Stord kommune

Stord er ein bykommune som utgjer om lag halvparten av øya Stord i Vestland fylke, i Sunnhordland. Namnet «Stord» kjem frå norrønt og tyder ‘den høgreiste’. Stord har bystatus etter eit kommunestyrevedtak i 1997. Kommunesenteret heiter Leirvik, på folkemunne kalla «Vikjo». I Leirvik bur det om lag 14 000 innbyggjarar. Sagvåg er nest største tettstad, med om lag 3 500 innbyggjarar. Totalt er det 18 775 innbyggjarar i Stord kommune. Industriverksemdene Kværner Stord, Wärtsila og Apply Leirvik sysselset kring 3000 arbeidarar. Desse bedriftene er mellom dei leiande i verda på områda sine innan leverandørindustrien. 

Kommunestyret har 35 representantar. Den politiske leiinga i kommunen er etter kommunevalet i 2023, ein koalisjon mellom H, Frp, KrF og V. Sigbjørn Framnes frå Framstegspartiet er ordførar, medan Øyvind Kyvik frå Høgre er varaordførar.

Stord sjukehus, Stord vidaregåande skule og Høgskulen på Vestlandet ligg i kommunen. Stord har eit stort idrettsmiljø, Stord Idrettslag sitt handballag har tidlegare spela i eliteserien, Stord Sumo Klubb har tidlegare hevda seg i Europa-toppen i sumobryting og Kjell Storelid vann OL-medaljar i skeiseløp i 1994.

Geografi 

Kommunen ligg på øya Stord, der byen Stord ligg i sør, og Fitjar kommune ligg i nord. Stord omfattar eit 144 km² stort areal på dei busette øyane Stord (127 km²), Huglo (13,9 km²) og Føyno (1,3 km²). I tillegg kjem fleire mindre øyar og holmar. Over sund og fjordar kjem ein i aust til Kvinnherad, i sør til Sveio og i vest til Bømlo.

Nordaust i kommunen er det fleire høge fjell. Den høgaste toppen er Mehammarsåto på 749 moh., medan den mest kjende er Kattnakken, som ligg 734 moh. Her ligg det ein TV-sendar og det går bilveg heilt til topps. 

Sør og aust er det lågland med mykje god dyrkingsjord. Her ligg det meste av busetnad, industri og jordbruksareal. Tettstaden Leirvik strekkjer seg frå Rommetveit i aust til Skjersholmane og Heiane i sør.

Trekantsambandet med bruer og undersjøisk tunnel gjev samband sørover til Sveio på fastlandet og til øykommunen Bømlo. Europaveg 39, hovudvegen mellom Bergen og Stavanger, går over øya. Det finst ferjesamband frå Skjersholmane til Ranavik i Kvinnherad, og frå Jektevik til Hodnanes på Tysnes og Huglo. Frå Stord Lufthamn Sørstokken går det dagleg rutefly til Oslo. Leirvik er eit viktig regionssentrum i Sunnhordland, og er eit knutepunkt for kollektivtrafikken i området, med snøggbåtkai og busstasjon.

Historie 
Stord kommune vart oppretta i 1838, som følgje av formannskapslovene av 1837. Fitjar vart skilt ut som eigen kommune i 1860, og Valestrand i 1868.

Næringsliv 
Viktigaste næring på Stord er leverandørindustrien innan olje og Gass. Industriverksemdene Kværner Stord og Leirvik har rundt 3000 fast tilsette. Desse bedriftene er mellom dei leiande i verda på områda sine innan leverandørindustrien. Store delar av installasjonane, inkludert dei aller største, i Nordsjøen er bygde og samanstilte av Aker Solutions Stord. Aker Stord har levert plattformer og andre installasjonar sidan slutten av 70-talet.

Aviser 
Avisa Sunnhordland kjem ut på Stord. Det gjer også nettavisa Stord24. Leirvik har lokalkontor for NRK. 

I 2008 starta nettavisa Innsida ei vekeavis på papir, som første nettavis i Noreg. Innsida.no vart starta i 2003 med base i Kvinnherad og frå 2006 også på Stord. Nettstaden vart ved årsskiftet 2007-08 kjøpt av Haugesunds Avis.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for Stord kommune frå 1920:

Bydelar 

 Leirvik
 Heiane/Digernes/Eldøy
 Sagvåg/Litlabø
 Nordbygdo
 Huglo

Skular på Stord

Barneskular 
Hystad skule
Langeland skule
Leirvik skule
Litlabø skule
Rommetveit skule
Sagvåg skule
Tjødnalio skule

Ungdomsskular 
Nysæter ungdomsskule
Nordbygdo ungdomsskule
Stord ungdomsskule

Vidaregåande skular 
Stord vidaregåande skule

Høgskular 
Høgskulen på Vestlandet

Kjende personar frå Stord 
 Baard Haugland (f. 1835), første bonde på Stortinget
 Per Ståle Lønning (f. 1950), journalist og programleiar
 Olav Akselsen (f. 1965), sjøfartsdirektør, tidlegare stortingsrepresentant og statsråd
 Dag Jørund Lønning (f. 1967), bygdeforskar og høgskulerektor
 Janove Ottesen (f. 1975), artist, vokalist i Kaizers Orchestra
 Synnøve Macody Lund (f. 1976), skodespelar og forfatter
 Severin Eskeland Jr (f. 1977), filmregissør
 Per Olav Kaldestad, forfattar
 Kjell Storelid, skeiselaupar
 Håvard Tvedten, handballspelar
 Christian Brink, fotballspelar
 Øyvind Angeltveit, komikar og medlem av Lompelandslaget
 Arve Isdal, gitarist i metallbandet Enslaved
 Rune Belsvik, forfattar
 Atle Hansen, forfattar, komponist og journalist
 Selma Lønning Aarø, forfattar
 Magne Rommetveit, stortingsrepresentant, tidlegare ordførar
 Ivar Eskeland, forfattar, omsetjar, litteraturkritikar og kåsør
 Christine Hope, komikar og skodespelar

Venskapsbyar 

  San Juan Comalapa i Guatemala

  Hangö i Finland

  Gentofte i Danmark

  Halmstad i Sverige

Kjelder 
Interkommunalt arkiv i Hordaland 
Statistisk Sentralbyrå
Allkunne
 Fotnotar

Bakgrunnsstoff
Nettstaden til kommunen

Tidlegare kommunar i Hordaland
Kommunar i Vestland
 
Sunnhordland