kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Tisza

Tisza er ei av dei store elvane i Sentral-Europa og ei av dei store sideelvane til Donau frå venstre. Ho har sitt utspring i Ukraina med Kvite Tisza i Khornohora og Svart Tisza Gorganijfjella. Ho renn delvis langs grensa til Romania og renn gjennom Ungarn, der ho så vidt renn langs grensa til Slovakia. Ho munnar ut i Donau i Vojvodina i Serbia. Ho dannar grensa mellom regionane Bačka og Banat. Tisza har eit nedslagsfelt på om lag 157 186 km².

Namn 
Namnet på elva i dei forskjellige landa ho renn gjennom er: 
 Rumensk: Tisa
 Ukrainsk: Тиса (Tysa)
 Slovakisk: Tisa
 Ungarsk: Tisza
 Serbisk: Тиса (Tisa)

I antikken vart ho kalla Tisia og dei latinske namna på ho var Tissus, Tisia, Pathissus (Plinius den eldre, Naturalis historia, 4.25). På tysk vert ho kalla Theiß.

Regulering 
Lengda til Tisza i Ungarn brukte å vere 1 419 km. Ho rann over Den store ungarske sletta, som er ei av dei største slettene i Sentral-Europa. Sidan sletter kan føre til at elvar renn svært sakte, og Tisza fylgde ei lttei med mange svingar, som førte til store flaumar i området.

Etter fleire mindre forsøk, organiserte István Széchenyi «kontrollen av Tisza» (ungarsk a Tisza szabályozása) som starta 27. august 1846 og var ferdig i 1880. Den nye lengda hennar i Ungarn vart 966 km, med 589 km «døde kanalar» og 136 km med ny elevleie.

Tiszasjøen 
I 1970-åra starta bygginga av Kisköre-reservoaret for å kontrollere flaum og lagre vatn til tørre periodar av året. Det viste seg derimot at resultatet, Tiszasjøen, vart ein av dei mest populære turistdestinasjonane i Ungarn, sidan han hadde mange av dei same kvalitetane som Balatonsjøen og langt lågare prisar.

Skipsfart 
Tisza er framkommeleg for båttrafikk langs store delar av leia hennar. Det er ikkje mange åra sidan elva vart opna opp for internasjonal skipsfart. Før skilde Ungarn mellom nasjonale og internasjonale elvar, som indikerte om ikkje-ungarske fartøy var tillate eller ikkje. Etter at Ungarn vart eit medlemsland i EU vart dette skiljet heva og fartøy vart tillate på Tisza.

Sideelvar 

 Mureș (i Szeged)
 Arieș (nær Gura Arieșului)
 Târnava (nær Teiuș)
 Târnava Mare (i Blaj)
 Târnava Mică (i Blaj)
 Körös (nær Csongrád)
 Crișul Repede (nær Gyoma)
 Barcău (i Szeghalom)
 Crișul Alb (nær Gyula)
 Crișul Negru (nær Gyula)
 Zagyva (i Szolnok)
 Sajó (i Tiszaújváros)
 Hornád (nær Miskolc) 
 Bodrog (i Tokaj)
 Ondava (nær Cejkov)
 Latorica (nær Cejkov)
 Laborec (nær Oborin)
 Uzh (nær Pavlovce nad Uhom)
 Cirocha (i Humenné)
 Stara
 Vicha
 Kerepets
 Crasna (i Vásárosnamény)
 Someș (nær Vásárosnamény)
 Someșul Mic (i Dej)
 Someșul Cald (i Gilău)
 Someșul Rece (i Gilău)
 Someșul Mare (i Dej)
 Șieu (i Beclean)
 Bistrița (nær Bistrița)
 Săpânţa
 Sarasău
 Iza
 Mara
 Vişeu
 Begej (nær Titel)
 Čik (nær Bačko Petrovo Selo)
 Jegrička (nær Žabalj)

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Tisza» frå ,  den 25. september 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Om Tisza

 
Elvar i Ukraina
Elvar i Romania
Elvar i Ungarn
Elvar i Slovakia
Elvar i Serbia
Sideelvar til Donau
Internasjonale elvar i Europa
Den slovakisk-ungarske grensa
Den ukrainsk-ungarske grensa
Den serbisk-ungarske grensa
Zagyva

Zagyva er ei elv i Ungarn. Elva er 160 km lang og har eit nedslagsfelt på om lag 5 677 km². Zagyva har utspring nær Salgótarján i Nógrád fylke. Ho renn gjennom byane Bátonyterenye, Pásztó, Hatvan og Jászberény og munnar ut i Tisza ved Szolnok. Middelvassføringa i Szolnok er 9 m³/s.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Zagyva» frå ,  den 25. september 2007.  

Elvar i Ungarn
Tisza
Elva Zala

Zala er ei elv sørvest i Ungarn. Ho har utspring i åsane ved grensa til Austerrike og Slovenia. Elva renn gjennom byen Zalaegerszeg før ho munnar ut i Balatonsjøen nær Keszthely. Zala renn gjennom dei ungarske fylka Vas og Zala.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Zala River» frå ,  den 25. september 2007.  

Zala
Geir Pollestad

Geir Pollestad () er ein norsk jurist og politikar for Senterpartiet. Sidan 4. august 2023 har han vore landbruksminister i Regjeringa Støre.

Karriere
Geir Pollestad er utdanna jurist ved Universitetet i Bergen og har tidlegare studert økonomi og administrasjon ved Høgskolen i Stavanger. Han har vore aktiv i Senterungdommens landsforbund og sat frå 2001 til 2003 som politisk nestleiar. Frå 2003 til 2005 var han visepresident i Nordiska Centerungdommens Förbund som representant for Senterungdommen.

Ved Stortingsvalet i 2005 var Pollestad tredjekandidat for Hordaland Senterparti.

Han var frå september 2007 politisk rådgjevar for Åslaug Haga i Olje- og energidepartementet. Han kom frå stilling som politisk rådgjevar i Kommunal- og regionaldepartementet, der han hadde arbeidd frå januar 2007.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Geir Pollestad» frå ,  den 26. september 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Politisk rådgjevar Geir Pollestad i regjeringa.no
 

Stortingsrepresentantar for Rogaland
Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar 2009-2013
Stortingsrepresentantar 2013-2017
Stortingsrepresentantar 2017-2021
Stortingsrepresentantar 2021-2025
Politiske rådgjevarar frå Sp
Statssekretærar i Regjeringa Stoltenberg II
Statssekretærar frå Sp
Norske juristar
Folk frå Hå
Hagebruksreiskap

Hagebruksreiskapar er maskinar og reiskapar som vert nytta innan hagebruk, som motorhakker, sprøyteutstyr og anna.

Motorhakker 

Motorhakker er små sjølvgåande jordfresar. Dei liknar mykje på ein tohjulstraktor, men er ofte mindre og sjølv om mange av dei kan nyttast med anna reiskap er dei ikkje like fleksible som ein tohjulstraktor. Til gjengjeld er dei billigare. Motorhakker har liten motor, så arbeidet går ikkje så fort. Men dei er lettare å koma til med under frukttre og rundt buskar enn større maskinar. Føraren går etter maskina og styrer med eit styre. Fresen er montert i bakkant av maskina, under styret.

Motorslåmaskinar 
Motorslåmaskinar har òg mykje til felles med tohjulstraktorar, men som motorhakker er dei spesialmaskinar, lage med ei oppgåve i sike: å slå gras. Knivstonga er montert fremst på maskina og føraren går etter og styrer med eit styre. I motsetnad til grasklipparar kan motorslåmaskinar kan nyttast i tjukt gras, slik at ein slepp å slå så ofte.

Grasklipparar 

Grasklipparar finst i mange storleikar, frå små muskeldrivne klipparar til store sjølvgåande maskinar. Ein vanleg type er sjølvgåande klipparar med ein liten bensinmotor, der føraren går etter maskina. I parkar og større hagar og plener er det vanleg å nytta større sjølvgåande maskinar, der føraren sit på maskina.

Grastrimmarar 
Grastrimmarar har eit roterande nav med to utstikkande plastsnorer som knusar graset. Dei vert nytta der det er ein ikkje kjem til med grasklipparar.

Hekksakser 

Hekksakser kjem i mange variantar. Både handsakser og elektriske sakser vert nytta.

Hagesprøyter 

Hagesprøyter kjem i mange fasongar, frå små handoperert sprøyter til store traktormonterte sprøyter for sprøyting av frukttre. Ein plass mellom desse har ein bærbare hagesprøyter med motor, som oftast ein liten bensindriven totaktsmotor. Traktormonterte sprøyter kan vera vanlege åkersprøyter, der bommen er erstatta med eit munnstykke.

Vasspreiar 

Ymse typar vasspreiarar vert nytta inn hagebruk. Den vanlegaste typen har roterande munnstykke som vert drive av vasstrykket.

Lauvblåsar 

Lauvblåsarar vert nytta for å blåsa saman lauv og anna rusk om hausten. Berbare lauvblåsarar er ofte monterte i ein meis for at dei ikkje skal vera for tunge å bera på. Dei vert vanlegvis drivne av ein liten bensinmotor.

Sjå òg 
 Hagebruk
 Jordbruksreiskap
 Skogsreiskap
 Skogsmaskiner

Bakgrunnsstoff

 
Reiskapar
Berggylte

Berggylte er ein fisk i leppefiskfamilien. Ho finst på grunt vatn langs kysten frå sørlege Portugal og nord til Trondheimsfjorden, og er den største arten i familien sin i norske farvatn. Kjøtet er godt, men vert ikkje utnytta økonomisk i nokon særleg grad. Berggylta har mykje bein.

Kjenneteikn 
Berggylta er kraftig bygd og relativt høg. Ho har butt snute og lita munn med tjukke lepper og kraftige tenner. Fargen varierer, vanlegvis frå grøn til brun, men aldri med tydelege flekkar. Ofte er kroppen marmorert. Ein kan skilja ho frå andre leppefisk ho kan forvekslast med ved å telje piggstrålar i gattfinnen; berggylta har berre 3 der dei nærskylde brungylte og grasgylte har fem-seks.

Berggylta kan bli 66 cm lang med ei vekt på 4,35 kg, men er vanlegvis mellom 30 og 50 cm. Dei største eksemplara er eldre hannar.

Levesett 
Berggylta lever på grunt vatn ned til 50 m, vanlegvis treffer ein på ho frå fjæra og ned til 20 m. Ho går djupare om vinteren enn om sommaren. Arten trivst best på steinbotn eller langsmed fjellveggar med mykje makroalger. Han et hovudsakleg muslingar, små krepsdyr som rur og sniglar han skrapar laus frå fjellet og knusar med dei kraftige tennene sine. Det hender òg berggylta tek børstemark.

Berggylta byggar reir i fjellveggen av algebitar ho «limer» fast med slimtrådar. Gytetida er frå mai til august, og hannen passar på dei 500-1300 egga i om lag ei veke, til dei klekker. Larvane lever pelagisk fram til hausten. To til tre år gamle vert dei kjønnsmogne hoer. Som så mange andre leppefisk skiftar ho kjønn i løpet av livet sitt, vanlegvis utviklar dei seg til hannar frå seksårsalderen. Berggylta kan bli nesten 25 år gamal.

Kjelder 
 Gjøsæter, Jakob: «Piggfinnefisker» i Norges dyr
 FishBase

Bakgrunnsstoff 
 

Leppefisk
Fisk i Noreg
Blåstål og raudnebb

Blåstål og raudnebb er høvesvis hannen og hoa av leppefisk-arten Labrus mixtus. Begge kjønna er sterkt farga, og let seg vanskeleg forveksla med andre norske fisk. Lenge trudde ein dei to høyrde til forskjellige artar, sidan fargeskilnaden er så stor - hannen er blåfarga og sterkt marmorert medan hoa er raud med tre mørke flekkar bak på ryggen.

Andre namn bruka i norsk er blågume for hanfisken og raudsnik og sutar (m) for hofisken. Hofisken vert på Sørlandet òg kalla sypike, eit namn som i nomeklaturen er bruka om ein annan art.

Utbreiing og habitat 
Arten finst aust i Atlanterhavet frå Senegal, Asorane og Madeira. Han finst både på vest- og austsida av Storbritannia og rundt Island, i Middelhavet og Svartehavet, i Noreg nord til og med Trøndelag.

Han trivst best på hard botn frå 15 - 200 m djup. Om sommaren finn ein gjerne fisken heilt oppe i fjæra.

Formeiring 
Mange artar innan leppefiskfamilien lever hermafrodittisk – dei fleste individa startar livet som hoer og vert kjønnsmodne og gyter før nokre få skifter kjønn og vert hannar. Det er dei største eller høgst rangerte hoene som skifter kjønn, i konkurranse med andre hoer. Raunebben begynner livet som ei hoe. Nokre få vert fødde som hannar, men dei liknar hofiskane, truleg heile livet, og det er usikkert i kva grad desse primære hannane i heile tatt deltek i reproduksjonen.

Blåstålen forsvarar eit harem med mange hoer. Raudnebben gyter midtsommars etter langvarig kurtise frå blåstålen. Egga vert lagde i eit reir av algar, og hannane passar på egga til dei vert klekte.

Systematikk 
Carl von Linné gav arten to eller tre forskjellige namn i Systema Naturae (1758), kanskje fordi han ikkje forstod at det dreidde seg om éin art. Den internasjonale kommisjonen for zoologisk nomenklatur har i 2000 bestemt at Linnés Labrus bimaculatus skal vise til den søramerikanske cichliden Cichlasoma bimaculatum. Det gyldige namnet til blåstål og raudnebb blir da Labrus mixtus, ettersom dette namnet står før Labrus varius i Systema Naturae.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Leppefisk
Johannes D. Neteland

Johannes D. Neteland () er ein norsk forretningsmann som er konsernsjef i TTS Marine ASA, ei verksemd som utviklar og leverer maritimt utstyr. Han bror til Atle Neteland og Dagfinn Neteland.

Han er utdanna siviløkonom. Han har tidlegare arbeidd i verksemdene Ekornes, Statoil og Block Wathne Boliger.

Johannes D. Neteland voks opp i Norheimsund og bur no i Bergen.

Kjelder 
Tre brør Neteland

Neteland, Johannes D.
Tide

Tide () er eit norsk transportverksemd som vart etablert 3. november 2006 som ei følgje av fusjonen mellom HSD og Gaia Trafikk. Verksemda har hovudkontor i Bergen. Tide hadde i 2006 1040 bussar, 30 ferjer og 10 båtar og verksemda var prisa til om lag 800 millionar kroner. Verksemda fraktar årleg rundt 39 millionar reisande. 25 millionar av desse i Bergen. Det er 3000 tilsette og ei omsetning på om lag 2,1 milliardar kroner.

Bjørn Ove Børnes er konsernsjef.

Dotterselskap 
Tide hadde i 2007 fire heileigde dotterselskap:
 Tide Buss AS (Tidlegare HSD Buss og Gaia Buss) som står for det meste av busskjøringa i Hordaland. Tide Buss AS eig 100 % av Tide Verksted AS som er eitt av dei største tungbil verkstadene i Noreg . Tide Buss eig også 100 % av Tide Buss Haugesund AS (Tidlegare Haugaland Buss som HSD og Gaia eide 50% kvar av) som står for busskjøringa i Nord-Rogaland på oppdrag frå Kolumbus
 Tide Sjø AS (Tidlegare HSD Sjø) som står for trafikk på sjøen med ferjer, hurtigbåtar og lokalbåtar i heile landet, samt Flaggruten mellom Bergen, Stord, Mosterhamn, Haugesund, Kopervik, Bokn og Stavanger. Tide Sjø AS eig 50 % av Nor-Ferjer AS som driv transport på sjøen med ferjer der Tide og Stavangerske i fellesskap har vunne ferjetrafikk på anbod bla. i Trondheimsfjorden og på Sunnmøre
 Stavangerske AS som driv ferje og hurtigbåttrafikk i Rogaland. Stavangerske AS eig 50 % av Nor-Ferjer AS. Stavangerske AS og Tide Sjø AS blei fusjonerte hausten 2007.
 Tide Reiser AS (tidlegare Gaia Reiser og tur- og ekspressbussverksemd i HSD Buss) som står for ekspressbuss, flybuss, turbuss og Charterbåtar i Hordaland og Nord-Rogaland.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Tide Reiser sin nettstad

Norske reiarlag
Skipingar i 2006
Tide
Norske busselskap
Skagafjörður

Skagafjörður er ein fjord nord på Island, mellom Tröllaskagi og Skagi. Området er eit av dei beste jordbruksområda på Island med mellom anna mjølkekyr og sau, i tillegg til avl av hest, som området er kjent for. Skagafjörður er det einaste kommunen på Island der det finst fleire hestar enn menneske. Det ligg to kommunar rundt fjorden: Skagafjörður kommune og Akrahreppur. Han er eit jordbrukssenter og ein finn i tillegg noko fiskeri i byane Sauðárkrókur og Hofsós. 

Det er tre øyar i fjorden: Málmey, Drangey og Lundey.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Borgarfjörður» frå ,  den 30. september 2007. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Skagafjörður.is - Um Skagafjörð - Landfræðilegar upplýsingar

Fjordar på Island
Kommunar på Island
Brennmanet

Brennmanet  (Cyanea capillata) er ei stor manet som lever nord i Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet. Ho kan bli opptil 2 meter i diameter, og er det største kjende nesledyret. Dei største eksemplara lever i arktiske strok. Bortsett frå glasmaneta er brennmaneta den vanlegaste maneta i norske farvatn.

Langs norskekysten finst det to arter av brennmanet. I tillegg til den vanlege eller raude brennmaneta finn ein også blå brennmanet (Cyanea lamarckii), helst langs kysten av Sør-Noreg.

Brennmaneta er oftast gul til raud eller brungul i farge, og er utstyrt med lange tentaklar som kan bli over 20 meter lange. På desse har ho nesleceller som inneheld nervegifter som lammar byttedyr. 

Brennmaneter lever om lag i eit år.  Dei første eksemplara dukkar opp om våren og veks raskt utover sommaren. I juli-august formeirar dei seg, og larvane klekkjer kort tid etter. Desse fester seg til botnen og lever fastsitjande som polyppar. Manetene døyr om hausten og vinteren, men polyppane overlever og slepp ut nye maneter neste vår.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Maneter
Nesledyr
Naglelo

Naglelo eller nagle-lø(e) er ein reiskap som vert brukt til å justere ein trenagle til rett tjukkleik.

I enklaste form er ei naglelo eit hardt trestykke, oftast turr bjørk, med eit bora hol i. Naglen vert tilsmia eller dreia til han passar i holet, som har same diameter som holet naglen skal brukast i. I nagleloa er det ringa ut for naglehovudet, slik at det og vert tilpassa i høveleg storleik.

Båtbyggarar kan ha ei naglelo som kan brukast til å dreie naglen til rett dimensjon. Ho har knivar som høvlar av naglen når loa vert dreia rundt, om lag som ein blyantkvessar. Denne reiskapen vert og kalla naglesnitte.

Kjelder
 Jakob D. Bjørkedal: Båtbygging i Bjørkedalen. Ord og uttrykk. Volda 1987

Treting
Båtbygging
Trearbeidsverktøy
Klinkbygging
Flatey i Breiðafjörður

Flatey (Flatøy på norsk) er den nest største øya i Breiðafjörður, nordvest på Island, som består av hovudøya og førti mindre øyar. Ein meiner at øya vart danna av isbrear under den siste istida. Flatey er to kilometer lang og ein kilometer brei. Øya er nesten heilt flat (derfor namnet).

Øya har busetnad til visse tider av året og dei fleste husa vert nytta om sommaren. Om vinteren bur det totalt fem folk på øya. Trass i dette var Flatey eit av dei største kultursentera på Island med eit kloster grunnlagd i 1172. Det gamle klosteret finst ikkje lenger, men eit nyare kloster vart bygd like ved.

Flatey fekk status som by i 1777. På midten av 1800-talet var Flatey eit handelssenter for Breiðafjörður, med hansaen representer gjennom eit handelshus.

Flatey har òg ei kyrkje frå 1926. Interiøret i kyrkja er måla med scener frå livet på øya av den katalanske målaren Baltasar Samper i 1960-åra mot at han fekk bu gratis på øya når han vitja ho. I dag har kyrkja status som det eldste og minste biblioteket på Island, oppretta i 1864. Biblioteket inneheldt ein gong Flatøybok eller Flateyjarbók, den største og beste boka på Island på midten av 1600-talet. Etter å ha vegra seg skal eigaren av boka (som budde på Flatey) ha gått med på å gje boka til kong Fredrik III i 1662. Først i 1971 vart boka gjeven tilbake til Island.

Øya har ein enkel veg som går frå ferjekaien til den såkalla «gamlebygda», som består av restaurerte hus og ei hamn der sauene vart frakta til slaktaren på fastlandet frå. Bortsett frå sau består dyrelivet på Flatey hovudsakleg av fuglar, særleg lundefugl. Ein kan finne halvparten av dei 37 fuglartane på Island på øyane i Breiðafjörður.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Flatey in Breiðafjörður» frå ,  den 1. oktober 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Informasjon om Flatey på islandsk (arkivert nettstad)

Islandske øyar
Hunua Ranges

Hunua Ranges er ei rekkje åsar søraust for Auckland på Nordøya på New Zealand. Dei dekkjer om lag 250 km², av dette er 178 km² verna område, og dei når ei største høgde på 688 moh. ved Kohukohunui. Auckland får mykje av vasstilførsla si frå reservoar i Hunua Ranges.

Skogane og åsane var i føreuropeisk tid nytta av maoriar for å skaffa mat, tømmer og som tilfluktsstad, men mindre for permanent busetnad. Området vart etter kvart kjøpt opp for å byggja ut vassforsyninga til Auckland, og seinare innlemma i dei regionale offentlege parkanlegga.

Åsane ligg om lag 50 km søraust for Auckland, ovanfor den vestlege breidda til havarmen Firth of Thames. Busetjinga er spreidd i området, det meste ligg innanfor grensene til Waharau og Hunua Ranges Regional Park. Somme kallar feilaktig området for Bombay Hills, men dette er i røynda ei mindre åsrekkje som ligg sørvest for Hunua Ranges.

Kjelder 

 «Hunua Ranges», An Encyclopaedia of New Zealand, redigert av A. H. McLintock, utgjeven i 1966. Te Ara - The Encyclopedia of New Zealand, oppdatert 26. september 2006. 
 Hunua  og Waharau  Regional Parks, Auckland Regional Council.

Regionen Auckland
Waikato
Fjellkjeder på New Zealand
Grímsvötn

Grímsvötn er ei samling innsjøar på Island. Dei ligg på Det islandske høglandet på nordvestsida av isbreen Vatnajökull og er dekte av iskalotten til breen. Under dei ligg eit stort magmakammer og ein kraftig vulkan. Sjøane ligg i ei høgd på 1 725 moh. 

Grímsvötn har eit sprekksystem som går frå sørvest til nordaust og det massive utbrotet frå Laki i 1783–1784 var ein del av det same sprekksystemet. Grímsvötn hadde faktisk utbrot samstundes med Laki i 1783, men utbrotet her heldt fram til 1785. Fordi det meste av vulkanen ligg under Vatnajökull har dei fleste utbrota vore subglasiale.

Jökulhlaup 

Utbrotet under breisen fører jamleg til flaumutbrot kjend som jökulhlaup i fagterminologien. Utbrota kan smelte så mykje is at Grímsvötnkalderaen vert fylt med vatn slik at trykket vert stort nok til å løfte isdekket og mykje vatn strøymer ut i løpet av kort tid. På grunn av dette vert Grímsvötnkalderaen nøye overvaka av forskarar. Då det oppstod eit stort utbrot i 1996 visste geologane på førehand at ein stod overfor ein jökulhlaup i nær framtid. Flaumutbrotet oppstod først fleire veker etter utbrotet, men overvakinga gjorde at Hringvegur, den islandske ringvegen, vart stengd i tide. Ein del av vegen over Skeiðarásandur vart skylt bort av flaumen, men ingen vart skadd.

Siste utbrot 
28. desember 1998 og ei veke framover oppstod det eit utbrot ved Grímsvötn. I november 2004 oppstod eit anna utbrot som varte ei veke. Vulkansk oske frå utbrotet vart ført med vinden til det europeiske fastlandet og førte til kortvarige problem for flytrafikken til og frå Island. Ein fekk derimot ikkje flaumutbrot i nokre av desse tilfella.

På kvelden 21. mai 2011 starta det eit utbrot i Grímsvötn. Det var ikkje uventa, geologane hadde rekna med eit i 2011.

Bakteriar i innsjøen 
Sommaren 2004 fann forskarar bakteriar i Grímsvötn under isbreen. Dette var første gong ein har funne bakteriar i innsjøar under ein isbre. Innsjøane frys ikkje heilt til på grunn av varmen frå vulkanen. Bakteriane klarar òg å overleve på særs små mengder oksygen. 

Forskarar ser likskap mellom planeten Mars og Grimsvötn fordi det òg på Mars er spor etter vulkanisme og isbrear. Dette kan hjelpe forskarane i leitinga etter liv på Mars.

Sjå òg 
 Innsjøar på Island
 Vulkanar på Island

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Grímsvötn» frå ,  den 2. oktober 2007.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Globalt vulkanisme program 
 Vulkanisme ved Grímsvötn
 Danning og tømming av innsjøane
 Bilete frå utbrotet i november 2004 

Innsjøar på Island
Det islandske høglandet
Vulkanar på Island
Subglasiale vulkanar
Aktive vulkanar
Anne Nuorgam

Anne Nuorgam () er ein samisk representant i det finske sametinget. Ho har vore representant i fleire periodar, sist i 2016-2019. Nuorgam har vore med i Samerådet sidan 2000, og har også vore leiar der.

Av utdanning er Nuorgam magister i rettsvitskap og ho er forskar i offentleg rett, særleg urfolksrett, ved Lapplands universitet. Ho skriv doktorgrad om samiske fiskerettar i Tanaelva 

Anne Nuorgam er medlem i  for perioden 2017–2019, der ho representerer arktiske urfolk. Ho vart vald til leiar for SNs permanente forum for urfolk den 22. april 2019.

Kjelder 

Samiske politikarar
Nise

Nise (Phocoena phocoena) er ein liten tannkval som lever nord i Atlanterhavet, Beringhavet, Stillehavet og Svartehavet. Dei sym sakte i små flokkar og lever som regel av ymse små stimfisk. Ved norskekysten er arten særs vanleg frå Oslofjorden til Varanger, i tillegg til vestkysten av Svalbard.

Kjenneteikn 
Niser liknar delfinar, men manglar den typiske snuta. Dei er òg stort sett ganske mykje mindre, og vert sjeldan over 190 cm. Dei ca 100 tennene er flata av som på ein spade, og ikkje runde som hjå delfinane. Ryggfinnen er låg. Fargeteikningane på dyret varierer mellom svart, grått og kvitt; buken er lysare enn oversida.

Levesett 
Nisa sym i små flokkar på 2-6 dyr og jaktar etter stimfisk. Særleg et dei småsild, tobis, brisling og lodde, men det hender òg dei går på laks. Når dei jaktar på desse fiskane hender det at dei går opp i elver.

Det har vorte vist at niser jaktar på byttet sitt med lyd, slik mange andre tannkvalar òg gjer det. Synet spelar òg ei rolle.

Niser vert kjønnsmogne i 5-6-årsalderen, og paringstida er om sommaren. Hoa sym drektig i nesten eit år, og let det som regel gå 1-3 år mellom kvar fødsel. Kalven syg mora i 6-8 månader.

Kjelder 
 Christensen, Ivar: «Hvalene» i Norges dyr, Cappelen 1992
 Artsdatabanken

Bakgrunnsstoff
  

Niser
Pattedyr i Noreg
Glasmanet

Glasmanet (Aurelia aurita) er ei særs vanleg stormanet som lever planktonisk i alle hav. Han er òg særs vanleg med norskekysten. Dei har gjennomsiktige kroppar med fire karakteristiske, runde kjønnsorgan.

Han et hovudsakleg plankton han fangar med dei korte tentaklane sine. Desse inneheld neslegift, men på langt nær så mykje som mange andre maneter.

Glasmanetar kan bli opptil 40 cm i diameter.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Maneter