Whiskey in the Jar

«Whiskey in the Jar» (Roud 533) er ei irsk folkevise sett til dei sørlege fjella i Irland, ofte med spesifikk omtale av fylka Cork og Kerry. Songen, som handlar om ein «rapparee» (landevegsrøvar) som blir forrådd av kona eller elskarinna si, er ein av dei mest framførte tradisjonelle irske songane og har vorte tonesett av ei rekkje artistar sidan 1950-åra.

Songen fekk først brei eksponering då det irske folkebandet The Dubliners framførte han internasjonalt som ein signatursong, og spelte han inn på tre album i 1960-åra. I USA vart songen popularisert av The Highwaymen, som spelte han inn i 1962 på albumet Encore. Det irske rockebandet Thin Lizzy toppa dei irske og britiske hitlistene med songen i 1973. I 1990 spelte The Dubliners inn songen på nytt saman med The Pogues med ein raskare rocka versjon som nådde 63. plassen i Storbritannia. Det amerikanske metalbandet Metallica spelte i 1998 ein versjon som var svært lik Thin Lizzy sin, men med eit tyngre lydbilete, og vann ein Grammy for songen i 2000 for beste hardrocksong. I 2019 framførte den kanadiske songar-låtskrivaren Bryan Adams ein versjon av songen på albumet sitt Shine a Light.

Tekst
«Whiskey in the Jar» er historia om ein landevegsrøvar eller «footpad» som, etter å ha rana ein militær eller regjeringstenestemann, blir forrådd av ei kvinne; om ho er kona hans eller kjærast er ikkje klart. Ulike versjonar av songen finn stad i Kerry, Kilmoganny, Cork, Sligo og andre stader i Irland. Det er òg nokre gonger plassert i det amerikanske sør, på ulike stader blant Ozarks eller Appalachane, kanskje på grunn av irsk busetjing på desse stadene. Namna i songen blir endra, og tenestemannen kan vera ein kaptein eller ein oberst, kalla Farrell eller Pepper mellom anna. Kona eller kjærasten til hovudpersonen blir nokre gonger kalla Molly, Jenny, Emzy eller Ginny blant ulike andre namn. Detaljane i forræderiet er òg ulike, anten han forråder han til personen han rana og erstattar ammunisjonen hans med sand eller vatn, eller ikkje, noko som resulterer i at han drep personen.

Historie
Det eksakte opphavet til songen er ukjend. Fleire av linjene og den generelle handlinga liknar på den samtidige skillingsvisa «Patrick Fleming» (òg kalla «Patrick Flemmen he was a Valiant Soldier») om den irske landevegsrøvaren Patrick Fleming, som vart avretta i 1650.

I boka The Folk Songs of North America indikerer folkemusikkhistorikaren Alan Lomax at songen oppstod på 1600-talet, og (basert på likskapar i handlinga) at John Gay sin The Beggar's Opera frå 1728 vart inspirert av at Gay høyrde ein irsk balladesongar syngja «Whiskey in the Jar». Når det gjeld historia til songen, seier Lomax: «Folk i Storbritannia på 1600-talet likte og beundra dei lokale landevegsrøvarane sine, og i Irland (eller Skottland) der landevegsrøvarar rana engelske godseigarar, vart dei sett på som nasjonale patriotar. Slike kjensler inspirerte til denne balladen.»

På eit tidspunkt kom songen til USA og var ein favoritt i Amerika i kolonitida på grunn av den respektlause haldninga si til britiske embetsmenn. Dei amerikanske versjonane er nokre gonger lagt til Amerika og handlar om amerikanske karakterar. Ein slik versjon, frå Massachusetts, handlar om Alan McCollister, ein irsk-amerikansk soldat som blir dømd til døden ved henging for å ha rana britiske embetsmenn.

Songen dukka opp i ei form nær den moderne versjonen i ein forløpar kalla «The Sporting Hero, or, Whiskey in the Bar» på eit skillingstrykk frå midten av 1850-talet.

Sangsamleren Colm Ó Lochlainn skildra i boka si Irish Street Ballads, korleis mor hans lærte «Whiskey in the Jar» i Limerick i 1870 av ein mann kalla Buckley som kom frå Cork. Då Ó Lochlainn inkluderte songen i Irish Street Ballads, skreiv han ned teksten etter minnet slik han hadde lært han av mor si. Han kalla songen «There's Whiskey in the Jar», og teksten er praktisk talt identisk med den versjonen som vart brukt av irske band på 1960-talet, som The Dubliners. Ó Lochlainn-versjonen refererer til «far fam'd Kerry mountain» i staden for Cork og Kerry-fjella, slik det står i nokre versjonar.

Songen finst òg under tittelen «There's Whiskey in the Jar» i Joyce-samlinga, men som berre inneheld melodilinja utan tekst. Versjonar av songen vart samla inn på 1920-talet i Nord-Irland av songsamlaren Sam Henry. Songen er Roud Folk Song Index nr. 533.

Variasjonar

«Whiskey in the Jar» er sungen med mange variantar på stader og namn, inkludert ein versjon av Jerry Garcia frå Grateful Dead med mandolinisten David Grisman. Ein versjon er av The Dubliners, som ofte blir sungen i irsk tradisjonell musikk rundt om i verda. Ein rockeversjon er sungen av Thin Lizzy og ein heavy metal-versjon inspirert av Thin Lizzy si utgåve av songen, vart spelt inn av Metallica.

Det finst òg ein song om irske troppar i den amerikanske borgarkrigen som heiter «We'll Fight for Uncle Sam», som blir sunge på same melodi som «Whiskey in the Jar».

Feltopptak
 Lena Bourne Fish frå East Jaffrey, New Hampshire, USA, 1940, spelt inn av Frank og Anne Warner 
 Séamus Ennis  frå Dublin, Irland, World Library of Folk and Primitive Music, Vol. 2: Ireland 1951, spelt inn av Alan Lomax
 Mary Byrnes frå Springside nær Orange i New South Wales, Australia, 1954/1955, spelt inn av John Meredith 
 Sarah Organ Gunning frå Knox County, Kentucky, USA, 1974, spelt inn av Mark Wilson.

«Whiskey in the Jar» is sung with many variants on locations and names, including a version by Jerry Garcia of the Grateful Dead with mandolinist David Grisman; a version by The Dubliners (which is often sung in Irish traditional music sessions around the world); a rock version sung by Thin Lizzy; and a heavy metal version (inspired by Thin Lizzy's performance av songen) by Metallica.

There is also a song about Irish troops in the American Civil War called «We'll Fight for Uncle Sam», which is sung in the same tune of «Whiskey in the Jar».

Innspelingar
 Burl Ives – Songs of Ireland 1958, som «Kilgary Mountain»
 The Highwaymen – Encore 1962
 The Brothers Four – In Person 1962, som «Darlin' Sportin' Jenny»
 The Limeliters – Sing Out! 1962, som «Kilgary Mountain»
 Robert De Cormier – Dance Gal – Gimme the Banjo 1964, som «Kilgary Mountain»
 The Seekers – The Seekers 1964
 Peter, Paul and Mary – A Song Will Rise 1965, som «Gilgarra Mountain»
 Joe Dassin – Mâche ta chique 1965
 The Dubliners – 1967 (album), 1968 (singel), 1969 (album)
 Thin Lizzy – November 1972 (singel), August 1976 (album)
 Euskefeurat – Mutta Herra Jumala 1982
 The Pogues – 1990, with The Dubliners
 Jerry Garcia, David Grisman – Shady Grove 1996
 Metallica – Garage Inc. 1998
 Smokie – Uncovered 2000
 The Poxy Boggards – Lager than Life 2002
 LeperKhanz – Tiocfaidh Ár Lá (2005)
 Johnny Logan – The Irish Connection 2007
 The High Kings – Memory Lane 2010
 Blaggards – Live in Texas 2010
 Celtic Thunder – Heritage 2011
 Nolwenn Leroy – Bretonne 2011 (berre luksusutgåva)
 The Killdares – Live at the Granada Theater 2011
 Stompin' Tom Connors – Stompin' Tom and the Road's of Life 2012
 Santiano – Bis ans Ende der Welt 2012
 Daniel Kobialka – as «Gift of Dreams», ein new age-versjon
 Down by Law - «Revolution Time» 10" EP, 2014
 El Cuarteto de Nos – Habla tu espejo 2014, som «Whisky en Uruguay»
 Gaelic Storm – Full Irish: The Best of Gaelic Storm 2004–2014 2014
 Bryan Adams – Shine a Light 2019

Songen har òg vorte spelt inn av songarar og folkgrupper som Roger Whittaker, The Irish Rovers, Seven Nations, Off Kilter, King Creosote, Brobdingnagian Bards, Charlie Zahm og Christy Moore.

Liam Clancy spelte inn songen med son sin og nevø på Clancy, O'Connell & Clancy i 1997, og Tommy Makem spelte han inn på The Song Tradition i 1998. The High Kings, med sonen til Bobby Clancy, Finbarr, gav ut ein versjon i februar 2011.

Thin Lizzy sin singel frå 1972 (bonusspor på Vagabonds of the Western World [1991-utgåva]) heldt seg på toppen av dei irske hitlistene i 17 veker, og den britiske utgivinga heldt seg på topp 30 i 12 veker, med ein topp på sjetteplass i 1973. Denne versjonen har sidan vorte spelt av U2, Pulp (først gitt ut på eit samlealbum Childline frå 1996) og seinare luksusutgåve av Different Class i 2006), Smokie, Metallica (Garage Inc. Garage Inc. 1998, som vann ein Grammy), Belle and Sebastian (The Blues Are Still Blue EP 2006), Gary Moore (2006), Nicky Moore (Top Musician Play Thin Lizzy 2008), Simple Minds (Searching for the Lost Boys 2009), og den israelske musikaren Izhar Ashdot. Songen er òg på Grateful Dead si live-samling So Many Roads plate fem.

På bluegrass-scena spelte Jerry Garcia og David Grisman inn ein versjon til albumet Shady Grove. Han har òg vorte framført av bluegrassbandet Scarecrows og det nederlandske bandet Blue Grass Boogiemen.

Det islandske folkebandet Þrjú á palli (Tre på podiet) spelte han inn i 1971 som «Lífið er lotterí (Livet er eit lotteri)» med tekst av Jónas Árnason. Lillebjørn Nilsen gjendikta han til norsk, som «Svikefulle Mari», i 1971 på albumet Tilbake. Det finske bandet Eläkeläiset (The Retired) spelte inn ein humppa-versjon som tittelspor på albumet Humppamaratooni (Hoppemaraton) frå 1997. I 2007 laga Lars Lilholt Band ein dansk versjon, «Gi (Gi)' mig whiskey i krukken», til albumet Smukkere med tiden. Det estiske bandet Poisikõsõ spelte inn Hans'a Õuhkaga på albumet Tii Päält Iist i 2007.

I 1966 spelte Yarkon Bridge Trio, ei israelsk songgruppe, inn ein song ved namn «Siman Sheata Tsair» («Det er eit teikn på at du er ung») til melodien til «Whiskey in the Jar»; Songen vart ein hit og vart seinare covra av ymse artistar, mellom anna av Gidi Gov.

Salslister

Thin Lizzy-versjonen

Vekeslister

Årslister

The Dubliners- og Pogues-versjonen

Metallica-versjonen

Vekeslister

Årslister

Salstrofé

The Dubliners- og Pogues-versjonen

Metallica-versjonen

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Whiskey in the Jar» frå ,  den 22. april 2023.

Bakgrunnsstoff
 Whiskey in the Jar - tekst og akkordar på Irish Music Daily

Singlar frå 1972
Singlar frå 1973
Singlar frå 1999
Irske folkeviser
Irske rockesongar
Decca Records-singlar
The Brothers Four-songar
The Dubliners-songar
Grammy-vinnarar
The Highwaymen-songar
Nummer-ein-singlar i Irland
Metallica-songar
Musikkvideoar regisserte av Jonas Åkerlund
Peter, Paul and Mary-songar
Songar om alkohol
Songar om kriminelle
Thin Lizzy-songar
Vertigo Records-singlar
Burl Ives-songar
The Seekers-songar
Smokie-songar
The Pogues-songar
Jerry Garcia-songar
Pulp-songar
Belle & Sebastian-songar
Johnny Logan-songar
Simple Minds-songar
Bryan Adams-songar