kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
La clemenza di Tito

La clemenza di Tito («Titus' nåde», ofte berre kalla Titus), K. 621, er ein opera seria i to akter komponert av Wolfgang Amadeus Mozart til ein italiensk libretto av Caterino Mazzolà, etter Metastasio. Han vart starta etter at mesteparten av Tryllefløyta var skriven, den siste operaen Mozart arbeidde på. Mozart gjorde ferdig Tryllefløyta etter at Titus hadde premiere i Praha den 6. september 1791).

Bakgrunn
I juli 1791, det siste leveåret til Mozart, var han alt godt i gang med å skrive Tryllefløyta, då han vart beden om å komponere ein opera seria. Bestillinga kom frå impresarioen Domenico Guardasoni, som budde i Praha og som hadde fått i oppdrag om å skaffe eit nytt verk for å feire kroninga av Leopold II av Det tysk-romerske riket som konge av Böhmen. Seremonien fann stad 6. september og Guardasoni hadde fått oppdraget om operaen i juni. Det var derfor ikkje mykje tid. 

Guardasoni tok først kontakt med Antonio Salieri, den mest kjende komponisten av italiensk opera i Wien på den tida, men Salieri var for travel. Librettoen, som opphavleg vart skriven av Metastasio 40 år tidlegare, vart korta ned av hoffdiktaren Caterino Mazzolà. Guardason tok så kontakt med Mozart, som han kjende via Don Giovanni, og var overtydd om at den unge komponisten kunne klare å lage ein opera på den korte tida. Mozart nølte ikkje med å ta i mot tilbodet, som var det dobbelte av det han normalt fekk for ein opera i Wien. Den første biografen til Mozart, Niemetschek, hevda at operaen vart gjort ferdig på berre 18 dagar, og i så stor hast at secco-resitativa vart skrivne av ein annan komponist, truleg Süssmayr, som ein trur var elev av Mozart. Andre forskarar meiner derimot at Mozart hadde arbeidd på operaen over lang tid, kanskje sidan 1789. Det er nesten heilt sikkert at noko av musikken til La clemenza di Tito var skriven i april 1791.

Framsyningar
Premieren fann stad nokre timar etter kroninga til Leopold. Rolla som Sesto vart teken av kastratsopranen Domenico Bedini. Operaen vart første gong framført offentleg den 6. september 1791 i Praha. 

Operaen vart verande populær i mange år etter at Mozart døydde. It Han var den første operaen til Mozart som vart sett opp i London, den 27. mars 1806. Med i besetninga var John Braham som lenge hadde sunge i lag med Nancy Storace, som hadde vore den første Susanna i Figaros bryllup i Wien.

Roller

Instrumentering
Operaen er instrumentert for to fløyter, to  oboar, to klarinettar, to fagottar, to valthorn, 2 trompetar, pauke og strykarar. Basso continuo i recitativi secchi vert gjort av cembalo og violoncello.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «La clemenza di Tito» frå ,  den 2. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Robins, Brian, "La clemenza di Tito – Mozart's Operatic Failure?" on earlymusicworld.com   Henta 23. november 2011.

Notar
 

Operaer av Wolfgang Amadeus Mozart
Italienskspråklege operaer
Opera seria
Musikk i 1791
Operaer frå 1700-talet
Spar Kjøp

Spar Kjøp er ei verksemd som driv butikkar og postordresal i Noreg.

Spar Kjøp blei stifta i 1962 av Helge Eide Knudsen (1933-2015) og kona Reidun, som byrja med å selja strikkegarn. Verksemda blei utvikla til postordresal, og deretter til eigne butikkar, og varesortimentet omfatta kelde, fottøy, sport- og fritidsutstyr og kosmetikk. Føretaket har halde fram med å vera ei familieverksemd.

Spar Kjøp har 24 varehus, frå Kirkenes i nord til Kristiansand i sør.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Spar Kjøp

Norske føretak
Skipingar i 1962
Antonio Salieri

Antonio Salieri () var ein italiensk komponist og dirigent.

Biografi 

Han vaks opp i Legnago og studerte fiolin og cembalo med broren sin Francesco, som studerte under Giuseppe Tartini. Etter at foreldra døydde tidleg flytta han til Padova og seinare til Venezia der han studerte generalbass under Giovanni Battista Pescetti.
I Venezia møtte han Florian Leopold Gassmann, som i 1766 inviterte han til Wien, der Salieri budde resten av livet sitt.
Keisar Josef II utnemnde han til hoffkomponist i 1774, og frå 1788-1824 var han kongeleg kapellmeister.

Verk 

Salieri er mest kjend for operaene sine, men òg kammermusikken og kyrkjemusikken sin. Dei mest suksessfulle av hans meir enn 40 operaer inkluderer Europa riconosciuta (1774), Armida (1771), La scuola de' gelosi (1778), Der Rauchfangkehrer (1781), Least Danaïdes (1784), Tarare (1787), Axur, Re d'Ormus (1788), Palmira, regina di Persia (1795), og Falstaff (1799).

Musikken til Salieri forsvann sakte frå repertoara mellom 1800 og 1868, men fekk eit oppsving på slutten av 1900-talet etter den dramatiske og høgt fiksjonaliserte rolla til Salieri i Amadeus (skodespel i 1979 av Peter Shaffer og filmen Amadeus i 1984 av Milos Forman), som var laust basert på biografiane om Salieri og Wolfgang Amadeus Mozart.

Elevar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Antonio Salieri» frå ,  den 2. mars 2012.

Bakgrunnsstoff 

Klassisistiske komponistar
Operakomponistar
Italienske komponistar
Italienske dirigentar
Folk frå provinsen Verona
Antonio Soler

Antonio Francisco Javier José Soler Ramos, vanlegvis kjend som Padre Antonio Soler () var ein spansk-katalansk komponist frå seint i barokken til tidleg i klassisismen. Han er mest kjend for sonatane sine for klaver, med viktige bidrag til repertoara for cembalo, fortepiano og orgel.

Soler vart fødd i Olot (Catalonia i Spania) i det historiske grevskapet Besalú. I 1736, då han var seks, gjekk han inn i Escolania i Montserrat kloster der han studerte musikk med Benito Esteve og organisten Benito Valls. I 1744 vart han organist i katedralen La Seu d'Urgell og utpeikt til underdiakon. Seinare i livet hadde han stillingar som kapellmeiseter i Lleida og det kongelege hoffet i El Escorial.

Soler vart prest 23 år gammal. Sjølv om han hadde ein travel kvardag, klarte Soler å skrive meir enn 500 musikalske verk. Av desse var kring 150 klaversonatar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Antonio Soler» frå ,  den 2. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Soler, Antonio (Father)
 The Life and Times of Soler (includes audio and sheet music of Soler's keyboard works)

Bakgrunnsstoff

 
 
 Sonate Nr.10 i b-moll, framført av Iisaka
 Alle sonatar (gratis notar)
 Dixit dominus domino meo frå Visperas comunes

Barokkomponistar
Klassisistiske komponistar
Spanske komponistar
Katalanske komponistar
Folk frå Garrotxa
Spanske musikkteoretikarar
Spanske katolske prestar
Rorschach

Rorschach er ein kommune i valkrinsen Rorschach i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 400 meter over havet. 

Rorschach er hovudstad i valkrinsen som har namn etter kommunen. 

Rorschach ligg på sørsida av Bodensjøen, tvers overfor Lindau i Tyskland. Han grensar til kommunane Rorschacherberg og Goldach.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rorschach» frå ,  den 3. mars 2012.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad (tysk)
Turistinformasjon  (tysk)

Kommunar i St. Gallen
Byar i Sveits
Stader ved Bodensjøen
Anna Jacobsen

Anna Jacobsen (), sørsamisk Jaahkenelkien Aanna, var ein norsk forkjempar for sørsamisk kultur og språk. Ho kom opphavleg frå Majavatn i Grane kommune, men budde mykje i Hattfjelldal.

Biografi 

Anna Kappfjell kom frå ein sørsamisk familie som dreiv med reindrift sør i Nordland. Far hennar var ein av føregangsmennene for samisk organisering. Dei snakka sørsamisk heime, og Anna lærte ikkje norsk før ho tok til på sameskulen på Havika utanfor Namsos i Nord-Trøndelag på 1930-talet.

I godt vaksen alder tok ho artium, og hadde då sørsamisk som sidemål. Ho studerte både nordsamisk, tysk og sørsamisk på universitetet, og vart den fyrste som nokon gong tok eksamen på sørsamisk. I Majavatn tok ho til å arrangera såkalla «språkreir» for unge samar, der det berre var lov å snakka samisk. Anna Jacobsen underviste også i samisk ved fleire skular.

Hattfjelldal fekk eigen samisk skule fyrst i 1951, og då det var snakk om nedlegging på 1970-talet, kom Jacobsen aktivt med i kampen for å verna om sameskulen i Hattfjelldal. Dessutan var ho talskvinne for å skipa eit eige samisk kultursenter i bygda, som er eit sentrum for sørsamane. I mai 1987 vart kultursenteret i Hattfjelldal, i dag kjent som Sitji Jarnge, offisielt innvigt. Namnet tyder Det samiske samfunnets midtpunkt. Anna Jacobsen var også aktivt med i arbeidet for å skipa eit sørsamisk teater. Åarjelhsaemien Teatere vart skipa i 1985, og dekkjer i dag alle dei fire sørsamiske fylka: Nordland, Nord-Trøndelag, Sør-Trøndelag og Hedmark.

Frå 1987 til 1991 var Anna Jacobsen språkkonsulent for Samisk Utdanningsråd. Ho gav ut fleire ordbøker på sørsamisk, skipa sitt eige forlag og hadde ansvar for sørsamiske innslag på NRK ein periode. Saman med Bierna Bientie omsette ho Markusevangeliet til sørsamisk. Omsetjinga fekk tittelen Jupmelen rijhke lea gietskesne (Guds rike er nær), og vart utgjeven av Bibelselskapet i 1993. I Salmer 1997 har Anna Jacobsen omsett fire tekstar til sørsamisk.

Prisar og utmerkingar 

 Hattfjelldal kommunes kulturpris.
 Anna Jacobsen vart utnemnd til æreslektor ved Høgskolen i Nesna.
 Kongens fortenestmedalje i sølv.
 1997: Bibelprisen saman med Bierna Bientie for deira arbeid med å omsetja Markusevangeliet til sørsamisk.
 1998: Nordland fylkes kulturpris.

Kjelde 

 Anna Jacobsen i bokmålswikipedia, henta inn 6. mars 2012.

Fotnotar 

Kongens fortenestmedalje i sølv
Norske omsetjarar
Folk frå Grane
Folk frå Hattfjelldal
Sørsamar
Norske salmediktarar
NRK-tilsette
Samiske forfattarar
Norske forleggjarar
Tankestrek

Tankestrek  (–) er eit skriftteikn som blir brukt til framfor og eventuelt bak setningsinnskot i staden for komma, som markør i punktvise oppstillingar, mellom tal som viser intervall m.v.  Tankestrek kan også bli brukt som replikkstrek, som markerer innleiing av replikkar i staden for hermeteikn. Dessutan blir tankestrek brukt for å markere null øre etter kronebeløp. 

Den korte tankestreken som blir brukt i Noreg, vert òg kalla «ndash» fordi han er like lang som bokstaven n.  Tankestrek er lengre enn bindestrek, som har eit anna bruksområde.

På PC kan ein skrive tankestrek ved tastekombinasjonen Alt+0150. I Word kan ein skrive tankestrek ved å halde Ctrl-tasten inne mens ein trykkjer på minusteiknet på det numeriske tastaturet.  På Mac gir Alt+bindestrek normal tankestrek, mens Alt+shift+bindestrek gir lang tankestrek. Ved redigering på Wikipedia finn ein tankestrek blant spesialteikna under redigeringsvindauget.

Døme på bruk av tankestrek
Eg har – verken i bøker eller aviser – lese noko liknande. 

Noreg – Brasil: 2–1

1970–79

– Slik bør vi skrive på Wikipedia, meiner bidragsytaren. (Etter replikkstrek bør ein bruke hardt mellomrom). 

Brusen kosta kr 10,–.

Lang tankestrek
I andre land brukar ein òg lang tankestrek (—) (mdash). Lang tankestrek er å finne i redgeringsvindauget på Wikipedia, men skal ikkje brukast i norsk typografi.

Kjelde
korrekturavdelingen - Tankestrek 

Skiljeteikn
Atle Douglas

Atle Thorold Lancelot Douglas () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 800 meter. 

Atle Douglas vart fødd i Oxford i 1968, men voks opp i Bergen. Han fekk norsk statsborgarskap i 1990. Ein yngre bror, Quincy Douglas, er også friidrettsutøvar. Atle Douglas representerte BFG Fana, SK Vidar, Bergen FIK, IL Gular og IL Norna-Salhus i løpet av tida som aktiv.

Atle Douglas har høg og tynn kroppsform. Ifylgje Sports-reference.com er han 192 cm høg, men veg berre 79 kg. Frå 1987 til 1995 vann han i ti NM i friidrett; fire av desse var på 400 meter, seks på 800 meter. I 1992 sprang han 800 meter på 1.45.15 på Bislett stadion, og han slo med det Audun Boysen sin noregsrekord frå 1955. Han deltok også i Sommar-OL 1992 i Barcelona, men kom ikkje fram til finalen.

Året etter slo han sin eigen noregsrekord to gonger, og han fekk Kongepokalen i friidrett same året. Han deltok i VM i friidrett i Stuttgart i 1993, utan resultat. Under EM i friidrett 1994 i Helsingfors enda han på 8. plass i finalen på 800 meter. I VM i friidrett i Göteborg nådde han ikkje finalen, og heller ikkje under Sommar-OL 1996 i Atlanta.

Atle Douglas sin personlege rekord på 800 meter er på 1.43.69, og vart sett i Rieti i september 1995.

Kjelder 

, henta inn 7. mars 2012.
Bokmålswikipedia om Atle Douglas, henta inn 7. mars 2012.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske mellomdistanseløparar
Noregsmeistrar i friidrett
Kongepokalvinnarar i friidrett
Norske deltakarar under sommar-OL 1992
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992
Norske deltakarar under sommar-OL 1996
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996
Folk frå Oxfordshire
Idrettsutøvarar frå Bergen
Dischmabach

Dischmabach er ei elv med ei lengd på om lag 15 km i Albula-vassdraget i Sveits. Ho drenerer Dischmadalen og det meste av nedslagsfeltet hennar ligg innanfor kommunen Davos.

Kjelda til Dischmabach er to elvar. Den eine har ikkje noko namn og spring ut i området ved Scalettapasset. Den andre heiter Furggabach opg spring ut ved Fuorcla Grialetsch. Dei renn saman ved Dürrboden.  Dischmabach renn så nordvestover gjennom den slake Dischmadalen og munnar ut i Landwasser mellom Davos Dorf og Davos Platz.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dischmabach» frå ,  den 7. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Den tilsvarande artikkelen på Tysk Wikipedia

Elvar i Europa
Elvar i Sveits
Geografi i Graubünden
Glatt

Glatt er ei mindre sideelv til Hochrhein i Unterland i kantonen Zürich i Sveits. Ho er 38,5 km lang og renn ut frå Greifensee gjennom Glattdalen, og munnar ut i Rhinen ved Glattfelden. Medan dei øvre delane av elva renn slakt, vert elva gradvis brattare lenger nede. 

Glatt vart først nemnd i 1034 og kom av det gammalhøgtyske glat, som tyder anten lys, klår, plan eller glatt. Sidan 1400-talet har Glatt vore underlagt byen Zürich.

Etter eit første forsøk på å regulere elva i 1593 og nokre få forsøk tidleg på 1800-talet vart den store omforminga av elva gjort mellom 1878 og 1895. I 1936 vart elva retta vidare opp i samband med bygginga av Zürich lufthamn. Dei siste reguleringane vart gjort i 1975 mellom Niederglatt og samløpet mellom Glatt og Rhinen. Det vart bygd eit vasskraftverk ved elva seint på 1800-talet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Glatt (Rhine)» frå ,  den 7. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Sveits
Rhinenvassdraget
Geografi i Zürich
Sideelvar til Rhinen
György Ligeti

György Sándor Ligeti () var ein dei viktigaste komponistane innanfor kunstmusikken på 1900-talet. Han blei fødd inn i ein ungarsk, jødisk familie i Transilvania, Romania, men budde i Ungarn før han i 1956 emigrerte til Austerrike.

Musikken Ligeti skreiv i Ungarn, var tydeleg inspirert av Béla Bartók, og dei mest modernistisk orienterte verka blei slått hardt ned på av den sovjetiske sensuren. Etter å ha flytta frå Ungarn, komponerte Ligeti verk med vekt på teksturar (inspirerte av elektronisk musikk), mikro-polyfoni (som han sjølv kalla det), og klangflatar. I 1970-åra trer rytmen fram som eit viktig element, og i 1977 komponerer han sin einaste opera Le Grand Macabre. Ved overgangen til 1980-talet er det ein periode med få verk frå Ligeti; det var ein periode som blei brukt til utviklinga av ein ny stil. Den innebar ein mindre tett kromatikk, ein hang til å favorisera små og store tersar, samt komplekse og maskinaktige polyrytmar. Blant dei mest kjende verka frå denne siste perioden er pianokonserten (som han kalla eit estetisk credo), fiolinkonserten og Hamburg-konserten.

I 1993 vart Ligeti tildelt Ernst von Siemens’ musikkpris.

Hjå det store publikummet er verka til Ligeti best kjent gjennom filmane til Stanley Kubrick, og då spesielt 2001: A Space Odyssey.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «György Ligeti» frå ,  den 7. mars 2012.  

Komponistar frå 1900-talet
Ungarske komponistar
Austerrikske komponistar
Jødiske komponistar
Ungarske jødar
Wolfprisen i kunst
Isorno-elva

Isorno er ei elv i Italia og Sveits og ei sideelv til Melezzo Orientale.

Elva spring ut i Italia nær Pioda di Crana. Ho renn gjennom Bagni, ein frazione i Craveggia, før ho renn inn i Sveits gjennom Onsernone, Mosogno, Isorno og Intragna, der ho munnar ut i Melezzo Orientale.

Dalen hennar er lett å nå frå Lugano, Bellinzona, Domodossola og Locarno og er ein av dei mest urørte i Sveits. Det er gjort forslag om å gjere dalen til ein nasjonalpark på lik linje med Engadin.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Isorno (river)» frå ,  den 7. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Tekst frå tilsvarande artikkel på Italiensk Wikipedia.

Po
Elvar i Sveits
Elvar i Ticino
Elvar i Italia
Moesa

Moesa er ei 47 km lang sideelv til Ticino, og renn gjennom dei sveitsiske kantonane Graubünden og Ticino.

Ho spring ut i Val Vignun nær San Bernardino-passet og renn ned langs motorvegen A13 gjennom Val Mesolcina mot Roveredo, der ho mottar elvane Calancasca og Traversagna. Nær Arbedo-Castione munnar Moesa ut i Ticino.

Moesa er ei populær elv for kajakkpadling.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Moesa» frå ,  den 7. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Tekst frå Moesa på Italiensk Wikipedia.

Bakgrunnsstoff
 Kajakkbilete frå Moesa 

Po
Elvar i Sveits
Elvar i Ticino
Geografi i Graubünden
Poschiavino

Poschiavino er ei 30 km lang elv i Sveits og Italia. Mesteparten av elva ligg i Sveits og berre 3 km i in Italia. Ho renn gjennom Poschiavo i Campocologno i Le Prese.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Poschiavino» frå ,  den 7. mars 2012.  

Elvar i Sveits
Elvar i Italia
Internasjonale elvar i Europa
Sense-elva

Sense (tysk) eller Singine (fransk) er ei sideelv til Saane frå høgre i Sveits. Ho er ei grenseelv mellom kantonane Fribourg og Bern. Elva starta der Kalte Sense, som kjem frå fjellet Gantrisch, og Warme Sense, som renn frå innsjøen Schwarzsee, renn saman ved Zollhaus.

Sense renn gjennom eit 15 km langt gjel, som er ein populær stad for vassport. Den største sideelva hennar er Schwarzwasser.

Etter om lag 35 km munnar Sense ut i Saane ved Laupen i Bern. Sidan vassnivået i Sense kan stige hurtig under kraftig regnvêr, er det farleg å opphalde seg nær elveleiet i usikre vêrtilhøve.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Sense River» frå ,  den 8. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Sveits
Geografi i Bern
Geografi i Fribourg
Valser-Rhinen

Valser-Rhinen er ei av kjeldeelvane til Rhinen i kantonen Graubünden i Sveits. Elva spring ut frå Läntabreen og Grauhornbreen på nordsida av Rheinwaldhorn og renn først gjennom Läntadalen før ho renn ut i Zervreilasee-reservoaret. Før reserovaret vart bygd, rann bekkane Hornbach og Canalbach ut i Valser Rhinen frå høgre ved landsbyen Zervreila. I dag renn desse ut i reservoaret. Det same gjer Finsterbach.

Nedanfor Zervreila-dammen, renn Valser Rhinen gjennom Valserdalen og kommunen Vals. Før landsbyen Vals, renn Peiler Bach inn i Valser-Rhinen, nedanfor landsbyen, Tomülbach frå Tomülpasset kjem inn frå høgre. Valser-Rhinen renn forbi St. Martin og renn saman med Glenner i Suraua. Fleire kilometer lenger ned munnar Glenner ut i Vorderrhein .

Valser-Rhinen dannar mange stryk og fossefall, og er ei populær elv for kajakkpadling.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Valser Rhine» frå ,  den 8. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene: 
Den tyske versjonen av artikkelen 

Elvar i Sveits
Rhinenvassdraget
Geografi i Graubünden
Val Curciusa

Val Curciusa er ein fjelldal i Graubünden i Sveits. I området ved San Bernardino-passet knyter han saman Rheinwalddalen og Misoxdalen.

Val Curciusa går sørover frå Nufenen i retning mot Misoxdalen, og endar opp ved Bocchetta di Curciusa, ein fjellovergang, som er mogeleg å sjå direkte frå San Bernardino mot søraust. Dalen er kring 9 km lang og vert drenert av elva Areua, som munnar ut i Hinterrhein ved Nufenen.

Sjølv om dalen drenerer mot nord, er om lag 85 % av området, fram til om lag 2 km før samløpet mellom Areua og Hinterrhein, i kommunen Mesocco sør for nedslagsfelt.

Dei høgaste fjelltoppane på austsida av dalen er Pizzo Tambo, sør for Areuapasset og Guggernüll, nord for passet. Dei høgaste toppane på vestsida er Piz de la Lumbreida, sør for stien til Val Vignun og Einshorn nord for stien.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Val Curciusa» frå , den 8. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 
 Den tyske versjonen av artikkelen

Bakgrunnsstoff 

Curciusa
Curciusa
Dalar i Alpane
Fischingertal

Fischingertal er ein fem kilometer lang dal mellom Mumpf og Schupfart i distriktet Rheinfelden i kantonen Aargau i Sveits.  Dei fire busetnadane i dalen, Obermumpf, Mumpf og Wallbach, har til saman rundt  innbyggjarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fischingertal» frå ,  den 8. mars 2012.  

Geografi i Aargau
Dalar i Sveits
Tösstal

Tössdalen eller Tösstal er ein dal og ein region i kantonen Zürich i Sveits.

Dalen utgjer delar av Zürcher Oberland inkludert distrikta Hinwil, Pfäffikon og Winterthur, i tillegg til delar av Zürcher Unterland (nedre Tössdalen). 

Vanlegvis er Tösstal namnet på den øvre Tössdalen, altså den smale delen søraust for byen Winterthur. Elva Töss spring ut ved Tössstock (1154 moh) og renn gjennom dalen med kommunane og landsbyane Steg, Lipperschwändi og Wellenau (landsbyar i Fischenthal), Bauma, Juckern, Blitterswil, Saland, Tablat, Wila, Turbenthal, Zell, Rikon, Kollbrunn og Sennhof nær Winterthur. Tösstal er eit populært fritidsområde.

Nedre Tössdalen er den mykje breiare og flatare delen vest for Winterthur; og utgjer delar av Winterthur kalla Töss og Wülflingen, kommunane Neftenbach, Pfungen, Dättlikon, Embrach, Rorbas, Freienstein og Teufen der elva Töss munnar ut i Rhinen ved Tössegg.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Töss Valley» frå ,  den 8. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Hans Bernhard: Wirtschafts- und Siedelungsgeographie des Tösstales. In: Jahresberichte der Geographisch-Ethnographischen Gesellschaft in Zürich, Vol. 11, 1910-1911 (Digitalisat )
 Kurt Hutter et al.: Das Tösstal. Birkenhalde Verlag, 2007. ISBN 9783905172492

Bakgrunnsstoff 
 Website Sonntags-Zeitung: Verträumtes Tösstal

Dalar i Sveits
Regionar i Sveits
Rhinenvassdraget
Geografi i Zürich
Nedre Engadin

Nedre Engadin er ein del av Engadindalen, som elva Inn renn gjennom, og ligg aust i Sveits i kantonen Graubünden.

I motsetnad til den høgareliggande sletta i Øvre Engadin, der den øvre delen av Inn renn langsamt ned dalen, er dannar Nedre Engadin eit heilt annleis landskap. På høgresida av dalen ligg Engadin-dolomittane, med taggete toppar og skogkledde, bratte sider. Isbrear og elvar har merka venstresida av dalen på mange måtar og har danna ein forholdsvis vid dalbotn som stig jamnt. Dei fleste landsbyane i dalen ligg på denne sida, utanom den større byen Scuol..

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lower Engadine» frå ,  den 10. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Poltéra,Maggie. "Das Kochbuch aus Graubünden", Verlag Wolfgang Hölker GmbH 1979.

Bakgrunnsstoff

www.scuol.ch
www.engadin.ch
Bogn Engiadina
Engadinhus - tysk 

Dalar i Sveits
Dalar i Graubünden
Dalar i Alpane
Prättigau/Davos

Prättigau (retoromansk Partenz eller Purtenza) er eit landskap i den sveitsiske kantonen Graubünden. Det består av den 40 km lange dalen til elva Landquart mellom fjellkjeda Rätikon i nord og Plessur-Alpane i sør. Dalen strekkjer seg frå søraust til nordvest. Kryssar ein Wolfgangpasset (1631 moh) øvst i Prättigau, kjem ein sørover til Davos. Flüelapasset (2383 moh.) i aust dannar sambandet til Engadin. Via fotstiar, t.d. over Schlappinpasset (2203 moh.), er det òg kontakt til den austerrikske dalen Montafon i nord.

Saman med kommunen Davos utgjer Prättigau (under namnet Bezirk Prättigau/Davos på tysk og Il district dal Partenz/Tavau på retoromansk) eit forvaltningsdistrikt i Graubünden. Distriktet dekker eit areal på 853 km² og har litt over 26 000 innbyggjarar. Området er nesten reint tysktalende (90 %). I dei to høgastliggjande kommunane (Davos og Klosters) talar ein walsertyske dialektar.

Prättigau/Davos sine nabodistrikt er Landquart og Plessur i vest, Albula og Maloja i sør, og Inn i aust. Dessutan grensar det til Vorarlberg (Austerrike) i nord. Det finst ingen direkte vegsamband til distriktet Maloja eller til Austerrike.

Distrikta i Graubünden er reint administrative einingar. Prättigau/Davos består av sju krinsar (Kreise) og 15 kommunar (Gemeinden), som har stor grad av politisk sjølvstyre. Desse er:

Alle folketal og språkandeler byggjer på folketelkjinga frå 2005.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Prättigau» frå ,  den 11. mars 2012.  

Distrikt i Graubünden