kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Koala

Koala (Phascolarctos cinereus) er namnet på eit slag bjørneaktige, planteetande pungdyr som lever i tre. Dei er den einaste arten i familien Phascolarctidæ. Dyra et nesten berre eukalyptusblad, som gjev dei all det vatnet og næringa dei treng. Koalaen er òg kjend for å sova mykje, opptil 18 timar kvart døgn.

Skildring 

Koalaer har tett grå pels med kvitleg underside og store hovud med ein lett kjenneleg, stor, svart snute. Ytste tåa på bakfoten er kort og sit på det andre leddet, medan dei to neste er nær samanvaksne, men med skilde klær. På framfoten står første og andre tåa mot dei andre, slik at dyret lett kan gripa og klatra.

Vekta varierer mellom 5 og 14 kg og lengda mellom 60 og 85 cm.

Levesett 
Føda til koalaen er nesten berre eukalyptusblad, noko få andre dyr gjer. Blada er proteinfattige og inneheld ei rekkje vanskeleg fordøyelege stoff. Som dovendyr og vombatar har koalaen eit svært lågt stoffskifte og kviler mykje, 16–18 timar kvart døgn, hovudsakleg ved å sova. Koalaen er berre aktiv nokre timar om natta. 

Dyra lever åleine og lagar få lydar, men under paringstida kan hannen laga ein nasal lyd som ein kan høyra opp mot ein kilometer vekke.

Trugsmål 
Jakt, hovudsakleg for pels, førte til at koalaen nesten var utrydda ved byrjinga av 1900-talet. Dyra forsvann heilt frå South Australia, men er blitt gjeninnførte, og finst no langs heile austkysten av Australia frå nær Adelaide til byrjinga av Cape York-halvøya og innover så langt der veks skog.

Bakgrunnsstoff 
 

Phascolarctidae
Phascolarctidae

Phascolarctidae er ein pungdyrfamilie av ordenen Diprotodontia. Vombatidae, som inneheld vombatane, er familien med nærast slektskap.

I dag finst berre ein gjenlevande art i familien Phascolarctidae, koalaen. Elles kjenner me til seks utdøydde artar.

Medlemmer 
  Litokoala
 †L. kutjamarpensis
  Koobor
 †K. jimbarrati
 †K. notabilis
  Perikoala
 †P. palankarinnica
 †P. robustus
  Phascolarctos
 P. cinereus - Koala
 †P. stirtoni - Kjempekoala

Bakgrunnsstoff 
 

Diprotodontia
Lajla Mattsson Magga

Lajla Mattsson Magga () er ein sørsamisk barnebokforfattar og leksikograf. Ho er busett i Kautokeino. Magga er framforalt kjend for i lag med Knut Bergsland å stå bak Sørsamisk-norsk ordbok, seinare etterfylgt av si eiga Norsk-sydsamisk ordbok, men ho har også gjeve ut sørsamiske barnebøker og eventyr, og ein sørsamisk grammatikk i lag med Ole Henrik Magga.

Bibliografi 

 Bergsland, Knut og Lajla Mattsson Magga 1993: Åarjelsaemien-daaroen baakoegærja Sydsamisk-norsk ordbok. Iđut 1993. Bokhylla
 Magga, Lajla Mattsson 1984: Govne-boetske / saemiegielese. Tana: Jår'galæd'dji
 Magga, Lajla Mattsson 1984: Maahke ryöknie = Máhtte rehkenasta Tana: Jår'galæd'dji
 Magga, Lajla Mattsson 1984: Daate lea Piere Tana: Jår'galæd'dji
 Magga, Lajla Mattsson 2009: Norsk-sydsamisk ordbok — Daaroen-åarjelsaemien baakoegærja. Iđut 2009.
 Magga, Ole Henrik og Lajla Mattsson Magga 2012: Sørsamisk grammatikk. Davvi Girji 2012.

Kjelder 

 Fødselsdato nemnt i artikkel om Ole Henrik Magga på snl.no. Forfattar: Odd Mathis Hætta.

Svenske leksikografar
Samiske språkforskarar
Folk frå Kautokeino
Personar innafor samisk språkforsking
Hjul

Hjul er ein sirkel- eller sylinderforma konstruksjon som kan rotera på ein aksel. Hjulet vert rekna som ein av dei enkle maskinane i fysikken. Det kan brukast for å gjera om lineær rørsle til rotasjonsrørsle. 
Eit hjul er bygd opp av tre delar: Nav inst, krans (hjulring, felg) ytst, og eikene eller skive mellom desse.

Historie 

Hjulet vert òg rekna som ei av dei viktigaste oppfinningane i historia til menneska. De fleste plasserer oppfinninga av hjulet i Mesopotamia kring 4000 f.Kr. Det ser også ut til å ha vorte oppfunne i Kina omkring 2800 f.Kr. uavhengig av Mesopotamia. Blant sivilisasjonar på den vestlege halvkula finn ein hjulliknande gjenstandar i samband med leiketøy frå kring 1500 f.Kr.

Hjul på bilar 
Grunnen til at det er hjul på ein bil er at han skal kunne røre seg (rulle), og bere vekta av seg sjølv, passasjerar og last. Vidare vil hjula òg gjere det mogleg å styre bilen. Hjula overfører kreftene frå motoren til vegen slik at bilen akselererer, eller bremsar (retarderer). På moderne personbilar er eit hjul sett saman av ein felg og eit dekk. Felgen er gjort av eit metall, oftast stål eller ei legering av lettmetall som for eksempel aluminium, magnesium eller liknande. Det har vore ei rivande utvikling særleg dei siste 30 åra både når det gjeld felgar og dekk.

Tannhjul 
Eit tannhjul er ein del av drivverket i mekaniske innretningar som til dømes urverk. For utdjupande artikkel sjå tannhjul.

Patent på hjulet 
I juli 2001 klarte John Keough, ein advokat frå Melbourne i Australia, å ta patent på hjulet. Han skildra hjulet i søknaden som ein «sirkulær gjenstand som gjer transport mogleg». Meininga var å vise at moderne patentlover er unøyaktige og urettferdige, slik at uærlege personar lett kan dra nytte av andre sine oppfinningar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Mekanikk
Førhistoriske oppfinningar
Enkle maskinar
Hest

Hest (òg øyk, gamp, eller diktarleg/høgtidleg: gangar) (Equus caballus) er eit hovdyr som vert bruka av menneske som trekkdyr, ridedyr og til mat.

Tidlegare hadde arbeidshesten ein viktig plass i landbruket, men traktorar har stort sett tatt over for nyttearbeidet, og hesten vert i dag mest brukt i tevlingar eller til fritidsaktivitetar. Hesteeigarar som tener pengar på hestar driv enten med konkurransesport som trav eller galopp, eller dei handlar med hestar.

Dei aller fleste hestar lever i fangenskap, men på enkelte stader finst det frie hestar. Villhestane på Island går saman med tamhestar som hestebønder slepper ut på beite over vinteren. Mustangane i Nord-Amerika er freda. Det finst tre heilnorske hesterasar; fjordingen, lyngshesten og dølahesten.

Ordsoge 
Ordet «hest» kjem av norrønt hestr. Andre ord for hest er «gamp» og «øyk». Hodyret vert kalla «hoppe» eller «merr», og hanndyret vert kalla «hest». Eit ugjelda hanndyr er ein «hingst» og eit gjelda hanndyr er ein «vallak». Små hestar blir kalla ponni. Ein hest som er under eit år gamle kallar ein føl eller fole.

Biologi 

Hesten er eit pattedyr som høyrer til dyregruppa upartåa hovdyr (Perissodactyla) saman med flodhestar og tapirar. Hesten går inn under hestefamilien (Equidae) saman med esel og sebra. 

Ei hoppe går drektig i rundt 11 månader. Hestane er planteetarar, og i vill tilstand et hestar store delar av døgnet. Dei har liten magesekk, men lange tarmar som kan melte cellulose. 

Håret hesten har frå hovudet og ned mot ryggen vert kalla man. Augene til hesten er plassert på sidene av hovudet, noko som gir han god oversikt så han kan oppdage farar som truar. I vill tilstand er hestane flokkdyr som kan vandre langt på leiting etter beite. Eit nyfødd føl har lange bein for å kunne fylgje flokken sjølv når det er heilt lite.

Gangartar 
Dei fleste hestar har gangartane skritt, trav og galopp. Nokre, som islandshesten, har i tillegg tølt og passgang. I skrittgang flyttar hesten på eit bein om gangen. Trav er ein gangart der beina flyttar seg diagonalt, det vil seie høgre framfot og venstre bakfot samstundes og omvendt. Galopp er den raskaste gangarten.

Hesterasar 
På grunn av evolusjon og målretta avl, finst det i dag ei mengd hesterasar med ulike eigenskapar. Den største er shirehesten og den minste er falabellaen. 

Sjukdomar som er mest vanleg på hestar er kolikk, «forfangenheit»(laminitt) og krysslamming.

Sjå òg 
 Arbeidshest
 Hesteriding
 Veddeløpshest
 Ridehest

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Hestesenter på Starum
 Hest.no
 «Hest er best, også i landbruket» NRK distrikt 18.01.2011

Hovdyr
Hestar
Husdyr
Karl Liebknecht

Karl Liebknecht () var ein tysk kommunist og ein av grunnleggjarane av Spartakusforbundet og Kommunistische Partei Deutschlands. Han er òg kjend som antimilitarist.

Liv og virke

Bakgrunn
Liebknecht vart fødd i Leipzig i ein sosialdemokratisk familie. Sjølv gjekk Karl Liebknecht i ei meir radikal retning i løpet av studietida i Leipzig og Berlin, der han vart marxist. 

Etter studiar i jus og økonomi tok Liebknecht den juridiske doktorgrada i 1897, og byrja å arbeida som advokat i Berlin saman med broren Theodor Liebknecht. Liebknecht fungerte ofte som forsvarsadvokat for sosialistar og andre venstreradikale som var hadde vorte skulda for å smugla propaganda inn i Russland.

Politisk karriere
I 1900 gjekk Liebknecht inn i det tyske sosialdemokratiske partiet (SPD). I 1907 vart han fengsla i 18 månader på grunn av artikkelen «Militarismus und Antimilitarismus» (militarisme og antimilitarisme). Same år vart han vald inn i det prøyssiske parlamentet, trass i at sona dommen. Frå 1907 til 1910 var han òg president i den Sosialistiske Ungdoms-Internasjonalen, som han var med på å danna.

I 1912 vart Liebknecht vald inn i den tyske Riksdagen for SPD. Liebknecht gjekk mot tysk deltaking i første verdskrig, og var den 2. desember 1914 den einaste Riksdagsrepresentanten som røysta mot krigen. Han var heile tida kritisk innstilt til Karl Kautsky si leiing av partiet.

Samstundes danna Liebknecht saman med mellom anna Rosa Luxemburg Spartakusforbundet. Denne kommunistiske gruppa gav ut ei avis som vart kalla Spartakusbriefe (Spartakusbrev), ei avis som snart vart erklært ulovleg. Liebknecht vart arrestert og send til austfronten, der han tenestegjorde som ikkje-stridande.

I oktober 1915 fekk han venda attende til Berlin, men eit halv år seinare vart han igjen arrestert etter ein demonstrasjon i regi av Spartakistane. Han vart dømd til fengsel for høgforræderi, og sat fengsla heilt til oktober 1918. Rikskanslar Max von Baden sette då fri alle politiske fangar.

Liebknecht tok opp att det politiske arbeidet, og den 9. november eklærte Liebknecht Tyskland som ein sosialistisk republikk. I ettertid vert desse hendingane kalla den tyske novemberrevolusjonen. 

I årsskiftet 1918/19 vart eit nytt kommunistparti (KPD) danna, og like etterpå prøvde Spartakistane å gripa makta i Berlin. Opprøret vart brutalt slege ned, og Liebknecht og dei andre opprørsleiarane vart fanga av høgreorienterte Freikorps (frikorps). Liebknecht vart hardt torturert, og døydde den 15. januar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Karl Liebknecht» frå ,  den 3. april 2006.

Bakgrunnsstoff 

 Karl Liebknecht i marxist.org

Tyske politikarar
Sosialistiske politikarar
Folk frå arbeidarrørsla
Sørsamisk fonologi

Sørsamisk fonologi, eller sørsamisk lydlære, er grammatikken til språklydane i sørsamisk.

Vokalar 

Sørsamisk har åtte korte vokalar: i, e, æ, a, y, ü, u, o. Sett opp i vokalfirkanten, med IPA-symbol, får vi dette biletet (Jf. Bergsland 1982):

I tillegg har sørsamisk tre lange vokalar og ni diftongar:

Konsonantar 

Tabellen viser konsonantfonema i sørsamisk, stemt før og ustemt etter bølgjestreken (Bergsland 1982).

Suprasegmental fonologi 

Ein suprasegmental fonologisk prosess er ein prosess som involverer meir enn eitt segment, dvs. meir enn ein lyd.

Sørsamisk stavingsstruktur

Omlyd 

 

Sørsamisk skil seg frå dei andre samiske språka ved at det ikkje har stadieveksling. Derimot har sørsamisk omlyd, dvs. rotvokalen varierer etter vokalen i bøyingssuffikset. T.d. er det omlyd føre komitativendinga -ine, slik at gåetie «hus» heiter göötine i komitativ. Omlyd er eit resultat av at stammevokalen (vokalen i den trykkletten stavinga i siste takt) påverkar rotvokalen (vokalen i trykktung staving i siste takt). Det er tre ulike omlydstyper: ie-omlyd, i-omlyd og
a-omlyd. 

For a-omlyd vil stammevokalen a, som er ein låg vokal, føre til at rotvokalen vert lågare. T.d. vil verbet jietedh "å seie" få suffikset a i tredje person eintal. Denne a-en gjev opphav til a-omlyd, og rotvokalen ie blir endra til ea, vi får jeata.

Sørsamisk har 7 ulike omlydsrekkjer med 6 ulike kontekstar, eller stammevokalar. Dei tre stammevokalane e1, e2, e3 er i dag identiske (nemleg e), men blir historisk rekonstruert til ulike vokalar, og dermed halde separat i tabellen.

Viss vi fyller inn med substantiv får vi denne tabellen (rad A, B, F har substantiva klihtie jeptsie buvrie sjiellie gaevlie gåetie njueslie, mens rad C, E viser substantiva ærhtjoe	bahtjoe rånhtjoe bearkoe baarmoe råafoe). Radene er organisert i ny rekkjefølgje for å få bøyingsformer av dei same orda attmed kvarandre.

Litteratur 

 Lorentz, Ove 1973: Towards a generative phonology of southern Lappish, Magistergradsavhandling allmenn språkvitenskap, Universitetet i Oslo.

Sørsamisk språk
Fonologi etter språk
Samisk grammatikk
Liff i Skottland

Liff er ei lita grend nordaust for Dundee i Skottland. Bortsett frå å vera med i tittelen på boka The Meaning of Liff er staden kjent for å ha husa Royal Dundee Liff Hospital, eit stort mentalsjukehus.

Byar og landsbyar i Angus
Miljöpartiet de Gröna

Miljöpartiet de Gröna (mp) er eit politisk parti i Sverige, skipa i 1981. Partiet tek utgangspunkt i grøn ideologi og er nært knytt til miljørørsla. Partiet vart skipa i kjølvatnet av Folkerøystinga om atomkraft i Sverige i 1980. Fordi partiet har samarbeidd nært med regjeringa Pärsson, har det i den seinare tid ikkje køyrt fram dei mest omstridde sakene sine. Partiet samarbeider om ulike saksfelt både med venstresida og høgresida, og seier seg å ikkje høyra til korkje venstresida eller høgresida.

Talspersonar (språkrör) 
 1984-1985 Per Gahrton og Ragnhild Pohanka
 1985-1986 Birger Schlaug og Ragnhild Pohanka
 1986-1988 Birger Schlaug og Eva Goës
 1988-1990 Anders Nordin og Fiona Björling 
 1990-1992 Jan Axelsson og Margareta Gisselberg
 1992-1999 Birger Schlaug og Marianne Samuelsson
 1999-2000 Birger Schlaug og Lotta Nilsson Hedström
 2000-2002 Matz Hammarström og Lotta Nilsson Hedström
 2002- Peter Eriksson og Maria Wetterstrand

Sideorganisasjonar og nettverk 
 Gröna Studenter 
 Grön Ungdom 
 Miljöpartister i Svenska kyrkan
 Gaygröna

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Miljöpartiet de Gröna

Svenske politiske parti
Miljøvernparti
Miljöpartiet de Gröna
Skipingar i 1981
Riksförbundet för sexuell upplysning

Riksförbundet för sexuell upplysning (RFSU) er ein svensk ideell organisasjon som arbeider med seksuell og reproduktiv helse og rettar, og med informasjon og opplysing kring seksualitet og samliv. Ei av dei viktigaste kampsakene har vore og er retten til fri abort.

Arbeidet til RFSU kviler på tre rettar: retten til å vera, retten til å nyta og retten til å velja.

Virke 
RFSU arbeider med opplysning, utdanning og opinionsdanning gjennom å arrangera kurs, konferansar, og delta i debattar. Dessutan driv organisasjonen eit omfattande internasjonalt arbeid saman med liknande organisasjonar i andre land. Han er medlem av IPPF (The International Planned Parenthood Federation).

RFSU sin klinikk i Stockholm arbeider med prevensjonsrettleiing, seksualrådgiving, psykoterapi og råd, testar og vaksiner mot nokre seksuelt overførbare sjukdommar. Klinikken arbeider også med forsking og utdanning. 

Lokalforeiningane arbeider med informasjon og utdanning. Lokalforeiningane kursar frivillige som driv med opplysning i skular.

Historie 
RFSU blei grunnlagt 1933 av blant anna Elise Ottesen-Jensen, Gunnar Inghe og Hanna Lundin. Elise Ottesen-Jensen var leiar frå starten til 1959, og ho er den som sterkast blir forbunde med organisasjonen. Tidsskriftet til RFSU, Ottar, er oppkalla etter henne. 

RFSU er partipolitisk og religiøst uavhengig, men har røtene sine i radikal sosialisme.

Lina Fridén er forbundsordførar sidan 2023.

RFSU Norge AS 

RFSU Norge AS vart skipa 1. juni 1973.

Dagleg leiar er Annika Jerveland.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Seksualitet
Skipingar i 1933
Svenske organisasjonar
Mår

Mår (Martes martes) er eit skoglevande rovdyr i mårdyrfamilien som og finst i Noreg. Vår skogmår er ein av sju mårartar. I Europa finst og ein steinmår og lenger aust finn ein sobelen, ein mårart kjend for sin svært verdifulle pels. I dag er mårbestanden ikkje trua i Noreg.

Måren er ein dyktig klatrar som lever av smågnagarar, småfuglar og egg. Vekta kan vere frå 1–1,8 kg, og lengda 65-85 cm.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

 Fakta om mår  - informasjon

Mårdyrfamilien
Pattedyr i Noreg
Sailor Fuku

Sailor Fuku, eller berre matrosdrakt på norsk, er ein vanleg skuleuniform som vert nytta av ungdomsskule- og vidaregåande-elevar i Japan. Uniforma vart første gongen innført i skuleverket av rektoren på Fukuoka Jo Gakuin University, Elizabeth Lee. Ho hadde utforma uniforma etter mønster av den uniforma som vart nytta av matrosar i den britiske marinen på den tida. Inspirasjonen hadde ho fått som utvekslingsstudent i Storbritannia.

Skuleuniformer
Japanske klede

en:Japanese school uniform#Sailor outfit
Den forsvundne pølsemaker

Den forsvundne pølsemaker er ein norsk komedie frå 1941 regissert av Toralf Sandø. Han var basert på ein roman av Rocambole Pedersen.

Handling 
Ein pølsemakar er forsvunnen, og privatdetektivane «Rask» og «Gløgg» må rykka ut. Etter mange hendingar blir forbryterligaen fakka, og Rask og Gløgg får si velfortente løn.

Skodespelarar 
Detektivparet blei spela av Leif Juster og Ernst Diesen. Elles medverka J. Holst Jensen, Eva Steen, Eva Lunde, Kari Heide Steen og andre.

Anna 
Jolly Kramer-Johansen og Kristian Hauger stod for filmmusikken, mellom anna slageren «Pølsemaker, pølsemaker».

Sjå òg 
 Norske filmar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1941
Fjols til fjells

Fjols til fjells er ein norsk komedie frå 1957, regissert av Edith Carlmar. Medan mange tilskodarar sette stor pris på filmen, har han fått mykje kritikk av media- og kulturvitarar.

Handling 
Filmen er basert på ein revy og går føre seg på Hurumhei Høyfjellshotell. Her opplever portieren Poppe stadige forviklingar med eit rikt persongalleri.

Skodespelarar 
Leif Juster som Poppe, Unni Bernhoft, Frank Robert, Nanna Stenersen, Anne Lise Wang, Anne Lise Christiansen, Willie Hoel, Einar Sissener og Liv Ullmann

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1957
Radikale Venstre

Det Radikale Venstre er eit sosialliberalt politisk parti i Danmark. Radikale Venstre er med i Den liberale internasjonale og er søsterparti av Venstre i Noreg. Partiet vart grunnlagt 21. mai 1905. Formannen er Margrethe Vestager. Ved det siste folketingsvalet, i 2011, fekk partiet 9,5 % av røystene og 17 plassar i Folketinget (av 179), og vart dermed fjerde størst. Dette var det beste valresultatet for partiet sidan 1973.

Politikk 
Før folketingsvalet i 2005 markerte Radikale Venstre seg i valkampen mellom anna med sterk motstand mot det som det såg som den framandfiendtlege politikken til den sitjande Venstreregjeringa til Anders Fogh Rasmussen. Det gjekk mellom anna sterkt imot restriksjonane på familiegjenforening med utanlandske ektefellar som regjeringa har innført.

I 2006 vedtok partiet ein framtidsstrategi som det kalla «En anden vej». Der ville partiet framstå som eit reelt alternativ, uavhengig av både den høgreorienterte regjeringa til Fogh Rasmussen og Sosialdemokratane. Partiet avviste samarbeid med Fogh Rasmussen, og ville køyra fram Marianne Jelved som sin statsministerkandidat ved neste folketingsval.  Denne strategien førte ikkje til suksess.

Partiet sin ungdomsorganisasjon heiter Radikal Ungdom af 1994.

Historie

Valresultat for Radikale Venstre 
{|
|-
|Val til Folketinget 1960-2007

Partileiarar 
 Jørgen Hald, 1905-1914
 Kr. Tovborg Jensen, 1914-1920
 Anders Larsen, 1920-1921
 Ole Troelsen, 1921-1922
 Erik Scavenius, 1922-1924
 N.P. Andreasen, 1924-1929
 Martin Sørensen, 1929-1936
 N.C. Andersen, 1936-1937
 Hans Jeppesen, 1937-1960
 Helge Pedersen, 1960-1964
 Søren Bjerregaard, 1964-1971
 Asger Baunsbak-Jensen, 1971-1974
 Gunnar Skov Andersen, 1974-1976
 K. Helveg Petersen, 1976-1978
 Thorkild Møller, 1978-1993
 Margrethe Vestager, 1993-1997
 Johannes Lebech, 1997-2000
 Lone Loklindt, 2000-2001 (fungerande)
 Søren Bald, 2001-

Statsministrar frå Radikale Venstre 
 Carl Theodor Zahle, 1909-1910 og 1913-1920
 Erik Scavenius, 1942-1943
 Hilmar Baunsgaard, 1968-1971

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Partiet sine heimesider

Danske politiske parti
Liberale parti
Sentrumsparti
Skipingar i 1905
Maki

Maki (מק"י) er Det israelske kommunistpartiet. Maki er eit akronym for Ha'Miflaga Ha'Komunistit Ha'Ysraelit, og partiet vart danna i 1948 av restane av Det palestinske kommunistpartiet innanfor grensene av den nye staten Israel. Partiet var ikkje sionistisk, men anerkjende Israel. Det meinte òg at dei palestinske arabarane hadde rett til å skipe sin eigen stat, i samsvar med FN-fråsegna om deling av landet. Partiet høyrde til Den kommunistiske verdsrørsla og støtta Sovjetunionen. Maki fekk mellom tre og seks plassar i det israelske parlamentet Knesset frå starten til 1965. 

På grunn av dei stalinistiske rettssakene mot jødiske kommunistar i Tsjekkoslovakia, braut det prosovjetiske venstresionistiske arbeidarpartiet Mapam med Sovjetunionen i 1953. Då gjekk somme Mapam-medlemer over til Maki, med Moshe Sneh i brodden. Men i 1965 kløyvdest Maki mellom ei i hovudsak jødisk gruppe leidd av Sneh som var kritisk til den stadig meir fiendtlege sovjetiske politikken overfor Israel, og ei gruppe av i hovudsak israelske arabarar, som gjekk ut og skipa Rakah, «Den nye kommunistlista». Rakah vart anerkjent av Sovjetunionen som det «offisielle» israelske kommunistpartiet. 

Etter dette var Maki svekt, og hangla vidare til det gjekk inn i venstrepartiet Ratz i 1984. Dette gjekk i sin tur saman med to andre venstreparti og grunnla Meretz nokre år seinare. 

Rakah vart sett på som eit «arabisk» parti sjølv om det vart leidd heilt til slutten av 1980-åra av jødiske Meir Vilner. I 1977 danna partiet valalliansen Hadash, Den demokratiske fronten for fred og likskap, saman med andre ikkje-sionistar. I 1989 endra Rakah offisielt namnet sitt tilbake til Maki og er framleis den leiande krafta i Hadash, som regelmessig vinn mellom tre og seks seter ved val til Knesset.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Heimesidene til Maki

Israelske politiske parti
Sosialistiske parti
Kommunistiske parti
Skipingar i 1948
Mapam

Mapam – Det sameinte arbeidarpartiet – var etterkomaren etter venstrefløya av det sionistiske arbeidarpartiet Poale Sion i Russland. Det vart danna i 1948 ved samanslåinga av dei sosialistiske gruppene Hashomer Hatzair og Achdut Ha'Avoda, og var ein aktiv deltakar i israelsk politikk til 1990-åra. Det representerte venstrefløya av kibbutzrørsla og etterfølgde på denne måten Hashomer Hatzair som hadde vore aktiv sidan 1920-åra. 

Mapam var opphavleg prosovjetisk, til rettssakene mot leiande jødiske kommunistar i Tsjekkoslovakia i 1953 og Mapams utsending i den tsjekkoslovakiske hovudstaden vart påstått å vere med i ei sionistisk samansverjing med desse. Sidan utvikla Mapam seg i meir sosialdemokratisk retning. Ei gruppe av Mapam-medlemer med Moshe Sneh i brodden reagerte på brotet med Sovjetunionen med å gå over til Maki, kommunistpartiet. 

Mapam vart med i regjering saman med Mapai (no Avoda, Det israelske arbeidarpartiet) frå 1955. I 1969 gjekk dei eit steg vidare og vart med i ein fast valallianse med Arbeidarpartiet. Men i 1984 gjekk Mapam ut av denne alliansen og ut av regjeringa i protest mot at Avoda med Shimon Peres i brodden skipa ei samlingsregjering med høgrepartiet Likud. 

I 1992 skipa Mapam det nye freds- og venstrepartiet Meretz saman med venstregruppene Ratz og Shinui. Dette sekulære og demokratisk-sosialistiske partiet heiter no Meretz-Yachad. 

Ein av dei mest kjende Mapam-profilane opp gjennom tida er Simha Flapan (1911-1987), som er mest kjend for å ha gitt ut boka The Birth of Israel, Myths and Realities.

Kjelder 

Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Israelske politiske parti
Tidlegare politiske parti
Skipingar i 1948
Bø Sommarland

Bø Sommarland er ein familiepark i Bø i Telemark. Parken opna i 1985, og har vatn og bading som hovudtema. I 2004 hadde parken 221 000 besøkande, og ein omsetnad på 59 mill. kroner.

Bø Sommarland tilhøyrer det spanske konsernet Parques Reunidos, som også eig moroparken Tusenfryd.

Kjelder 

 Offisiell nettstad

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad 

Moroparkar i Noreg
Turistmål i Vestfold og Telemark
Kultur i Midt-Telemark
Skipingar i 1985