kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Petra Lie

Petra Lie () var ein norsk tannlege og filantrop. Då ho avla tannlegeeksamen i 1872, blei ho den fyrste kvinnelege tannlegen i Noreg.

Liv og virke  
Petra Lie studerte frå 1870 under tannlege Carstens i København, og fekk parallelt kveldsundervising hos professor Walløe. Etter halvanna års studium reiste ho vidare til den amerikanske doktor Salomon i Berlin for å lære gullplombering, som var nyaste mote innanfor tannbehandling.

Lie avla tannlegeeksamen med toppkarakter i Noreg 2. desember 1872, og blei dimed den fyrste kvinnelige tannlegen i landet. Etter avlagd eksamen studerte ho i ni månadar hos dr. med. Bruck i Breslau. I Tyskland blei ho kjend med bormaskinen, som ho tok med seg til Noreg i 1873. Ho har fått æra for å ha innført denne oppfinninga til landet, og blir sett på som ei føregangskvinne innan faget.

Lie etablerte si verksemd som tannlege i Kristiania, der ho dreiv ein blomstrande praksis. Mot slutten av livet måtte ho leggje ned praksisen på grunn av sjukdom. Dei siste åra budde ho på Bjartheim ved Diakonissehuset. 

I 1897 og 1907 drog ho på studiereiser i utlandet. 

Ved sida av virket som tannlege engasjerte Lie seg i humanitært arbeid. Ho tok initiativet til opprettinga av «Gamlehjemmet» i Pilestredet (Cathinka Guldbergs Gamlehjem), og engasjerte seg i opprettinga av barneheimen til Cathinka Guldberg. I 1894 var ho medstiftar av Norsk kvindeforening til dyrenes beskyttelse. Ho gav også tannlegebistand til Guttehjemmet i Geitmyrsveien, utan godtgjering.

Petra Lie blei 25. november 1907 gravlagd på Diakonissehusets gravplass på Nordre gravlund under stor deltaking. Fleire institusjonar og foreininger la ned kransar, blant anna Norske kvinders nationalraad, der Lie var medlem.

Familie 
Petra Lie var dotter av landhandlaren Peder Lie og Sofie Janette Sørensen. Ho vart verande ugift.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Petra Lie» frå , den 22. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 
 Tannlegetidende: Petra Lie – Norges førs­te kvinnelige tannlege, besøkt 20/1 2021.

Norske tannlegar
Norske velgjerarar
Folk frå Gjøvik
Agnes Steineger

Agnes Steineger () var ein norsk målar, teosof og antroposof.

Liv og virke

Bakgrunn
Foreldra hennar var Petter Starner Steineger, som var kjøpmann i Bergen, og Ingeborg Katharina Hess. Agnes var veslesystera til zoologen Leonhard Hess Stejneger. 

Steineger budde delar av barndommen i Tyrol. Mora døydde då ho av 12 år gammal, og same året gjekk ho på internatskule i Sunnfjord.

Kunst
Ho gjekk i målelære hos Anders Monsen Askevold i Bergen, og seinare hos Marcus Grönvold og Bertha Wegmann i München. Ho debuterte med måleriet Markblomster i Bergen Kunstforening 1883. Steineger studerte ved Académie Colarossi i 1886 og var på representert på Salonen i Paris 1887 og 1888, i tillegg til Verdsutstillinga i Paris 1889. Hovudsakeleg var ho busett i Italia i perioden frå 1902 til 1914. Det mest kjente verket hennar er Selvportrett frå 1895, som er utstilt i Bergen kunstmuseum.

Teosof og antroposof 
I 1901 kom Steineger i kontakt med teosofien, og ho var blant dei første medlemmane av Teosofisk Samfunn i Kristiania. Steineger traff Rudolf Steiner først i 1908. I 1914 leia ho ei antroposofisk gruppe i Firenze. Ho drog til Goetheanum i Sveits og deltok saman med fleire nordmenn i verksemda med bygging og utsmykking av det første Goetheanum. Ho spela også klaver til eurytmi.

Siste år 
Etter opphaldet i Sveits flytta Steineger til Noreg og Bergen, og ho var aktiv i Bergensgruppa i Antroposofisk Selskap heilt fram til ho var hundre år gammal. Steineger var venninne av målaren Frida Hoeck Rusti som var fødd i 1861, og saman feira dei sine 102 og 100 år. Agnes Steineger døydde 16. juni 1965, 102 år gammal.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Agnes Steineger» frå , den 21. mars 2023.

Bakgrunnsstoff

Norske kunstnarar
Norske målarar
Norske antroposofar
Norske hundreåringar
Folk frå Bergen
Edith Thallaug

Edith Thora Thallaug (),, også omtala som Edith Thallaug-Benczy, var ein norsk songar (mezzosopran), skodespelar og krimforfattar.

Liv og virke

Bakgrunn
Edith Thallaug var dotter av songaren Rolf Thallaug (1903–1991) og kona hans Marta Marie Halvorsen (1900–1987). Ho var systera til artisten og skodespelaren Anita Thallaug.

Virke
Thallaug byrja karriereen som skodespelar ved Studioteatret og Nationaltheatret. Som songar blei ho fyrst tilsett ved Gøteborgoperaen i 1960. Frå 1964 var ho tilknytt Stockholmsoperaen. Ho blei utnemnd som hovsångerska i 1976. I Stockholm hadde ho store roller som Carmen, Octavian i Rosenkavaleren og Amneris i Aida. På Den Norske Opera spela ho Askepott av Rossini og song også i Rosenkavaleren, Aida, Carmen og Hertug Blåskjegg. I 1959 heldt ho sin fyrste liederaften i Oslo. Sidan hadde Thallaug gjestespel ved Glyndebourneoperaen, Edinburgh-festivalen, La Fenice og La Scala, og heldt konsertar i USA, Russland, Korea, Israel og Japan. Ho medverka også i fleire TV-førestillingar og plateinnspelingar. 

Under pseudonymet «Edith Rolfsen» gav Thallaug i 1950 ut kriminalromanen Den myrdede lever.

Thallaug var gift fleire gongar. Først med fiolinist og konsertmeister Bjarne Gullov Larsen (1922–2002), deretter med songar og regissør Ulf Björkegren og endeleg med fiolinist og konsertmeister Josef Benczy (fødd 1930).

Prisar og utmerkingar 
 1971/1972 – Mottakar av Musikkritikerprisen
 1976 – Utnemnd til svensk hoffsongar («hovsångare»)
 1977 – Mottakar av Griegprisen
 1983 – Mottakar av den svenske utmerkinga Litteris et Artibus
 1983 – utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Edith Thallaug» frå , den 22. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 
 Edith Thallaug hos Norsk Biografisk Leksikon
 Edith Thallaug hos Nationaltheatret
 Edith Thallaug hos Svensk Filmdatabas
 Edith Thallaug hos Discogs
 Edith Thallaug hos MusicBrainz
 Edith Thallaug hos Rockipedia
 Edith Thallaug hos Internet Movie Database
 Edith Thallaug hos The Movie Database
  Edith Thallaug hos Operasolisterna

Norske operasongarar
Norske skodespelarar
Norske kriminalforfattarar
St. Olavs Orden
Mottakarar av Litteris et Artibus
Vinnarar av Kritikerprisen
Folk frå Bærum
Roma-vedtektene om Den internasjonale straffedomstol

Roma-vedtektene om Den internasjonale straffedomstol (engelsk Rome Statute of the International Criminal Court) er ein multilateral traktat signert den 17. juli 1998 i Roma. Traktaten legg det juridiske grunnlaget for skipinga og virket til den internasjonale straffedomstolen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Roma-vedtektene om Den internasjonale straffedomstol» frå ,  den 22. mars 2023.  

Krigslover
Krigsbrotsverk
Internasjonal rett
Internasjonale avtalar
Diskografien til James Taylor

Diskografien til James Taylor, ein USA-amerikansk visesongar, består av 17 studioalbum, seks samlealbum, minst fem konsertalbum, eit hyllestalbum, ein EP og 40 singlar.

Studioalbum

1960-åra

1970-åra

1980-åra

1990-åra

2000 til 2020-åra

Konsertalbum

Samlealbum

EP-ar

Singlar

Gjestesinglar

Andre songar

Andre framsyningar

Gjestearbeid

Videoalbum

Musikkvideoar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «James Taylor discography» frå ,  den 22. mars 2023. 
 oppgav desse kjeldene:

Diskografi
Diskografiar
Knocking 'Round the Zoo

«Knocking 'Round the Zoo» er ein song skriven av James Taylor og gjeven ut på debutalbumet hans, James Taylor, på Apple Records i 1968. Han hadde tidlegare spelt inn songen i 1966 med bandet sitt, The Flying Machine, men denne innspelinga vart ikkje gjeven ut før i 1971 på James Taylor and the Original Flying Machine. Songen vart òg gjeven ut som singel av Apple i Frankrike (APF 506), med «Something's Wrong» på baksida. «Knocking 'Round the Zoo» og «Something in the Way She Moves» var inkludert på demolydbandet som Taylor sendte til produsenten Peter Asher, som overtydde han om å signere Taylor til Apple.

Allmusic-kritikaren Lindsay Planer skildra «Knocking 'Round the Zoo» som ein «pseudo-blues».  Tekstane var inspirerte av James Taylor sitt opphald på det psykiatriske sjukehuset McLean Hospital. I første verset av songen syng Taylor at «There's bars on all the windows and they're countin' up the spoons». I røynda hadde McLean tryggleiksvindauge i staden for stenger, men dei brukte spesielle reiskap og talde alt av metall etter kvart måltid. Verset går vidare med å seie at «if I'm feeling edgy there's a chick who's paid to be my slave/And she'll hit me with a needle if she thinks I'm trying to misbehave.» I det andre verset syng Taylor om sinnet sitt mot arbeidarane på McLean. I det tredje verset syng Taylor om korleis han følte seg utestengt på McLean, med linjer som «Now my friends all come to see me/They point at me and stare.» Ifølge redaktørane i Time legg Taylor til ein skremmande deskant av sinnssjuke-lydar til dette verset.  Rolling Stone-kritikaren Timothy Crouse skildra trommerytmen i songen som «systerleg», og gitarspelet som «nervøst», og seier at det speglar den sinnet og utålmodigheta Taylor følte på McLean. 

Rolling Stone Album Guide-kritikaren Mark Coleman meiner at «Knocking 'Round the Zoo» er eit «høgdepunkt» på James Taylor-albumet og omtaler han som «sparkande» og at songen var med på å skape vegen James Taylor ville ta i framtidige opptak.Time rosar den «vittige, riff-aktige musikalske ironien.» Rolling Stone-kritikaren Jon Landau seier at songen «kombinerer ein undertrykt sans for humor med naturlegheit.» James Taylor-biografen Timothy White kritiserer den «treige» introduksjonen på strenginstrument som arrangør Richard Hewson la til songen på James Taylor-albumet. Rolling Stone-skribenten Jules Siegel kritiserte songen for å høyrast ut som «ein sado-masochistisk fantasi.» Siegel meinte at Taylor framstilte seg sjølv som ein aristokrat som framleis var i kontroll til trass for å vera på eit psykiatrisk sjukehus, med «ein kvinnelig pleiar som blei betalt for å vera slaven hans.» Siegel kritiserer òg linja om at pleiaren slo han med ei nål. Forfattaren Ian Helperin kritiserer utgjevinga av James Taylor and the Original Flying Machine på CD for å endre instrumenteringa.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Knocking 'Round the Zoo» frå ,  den 23. mars 2023. 
 oppgav desse kjeldene:

James Taylor-songar
Singlar frå 1968
Apple Records-singlar
Songar produserte av Peter Asher
Songar frå 1968
Songar skrivne av James Taylor
Alberte Bekkhus

Alberte Tennøe Bekkhus () er ein norsk ungdomspolitikar som i 2020 blei vald til leiar for Raud Ungdom (RU). Før ho blei leiar i Raud Ungdom var Bekkhus høvesvis studieansvarleg og feministisk ansvarleg i ungdomspartiet.

Bekkhus er oppvaksen i Moss i Østfold der ho har vore aktiv i lokalpolitikken, som leiar i Moss Raud Ungdom og Moss Natur og Ungdom.

Politikk 
Bekkhus var medansvarleg for haldningskampanjen til Raud Ungdom i 2019, «Feministruss». Kampanjen hadde som mål å mobilisere mot kvinnefiendslege haldningar, ritual og generell ukultur under russefeiringa.

I 2016 deltok Bekkhus saman med andre aksjonistar frå Natur og Ungdom og Raud Ungdom i ein sivil ulydnadsaksjon i Førdefjorden, der målet var å forhindre industriføretaket Nordic Mining i å prøvebore etter rutil og deretter dumpe gruveslam i eit sjødeponi. Som RU-leiar har ho markert seg med tydeleg støtte til LHBT-rettar, og gått ut mot transfobi. Vidare har ho vore tydeleg mot NATO og for styrking av norsk forsvar, for rettferdig pensjon, for køyreopplæring som valfag, for rusreform og for havvindkraft og anna klimapolitikk.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Alberte Bekkhus» frå , den 23. mars 2023.  

Norske politikarar
Raud Ungdom
Lokalpolitikarar i Moss
Ruspolitiske aktivistar
Forkjemparar for homofile sine rettar
Folk frå Moss
Ane Breivik

Ane Breivik () er ein norsk politikar for Venstre frå Bærum i Viken. Frå november 2021 er ho leiar i Unge Venstre. Breivik har tidlegare vore nestleiar av Unge Venstre og sentralstyremedlem i ungdomspartiet. Frå februar 2021 var ho Hordaland Venstres 2. kandidat til Stortingsvalet 2021. Breivik er 1. vara for Sveinung Rotevatn til Stortinget for perioden 2021–2025.

Bakgrunn 
Breivik har tidlegare sete som sentralstyremedlem i ungdomspartiet, og i januar 2020 blei ho den yngste lokallagsleiaren i eit av Venstres største lokallag, Bergen Venstre, nokonsinne. Ho studerer rettsvitskap ved Universitetet i Bergen og har tidlegare gått på United World Colleges i Maastricht.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ane Breivik» frå , den 23. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 

Norske politikarar
Unge Venstre-leiarar
Venstrepolitikarar i Hordaland
Vararepresentantar til Stortinget
Ruspolitiske aktivistar
Folk frå Bærum
Springfield i Illinois

Springfield er hovudstaden i delstaten Illinois i USA. Byen, som òg er fylkessete for Sangamon County, hadde 113 300 ibuarar i 2021.

Springfield vart grunnlagd i 1821 og vart delstatshovustad i 1837. Abraham Lincoln budde i byen frå 1837, til han i 1861 tok over som president i USA.

Astronomen Seth Nicholson og musikaren Dale Oehler var frå Springfield.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Springfield, Illinois» frå ,  den 23. mars 2023.

Bakgrunnsstoff

Byar i Illinois
Skipingar i 1821
Aurora i Illinois

Aurora er ein by i delstaten Illinois i USA med om lag 180 000 ibuarar. Byen, som vart grunnlagt i 1834, er ein del av storbyområdet i kring Chicago.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Aurora, Illinois» frå ,  den 23. mars 2023.  

Byar i Illinois
Sven Martin Nøkleby

Sven Martin Nøkleby () var ein norsk dyrlege og politikar frå Kråkstad i Akershus. Stortingsmann 1922–24 for Nordland fylke og partiet Frisinna Venstre.

Gardbrukarsonen Nøkleby utdanna seg til dyrlege ved veterinærhøgskulen i København. I 1894 fekk han stillinga som fylkesdyrlege i Nordland. Frå 1900 til han døydde var han statskonsulent i husdyrbruk for Nord-Noreg, budde i Bodin. Han var elles styreformann 1912-30 i Nordland landbruksselskap, og siste tida før han døydde formann ved Noregs Bank si avdeling i Bodø.

Nøkleby representerte valkrinsen Nordland på Stortinget 1922-24. Han var vald for Frisinna Venstre, eit parti som hadde statsministeren i 1923/24.

Kjelder
Nordlands Nyt 15. oktober 1921

Norske veterinærar
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Folk frå Bodø
Shadia

Fatma Ahmed Kamal Shaker (), betre kjend under kunstnarnamnet Shadia (arabisk شادية), var ein egyptisk skodespelar og songar. Ho hadde roller i komediar og teaterstykke i 1950- og 1960-åra, og spela i meir enn 100 egyptiske filmar.

Liv og virke
Fatma Ahmed Kamal Shaker blei fødd i Al-Helmyia El Gadida i Kairo. Faren var Ahmed Kamal Sahker, som kom frå Sharqia, og mora var også egyptisk.

Shadia hadde beundrarar i heile den arabiske verda og spela alt frå bondejenter og karrierekvinner til mentalt forstyrra kvinner og romantiske fjols. Ho fekk skryt for rollene sine som opprørsk kvinne i filmen 'Middaqq-grenda' og som prostituert i 'Tjuven og hundane', som begge var basert på bøkene til  nobelprisvinnaren Naguib Mahfouz med same namn, av Mahfouz sjølv.

Shadia hadde ein silkemjuk stemme og er kjend for patriotiske songar. Ho spela inn hundretals av grammofonplater, dei fleste på egyptisk arabisk, og tilhøyrde den egyptiske «gullalderen» innan film og underhalding. 

Shadia var gift tre gongar, men fekk ingen barn.

Shadia slutta med å opptre omkring 1987 og vigde seg deretter til ei strikt form av islam. Ho bar hijab og vigde resten av livet sitt til å ta vare på foreldrelause barn. Ho donerte også alle pengane ho hadde tent inn i løpet av skodespelar- og songkarrieren sin til velgjerdsorganisasjonar.

Ettermæle
Den best kjende songen hennar, «Habibti Ya Masr» ('Å mitt elska Egypt'), blei eit symbol for den egyptiske revolusjonen i 2011.

Google heidra Shadia den 8. februar 2021, 90 år etter fødselen hennar, med ein Google Doodle i Egypt, Israel og Sverige.

Filmografi

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Shadia» frå , den 23. mars 2023.

Litteratur 
 Terri Ginsberg, Chris Lippard: Historical Dictionary of Middle Eastern Cinema, Scarecrow Press, 2010, ISBN 9780810873643, S. 360.
 Oliver Leaman: Companion Encyclopedia of Middle Eastern and North African Film, Routledge 2003, ISBN 9781134662524, S. 123.

Bakgrunnsstoff 

 Shadia hos Internet Movie Database
 Shadia hos The Movie Database
 Lost Continent: Cinema of Egypt

Egyptiske skodespelarar
Egyptiske songarar
Folk frå Kairo
Skodespelarar frå 1900-talet
Songarar frå 1900-talet
Thora Skolmen

Thora Skolmen () var ein norsk lærar, forfattar og kvinnesaksforkjempar.

Liv og virke 
Thora Skolmen var dotter av Torger Hansen Skolmen og Ingeborg Kristiansdatter Væle. Faren var aktiv innan lekmannsrørsla, det som no er indremisjonen. Ein av brørne hennar var målaren og læraren Kristian Skolmen. 

Thora Skolmen utdanna seg til lærar ved Hamar seminar, og blei uteksaminert i 1897. Ho arbeida som lærarinne i Vardal, så i Ytre Rendal før ho i 1901 kom til Hov der ho verka til 1912. Ho måtte då gje seg som lærarinne fordi høyrselen svikta. I alle desse åra var Skolmen aktiv i samfunnets teneste. Ho engasjerte seg i arbeidet for allmenn røysterett for kvinner. Thora og systera Helene var dei første medlemmane i Norsk Kvinnesaksforening. 

Skolmen engsjerte seg sterkt i arbeidet med Boka om Land I-II, som starta i 1914. Ho samla inn, og fekk skrive ned folkeviser, sullar, lokkar og regler. Ho tok også for seg det ho sjølv kalla «Musikk uten kunstige instrumenter, men egentlig ikke sang». Med det meinte ho kauking, lalling, tralling og kulokk. Skolmen kalla dette ein heilt kvinneleg musikk. Særpreget er dei høge tonane, ofte ein hel oktav over annan musikk.

Skolmen døydde etter ein tur der ho sklei på nysnøen og fall utfor eit stup.

Biografi 
 Skolmen, Thora, Leik, Musikk og Dans. Boka om Land I, Oslo 1914
 Skolmen, Thora, Leik, Musikk og Dans. Boka om Land II, Oslo 1952
 Skolmen, Thora, Leik og dans. Opptegnelser fra Land, Norsk Folkekultur 1935

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Thora Skolmen» frå , den 23. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 
 Thora Skolmen på NLIs Lokalhistoriewiki.
 Folkemusikk – «Litteratur/bøker om Folkedans».
 Universitetet i Oslo – «Tordivelen og Fluga».
 Arkivliste for Opplandsarkivet.

Norske forfattarar
Norske kvinnesaksfolk
Norske folkemusikksamlarar
Folk frå Nordre Land
Medlemmar av Norsk Kvinnesaksforening
Anna Kreetz

Anna Kreetz () var ein tyskfødd norsk fotograf og grunnleggjar av Anna Kreetz industri- og husflidsskole. Ho starta skulen i 1883 med økonomisk støtte frå Brennevinssamlaget i Bergen. I 1899 overtok Bergen kommune skulen og dreiv den vidare som Bergen kommunale kvinnelige industriskole.

Kreetz dreiv fotoatelier i Oslo saman med Marthine Lund frå 1865 og omtrent fram til 1870. På byrjinga av 1870-talet byrja ho som lærar ved Christiania Arbeidersamfunds husflidsskole. Omfanget av verksemda hennar som lærar der er ukjent, men ho arbeida der fram til 1878. I den same perioden reiste ho også rundt i Noreg som kurshaldar, blant anna i fletting av stråarbeid. I 1872 mottok ho økonomisk støtte frå kong Oskar II til å foreta studiereiser til Sverige, Danmark, Tyskland og Holland. Ho representerte Noreg på Verdsutstillinga i Philadelphia i 1876, og fekk då ein medalje for sine arbeid i fjør. Ho hadde vore i Danmark i 1872 for å gå kurs i fjørarbeid, med reisestipend frå den norske stat. Eksemplar på slike fjørarbeid var vifter og damekåper.

Kreetz var den einaste kvinna blant 35 personar som mottok reisestipend frå den norske stat for å dra til Verdsutstillinga i Paris   i 1878; på det tidspunktet budde ho framleis i Kristiania. I 1882 fekk ho avslag frå Stortinget på ein søknad om støtte til det som i stortingsprotokollen for 1882 kallast «Anna Kreetz' Skole for Husflidslærerinder». Årsaka til avslaget var at Christiania allereie hadde ein tilsvarande skule. Dette førte til at Anna Kreetz flytta til Bergen for å etablere ein husflidsskule der. Ho starta opp skulen i Bergen i 1883. Frå 1883 og i åra framover løyvde Stortinget årleg støtte til drifta av det som i stortingsprotokollene skiftevis kallast «Anna Kreetz' Lærerindeskole i Bergen» og «Anna Kreetz' Industriskole i Bergen».

Kreetz var medstiftar av Bergen Kvinnesaksforening i 1885 og medlem av det fyrste styret.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Anna Kreetz» frå , den 23. mars 2023.  

Norske fotografar
Norske skulefolk
Norske gründerar
Medlemmar av Norsk Kvinnesaksforening
Den internasjonale straffedomstolen

Den internasjonale straffedomstolen (engelsk International Criminal Court, fransk Cour pénale internationale) er ein permanent, internasjonal domstol oppretta for å straffeforfylgja einskildmenneske for krigslovbrot, lovbrot mot menneskja og folkemord. Han har i oppgåve å syrgja for at menneske som er skulda for slike lovbrot vert stilt til ansvar dersom styresmaktene i landet der lovbrotet har funne stad sjølv ikkje maktar eller ynskjer å reisa sak. Domstolen har sete i Haag i Nederland, men rettssaker kan haldast kvar som helst. 

I Haag ligg òg Den internasjonale domstolen (ICJ), som er  domstolen til SN for avgjerd i tvistar mellom statar.

Den internasjonale straffedomstolen er ikkje vorten anerkjend av stormakter som USA, Russland, Kina, India, Indonesia og Tyrkia.

Soge 
Den internasjonale straffedomstolen vart skipa i 2002. Domstolen kan berre døma i lovbrot som har hendt etter 1. juli 2002, datoen då traktaten for skipinga (Roma-vedtektene om Den internasjonale straffedomstol) tredde i kraft. Traktaten vart underteikna i Roma den 17. juli 1998. Noreg ratifiserte traktaten den 16. februar 2000.

To av aktorane ved Nürnbergprosessen, Benjamin Ferencz og Henry T. King, var dei viktigaste pådrivarane for skipinga av domstolen og har mellom anna medverka til å utforma det juridiske grunnlaget.

Organisasjon

Medlemsland 
Om lag 123 statar er medlemer av domstolen. Israel, Russland, Sudan og USA har kunngjort at dei korkje vil anerkjenna eller  ratifisera. Burundi vart i oktober 2017 fyrste stat som trekte seg frå domstolen.

Domarane 
Domstolen består av 18 internasjonale domarar. Dei vert valde for for éin periode på ni år av generalforsamlinga til domstolen som består av representantar frå alle dei nasjonane som har ratifisert vedtektene til domstolen. Domstolen har si eiga tiltalemynde som vert leidd av ein sjefklagar. I tiltalemynda til domstolen er det òg ei etterforskingsavdeling.

Saker ført for domstolen (utval) 
Slobodan Milošević var det fyrste statsoverhovudet som vart sikta for lovbrot mot menneskja ved domstolen. Omar Hassan al-Bashir var det fyrste statsoverhovudet som vart sikta for folkemord. Den 17. mars 2023 vart det utferda ein arrestordre på Vladimir Putin tiltala for deportasjon av barn.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Den internasjonale straffedomstolen» frå ,  den 23. mars 2023.

Bakgrunnsstoff

Vidare lesing 
 
 

Permanente observatørar i SN
Internasjonale domstolar
Internasjonal rett
Eva Vinje Aurdal

Eva Vinje Aurdal () er ein norsk lokalpolitikar frå Arbeidarpartiet som er ordførar i Ålesund frå 2015 og leiar i Fellesnemnda for Nye Ålesund kommune. 

Ho har vore vararepresentant til Stortinget for Møre og Romsdal frå 2009. Frå 2012 er ho styremedlem i Helse Midt-Noreg.

Aurdal er frå Stordal kommune i Møre og Romsdal. Aurdal er utdanna lærar, og bur på Nørvøy. Ho er gift med Leon Aurdal, som er rådmann i Sula kommune. Dei har to barn: Martine Aurdal og Andrea Aurdal.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Eva Vinje Aurdal» frå ,  den 24. mars 2023.  

Folk frå Ålesund
Ap-politikarar i Møre og Romsdal
Lokalpolitikarar i Ålesund
Hanne Berit Brekken

Hanne-Berit Børseth Brekken () er ein norsk lokalpolitikar for Arbeidarpartiet. Frå 2019 er ho ordførar i Aure kommune.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hanne Berit Brekken» frå ,  den 24. mars 2023.  

Ap-ordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Aure
Lena M. Landsverk Sande

Lena Marie Landsverk Sande () er ein norsk lokalpolitikar for Venstre. I 2015 vart ho ordførar i Vanylven kommune . Ho er den første kvinnelege ordføraren i kommunen.

Lena Marie Landsverk Sande er utdanna lærar frå Høgskulen i Volda (1996).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lena M. Landsverk Sande» frå ,  den 24. mars 2023.  

Ordførarar i Vanylven
Venstreordførarar i Møre og Romsdal