kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Hartmut Briesenick

Hartmut Briesenick () var ein tysk friidrettsutøvar frå Luckenwalde i forbundslandet Brandenburg. Han tevla i kulestøyt, der han representerte Aust-Tyskland. Briesenick vart europameister i kulestøyt i 1971 og 1974, samt vinnar av bronsemedaljen under OL i München 1972. Hans personlege rekord i øvinga var på 21,67 meter.

Aktiv
Briesenick vart austtysk meister i kulestøyt 1970, 1971, 1973 og 1974. Allereie i 1970 fekk han notert 20,55 m, då han på seinsommaren i Stockholm vann kule-tevlinga under finalen Europacupen for landslag med ein meters margin til andremann. Resultatet var det beste i Europa det året, ni centimeter bak den årsgamle europarekorden til landsmannen Hans-Peter Gies.

I juni 1971 tok Briesenick over europarekorden, fyrst då han 6. juni nådde 20,69 m i Aust-Berlin. Seks dagar seinare støytte han så kula 21,00 meter i Torino, under ein fire-landskamp mellom Italia, Aust-Tyskland, Noreg og Romania. Den 13. august forbetra han rekorden enno ein gong, til 21,08 m, då han vann EM-gull med stor margin til landsmannen Heinz-Joachim Rothenburg. Denne europarekorden stod berre i femten dagar, til nettopp Rothenburg presterte 21,12 m under ein tre-landskamp i Moskva. 

Briesenick tok tilbake europarekorden 25. august 1972. Han støytte kula 21,54 m og var største favoritten til å vinne gull i kule-tevlinga under dei tilstundande leikane i München. Den 9. september var det klart for olympisk finale, som utvikla seg til ei svært tett og spennande tevling. Polske Władysław Komar slo til med polsk rekord i fyrste omgang; 21,18 m. Ingen av konkurrentane makta å overgå han, George Woods frå USA hamna ein centimeter bak, medan Briesenick fekk bronse med 21,14 m, same lengda oppnådde hans landsmann Gies, som måtte gå medaljelaus frå tevlinga.

Briesinick forbetra europarekorden sin til 21,67 m i 1973. Året etter støytte han som lengst 20,77 m, men lukkast likevel å vinne EM-gull i Roma med 20,50 meter.

Åra 1970-72 vann Briesenick tre år på rad gullmedaljen i kulestøyt under der europeiske innandørsmeisterskapen. Han slutta som aktiv utøvar i 1978, og arbeidde deretter som trenar i SC Dynamo Berlin. Etter DDR-staten gjekk i oppløysing, var han tilsett i firma som laga sportsutstyr.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1971 i Helsingfors: Gullmedalje - 21,08 m, framom Heinz-Joachim Rothenburg (20,47 m)
OL 1972 i München: Bronsemedalje - 21,14 m, framom Hans-Peter Gies (21,14 m)
EM 1974 i Roma: Gullmedalje – 20,50 m, framom Ralf Reichenbach frå Vest-Tykland (20,38 m)

Kjelder

Friidrott-71, Friidrott-72 , Friidrott-73 og Friidrott-75. Hälsingborg.

Denne artikkelen bygger på «Hartmut Briesenick» frå ,  den 20. august 2013.

Bakgrunnsstoff
 IAAF-profil

Tyske kulestøytarar
Europameistrar i friidrett for Aust-Tyskland
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Aust-Tyskland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1972
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1972
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972
William Hyde Wollaston

William Hyde Wollaston () var ein engelsk kjemikar og fysikar som er kjend for å ha oppdaga dei to grunnstoffa palladium og rhodium, og for å ha utvikla ein måte å handsame platinamalm til formbare barrar.

Wollaston praktiserte først som lege og vart i 1793 fellow og i 1806 sekretær i Royal Society. Han oppdaga metalla palladium og rhodium, fann opp kryoforen, camera lucida, goniometer, og han var den første som observerte mørke linjer i solspekteret (fraunhoferske linjer). Han fann opp ein metode å trekkje fine platinatrådar ved å omgi platina med sølv og trekke det heile ut. Sølvet vart sidan etsa vekk i salpetersyre. Slike wollastontrådar med diameter ned til 0,5 μm har store bruksområde i fysikken i dag. 

Geological Society utdeler Wollaston-medaljen til særleg fortente geologar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «William Hyde Wollaston» frå ,  den 20. august 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

William Hyde Wollaston. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 20. august 2013.

Bakgrunnsstoff 

 Rhodium and Palladium: Events Surrounding Their Discoveries 
 
 

Fysikarar på 1800-talet
Kjemikarar på 1800-talet
Elevar ved Gonville and Caius College i Cambridge
Engelske kjemikarar
Engelske fysikarar
Optiske fysikarar
Grunnstoffoppdagarar
Batterioppfinnarar
Medlemmar av Royal Society
Copleymedaljen
Folk frå Dereham
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Royal Medal
Æresmedlemmar av Royal Society of Edinburgh
Palladium
Rhodium
Fysikarar på 1700-talet
Kjemikarar på 1700-talet
Hartmut Losch

Hartmut Losch () var ein tysk friidrettsutøvar frå Angermünde i forbundslandet Brandenburg, som representerte Aust-Tyskland. Han vart europameister i diskoskasting i 1969, tre år tidlegare tok han sølvmedaljen i same øvinga, også då i EM. 192 cm høge og 120 kg tunge Losch var medlem av ASK Potsdam, og døydde i Potsdam.

Aktiv
Losch sette personleg rekord med 58,38 meter i 1964. Han deltok for Tyskland under sommar-OL i Tokyo, og kvalifiserte seg til finalen med eit kast på 56,56 m. I finalen måtte han nøye seg med 52,08 m og ellevteplass. To år seinare kom han på sølvplassen i EM 1966 i Budapest. I ei uvanleg jamn tevling oppnådde han 57,34 m og mangla åtte centimeter på vinnarkastet til landsmannen Detlef Thorith.

Til liks med dei aller fleste andre, samtidige diskoskastarar forbetra Losch den personlege rekorden med fleire meter i desse åra kring 1970. I OL-sesongen 1968 persa han med 62,72 m. Han kasta opp mot den personlege rekorden under dei olympiske leikane i oktober og vart nummer fire i øvinga. I 1969 lukkast Losch å verte europameister i diskos, vinnarkastet i Aten målte 61,82 m. To år seinare forbetra han persen til 63,76 m. I den same sesongen kom han på femteplass i EM i Helsingfors.

Losch heldt fram å forbetre den personlege rekorden, i 1972 til 64,36 m. Men under OL i München var han langt unna å nå finalen. I 1974 kasta han 63,88 m, men kom ikkje med i Aust-Tysklands tropp til EM i Roma.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1964 i Tokyo: Nr 11 – 52,08 m
EM 1966 i Budapest: Sølvmedalje – 57,34 m, bakom Detlef Thorith (57,42 m)
OL 1968 i Mexico by: Nr 4 – 62,12 m
EM 1969 i Aten: Gullmedalje – 61,82 m, framom Ricky Bruch frå Sverige (61,08 m)
EM 1971 i Helsingfors: Nr 5 – 60,86 m
OL 1972 i München: Utslått i kvalifiseringa (56,64 m, nr 22)

Kjelder
Friidrott, ymse årgangar. Hälsingborg
Denne artikkelen bygger på «Hartmut Losch» frå ,  den 20. august 2013.  
 

Tyske diskoskastarar
Europameistrar i friidrett for Aust-Tyskland
Tyske deltakarar under sommar-OL 1964
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1972
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972
Tomasz Majewski

Tomasz Majewski () er ein polsk friidrettsutøvar frå Nasielsk. Han vart olympisk meister i kulestøyt under Sommar-OL 2008 i Beijing og forsvarte meistertittelen under Sommar-OL 2012 i London. Majewskis sette sin personlege rekord på 21,95 m under eit stemne i Stockholm i juli 2009.

Aktiv
Majewski slo seg gradvis inn i verdseliten i kulestøyt frå 2005-sesongen. Under verdsmeisterskapen i 2007 sette han personleg rekord med 20,87 m i finalen og vart nummer fem i øvinga. I dei olympiske leikane i Beijing i 2008 støytte han kula 21,51 m, også det personleg rekord, og vann ein klar siger i tevlinga. Den 25. juli 2009 forbetra han i Barcelona den personlege rekorden til 21,64 m, og få dagar seinare under DN-galan i Stockholm til heile 21,95 m, noko som også var polsk rekord i kulestøyt. Under VM i friidrett 2009 i Berlin landa kula på 21,91 m og gav han sølvmedaljen, 12 centimeter bak USA-amerikanske Christian Cantwell. 

Majewski fekk sølvmedaljen også under EM i friidrett 2010. Her var han slått med minst mogeleg margin av kviterussaren Andrej Mikhnevitsj; 21,00 m mot 21,01 m. Hausten 2010 vart han operert i ei skulder. To år seinare, under Sommar-OL 2012 i London, vart Majewski olympisk meister etter å ha støytt kula 21,89 m. Sigeren kom etter eit tett oppgjer mot den sterke tyskaren David Storl, som vart slått med tre centimeter.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa – 19,55 m
VM i 2005 i Helsingfors: Nr 9 – 20,23 m
EM 2006 i Göteborg: Nr 8 – 19,85 m
VM 2007 i Osaka: Nr 5 – 20,87 m
OL 2008 i Beijing: Gullmedalje – 21,51 m, framom Christian Cantwell (21,09 m)
VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje – 21,91 m, bakom Christian Cantwell (22,03 m)
EM 2010 i Barcelona: Sølvmedalje – 21,00 m, bakom Andrej Mikhnevitsj (21,00 m)
VM 2011 i Daegu: Nr 9 – 20,18 m
OL 2012 i London: Gullmedalje – 21,89, framom David Storl (21,86 m)
VM 2013 i Moskva: Nr 6 – 20,98 m

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tomasz Majewski» frå ,  den 21. august 2013.  
Denne artikkelen bygger på «Tomasz Majewski» frå ,  den 21. august 2013.

Notar

Bakgrunnsstoff

Polske kulestøytarar
Europameistrar i friidrett for Polen
Olympiske meistrar for Polen
Polske deltakarar under sommar-OL 2004
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004
Medaljevinnarar under sommar-OL 2008
Polske deltakarar under sommar-OL 2008
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008
Medaljevinnarar under sommar-OL 2012
Polske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Polske deltakarar under sommar-OL 2016
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016
Zdzisław Hoffmann

Zdzisław Hoffmann () er ein polsk, tidlegare friidrettsutøvar frå Świebodzin. Han tevla helst i tresteghopp, ei øving han vart verdmeister i under det fyrste VM i friidrett, i Helsingfors i 1983.

Aktiv
Hoffmann er særleg kjend for sine prestasjonar VM i friidrett 1983. Etter fjerde omgangen låg han på andreplass, med same lengde, 17,18 m, som favoritten Willie Banks frå USA. I femte omgang la Hoffmann på til 17,35 m og tok leiinga, før han i siste omgangen pynta vinnarresultatet med ytterlegare sju centimeter. For denne prestasjonen vart han kåra til Årets idrettsutøvar i Polen.

Hoffmann var forhindra frå å delta i OL i 1984 i Los Angeles, då Polen og dei andre aust-europeiske landa boikotta arrangementet. Sin personlege rekord på 17,53 meter sette han i Madrid 4. juni 1985. Sidan makta han ikkje å nå dei aller beste lengdene.

Han vart polsk meister i tresteghopp i 1981, 1983, 1984 og 1989. Hoffmann sin personleg rekord i lengdehopp er på 8,09 m, oppnådd i Warszawa i 1983-sesongen.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1980 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa – 15,35 m
VM 1983 i Helsingfors: Gullmedalje – 17,42 m, framom Willie Banks (17,18 m)
VM 1987 i Roma: Nr 12 – 16,58 m

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Zdzisław Hoffmann» frå ,  den 23. august 2013.  
Denne artikkelen bygger på «Zdzisław Hoffmann» frå ,  den 23. august 2013.  
 

Polske tresteghopparar
Verdsmeistrar i friidrett for Polen
Polske deltakarar under sommar-OL 1980
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980
Cracklin' Rosie

«Cracklin' Rosie» er ein song frå 1970 skriven og framført av Neil Diamond for albumet Tap Root Manuscript. Dette var den første songen til Diamond som gjekk til topps på Billboard Hot 100, noko han gjorde i oktober 1970, og den tredjen som selde 1 million eksemplar. Det vart gjennombrotet til Diamond i Storbritannia i 1970 med ein tredjeplass på singellista der. Han nådde òg andreplassen i Australia. 

Singelversjonen gjeven ut av Uni Records i 1970 var i mono, medan albumversjonen på Tap Root Manuscript var i stereo.

Tyding
Songen har ein fengande og dynamisk melodi og arrangement, og teksten ser ut til å handle ei «nattkvinne»:

Oh, I love my Rosie child —
You got the way to make me happy.
You and me, we go in style ...
Cracklin' Rose, you're a store bought woman
You make me sing like a guitar hummin' ...

I røynda er Cracklin' Rosie ein type vin. Diamond høyrte ei soge om indianske canadiarar. Stamma deira hadde fleire menn enn kvinner, så dei einsame mennene sat rundt eit bål og drakk vin i lag - noko som inspirerte han til å skrive songen.

Tittelen har òg vorte tolka som ei feilstaving av ein rosévin som er «crackling», altså sprudlande.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cracklin' Rosie» frå ,  den 25. august 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 

Songar frå 1970
Singlar frå 1970
Neil Diamond-songar
Songar på toppen av Billboard-lista
Songar på toppen av VG-lista
Songar skrivne av Neil Diamond
Edmund Piątkowski

Edmund Piątkowski () var ein polsk, tidlegare friidrettsutøvar frå landsbyen Florentynów. Han vart europameister i diskoskast i 1958, og sette året etter ein verdsrekord i øvinga. I si tid som aktiv var Piątkowski 182 cm høg og vog 95 kg.

Aktiv
Dei polske kastarane lukkast overmåte under EM i friidrett 1958 i Stockholm. Tadeusz Rut vann sleggjekast og Janusz Sidło sigra i spydkast, og i diskoskast vann, særs overraskande, den unge polakken Edmund Piątkowski. Med 53,92 meter slo han bulgararen Todor Artarski med 10 centimeter og russaren Vladimir Trusenjov med 18 cm.

Den 14. juni 1959 slengde Piątkowski i Warszawa diskosen 59,91 meter. Med det sette han verdsrekord og forbetra den seks år gamle rekorden til Fortune Gordien med 63 centimeter.
I olympiaåret 1960 heldt Piątkowski ikkje same nivå som i 1959-sesongen. Han vart nummer fem i OL i Roma med 55,12 meter. 

USA-amerikanaren Jay Silvester slengde den 11. august 1961 diskosen heile 60,56 meter, og fyrste mann som kasta diskosen over 60 meter. Berre fem dagar seinare kasta Piątkowski i Lodz 60,47 meter og sette europarekord. Russaren Trusenjov tok over som europa-rekordhaldar i 1962, og vart også meister i øvinga under europameisterskapen i Beograd. Piątkowski vart nummer i EM med eit lengstekast på 55,13 meter.

Piątkowski vart sjuandemann med 55,81 m under OL-finalen 1964. To år seinare forbetra han sin polske rekord frå 1961 til 61,06 meter. Same året ved europameisterskapen i Budapest kom han som i førre EM på fjerdeplass. Alle medaljane i øvinga gjekk til dei austtyske deltakarane i øvinga; Detlef Thorith, Hartmut Losch og Lothar Milde. Med 56,76 m var Piątkowski 66 cm bak gullmedaljøren og fire centimeter frå bronsevinnaren. I 1967 oppnådde Piątkowski 61,12 meter, hans aller beste som aktiv. Under OL 1968 i Mexico-byen vart han som i førre OL nummer sju.

I perioden 1955-69 vann Piątkowski alle dei nasjonale meisterskapane i diskoskast. Einast i 1956 og 1967 gjekk den nasjonale tittelen til ein annan utøvar.

Piątkowski deltok også i kulestøyt, der han hadde ein personleg rekord på 18,05 m.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1958 i Stockholm: Gullmedalje – 53,92 m, framom Todor Artarski (53,82 m)
OL 1960 i Roma: Nr 5 – 55,12 m
EM 1962 i Beograd: Nr 5 – 55,13 m
OL 1964 i Tokyo: Nr 7 – 55,81 m
EM 1966 i Budapest: Nr 4 – 56,76 m, bakom Lothar Milde (56,80 m)
OL 1968 i Mexico by: Nr 7 – 59,40 m
EM 1969 i Athen: Nr 12 – 53,64 m

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Edmund Piątkowski» frå ,  den 25. august 2013.  
 
Denne artikkelen bygger på «Edmund Piątkowski» frå ,  den 25. august 2013.  
 

Polske diskoskastarar
Polske kulestøytarar
Europameistrar i friidrett for Polen
Polske deltakarar under sommar-OL 1960
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960
Polske deltakarar under sommar-OL 1964
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964
Polske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Marc Chagall

Marc Chagall (), opphavleg Mojsje Zaharovitsj Sjagalov, var ein belarusisk-jødisk ekspresjonistisk målar. Han er særleg kjend for sine mange bilete med motiv frå barndomslandskapet i Belarus, og frå Bibelen, gjerne i reine, skarpe fargar.

Liv og virke 

Chagall var fødd i Vitebsk i dagens Belarus som den eldste av ni sysken, far hans var fiskehandlar. Ein lukkeleg barndom i fattige kår påverka han i hans arbeid livet ut. I 1906 byrja han studere under målaren Jehuda Pen. Året etter flytta han til St. Petersburg der han studerte på det keisarlege kunstakademiet under Nicholas Roerich. Chagall budde i St. Petersburg til 1910.

Etter å ha fått eit namn som målar, flytta Chagall til Paris for å ha kontakt med  kunstnarmiljøa i bydelen Montparnasse. I 1914 vende han tilbake til Vitebsk, der han gifta seg med Bella Rosenfeld som han trefte i 1909. Chagall tok på sitt vis del i den russiske revolusjonen, og det sovjetiske kulturministeriet utpeika han til kommissær for biletkunst i Vitebsk-distriktet. I den tida han var kulturkommissær grunnla han ein kunstskule. Men Chagall kom på kant med aktivistiske, politiske krinsar, og med familien flytta han til Moskva i 1920 og vidare til Paris i 1923.

I 1937 hamna konfiskerte verk av Chagall på den utstillinga Nazi-Tyskland viste i München av såkalla Entartete Kunst. Då Tyskland okkuperte Frankrike under den andre verdskrigen, flykta Chagall frå Paris. Familien gjekk i dekning i Villa Air-Bel i Marseille og fekk hjelp til å flykte gjennom Spania og Portugal av den USA-amerikanske journalisten Varian Fry.

Frå 1941 til 1946 budde Chagall i USA. Han vende deretter tilbake til Europa og slo seg etter kvart ned i landskapet Provence i Frankrike. I denne perioden oppdaga han atter den vitale energien i fargar. Arbeida hans frå denne perioden var inspirert av kjærleik og livsglede med kurva former og figurar. Han byrja også å arbeide med skulpturar, keramikk og farga glas.

Han døydde i Saint-Paul-de-Vence i Provence.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Marc Chagall» frå ,  den 27. august 2013.

Bakgrunnsstoff

Ekspresjonistiske målarar
Russiske jødar
Russiske målarar
Belarusiske målarar
Franske målarar
Jean Dubuffet

Jean Philippe Arthur Dubuffet () var ein fransk målar og bilethoggar. Han er kjend for sine verk i enkle og gjerne irrasjonelle former, noko han sjølv kalla for Art Brut.

Liv og gjerning

Han var fødd og voks opp i Le Havre. I 1918 flytta han til Paris for å gå på Académie Julian, men slutta etter eit halvår for å studere vidare på eigenhand. Han var mykje oppteken av det som hende  i verda, og gav opp kunsten ein periode frå 1924 til 1930, fordi «kunsten var død». Ved sidan av å arbeide i faren sin vinhandel, måla han litt innimellom, inntil han begynte for fullt i 1942. Første separatutstillinga hadde han i 1944. Han nærma seg surrealistane i 1948, og den såkalla patafysikken i 1954.

Påverka av Hans Prinzhorn si bok om kunsten til dei mentalt sjuke, lanserte Dubuffet omgrepet Art Brut på den kunsten som ikkje-profesjonelle outsiderar, som til dømes psykiatriske pasientar, fengselsinnsette og born laga. Han samla sjølv på slik kunst, verk av kunstnarar som Aloïse Corbaz, Alfredo Pirucha og Adolf Wölfli. Sjølv prøvde han å lage sin eigen kunst like uavhengig av normer som Art Brut, slik at arbeida hans framleis verkar primitive og barnlege.

Mange av arbeida hans er måla med oljefargar gjort til ein impasto, ved å sette til sand, tjøre og strå for å gje overflata ein særeigen tekstur. Frå 1962 avgrensa Dubuffet fargebruken til raudt, kvitt, svart og blått, og gjekk over til å nytte polyester til skulpturane som han då måla med vinylmåling. Han eksperimenterte også med musikk, og laga fleire innspelingar i lag med den danske målaren Asger Jorn tidleg på 1960-talet.

Dubuffet døydde i Paris i 1985.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jean Dubuffet» frå ,  den 2. september 2013.  

Franske målarar
Franske bilethoggarar
Kunstnarar frå 1900-talet
Fetsund Lenser

Fetsund Lenser er eit nasjonalt kulturminne, fløytingsmuseum og natursenter ved utløpet av Glomma i Øyeren ved Fetsund i Viken fylke. Fetsund Lenser vart oppretta som tømmersorteringsanlegg i 1861, og vart lagt ned då fløyting av tømmer i Glomma opphørte i 1985. I dag er det ein del av Musea i Akershus.

Ved arbeidarboligen «Vinkelen» ligg tusenårsstaden til Fet kommune, eit flaummerke i form av ein om lag sju meter høg stein med markering av vasstandane under dei største flaumene i Glomma.

Historikk
Tømmerfløyting i Glomma byrja på 1300-talet, men fekk større omfang då oppgangssagene kom på 1500-talet. I byrjinga vart tømmeret i Glomma bunta, «soppa», i Bingen lenser ved Sørumsand. Herfrå vart tømmerflåtene slepte med båtar til dei mange sagbruka langs Øyeren og i Lillestrøm. Då jarnbanebrua i Fetsund kom i 1861, vart Bingen lenser flytta til Fetsund. Ved Bingen vart det etablert ei atterhaldslense der ein kunne sleppe på tømmer etter som det var behov ved Fetsund. 

Fetsund Lenser er i dag freda som det einaste fløytingsanlegget som er att i landet. Det vert tatt vare på som eit eineståande kulturminne og eit levande museum med verkstader for tradisjonelle handverk, kafé og museumsbutikk. Fetsund Lenser ligg i eit vakkert naturområde ved innfallsporten til Nord-Europas største innlandsdelta. I området finst natur- og kultursti.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Fetsund Lenser» frå ,  den 4. september 2013.

Bakgrunnsstoff

 Historiske bilete frå Fetsund Lenser

Museum i Viken
Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg
Kulturminne i Lillestrøm
Byggverk i Lillestrøm
Glommavassdraget
Skipingar i 1861
Olavsrosa
Freda bygg i Viken
Ananas

Ananas (Ananas comosus) er frukta frå ein vekst i ananasslekta i ananasfamilien. Veksten er opphavleg frå Brasil og Bolivia, men er dei siste fem hundreåra spreidd til andre verdsdelar og dyrka der. Namnet «ananas» kjem frå tupi-guarani anānā, anamá eller naná.

Ananasen, som er ei rosettplante, trivst best i 25–30 grader og treng ca. 1000–1500 mm regn per år. Ananasplanta lever i cirka tre år. Når planta er 2–3 år ber ho frukt, sidan visnar ho og døyr. Ananasen har ein frukttype som kallast samansett frukt som er ein diaspore danna av ei stor mengde blomar rundt stamma.

Ananasfrukta vert i kosthaldet nytta i mellom anna dessertar, fruktsalatar, kjøtt- og fiskerettar, salatar og som pizzatopping. For å kunne ete frukta må det taggete skalet og det treaktige partiet i midten, ananasstokken, skjerast vekk. Dette er grunnen til at konservert ananas i skiver ofte har form som ein relativt smal ring med eit stort hol i midten. Ananasfrukta kan vege over to kg. Kolibri er den vanlegaste pollinatøren av ananas.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ananas» frå ,  den 6. september 2013.

Bakgrunnsstoff

Ananasslekta
Tropisk frukt
Tupianske ord og uttrykk
Kulturplantar frå Sør-Amerika
Rens Blom

Rens Blom () er ein nederlandsk, tidlegare friidrettsutøvar frå Munstergeleen som deltok i stavhopp. Han vart verdsmeister i øvinga under 2005-meisterskapen i Helsingfors. Blom er den einaste nederlendaren som har vunne ein gullmedalje i ein verdsmeisterskap i friidrett. Han har den nederlandske rekorden i stavhopp på 5,81 m.

Aktiv
Blom sette personleg rekord med 5,75 m i 2000-sesongen. Han lukkast ikkje å nå finalen i stavhopp under olympiaden same året. Dei neste åra lukkast han ikkje forbetre sin personlege rekord, og vart utslått i kvalifiseringshoppinga under dei store internasjonale meisterskapane. Fyrst i 2004-sesongen svinga han seg over større høgder, og sette i byrjinga av juni månad ny nederlandsk rekord med 5,81 m i Zaragoza, ein rekord som framleis står i 2013. Under OL i Athen 2004 vart han nummer ni.

Stavhoppfinalen under VM 2005 i Helsingfors vart avvikla under vanskelege tilhøve. På ei regnvåt bane overraska Blom stort med å vinne gullmedaljen, ettersom han var den einaste som klarte 5,80 meter.

Frå 2006 var Blom plaga med ulike skadar. Han tevla ein del gjennom 2007-sesongen, men la opp året etter. Blom vart nederlandsk meister i stavhopp sju gongar; 2001-05 og 2007-08.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (5,65 m -nr 15)
VM 2001 i Edmonton: Nr 13
EM 2002 i München: Utslått i kvalifiseringa (5,25 m)
VM i 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (5,60 m -nr 14)
OL 2004 i Aten: Nr 9 – 5,65 m
VM i 2005 i Helsingfors: Gullmedalje – 5,80 m

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rens Blom» frå ,  den 6. september 2013.  
 
Denne artikkelen bygger på «Rens Blom» frå ,  den 6. september 2013.  
 

Nederlandske friidrettsutøvarar
Stavhopparar
Verdsmeistrar i friidrett
Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2000
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000
Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2004
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004