Registan

Registan (usbekisk Регистон, Registon) var hjarta av den gamle byen Samarkand under Timuridedynastiet, som no er ein del av Usbekistan. Namnet Rēgistan () tyder 'sandete stad' eller 'ørken' på persisk.

Registan var eit torg der menneske samla seg for å høyra  kongelege proklamasjonar og ein stad for offentlege avrettingar. Registan består av tre madrasaer pryda i muslimsk arkitektur.

Madrasaene 
Dei tre madrasaene i Registan er Ulug-Beg Madrasa (1417–1420), Sher-Dor Madrasa (1619–1636) og Tilya-Kori Madrasa (1646–1660). Madrasa er ein arabisk term som tyder skule.

Ulug-Beg-madrasaen (1417–1420) 
Ulug-Beg-madrasaen vart bygd av Ulug-Beg under Timuridedynastiet. Han har ein godt pryda iwan som vender seg mot torget. Hyrna er flankert av høge minaretar. Mosaikkpanelet over inngangsbogen til iwanen er dekorert med geometriske stiliserte ornament. Bygningen består av ein moské,   førelesingsrom og fleire hyblar til studentar (hujras), og midt inni bygningen finn ein eit firkanta gardsrom. Opphavleg var Ulug-Beg Madrasa ein bygning med to etasjar med fire kuppelforma darskhonaer (førelesningsrom) i hyrna.

Ulug-Beg-madrasaen (persisk مدرسه الغ بیگ) var ein av dei beste presteskaps universiteta i den muslimske verda på 1400-talet. Abd al-Rahman Jami, den store persiske diktaren, mystikaren og  undervisaren studerte her. Under styret til var Ulug-Beg madrasaen eit senter for læring, sjølv underviste han her.

Sher-Dor-madrasaen (1619–1636) 
På 1600-tallet gav herskaren av Samarkand, Yalangtush Bakhodur, ordre om bygginga av Sher-Dor (persisk: شیردار) og Tillya-Kori (persisk: طلاکاری) madrasaene. Sher-Dor står tvert over Ulug-Beg-madrasaen. På iwanen kan ein sjå to mosaikkar av ein tiger med ei stigande sol på ryggen, som er den spesielt interessante skildringa deira av levande lekam og bruk av persiske motiv.

Tilya-Kori-madrasaen (1646–1660) 
Ti år seinare stod Tilya-Kori-madrasaen ferdig. Tilya-Kori, persisk طلاکاری, tyder 'forgylt'. Det var ikkje berre ein høgskule med hyblar for studentar, men også ein stor masjid (moské). Den har ein hovudfasade i to etasjar og eit stort gardsrom kransa av hyblar, i tillegg til galleri langs aksane. Moskébygningen ligg i den vestlege delen av gardsplassen. Hovudsalen i moskéen er rikeleg forgylt.

Galleri

Andre bygningar

Mausoleumet til Shaibani 
Aust for Tilya-Kori-madrasaen ligg mausolumet til Shaibani som vart bygt på 1500-talet. Den røynlege grunnleggjaren av Shaibani-makta var Muhammad Shaibani som var sonesonen til Abu'l-Khayr Khan. I 1500, med støtte frå Tsjagataikhanatet, då basert i Tasjkent, erobra Muhammad Shaibani Samarkand og Bukhara frå dei siste timuridiske herskarane. Grunnleggjaren av dynastiet vende seg dinest mot velgjerarane sine og tok i 1503 Tasjkent. Han okkuperte Khiva i 1506, og i 1507 slo han ned på Merv (Turkmenistan), austlege Persia og vestlege Afghanistan. Shaibaniane stansa framrykkinga til safavidane, som i 1502 hadde beseira Akkoyunlu (Aserbajdsjan). Muhammad Shaibani var ein leiar av nomadiske usbekarar. I laupet av dei påfylgjande åra slo dei seg i hovudsak ned i oasar i Sentral-Asia.

Handelsdomen Tsjorsu 
Handelsdomen Tsjorsu (1785) ligg rett bak Sher-Dor.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Registan» frå ,  den 18. mars 2023.

Bakgrunnsstoff 

 

Islamsk arkitektur