kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Totalitarisme

Eit totalitært regime, eller totalitarisme, er ei styreform der regimet prøver å kontrollere flest mogleg personlege, økonomiske og politiske aspekt av livet til befolkninga.

Benito Mussolini var den første til å bruke omgrepet totalitært med ei positiv vinkling for å beskrive sitt eige diktatur. Eit kjenneteikn for totalitarisme er statens totale krav på statsborgarane sine. 

Eit totalitært system skil seg dermed ikkje berre frå demokratia, men òg frå autoritære system, ved at det ikkje berre slår ned på opposisjonelle rørsler, men også krev aktiv og positiv oppslutning om regimet både i det private og det offentlege livet. Formålet vil dermed vere å gjennomføre store endringar i heile samfunns-strukturen, og ikkje berre å halde på makta. 

Totalitære system har vore tufta på ulike ideologiar og målsetjingar, til dømes:

 å restrukturere samfunnet for å innføre eit heilt nytt økonomisk system, som under kommunismen generelt og stalinismen og maoismen spesielt
 å institusjonalisere rasisme, som under nazismen
 å reformere den menneskelege naturen gjennom fundamentalistisk religionsutøving, som til dømes under talibanstyret i Afghanistan
 å vinne herredøme over andre statar, som til dømes nazismen og stalinismen gjorde

Verktøya som makthavarane nyttar i slike regime er hemmeleg politi, propaganda og undertrykking av all open kritikk mot regimet, ofte gjennom terror. Formålet vil ofte vere å få alle til å underkaste seg éin ideologi, eitt parti eller éin leiar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Totalitarisme» frå ,  den 27. desember 2007.  

Styresett
Politiske ideologiar
Børskrakket i 1929

Børskrakket i 1929, også kjent som den svarte torsdagen, er eit av dei mest kjende børskrakka i historia. Krakket er også kjent som den svarte tysdagen, noko som viser til tysdagen i veka etter at krakket starta, då det var den dagen panikken braut ut for alvor og «alle» prøvde å selje seg ut av aksjemarknaden samtidig. Børskrakket på Wall Street i 1929 kom etter ein lang oppgangsperiode i amerikansk økonomi, og innleidde den store depresjonen på 1930-talet.

Hendingar 
Den 3. september 1929 sette børsen i USA ny rekord med 381,17 poeng. Etter denne toppen gjekk det nedover, kursen gjekk ned totalt 17 % i løpet av den neste månaden. I dei første vekene av oktober gjekk kursane først opp, før dei igjen gjekk nedover. Den svarte torsdagen viser til torsdag 24. oktober 1929, ein dag der totalt 12,9 millionar aksjar bytta eigar. Tysdag 29. oktober 1929 vart i ettertid kalla den svarte tysdagen, og rekordmange 16 millionar aksjar bytta eigar denne dagen. Denne rekorden vart ikkje slått før i 1969. I første omgang vart botnen nådd 13. november 1929 med 196,8 poeng. Børskursen auka noko i løpet av 1930, men i 1931 gjekk det nedover, botnen vart nådd 8. juli 1932 med 41,22 poeng. Børsen hadde dermed falle med 89 % sidan toppen i 1929.

Børskrakket utløyste ei internasjonal økonomisk krise med massearbeidsløyse i mange land. Dette fekk òg store politiske konsekvensar mange stader.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Børskrakket i 1929» frå ,  den 28. desember 2007.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikansk historie
Økonomisk historie
Hendingar i 1929
Månane til Mars

Marsmånane er dei to naturlege satellittane til planeten Mars, Phobos og Deimos, som sannsynlegvis er innfanga asteroidar. 

Sett i frå eit område nær ekvator på Mars, vil ei full Phobos-skive sjå omtrent éin tredjedel så stor ut som ein fullmåne her på jorda. Phobos-skiva har ein vinkeldiameter på mellom 8' (stigande) og 12' (høgst på himmelen). Den vil sjå mindre ut når observatøren er lengre borte frå Mars’ ekvator, og er usynleg frå iskalottane av di den alltid er under horisonten. Deimos ser meir ut som ei lys stjerne eller ein planet for ein observatør på Mars, litt større enn det Venus verkar på jorda; vinkeldiameteren er på omtrent 2'. I samanlikning er vinkeldiameteren til sola på Mars omtrent 21'. Slik er det ingen totale solformørkingar på Mars, sidan månane er for små til å heilt formørka solskiva. Derimot skjer det totale måneformørkingar nesten kvar natt.

Phobos og Deimos sine rørsler over nattehimmelen tar seg ut mykje forskjellig frå dei til vår eigen måne. Phobos står opp i vest og går ned i aust på berre elleve timar, medan Deimos, som er rett utanfor i ein synkron bane, står òg opp i aust, men går ned sakte. Trass i ein omløpsperiode på 30 timar, brukar Deimos 2,7 dagar på å gå ned i vest.

Begge månane har bunden rotasjon og vender alltid den same sida mot Mars. Sidan Phobos kretsar rundt Mars fortare enn planeten sjølva roterer, vil tidvasskrefter sakte men sikkert redusera baneradiusen. Ein gong i framtida vil Phobos nå roche-grensa og bli brekt opp i bitar av desse tidvasskreftane. Fleire «snorer» av krater på marsoverflata, inklinerte meir frå ekvator dess eldre dei er, hintar til at det har eksistert fleire små marsmånar tidlegare i historia; og at marsoverflata i ein heilskap har flytta seg mellom desse hendingane. I motsetning til Phobos, går Deimos i bane langt nok unna Mars til at baneradiusen blir stadig større, det same som skjer med jordas måne. 

Begge satellittane blei oppdaga i 1877 av Asaph Hall, og fekk namn etter figurane Phobos og Deimos som i gresk mytologi følgde faren sin, krigsguden Ares, i strid. Ares var kjend som Mars for romarane.

Det har blitt gjort søk etter fleire satellittar. Nyleg søkte Scott S. Sheppard og David C. Jewitt gjennom nesten heile hill-sfæren til Mars for småmånar. Spreidd lys frå Mars ekskluderte dei inste få bogeminutta der Phobos og Deimos held til. Inge nye satellittar blei funne. Søket kunne finna objekt ned til 0,09 km ved ein albedo på 0,07.

Banedetaljar

Sjå òg 
 dei naturlege satellittane til Jorda · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun
 namngjeving av naturlege satellittar

Fotnotar 

Mars
Sondrio

Sondrio (latin Sundrium, lombardisk Sùndri, romansk Sunder) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Sondrio i regionen Lombardia og har om lag 20 000 innbyggjarar. Byen ligg nord i regionen midt i Valtellina.

Historie

Området rundt Sondrio var busett alt i antikken av ligurarar og frå 400-talet fvt. av keltarar. Sondrio vart grunnlagd av langobardar der det tidlegare hadde vore ein romersk militærleir. På deira språk tydde Sundrium «eksklusive eigedom» og refererte til innbyggjarane sin status som frie menn (arimanni).

Etter fallet til det lombardiske kongedømet i Italia vart Sondrio ein del av Det tysk-romerske riket. Capitanei av Vizzola, som kontrollerte mykje av Valtellina tok byen frå Henrik II i 1040. Frå 1310 til 1335 vart byen involvert i striden mellom Welf og Ghibellini i den nærliggande byen Como, og krigen mot Milano. Etter å ha stått imot fleire åtak frå Como i 1335 vart Sondrio og Valtellina ein del av Visconti-familien og Milano.

Frå andre halvdel av 1500-talet til 1700-talet vart Sondrio styrt av Tre Leghe Grigie i Graubünden, som hovudstad i Valtellina. Etter reformasjonen var Sondio åstad for kraftige kampar mellom dei katolske innbyggjarane i Valtellina og dei protestantiske innbyggjarane i Graubünden. I 1620 tok innbyggjarane leia av Giacomo Robustelli livet av 180 protestantar og erklærte sjølvstende for Valtellina.

Etter napoleonskrigane, der Sondrio vart ein del av Den cisalpinske republikken kjempa Sondrio tappert med det austerrikske Kongedømet Lombardia-Venetia for sjølvstendet sitt.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Sondrio» frå ,  den 29. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Lombardia
Byar i Italia
Snøkrabbe

Snøkrabbe (Chionoecetes opilio) er utbreidd i Stillehavet frå Japan til Beringstredet og i Atlanterhavet frå Cape Cod til Vest-Grønland. Krabben er òg funnen i Barentshavet, første registrering var i 1996. Krabben har formeira seg kraftig, og russiske teljingar tyder på at snøkrabben kan vere like talrik som kongekrabben. Det latinske namnet tyder 'snøgjetar'. 

Snøkrabben er ein viktig kommersiell art. Den canadiske fangsten var på 105 000 tonn i 2002, medan den grønlandske fangsten var på 12500 tonn.

Levesett 
Snøkrabben er botnlevande og finst både på leire, sand og hardbotn. Unge individ og hoer finst stort sett på grunnare vatn enn hannane. Dei lever av ymse botndyr som til dømes andre krepsdyr, muslingar, slangestjerner, børstemakk og kråkebollar.

Paringstida er tidleg på våren eller seint på vinteren. Hokrabbar går med utrogn i om lag eit år, og dei klekker rett før neste paring. Larvane lever i dei frie vassmassane i nokre månadar før dei går over til å leva på botnen tidleg på hausten.

Krabben veks sakte; det tek 8-9 år frå klekking til krabben vert stor nok til å nyttast kommersielt. Han veks ved skalskifte, og det tek 3-6 månadar før skalet vert hardt etter dette. Små krabbar skiftar skal årleg, medan større individ ofte kan gå opptil to år med same skal.

Både hjå hannar og hoer stoppar veksten etter det siste skalskiftet. Det er ved dette tidspunktet dei vert kjønnsmogne. Hannar er då mellom 58 og 165 mm breie, medan hoer er frå 50 til 100 mm. Krabbane kan leva i opp til 5 år etter det siste skalskiftet. Gamle krabbar er oftast lite aktive og i særs liten grad viktige i fangstane. Ein reknar at hannkrabbar er tilgjengelege for kommersielt fiske i ein 3-4 år etter at dei vert kjønnsmogne.

Snøkrabbe i Barentshavet 
Dei første funna av snøkrabbe i Barentshavet vart i 1996 ved Gåsbanken aust i Barentshavet. Fram til 2000 registrerte russiske forskarar totalt 19 funn av snøkrabbar av båe kjønn, alle i dei austlege delane av området. Mellom individa var det òg hoer med rogn.

Det er usikkert korleis krabben har kome seg til Barentshavet, men ein reknar med at hovudårsaka er ballastvatn frå tankskip. Fleire naturvernorganisasjonar har kravd internasjonale avtalar om ballastvatn for å hindra framande artar i å spreie seg.

Russiske forskarar har rekna bestanden i den russiske delen av Barentshavet til om lag 1 million vaksne individ.

Kjelder 
 Ny krabbeart truer Barentshavet - NRK Troms og Finnmark
 Snøkrabbe – registreringer av arten i Barentshavet. Havforskingsinstituttet 
 Wikipedia på engelsk
 Artsdatabanken

Bakgrunnsstoff 
 

Krabbar
Solrenning

Solrenning eller soloppgang er når den øvre randa av sola er synleg over synsranda på om morgonen. Langs same breiddegrad vil tida for solrenninga finne stad fire minutt seinare for kvar lengdegrad vestover og fire minutt tidlegare for kvar lengdegrad austover.

I Noreg er det seinaste tidspunktet for solrenning første eller andre juledag – klokka 09:20 i Oslo, klokka 09:46 i Bergen og klokka 10:02 i Trondheim.  I Tromsø renn ikkje sola før 16. januar.

Det tidlegaste tidspunktet for solrenning i Noreg er omkring 19. juni, då renn sola klokka 03:53 i Oslo, klokka 04:09 i Bergen og klokka 03:02 i Trondheim (klokkeslett etter sommartid).

Sjå òg
Grøne flekkar
Himmel
Soleglad
Aurora
Usjas

Kjelder
Almanakk for Noreg 2008 ISBN 978-82-05-36607-7

Bakgrunnsstoff

Periodiske fenomen
Morgon
Vårteikn
Jordfenomen
Solfenomen
Tider av døgnet
Daglege hendingar

it:Aurora (giorno)
nl:Zonsopgang
Macerata

Macerata  er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Macerata i regionen Marche og har om lag 40 000 innbyggjarar.

Det historiske sentrumet ligg på ein ås, og det går ein heis mellom gamlebyen og den moderne byen.

Matematikaren, jesuittpresten og kinamisjonæren Matteo Ricci (1552-1610) vart fødd i Macerata.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Macerata» frå ,  den 30. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Marche
Byar i Italia
Johannes Gjerdåker

Johannes Gjerdåker, (), var ein norsk historikar, filolog, poet og omsetjar frå Voss.<ref>David Aasen/Det Norske Samlaget: Gjendiktaren - Johannes Gjerdåker (1936-2020) - Klassekampen 8. mai 2020</ref> 
 
Gjerdåker studerte ved Universitetet i Oslo, dreiv sitt eige Vestanbok forlag, skreiv lokalhistoriske bøker, bygdebøker og bedriftssoger og gav ut ei rad attdiktingar. Gjerdåker var målmann, gav ut skrifter av Ivar Aasen og var lenge fast spaltist i Avisa Hordaland. Han skreiv òg mange innlegg i Dag og Tid og andre aviser og tidsskrift.

Han omsette òg Beatles' «When I’m Sixty-Four» for Ivar Medaas og Joni Mitchells «Both sides now» for Herborg Kråkevik.

Til 70-årsdagen hans i 2006 vart han tileigna eit festskrift. Vennen Nils Ryum hadde også omsett William Goldings Arvtakerne som ei gåve til jubilanten. 

 Eit utval bøker 
 Skot på gamal stuv (diktsamling, 1978)
 Balladen om Reading fengsel og andre dikt frå engelsk (gjendikting, 1980)
 Arbeidet i bygdene (lokalhistorie, 1980)
 Postvegane i Hordaland. Vegbygging og bruk av vegane. Med kart og turframlegg (1989)
 Ålmenn soge for Voss. Frå 1800 til vår tid. Band I (lokalhistorie, 1990)
 Ålmenn soge for Voss. Frå 1800 til vår tid. Band II (lokalhistorie, 1991)
 Dikt og songar (gjendikting av Robert Burns, 1996)
 Ruba'iyat (gjendikting av Omar Khayyam, 1997), 2. utg. (2012)
 Dikt og songar, andre samling (gjendikting av Robert Burns, 1998)
 Mjølk av Paradis. Engelsk og skotsk lyrikk frå Thomas Gray til John Clare (gjendikting, 2000)
 Stølar i Vossafjell (2001)
 Odar av Horats (gjendikting, 2001).
 Odar av Horats, andre samling (gjendikting, 2005)
 Dei greske gudane og lagnaden (gjendikting av Friedrich Schiller, 2010)
 Svar på brev frå Helga (omsetjing av boka til Bergsveinn Birgisson, 2012)
 Glimesteinar frå islandsk visetradisjon (gjendikting, 2017)
 Gjendiktingar (samling, 2023)

 Prisar og utmerkingar 
Han fekk i 1996 Bastianprisen for gjendiktinga av Robert Burns sine Dikt og songar og fekk Melsomprisen i 1999. I 2005 fekk han Kritikarprisen for beste omsetjing (for Odar av Horats, andre samling.) Han fekk Voss kommunes kulturpris i 1992, og i 2001 fekk han Hønnørprisen'' frå fondet til Halldor O. Opedal.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Johannes Gjerdåker hjå Nasjonalbiblioteket.
 «Johannes Gjerdåker» av Eivind Myklebust på Allkunne
 
 

Norske lyrikarar
Norske omsetjarar
Norske filologar
Norske lokalhistorikarar
Vinnarar av Melsom-prisen
Vinnarar av Kritikerprisen
Forfattarar frå Hordaland
Folk frå Voss
Målfolk
Vinnarar av Bastianprisen
Novara

Novara (Nuara på ein lokal dialekt av vestlombardisk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Novara i regionen Piemonte og har om lag 104 388 innbyggjarar. Byen ligg 38 km vest for Milano og er den nest største byen i Piemonte etter Torino, som ligg 95 km unna. Vegane mellom Milan og Torino, og mellom Genova og Sveits går gjennom byen. Novara ligg ved elvane Agogna og Terdoppio.

Historie
Novara vart grunnlagd i antikken av romarane. Namnet er bygd opp av Nov, som tyder «ny», go Aria, som er namnet innbyggjarane i Gallia Cisalpina nytta om området. 

Byen låg ved vegen mellom Vercellae (Vercelli) og Mediolanum (Milano). Etter at byen vart øydelagd i 386 av Magnus Maximus for å ha støtta rivalen Valentinian II, vart han bygd opp att av Theodosius. Etter dette vart han plyndra av Radagaisus (i 405) og Attila (i 452).

Under langobardane vart Novara eit hertugdøme og under Karl den tjukke eit grevskap. Novara vart ein fri keisarby, men i 1110 vart han erobra av Henrik V og øydelagd. I 1167 vart han derfor med i Det lombardiske forbundet mot keisaren. Mot slutten av 1100-talet aksepterte han vern hos Milano og kom i praksis under Visconti sitt styre og seinare Sforza. I slaget ved Novara i 1513 forsvarte sveitsiske leigesoldatar Novara for Sforza-familien i Milano og sende bort dei franske troppane som omleira byen. Dette enda den franske invasjonen i Italia i Cambraiforbundskrigen. 

I 1706 vart Novara, som Filippo Maria Visconti lenge hadde lovd bort til Amadeus VIII av Savoie, okkupert av troppar frå Savoie. Med freden i Utrecht vart byen, i lag med Milano ein del av Habsburgmonarkiet. Etter okupasjonen av byen i 1734 gjekk Novara over til Huset Savoie året etter. 

Etter at Napoleon invaderte Italia vart Novara hovudstad i departementet Agogna, men kom tilbake til Savoie i 1814. I 1821 var han åstad for eit slag mellom Kongedømet Sardinia sine troppar mot fridomsstyrkane til Piemonte. I det større slaget ved Novara i 1849 vart den sardiske hæren slått av den austerrikske hæren til feltmarskalk Joseph Radetzky von Radetz. Dette nederlaget førte til at Karl Albert av Sardinia abdiserte og til at byen delvis vart okkupert av austerrikarane. Nederlaget til sardinarane vert ofte rekna som byrjinga på samlinga av Italia. 

Ein resolusjon i 1859 oppretta provinsen Novara, som då inkluderte det som i dag er provinsane Vercelli, Biella og Verbano-Cusio-Ossola.

Novara hadde 25 000 innbyggjarar i 1861, men industrialiseringa på 1900-talet auka innbyggjartalet til over 100 000 i 1981. Folketalet har endra seg lite i tida etter. 

Den truleg mest kjende personen fra Novara i moderne tider var Oscar Luigi Scalfaro, tidlegare president i Italia og italiensk senator på livstid. Scalfaro vart fødd i Novara i 1918.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Novara» frå ,  den 31. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 

 
 Turisme i Novara

Byar i Piemonte
Byar i Italia
Sinistra Democratica

Sinistra Democratica (SD) er eit demokratisk sosialistisk italiensk politisk parti. 

Partiet blei grunnlagt den 5. mai 2007 av tidlegare medlemer av Democratici di Sinistra (DS) med Fabio Mussi og Gavino Angius i spissen. Desse forlet sistnemnde parti etter at det blei vedteke at dette partiet skulle nedleggjast og slåast saman med sentrumspartiet Democrazia è Libertà - La Margherita, i det dei saman skulle danne Partito Democratico. 

Blant dei som har slutta seg til Sinistra Democratica er ein statsråd, (Fabio Mussi), 4 medlemer av Europaparlamentet (Giovanni Berlinguer, Claudio Fava, Pasqualina Napoletano og Giulietto Chiesa), 12 senatorar og 21 frå deputertkammeret. Parlamentarikarane som har etablert seg som ei sjølvstendig gruppe i parlamentet held fram med å støtte den regjerande sentrum-venstre-koalisjonen under leiing av Romano Prodi. 

Leiande medlemer har uttrykt at meir enn eit politisk parti, så er Sinistra Democratica ei rørsle med mål om å samle heile venstresida i Italia, frå Rifondazione Comunista til Socialisti Democratici Italiani.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Official website

Italienske politiske parti
Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Skipingar i 2007
MESSENGER

MESSENGER (akronym for MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry, and Ranging) var ein NASA-sonde skoten opp 3. august 2004. Han gjekk i bane kring Merkur mellom 17. mars 2011 og 30. april 2015, då han var tom for drivstoff og styrta inn i Merkur på eit venta tidspunkt. Romsonden karaktiserte den mineralske samansetninga til merkuroverflata, den geologiske historia til planeten, naturen til magnetfeltet, storleiken på og forholda i planetkjernen, leita etter flyktige stoff ved polområda og studerte naturen til eksosfæren og magnetosfæren over ein periode på meir enn fire år. Ferda var den første til Merkur på over 30 år - den førre ferda til Merkur var Mariner 10, som avslutta oppdraget ved Merkur i 1975.

Namnet til sonden kjem av at guden Merkur, som var opphavet til Merkur sitt namn, var dei romerske gudane sin bodbringar.

Fyrste nærpassering 
Den 14. januar 2008 fann Mercury Flyby 1 stad med ein minsteavstand på 200 km. Under passeringa vart område som hittil var ukjente fotografert. I tillegg vart det òg tatt UV- og IR-skanningar og lasermålingar.

Viktige datoar 
 3. august 2004: oppskyting frå Jorda
 2. august 2005: passering av Jorda
 24. oktober 2006: passering av Venus
 5. juni 2007: andre passering av Venus
 14. januar 2008: fyrste nærpassering av Merkur
 6. oktober 2008: andre nærpassering av Merkur
 29. september 2009: tredje nærpassering av Merkur 
 18. mars 2011: baneinnsetjing

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Merkursondar
Discovery-programmet
Fascistpartiet i Italia

Fascistpartiet i Italia, formelt kalla Det Nasjonale Fascistiske Partiet (Partito Nazionale Fascista - PNF), var eit italiensk politisk parti, danna av Benito Mussolini, som det politiske uttrykket for fascismen, som tidlegare hadde vore representert av grupper kjende som fasci di combattimento, «kampgrupper». PNF styrte Italia i 21 år, frå 1922 til 1943, på ein totalitær måte. I dag er dette det einaste partiet som eksplisitt er forbode i den italienske grunnlova, "i alle former". I praksis finst det likevel fleire små fascistiske parti i landet, parti som det ikkje er på tale å forby.

Historie 
Partiet vart danna i Roma 7. november 1921, og dette markerte omdanninga av dei paramilitære fasci di combattimento til ein meir einskapleg formasjon (desse fasci hadde vorte danna av Mussolini i Milano 23. mars 1919.)

PNF var viktig for å gje retning til og popularisere støtte til Mussolini sin ideologi. I dei første åra, var det grupper innanfor PNF kalla «Svartskjorter» som bygde ein maktbasis gjennom valdelege åtak på sosialistar og institusjonane deira i den rurale Po-dalen, slik at dei fekk støtte frå godseigarane. 

PNF var hovudinstrumentet i forsøket på statskupp 28. oktober 1922, «Marsjen mot Roma». Sjølv om kuppforsøket ikkje gjorde at PNF fekk makta direkte, førte det til ein avtale mellom Mussolini og kong Viktor Emmanuel III som gjorde Mussolini til regjeringssjef i Italia. 

Etter å ha endra vallovene drastisk, vann PNF det høgst kontroversielle valet i april 1924. Lover vedtekne i 1928 gjorde PNF til einaste lovlege parti i landet, ein situasjon som varte til 1943. 

Partiet vart oppløyst då Mussolini vart arrestert etter kuppet i det Store Fascistiske Rådet 24. juli 1943.Partiet vart så offisielt forbode av Pietro Badoglio si regjering 27. juli same året. 

Etter at Nazi-Tyskland fekk Mussolini fri først i september, vart PNF gjenoppliva som Partito Fascista Repubblicano - PFR, Det Republikanske Fascistiske Partiet 13. september, då som det einaste godtekne partiet i Den Italienske Sosiale Republikken (Salo-republikken) under nazivern i Nord-Italia. PFR forsvann med Salo-staten då Mussolini vart avretta av italienske partisanar i april 1945.

Kjelder 

Tidlegare italienske politiske parti
Fascisme
Høgreekstreme politiske parti
Italiensk historie
Skipingar i 1921
Nedleggingar i 1943
Georges Sorel

Georges Sorel, (), var ein fransk filosof og teoretikar omkring revolusjonær syndikalisme.

Filosofi
Sorel sin filosofi omhandlar teorien om myten som motiverande kraft. Dette gjeld både religiøse mytar om himmel og helvete, og arbeidarane sine mytar om revolusjon og generalstreik. Sorel kalla desse «myten om siger» og fellestrekket for desse mytane var at dei fungerte som samlande for gruppa, og motiverte til handling. 

Sorel meinte også at vald var ei samlande kraft, og da spesielt den valden som kjem i etterkant av store streikar, altså revolusjonær vald mellom politi og arbeidarar. Utfallet av valden er ikkje viktig i Sorel sine augo, berre det at revolusjonær vald finn stad. 

Sorel argumenterte mot dei sosialistiske partia som gjekk i det parlamentariske systemet, da han meinte at parlamentarismen var borgarskapet sin arena, og at dei sosialistiske og revisjonistiske partia var borgarskapet sine reiskapar for å avvæpne og passivisere arbeidarane. Sorel mislikte også dei store fagforeiningane, han ville at arbeidarane i staden burde organisere seg i mindre fagforeiningar - eller syndikat - med lokal forankring i arbeidsplassen. 

I motsetning til marxistane meinte ikkje Sorel at religion nødvendigvis var ein undertrykkjande og passiviserande faktor. Religion kunne brukast som motiverande myte på lik linje med myten om generalstreik og revolusjon.

Georges Sorel sin filosofi har spela ei rolle for utviklinga av fascistisk teori og ideologi, særleg for venstrefløya av dei fascistiske partia.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Cahiers Georges Sorel - Mil neuf cent. Revue d'histoire intellectuelle
 Georges Eugène Sorel, 1847-1922 
 Georges Sorel and Syndicalism  

Sorel, Georges
Sorel, Georges
Sorel, Georges