kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Seglstein

Seglsteinar har vorte brukte til ballast ved segling av tradisjonelle bruksbåtar på Vestlandet og i Nord-Noreg.

Steinane, på kring 10 kg, har vorte plukka i fjøra før seglasen starta. Runde fjøresteinar vil lettast rulle ut om båten kolvar. Då kan han flyte og vere til redning for mannskapet.

Ein må ha mykje stein i store båtar, særleg om der ikkje er annan last. Det har vorte rekna 1500-kg stein til ein middels fembøring. Ein ulast trøndersk lofotbåt kravde kring 3 tonn stein. Når båten hadde passeleg med seglstein, så dei gamle fiskarane at han hadde seglfeste.

På ein råseglbåt har seglsteinane til vanleg vorte plassert i romet bak masta.

På normørske geitbåtar og sunnmørske snedbetningar har roma der steinen er plasser vorte oppdelete, slik at steinane har vorte har vorte lagde ut i båtsida. Der ligg dei stødigare enn på tiljene, og det vert betre plass i båten. Under toftene i roma der steinen ligg vert det festa trebrett: unn-skolå (Nordmøre) og underskurdar (Sunnmøre). I desse er det hol der firkanta steintre (Nordmøre) eller runde segltre (Sunnmøre) vert tredd inn og held steinane på plass.
Denne ordninga har gjort det lettare å flytte balaststeinane når båten krev det.

Kjelder
 Ø. Færøyvik, Vestlandsbåtar - Frå oselvar til sunnmørsåttring, Norske båtar bind V, side 139-140, Grøndal & søn forlag AS, 1987.

 Asbjørn Klepp, Nordlandsbåter og båter fra Trøndelag, Norske båtar bind IV,side 116, Grøndahl & søn AS, 1983.

Klinkbygging
Trebåtar
Tajay Gayle

Tajay Gayle () er ein jamaicansk lengdehoppar som i 2019 vart verdsmeister i øvinga.

Karriere
13. juli 2018 sette Gayle personleg rekord med 8,17 meter då han sigra i DL-stemnet i Rabat. Få veker seinare forbetra han rekorden sin til 8,24 m då han vart andremann i den nordamerikansk-karibiske meisterskapen i Toronto. Sommaren 2019 flytta han sitt personbeste til 8,30 m i Kingston, to veker etter vann han lengde-tevlinga i eit DL-steme i Shanghai. Under verdsmeisterskapen i Doha var han tolvte best i kvalifiseringa. I finalen overraska han stort med 8,69 meter, verdas lengste lengdehopp for året og jamaicansk rekord. Han vart nummer 10 i OL-finalen 2021, før han kom tilbake og kneip bronsemedaljen i VM i friidrett 2023 i Budapest med eit hopp på 8,27 meter.

Kjelder

World Athletics
Denne artikkelen bygger på «Tajay Gayle» frå ,  den 16. september 2023.  

Verdsmeistrar i friidrett for Jamaica
Jamaicanske lengdehopparar
DeAnna Price

DeAnna Marie Price () er ein USA-amerikansk sleggjekastar som i 2019 vart verdsmeister i øvinga og i 2023 la beslag på bronseplassen i verdsmeisterskapen.

Aktiv
Price enda på åttandeplass i sleggjetevlinga  under Sommar-OL 2016, året etter vart ho nummer 9 i VM-finalen i London. I 2018 sette ho USA-amerikansk rekord med 78,12 meter då ho i Des Moines triumferte for fyrste gong i den nasjonale meisterskapen. Året etter forbetra ho rekorden til 78,24 m då ho forsvarte meister-tittelen. Under verdsmeisterskapen i Doha hausten 2019 kasta ho 77,54 meter i finalen og sikra dermed seg og USA den fyrste VM-medaljen i sleggjekasting.

Den 24. juni 2021 slengde Price sleggja heile 80,31 meter ved dei nasjonale uttaks-tevlingane, ho vart dermed den andre kvinnelege sleggjekastaren som kasta over 80 meter. Ein månad seinare måtte ho med eit bestekast på 73,09 m ta til takke med ein åttandeplass i OL-finalen i Tokyo. Under VM i friidrett 2023 i Budapest vann ho bronsemedaljen med eit kast 75,41 meter.

Kjelder

World Athletics
Denne artikkelen bygger på «DeAnna Price» frå ,  den 16. september 2023.  

Sleggekastarar frå USA
Verdsmeistrar i friidrett for USA
Verdsmeistrar i sleggekast
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2016
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016
USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020
Friidrettsutøvararunder sommar-OL 2020
USA-amerikanske deltakarar under VM i friidrett 2015
USA-amerikanske deltakarar under VM i friidrett 2017
USA-amerikanske deltakarar under VM i friidrett 2019
USA-amerikanske deltakarar under VM i friidrett 2023
Bostancı

OMDIIGER Zódia
Ájos Jeórjos i Kythréa

Ájos Jeórjos (gresk Άγιος Γεώργιος) er ein bydel i kommunen Kythréa i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen ligg i den vestlige delen av byen.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Degirmenlik i distriktet Güzelyurt.

Kjelder

Bydelar i Kythréa
Ajía Marína i Kythréa

Ajía Marína (gresk Αγία Μαρίνα) er ein bydel i kommunen Kythréa i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen ligg heilt sørvest i byen.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Degirmenlik i distriktet Güzelyurt.

Kjelder

Bydelar i Kythréa
Ájos Andrónikos i Kythréa

Ájos Andrónikos (gresk Άγιος Ανδρόνικος) er ein bydel i kommunen Kythréa i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen ligg i den austlige delen av byen.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Degirmenlik i distriktet Güzelyurt.

Kjelder

Bydelar i Kythréa
Syrganiá

Syrganiá (gresk Συργανιά) er ein bydel i kommunen Kythréa i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen omfattar den nordaustlege delen av byen.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Degirmenlik i distriktet Güzelyurt.

Kjelder

Bydelar i Kythréa
Khardakiótissa

Khardakiótissa (gresk Χαρδακιώτισσα) er ein bydel i kommunen Kythréa i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen omfattar den nordvestlege delen av byen.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Degirmenlik i distriktet Güzelyurt.

Kjelder

Bydelar i Kythréa
Khrysída

Khrysída (gresk Χρυσίδα) er ein bydel i kommunen Kythréa i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen omfattar eit lite område heilt sør i byen.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Degirmenlik i distriktet Güzelyurt.

Kjelder

Bydelar i Kythréa
Studio Ghibli

Studio Ghibli Inc. (株式会社スタジオジブリ, Kabushiki-gaisha Sutajio Jiburi) er eit japansk animasjonsfilmstudio som blei skipa i 1985. Den anerkjende japanske filmregissøren, animatøren og teikneserieskaparen Hayao Miyazaki har leia studioet saman med kollegaen Isao Takahata sidan det blei etablert. Deretter har Miyazaki regissert, skrive og produsert mange filmar for Studio Ghibli. Studioet står bak anime-filmar som er blitt rekna som provoserande, fantasifulle og kjensleladde.

Animasjonsfilmar produsert og gitt ut av Studio Ghibli 

 1984: Nausicaä – prinsessen fra Vindens dal (Kaze no Tani no Naushika / Nausicaä of the Valley of the Wind)
 1986: Laputa – himmelslottet (Tenkū no Shiro Rapyuta / Castle in the Sky)
 1988: Min nabo Totoro (Tonari no Totoro / My Neighbor Totoro)
 1988: Ildfluens grav (Hotaru no Haka / Grave of the Fireflies)
 1989: Kikis budservice (Majo no Takkyūbin / Kiki's Delivery Service)
 1991: Dagen i går  (Omoide poro poro / Only Yesterday)
 1992: Porco Rosso (Kurenai no Buta)
 1993: Ocean Waves (Umi ga kikoeru)
 1994: Pom Poko (Heisei Tanuki Gassen Ponpoko / Vaskebjørnkrigen)
 1996: Whisper of the Heart (Mimi wo sumaseba)
 1997: Prinsesse Mononoke (Mononoke-hime / Princess Mononoke)
 1999: My neighbours the Yamadas (Hōhokekyo Tonari no Yamada-kun)
 2001: Chihiro og heksene Sen to Chihiro no Kamikakushi / Spirited Away)
 2002: Katteprinsen (Neko no Ongaeshi / The Cat Returns)
 2004: Det levende slottet (Hauru no ugoku shiro / Howl's Moving Castle)
 2006: Jordsjø-krønikene (Gedo Senki / Tales from Earthsea)
 2008: Ponyo på klippen ved havet (Gake no Ue no Ponyo / Ponyo)
 2010: Arriettas hemmelige verden (Kari-gurashi no Arietti / The Secret World of Arrietty)
 2011: Møte på valmueåsen (Kokuriko-zaka kara / From Up on Poppy Hill)
 2013: Vinden stiger (Kaze Tachinu / The Wind Rises)
 2013: Fortellingen om prinsesse Kaguya (Kaguya-hime no Monogatari/The Tale of the Princess Kaguya)
 2014: Marnie – min hemmelige venninne (Omoide no Mānī / When Marnie Was There)
 2016: The Red Turtle (Reddo Tātoru)
 2020: Earwig and the Witch (Āya to Majo)
 2023: The Boy and the Heron (Kimitachi wa Dō Ikiru ka)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Studio Ghibli» frå ,  den 16. september 2023.  

Tokyo
Føretak skipa i 1985
139°E
35°N
Gaute Epland

Gaute Straume Epland () er ein norsk lokalpolitikar og ordførar i Stord kommune sidan 2017. Han representerer Arbeidarpartiet. 

Epland vart ordførar i Stord kommune 22. juni 2017. Han tok over som ordførar etter at dåvereade ordførar Harry Herstad døydde 2. mai 2017. Han vart gjenvald som ordførar etter valet i 2019.

Epland har tidlegare vore elitespelar i handball, for Stord Idrettslag.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gaute Epland» frå ,  den 17. september 2023.  

 Ordførarar i Vestland
 Stord kommune
Yusuf Saad Kamel

Yusuf Saad Kamel, opphavleg Gregory Konchellah, () er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Bahrain. Han vart i 2009 verdsmeister på 1500 meter.
 
Konchellah vart statsborgar av Bahrain i november 2003. Han deltok på 800 meter i Sommar-OL 2004, men rauk ut i forsøket. Berre veker etterpå triumferte han på distansen med 1.45,91 ved IAAF-finalen i Monaco. I 2005 nådde han semifinalen på 800 meter ved Friidretts-VM i Helsinki. Under dei olympiske leikane 2008 i Beijing vart han nummer fem på 800 meter.

Ved verdsmeisterskapen i Berlin i 2009 overraska han med å vinne gullmedaljen på 1500 meter. Etter eit løp i heller roleg tempo, kom hans spurtstyrke til sin rett og han sigra på tida 3.35,93. Fire dagar seinare tok han bronsemedaljen på 800 meter med 1.45,35, slått av Mbulaeni Mulaudzi og Alfred Yego.

Den 29. juli 2008 gjorde Kamel sitt livs beste løp då han i Monaco vart andremann på tida 1.42,79. Eitt år seinare på same bana sprang han livsbeste 3.31,5 på 1500 meter.

Kjelder

World Athletics
Denne artikkelen bygger på «Yusuf Saad Kamel» frå ,  den 17. september 2023.  

Verdsmeistrar i friidrett for Bahrain
Mellomdistanseløparar
David T. Payne

David Thorn Payne () er ein USA-amerikansk tidlegare hekkeløpar som i 2008 vann OL-sølv på 110 meter hekk og i 2007 og 2009 VM-bronse.

I 2007 vann Payne sølvmedaljen i Panamerika-leikane, bakom Dayron Robles, og bronsemedaljen i VM i friidrett 2007 i Osaka. I det siste løpet presterte han livsbeste 13,02 sekund under 1,7 sekundmeters medvind. Payne vann så sølvmedaljen i OL-finalen i Beijing på årsbeste 13,17, verdsrekordhaldaren Robles sikra seg gullmedaljen. I VM i friidrett 2009 i Berlin kom Payne inn til bronse på tida 13,15 sekund, lik tid med sølvmedaljør Terrence Trammell og ein hundredels sekund bakom gullvinnar Ryan Brathwaite.

Kjelder

World Athletics
Denne artikkelen bygger på «David Payne (Leichtathlet)» frå ,  den 17. september 2023.

Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA
Hekkeløparar frå USA
Kolsøya

Kolsøya er ei øy i Kvinnherad i Vestland, rett ved Halsnøya. Øya er veglaus og utan fast busetjing.

På 1700-talet vart det oppretta husmannsplassar på Kolsøya. Ved folketeljinga i 1801 budde det tre personar her. I 1900 vart det ikkje registrert nokon bufaste på øya.

Kjelder

Øyar i Kvinnherad
Helgøyna

Helgøyna er ei øy i Førdefjorden, i Sunnfjord kommune i Vestland fylke. Fram til 2020 var ho del av Naustdal kommune. Øya er veglaus. 

Helgøyna vart busett som husmannsplass under garden Vatne tidleg på 1800-talet. Ved folketeljinga i 1900 budde det ni personar her.

Kjelder
Geir Kleiveland, Naustdal bygdebok - Gards- og ættesogd, bd. I (Naustdal sogelag, 1995)

Øyar i Vestland
Gamlebyen i Lviv

Gamlebyen i Lviv (, Stare misto Lvova; ) er det historiske sentrumet av byen Lviv i Ukraina, anerkjend som ein «statshistorisk-arkitektonisk heilagdom» i 1975.

Historie 
Danylo Romanovitsj, fyrsten av Galitsj-Volynia, bygde eit slott til sonen sin Lev i 1256. Kort tid etter at fyrstane døydde ut, kom regionen under polsk styre i 1349. Kong Kasimir den store gav Lwów Magdeburgrettar i 1356. Jan II Kasimir av Polen grunnla Universitetet i Lviv i 1661. Etter den fyrste delinga av Polen var Lviv hovudstad i Kongeriket Galizia og Lodomeria og den fjerde største byen i Habsburgmonarkiet frå 1772 til 1918. Under Den andre polske republikken blei Lwów hovudstad i Lwów voivodskap. Frå 1939 til 1941 og sidan 1944 høyrde byen til Sovjetunionen. Sidan 1991 har byen Lviv vore ein del av det uavhengige Ukraina.

UNESCO 
Sidan 1998 har gamlebyen i Lviv vore oppført på UNESCO si verdsarvliste. Den 5. desember 1998, under den 22. samlinga i Verdsarvskomiteen i Kyoto i Japan, blei Lviv føydd til verdsarvlista. UNESCO gav følgjande forklaring av valet:
 Kriterium II: I sin bystruktur og arkitektur er Lviv eit framifrå eksempel på samanblanding av dei arkitektoniske og kunstnariske tradisjonane i Aust-Europa med dei i Italia og Tyskland.
 Kriterium V: Den politiske og kommersielle rolla til Lviv tiltrekte ei rekkje etniske grupper med forskjellige kulturelle og religiøse tradisjonar, som etablerte separate, men innbyrdes avhengige, samfunn i byen, som det framleis er synlege teikn på i det moderne bybilete.

Området for det historiske sentrumet dekkjer 120 hektar av den gamle rus- og mellomalderdelen av byen, så vel som området omkring til Sankt Georgs-katedralen. Bufferområdet i det historiske sentrum, som er definert av dei historiske områdegrensene, er cirka 2,44 km2.

Sjåverdigheiter 

Utover dei lista elementa i tre store område er det ca. 2 000 andre historiske sjåverdigheiter og landemerke i gamlebyen, der 214 av det vert rekna som nasjonale landemerke.
 Zamkova hora (Det høge slottsfjellet) med ruinane av slottet for prinsane av Galizia.
 Byhus på marknadsplassen og Rådhuset i Lviv (1500- til 1800-talet)
 Potocki-palasset
 Stryjsky Park (1887)
 Operahuset i Lviv (1800-talet)

Heilage bygg:
 Den armenske Mariakatedralen (1356–1363)
 Den romersk-katolske domkyrkja til Marias overtaking (1360–1481)
 Tidlegare Stavropihija-kyrkja (1500-talet)
 Allehelgenskyrkja (tidlegare benediktinarkloster, 1597–1616)
 Den ortodokse Jomfru Marias himmelfartskyrkje (1591–1629)
 St. Andreas-kyrkja (tidlegare bernardinarkloster, 1600-talet)
 Den gresk-katolske Sankt Georgs-katedralen (1744–1770)
 Tidlegare Dominikanarkyrkja Corpus Christi (1700-talet)
 Beit Aaron We Israel-synagoga, 1924.
 Restar av den øydelagde Synagoga Den gylne rosa

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Det historiske centrum i Lviv» frå ,  den 17. august 2023.

Bakgrunnsstoff 
 Skildring på nettsida til Instituttet for Historie ved NANU
 Borgarmeister i Lviv Sadovy ønskjer, at heilagdommen skal leggjast ned (ZIK 17. maj 2010)
 Byrådet kender ikke til helligdommen (ZIK 1. februar 2011)
 Skildring av verdsarvstaden

Lviv oblast
Verdsarv i Ukraina
Duduk

Ein duduk (armensk դուդուկ) eller tsiranapogh (armensk ծիրանափող, 'aprikoslaga vindinstrument') er eit dobbeltrøyrbladsinstrument av armensk opphav.

Instrumentet vert brukt i Armenia, Aserbajdsjan og Georgia. I Tyrkia og Aserbajdsjan er instrumentet kjent under namna balaban, mey eller düdük.

Instrumentet og bruken av det er ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Duduk» frå ,  den 18. september 2023.

Bakgrunnsstoff

Treblåseinstrument
Immateriell kulturarv
Armensk musikk
Georgisk musikk
Morin khuur

Morin khuur (mongolsk морин хуур), også kalla hestehovudfiolin, er eit mongolsk musikkinstrument. Det er tostrenga, og ein held instrumentet mellom knea og spelar det med boge. Resonanskassa er trapesforma.

Instrumentet blei ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv i 2003.

Konstruksjon 
Ein tradisjonell morin khuur skal ha to strengar, ein med 130 hår frå ein hingst og den andre strengen av 105 hår frå ei hoppe. I nyare tid er dei som oftast laga av nylonstrengar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Morin khuur» frå ,  den 18. september 2023.

Bakgrunnsstoff

Strykeinstrument
Mongolsk kultur
Immateriell kulturarv
Georg Büchner

Karl Georg Büchner () var ein tysk forfattar som trass den tidlege døden sin blir han rekna som ein av dei viktigaste politiske forfattarane under Vormärz.

Liv og virke

Bakgrunn 
Karl Georg Büchner voks opp i Darmstadt, og studerte medisin ved Universitetet i Strasbourg frå 1831. Her budde han hos ein av professorane, Johann Jakob Jaeglé. Etter kort tid blei Büchner hemmeleg forlova med dottera til Jaeglé, Wilhelmine eller «Minna», og dei heldt saman heilt til Büchner døydde.

Diktar og forfattar 
Det fyrste manus hans, Dantons død, blei skrive og gjeve ut (i ei sterk redigert form) i 1835. Lenz blei skrive same året. I 1836 fullførte han Leonce og Lena og eit medisinskfagleg verk, som han blei tildelt doktorgrad for ved Universitetet i Zurich same året. Han byrja òg på manuset Woyzeck dette året.

2. februar 1837 fekk Georg Büchner tyfus. Han blei sengeliggande fram til 17. februar, då Minna kom for å vitja han. To dagar seinare døydde han, berre 23 år gammal.

Det mest spelte dramaet hans i dag er Woyzeck, som er eit ufullført fragment, og aldri blei oppført i levetida til Büchner. Dramaet kom fyrst ut i 1877. På 1900-talet blei stykket særleg kjent gjennom Alban Berg sin opera Wozzeck frå 1926. Både operaen og originalversjonen høyrer i dag til standardrepertoaret på europeiske scener.

Det einaste stykket som Büchner fekk trykt i si levetid var dramaet Dantons død i 1835, og då i ein nedskoren versjon. Heller ikkje dette blei uroppført før lenge etter at han var død, i 1902

Adaptasjonar av tekstane til Büchner 
Operaen Wozzeck med musikk av Alban Berg vekte mykje oppsikt ved fyrsteoppføringa i 1926, med den nyskapande librettoen sin og tolvtonemusikken komponisten hadde nytta. Han er i dag ein av dei mest spelte operaene frå 1900-talet.

Woyzeck er filmatisert fleire gongar; den mest kjente versjonen er truleg Werner Herzog sin frå 1979 med Klaus Kinski i hovudrolla.

Büchner blir rekna av Arbeitsgemeinschaft Orte der Demokratiegeschichte for å vera blant dei 100 viktigaste personane som i løpet av dei siste 200 åra har bidratt til danninga av demokratiet i Tyskland.

Verk 

 Der Hessische Landbote, politisk pamflett, 1834  (saman med Friedrich Ludwig Weidig)
 Dantons Tod, drama, 1835
 Lenz, fortelljng, 1835
 Leonce und Lena, komedie, 1836
 Woyzeck, drama, 1837
 Pietro Aretino drama (tapt)

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Georg Büchner» frå ,  den 18. september 2023.  

Tyske dramatikarar
Tyske forfattarar
Forfattarar frå 1800-talet
Hansjörg Kunze

Hansjörg Kunze () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Rostock som representerte Aust-Tyskland i langdistanseløp.

Kunze sette europarekord på 5 000 meter i Rieti 9. september 1981. Med livsbeste 13.10,4 slo han samstundes Henry Rono frå Kenya, ein løpar som hadde dominert på distansen. Sidan tok Kunze bronsemedaljen i milløpet under VM i friidrett 1983, etter ein heseblesande innspurt der Alberto Cova kneip gullmedaljen og Werner Schildhauer sølvmedaljen. Fire år seinare vann Kunze i Roma på ny bronsemedaljen på 10 000 m i verdsmeisterskap. Sommaren 1988 sette han personleg rekord på mila med 27,26,0, oppnådd i Bislett Games i Oslo. Under Sommar-OL 1988 i Seoul sikra han seg enno ein bronsemedalje, då på 5 000 meter.

Kjelder

World Athletics
Denne artikkelen bygger på «Hansjörg Kunze» frå ,  den 18. september 2023.  

Tyske langdistanseløparar
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Aust-Tyskland
Hermann Broch

Hermann Broch () var ein austerriksk forfattar som blir rekna som ein av dei store modernistane.

Liv 
Broch var fødd i ein velståande jødisk familie, og arbeidde ei tid i tekstilfabrikken til familien, medan han skreiv på fritida. Han konverterte til katolisismen i 1909. 

Han var kjend med mellom anna Robert Musil, Rainer Maria Rilke, Elias Canetti og Franz Blei. Han byrja  karrieren sin om heiltidsforfattar fyrst i 40-årsalderen, etter å ha selt familieføretaket i 1927.

Broch blei fengsla då dei tyske nazistane annekterte Austerrike i 1938, men ei rørsle leda av vennene hans – mellom dei James Joyce – lykkast i å få han fri så han kunne emigrera; fyrst til Storbritannia og sidan til USA.

Verk 
Storverket hans Der Tod de Vergil, som han byrja skriva då han sat i konsentrasjonsleir, blei fyrst gitt ut i USA i engelsk omsetjing i 1945. Denne store, vanskelege romanen, der røyndom og hallusinasjon, poesi og prosa er sammanvovne, handlar om dei siste timane av livet til den romerske diktaren Vergil i Brindisi hamn, der han har selskap av Augustus, avgjerda hans om å brenna eposet Aeneiden, frustrasjonen over keisaren, og den endelege forsoninga hans med lagnaden sin.

Andre viktige verk av Broch Die Schlafwandler (1930-1932) og Die Schuldlosen, (1950). Die Schlafwandler er ein trilogi sett saman av Pasenow oder die Romantikk (1932) som utspelar seg 1888, Esch oder die Anarchie som utspelar seg i 1903 og Huguenau oder die Sachlichkeit som utspelar seg i 1918. Trilogien er blitt hylla av mange kritikkar. Broch skriv på ein lett, leikefullt slingrande måte, trass den filosofiske innfallsvinkelen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Hermann Broch» frå ,  den 18. september 2023.  

Tyskspråklege forfattarar
Austerrikske forfattarar
Forfattarar frå 1900-talet
Folk frå Wien
Homofon

Homofon er to eller fleire ord med ulikt opphav og ulik tyding som har lik uttale, men kan ha ulike skriveformer. Ein homofon er ei form for homonym.

I nokre norske dialektar er det mogleg å skilja visse homofonar på tonelaget (gjerne og jernet) eller ved ylike uttale, der til dømes kjøre og tjøre har distinkt forskjell på deler av Nordvestlandet, der t-en i tjøre er markant.

Nokre norske homofonar er:

jul og hjul
vert, verdt, vært og hvert
har og hard
kjære og tjære
gjerne, hjerne
vinn og vind

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Homofon» frå ,  den 18. september 2023.  

Lingvistikk
Ny-Ålesund By- og Gruvemuseum

Ny-Ålesund By- og Gruvemuseum er eit museum i Ny-Ålesund på Svalbard. Museet, som er lokalisert i den gamle butikken frå 1917, blei opna i 1989. Museet er ubetent og er ope heile døgnet.

Blant utstillingane er polarferdene til Roald Amundsen i 1920-åra, kvardagslivet fram til nedlegginga av gruvedrifta, eit tannlegekontor og ein rekonstruert gruvegang. Museet omfattar også ein innreidd gruvearbeidarbustad frå byrjinga av 1960-åra.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ny-Ålesund By- og Gruvemuseum» frå ,  den 18. september 2023.

Bakgrunnsstoff 

Ny-Ålesund
Museum på Svalbard
Museum skipa i 1980-åra
Kulturminne på Svalbard
Nordpolhotellet

Nordpolhotellet er eit nedlagt hotell i Ny-Ålesund på Svalbard og er eigd av Kings Bay AS. Hotellet opna i 1936 på grunn av auka turisttrafikk i området i ei bygning som blei reist som bustadbrakke i 1919. Hotellet stengde tre år seinare, same år som utbrotet av andre verdskrigen. Hotellet blei etter andre verdskrigen brukt som messe for gruvearbeidarane. Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) tok opp att drifta av hotellet i sommarsesongen 1965, men etter 1966-sesongen blei drifta lagd ned på grunn av tap. Bygget fungerer i dag som forlegning for besøkjande forskarar, men har av historiske årsaker behalde namnet «Nordpolhotellet»

Bygget blei pussa opp for 6,5 millionar kroner i 1998 og blei opna i 15. august same år av kulturminister Anne Enger Lahnstein.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nordpolhotellet» frå ,  den 18. september 2023.

Bakgrunnsstoff 
 

Ny-Ålesund
Hotell i Noreg
Kulturminne på Svalbard
Byggverk på Svalbard
Flatholmen i Fitjar

Flatholmen er ein holme i Fitjar i Vestland fylke, mellom Ivarsøy, Skatholmen og Gloppholmen. Holmen er veglaus.

På Flatholmen var det til tider husmannsplass under Engesund iallfall sidan tidleg på 1700-talet. Ved folketeljinga i 1900 budde det 11 personar her.

Det finst òg ein annan holme med namnet Flatholmen lenger vest i Fitjar, ved Tranøy og Torsdagsøy. Denne holmen har ikkje vore busett.

Kjelder

 

Øyar i Fitjar
Fitjarøyane