kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Brønnøysundregistera

Brønnøysundregistra er ein norsk forvaltningsetat med ansvar for ei rekke nasjonale kontroll- og registreringsordningar. Etaten sitt overordna mål er å bidra til auka økonomisk tryggleik og effektivitet både for næringslivet og i samfunnet generelt.

Register 
Brønnøysundregistra består av følgjande register:

 Akvakulturregisteret
 Ektepaktregisteret
 Eco-Management and Audit Scheme (EMAS)
 Einingsregisteret
 Føretaksregisteret
 Frivilligregisteret
 Gebyrsentralen
 Gjeldsordningsregisteret
 Jegerregisteret
 Kommunalt rapporteringsregister
 Konkursregisteret
 Konkurskaranteneregisteret
 Lotteriregisteret
 Lausøyreregisteret
 Oppgåveregisteret
 Partiregisteret
 Registeret for utøvarar av alternativ behandling
 Reknskapsregisteret
 Reservasjonsregisteret

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Brønnøysundregistera

 
Norske statsetatar
Brønnøy kommune
Skipingar i 1981
Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe () var ein amerikansk forfattar, diktar, litteraturkritikar og redaktør. Han er mest kjend for sine «gotiske» skrekkforteljingar som til dømes Huset Ushers fall, stemningsfulle dikt som The Raven og for Morda i Rue Morgue, ei av dei første krimforteljingane i verda. Han levde eit myteomspunne liv med alkoholisering og ei rekkje personlege nedturar. Poe var svært viktig for utviklinga av den moderne skrekksjangeren og science fiction.

Livssoge 
Poe mista tidleg foreldra sine. Faren, skodespelaren David Poe, forlet mora før han var fødd, og mora Eliza Poe døydde då han var tre år gammal. Han blei teken hand om av den rike kjøpmannen John Allan og Frances «Fanny» Valentine Allan, som let han døypa og påkosta utdanninga hans i England og Richmond i Virginia.

Verk

Dikt 
 A Dream (1827) 
 A Dream Within a Dream (1827) 
 Dreams (1827) 
 Tamerlane (1827) 
 Al Aaraaf (1829) 
 Alone (1830) 
 To Helen (1831)
 Israfel (1831)
 The City in the Sea (1831) 
 The Conqueror Worm (1837) 
 Silence (1840) 
 Lenore (1843) 
 Dreamland (1844) 
 The Raven (1845)
 Ulalume (1847) 
 Eureka (1848)
 Annabel Lee (1849) 
 The Bells (1849)

Noveller 
 Berenice (1835)
 Ligeia (1838)
 William Wilson (1839) 
 The Devil in the Belfry (1839)
 The Fall of the House of Usher (1839) 
 A Descent into the Maelstrom (1841) 
 The Masque of the Red Death (1842) 
 The Oval Portrait (1842) 
 The Pit and the Pendulum (1842) 
 The Gold-Bug (1843) 
 The Black Cat (1843) 
 The Tell-Tale Heart (1843) 
 The Oblong Box (1844) 
 The Premature Burial (1844) 
 The Spectacles (1844)
 The Balloon-Hoax (1844) 
 The Facts in the Case of M. Valdemar (1845) 
 The Cask of Amontillado (1846) 
 The Light-House (ikkje fullført, publisert posthumt i 1909 og 1942)

Auguste Dupin-forteljingane 
 The Murders in the Rue Morgue (1841) 
 The Mystery of Marie Roget (1843) 
 The Purloined Letter (1844)

Roman 
 The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket (1838)

Essay 
 The Philosophy of Composition (1846)

Skodespel 
 Politian (fragment, 1835)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

USA-amerikanske forfattarar
Folk frå Virginia
DagenMagazinet

DagenMagazinet er ei avis som vert utgjeven i Bergen i Hordaland fylke. Avisa er ei samanslåing av avisene Dagen og Magazinet.

Avisa er kjend for å leggja vekt på kristendom, og ha eit konservativt syn på saker innan Den norske kyrkja. Avisa er òg kjend for å stø opp om Israel.

Dagen 
Johannes Lavik var fyrste redaktør for avisa Dagen, som kom ut første gong 20. august 1919. Arthur Berg vart seinare ein markant redaktør.

Ansvarleg redaktør er Odd Sverre Hove som avløyste Finn Jarle Sæle i 1999 etter ein heit redaktørstrid som enda med at Sæle braut med Dagen og skipa vekeavisa Norge idag.

Magazinet 
Magazinet var ei avis som kom ut ut tre gonger for veka. Hovudkontoret var i Oslo og redaktør i 2006 var Vebjørn Selbekk. Avisa hadde ein kristen-konservativ profil. Avisa har tilknyting til krinsen kring kyrkjelyden Levende Ord. Ei systeravis med same namn kom ut i Sverige i 1980- og 1990-åra, knytt til rørsla Livets Ord. Avisa si ideologiske målsetting er «å påvirke samfunnet ut fra et vekkelseskristent ståsted».

Magazinet vart særleg kjend etter at avisa den 9. januar 2006 sette på prent 12 karikaturteikningar av islam sin profet Muhammed. Teikningane vart først gjort offentlege av avisa Jyllands-Posten i Danmark. Mange muslimar kjende seg krenkte, og publiseringa førte til stor spenning mellom Noreg og muslimske leiarar, militante islamistar mellom anna i Midt-Austen, Iran, Afghanistan og Indonesia. Redaktøren mottok anonyme drapstrugsmål, det vart internasjonale protestar og demonstrasjonar, handelsboikott, nedbrenning av den norske ambassaden i Damaskus i Syria og åtak på dei norske styrkane i Afghanistan.

Fusjon 

I februar 2007 kjøpte avisa Dagen seg inn i Magazinet med 34 prosent. Dei utvikla frå mai eit felles laurdagsmagasin med Dagen som gjorde at avisa fekk ein heilt ny profil på laurdagane.

Seinare same året vart dei to avisene fusjonert, og frå 2. januar 2008 slo dei seg saman til éi avis; DagenMagazinet. Redaksjonen i Oslo vart avisa sitt Oslo-kontor då avisene realiserte samanslåinga. Redaktør i Magazinet, Vebjørn Selbekk vart samfunnsredaktør og sjefredaktørens vikar. Odd Sverre Hove heldt fram som sjefredaktør og Johannes Kleppa (også frå Dagen) som redaktør.

I 2010 trekte Odd Sverre Hove seg som redaktør, og Vebjørn Selbekk vart konstituert som ny sjefredaktør. Hove er framleis avismedarbeidar.

Opplagstal

Kjelder 

 Medieregisteret.no: Dagen  (Medietilsynet)

Bakgrunnsstoff 
 Dagen
 Dagen si historie 

Norske aviser etter namn
Norske riksdekkjande aviser
Aviser i Bergen
Skipingar i 1919
Skipingar i 2008
Fanaposten

Fanaposten er ei avis som vert utgjeven på Nesttun i Vestland fylke.

Fanaposten er lokalavis for Fana bydel i Bergen kommune, tidlegare Fana kommune.

Opplagstal

Bakgrunnsstoff 
 Fanaposten sin nettstad

Kjelder 

Norske lokalaviser
Norske aviser etter namn
Aviser i Bergen
Fana
Aviser skipa i 1978
1978 i Noreg
Kvinge

Kvinge er ei lita bygd i Masfjorden kommune i Vestland.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete frå Kvinge 

Geografi i Masfjorden
Bygder i Vestland
Rongøyna

Rongøyna er ei øy i Øygarden kommune i Vestland. Øya har eit areal på 2,7 km² og om lag 850 innbyggjarar. 

Øya ligg mellom Blomøy i nord og Toftøy og har brusamband vidare til begge to. Sørover har øya vegsamband til Bergen via Sotra. Rongesundet ligg mellom Rongøy og Toftøy og over her går Rongesundsbrua. Tettstaden Rong ligg på øya, og er heimstaden til symjaren Aleksander Dale Oen.

To skular er plasserte på Rong; Rong skule for 1–7 klasse for elevar frå Rong, og Øygarden ungdomsskule som er felles ungdomsskule for heile Øygarden.

Natur 
Breivikmarka myrområde er eit ganske stort myrområde utan inngrep, mellom Breiviki og Rongaloptet/Ormhilleren på Rongøy. Tjørn i nordvestre delen av lokaliteten med førekomst av det sjeldne grasslaget buntsivaks.

Rongaloptet 
Kystlyngheiområde med rikt innslag av purpurlyng. Avgrensa i nord av Rongaloptet, som i seg sjølv har element av berg med tilhøyrande flora, i vest/nordvest av gangveg til Ormhilleren friluftsområde, mot aust av sig/myrdrag mot Rongesundbrua og i sør av Ormhilleren/Insta Glosviki. Særleg i sør- og vestvende, tørre hellingar på berg med tynt jorddekke finn ein innslag av purpurlyng, avbrotne av våtare myrdrag. Som elles i lyngheiområda i Øygarden er vegetasjonen avbroten av nakne knausar og berg. Området er truga av attgroing av buskfuru. Grunna attgroing av lyngheiene har område med dominans/betydeleg innslag av purpurlyng etterkvart blitt sjeldnare i Øygarden.

Folketalsutvikling:

Kjelder

Øyar i Øygarden
Adresseavisen

Adresseavisen, oftast kalla Adress(e)avisa''' eller Adressa i daglegtale, er den eldste framleis eksisterande avisa i Noreg og kjem ut i Trondheim. Adresseavisen er ei dagsavis som kjem ut alle dagar i veka unnateke sundag.

Avisa kom ut første gong den 3. juli 1767 under namnet Kongelig allene priviligerede Trondhiems Adresse Contoirs Efterretninger. Etter fleire namneendringar fekk ho i 1927 det noverande namnet Adresseavisen.

 Eigarskap 
Hovudeigarane av Adresseavisen er Schibsted (34,3 %), Orkla Media (18,7 %) 
og Must Invest AS (17,9 %). Avisa er sjølv eigar av avisene Fosna-Folket, Innherreds Folkeblad og Verdalingen, Levanger-Avisa, Sør-Trøndelag, Trønderbladet og fjernsynskanalen TVadressa. Ho har aksjar i Hitra-Frøya Lokalavis'' og Kanal 24.

Opplagstal

Redaktørar 
 Arne Blix (konst.) 2006-
 Gunnar Flikke 1997-2006
 Kjell Einar Amdahl og Gunnar Flikke 1988-1997
 Fridtjof M. Ålstedt og Kjell Einar Amdahl 1977-1988
 Fridtjof M. Ålstedt og Andreas Nordland 1975-1977
 Reidar Stavseth og Fridtjof M. Ålstedt 1969-1975
 Harald Torp 1945-1969
 Jacob Skylstad 1941-1945
 Harald Torp 1927-1941
 Harald Lundh-Nilssen 1924-1927
 Fritz Duus 1918-1924
 Julius Aars Jophansen 1912-1917
 Harald Lundh-Nilssen 1911-1912
 Johan Christian Høitomt 1885-1911
 Fredrik Christian Dons 1881-1885
 Emil Bernhard Lie 1877-1881
 Hans Christian Knudsen 1876-1877
 Svend Mosling 1861-1876
 Svend Mosling og Adolph Riddervold 1851-1861
 Tønnes A. Høeg 1845-1851
 Sylvester Sivertson 1843-1845
 Tønnes A. Høeg 1841-1843
 Folkmann Freck Schaanning 1839-1841
 Michael Tyrholm Holtermann 1838-1839
 Conrad Nikolai Schwach 1836-1837
 Tønnes A. Høeg 1821-1836
 Christian Karmach Winding 1818-1821
 Andreas Steen 1814-1818
 Erik Must Angell 1813-1814
 Willum Stephanson 1802-1813
 Hans Hagerup Lydtkis 1800-1802
 Matthias Conrad Peterson 1795-1800
 Martinus Nissen 1767-1795

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Nasjonalbiblioteket om historia til avisa, 
 Nasjonalbiblioteket, aviser frå 1767 til 1905.

 
Aviser i Trøndelag
Norske aviser etter namn
Aviser skipa i 1767
Kultur i Trondheim
1767 i Noreg
2

2 (romartal II) var eit normalår som byrja på ein sundag eller måndag etter den julianske kalenderen  (kjelder seier ulike ting på grunn av skotårsfeilen i kalenderen). I Romarriket var det kjent som året då Vinicius og Varus var konsular, eller sjeldnare, år 755 ab urbe condita.

Hendingar

Utlandet 
 Publius Alfenus Varus og Publius Vinicius blei romerske konsular.
 Augustus kalla Tiberius tilbake til Roma for å utnemna han til arving og framtidig keisar.
 Kina gjennomførte si første folketeljing som viste eit folketal på 57 millionar.

Fødde 
 13. mars: Apollonius av Tyana 
 Deng Yu, kinesisk general og statsmann

Døde 
 Lucius Cæsar, son av Marcus Vipsanius Agrippa og Julia
3

3 (romartal III) var eit normalår som byrja på ein måndag eller tysdag i den julianske kalenderen (kjelder seier ulike ting på grunn av skotårsfeilen i kalenderen).
I Romarriket var det kjent som året då Lamia og Servilius var konsular, eller sjeldnare, år 756 ab urbe condita.

Hendingar

Utlandet 
 Lucius Aelius Lamia og Marcus Valerius Messalla Messallinus blei romerske konsular.
 Regjeringstida til keisar Augustus vart forlenga med ti år.

Fødde 
 24. desember: Servius Sulpicius Galba, romersk keisar
 Paul av Tarsus
 Ban Biao, kinesisk historikar

Kjelder
4

4 (romartal IV) var eit normalår som byrja på ein onsdag eller eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen, alt etter korleis ein handsamar skotårsfeilen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Catus og Saturninus var konsular, eller sjeldnare som år 757 ab urbe condita.

Hendingar

Utlandet 
 Tiberius vart kalla til Roma av Augustus og utnemnd til arving. Tiberius utnemnde samstundes Germanicus som arvingen sin.
 Namhae Chachaung blei ny konge i det koreanske riket Silla (tradisjonell dato)
 Lex Aelia Catus regulerte frigjevinga av slavar.
 Fraates V og Musa av Partia vart styrta. Krona vart gjeven til Orodes III.

Fødde 
 Columella, romersk forfattar

Døde 
 Bak Hyeokgeose av Silla, første herskaren av Korea
 Fraates V, konge av Partia
 Musa, dronning av Partia
5

5 (romartal V) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Ruzi Ying av Han blei keisar av Kina.
 Tiberius erobra Germania Inferior
 Giftarmål mellom Germanicus og Agrippina den eldre.
 Roma respekterte Cunobelin av catuvellaunane som konge av Britannia.

Fødde 
 Keisar Guangwu av Han-Kina.

Døde 
 Gaius Asinius Pollio, romersk forfattar og historikar.
6

År 6 (romartal VI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Lepidus og Lucius Arruntius den yngre var konsular, eller sjeldnare som år 759 ab urbe condita.

Hendingar 

 Iudaea og Moesia blei romerske provinsar.
 Kvirinius heldt folketeljing i Judea (i følgje Josefus).

Fødde

Døde 
3. februar: Ping av Han, kinesisk keisar

 Cleopatra Selene (II), egyptisk herskar over Kyrenaika og Libya
7

7 (VII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 Opprør mot romersk herredøme i Illyria, Dalmatia og Pannonia
 Strabo skreiv Geographia (uviss dato, andre meiner år 18).

Fødde 
 Drusus Caesar, son av Germanicus og Agrippina den eldre
 Gnaeus Domitius Corbulo, romersk general

Døde 
 Athenodoros Cananites, stoisk filosof
8

8 (romartal VIII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 Chushi-tida i det kinesiske Han-dynastiet tok til.
 Wang Mang slo ned opprøret til Chai I, og ved vintersolkverv (datert til 10. januar det følgjande året) tok han offisielt tittel som keisar  og grunnla det kortliva Xin-dynastiet.

 Ovid blei bannlyst frå Roma til Svartehavet.

Fødde 

 Drusus Caesar, adoptert barnebarn til keisar Tiberius
 Titus Flavius Sabinus, romersk konsul, bror til Vespasian

Døde 
 Marcus Valerius Messalla Corvinus, romersk general

Kjelder
9

9 (romartal IX) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Sabinus og Camerinus var konsular (eller sjeldnare, år 762 ab urbe condita).

Hendingar 
 10. januar: Wang Mang skipa det kortlivde Xin-dynastiet i Kina, som varte til år 25. Wang Mang utnemnde kona si, Wang, til keisarinne og sonen sin, Wang Linm til kronprins. Ruzi Ying, den tidlegare keisaren av Han, blei gjeven tittelen hertug av Ding'an. og sett i husarrest.

 Slaget i Teutoburgskogen fastsette Rhinen som grense mellom den latinske og den germanske verda.
 Illyria og Pannonia blei gjort til romerske provinsar etter at opprøra der var blitt slått ned.

Fødde 
 18. november: Vespasian, romersk keisar

Døde 
 15. september: Publius Quinctilius Varus, romersk general 
 Marcus Caelius, romersk centurion
10

År 10 (romartal X) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Dolabella og Silanus var konsular, eller sjeldnare som år 763 ab urbe condita.

Hendingar 
 Illyria blei delt i Pannonia og Dalmatia.
 Dei siste greske kongedøma i Nord-India, som Baktria, forsvann rundt dette året.

Fødde 
 Heron av Alexandria, tenkjar og matematikar

Døde 
 Didymus Chalcenterus, gresk grammatikar
11

11 (romartal XI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 Den romerske generalen Germanicus sikra Germania Inferior og Rhinen.
 Tiberius gifta seg med Julia Cæsaris.
 Artabanus III blei herskar over Partarriket.

Fødde 
 4. april: Drusilla, dotter av Germanicus og Agrippina den yngre.

Døde 
 Marcus Antistius Labeo, romersk jurist

als:10er#11
12

12 (romartal XII) var eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
Artabanes III blei konge av Partia.
 Ovid skreiv ein epistel frå eksilet sitt ved Svartehavet.
 Germanicus og Gaius Fonteius Capito blei romerske konsular.
 Kvirinius kom tilbake frå Judea for å bli rådgjevar for Tiberius av Romarriket. Annius Rufus blei utnemnd til prefekt for Judea.

Fødde 
 31. august: Caligula av Romarriket

Døde 
 Publius Sulpicius Quirinius, romersk statthaldar
13

13 (XIII) var eit normalår som byrja på en sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 Femte og siste året av shijianguo-eraen i det kinesiske Xin-dynastiet.
 Abgarus av Edessa blei gjeninsett som konge av Osroene.
 Tiberius av Romarriket fullførte eit triumftog etter beleiringa av Germania.

Fødde 
 Casperius Aelianus, romersk praetorianarprefekt
 Gaius Silius, romersk politikar

Døde 
 Wang Zhengjun, kinesisk keisarinne
14

14 (romartal XIV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 Første året av tianfeng-tida i det kinesiske xin-dynastiet.
 Tiberius blei ny keisar av Romarriket etter stefar sin, Cæsar Augustus.
 Dei romerske legionane i Germania og Pannonia gjorde opprør etter at Augustus døydde. Germanicus blei gjort til kommandør for styrkane i Germania.

Fødde 
 Lucius Caecilius Iucundus, romersk bankier
 Marcus Junius Silanus, romersk konsul

Døde 
 19. august: Augustus av Romarriket
 Julia Cæsaris, dotter til Cæsar Augustus
100

100 var eit skottår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Byen Teotihuacan blei grunnlagd i Mexico 
 Byen Timgad blei grunnlagd av keisar Trajanus som Colonia Marciana Traiana Thamugadi
 Tempelet til medisinguden blei reist i Anguo i Kina (om lag dette året)
 Plinus den yngre blei romersk konsul
 Pakores, siste kongen av det indo-partiske kongeriket, blei krona.

Fødde 
 Marcus Cornelius Fronto, romersk grammatikar, retorikar og advokat (om lag dette året)

Døde 
 Josefus, jødisk historikar
 Agrippa II av Judea
25

25 (romartal XXV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Lentulus og Agrippa var konsular (eller sjeldnare, år 778 ab urbe condita).

Hendingar

Utlandet 
 Cossus Cornelius Lentulus og Marcus Asinius Agrippa blei romerske konsular.
 Handynastiet blei reist igjen i Kina då Liu Xiu erklærte seg sjølv keisar.
 27. november: Luoyang blei hovudstaden i Houhan, eller Austlege Han.

Fødde 
 Gaius Julius Civilis, batavisk militærleiar
 Quintus Volusius Saturninus, romersk konsul

Døde 

 Aulus Cremutius Cordus, romersk historikar og forfattar
 Gengshi, kinesisk keisar av Han-dynastiet
 Gnaeus Cornelius Lentulus, romersk konsul
 Lucius Domitius Ahenobarbus, romersk konsul
 Ruzi Ying, kinesisk keisar  av Vestlege Han
Kommunistische Partei Deutschlands

Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) var eit politisk parti i Tyskland som vart oppretta 1. januar 1919. Det vart skipa mellom anna av Karl Liebknecht og Rosa Luxemburg, som vart avretta under spartakistopprøret i Berlin. På 20-talet vart KPD eit masseparti, og fekk heile 100 mandatar i den tyske Riksdagen. I 1933 vart partiet forbode av nazi-regimet. Partileiinga fungerte vidare frå eksil i Sovjetunionen. I 1945 vende dei tilbake til Tyskland. I den sovjetiske okkupasjonssona vart partiet i 1946 slått saman med SPD til Tysklands sosialistiske einskapsparti (SED). I den vestlege okkupasjonssona deltok KPD i det første forbundsdagsvalet i 1949 og vart vald inn i Forbundsdagen. Av dei andre partia vart KPD sett som medskuldig i Weimar-republikken sin undergang og forfatningsfiendtleg, og det vart forbode i 1956.

Kjelder

Tidlegare tyske politiske parti
Sosialistiske parti
Kommunistiske parti
Tysk historie
Skipingar i 1919
15

År 15 (XV med romartal) var eit normalår i den julianske kalenderen. Det høyrer til 10-åra og det første hundreåret.

Hendingar

Utlandet 
 Grunnlegginga av Emona (i dag Ljubljana)
 Valerius Gratus blei utnemnd til prefekt av Judeea.
 Germanicus kjempa eit slag mot Arminius i Teutoburgarskogen. Slaget hadde ingne klar sigerherre.
 I Rom gjekk retten til å velja offentlege tenstemenn over frå folket til keisaren og senatet.
 Nikolaus av Damaskus gav ut ein biografi om Augustus.

Fødde 
 24. september: Vitellus av Romarriket
 6. november: Agrippina den yngre, romersk keisarinne (eller 16)

Døde 
 Lucius Seius Strabo, romersk praetorianarprefekt

als:10er#15
Partido Socialista de Chile

Det chilenske sosialistpartiet PS blei danna i 1933. Det var frå starten eit ganske samansett parti, både sosialt og politisk. Hovudskilnaden i høve til kommunistane var at PS insisterte på å vere heilt uavhengig av Sovjetunionen. Partiet sitt symbol er ei kvit indianarøks på ein raud profil av Latin-Amerika i ein kvit sirkel med raud rand. På kvar si side av det søramerikanske kontinentet står bokstavane P og S i raudt.

I 1970 blei Salvador Allende frå PS vald som president i Chile i brodden for ein venstreallianse med namnet Unidad Popular (UP), Folke-Einskapen. Viktige reformer blei gjennomførte, mellom anna nasjonal kontroll med koparindustrien, landet sin viktigaste eksportindustri, som hadde vore på US-amerikanske hender. 

Den 11. september 1973 blei UP-regjeringa styrta i eit militærkupp støtta av USA, og president Allende døydde same dag under åtaket på presidentpalasset. Medlemmene av PS og andre venstreparti blei utsette for sterk forfølging, mange blei drepne, torturerte, eller måtte flykte frå landet. 

PS delte seg i denne tida i ulike fraksjonar som hadde ulike syn på korleis diktaturet best kunne bekjempast, og kva linje partiet skulle stå for. Ei gruppe som stod for ein moderat sosialdemokratisk kurs blei etter kvart dominerande. Frå denne tendensen kjem både noverande president Ricardo Lagos og noverande partileiar Ricardo Nunez. 

I 1988 danna folk frå PS eit nytt Parti for Demokrati PPD med Ricardo Lagos i brodden, for å få med fleire i opposisjonen mot Pinochet-styret, som var på hell. PPD var vellykka som eit «utvida PS» i vala på 1990-talet etter at sivilt styre var gjenoppretta, men PS måtte velje, anten å satse på PPD eller gjenreise PS. Det enda med at PS sameinte dei viktigaste fraksjonane sine og heldt fram som PS. Men PPD heldt også fram som sjølvstendig parti med sosialdemokratisk profil. Desse to partia arbeider saman, men det er også eit visst konkurranseforhold. 

PS, danna i 1933, forbode 1973-1990, er eit av dei viktigaste partia i chilensk politikk, ein del av den sentrum-venstre-koalisjonen som dominerer politikken i landet. Salvador Allende er framleis partiet sitt fremste person-symbol, og minnet om den falne presidenten blir halde høgt i ære. Den nye stjerna i PS i førstninga av det 21. hundreåret, er ei kvinne, Michelle Bachelet. Ho er frå mars 2006 president i Chile. Ho kjem truleg til å spele ei viktig rolle i chilensk politikk i åra som kjem.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Chilenske politiske parti
Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Politiske parti skipa i 1933
Herøy

Herøy eller Herøya er namnet på fleire stader i Noreg.


Kommunar 
 Herøy kommune i Møre og Romsdal
 Herøy kommune i Nordland

Tettstader 
 Herøya i Porsgrunn er ein tettstad og eit industriområde i Telemark fylke

Øyar 
 Herøy i Bergen er ein holme i Vestland
 Herøya i Finnøy er ei øy i Rogaland
 Herøya i Grimstad er ei øy i Agder
 Herøya i Herøy er ei øy i Møre og Romsdal
 Herøya på Hitra er ei øy og ein gard i Trøndelag
 Herøya i Hole er ei øy i Buskerud
 Herøya i Kristiansand er ei øy i Agder
 Herøy i Kvinnherad er ei øy i Vestland
 Herøyna er ei øy i Masfjorden kommune i Vestland
 Herøya i Steigen er ei øy i Nordland
 Herøya i Søgne er ei øy med ei fyrlykt i Agder
 Herøya i Ølen er ei halvøy i Rogaland
 Herøyna i Vindafjord er ei øy i Rogaland

Halvøyar 
 Herøya i Holtålen er ei halvøy i Trøndelag
 Herøya i Tysfjord er ei halvøy i Nordland

Norske stadnamn