Kenojuak Ashevak

Kenojuak Ashevak, CC ONu RCA (inuktitut ᕿᓐᓄᐊᔪᐊᖅ ᐋᓯᕙᒃ, Qinnuajuaq Aasivak), () var ein leiande figur innan moderne inuittisk kunst.

Liv og familie 
Kenojuak Ashevak blei fødd i ein igoo i inuittleiren Ikirasaq ved sørkysten av Baffinøya. Far hennar, Ushuakjuk, var ein jeger pelshandlar. Mor hennar, Silaqqi, kalla Kenojuak opp etter den avdøde faren sin. Ifølgje denne inuittiske namngjevingstradisjonen ville nå all kjærleiken og respekten han hadde oppnådd i livet overførast til dottera. Kenojuak hadde ein bror og ei syster.

Kenojuak hugsa Ushuakjuk som ein vennlegsinna mann. Faren var respektert som angakkuq (sjaman), og meinte ifølgje Kenojuak å kunne føreseia vêr, gode jaktsesongar og tilmed gjera seg om til ein kvalross. Han skulle også ha evna til å få fisk til å symja til overflata så det blei lettare å fiska. Faren kom i konflikt med kristne konvertittar, og blei drepen av fiendar i ein jaktleir i 1933, då dottera berre var seks år gammal.

Etter drapet på faren flytta Kenojuak med mor si og familien til heimen til mormora, Koweesa, som lærte henne tradisjonelle hanvderk, som preparasjon av selskinn for handel med Hudson's Bay Company og korleis ein kunne laga vasstette klede sydd med sener frå karibu. Ho dreiv også mykje med jakt på fugl, og kom seinare ofte til å avbilda desse dyra i kunsten sin.

Då Kenojuak var 19 arrangerte mor hennar, Silaqqi, og stefaren Takpaugni eit ekteskap for henne med Johnniebo Ashevak (1923–1972), ein lokal inuittisk jeger. Kenojuak var motvillig, har ho fortald, og kasta småstein mot han når han kom nær. Over tid kom ho likevel til å elska han for godheita hans. Han hadde eigne artistiske talent som han utvikla, og dei to samarbeidde av og til om kunstprosjekt. National Gallery of Canada har to verk av Johnniebo, Taleelayo with Sea Bird (1965) og Hare Spirits (1960).

I 1950 kom det ei offentleg helsesyster til den arktiske landsbyen der Kenojuak budde. Ho testa positivt for tuberkulose, og blei sendt mot sin vilje til Parc Savard sjukehus i Québec. Her var Kenojuak i over tre år, frå tidleg i 1952 til sommaren 1955. Ho hadde nett fødd eit barn då ho blei tvangssend til sjukehus, og babyen hennar blei adoptert av ein nabofamilie. Fleire av barna hennar døydde medan ho var på sjukehuset.

I 1966 flytta Kenojuak og Johnniebo til Cape Dorset (Kinngait). Johnniebo døydde av sjukdom i 1972, etter 26 års ekteskap. Året etter at Johnniebo døydde i 1972 gifta Kenojuak seg opp att, med Etyguyakjua Pee; han døydde i 1977. I 1978 gifta ho seg med Joanassie Igiu. Fleire av barna og barnebarna hennar døydde også av sjukdom. Ho fekk 11 barn med den fyrste mannen sin, og adopterte fem til. Sju av barna hennar døydde i barndommen. To døtrer, Mary, Elisapee Qiqituk og Aggeok, døydde i barndommen, og det same gjorde fire søner, Jamasie, adoptivsonen Ashevak, og Kadlarjuk og Qiqituk. Dei to sistnemnde var blitt adopterte som nyfødde av ein annan familie.

På tida då ho døydde av lungekreft budde Kenojuak i eit trehus i Kinngait (Cape Dorset).

Virke 
Kenojuak Ashevak var ei av dei fyrste inuittkvinnene i Cape Dorset til å byrja å teikna. Ho nytta grafitt, fargeblyant og tusjpenn, og tidvis også plakatmåling, akvarell og akrylfarge. Ho laga mange utskjeringar i kleberstein og tusentals teikningar, etsingar, høgtrykk og andre trykk — alle ettertrakta av museum og samlarar. Ho laga fleire teikningar for kanadiske frimerke og myntar, og i 2004 var ho den fyrste inuitten til å utforma eit glasmåleri, for John Bell Chapel i Oakville i Ontario. 10-dollarssetelen frå 2017 som blei gjeven ut i høve 150-årsdagen til Canada, hadde Kenojuak sitt høgtrykk- og stensilverk Owl’s Bouque i holografisk sølvfolie.

Under opphaldet sitt ved sjukehuset Parc Savard i Quebec by, frå 1952 til 1955, lærte Kenojuak å laga dokker av Harold Pfeiffer, og å utføra perlearbeid. Desse handverka gav henne merksemd frå embetsmannen og pioneren innan promosjon av inuittisk kunst, James Archibald Houston og kona Alma. Houston innførte trykking til kunstnarar i Cape Dorset på 1950-talet, og han og kona byrja å marknadsføra inuittisk kunst og handverk, med ei utstilling i 1959. James Houston skreiv om denne tida i 1999:

Ved fyrstninga var ho nølande, og hevda at ho ikkje kunne teikna og at teikning var mannsarbeid. Men den neste gongen ho vitja familien Houston, var papirarka Alma hadde gjeve henne fylte med blyantskisser.I 1958 blei det fyrste trykket til Kenojuak, Rabbit Eating Seaweed, laga frå eit av designa hennar på ei selskinnstaske. I 1959 hadde Kenojuak og andre inuittar frå Cape Dorset skipa West Baffin Eskimo Co-operative som ein senlavik ellerkunstnarverkstad som seinare blei kjend som Kinngait Studios. Andre medlemmer var Pitaloosie Saila, Mayoreak Ashoona og Napachie Pootoogook.
Verka hennar, som Rabbit Eating Seaweed, fekk ei god mottaking i sørlegare delar av Canada.

I 1963 blei ho skildra i ein dokumentar laga for National Film Board av John Feeney, Eskimo Artist: Kenojuak. Filmen tok for seg Kenojuak, som då var 35 år, og tradisjonell inuittlevnad på Baffinøya. Filmen viste korleis ein steinskjerar skar ut designet hennar i ei steinblokk, og korleis ho la blekk på dei opphøgde felta som var att, vanlegvis to eller fleire fargar, og så laga rundt 50 trykk for sal. Med pengane ho tente på filmen kunne Johnniebo kjøpa ein kano og bli ein sjølvstendig jeger og støtta familien, som no omfatta ei ny dotter, Aggeo, og ein adoptivson, Ashevak.

Christine Lalonde ved National Gallery of Canada omtalte sjølvtilliten hennar som kunstnar slik: «Når du ser henne, merker du at ho ikkje bruker visk. Ho berre set seg ned og byrjar å teikna.»

Ashevak skapte fleire kunstverk i høve skipinga av Nunavut, det tredje territoriet i Canada. Eit av desse var eit bestillingsverk for Department of Indian and Northern Affairs, Nunavut Qajanatuk (Our Beautiful Land), for underteikninga av Inuit Land Claim Agreement in Principle i april 1990. Nunavut, eit anna var eit stort handfarga litografi til minne om signeringa av Final Agreement tidleg i 1994; og eit siste eit stort diptyk med tittelen Siilavut, Nunavut (Our Environment, Our Land) i april 1999, då territoriet offisielt blei skipa.

Det finst verk av Ashevak Kenojuak i samlingane til nasjonalgalleriet i Canada, Art Gallery of Ontario og Burnaby Art Gallery.

Kenojuak blei den fyrste inuittiske kunstaren til å bli teken inn i Canada's Walk of Fame i 2001. Ho reiste til Toronto med dottera Silaqi for å vera med på seremonien.

Heilt til ho døydde var Kenojuak ein årleg bidragsytar til Cape Dorset Annual Print Release, og fortsette å skapa nye verk. Ho var ein av dei sister overlevande kunstarane frå West Baffin Eskimo Cooperative.

I ei melding om døden til Kenojuak blei ho karakterisert på CBC henne som ein audmjuk og lite brautande person:

 Okpik Pitseolak, an artist from Cape Dorset who knew her personally, said Kenojuak Ashevak brought Inuit art to the world but was "very humble about her work." Pitseolak said that when she appeared on the radio to talk about her art, she didn't want to come across "as someone who brags" about it. But she was "thankful for the fact that she was given this gift." — CBC News

Etter at ho døydde har prisane på  Kenojuak sine verk nådd nye høgder, som 59 000 canadiske dollar for eit trykk av Rabbit Eating Seaweed.

Stil 
Kenojuak skildra verket sitt slik i 1980: "I just take these things out of my thoughts and out of my imagination, and I don't really give any weight to the idea of its being an image of something.... I am just concentrating on placing it down on paper in a way that is pleasing to my own eye, whether it has anything to do with subjective reality or not. And that is how I have always tried to make my images, and that is still how I do it, and I haven't really thought about it any other way than that. That is just my style, and is the way I started and the way I am today."

Glasmåleri 

I 2004 utforma Kenojuak eit glasmåleri for eit kapell ved Appleby College i Oakville, Ontario. Vindauget viser ei røye og ei ugle mot ein sterk blå bakgrunn. Det er inspirert av to bibelsoger der Jesus gjev ei stor folkemengd mat frå to fiskar og nokre brød. For Kenojuak spegla dette anda i det inuittiske samfunnet, der mat alltid blir delt. Vindauget blei innvigd av av Andrew Atagotaaluk, biskopen av Arktis, 9. november 2004, til feiringa av 75-årsdagen til John Bell Chapel.

Samlingar 
Verka til Kenojuak finst i samlingane til Art Museum The University of Toronto, St. Lawrence University, National Gallery of Canada, Metropolitan Museum of Art, Brooklyn Museum og National Museum of the American Indian ved Smithsonian Institution.

Prisar og utmerkingar 

 1967: Utnemnd til Officer of the Order of Canada, opphøga til Companion i 1982.
 1970: Canada Post nytta trykket hennar Enchanted Owl frå 1960 på eit frimerke i høve hundreårsjubileet til Nordvestterritoria.
 1974: Vald inn i Royal Canadian Academy of Arts.
 1980: Canada Post nytta trykket Return of the Sun frå 1961 på eit sytten-cent-frimerke i sin inuittiske frimerkeserie.
 1982: Utnemnd til Companion of the Order of Canada.
 1991: Utnemnd til æresdoktor ved Queen's University.
 1992 : Utnemnd til æresdoktor ved University of Toronto.
 1993: Canada Post featured 1969 drawing The Owl on a stamp for its Masterpieces of Canadian Art series.
 1999: Det kjende verket hennar Red Owl blei brukt til Millennium-serien av 25-cent-myntar (quarter). Initialane hennar på inuktitut var til venstre for designet. Dette var fyrste gongen språket hadde opptredd på gangbar mynt.
 2001: Teken inn i Canada's Walk of Fame.
 2004: Ho skapte det fyrste glasmåleriet laga av ein inuitt for John Bell Chapel ved Appleby College i Oakville i Ontario.
 2008: Ho vann prisen Governor General's Award in Visual and Media Arts frå Canada Council of the Arts på 25 000 dollar.
 2012: Ho blei utnemnd til medlem av Order of Nunavut.
 2017: Bank of Canada viste fram ein ny 10-dollarsetel til minne om 150-årsdagen til Canada med Ashevak sitt trykk Owl's Bouquet.

Merknadar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kenojuak Ashevak» frå ,  den 18. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff 

 Kenojuak Ashevak's Artist Profile at the Centre for Contemporary Canadian Art
 Image timeline view at the Centre for Contemporary Canadian Art
 Some of Kenojuak's prints appear at a Canadian government website.
 Kenojuak Ashevak's Artist Page at Feheley Fine Arts.
 Artist profile ten short videos featuring Kenojuak Ashevak speaking in Inuktitut about her artworks (15 min. 10 sec. in total)
 Brief Audioguide about Kenojuak Ashevak's life (1 min. 32 sec.)
 The Enchanted Owl video and essay in the Virtual Museum of Canada

Inuittar
Kanadiske kunstnarar
Folk frå Nunavut