Blodmarihand

Blodmarihand er ei plante i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho blir no rekna som ein type av grasmarihand (nominatunderarten av engmarihand), og står i Artsdatabanken som varieteten D. incarnata var. cruenta.

Utsjånad 
Blodmarihand har alltid mørke, purpurfarga blomster, og blir ikkje fullt så stor som andre grasmarihand. Det beste kjennemerket er at både over- og undersida av blada har flekkar som flyt saman, slik at blada ser nærmast brune ut.

Systematikk 
Blodmarihand høyrer til den vanskelege slekta Dactylorhiza, på norsk marihandslekta. Han har tidlegare av og til blitt rekna som ein eigen art med namnet D. cruenta, og har seinare vore teke med i engmarihand-komplekset som underarten D. incarnata ssp. cruenta. I samband med arbeidet med Norsk raudliste for artar for 2021, blei det konkludert med at blodmarihand truleg er ei kunstig eining og blei derfor ikkje vurdert for raudlista. I den 8. utgåva av Norsk flora er blodmarihand rekna som ein type av grasmarihand.

I Sverige og Danmark er blodmarihand ikkje rekna som underart, men som varietet (D. incarnata var. cruenta). I Finland og på Dei britiske øyane er han rekna som underart.

I Estland er blodmarihand rekna som underart, men er òg registrert som eigen art (D. cruenta). I Latvia og Litauen er voksmarihand rekna som eigen art.

Ein annan underart av D. incarnata i Noreg ved sidan av nominatunderarten grasmarihand (ssp. incarnata), er den sjeldne underarten dynemarihand (ssp. coccinea). I Sverige og Danmark veks òg voksmarihand (ssp. ochroleuca eller var. ochroleuca).

Utbreiing
I Noreg veks blodmarihand på kalkhaldig grunn, mest på eng og i høgareliggande skog. Vanlegast er han i Midt-Noreg.

Blodmarihand er ganske vanleg i Sverige (svensk namn blodnycklar), men er ikkje raudlistevurdert separat. Det er nokre usikre registreringar i Danmark (dansk namn blodplettet gøgeurt), men heller ikke der er han raudlistevurdert. I Finland blir blodmarihand (finsk namn veripunakämmekkä) rekna som sårbar (VU).

På Dei britiske øyane er blodmarihand (engelsk namn flecked marsh orchid) funne i Irland og nokre få stader i Skottland. Han er rekna som livskraftig (LC) i den irske raudlista, medan han er vurdert å vere sterkt truga (EN) i den britiske raudlista.

I Estland veks underarten (estisk namn täpiline sõrmkäpp) spreidd utanom i nordaust. Han er rekna som nær truga (NT). I Latvia veks underarten (latvisk namn iedzeltenā dzegužpirkstīte) helst på våt og kalkrik grunn. På den latviske raudlista er han klassifisert som sjeldan (kategori 3 – samazinās). I Litauen finst blodmarihand (litauisk namn gelsvoji gegūnė) spreidde stader og er rekna som sårbar (VU).

Hybridar 
I Sverige er det registrert hybridar med skogmarihand (Dactylorhiza incarnata var. cruenta × maculata ssp. fuchsii eller Dactylorhiza ×kerneriorum nothossp. ampolai), med flekkmarihand (Dactylorhiza incarnata var. cruenta × maculata ssp. maculata) og med lappmarihand (Dactylorhiza incarnata var. cruenta × majalis ssp. lapponica). Blodmarihand kan òg danne ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med brudespore (Dactylorhiza incarnata var. cruenta × Gymnadenia conopsea eller ×Dactylodenia vollmannii nothosubsp. raetica).

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 

Orkidear i Noreg
Orkidear i Sverige
Orkidear i Danmark
Orkidear i Finland
Orkidear i Storbritannia
Orkidear i Irland
Orkidear i Estland
Orkidear i Latvia
Orkidear i Litauen
Marihandslekta