Cleidopus gloriamaris

Cleidopus gloriamaris er ein fiskeart i familien furukonglefiskar (Monocentridae), og den einaste medlemmen av si slekt. Det vitskaplege namnet kjem av latin gloria og maris, som tyder «venleiken frå havet».

Utbreiing og habitat 
Cleidopus gloriamaris er heimehøyrande i kystområda utanfor Queensland, New South Wales og Western Australia. Ein finn han på ei djupn frå 6 til 200 meter i rev og hamner. Fisken finst både i det austlege Indiahavet og det vestlege Stillehavet.

Skildring 

Cleidopus gloriamaris vert opptil 22 cm lang. Han har ein fyldig og rund kropp som er nesten heilt dekt av store, ru skjel med skarpe, bakoverpeikande ryggsøyler. Hovudet er stort, med slimete groper der kantane er grove, og det er verna av solid bein. Snuten er stump og spring fram frå den breie munnen. Tennene er små og tynne, og ein finn dei på kjevane, ganebeinet og plogbeinet. Det er to groper som inneheld bioluminescente bakteriar i underkjeven, nær kantane i munnen, og desse er skjulte når munnen er lukka. Denne fotoforen er grøn på unge fiskar og vert raud etter kvart som fisken vert eldre. Den fyrste ryggfinnen har 5–7 sterke ryggsøyler. Dei er ikkje festa i nokon membran og peikar annankvar til venstre og høgre. Den andre ryggfinnen har 12 mjukstrålar. Kvar bukfinne inneheld ei diger ryggsøyle, nesten like lang som hovudet, og 3–4 rudimentære strålar. Ryggsøyla i buken kan låsast medan ho er utslegen i ein viss vinkel i høve til kroppen. Gattfinnen inneheld 11–12 strålar og brystfinnane 14–15 strålar.

Skjela på Cleidopus gloriamaris er gulkvite med svarte bakkantar som formar det karakteristiske mønsteret som har gjeve namnet til familien furukonglefisk. Leppene, kjakane og delar av kjeven er svart. Frå underkjeven til fotoforane går det ei raud stripe. Arten er veldig lik dei andre fiskane i furukonglefiskfamilien, og vert av nokre plassert i same slekt som dei andre i denne familien. Cleidopus skil seg frå Monocentris-slekta ved at han har eit smalt bein utanfor augehòla og på same stad som lysorgana, medan dette ligg nær spissen av underkjeven på fiskane i Monocentris-slekta. Arten skil seg også frå Monocentris japonica ved at han har ein rundare snute.

Biologi og økologi 
Grunna dei små finnane og det stive vernet, er Cleidopus gloriamaris dårleg til å symje. Sidan han er ein nattfisk kan ein finne han i hòler og under stein om dagen. I reservatet Fly Point Halifax Park Aquatic Preserve i New South Wales er det dokumentert at ei lita gruppe Cleidopus gloriamaris har lege under dei same steinane i minst sju år, og ei anna gruppe har lege under nokre andre steinar i tre år. Om natta vågar arten seg ut på sandflatene for å få mat, ved å bruke lysorgana til å lyse opp små reker. Lyset kan også brukast til å kommunisere med andre fiskar av same art. Lyset til Cleidopus gloriamaris er skapt av symbiotiske kolniar av bakterien Vibrio fischeri i fotoforane. V. fischeri finst også fri i sjøvatn og vert naturleg sleppte lause frå fotoforen til Cleidopus gloriamaris, men lyset deira forsvinn berre nokre timar etter at dei er sleppte lause. Arten har levd opptil ti år i fangenskap.

Forhold til menneske 
Cleidopus gloriamaris er relativt vanleg på djupt vatn, men fordi han er reservert, var han i byrjinga berre kjend gjennom eksemplar som var kasta i land av stormar. Fisken vert nokre gonger fanga av kommersielle trålarar, og han er populær for folk med saltvassakvarium. Han er ganske hardfør, men må gjevast steinete gøymeplassar og levande mat.

Kjelder 
 «Pineapplefish» på Wikipedia på engelsk, innhenta 30. desember 2009.

Referansar

Bakgrunnsstoff

Furukonglefisk
Fisk i Australia
Fisk i Indiahavet
Fisk i Stillehavet
Utvalde artiklar 2023