Katarina Taikon

Katarina Taikon, folkebokført Katharina Maria Taikon, ei tid Taikon Langhammer () var ein svensk forfattar av rom-opphav. 

Katarina Taikon debuterte som forfattar i 1963 med den sjølvbiografiske boka Zigenerska. Ho blei mest kjend for barne- og ungdomsbøkene sine i Katitzi-serien, som byrja koma ut 1969. Som rom var ho òg aktiv i samfunnsdebatten om rettane til svenske romfolk.

Biografi 
Katarina Taikon var dotter av sylvsmeden og tivolieigaren Johan Taikon og Agda Karlsson. Johan kom til Sverige frå Russland på byrjinga av 1900-talet og møtte servitrisa Agda Karlsson nokre år seinare, då han spelte fiolin på ein restaurant i Göteborg. Katarina var ei yngre syster av Rosa Taikon, som også blei sylvsmed. Musikaren og forfattaren Hans Caldaras og forfattaren og læraren Monica Caldaras var syskenbarna hennar. Mor hennar døydde då ho var ni månader gammal. Etter at faren gifta seg opp at, kom Katarina Taikon i fosterheim hjå paret Kreüter på Sörböle i Skellefteå. Paret Kreüter dreiv eit tivoli og ønskte å adoptera fosterbarnet sitt, men faren motsette seg dette. 

Sommaren 1939 blei ho skriven inn som Ketty Karlsson (mora sitt etternamn) på barneheimen Umebygdens barnhem på Öbacka i Umeå. Begge dei første bøkene om Katitzi utspelar seg i sørlege Västerbotten, og i den siste vender ho attende til jenterommet i Skellefteå. Då Katarina Taikon var 16 år, i 1948, spelte ho ei hovudrolle i Arne Sucksdorff sin kortfilm Uppbrott. Hobudde mellom anna på Henriksdalsberget i Nacka. 

Som dei fleste kalderash-romar i sin generasjon hadde Taiko ikkje gått på skule som barn, og lærte seg å lesa og skriva først i tenåra. Ho studerte seinare på Birkagårdens folkehøgskole og ved Brørne Påhlmans handelsinstitutt.

Katarina Taikon var ei tid trulova med skodespelaren Ove Tjernberg (1928–2001) og fekk dottera Angelica Ström (fødd 1953) med han. Med kunstnaren Svenolov Ehrén (1927–2004) fekk ho sonen Michael Langhammer (fødd 1957). Åra 1962–1981 var ho gift med fotografen Björn Langhammer (1933–1986), som ho fekk sonen Niki Langhammer (1961–1999) med.

I 1982 blei Katarina Taikon ramma av hjartestans berre 50 år gammal. Ho blei gjenoppliva av ambulansepersonell, men hadde då fått store hjerneskadar den langvarig oksygenmangel. Ho låg 13 år i koma, før ho gjekk bort 1995 uten å ha fått tilbake medvitet.

Katarina Taikon blei gravlagd på Skogskyrkogården i Stockholm i same grav som broren Paul Taikon.

Ettermæle
Hausten 2012 blei ein biografi om henne, Den dag jag blir fri, av Lawen Mohtadi, gjeven ut.  Ein dokumentarfilm om livet til Katariana Taikons liv, Taikon, hadde kinopremiere i oktober 2015 med manuskript og regi av Gellert Tamas og Lawen Mohtadi.

I Skellefteå blei Katitzis gata kalla opp etter henne i 2015.

Bibliografi 

 
 
 

Serien om Katitzi

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Katitzi-bøkene på norsk

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Biletbøker om Katitzi med illustrationer av Lisbeth Holmberg-Thor

Filmmanus 

 1979 –  Katitzi

Priser og utmerkingar 

 1964 – ABF:s litteratur- & konststipendium
 1969 – Litteraturfrämjandets stipendiat
 1971 – Litteraturfrämjandets stipendiat

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Katarina Taikon» frå ,  den 25. november 2019.

Bakgrunnsstoff

Bøker
 
 
 
 

Nettstader
 Bild av Katarina Taikon, troligen tagen av Björn Langhammer 
 

Svenskspråklege forfattarar
Svenske forfattarar
Svenske romfolk