenterte for i Labour Party. ILP utgjorde mykje av aktivistbasen for Labour Party i åra fram til 1918. 

Mange i ILP meinte Labour Party var altfor forsiktig i politikken sin, og somtid heilt prinsipplaus, som da det støtta første verdskrigen. I 1920 blei eit forslag om tilslutning til Tredje Internasjonalen likevel nedstemt i ILP. I 1922 blei mange frå ILP valde inn i parlamentet, men den første Labour-regjeringa i 1924 var skuffande for mange i ILP. Det same gjeld den andre Labour-regjeringa 1929-1931. ILP utgjorde hovudtyngda av den venstresosialistiske opposisjonen mot Labour-leiinga. 

Det blei stadig klarare at ILP og leiinga i Labour Party stod i politisk motsetning til kvarandre, og det blei diskutert, særleg i Skottland, om ILP framleis skulle vere tilslutta Labour Party eller ikkje. I 1932 vedtok fleirtalet i ILP å forlate Labour Party. Dette førte til nedgang i medlemstalet i ILP, men større aktivitet, og ei klar venstredreiing i ILP si politiske linje. ILP var særleg aktive i støttearbeidet for venstresida i Spania under den spanske borgarkrigen, særleg partiet POUM. Mange ILP-medlemmer, mellom dei George Orwell, for til Spania for å ta del i krigen mot Franco og fascismen. På denne tida var også trotskistiske grupper med i ILP. 

Etter den karismatiske leiaren James Maxton frå Skottland døydde i 1946, gjekk det nedover for ILP. Dei hadde likevel ein viss aktivitet i 1950-åra og 1960-åra, da dei særleg arbeidde for av-kolonisering og atomnedrusting. Nokre av dei som gjekk ut av det britiske kommunistpartiet i denne perioden slutta seg til ILP.

I 1970-åra var det likevel berre ein veik rest av ILP som på ny slutta seg til Labour Party, og la ned ILP som politisk parti i 1975. 

Det kan tenkast at det relativt vellykka skotske sosialistpartiet SSP som finst i dag skuldar noko av suksessen sin den radikale demokratisk-sosialistiske tradisjonen ILP var eit uttrykk for, ikkje minst i Skottland.

Kjelder 

Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Tidlegare politiske parti
Britiske politiske parti
Britisk historie
Skipingar i 1893
Hartwig Gauder

Hartwig Gauder () er ein idrettsmann frå tidlegare Aust-Tyskland. Han fekk gull-medalje i kappgang i OL i Moskva i 1980.

Bakgrunnsstoff 
 

Tyske kappgjengarar
Europameistrar i friidrett for Aust-Tyskland
Olympiske meistrar for Aust-Tyskland
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Aust-Tyskland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1980
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1980
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980
Medaljevinnarar under sommar-OL 1988
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1988
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988
Tyske deltakarar under sommar-OL 1992
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992
Rikard Nordraak

Rikard Nordraak () var ein norsk komponist. Han er mest kjend for å ha sett melodi til Bjørnstjerne Bjørnson sitt dikt «Ja, vi elsker dette landet», som vart Noreg sin nasjonalsong i 1864.

Livssoge 

Nordraak vart fødd i Christiania. Han byrja på handelsskule i København då han var femten, men gav opp desse studia for å konsentrera seg om musikken. I 1859, atten år gammal, drog han til Berlin der han studerte under Theodor Kullak og Friedrich Kiel. Han måtte forlata Tyskland etter eit halvt år. Tilbake i heimbyen fekk han undervising i klaverspel og komposisjon av den tyske organisten Rudolph Magnus.

Seinare drog den unge komponisten igjen til Berlin, der han skulle bu resten av det korte livet sitt. Han vart kjend med Ida og Erika Lie, som skal ha inspirert komposisjonen av den norske nasjonalsongen.

Kunstnar og nasjonalist 
Nordraak hadde nære band til fleire av dei store kunstnarane i samtida si. Han var fetter av Bjørnstjerne Bjørnson, og tonesette fleire av verka hans. I tillegg til den framtidige norske nasjonalsongen komponerte Nordraak òg musikken til to skodespel Bjørnson hadde skrive, Sigurd Slembe og Maria Stuart. Andre kjende Bjørnson-dikt han tonesette er «Ingerid Sletten af Sillejord», «Killebukken, Lammet mit», «Olav Trygvason», «Der ligger et land mot den evige sne», og «Løft ditt hode, du raske gutt!».

Edvard Grieg vart kjend med komponisten i København. Han vart smitta av Nordraak sin entusiasme for alt som var norsk, og vart dessutan ein god ven som tileigna fleire av verka sine til han.

Tidleg død 
Nordraak var plaga av tuberkulose, og døydde av denne sjukdommen då han var berre 23 år gammal. Ein kan fortsatt sjå eit fire meter høgt monument på grava hans nord i Berlin. Leivningane til komponisten vart seinare førte til Oslo, der dei fekk ein plass i Æreslunden på Vår Frelsers gravlund i 1925.

Bakgrunnsstoff 

 

Norske komponistar
Musikarar frå Oslo
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Lied der Deutschen

Das Lied der Deutschen eller delar av han har vore nasjonalsong i Tyskland sidan 1922. I dag er det berre tredje verset som vett brukt offisielt.

Melodien til songen vart komponert av Joseph Haydn i 1797 som ein keisarhyllest. I 1841 skreiv August Heinrich Hoffmann von Fallersleben ny tekst som sette sameininga av Tyskland opp mot hyllinga av ein monark, ein revolusjonær tekst på den tida.

Melodi 

Melodien vart komponert av Joseph Haydn i 1797; han vart først brukt som ei hyllest til Franz II, den siste keisaren av det tysk-romerske riket, «Gott erhalte Franz den Kaiser» ('Gud velsigne keisar Franz'). 

Haydn brukte seinare hymnet som grunnlag for den andre satsen (Poco adagio cantabile) til sin strykekvartett nr. 62 i C-dur, som ofte vett kalla Keisarkvartetten.

Teksten 
Den noverande teksten vart skriven av den liberale litteraturprofessoren og diktaren August Heinrich Hoffmann von Fallersleben i 1841 på den då britiske øya Helgoland, no ein del av Schleswig-Holstein.

1.
Deutschland, Deutschland über alles,
über alles in der Welt,                       
wenn es stets zu Schutz und Trutze
brüderlich zusammenhält.
Von der Maas bis an die Memel,
von der Etsch bis an den Belt,
|: Deutschland, Deutschland über alles,
über alles in der Welt! :|

2.
Deutsche Frauen, deutsche Treue,
deutscher Wein und deutscher Sang
sollen in der Welt behalten
ihren alten schönen Klang,
uns zu edler Tat begeistern
unser ganzes Leben lang. -
|: Deutsche Frauen, deutsche Treue,
deutscher Wein und deutscher Sang! :|

3.
Einigkeit und Recht und Freiheit
für das deutsche Vaterland!
Danach lasst uns alle streben
brüderlich mit Herz und Hand!
Einigkeit und Recht und Freiheit
sind des Glückes Unterpfand;
|: blüh im Glanze dieses Glückes,
blühe, deutsches Vaterland. :|

I 1921 skreiv Albert Matthai eit tillegsvers som vart brukt i enkelte kretsar fram til 1930-åra. Dette har vorte omtalt som «det fjerde verset», men var aldri ein del av den offisielle nasjonalsongen.

Deutschland, Deutschland über alles
Und im Unglück nun erst recht.
Nur im Unglück kann die Liebe
Zeigen ob sie stark und echt.
Und so soll es weiterklingen
Von Geschlechte zu Geschlecht:
|: Deutschland, Deutschland über alles
Und im Unglück nun erst recht. :|

nasjonalsongar
Tyskland
Gustav VI Adolf av Sverige

Gustav VI Adolf av Sverige () var eldste son av kong Gustav V og dronning Victoria. Han høyrde til fyrstehuset Bernadotte. Før Gustav Adolf vart konge, hadde han tittelen hertug av Skåne.

Oppvekst 
Arveprinsen blei døypt i Stockholms slott den 25. november, i vatn henta frå Jordan-elva i Palestina. I barndommen var han mange somrar på slottet Mainau i Bodensjøen, der morforeldrene hans heldt til. Farmora, dronning Sofia, inviterte òg gjerne han og brørne til Ulriksdals slott i Stockholms län.

Utdanning 
For vårterminen 1902 blei Gustav Adolf innskriven ved Uppsala universitet, der han studerte statsvitskap, økonomi, historie og arkeologi. Det sistnemnde faget hadde han ei livslang interesse for. Han var med på si første utgraving som sekstenåring, ved Tullgarn slott i Södermanland, og drog seinare på fleire utgravingsekspedisjonar til Italia. Ei anna interesse var kinesisk kunst.

I tillegg til svensk snakka Gustav Adolf engelsk, fransk og tysk flytande, og kunne dessutan lesa italiensk og noko latin.

Ekteskap 

Gustav Adolf trefte den engelske prinsessa Margaret av Storbritannia, sonedotter til dronning Victoria av Storbritannia, under ein bankett i Kairo i januar 1905. Han skulle eigentleg hatt den yngre søstera hennar Patricia til bords, men etter at han møtte Margaret veik han ikkje frå hennar side. Dei to trulova seg etter fire veker saman i Kairo og gifta seg den 15. juni same året. Av Oscar II fekk dei Sofiero slott i bryllaupsgåve. Dei fekk fem barn saman. Kronprinsesse Margaret døydde den 1. mai 1920 etter å ha sjukna til ei tid.

Under ei reise til England i 1923 trefte kronprinsen Louise Mountbatten, som skulle bli den andre kona hans. Dette var i tråd med ønsket og spådommen til far hennar, markien av Milford Haven, som var gått bort i 1921, men før det hadde sagt at «det finst berre eit menneske i heile verda som kunne passa Louise, og det er Gustaf Adolf av Sverige. Og den einaste som kan passa Gustaf Adolf er Louise!» Trulovinga mellom dei to blei erklært den 1. juli, og 3. november 1923 gifta dei seg med kvarandre. Dette ekteskapet gav ingen barn.

Regjeringstid 

Den 29. oktober 1950 etterfylgde Gustav VI Adolf faren som konge av Sverige. Han var den første svenske monarken etter fridomstida som ikkje hadde noko politisk makt. Som konge hadde han likevel ei sterk stilling, og trass sterke krav frå venstresida ved byrjinga av 1970-talet om å avskaffa monarkiet gjekk ikkje gjennom Riksdagen.

I august 1973 blei kongen sjuk med blødande magesår, og ein operasjon mot dette var ikkje vellukka. Han sovna stille inn den 15. september på Helsingborg lasarett. Omverda var mindre stille; fire dagar tidlegare hadde det vore militærkupp i Chile, og dagen etter føregjekk det svenske riksdagsvalet.

Sonesonen Karl XVI Gustav av Sverige etterfylgde Gustav VI Adolf som konge. Sonen, arveprins Gustaf Adolf, hadde omkome i ei flyulukke i 1947.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Svenske regentar
Fyrstehuset Bernadotte
Elefantordenen
Partiet polske ølvener

Partiet polske ølvenar (polsk Polska Partia Przyjaciół Piwa, PPPP) vart grunnlagt i 1990 av mellom anna satirikaren Janusz Rewiński. Opphavleg var målet med partiet å lyfte fram den kulturelt tufta engelske øl-kulturen for å hindre alkoholisme gjennom storstilt bruk av vodka.

Det humoristiske namnet og rådløysa rundt den brå omforminga av det polske samfunnet tidleg på 1990-talet førte til at fleire polakkar stemde på partiet, og under valet i 1991 fekk PPPP 16 sete i det polske parlamentet (Sejm). 

Etterkvart vart fraksjonane tydelege, og då særs fraksjonane for mørkt og lyst øl. Det hende trass i at Rewiński ved fleire høve slo fast at «øl er korkje lyst eller mørkt. Det er smakfult.» PPPP vart til slutt oppløyst i 1993,
men nokre av medlemmane heldt fram i politikken og gjekk inn i meir seriøse parti før neste val.

Kjelder 

Lettsindige politiske parti
Polske politiske parti
Øl
Ølvener
Skipingar i 1990
Universitetet i Oslo

Universitetet i Oslo, forkorta UiO, (latin Universitas Osloensis) vart grunnlagt i 1811 som Det Kgl. Frederiks Universitet (latin Universitas Regia Fredericiana). Universitetet vart kalla opp etter kong Fredrik VI av Danmark-Noreg. Eit viktig førebilete var Humboldt-universitetet i Berlin.

Universitetet, som endra offisielt namn i 1939, er det eldste universitetet i Noreg. Lenge vart institusjonen berre kalla «Universitetet», sidan det var det einaste universitetet i landet. Universitetet i Bergen opna som Noreg sitt andre universitet i 1946.

Universitetet i Oslo held til på Blindern i Oslo, der det frå 1930-talet og frametter har vorte bygd eit nytt universitetssentrum, «campus» i dagens terminologi. No er det berre Det juridiske fakultet som held til i dei opphavlege universitetsbygningane ved Karl Johans gate i sentrum av Oslo. Universitetet har kring 32 000 studentar.

Fakultet 
 Det humanistiske fakultet (til 2005: Det historisk-filosofiske fakultet) (HF)
 Det juridiske fakultet (JF)
 Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet (Matnat)
 Det medisinske fakultet (MED)
 Det odontologiske fakultet
 Det samfunnsvitenskapelige fakultet (SV)
 Det teologiske fakultet (TF)
 Det utdanningsvitenskapelige fakultet (UV)

Nobelprisvinnarar 
Fire forskarar ved Universitetet i Oslo har motteke Nobelprisen:
 Ragnar Frisch (1895–1973) fekk i 1969 Nobels minnepris i økonomi.
 Odd Hassel (1897–1981) fekk i 1969 nobelprisen i kjemi.
 Ivar Giæver (fødd 1929) fekk i 1973 nobelprisen i fysikk.
 Trygve Haavelmo (1911–1999) fekk i 1989 Nobels minnepris i økonomi.

Rektorar 
Tidlegare rektorar er mellom anna
Ole Petter Ottersen

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Heimesidene til Universitetet i Oslo
 Oversikt over ulike einingar knytt til universitetet

Oslo
 
Skipingar i 1811
16

År 16 (romartal XVI) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Taurus og Libo var konsular, eller sjeldnare, som år 769 ab urbe condita.

Hendingar 
 Germanarkrigane: Ein romersk hær leidd av Germanicus vann ein stor siger ved Idistaviso, ein ukjend stad ved elva Weser. Dei nedkjempa germanarhøvdingen Arminius, tok kona hans Thusnelda til fange, og vann tilbake to ørnestandardar tapt av Varus.

Fødde 
 16. september: Julia Drusilla, dotter av Germanicus og Agrippina den eldre
 Agrippina den yngre, romersk keisarinne

Døde 
 13. september 13: Marcus Scribonius Libo, romersk senator (tvinga til sjølvmord)
 Slaven Clemens, romersk slave som prøvde å framstilla seg sjølv som Agrippa Postumus, barnebarnet til Augustus (avretta av Tiberius)

Kjelder
17

17 (romartal XVII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 Sardis blei øydelagd av jordskjelv.
 Tiberius avsette Antiochus III av Kommagane og utnemnse Gnaeus Calpurnius Piso til guvernør av Syria.
 Kappadokia blei innlemma i det romerske riket.
 Arminius sigra over markomannarfyrsten Marbod.

Fødde

Døde 
 20. mars: Ovid, romersk diktar (eller år 18)
 Titus Livius, romersk historikar
 Gaius Julius Hyginus, romersk forfattar
18

18 (romartal XVIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Augustus og Caesar var konsular, eller sjeldnare år 771 ab urbe condita.

Hendingar

Utlandet 
 Strabon skreiv Geographia (eller år 7).
 Tiberius og Germanicus blei romerske konsular.
 Kaiafas blei øvsteprest i Jerusalem.
 Den germanske høvdingen Arminius kryssa markomannarriket.
 Indo-partarar herska no over Taxila i India.

Døde 
 20 mars: Ovid (Ovidius), romersk diktar (eller 17).
 Yang Xiong, kinesisk forfattar
21

21 (romartal XXI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Tiberius blei romersk konsul for fjerde gong.
 Tacfarinas leia eit opprør mot romarane i Nord-Afrika.

Fødde

Døde 
 Arminius, germansk høvding, nedkjempa av romarane
 Kong Daeso av Dongbuyeo i Korea
 Publius Sulpicius Quirinius, romersk statthaldar i Syria og Judea

als:20er#21
23

23 var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Pollio og Vetus var konsular (eller sjeldnare, 776 ab urbe condita).

Hendingar

Utlandet 
 Liu Xuan frå Han-dynastiet erklærte seg keisar mot tronrøvaren Wang Mang og gjorde opprør mot Xin-dynastiet. Han blei seinare omtalt som keisar Gengshi av Han.
 Juli: Etter å ha vore omleira i månader makta Liu Xiu med rundt 19 000 opprørarar å sigra over Wang Mang sine 450 000 mann ved Kunyang i juli. Wang Mang fall og Liu Xiu vann tilbake trona for Han-dynastiet. Han blei seinare keisar som Guangwu av Han.

 Den greske geografen Strabon gav ut Geografika, eit verk som dekte den kjende verda for romarar og grekarar under keisar Augustus. Det er den einaste boka av sitt slag frå antikken som har overlevd til moderne tid.

Fødde 
Plinius den eldre, romersk naturforskar og filosof

Døde 
 14. september: Julius Caesar Drusus, Drusus d.y., romersk tronfølgjar, son av keisar Tiberius (forgifta)
 6. oktober: Wang Mang, kinesisk tronranar i Han-dynasiet og keisar i Xin-dynastiet

 Keisarinne Xiaoping (Wang) av Han, dotter av Wang Mang
 Kong Juba II av Numidia
 Liu Xin, kinesisk astronom

als:20er#23
30

År 30 (romartal XXX) var eit normalår som byrja på ein sundag etter den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Vinicius og Longinus var konsular.

Hendingar 
 Moderne bibelforskarar reknar dette året som mest sannsynleg for krossfestinga av Jesus.

Fødde 
 8. november: Nerva, romersk keisar
 Claudia Antonia, romersk keisarleg (omtrentleg år)
 Mobon av Goguryeo, keisar av Goguryeo

Døde 
 Judas Iskariot, læresvein av Jesus, døydde ifølgje overleveringane for eiga hand etter å ha forråda Jesus (omtrentleg dato)
 Jesus frå Nasaret, religiøs leiar og religionsstiftar (omtrentleg dato)
 Shammai, jødisk skriftlærd og leiar for sanhedrin (omtrentleg dato)

als:30er#30
34

År 34 (romartal XXXIV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Persicus og Vitellius var konsular (eller sjelndare, år 787 ab urbe condita).

Hendingar

Fødde 
4. desember: Aulus Persius Flaccus, romersk diktar

Døde 
Artaxias III, armensk klientkonge
Haustkrokus

Haustkrokus (Crocus speciosus) er ei plante i krokusslekta i sverdliljefamilien. Arten er opphavleg kjend frå Vest-Asia.

Namnet «haustkrokus» er no det normerte namnet for denne arten, men namnet har tidlegare òg vore brukt om andre haustblomstrande krokusar, til dømes safrankrokus (C. sativus). Også tidlaus (Colchicum autumnale) har stundom vore omtalt som «haustkrokus», sjølv om det slett ikkje er ein krokus.

I Noreg er arten ein framandart som er komen inn som prydplante og er forvilla. Haustkrokus er bufast i Ås i Akershus frå 2005. I Framandartslista 2018 er arten registrert med låg risiko (LO).

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Krokusslekta
Tidlaus

Tidlaus eller hausttidlaus (Colchicum autumnale), òg kalla naken jomfru eller tidløyse på norsk, er ei plante i tidlausslekta i tidlausfamilien. I Noreg er tidlaus ein framandart som er innført som prydplante og som no er bufast og ofte naturalisert i skogkantar og på grasbakkar frå Østfold til Møre.  I Framandartslista 2018 er arten registrert med låg risiko (LO)..

Tidlaus er ein giftig pryd- og plante som særleg er viktig for utvinning av kolkisin («colchicin»)  — eit viktig lækjemiddel for behandling av sjukdommar som urinsyregikt og familiær middelhavsfeber. Colchicum skil seg frå krokus ved at blomstrane har seks pollenberarar i motsetnad til dei tre pollenberarane åt krokusen. Arten har stundom blitt kalla «haustkrokus», men dette er no det normerte namnet på arten Crocus speciosus.

Skildring og vekst
Planten er fleirårig og veks frå ein oppsvulma del av stilken som kan minna om ein lauk. Blomane kjem om hausten, før blada, og dette har gjeve opphav til namnet naken jomfru. Det kjem ein eller to blomar frå kvar stilkrot. Dei minner om krokus, men har altså fleire pollenberarar og har alltid ei form for lilla, gjerne kvit inst i blomen. Dei tynne blada blir rundt 30 cm høge. 

Naken jomfru kjem opphavleg frå Vest-Asia, men har spreidd seg til store delar av det eurasiske kontinentet på eiga hand, og er blitt flytta til Nord-Amerika og New Zealand av menneske. Han er både brukt som hageplante og veks vilt.

Gift og medisin
Ein kan bli forgifta av berre ei lita mengd tidlaus. Symptoma minner om arsenikkforgifting, med oppkast, ei brennande kjensle i munnen og halsen, diaré, magesmerter og nyresvikt. Deretter kan ein døy av lungesvikt. Det finst inga særskilt motgift, i staden kan ein behandla ein som er blitt forgifta ved å pumpa han

Dei gamle grekarane er dei første til å skildra haustkrokusen som ein giftplante, men bysantinske og arabiske lækjarar tok til å bruka han som medisin mot ulike former for gikt. I moderne medisin bruker ein innhaldsstoffet kolkisin mot familiær middelhavsfeber, urinsyregikt (tidlegare podagra) og fleire typar kreft. Planten blir òg brukt som homøopatisk medisin mot ei rekke lidingar.

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Giftige plantar
Planteliv i Europa
Planteliv på New Zealand
Tidlausslekta
Sør

Sør (før òg sud, no berre i samansetjingar; sø eller syd i enkelte dialektar) er ei av dei fire himmelretningane, kompassretningane eller verdshjørna og vert som oftast forkorta med S. Ho er motsett av nord og har rette vinklar til aust og vest.

Sør er rekna som retninga mot den sørlege enden av aksen som jorda roterer rundt, kalla Sørpolen eller den geografiske sørpolen. Sørpolen ligg i Antarktis. Magnetisk sør er retninga mot den magnetiske sørpolen som ligg eit stykke unna den geografiske.

 På kompasset er sør gitt ved retninga 180 grader eller 200 gon.
 Dersom ein er vendt aust, er sør retninga til høgre.
 På ein flyplass vil ei sørvendt landingsbane ha nummer 18 etter kursen til det landande flyet (180 grader).

Ein nyttar ofte sudlegare strok for å snakke om område som ligg sør for oss, og då gjerne sør om ekvator. Syden (etter tysk Süden) vert først og fremst nytta om sør-Europa, og då særskilt når ein snakkar om ferie, til dømes sydenferie. Etterkvart har syden i denne samanhengen vorte brukt om andre solfylte feriestader.

Sjå òg 
 :kategori:sørlegaste punkt
 Nord
 Aust
 Vest

Orientering
299



Hendingar

Fødde

Døde
300

300 (romartal CCC) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I Romarriket i samtida var det kjent som året då Constantius og Valerius var konsular, eller sjeldnare som år 1053 ab urbe condita.

Hendingar 
 Micheon blei herskar over det koreanske kongedømet Goguryeo.

Fødde 
 Li Shou, kinesisk keisar av Cheng Han-dynastiet
 Min av Jin, kinesisk keisar av Jin-dynastiet

Døde 
 28. desember: Theonas, patriark av Alexandria
 Jia Nanfeng, kinesisk keisarinne

Kjelder
399



Hendingar

Fødde

Døde
499



Hendingar

Fødde

Døde
500



Hendingar

Fødde

Døde
599



Hendingar

Fødde

Døde
Folgefonnhalvøya

Folgefonnhalvøya er ei halvøy i Hardanger i Hordaland som har namn etter isbreen Folgefonna. Halvøya er avgrensa av Hardangerfjorden i nord og vest, Åkrafjorden i sør og Sørfjorden i aust. Sambandet til fastlandet går over det 30 kilometer breie eidet mellom Odda, opp Oddadalen til Skåre og ned Sørdalen til Åkrafjorden.

Folgefonnhalvøya er delt mellom Ullensvang herad i nord, Odda i aust, Etne i sør, Kvinnherad i vest og Jondal i nordvest. Det er berre sistnemnde kommune som ligg på Folgefonnhalvøya som heile.

Halvøya er prega av høge fjell og djupe daler, og har sitt høgste punkt, 1644 moh. på den nordre delen av Folgefonna. Høgste punkt på fast grunn er Torsnuten på 1572 moh. I sørvest skjer Matrefjorden inn i halvøya og frå vest går Maurangsfjorden djupt inn, slik at det berre er 12 km til Sørfjorden på austsida. Her går Folgefonntunnelen under Folgefonna og forbind Odda med Kvinnherad. Gjennom den nordvestlege delen forbind Jondalstunnelen Kvinnherad og Jondal.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Folgefonnhalvøya» frå ,  den 27. juni 2017.

Bakgrunnsstoff 
 Folgefonna. Frå fjord til fonn  (PDF), Miljødirektoratet
 «Folgefonnhalvøya er som skapt for tunnelar», Hardanger Folkeblad udatert
 «Kart over Folgefonnhalvøya» , Rosendalsstiftinga

Halvøyar i Noreg
Geografi i Vestland