kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Junín

Junín i Peru, kjend som Lago Junín på spansk og Chinchaycocha ('Nordre sjøen') på quechua, er den største innsjøen som er omkrinsa av peruansk land, men har langt mindre flatemål enn Titicaca som ligg mest på boliviansk territorium. Sjøen ligg på omkring 4 082 moh. og er ein vektig stad i landet for fuglekikking.

Det meste av innsjøen ligg innanfor Junínprovinsen i Junín-regionen, medan den nordvestre biten ligg innanfor Pascoprovinsen i Pasco-regionen.

Junín er i mykje stor grad omslutta av akvatisk vegetasjon, somme stader vidar plantebeltet seg ut i ei breidd på seks km og vert så tett at det er ugjennomtrengjeleg. Fiskefaunaen er rik, han inkluderer òg fleire artar som er introdusert.

Sjøen ligg innanfor nedslagsfeltet til Amazonaselva. I elva Upamayo finst det eit vasskraftverk som regulerer vassnivået i sjøen. I år med rikeleg regn er fluktuasjonen i vassnivået moderat, men i tørkeår kan nivået gå ned halvannan til to meter og tørrleggje store område.

Frå 1933 har det gått føre seg eit innsig av ureining frå gruveverksemd som har innverka negativt på fiske og fuglefauna i sjøen. Kloakk frå byane Junín og Carhuamayo har òg medverka til overgjødning av vatn og våtmark.

Junín er einaste habitat i verda for den sterkt truga junindukkar, Podiceps taczanowskii, også den sterkt truga juninrikse, Laterallus jamaicensis tuerosi, (underart av perlerikse) er endemisk for denne innsjøen. Juninkorgfugl, Asthenes virgata, er ein annan endemisk art for Peru som har namn etter sjøen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger i stor grad på «Lake Junín» frå , den 15. april 2008

Bakgrunnsstoff 

Innsjøar i Peru
Burjatia

Burjatia (russisk Республика Бурятия, burjatisk Буряад Улас) er ein republikk i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Ulan-Ude, arealet er 351 300 km² og innbyggjartalet 972 700 (2010). Republikken grensar til Irkutsk oblast i nord, til republikken Tyva i vest, til Zabajkalskij kraj i aust og til Mongolia i sør.

Folkesetnad 
Den einaste større byen er Ulan-Ude (404 400 ibuarar).

Den største folkegruppa i Burjatia er etniske russarar, medan burjatane, eit mongolsk folkeslag, er ein minoritet. Ved folketeljinga i 2000 var den etniske samansetjinga:

 Russarar: 64,9 %
 Burjatar: 29,5 %
 Tatarar: 0,7 %
 Ukrainarar: 0,6 %
 Sojotar: 0,4 %
 Evenkar: 0,3 %

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Republikken sine offisielle heimesider på russisk, burjatisk og engelsk
 Artikkel frå Kommersant  på engelsk
 Artikkel frå NUPI på engelsk

Russiske føderasjonssubjekt
Republikkar i Russland
Risøya i Tromsø

Risøya er ei øy i Tromsø kommune, om lag 50 kilometer nordvest for sjølve Tromsø. Risøya er omegjeve av over 150 holmar og meir enn 200 skjer. Øya er på 1154 dekar med Varden som høyeste punkt på 104,5 meter.

Hovudhuset på Risøya vart bygd i 1856, men mest truleg har øya vore busett langt bakover i tida. Den nest største øya i øygruppa som Risøya høyrer med til, Sandvær, er nemnd i Snorre sine kongesagaer. Frå 1850 og utover var det stor aktivitet på Risøya med sanking av egg, dun og fiske. På det meste hadde væreigaren over 200 fiskarar sysselsett i sesongen, innlosjert i rorbuer.

Som egg- og dunvær var Risøya det nest største i landet etter Vardøhus Festning. Jacobsenfamilien var òg sterkt engasjert i ishavsfangsten, og eigde ishavsskutene «Ægir» og «Hanseat».

Som resten av desse ein gong så sentralt plasserte stadane ute ved kysten gjekk tida frå dei. På Risøya heldt den siste væreigaren, Jacob Carl Jacobsen, ut fram til 2001 saman med Elise Jensen. Då vart helsa for ustabil og dei såg seg nøydd til å flytte inn til Tromsø.

I 1995 vart Store Risøya Landskapsvernområde oppretta. Dette omfattar sjølve Risøya samt Steggholmen. Samstundes vart Risøya Naturreservat oppretta. Risøya Naturreservat dekker alle holmar og skjer rundt sjølve Risøya, til saman 14 132 dekar.

Formålet med naturreservatet og landskapsveret er å sikre best mogeleg levevilkår for sjøfugl og anna dyreliv i eit område med naturleg og kulturbetinga vegetasjon samt å bevare ein kysthandelsstad med tilhøyande bygg, kulturlandskap og dyre- og planteliv.

I Naturresevatet er det i perioden f.o.m. 1. april t.o.m. 31. juli forbod mot ilandstigning og ferdsel på øyane, for å verne fuglane i hekketida og i månadene ungane er i reiret.

Bakgrunnsstoff 
 turliv.no - informasjon og bilete frå Risvær 
 En øy i havet. Livet på Risøya (Dagbladet, 26.01.2004]

Litteratur 
 Eva Huseby: En øy i havet - Livet på Risøya. Gyldendal. Oslo 2003. ISBN 82-05-32339-9

Øyar i Tromsø
Helgøya

Helgøy eller Helgøya er eit namn på fleire øyar i Noreg:
 Helgøy i Hjelmeland – ei øy i Hjelmeland kommune i Rogaland.
 Helgøya i Karlsøy – ei øy i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark på 43 km² og delvis fråflytta. Før 1964 var øya ein del av Helgøy kommune.
 Helgøya i Kinn
 Helgøya i Ringsaker – er ei øy i Mjøsa som ligg i Ringsaker kommune. Helgøya har eit areal på 18,34 km².
 Helgøy i Stavanger  – ei øy i Stavanger kommune i Rogaland. Del av øygruppa Sjernarøyane.
 Helgøyna i Sunnfjord  i Vestland.
 Helgøya i Søgne – ei øy i Søgne kommune i Agder. Del av øygruppa Ny-Hellesund.
Malmøya

Malmøya er ei drygt 600 dekar stor øy som ligg i Bunnefjorden (aust  i Oslofjorden), om lag 8 km sør for Oslo sentrum og rett vest av Ulvøya i Oslo kommune.

Malmøya dyrefredingsområde 
Malmøya dyrefredingsområde (VV00000727) utgjer eit 573 da stort område på øya og vart freda 2. november 1979. Tanken var i første rekke å verne fuglelivet på øya, som har stor verdi som raste-, beite- og hekkeområde for sjøfuglar.

I tillegg til dyrefredingsområdet på Malmøya er det av geologiske årsaker freda sju naturminner i det same området. Alle vart freda samstundes med dyrefredningsområdet. Dette er: 

 Malmøykalven naturminne (104 da)
 Hertugskjær naturminne (1 da)
 Kaninøya naturminne (4 da)
 Søndre Malmøya naturminne (147 da)
 Malmøya Brygge naturminne (4 da)
 Nordre Malmøya naturminne (30 da)
 Malmøyskjær naturminne (1 da)

Geologi
Malmøya og dei andre øyane i Oslofjorden høyrer til Oslofeltet med avsettingsbergartar frå kambrosilurtiden. I tillegg finst det vulkanske lavaar og intrusivar frå permtida. I dei sedimentære bergartane finst fossil av armføtingar, trilobitter, korallar, blekksprutar og graptolittar. 

I permtida pressa vulkansk lava seg opp gjennom dei eldre bergartane i jordskorpa. Rombeporfyr og basalt er smeltemassar som har strøymd ut på overflata, medan granitt er smeltemasse som størkna lenger nede i jordskorpa. Striper i overflaten på svaberg er orientert nordvest-søraust og er danna av isen sine rørsler i slutten av siste istid for noko meir enn 10 000 år siden.

Sjå òg 
 Verneområder i Oslo

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 http://www.malmoya.no 

Øyar i Oslo
Oslofjorden
Verneområde i Oslo
Bydel Nordstrand
Ormøya

Ormøya er ei øy i Oslo (tidlegare i Aker). Øya ligg i Bunnefjorden, og det er vegsamband ut til øya frå Mosseveien. Ormøya er ei lita øy, med om lag 120 husstander med alt frå sveitservillaer frå slutten av 1800-talet til rekkehus frå 1970-talet. Øya har strender, båtplassar og eigen park. Det er to offentlege bygg der, eit velhus som heiter Villa Lilleborg og ei trekyrkje (Ormøy kyrkje) teikna av arkitekt Bernhard Christoph Steckmest, som òg teikna Sandakergården og Groschgården. 

Opphavleg var Ormøya ei fritidsøy for velståande folk frå hovudstaden, men frå om lag 1900 vart det meir vanleg å bu fast på Ormøya.

Ormøya grensar i aust mot Paddehavet, oppkalla etter øya Skilpadden, til dagleg kalla Padda. Frå sørenden av Ormøya kan ein køyre over til Malmøya.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nordstrands Blad: Ormøyas historie 

Øyar i Oslo
Oslofjorden
Bydel Nordstrand
Måløyna

Måløyna, Lisjemåløyna, Øyna, Måløy er ei lita øy i Ulvesundet mellom den store Vågsøya og fastlandet i Vestland. Byen Måløy vart grunnlagd her. 

Under den andre verdskrigen låg det eit tysk kystfort her. I dag er øya knytt til Måløy med ei vegfylling og inneheld eit parkområdet rundt det gamle fortet, to minnesmerke frå krigen og ein frisbeegolfbane. Øya har òg ein moderne tau og trålfabrikk, eit stort fryselager og ei ISPS-hamn.

Bakgrunnsstoff 
 Moldøen frisbeegolfbane på PDGA 

Øyar i Kinn
Anda i Nordland

Anda er ei lita øy i Øksnes i Nordland. Ho ligg i Vesterålen om lag 5 km nord for nordenen av Langøya og vest for Andøya. Her ligg Anda fyr, som var det siste fyret i Noreg som vart automatisert. Det skjedde i 1987. Øya er verna som eit naturreservat og er eit viktig hekkeområde for lundefugl. 

Krykkje, alke, toppskarv, gråmåse og teist hekkar òg her. Det er store selkoloniar på øya.

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Fyrhistorisk Forening om Anda fyr 
 Anda naturvernområde 

Øyar i Nordland
Verneområde i Nordland
Geografi i Øksnes
Skorpo i Bjørnafjorden

Skorpo er ei øy vest for Strøno i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke. Øya er veglaus.
Det vart rydda fleire gardsbruk på øya frå 1840-talet av. Ved folketeljinga i 1900 budde det 20 personar på øya.

Kjelder
 Nils Tveit, Os: Eit utsyn over Osbygdi frå gamall tid til no, bd. II (1938)

Øyar i Bjørnafjorden
Nesøya

Nesøya er namnet på fleire øyar: 

Nesøya i Oslofjorden, i Asker kommune. 
Nesøya i Nordland
Nesøyna i Solund
Nesøya i Tysnes
Nesøya i Dronning Maud Land i Antarktis.
Fjesing

Fjesing (Trachinus draco) er ein fisk i fjesingfamilien som blir opp til 41 cm, men sjeldan over 20-30 cm. Han finst frå Vest-Afrika og Middelhavet, til Trondheimsfjorden og inn i den sørlege Austersjøen. Han er vanleg langs kysten sør i Noreg, og er observert nord til Trondheimsfjorden.

Skildring

Fisken har samantrykt kropp med flekkar og striper i gulbrune, blå eller grøne fargar. På den fremste ryggfinnen sit seks-sju stive piggar, medan den andre ryggfinnen og gattfinnenn er lang med mjuke strålar. 
Den fremste ryggfinnen og gjellelokka har piggar som har samband til giftkjertlar.

Levevis

Fjesingen lever på havbotnen der han grev seg ned i sanden om dagen. Om natta jaktar han bytte som krepsdyr, mangebørstemark og småfisk i frie vassmassar eller ved botnen. 

Gytetida er mellom juni og august. Fisken legg små egg i pelagiske soner. Fisken legg ut mot djupare vatn om hausten.

Gift
Fjesing har giftige piggar og er farleg også for menneskje. Fisken grev seg ned i sanden, og det hender at badande trakkar på han og bli stukke. Fiskarar er også utsette. Når ein vert stukke skal ein reinse såret og putte den kroppsdelen som har blitt stukke, i vatn, ca. 40-45 °C. Giftstoffa vert øydelagde av varmen. Blodet må få renne fritt ut av såret. Innan 45 minutt bør smerta vere på retur. Dersom hevinga eller smertene forsvinn og så kjem attende, bør ein gå til lege. Det har vore observert tilfelle der fjesingstikk har ført til amputasjon, og til og med død, men det er svært uvanleg.

Bruk som mat
Fjesing kan brukast som matfisk, men det blir ikkje driva målretta fiske på han i Noreg.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Piggfinnefiskar
Tævsjøen

Tævsjøen er ein innsjø sør for tettstaden Aurskog i Aurskog-Høland kommune i Viken. Tævsjøen ligg 182 moh. Speiderhytta i Aurskog ligg ved Tævsjøen. Tævsjøen er ein av to stader i Noreg med funn av den sjeldne planta brudelys.

Kjelder 

Innsjøar i Aurskog-Høland
Haldenvassdraget
Dyrudtjennet

Dyrudtjennet er eit vatn i Haldenvassdraget på Lierfoss i Aurskog-Høland kommune i Viken. Vatnet er kjent som ein viktig gyteplass for gjedde og det vert tatt store gjedder i Dyrrudtjernet om våren. På vestsida av Dyrrudtjernet ligg restar etter eit dampsagbruk, med mellom anna ein teglsteinsskorstein. Børta, som har ein stor bestand av bever, renn ut i Dyrrudtjernet frå Mangenskogen-traktene og den såkalla Gørrelva renn frå Dyrrudtjernet og ut i Lierelva som er ein del av hovudløpet til Haldenvassdraget.

Kjelder 

Innsjøar i Aurskog-Høland
Haldenvassdraget
Storsjøen i Rendalen

Storsjøen er ein innsjø i kommunane Rendalen og Åmot i Innlandet. Sjøen er 35 km lang, men berre 1,7 km brei på det breiaste. Sjøen ligg 252 moh. og største djup er 309 m. Arealet er omlag 48 km² og volumet er 6,69 km³.

Storsjøen har mellom anna sik og røye.

Innsjøar i Innlandet
Geografi i Åmot
Geografi i Rendalen
Rogen

Rogen (sørsamisk Rovje) er ein innsjø på grensa mellom Noreg og Sverige. Den norske delen ligg i Engerdal i Innlandet og Røros i Trøndelag, og utgjer 0.85 km² av arealet til innsjøen. Resten ligg i Sverige, i vestre Härjedalen. Utløpet ligg i Noreg og når via elva Røa sjøen Femunden. Dette er det same vassdraget som Trysilelva, Klarälven og Göta älv lenger nede er ein del av.

Den norske delen ligg i Femundsmarka nasjonalpark. Òg på svensk side ligg sjøen i nasjonalpark, Rogen nasjonalpark.

Området rundt Rogen er eit særprega morenelandskap. Fenomenet finst fleire stader, men er spesielt tydeleg her, og vart tidleg skildre herfrå. Det har derfor fått namnet Rogenmorene.

Kjelder 

Innsjøar i Engerdal
Innsjøar i Härjedalen
Innsjøar i Røros
Den norsk-svenske riksgrensa
Trysilvassdraget
Bæreia

Bæreia er ein 2 kvadratkilometer stor innsjø i Kongsvinger i Innlandet. Stranda er ofte nytta som badestrand på sommaren for norske og utanlandske turistar og vert mykje til pilking om vinteren. Bæreia er eit ope vatn, så det er høve for å køyre båt der.

Ved Bæreia vart det i 1959 oppretta ein krigsinvalidheim for veteranar frå den andre verdskrigen og partnarane deira. Den sjølvstendige stiftinga Krigsinvalidehjemmet Bæreia, oppretta av Krigsinvalideforbundet, stod for drifta. I 1999 starta FN-Veteranenes Landsforbund eit prøveprosjekt finansiert av Forsvarsdepartementet for å vurdere om den etter kvart ledige kapasiteten kunne nyttast til velferdstilbod for tidlegare soldatar frå utanlandsoppdrag. Forsvarsdepartementet stoppa seinare finansieringa på bakgrunn av at helsevesenet var betre eigna til jobben med å følgje opp FN-veteranane. 1. januar 2005 overtok Landsforeningen for hjerte- og lungesyke senteret for ei krone. LHL ville framleis ta vare på krigsveteranane, men òg nytte senteret til anna verksemd. I nyttårsforedraget sitt i januar 2008 kunne forsvarminister Anne-Grete Strøm-Erichsen fortelje at Forsvaret hadde kjøpt senteret tilbake som rekreasjonsstad for alle norske krigsveteranar.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Bæreia» frå , den 17. april 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Geografi i Kongsvinger
Innsjøar i Innlandet
Vangsmjøse

Vangsmjøse (òg kalla Vangsmjøsi eller Vangsmjøsa) er ein innsjø i Vang kommune i Innlandet.

Segn
Det går fleire segner om Vangsmjøse. I ei av dei vert det sagt «Ser du mi lengd, so der du mi djup».

I ei anna vert det fortalt om ein som ville sjå kor djup innsjøen var og batt saman alle reip han fekk tak i frå andre i bygda. Som søkke hengte han på ei tinnkanne og eit fenalår. Når han omsider nådde botn og heiste tauet opp igjen så fann han at tinnkanna var smelta og fenalåret kokt. Da var tauet så langt at det gjekk frå dørklinka på Leine og tvers over fjorden og tre gonger rundt kyrkja. Dette er ein avstand på rundt 4500 meter.

I ei tredje utgåve vert det sagt det at når dei lodda djupna og fekk reipet opp igjen så lukta det svovel av det. Dette er kanskje den einaste av segnene som har noko for seg då rotnande planterestar medfører at vatn på stort djup vil få eit høgt innhald av svoveldioksid og hydrogensulfid.

Innsjøar i Vang
Sperillen

Sperillen er ein innsjø som ligg i Ådal i Ringerike kommune i Viken. I nord har innsjøen tilsig frå Begna og Urula. I sør er han regulert med demning ved Ringmoen og avløpet dannar Ådalselva som sidan renn saman med Randselva nedanfor Hønefossen i Hønefoss og dannar Storelva. Innsjøen har eit flatemål på ca. 37 km² og strekkjer seg ca. 26 km i lengd. Vasspeilet ligg omlag 150 moh. og største djupna er om lag 129 m.

Rundt innsjøen finst fleire flotte badeplassar og nokre campingplassar. Innsjøen er dessutan kjent for kvalitetsfisket sitt etter sik. Det finst 10 fiskeartar i innsjøen, i tillegg til sik òg aure, åbor, røye, brasme, krøkle, ørekyte, niøye, trepigga stingsild og nipigga stingsild.

Ådalselva var seglbar frå Hen, og var utgangspunkt for dampskipstrafikk på Sperillen. Dampskipet gjekk opp Begna til Sørum. Når Sperillbanen vart bygd til Finsand fekk dampskipstrafikken ny brygge der.

Rett ved på er det ein badeplass på sør- og austsida av innsjøen.

Innsjøar i Ringerike
Ådal
Skarvsvatnet

Skarvsvatnet er eit vatn som ligg i Nore og Uvdal kommune i Viken.

Innsjøar i Nore og Uvdal
Geitsjøen i Nore og Uvdal

Geitsjøen er eit vatn som ligg i Nore og Uvdal kommune i Viken.

Innsjøar i Nore og Uvdal
Helgeland Skogselskap

Helgeland skogselskap  er ein ideell organisasjon som har til formål å fremje forståinga for den mangesidige tydinga til skogen. Laget er tilknytt Det norske Skogselskap.

Helgeland Skogselskap var stifta den 23. juni 1905, etter at Nordlands Amts Skoghusholdningsselskap var nedlagt året før. Initiativtakarane var godseigar Hans Coldevin på Dønnes og lensmann A.B. Hansen, kjøpmann Hans A. Meyer, skogforvaltar Einar Nilsen og skogplantar Th. Scheflo, alle frå Mo i Rana. Blant innbudarane til stiftingsmøtet var elles m.a. stortingsmennene Kristian Andersen Grimsø og Mikal Bjørnåli, og folkehøgskolelærar Odin Benum. 

Helgeland skogselskap driv Alstahaug planteskole. 

Helgeland skogselskap eig m.a. eigedommane Østenbakken i Rana, Tuvneset ved Ømmervatnet i Vefsn, Lauvøya i Dønna og Finnkona i Leirfjord. 

Laget har mottoet «Vi vil skogkle Helgeland».

Kjelder 
 Arvid Sveli 1987: Skogbruk i Nord-Norge ISBN 9034911-4
 Arvid Sveli 1980: Helgeland Skogselskap gjennom 75 år

Bakgrunnsstoff 
 Helgeland skogselskap

Nordland fylke
Skogsaka
Skipingar i 1905
Norske organisasjonar
Totak

Totak er ein innsjø i Vinje kommune i Vestfold og Telemark som dekkjer eit areal på 37 km² og ligg mellom 680–687 moh. Totak er Noregs djupaste innsjø som ikkje er ein kryptodepresjon. Det vil seie at heile innsjøbassenget er over havnivå.

Innsjøen er ein del av Skiensvassdraget. Det viktigaste tilløpet er elva Songa, og avløpet går gjennom elva Tokke ned til innsjøen Bandak. Innsjøen er regulert ved Tokkeutbygginga, og er eit magasin for Vinje kraftverk ved Vinjevatn i Vinje.

Namnet på innsjøen kjem av norrønt þot,som tyder brusing.

Kjelder 

Innsjøar i Vinje
Reservoar i Vestfold og Telemark
Møsvatn

Møsvatn er ein innsjø som i hovudsak ligg i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Innsjøen er ein del av Skiensvassdraget. Langs breidda er det funne ei mengde spor frå steinalderen, og her finst òg nokre av dei høgastliggande fjellgardane i Noreg. 

Innsjøen er ei viktig ferdselsåre for fastbuande og turistar. Han vert trafikkert av rutebåt om sommaren og snøscooter om vinteren. Møsvatn vart regulert i åra frå 1903. Olav Heggstad leia arbeidet med denne reguleringa.

Møsvatn er demd opp av Møsvassdammen og Torvehovdammen og er hovudmagasin for Frøystul kraftverk. Innsjøen er den tredje største i Noreg med ein kapasitet på 1066 millionar m³. Dette utgjer heile 68% av totalt vatnvolum.

Sjå òg 
 Møsstrond

Bakgrunnsstoff 
 Bilete på artific.org

Innsjøar i Vinje
Innsjøar i Tinn
Hardangervidda
Reservoar i Vestfold og Telemark
Skiensvassdraget
Fyresvatnet

Fyresvatnet, òg kalla Fyresvatn, er ein innsjø i Fyresdal kommune i Vestfold og Telemark. Fyresvatnet høyrer til Arendalsvassdraget, og har utløpet sitt via Fyreselv til Nidelva, som munnar ut i havet i Arendal by. Vassdraget er regulert, og reguleringshøgda i Fyresvatnet er ca. 5 m. Med sine 377 djubdemeter er Fyresvatnet den femte djupaste innsjøen i Noreg. Innsjøen er Noregs høgaste beliggande kryptodepresjon. Den djupaste delen når 97 meter under havnivå.
Det vert drive stort fiske i Fyresvatnet, også næringsfiske med ruser. Typiske fiskeartar i vatnet er sik (Coregonus lavaretus), aure (Salmo trutta) og røye (Salvelinus alpinus).

Rerferansarer

Innsjøar i Fyresdal
Arendalsvassdraget
Reservoar i Vestfold og Telemark
Bandak

Bandak er ein innsjø i kommunane Tokke og Kviteseid i Vestfold og Telemark.  Innsjøen, som er ein del av Telemarkskanalen, høyrer til Skiensvassdraget. Hovudtilløpet er elva Tokke, medan utløpet er via «Strauman», til Kviteseidvatnet. Han er regulert i samme høgd som, Flåvatn og Kviteseidvatnet.

Innsjøar i Vestfold og Telemark
Geografi i Kviteseid
Geografi i Tokke
Telemarkskanalen
Raud dverg

Raude dvergar er ein type små og relativ kjølige stjerner i hovudserien på Hertzsprung-Russell-diagrammet. Dei er enten seine-K- eller M-stjerner og er den vanlegaste stjernetypen i galaksen. Dei har ein masse på mindre enn halvparten av sola (ned til omtrent 0,075 solmassar, under ligg dei brune dvergane) og ein overflatetemperatur på mindre enn 3500 K.

Karakteristikkar 

Raude dvergar har veldig små massar; ikkje meir enn 40 % av massen til sola. Som ein konsekvens av dette har dei relativt låge temperaturar i kjernane og energien blir frigitt sakte gjennom fusjon av hydrogen til helium igjennom proton-proton-kjeda. Difor sender raude dvergar ut lite lys, nokre gongar so lite som 1/10 000 av det lyset sola sender ut. Sjølv dei største raude dvergane sender ut berre omtrent 10 % av solluminositeten.

Generelt sett transporterer raude dvergar energi ifrå kjernen til overflata ved hjelp av konveksjon. Konveksjonen føregår av di det indre av stjerna er opakt og har ein relativt høg tettleik samanlikna med temperaturen. Grunna dette blir det vanskelegare for fotona å reisa mot overflata igjennom stråling. Konveksjonen tar over energitransporten sidan han er meir effektiv.

Sidan raude dvergar er heilkonvektive, samlar det seg ikkje helium i kjernen slik at dei kan fusjonera meir av hydrogenet før dei forlet hovudserien. Soleis har raude dvergar ein enorm estimert levetid; ifrå titals milliardar til billionar av år, alt etter kor massive dei er (massive stjerner har generelt kortare levetid enn mindre stjerner). Desse levetidene er lengre enn den estimerte levetida til universet.

Planetar 

Ein ekstrasolar planet med ein masse lik Neptun, eller 17 jordmassar, blei oppdaga i bane rund den raude dvergen Gliese 581 i 2005. Han går i bane rundt Gliese 581 i ein avstand på 0,04 AE og har ein estimert overflatetemperatur på 150 °C, trass i den dimme moderstjerna. Seinare fann ein planet til; og i 2007 fann ein ein mogleg habitabel planet, Gliece 581 c, med ein estimert masse på 5,03 jordmassar, i bane rundt stjerna.

Den raude dvergen OGLE-2005-BLG-390L har òg ein planet krinsande rundt seg. Planeten har ein masse på 5,5 jordmassar og ein overflate temperatur på omtrent -220 °C (56 K). Han krinsar rundt stjerna med ein avstand på 390 millionar kilometer eller 2,6 AE og blei oppdaga i 2006.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Red dwarf» frå , den 19. april 2008.  
 Fotnotar 

 
Stjernetypar
Hovudseriestjerner klasse M
Selura

Selura er ein næringsfattig innsjø som ligg i Flekkefjord kommune i Agder fylke. Innsjøen ligg 31 moh. og er 118 m djup på det djupaste. Han har utløp mot aust til indre fjordbasseng i Flekkefjorden ved tettstaden Drangeid. Fossefallet der vart brukt av ein del industri, som f.eks. tønnefabrikk (nedlagt 1987), karosserifabrikk og Aarnes Garveri (nedlagt 2013). Langs vatnet si nordside ligg gardane Lilledrange, Glendrange og Stordrange.  

Austsida er prega av ei steil nord-sørgåande fjellside, der ein finn gardane Reppen, Seland, Helland, Løyning, Slåta, Nedrejord og Rødland oppe i sida. Denne fjellrekka i aust har truleg gitt namn til innsjøen. 

Egenes er ein stor morenerygg som nesten deler vatnet i to i sør ved Nulandsvika, der ein finn Egenes Camping. I sørenden av vatnet finst òg industriområde som er knytt til E39 ved Trøngsla. 

Selura er rik på fisk, men fisken er liten. Fiskeartane i Selura er aure, ål og røye.

Kjelder

Innsjøar i Agder
Geografi i Flekkefjord