kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Moskva-City

Moskva-City (russisk skrift Mocквa-Cити) er eit nytt område i Moskva. Målet er å skape eit område som blandar underhaldning, arbeid og bustader, og skal verte det første av sitt slag i Russland og heile Aust-Europa. Dei lokale styresmaktene i Moskva gav løyve til å starte bygginga i 1992. Området som skal utbyggast dekkjer ein kvadratkilometer og her låg tidlegare stort sett fabrikkar og industriar.

Bygg

Tårn 2000 
Tårnet består av 34 etasjar og er eit kontorbygg. Det står på høgresida av Moskvaelva. Tårnet er knytt til området via ei gangbru over elva. I tårnet finst underjordisk parkering, restaurant og annan underhaldning. Tårnet er 104 meter høgt, vart påbegynt i desember 1996 og stod ferdig hausten 2001.

Aquaparken 
Ein stor fornøyelsespark som kjem til å innehalde eit badeland, eit femstjerneshotell og parkering. Badelandet kjem til å ta opp det meste av fornøyelsesparken med fleire basseng og sklier. I tillegg vil det vere eit kjøpesenter, restaurant og kafear.

Det sentrale galleriet 
Det sentrale galleriet er eit av dei meir komplekse byggverka i Moskva City. Tårnet står på område 6,7 og 8, og er i to delar, ein under og ein over jordoverflata. Bygginga tok til i starten av 2005 og stod ferdig hausten 2008.

Hovudstaden 
Komplekset Hovudstaden skal symbolisere Moskva og St. Petersburg. Det ligg i område 9 og består av to tårn med høgder på 268 og 234 meter. Tårna står ferdig hausten 2010.

Naberesjnajatårna 
Naberesjnajatårna ligg i område 10. Tårn A er på 17 etasjar og stod ferdig i 2004, medan Tårn B på 27 etasjar stod ferdig oktober 2005. Tårn C består av 59 etasjar og stod ferdig i 2007. Med ei høgd på 268,4 meter er dette den høgaste bygningen i Europa. Totalt kosta tårna 200 millionar dollar.

Transportterminalen 
Transportterminalen kjem til å verte møteplass for ulike metrolinjer, light rail-linjer og annan offentleg transport. Her kjem det til å vere kontor, hotell, ein klinkk og parkering. Bygginga starta i januar 2005 og står ferdig i løpet av 2015.

Eurasia Tower 
Eurasis skal romme kontor, kasino og annan underhaldning. Skyrskraparen vil verte 309 meter høg og ha 72 etasjar. Bygginga starta i 2004 og skal stå ferdig i løpet av 2009.. Prisen på bygget er totalt 250 millionar dollar.

Føderasjonstårnet 
Føderasjonstårnet kjem til å verte den høgaste skyskraparen i Europa når det står ferdig. Bygget består av tre bygningar. Torn A har 93 etasjar og blir 360 meter høgt, Tårn B 62 etasjar og 242 meter høgt, og Tårn C er eit spir på 506 meter. Bygginga starta i 2004 og vert rekna å stå ferdig i løpet av 2014.

Mercury City Tower 
Bygginga starta i 2005 og er planlagt ferdig i slutten av 2008.. Det kjem til å verte 339 meter høgt med 75 etasjar og vil fram til Føderasjonsstårnet står ferdig vere den høgaste bygningen i Europa.

Nordtårnet 
Tårnet inneheld kontor, ein konsterhall, treningssenter, restaurantar, kafe, klinikkar og parkering. Det er 108 meter høgt og består av 27 etasjar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Moskva City» frå , og «Moscow International Business Centre» frå  den 6. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

Byggverk i Moskva
Moskva City
Turgut Özal

Turgut Özal () var ein tyrkisk liberal politisk leiar, statsminister og den åttande presidenten av Tyrkia. Då partiet hans, Moderlandspartiet (ANAP) vann parlamentsvalet i 1983 vart han den tredje demokratisk valde leiaren i tyrkisk historie etter Adnan Menderes og Süleyman Demirel. Som statsminister og frå 1989 president omforma han den tyrkiske økonomien ved å privatisere mange statlege føretak. Dette betra forholda til den vestlege verda, særleg til USA. I 1991 tok han personleg initiativ til Tyrkia sin medverknad i koalisjonen mot Irak under Golfkrigen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Turgut Özal» frå ,  den 7. november 2008.  

Tyrkiske statsministrar
Tyrkiske presidentar
Graeme Pollock

Robert Graeme Pollock () er ein  sør-afrikansk tidlegare cricketspelar.

Pollock vart fødd i Durban i Natal i Sør-Afrika. Han spelte som slagmann for det sør-afrikanske landslaget og Eastern Province og Transvaal i den sørafrikanske serien. I 2000 utnemnde det sørafrikanske cricketforbundet Pollock til århundrets spelar i Sør-Afrika.

Pollock spelte sin fyrste landskamp mot Australia som 19-åring. Han spelte 23 landskamper mellom 1963 og 1970, då den internasjonale idrettsboikotten av Sør-Afrika byrja, og scora meir enn hundre poeng i sju av sine 41 omgangar. Pollock heldt fram med å spele for eit uoffisiellt landslag fram til 1987.

Kjelder 

Cricketspelarar
Sørafrikanske idrettsutøvarar
Augnetrøystslekta

Augnetrøystslekta  (Euphrasia), med medlemmar kjende som augnetrøyst, augnetrøst, augetrøyst, augetrøst eller svoleblom, omfattar små eittårige planter i snylterotfamilien. Namnet har dei fått fordi dei tidlegare vart mykje nytta som augemedisin. 

Planta har parvis stilte blad som er taggete. Blomane sit samla øvst på stengelen, og kan vera kvitlege eller blåfiolette. 

Augnetrøystartane er halvsnyltarar, noko som vil seie at dei delvis utfører fotosyntese og produserer organisk stoff sjølve, og delvis stel ferdig næring frå røtene til andre planter. 

Augnetrøystslekta har mange nærtståande artar. Dei veks frå havnivå og opp til høgfjellet.  

Desse artane veks vilt i Noreg:
 Kjertelaugnetrøyst (E. stricta), livskraftig (LC), med underartane
 Bakkeaugnetrøyst (E.s. ssp. brevipila), ikkje raudlistevurdert separat
 Beiteaugnetrøyst (E.s. ssp. tenuis), ikkje raudlistevurdert separat
 Shetlandsaugnetrøyst (E. arctica), livskraftig (LC)
 Tromsaugnetrøyst (E. hyperborea), livskraftig (LC)
 Gråaugnetrøyst (E. nemorosa), livskraftig (LC)
 Småaugnetrøyst (E. wettsteinii), livskraftig (LC), med underartane
 Nominatunderarten fjellaugnetrøyst (E.w. ssp. wettsteinii), livskraftig (LC)
 Myraugnetrøyst (E.w. ssp. palustris), livskraftig (LC)
 Lyngaugnetrøyst (E. micrantha), livskraftig (LC)
 Skotsk augnetrøyst (E. scottica), nær truga (NT) i Raudlista 2021,
 Lappaugnetrøyst (E. salisburgensis), livskraftig (LC)

Fleire andre artar har vore rapporterte, men materialet for desse er førebels lite studert:
 Heiaugnetrøyst (E. confusa), nær truga (NT) i Raudlista 2021,
 Hebridaugnetrøyst (E. foulaënsis), ikkje raudlistevurdert
 Saftaugnetrøyst (E. ostenfeldii), ikkje raudlistevurdert
 Russeaugnetrøyst (E. saamica), ikkje raudlistevurdert
 Euphrasia tetraquetra, ikkje raudlistevurdert

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Snylterotfamilien
Planteslekter
Jørn Simen Øverli

Jørn Simen Øverli () er ein norsk visesongar. Han har mellom anna arbeidd med russisk og sentraleuropeisk vise- og songtradisjon. Han vann Spellemannprisen 1989 i klassen visesong for Levende bandasjer, ei plate med gjendiktingar av songane til den russiske gitarpoeten Vladimir Vysotskij. Jørn Simen Øverli har òg drive Josefine viseklubb i Oslo sidan 1995 saman med Kari Svendsen, Lars Klevstrand og andre. I 2000 fekk han Gammleng-prisen i klassen viser.
I 2016 fekk han Alf Prøysens Ærespris.

Diskografi 
 1985: Den røde bussen, saman med Zbigniew Lapinski
 1989: Levende bandasjer, Øverli synger Vysotskij
 1992: I min fars hus er det mange rom og de fleste er i kjelleren, Øverli synger Prøysen
 1996: Russlands hus 
 2001: Sannheten og løgnen, samleplate
 2001: Teietid, viser av Arnljot Eggen
 2003: Pengenes oppmuntrende virkning 
 2005: Prøysenvisene som forsvant

Platene er gjeve ut på plateselskapet Kirkelig Kulturverksted bortsett frå Teietid som er gjeve ut på Via Music.

Bøker 
 1984: Gitar for alle, lærebok i gitarspel
 2000: Ulvejakten: Vladimir Vysotskij og hans russiske gitarpoesi, biografi

Bakgrunnsstoff 
 Heimeside med biografi, CV, diskografi mm. 
 Omtale i Norsk pop- og rockeleksikon frå 2005

Norske visesongarar
Vinnarar av Spellemannprisen
Musikarar frå Oslo
Vinnarar av Alf Prøysens Ærespris
Bruarøya

Bruarøya er ei øy i Bjørnafjorden kommune i Vestland.

Busetjinga på øya er ein del av tettstaden Søre Øyane. Ho ligg mellom Røtinga og Lepsøya. Det er bru mellom Røtinga og Bruarøya, mellom Bruarøya og Sunnøya og mellom Sunnøya og Lepsøya. Frå Lepsøya er det bru til fastlandet.

Bruarøya vart først busett i 1799 og i løpet av 1800-talet busette fleire hushaldningar seg her. Ved folketeljinga i 1900 var folketalet på øya 48.

Kjelder
 Nils Tveit, Os: Eit utsyn over Osbygdi frå gamall tid til no, bd. II (1938)

Øyar i Bjørnafjorden
Skoltesamar

Skoltesamar, berre skoltar eller austsamar er ein samisk minoritet busett i grensetraktene mellom Russland, Finland og Noreg (Neiden). Dei fleste skoltesamane er busett i og omkring tettstadane Sevettijärvi, Keväjärvi, Nellim i Inari kommune i Finland og i Neiden i Sør-Varanger kommune i Noreg. Skoltane vert rekna som urinnbyggjarar på Kolahalvøya og høyrer til den austlege gruppa med samar, sett ut frå språket (skoltesamisk/austsamisk) og tradisjonane deira. Det finst om lag 700 skoltesamar, der omkring 400 kan snakke skoltesamisk.

Skoltesamane er hovudsakleg russisk-ortodokse, og har St. Georgs kapell i Neiden som ein viktig kultplass. Den heilage Trifon skal ha omvend dei til kristendommen på 1500-talet.

Bakgrunnsstoff 

 Skoltesamar på siida.fi 

 
Samar
Jurij Gagarin

Jurij Aleksejevitsj Gagarin () var verdas fyrste romfarar og den fyrste som reiste rundt jordkloden i verdsrommet. Han var helt av Sovjetunionen og mottakar av mange heiderstilvisingar. Etter hans død blei byen Gzhatsk omdøypt til Gagarin.

Romferda til Jurij Gagarin fann stad den 12. april 1946 i romfartøyet Vostok 1. Ferda varte totalt i 1 time 48 minutt med ein høgde på totalt 301 km.

Gagarin, saman med ein kopilot, omkom i ei jetflyulykke den 27. mars 1968.

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Sovjetiske romfararar
Petter Dass-portrettet i Melhus kyrkje

Petter Dass-portrettet i Melhus kyrkje er eit måla presteportrett som Andreas Emil Erichsen ut frå innskriftene «MINISTERII XI» og «ÆTATIS XXXVII» og ein tradisjon i Dass-familien identifiserte som Petter Dass sitt portrett. Til si utgåve av Petter Dass' samla verk som kom ut i 1874, fekk Erichsen laga eit xylografi ut frå dette måla portrettet. 

Det er omstridd om biletet verkeleg kan forestille Petter Dass; historikaren Kåre Hansen har med tyngde argumentert for at det er meir sannsynleg at biletet i Melhus kyrkje førestiller melhuspresten Oluf Mentzen Darre, eller forsåvidt ein annan, uidentifisert prest: Sidan ingen kunne bli tilsette i presteteneste før etter fylte 25 år er det ikkje å undrast over om det skulle vore fleire prestar som ved 37-års alder hadde vore i teneste i 11 år. 

Portrettet er udatert, men innskrifta seier at den portretterte presten var 37 år gammal (eller i sitt 37. år) og hadde vore i teneste i 11 år då biletet vart måla. Kåre Hansen meiner at desse opplysningane ikkje kan stemme for Petter Dass, men at dei kan stemme for Oluf Mentzen Darre. Motsett meiner direktøren på Petter Dass-museet, Ivar Roger Hansen, at desse opplysningane stemmer for Petter Dass, men ikkje for Oluf Darre. Ivar Roger Hansen legg då til grunn at Petter Dass vart fødd i 1647 og at han byrja si presteteneste i 1673. Dersom portrettet forestiller Petter Dass, må det vere måla i 1683 eller 1684. Dersom det forestiller Oluf Darre, er det måla i 1672/73.

A. E. Erichsen spora opp biletet i samband med arbeidet med å samle tekstar av Petter Dass. Han kontakta mange personar og spurde om dei kjende til noko portrett av diktarpresten. I eit brev av 1. juni 1871 til Erichsen skreiv Sara Eitran, f. Dass (1796-?), at det skulle hengje eit portrett av Petter Dass i Melhus kyrkje, og ho fortalde ei segn om korleis biletet var komme dit. Biletet er første gong omtala i skriftlege kjelder frå 1815-17, då som eit portrett av ein gammal (uidentifisert) prest.

Anten biletet opphavleg skulle portettere Petter Dass eller ikkje, så viser det oss i dag eit bilete som folk identifiserer med diktarpresten Petter Dass. Portrettet er blitt eit varemerke for Dass, og vert bruka som det, både kommersielt og kunstnarisk.

Kjelder: 
 Kåre Hansen: «Maleriet av Petter Dass i Melhus kirke?» i Årbok for Helgeland 2002, ISBN 82-90148-61-5
 Ivar Roger Hansen: «Petter Dass-portrettet i Melhus kirke - myte og mysterium» i Årbok for Helgeland 2008, ISBN 978-82-90148-68-2
 Kåre Hansen: «Petter Dass-portrettet i Melhus kirkeatter en gang – dokumentasjon og etterrettelighet» Genealogen 2-2008

Melhus kommune
Petter Dass
Tjugum kyrkje

Tjugum kyrkje er ei åttekantkyrkje frå 1863 på Tjugum på nordsida ytst i Esefjorden i Balestrand kommune i Sogn og Fjordane. 

Kyrkja er i tre og vart sett opp etter teikning av arkitekt Christian Heinrich Grosch. 
Dagens kyrkje er den tredje kjende kyrkja på staden, den fyrste stod frå kring 1300 til 1610. 
Den andre kyrkja vart reist i 1610 og stod til 1863. 

Tjugum kyrkje høyrde fram til 1849 til Leikanger prestegjeld, sidan har ho høyrd til Balestrand. Fram til 2013 låg prestegjeldet under Ytre Sogn prosti, det vart så overført til Indre Sogn prosti.

Galleri

Kjelder 

 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Tjugum kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Tjugum kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

Bakgrunnsstoff 
 Om Tjugum kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
 Om Tjugum sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Eldre fotografi av Tjugum kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Kyrkjer i Sogndal
Christian H. Grosch
Kyrkjer i Sogn prosti
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Sogndal
1863 i Noreg
Phoenix (fleirtyding)

Phoenix er det engelske ordet for fugl føniks. Det kan mellom anna visa til:

 Byen Phoenix, delstatshovudstaden i Arizona
 Romsonden Phoenix
 Daddelpalmeslekta Phoenix

Engelske ord og uttrykk
Sanghadagen

Sanghadagen eller maghapuja er ei buddhistisk høgtid til ære for det buddhistiske samfunnet, og til minne om fire lukkelege samantreff som fann stad på same dag, ni månader etter oppvakninga til Buddha. 

Feiringa er særleg viktig for theravadabuddhistar i Kambodsja, Laos og Thailand, i dei to sistnemnde er han offentleg høgtidsdag. Her blir sanghadagen feira ved fullmåne i månaden magha, som regel i februar eller byrjinga av mars etter den vestlege kalenderen. Den austlege sanghadagen i 2009 var den 9. februar. Vestlege buddhistar feirar derimot høgtida i november.

Bakgrunn 

Dei fire tinga som hende på den opphavlege sanghadagen var at 1 250 opplyste disiplar møttest hjå Buddha, at dei alle var blitt ordinert av Buddha sjølv, at dei møttest utan nokon avtale på førehand, og at møtet fann stad ved fullmåne. Sanghadagen er ein av uposatha-dagane, sabbatliknande markeringar særskilt vigde til å følgja dei buddhistiske dhamma-prinsippa.

«Sangha» er eit ord som viser til buddhistfellesskapen, anten alle buddhistar eller berre munkar og nonner. På den første sanghadagen i Rajagaha heldt Buddha preika kalla Patimokkha, som gav munkane dei grunnleggjande reglane for korleis dei skulle leva og undervisa om buddhismen.

Feiring 
Det finst ulike måtar å feira dagen på. Det er vanleg å halda seremoniar om dagen, medan ein går i opptog med levande lys rundt tempel om kvelden. Ein kan også gje gåver.

Kjelder 
 buddhamind.info 
 learningandteaching.unsw.edu.au 
 Sangha Day ved bbc.co.uk
 Denne artikkelen bygger på «Magha Puja» frå , den 13. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

Buddhistiske høgtider
Februar
Månaden mars
November
Thailandsk kultur
Laotisk kultur
Kambodsjansk kultur
Tábor

Tábor er ein by i Tsjekkia i regionen Sør-Böhmen. Han er kalla opp etter fjellet Tabor i Israel, men namnet vart raskt populært og tyder i dag noko slikt som «leir» på tsjekkisk

Byen vart grunnlagd våren 1420 av Petr Hromádka av Jistebnice og Jan Bydlínský frå Bydlín, som høyrde til den mest radikale greina av hussittane, og vart raskt kjend som taborittar. Byen er kjend for åra han fungerte som eit sosialistisk bondesamfunn. Denne anda vart hylla i Smetana sin «Song for Fridom», som vart gjort kjend i den engelsketalande verda av Paul Robeson.

Den historiske delev av byen ligg på toppen av ein isolert ås, som er skild frå landområda omkring av elva Lužnice og ein stor innsjø, som hussittane gav det bibelske namnet Jordán. Innsjøen, som vart danna i 1492, er det eldste reservoaret av sitt slag i Mellom-Europa. Tábor er historisk kjend fordi han vart erobra av kong Georg av Poděbrady i 1452, ei hending som gjorde ende på taborittane sin innflytelse som politisk og relegiøs gruppe.

Sjølv om mykje av dei gamle festningsverka er øydelagde er borga i Tábor (Hradiště Hory Tábor) framleis bevart med mange minner frå fortida. I sentrum av byen ligg Žižka-plassen som berre smale gater fører til, slik at det var vanskeleg å nå han i krigsperiodar. Under gamlebyen er ein labyrint av eit tunnelsystem, som oppstod då innbyggjarane grave ut kjellarar og knytte desse saman. Om lag 1 km av tunnelsystemet er i dag ope for turistar.

Midt på plassen står ein statue av Jan Žižka, den største av husittarleiarane. Her ligg òg ei kyrkje og rådhuset.

Kjelde 

 Denne artikkelen bygger på «Tábor» frå , den 14. november 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Ei nettside om byen 
 Historiske bilete av byen
 Tunnelane med bilete 

Tabor
Tabor
François-Marie de Broglie

François-Marie de Broglie, seinare 1. duc de Broglie, (), den tredje sonen til Victor-Maurice de Broglie, var ein fransk militær leiar. Han vart kalla opp etter bestefaren, som var den første comte de Broglie i Frankrike.

Han gjekk inn i hæren i tidleg alder og hadde ei variert karriere før han 23 år gammal vart oberstløytnant i kavaleriregimentet til kongen. 

Han tente kontinuerleg under den spanske arvefølgjekrigen og var til stades under slaget ved Malplaquet. Han vart generalløytnant i 1710 og tente med Villars i det siste felttoget i krigen og ved slaget ved Denain. I fredstida heldt han fram karrièren innan militæret og i 1719 vart han generaldirektør for kavaleriet og dragonane. Han vart òg sett til diplomatiske oppgåver og var ambassadør i England i 1724.

Krigen i Italia førte han ut i felten att i 1733, og året etter vart han fransk marskalk. I felttoget i 1734 var han ein av dei øvstkommanderande på den franske sida, og kjempa i slaga ved Parma og Guastalla. Ei kjend hending då han så vidt klarte å rømme då fienden storma forlegningen hans i Secchia (slaget ved Quistello) natt til 14. september 1734.

I 1735 vart han erstatta av marskalk de Noailles. Han vart generalguvernør i Alsace då Fredrik den store uventa vitja Strasbourg i 1740.

I 1742, under den austerrikske arvefølgjekrigen vart Broglie kommandør av den franske hæren i Tyskland, men leiareigenskapane hans svikta han. Han hadde alltid vore forsiktig og trygg, og mangla fleksibilitet og djervskap. Det einaste han lukkast med i krigen var å erobre område Sahay (25. mai 1742), som han fekk tittelen hertug av Broglie for og vart pair av Frankrike. Han returnerte til Frankrike i 1743 og døydde to år seinare. 

Han var far til Victor-François de Broglie og Charles-François de Broglie.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «François-Marie, 1st duc de Broglie» frå , den 14. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

Franske marskalkar
Franske diplomatar
Hertugar av Broglie
Franskmenn i den austerrikske arvefølgjekrigen
Franskmenn i den polske arvefølgjekrigen
Franskmenn i den spanske arvefølgjekrigen
Kłodzko

Kłodzko (tsjekkisk Kladsko; tysk Glatz; latinsk Glacio) er ein by sørvest i Polen i Nederschlesiske voivodskap. Han ligg midt i Kłodzkodalen ved elva Nysa Kłodzka.

Kłodzko er sete i Kłodzko fylke, men sjølve byen er ein separat urban gmina). I 2006 hadde han 28 250 innbyggjarar. Kłodzko er det største handelssenteret, og eit viktig trafikknutepunkt, i området. På grunn av dei mange historiske monumenta i byen vert han stundom kalla «Vesle Praha». Kulturelt og tradisjonelt har byen vore ein del av Böhmen, og var administrativt ein del av Schlesien sidan 1763.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Kłodzko» frå , og «Gdynia» frå  den 14. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Polen
Nederschlesiske voivodskap
Böhmen
It's learning

it’s learning er ei digital læringsplattform som er utvikla av eit norsk selskap med same namn. Systemet har over 750 000 brukarar i heile Skandinavia. Mange norske skular og etatar nyttar systemet, både universitet som NTNU, ungdomsskular og vidaregåande skular gjennom fylket.

For å kunne nytte systemet må ein skule eller ein etat ha registrert ein som brukar. Med tildelt brukarnamn og passord får ein då tilgang til skulen/etaten sitt område på it’s learning.

Plattforma har brukarar i Skandinavia, Nederland, Storbritannia, Spania, Tyskland og Tyrkia.

Kjelder 

E-læring
Utdanningsutstyr
Skipingar i 1999
Jablunkovpasset

Jablunkovpasset (tsjekkisk Jablunkovský průsmyk, polsk Przełęcz Jabłonkowska) er ein fjellovergang i Beskidane, med ei høgd på opp til 553 meter over havet. Det ligg i Tsjekkia, nær grensa til Polen og Slovakia.

Fjellovergangen skil Dei moravisk-schlesiske Beskidane frå Dei schlesiske Beskidane. Han er ein av dei viktigaste transportrutene i Vest-Karpatane. Europaveg 75 frå Žilina til Těšín går gjennom passet, tillegg til jernbanelinja Košice-Bohumín. Han var òg ein viktig veg i mellomalderen, og knytte øvre Ungarn til Schlesien, eller nærare sagt Cieszyn Schlesien.

Arkeologiske funn viser at det gjekk veg gjennom passet lenge før mellomalderen. Reisande karavaner vart ofte angripe av røvarar, så enkelte festningsverk vart bygd ved dagens Mosty u Jablunkova. Arkeologar meiner dei vart bygd på 1200-talet. Handelsruta vart stadig viktigare og i 1529 vart det bygd nye festningsverk i frykt for åtak frå tyrkarane. Festninga spelte ei viktig rolle under trettiårskrigen. Etter krigen vart festninga renovert og det vart bygd ei ny og større festning i nærleiken av Elżbieta Lukrecja, hertuginna av Cieszyn. Etter kvart det ein permanent garnison her. Festningsverka vart renovert siste gong i 1808. Etter den tid fall festninga frå kvarandre og dei lokale innbyggjarane nytta delar av byggmateriala til andre bygg. 

Landsbyen Mosty u Jablunkova ligg i fjellovergangen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Jablunkov Pass» frå , den 17. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 
 

Dei schlesiske Beskidane
Fjellovergangar i Tsjekkia
Det internasjonale energibyrået

Det internasjonale energibyrået (IEA) er ein internasjonal organisasjon oppretta i november 1974 for å forebygge forstyrrelsar i oljeforsyningane og for å skaffe til vege informasjon og statistikk om den internasjonale oljemarknaden og andre energisektorar. Subsidiært arbeider IEA med å fremme og utvikle alternative energikjelder, rasjonell energipolitikk og multinasjonalt samarbeid om energiteknologi. 

IEA har ein kombinert oljereserve på 4 milliardar fat 1,4 milliardar blir kontrollert av medlemsregjeringane for bruk i naudssituasjonar. IEA brukte av reservane i samband med gulfkrigen i 1991 og orkanen «Katrina» i 2005.

Kvar veke offentleggjer IEA storleiken på lagra av råolje og gass i USA. Desse tala verkar direkte inn på oljeprisen i marknaden.

Medlemsland 
Organisasjonen har 26 medlemsstatar og hovudkvarter i Paris i Frankrike. IEA er ein autonom internasjonal organisasjon under OECD.

 Australia
 Belgia
 Canada
 Danmark
 Finland
 Frankrike
 Hellas
 Irland
 Italia
 Japan
 Luxembourg
 Nederland
 New Zealand
 Noreg
 Portugal
 Spania
 Storbritannia
 Sveits
 Sverige
 Sør-Korea
 Tsjekkia
 Tyrkia
 Tyskland
 Ungarn
 USA
 Austerrike

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale energibyrået» frå , den 17. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

 

Internasjonale energibyrået
Petroleum
Energiforsyning
Skipingar i 1974