kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Sjur Hesjevoll

Sjur Hesjevoll () var ein norsk kunstnar og spelemann frå Jostedalen i Luster kommune i Sogn og Fjordane.

Bakgrunn 
Sjur Hesjevoll vart fødd  på garden Hesjevoll i Jostedalen i Luster i Sogn. Foreldra var Anna Hesjevoll (f. Krokgjelet, 1875-1954) og Olav H. Hesjevoll (1870-1955). Sjur vaks opp i ein stor syskenflokk, med to søstre og ni brør. Sjur var den tiande av dei tolv borna.

Sjur stifta aldri familie, og budde på garden Hesjevoll heilt fram til han gjekk bort i 1994. Han er gravlagd på Jostedal kyrkjegard.

Folkemusikar 
Sjur tok til med hardingfelespel allereie som gutunge, og gjekk i lære hjå fleire spelemenn i Jostedalen. Mellom anna fekk han lære slåttar av Martin Halveg (1885-1966), Olaf Sperle (1890-1971) og Johannes Ormbergstøl (1893-1949). Han hadde og tradisjon frå mora og faren som tralla.

Jostedølen vart rekna som ein viktig tradisjonsberar og formidlar av spelet i Indre Sogn.  Han blir av mange rekna som ein av dei viktigaste spelemennene frå Jostedalen på 1900-talet. 
Hesjevoll spelte mykje til dans, og var mest kjend som dansespelemann. Slåtterepertoaret hans var stort og allsidig, med både runddans og bygdedans.

Lenge var Sjur Hesjevoll aktiv i Sogn spelemannslag, og i periodar fungerte han som musikalsk leiar for laget. I 1954 var Sjur Hesjevoll med på å skipe Jostedal spel- og dansarlag.

Sjur Hesjevoll deltok på sin fyrste kappleik som 16-åring. Seinare deltok han på ei rekkje stemner og kappleikar.

Årdølen Håkon Høgemo held Sjur Hesjevoll som ein av sine største inspirasjonskjelder.

Hesjevoll vart utnemnd til æresmedlem i Jostedal spel- og dansarlag, og i 1988 fekk han Folkemusikkprisen frå Sogn og Fjordane Folkemusikklag.

I tillegg frå å vere ein framifrå spelemann på hardingfele, dreiv jostedølen kunstmåling, treskjæring og tredreiing.

Sjur Hesjevoll gjorde ei rekkje innspelingar, og i dag finst det lydopptak i NRK sitt folkemusikkarkiv, Norsk Folkemusikksamling i Oslo, Arne Bjørndals Samling i Bergen, og Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane. 
I 2009 kom det ei plate med arkivopptak av Sjur Hesjevoll. Utgjevinga var eit samarbeid mellom Jostedalen spel- og dansarlag, plateselskapet ta:lik og NRK.

Utgjevingar
Hardingfelespel frå Jostedalen (ta:lik  2009)

Bakgrunnsstoff 
 Lokalhistoriewiki  https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Sjur_Hesjevoll 
 http://www.folkemusikk.no/100-aarsmarkering-for-sjur-hesjevoll.5441991-137125.html  
 http://www.talik.no/hardingfelespel-fraa-jostedalen.5135241-280888.html 
 Lydopptak av Sjur Hesjevoll kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.

Folk frå Luster
Norske folkemusikarar
New York-børsen

New York Stock Exchange (NYSE) er verdas største aksjemarknad (i samla børsverdi) og ligg på Manhattan i New York, ved Wall Street og Broad Street.

Historie
Børsen blei grunnlagd under eit platantre i 1792, med avtalen Buttonwood Agreement. Etter fleire midlertidige opphaldsstader flytta børsen i 1903 inn i den klassisistiske børsbygningen teikna av George Post ved Wall Street. Då starta tradisjonen med å opna og lukka børsen ved å ringa ei klokke klokka 09.00 og klokka 16.00. Det å få ringa med klokka er rekna som ei ære.

I 1929 fann børskrakket som innleidde depresjonstida stad her.

Børsen har lange tradisjonar for handel som finn stad ansikt til ansikt, men gjekk gradvis over til elektronisk handel og enda i 2009 tradisjonen kjend som «public outcry». 2000-talet markerte også ein overgang frå ein sjølvstendig brukareigd børs til eit aksjeselskap. I 2006 fusjonerte New York-børsen med børsteknologiselskapet Archipelago Holding og byrja sal av eigne aksjer under kortforma NYX. I 2007 fusjonerte selskapet med den europeiske børsgruppa Euronext til NYSE Euronext. Denne gruppa kjøpte i 2008 aksjebørsen American Stock Exchange (AMEX), som fekk det nye namnet NYSE MKT. I 2011 planla selskapet ein fusjon med den tyske børsgruppa Deutsche Börse, men blei blokkert av EU-kommisjonen fordi det kunne føra til eit monopol. I 2013 blei NYSE Euronext kjøpt opp av IntercontinentalExchange frå Atlanta i Georgia.

Børsindeksar som Dow Jones-indeksen og S&P 500 byggjer i stor grad på obligasjonar og aksjar frå New York-børsen.

Børsbygningen blei rekna som eit «National Historic Landmark» i USA frå 1978.

Sjå òg  
 NASDAQ

Kjelder 

Intercontinental Exchange - About Us , intercontinentalexchange.com
«The end of the street», The Economist (Nov 16th 2013)
«New York Stock Exchange» , National Historic Landmaks Program, nps.gov

Denne artikkelen bygger på «NYSE Euronext» frå ,  den 20. juli 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
The merger between NYSE and Archipelago Holdings

NYSE Euronext Press Release

Bakgrunnsstoff

Byggverk i New York City
Selskap notert på børsen i New York
Børsar
Manhattan
Wall Street
National Historic Landmark i New York
Dendritt i metallurgi

Dendrittar er forgreina krystallaggregat av metall og legeringar. Dei vert særleg danna ved rask krystallisasjon frå ein dampfase. Til dømes opptrer ofte gull, sølv og kopar i dendrittiske (arborescerande) former i naturen.

Kjelder
Dendritter: mineralogi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/dendritter%2Fmineralogi.

krystallar
Diabas

Diabas, doleritt eller mikrogabbro er ein mafisk, holokrystalllinsk, subvulkansk bergart som svarar til vulkansk basalt eller djupbergarten gabbro. Diabasgangar er typisk grunne inntrengande massar og består ofte av finkorna til afanittiske grunne intrusjonar som kan innehalde tachylitt (mørkt mafisk glas).

Diabasgangar opptrer i nesten alle geologiske formasjonar. Det norske grunnfjellet er mange stader gjennomsett av mange diabasgangar. Dei fleste diabasgangane er mindre enn 10 meter tjukke, men dei kan av og til vere særs mykje breiare.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Diabase» frå ,  den 24. juli 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Diabas. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/diabas.

Bakgrunnsstoff

Afanittiske bergartar
Ofitiske bergartar
Mafiske bergartar
Subvulkanske bergartar
St. Mikaels kapell

St. Mikaels kapell er ei kyrkje frå 2012 i Oppdal kommune i Trøndelag.

Bygninga vart prosjektert av arbeidsgruppa Turisme i Drivdalen, resultatet av ein framtidsverkstad som vart arrangert vinteren 2010. Idéen om ein kyrkjebygnad knytt til til Pilegrimsleden over Dovrefjell, har samanheng med at det tidligare sto ei kyrkje kalla Loskyrkja i Drivdalen, på ein av gardane i Losgrenda.. Sokneprest Arne Aspeland har medverka i arbeidet med å forma kapellet innomhus.

Kapellet er reist på dugnad med økonomiske stønad frå nokre av dei lokale aktørane medteke Holtermanns legat rådd over av Oppdal fellesråd (legatet lagt ned i 2012). Det vart vigsla 29. september (Mikkelsmess) i 2012 med sokneprest Arne Aspeland, biskop Tor Singsaas, prost Øystein Flø og vikarprest Øyvind Vognild til stades. Aspeland fekk æra av å leie den første gudstenesta, som vart halde i samanheng med vigslinga. Kyrkja er no ein del av det iverksetjande livet til kyrkjelydane i Oppdal. Kapellet fekk kyrkjeklokke sommaren 2013 og den vart brukt fyrste gong 19. juli same året.

Det finst ikkje gravplass på staden.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Oppdal kyrkjelege fellesråd  
 St. Miikaels kapell

Kyrkjer i Gauldal prosti
Kyrkjer i Oppdal
Norske kyrkjer frå 2012
Nordstjerneordenen

Nordstjerneordenen (svensk Nordstjärneorden) er ein svensk orden stifta 23. februar 1748 av kong Fredrik I til løn for «medborgerliga och ämbetsmannaförtjänster, för vetenskaper, vittra, lärda och nyttiga arbeten samt för nya och gagneliga inrättningar».

Frå 1975 er ordenen berre gjeve til svenske kongelege og utanlandske borgarar. Stormeister er den svenske monarken.

Sjå òg
Artiklar på Wikipedia om folk som har fått Nordstjerneordenen

Kjelder

Svenske ordenar og medaljar
Ensisheim-meteoritten

Ensisheim-meteoritten er ein steinmeteoritt på 127 kg som 16. november 1492 fall ned i Ensisheim i Alsace. Den største delen av steinen, med vekt 54,75 kg, er oppbevart i rådhuset i Ensisheim.

Meteoritten vart observert som ei eldkule frå ein avstand opp til 150 km unna staden han til slutt landa. Sebastian Brant (1458–1521), ein satirikar og forfattar av Das Narrenschiff, skildra meteoritten i eit dikt.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Franske meteorittar
1492 i Frankrike
Intaglio

Intaglio (italiensk, 'gravering') er ei nemning for smykkesteinar det er skore inn mønster i. Slike steinar vert nytta til segl eller som ornament.

Galleri

Sjå òg  
 gemmar
 kamé

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Gravering
Kunst i antikken
Gullsmedarbeid
Edelsteinar
Italienske ord og uttrykk
Kasolitt

Kasolitt er eit gult, sekundært uranmineral med formel Pb(UO2)SiO4·H2O. 

Det er kjent frå fleire norske lokalitetar som eit omvandlingsprodukt av uraninitt.

Kjelder

Kasolitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Uranmineral
Blymineral
Silikatmineral
Koppitt

Koppitt er ein varietet av mineralet pyroklor, vesentleg eit oksid av niob, kalsium og natrium. Det var grunnlaget for den tidlegare niobdrifta ved Søve gruver i Telemark.

Det er kalla opp etter Herrmann Kopp, 1817–92, ein tysk kjemikar.

Kjelder

Oksydmineral
Niobmineral
Kalsiummineral
Natriummineral
Lindgrenitt

Lindgrenitt er eit mineral med den kjemiske formelen Cu3(MoO4)2(OH)2. 

Det vart først skildra i 1935 etter ein førekomst i Chuquicamata-gruva i Antofagasta-regionen i Chile, og kalla opp etter den svenske-amerikanske geologen Waldemar Lindgren (1860–1939) frå Massachusetts Institute of Technology.

Det er ein sjeldan førekomst i Kløvereidnut i Telemark.

Kjelder

Koparmineral
Molybdenmineral
Monokline mineral
Stor husedderkopp

Stor husedderkopp (Eratigena atrica) er ein edderkopp i traktedderkoppfamilien. Han er ein av dei største edderkoppane i Sentral- og Nord-Europa. Frå forbein- til bakbeinspiss kan han målast opptil 8–10 cm. Edderkoppen er nært i slekt med liten husedderkopp som er noko mindre.

Edderkoppen vert ofte funnen i hus i Noreg om hausten. Som med dei aller fleste edderkoppane har han eit giftig bit. Bitet vert rekna som ufarleg for menneske, men vert skildra som smertefullt.

Kjelder

Bakgrunnnsstoff

Traktedderkoppar
Dyr i Noreg
Tresteghopparen Jonathan Edwards

Jonathan Edwards () er ein britisk tidlegare tresteghoppar frå London. Han vart verdsmeister i øvinga i 1995 og 2001, europameister i 1998 og olympisk meister i 2000. I tillegg vann han eitt OL-sølv, eitt VM-sølv og to VM-bronsar og ein EM-bronse. Hans personlege rekord frå 1995 på 18,29 meter er framleis verdsrekord i 2014.

Aktiv
Edwards vann den fyrste internasjonale medaljen då han vart nummer tre i VM 1993 i Stuttgart. To år seinare, under VM 1995 i Göteborg sette han ny verdsrekord, 18,16 m, i sitt fyrste finalehopp. Det var samstundes det aller fyrste tresteghoppet over 18 meter. 20 minuttar seinare hoppa han 18,29 meter, ein rekord som i 2014 enno er gjeldande verdsrekord.

Under sommar-OL 1996 gjorde han eit godt bestehopp, 17,88 meter, men måtte sjå seg slått av Kenny Harrison frå USA som passerte 18-metersgrensa. Også i 1997 vart det sølvmedalje på Edwards, 16 cm bak Yoelbi Quesada frå Cuba. Derimot vart det ein suveren siger i friidretts-EM 1998, der Edwards gjorde sitt nest beste finaleresultat i dei store meisterskapane, 17,99 m, og vann med over ein halv meters margin.

Etter VM-bronse i 1999 tok Edwards sitt einaste OL-gull i OL i Sydney i 2000, etter å ha fått notert 17,71 m i sluttprotokollen. Året etter vann han sin fjerde og siste internasjonale tittel under VM 2001 i Edmonton, med sterke 17,92 m vart han ein suveren vinnar. Sidan fekk han ikkje lenger opp dei heilt store lengdene, men sikra seg likevel bronsen i EM i friidrett 2002.

Edwards la opp etter 2003-sesongen, 37 år gammal.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (15,88 m)
OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (15,76 m)
VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 17,44 m
EM 1994 i Helsingfors: Nr 6 – 16,85 m
VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 18,29 m, framom Brian Wellman (17,62 m)
OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 17,88 m, bakom Kenny Harrison (18,09 m)
VM 1997 i Aten: Sølvmedalje -17,69 m, bakom Yoelbi Quesada (17,85 m)
EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 17,99 m, framom Denis Kapustin (17,45 m)
VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 17,48 m, bakom Rostislav Dimitrov (17,49 m)
OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 17,71 m, framom Yoel Garcia (17,47 m)
VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 17,92 m, framom Christian Olsson (17,47 m)
EM 2002 i München: Bronsemedalje – 17,32 m, bakom Charles Friedek (17,33 m)
VM i 2003 i Paris: Nr 12 – 16,31 m

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jonathan Edwards» frå ,  den 3. august 2014.  
 

Britiske tresteghopparar
Olympiske meistrar for Storbritannia
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Storbritannia
Britiske deltakarar under sommar-OL 1988
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988
Britiske deltakarar under sommar-OL 1992
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992
Medaljevinnarar under sommar-OL 1996
Britiske deltakarar under sommar-OL 1996
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996
Medaljevinnarar under sommar-OL 2000
Britiske deltakarar under sommar-OL 2000
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000
Agnordal

Agnordal (av norrønt agnǫr, mothake) er ein sidedal der elvane renn mot retninga til elva i hovuddalføret. 
I Noreg finst fleire vassdrag der sideelvane kjem på skrå inn mot retninga til hovudelva. Dalar som formar slike mothakemønstre, kallast agnordalar. Der det er agnormønster, renn gjerne hovudelva i ein høvesvis trong og djup dal gjennom eit høgtliggjande landområde der agnordalen har sitt opphav. I fortsetjinga av det som no er den øvre delen av hovuddalen, går det ein vidare dal med ei elv som renn i motgåande retning til den noverande hovudelva. Eit godt eksempel på ein slik agnordal er Drivdalen som kjem ut i dalføret Oppdal. Denne dalen var ein gong ein del av eit dalsystem som gjekk mot nordaust gjennom Gauldalen til Trondheimsfjorden. Tilstrøyminga av elver frå begge sidene i dalføret gjennom Oppdal viser alle det same agnormønsteret. Dette kan berre forklårast med at vasskiljet før istidene låg lenger mot vest og at agnordalane var del av ei opphavleg dalforming som drenerte austover. Gjennom istidene må ei djuptgåande omforming hendt i vassdraget. Agnordalane til Oppdal var tidlegare del av eit vassdrag som gjekk i motgåande lei. Brigdinga må vere fanga inn ved at elva og innlandsisen gjennom istidene har forma den noverande hovuddalen og skore seg gjennom det gamle vasskiljeområdet og flytt vasskiljet austover til noverande posisjon. Truleg er det dei stutte, bratte elvane som renn mot kysten i vest, som har stole sideelvar frå dei lange, slake elvane som går i austleg lei.

Kjelder

Dalar
Jeg ringer deg i kveld

«Jeg ringer deg i kveld» var eitt av bidraga i Melodi Grand Prix 1979, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1979 i Jerusalem i Israel. Melodi og tekst var skrivne av Kristian Lindeman.

Songen vart framført på norsk av Maj Britt Andersen, og enda på ein femteplass med 12 poeng.

Plate
Maj Britt Andersen. Utgjeven på singelen CBS CBS 7177. Han vart produsert av Georg Keller. Bidraget vart arrangert av Svein Gundersen.

Fotnotar

Songar frå 1979
Norske songar
Armin Hary

Armin Hary () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Quierschied i Saarland. Under Sommar-OL 1960 i Roma vart han olympisk meister på 100 meter, to år etter han vart europameister på same distansen. Både i EM 1958 og OL 1960 vann han gull for Tyskland på 4 x 100 m stafett. Han vart elles fyrstemann som fekk notert 10,0 sekundar på 100 meter.

Aktiv
Hary vann 100 meter under EM 1958 i Stockholm, der han sprang andreetappen på Tyskland sitt vinnarlag på 4x100 m stafett. Same sesongen fekk Hary notert verdsrekordtida 10,0, men kontrollmålingar viste at bana halla med 11 cm, éin centimeter meir enn maksimumsgrensa på 10 cm.

Den 21. juni 1960 sprang Hary i mål på 10,0 under eit stemne i Zürich, ny verdsrekord. Under OL 1960 i Roma opplevde Hary sitt store høgdepunkt då han sprinta inn til gull på tida 10,2. Det var fyrste gang på 32 år at gullet på sprintdistansen gjekk til eit anna land enn USA. I finalen på 4x100 m stafett kom Tyskland i mål bak laget frå USA, men eit kvarter etter finalen vart det klart at USA var diskvalifisert grunna ei feil veksling. Tysklands tid på 39,5 var tangering av lagets eigen verdsrekord.

Etter dei olympiske leikane vart Armin Hary suspendert av det tyske friidrettsforbundet på grunn av strid rundt ei reiserekning, og han la opp som aktiv utøvar.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1958 i Stockholm: Gullmedaljar på 100 m - 10,3, framom Manfred Germar (10,4) og 4 x 100 m stafett - 40,2, framom Storbritannia (40,4)
OL 1960 i Roma: Gullmedaljar på 100 m - 10,2, framom Dave Sime (10,2) og 4 x 100 m stafett - 39,5, framom Sovjetunionen (40,1)

Kjelder
Friidrott 61. Hälsingborg 1961

Tyske sprintarar
Europameistrar i friidrett for Tyskland
Olympiske meistrar for Tyskland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1960
Tyske deltakarar under sommar-OL 1960
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960
Vladimir Trusenjov

Vladimir Trusenjov (russisk: Владимир Иванович Трусенёв) () var ein sovjetisk friidrettsutøvar frå Buinsk i Tatarstan. Han tevla jamnast i diskoskast, men deltok også i kulestøyt. Trusenjov vart europameister i diskoskast i 1962, same året som han sette verdsrekord. Hans personlege rekordar er 61,64 m i diskoskast, og 16,80 m i kulestøyt.

Aktiv
Åra 1956 til -58 vart Trusenjov høvesvis nummer fire, tre og to i diskos-øvinga i den sovjetiske meisterskapen. I 1958 var han nær ved å vinne diskos-tevlinga i europameisterskapen. Med 53,74 m vart han nummer tre i kampen om meistertittelen, berre 18 centimeter bakom vinnaren Edmund Piątkowski frå Polen, og åtte centimeter bak bulgararen Todor Artarski. I 1960 vart Trusenjov nummer fem i den sovjetiske meisterskapen, men fekk likevel representere  Sovjetunionen under dei olympiske leikane i Roma, der han vart nummer 15. 

1962-sesongen vart Trusenjovs beste sesong. Den 4. juni 1962 sette han ny verdsrekord i Leningrad med 61,64 meter. Dermed slo han Al Oerter sin verdsrekord med 54 centimeter. Men allereie 1. juli tok Oerter tilbake verdsrekorden med eit kast på heile 62,45 meter. Etter Trusenjov hadde vorte sovjet-meister for fyrste gong, måtte han sjå seg slått av både Al Oerter og Rink Babka i landskampen mellom Sovjetunionen og USA. Derimot lukkast han september, under friidretts-EM 1962 i Beograd å vinne ein klar siger med 57,11 m, over ein meter framom Kees Koch frå Nederland.

Trusenjov vart i 1964 sovjetmeister for andre gong, og kom på åttandeplass under Sommar-OL i Tokyo med 54,78 meter. Både i 1965 og 1966 vart han på ny sovjetisk meister,
men mislukkast i kvafiseringa under EM 1966 i Budapest og måtte sjå finalen frå triuneplass. Han la opp etter 1968-sesongen.
Seinare verka han som friidrettstrenar fram til 1996.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1958 i Stockholm: Bronsemedalje – 53,74 m
OL 1960 i Roma: Nr 15 – 52,93 m
EM 1962 i Beograd: Gullmedalje – 57,11 m, framom Kees Koch (55,96 m)
OL 1964 i Tokyo: Nr 8 – 54,79 m
EM 1966 i Budapest: Utslått i kvalifiseringa

Kjelder

 

Denne artikkelen bygger på «Wladimir Iwanowitsch Trussenjow» frå ,  den 6. august 2014.  
 

Sovjetiske diskoskastarar
Europameistrar i friidrett for Sovjetunionen
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1960
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1964
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964
Pentlanditt

Pentlanditt er eit bronsegult, metallisk mineral, eit jernnikkelsulfid, (FeNi)9S8, med kubisk symmetri. Det opptrer samanvekst med pyrrhotitt i førekomstar knytet til gabbromassiv, og er den viktigaste nikkelerts, og finst mellom anna i Sudbury i Ontario i Canada; Petsjenga i Russland og det var tidlegare drift på ei rekkje førekomstar i Noreg.

Mineralet vart først påvist og skildra frå Espedalen nikkelgruve under namnet jernnikkelkis av K. J. A. T. Scheerer i 1843. Det er kalla opp etter den irske naturforskaren Joseph Barclay Pentland (1797–1873).

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Jernmineral
Nikkelmineral
Sulfidmineral
Meteorittmineral
Kubiske mineral
Pyroklor

Pyroklor er eit mineral danna som eit oksid av niob, kalsium og natrium, (Ca,Na)2Nb2O6(O,OH,F), med kubisk symmetri. Det inneheld noko thorium. Mineralet kan ha fargar som svart, sjokoladebrunt, raudbrunt, raudoransje, oransje gulbrunt og gult. Det kan opptre i metamikt tilstand.

Pyroklor vart først skildra frå Stavern av F. Wöhler i 1826, etter eit funn av by N.O. Tank. Det vart gjeve namnet «pyroklor»  av J.J. Berzelius. Namnet er sett saman av dei greske orda for 'grønt' og 'eld', og viser til fargen det vanlegvis får når det blir tent på. 

Mineralet finst fleire stader i Noreg, og er vanleg på syenittpegmatittar ved Larvik og Langesundsfjorden. Det er også mellom anna funne på Alnö i Sverige, nær Schelingen, Kaiserstuhl i Baden-Württemberg, i Eifel i Tyskland, i Lovozerofjella på Kolahalvøya, i Narssarssuk på Grønland, i Pandaåsen nær Mbeya i Tanzania, på Roumaøya i Guinea og på Mt. Weld i nærleiken av Laverton i Vest-Australia.

Ein varietet som opptrer i karbonatittar blir kalla koppitt.

I den større pyroklorgruppa finn ein mellom anna òg mikrolitt (med meir tantal enn niob) og betafitt (som skal ha meir titan enn niob og tantal), coulsellitt, som er kjenneteikna av mangan- og jerninnhald, elsmoreitt, ralstonitt og roméitt, sistnemnde kalla opp etter Jean Baptiste Louis Romé de L'Isle, far til krystallografien og kjenneteikna av høgt antimoninnhald.

Det finst ein stoffklasse av uorganiske samband med same eller liknande struktur som mineralet pyroklor.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Natriummineral
Kalsiummineral
Niobmineral
Oksydmineral
Kubiske mineral
Sjeldne jordartar

Sjeldne jordartar, ofte forkorta REE av det engelske rare earth elements, er eit samleomgrep for inntil 17 ulike grunnstoff og vert nokre gonger òg nytta  om minerala dei dannar. Særleg omfattast grunnstoffa 21 scandium, 39 yttrium og lantanoidane: 57 lantan til 71 lutetium. Sjeldne jordartar er svært kompatible med bergartsdannande mineral, og iona deira er derfor nokre av dei siste som krystalliserer i residualsmelten. Då dei samstundes er radioaktive, vil denne fraksjoneringa skape lokal oppvarming. Stoffa vert nytta i produksjonen av bilar og fleire forbruksvarer.

Folkerepublikken Kina stod i 2011 for inntil 97 prosent av verdsproduksjonen av fleire av dei sjeldne jordartane, men det er samstundes store reservar av slike råstoff i Noreg. I 2010 innførte den kinesiske regjeringa eksportrestriksjonar og utførselen av sjeldne jordartar fall med 40 prosent. Dette medførte ein tidobling av prisane på verdsmarknaden frå 2009 til 2010, og er truleg motivert i kinesisk ønske om å tiltrekke seg industriproduksjon som er avhengig av desse råvarene. Året etter avga WTO ein foreløpig dom om at det kinesiske eksportrestriksjonen braut med pliktene til landet som WTO-medlem, etter klagemål frå USA, EU og Mexico. I 2012 gjekk òg Japan med i ei formell stemning av Kina for WTO, som midt i mars fekk ein seksti dagars frist til å imøtegå skuldingane. 

På månen inngår dei sjeldne jordarane i KREEP, som er eit akronym for bestanddelane K, REE og P.

Liste over sjeldne jordarar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sjeldne jordarter» frå ,  den 8. august 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Grunnstoffgrupper
Metalliske grunnstoff
Rombedodekaeder

Eit rombedodekaeder er ein catalansk lekam med 12 romber som sider, 14 hjørne og 24 kantar. Dualpolyederet er kuboktaederet.

Radius
Om eit kantlengda til rombedodekaederet er a, er radien til ei innskriven kule (den kortaste radiusen, frå sidesentrum til sidesentrum):

 

Radien til ei omskriven kule (den største radiusen, frå hjørne til hjørne) er:

 .

Til slutt er midtradiusen, (frå kantsentrum til kantsentrum):

 .

Areal og volum
Arealet A og volumet V til eit rombedodekaeder med sidelengd a er:

Sjå òg
Catalansk lekam
Kuboktaeder

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rombedodekaeder» frå ,  den 8. august 2014.  

Catalanske lekamar
Kvasiregulære polyeder
Romfyllande polyeder
Zonoeder