kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Mens du sov

Mens du sov (engelsk originaltittel While You Were Sleeping) er ein amerikansk romantisk komediefilm frå 1995. Filmen vart regissert av John Turtletaub med Sandra Bullock og Bill Pullman i hovudrollene. Daniel G. Sullivan og Frederic Lebow skreiv manuset medan filmmusikken var skriven av Randy Edelman.

Rollene vert spelte av mellom andre Sandra Bullock, Bill Pullman, Peter Gallagher, Peter Boyle, Jack Warden, Glynis Johns, Micole Mercurio, Jason Bernard, Michael Rispoli, Monica Keena og Ally Walker.

Handling 

Sandra Bullock spelar Lucy, ein grå og einsam arbeidar ved undergrunnen i Chicago. Ho har eit godt auge til pendlaren Peter Callaghan (Peter Gallagher), og reddar han frå jarnbanesporet etter at han er blitt dytta medvitslaus der av ein ranar på første juledag. Lucy følgjer med til sjukehuset der ein sjukepleiar høyrer henne seia at «eg skulle gifta meg med han». Sjukepleieren trur dei to er trulova, og fortel dette til Peter sin familie. I kaoset som oppstår får ikkje Lucy seg til å forklara sanninga. Seinare tilstår ho kva som har skjedd til Peter, som framleis er i koma. Ho blir overhøyrd av Saul (Jack Warden), gudfaren til Peter, som konfronterer henne, men går med på å halda på løyndommen.

I mellomtida har Lucy blitt kjend med Jack (Bill Pullman), bror til Peter, og dei er blitt forelska. Då Peter vaknar etter nyttår kjenner han ikkje att Lucy, og alle trur han har mista minnet. Saul føreslår at han skal be Lucy om å gifta seg med han oppatt. Ho seier ja, sjølv om ho eigentleg elskar Jack. Då Jack vitjar henne dagen før bryllaupet ber Lucy han om ein grunn til at ho ikkje skal gifta seg med Peter, men han gjev henne ingen.

På sjølv bryllaupsdagen stoppar Lucy seremonien og fortel sanninga til heile familien. Så kjem også den eigentlege trulova til Peter,  Ashley Bartlett Bacon (Ally Walker), for å stoppa bryllaupet. Lucy trekk seg ut medan familien kranglar.

Ei tid seinare kjem Jack til Lucy medan ho er på jobb. Han legg ein trulovingsring i billettluka hennar og frir til henne medan heile familien ser på. Filmen sluttar med at dei kysser kvarandre etter å ha blitt gift og tek undergrunnsbanen for å dra på bryllaupsreise. Lucy fortel over avsluttinga at då Peter spurde henne kva tid ho blei forelska i Jack, svarte ho at det var «mens du sov».

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «While You Were Sleeping (film)» frå ,  den 27. desember 2013.  
Janet Maslin, FILM REVIEW: «The Blossoming of a Wallflower», NYtimes.com (April 21, 1995)

Bakgrunnsstoff 
 

Romantiske komediar
Filmar frå 1995
Filmar frå USA
Julefilmar
Spangereidkanalen

Spangereidkanalen er ein kanal som går tvers gjennom Spangereid frå Båly til Lenefjorden på halvøya Lindesnes. Bygginga av kanalen vart vedteke i 2005, etter over 20 år med planlegging frå kommunen, og han er bygd med pengar frå det private næringslivet i regionen, frå kommunen og frå staten. Kanalen vart offisielt opna av dronning Sonja den 5. juli 2007. 

Føremålet med kanalen var å gje båttrafikken høve til å passere Lindesnes utan å måtte gå utanom på havet. Eigenleg gjekk bygginga av Spangereidkanalen ut på å gjenåpna ein tidlegare kanal, for i 2001 påviste fylkesarkeologen i Vest-Agder restar av ein kanal som var 2 meter djup, og med sidene haldne på plass av treverk. Denne kanalen er datert til 700-talet, og er eineståande i sitt slag i Noreg. Truleg har vikingskip kunna passere gjennom kanalen. Sjølv om den vanlegaste måten å få skip med seg over land frå vatn til vatn i dei tidene var å dra dei over på ein spesiell veg som det var lagt stokkar på, har fleire smale eid gjort det høveleg å grave ein kanal her i gamal tid. Ein liknande gamal kanal finst på Samsø i Danmark.

Biletgalleri

Bakgrunnsstoff 
 Spangereidkanalens venner 
 Region Mandal om Spangereidkanalen

Kanalar i Noreg
Arkeologiske stader i Noreg
Samferdsle i Lindesnes
Byggverk i Lindesnes
Lagasild

Lagasild eller lågåsild (Coregonus albula) er ein fisk i laksefamilien. Ho er den norske ferskvassfiskearten som er best tilpassa eit pelagisk levesett, og liknar så mykje på sild at det kan vera vanskeleg å sjå nokon skilnad. Lagasilda har likevel feittfinne mellom rygg- og halefinnen, noko silda manglar.

Arten er utbreidd i nordvestlege delar av Europa til Uralfjella. Som regel finst han berre i ferskvatn, men finst i brakkvatn i Bottenvika. I Noreg finst han på Austlandet frå Mjøsa og sørover, i tillegg til spreidde bestandar langs kysten og i Pasvikelva. Ikkje alle bestandane er naturlege.

Namnet heng i samband med elva Lågen.

Kjenneteikn 
Lagasilda er ei slank fisk med mørk rygg, blanke sider og kvit buk. Som så mange andre pelagiske plankton-etarar er ho underbitt med tett gjellegitter. Halefinnen er djupt kløfta og skjela er relativt store.

Vanlegvis er lagesilda 20-25 cm lang med ei vekt på om lag 100 g. Individ på opp til 45 cm og 1 kg er likevel kjend.

Levesett 
Lagasild er ein utprega stimfisk som lever pelagisk i innsjøar. Dei lever hovudsakleg av krepsdyrplankton som hoppekreps og vasslopper gjennom heile livet, sjølv om dei òg kan ta ein del klekkande insekt.

Gytetida er om hausten, somme stader òg om våren. Dei går som regel eit lite stykke opp i ei elv før dei gyter dei små rogna sine på fast botn. Ein hofisk på 25 cm har om lag 7000-8000 egg. Ein reknar med at kvar hann gyter med fleire hoer; dei oppheldt seg iallefall på gyteplassen over lengre tid.

Yngelen blir klekt om våren og er litt over ein centimeter lang. Alle individa i bestanden veks om lag like fort, og vert kjønnsmogne samstundes. Kjønnsmogen fisk veks ikkje meir. Kor gamal og kor stor den vaksne fisken er varierer frå bestand til bestand.

Fiske 
Det mest omfattande fisket i innlandet i Noreg skjer i Mjøsa om hausten, når lagasilda går opp i Lågen for å gyta. Under dette fisket, som har gått føre seg i hundrevis av år (første omtale av det er frå år 1350), vert det brukt not, garn, mælkrakk og hov. Fisket vart drive i stort omfang fram til tidleg i 1970-åra. Etter dette er det kommersielle fisket mesta vorte borte.

I Sverige vert lagasild (på svensk: siklöja) fiska mest for rogna sin del. Ho vert brukt til å laga ein eksklusiv kaviar, löjrom (direkte omsatt «lagasild-rogn». På grunn av dei ganske små mengdene rogn ein finn i kvar fisk, er prisen høg.

Kjelder 
 Sandlund, Odd Terje: «Lagesild» i Norges dyr - Fiskene 1
 Sandlund, Odd Terje & Næsje, Tor F.: «Komplekse, laksefisk-dominerte fiskesamfunn på Østlandet» i Borgstrøm, Reidar & Hansen, Lars Petter (red): Fisk i ferskvann Landbruksforlaget 2000
 FishBase

Denne artikkelen bygger på «Lagesild» frå ,  den 24. desember 2006.

Bakgrunnsstoff 
 

Laksefiskar
Mjøsa
Ferskvassfisk
The Early Singles

The Early Singles er ei samleplate av Pink Floyd som berre er tilgjengeleg i plateboksen deira Shine On frå 1992. Det er ei samling av dei fem første singlane til bandet. Etter desse singlane gav ikkje Pink Floyd ut fleire singlar i heimlandet Storbritannia før 1979 og «Another Brick in the Wall, Part II».

Bortsett frå «Scarecrow», som var på The Piper at the Gates of Dawn (1967), og «Careful with that Axe, Eugene», som finst i ein konsertversjon på Ummagumma, er ikkje dei andre songane gjeve ut på studioalbum. Fleire spor har derimot dukka opp på tidlegare samleplater som Relics (1971) og Works (1983), men dette var første samlinga med alle singlane frå 1960-talet på ein stad.

Innhald 
Alle songane er skrivne av Syd Barrett, men mindre det står skrive noko anna.
 «Arnold Layne» – 2:57
 Vokal: Syd Barrett
 «Candy and a Currant Bun» – 2:47
 Vokal: Syd Barrett
 1-2 gjevne ut som singel 11. mars 1967
 «See Emily Play» – 2:54
 Vokal: Syd Barrett
 «Scarecrow» – 2:10
 Vokal: Syd Barrett
 3-4 gjevne ut som singel 17. juni 1967
 «Apples And Oranges» – 3:08
 Vokal: Syd Barrett
 «Paintbox» (Rick Wright) – 3:47
 Vokal: Rick Wright
 5-6 gjevne ut som singel 18. november 1967
 «It Would Be So Nice» (Rick Wright) – 3:46
 Vokal: Rick Wright
 «Julia Dream» (Roger Waters) – 2:35
 Vokal: David Gilmour
 7-8 gjevne ut som singel 13. april 1968
 «Point Me At The Sky» (Roger Waters)– 3:35
 Vokal: David Gilmour, Roger Waters, Rick Wright
 «Careful with That Axe, Eugene» (David Gilmour/Roger Waters/Rick Wright/Nick Mason) – 5:44
 Instrumental
 9-10 gjevne ut som singel 7. desember 1968

Medverkande 
 Syd Barrett   - Gitar og vokal
 David Gilmour - Gitar og vokal
 Nick Mason    - Trommer og perkusjon
 Roger Waters  - Bassgitar og vokal
 Rick Wright   - Tangentinstrument og vokal

Early Singles, The
Early Singles, The
EMI Records-album
Capitol Records-album
Ort

Ort (eigentleg 'ein firedel') var brukt som skiljemynt i Noreg på 17- og 1800-talet. Ei ort var lik ein kvart riksdalar eller 24 skilling fra 1620-åra. I det norske myntsystemet av 1816 var 1 speciedaler = 5 ort = 120 skilling, med andre ord gjekk det enno 24 skilling på ei ort. 

Mynten som i perioden 1816-1875 også i offisiell samanheng gjekk under nemninga ort, hadde ikkje dette namnet i myntpreget. Der stod det 24 skilling. På Austlandet var det vanleg å kalle denne myntverdien for mark.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 24 skilling= 1 ort, utmynta i Kongsberg under kong Kristian VI (1730-1746)

Historisk mynt
Norske myntar
Bergnebb

Ein bergnebb, ei bergnebbe eller ei stinte (Ctenolabrus rupestris) er den minste lippefisken i norske farvatn. Han er vanleg frå vestkysten av Sverige langs norskekysten nordover til Nord-Trøndelag, og sørover til Marokko. Bergnebben er oransje og har ein karakteristisk prikk ved halerota. Normal storleik er 10-12 cm, men individ opp til 18 cm er observert.

Bergnebb vert brukt til å fjerna lus av laks i oppdrettsanlegg. For at dei skal vera til dette føremålet, må munnen vera uskadd, og dei må difor fangast med teiner e.l., ikkje med krok.

Bakgrunnsstoff 
 

Leppefisk
Trondhjems len

Trondhjems len (svensk: Trondheims län) er eit tidlegare len i Noreg. Frå 1500-talet og fram til innføringa av eineveldet i 1660 var Trondhjems len eitt av fire hovudlen eller slottslen. Etter reformasjonen i 1537, vart Noreg administrativt delt inn i 25 len. Nordafjells vart det i sanninga ikkje forandra på dei lena og fylka som var sterkt innarbeidd. Også i tida etter innføringa av eineveldet i 1660 var det ein skilnad i tilhøva Nordafjells. Det står tildømes i fororda til Christian 4 norske lov at loven skal anvendes annerleis Nordafjells. Under eneveldet er det Kongen av Danmark-Noreg sende unge danske adelsmenn til Noreg for å driva inn skatter og avgifter, og syrgja for at kongen i København fekk sin del. Sønnafjells tilkom denne oppgåva etterkvart prestane, som på statthaldarens vegne bar en kasse på omgang, til innsamling av skattane som etterkvart vart innførte under det danske styret. Det vart ikkje tilfellet Nordafjells (Trondhjems len) ingen danske lensherrar tok sete i det symboltunge Erkebispegården som hadde vore sentrum for det katolske føydalsete i Trøndelag. Men kanslar Ove Bjelke tok sete der i nokre år. Trondhjem,  Det vart kongen sin politikk att ingen skulle stå mellom han og bønder her. Inn under Trondhjems len høyrde den gongen òg Jemtland og Herjedalen. Etter Freden i Brömsebro av 1645 har desse områda vore ein del av Sverige. Trondhjems len var svensk frå 1658 til 1660.
Trondhjems len omfatta dei seinare fylka Nord-Trøndelag fylke, Sør-Trøndelag fylke i tillegg til delar av Møre og Romsdal fylke (Romsdal og Nordmøre). Trondhjems len vart svensk den 26. februar 1658 gjennom freden i Roskilde, og vart gjeve attende til Danmark-Noreg den 27. mai 1660 ved freden i København. Svensk guvernør i denne tida var Claes Nilsson Stiernsköld.

Sjå òg 
 Trondhjems amt
 Amt
 :Kategori:Tidlegare svenske landskap

Tidlegare svenske len
Len i Noreg
Maskinpistol

Ein maskinpistol er eit handhalde automatvåpen, som kombinerer den automatiske avfyringa frå eit maskingevær med ammunisjonen frå ein pistol og er typisk mellom desse to i vekt og storleik. Dei første eksperimenta med denne typen våpen gjekk føre seg i starten av 1900-talet, men det var først sist i første verdskrigen at dei første rettelege maskinpistolane dukka opp. 

Somme maskinpistolar kan skyte både enkeltskot og skotseriar, såleis mellom andre den moderne MP5. Andre er uråd å skyte enkeltskot med, dei kan berre brukast heilautomatisk. Når ein skyt heilautomatisk, er det best å skyte korte byer på 3–4 skot om gongen, da rekylen gjer at siktepunktet vil bli endra for kvart skot, slik at det berre er dei første par-tre skota som treffer målet uansett. 

Blant dei mest kjende typane frå før andre verdskrigen kan ein nemne den amerikanske maskinpistolen Thompson, som er velkjend frå gangsterfilmar under kjelenamnet Tommy-gun. Han vart òg bruka under og etter første verdskrigen. Under andre verdskrigen kom den tyske maskinpistolen Schmeisser, den sovjetiske maskinpistolen Sjpagina og den britiske Stengun, som blant anna vart gitt til norsk og dansk motstandsrørsle i flydropp.
 
I nyare tid er det særleg Uzi frå Israel og MP5 frå Tyskland som har vekt oppsikt, og sistnemnde er blant anna bruka av norsk politi og forsvar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Maskinpistol» frå ,  den 29. desember 2006.

Bakgrunnsstoff

Skytevåpen
Militære våpen
Maskinpistolar
Prosti

Eit prosti eller prostedøme (norrønt prófastdœmi) er eit geografisk område samansett av fleire prestegjeld eller fleire sokn. Prostiet er tenestedistrikt for prosten. 

Den norske kyrkja hadde i 2000 102 prosti.  Dersom sokneråda i prostiet ønskjer det, kan dei velje eit prostiråd som eit rådgjevande organ.

Sjå òg 
 Prosti i Den norske kyrkja

Bakgrunnsstoff
Nettside for Den norske kyrkja
Forskrift av 16. april 2004, Tenesteordning for prostar.  
Forskrift av 19. oktober 1990 Tenesteordning for prestar i kyrkjelydane

administrative område
Kristne organisasjonar
Den norske kyrkja
Hæstad kyrkje

For Hestad kapell i Gaular, sjå Hestad kapell

Hæstad kyrkje, tidlegare ofte skrive Hæstad kapell, er ei kyrkje på Hæstad i Dønna sokn, innvigd 11. september 1913. Kyrkja vart tillaten oppført som eit kapell i Nordvik sokn etter kgl.res. 10.3.1911. Det skulle haldast 6 gudstenester årleg i kapellet. Kyrkja er ei langkyrkje bygd i tre. Ho skal ha plass til 220 menneske. Altertavla er måla av Even Ulving og viser Jesus og den samaritanske kvinna. 

Hæstad kyrkje er ei av fleire kyrkjer i Dønna. Det er gudsteneste i denne kyrkja i jula og nokre søndagar i sommarhalvåret.

Litteratur

Bakgrunnsstoff 
 
 
 

Kyrkjer i Dønna
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti
Norske kyrkjer frå 1913
Kulturminne i Dønna
Langkyrkjer i Sør-Hålogaland bispedømme
Dønnes kyrkje

Dønnes kyrkje er ei steinkyrkje på Dønnes i Dønna sokn, innvigd like før 1200. 
Ho vart ombygd i 1866 og delvis restaurert på 1970-talet.

Dønnes kyrkje har eit gravkapell med 22 balsamerte lik. Dette var godseigarfamilien Coldevin sin familiegravstad fram til midten av 1800-talet.

Dønnes kyrkje er ei av fleire kyrkjer i Dønna. Det er gudsteneste i denne kyrkja om lag annankvar søndag. I ein uhøgtidleg NRK-konkurranse vart ho desember 2006 kåra til den vakraste kyrkja i Nord-Noreg.

Galleri

Bakgrunnsstoff 
 
 Kyrkjesøk
 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
 Dønna kyrkjelyd om Dønnes kyrkje
 Elin Åsbakk Lind: Norges største mausoleum: Åpnet kistene som modighetsprøve; NRK.no, 5.3.2019
 Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Kyrkjer i Dønna
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Freda bygg i Nordland
Kulturminne i Dønna
Valkyrkjer i 1814
Langkyrkjer i Sør-Hålogaland bispedømme
Foras na Gaeilge

Foras na Gaeilge er det normerande organet for det irske språket. Det vart oppretta 2. desember 1999 med ansvar for å fremje bruken av heile språket på heile Irland, og tok då over oppgåvene til dei tidlegare statlege organa Bord na Gaeilge, An Gúm og An Coiste Téarmaíochta. 

Foras utgjer halvparten av The North/South Language Body, som vart oppretta som eit samarbeidsorgan i samband med Belfastavtalen. Den andre delen er Tha Boord o Ulster-Scotch, som fremjar bruken av ulsterskotsk. 

Organet har ei rådgjevande rolle for bruken av irsk gælisk i både offentleg og privat sektor i Republikken Irland, der språket har offisiell status, og i Nord-Irland der irsk er eit regionalt språk.

Bakgrunnsstoff 

 

Irske organisasjonar
Nordirske organisasjonar
Keltiske språk
Språkorganisasjonar
Skipingar i 1999
Storm Thorgerson

Storm Elvin Thorgerson () var ein britisk grafisk designar. Han var ein stor del av den britiske grafiske designergruppa kalla Hipgnosis, og designa mange av deira mest berømte singel- og plateomslag. Han er kanskje mest kjend for plateomslaga han designa for Pink Floyd. Designet hans for The Dark Side of the Moon har vore kalla det beste plateomslaget gjennom tidene. Mykje av arbeidet hans er kjend for å ha surrealistiske element. Han plasserte ofte lekamar på stader der dei vanlegvis ikkje høyrer heime, særleg med store opne område rundt dei. Det har vorte gjeve ut fleire bøker som omhandlar arbeidet til Storm Thorgerson gjennom den over tretti år lange karrieren hans.

Arbeid

Plateomslag

Omslag av Hipgnosis 

 10cc:
 How Dare You! (1975)
 Deceptive Bends (1977)
 AC/DC - Dirty Deeds Done Dirt Cheap (1981)
 Brand X - Moroccan Roll (1975)
 Led Zeppelin:
 Houses of the Holy (1973)
 Presence (1977)
 In Through the Out Door (1979)
 The Nice - Elegy (1971)
 Peter Gabriel:
 Peter Gabriel (I) (1977)
 Peter Gabriel (II) (1978)
 Peter Gabriel (III) (1979)
 Pink Floyd:
 A Saucerful of Secrets (1968)
 Music from the Film More (1969)
 Ummagumma (1969)
 Atom Heart Mother (1970)
 Meddle (1971)
 Obscured by Clouds (1972)
 The Dark Side of the Moon (1973)
 Wish You Were Here (1975)
 Animals (1977)
 A Collection of Great Dance Songs (1981) (under psevdonymet TCP - Thorgerson, Christopherson og Powell)

Soloarbeid 
 Alan Parsons:
 Try Anything Once (1993)
 On Air (1996)
 The Time Machine (1999)
 Anthrax - Stomp 442 (1995)
 Audioslave - Audioslave (2002)
 Bruce Dickinson - Skunkworks (1996)
 Catherine Wheel:
 Chrome (1993)
 Happy Days (1995)
 Like Cats and Dogs (samling) (1996)
 Adam And Eve (1997)
 Wishville (2000)
 The Cranberries:
 Bury the Hatchet (1999)
 Wake Up and Smell the Coffee (2001)
 Dream Theater:
 Falling Into Infinity (1997)
 «Once In A LIVEtime» (1998)
 «5 Years in a LIVEtime» (1998)
 «Octavarium» (2005)
 Ellis, Beggs, & Howard - Homelands (1989)
 Ethnix - Home Is Where The Head Is (2002)
 Europe - Secret Society (2006)
 David Gilmour - David Gilmour in Concert DVD (2002)
 David Gilmour - On an Island (2006)
 Ian Dury and The Blockheads - Mr. Love Pants (1998)
 The Mars Volta:
 De-Loused In The Comatorium (2003)
 Frances The Mute (2005)
 Muse:
 Absolution (2003)
 «Butterflies and Hurricanes» single (2004)
 Black Holes and Revelations (2006)
 Phish - Slip Stitch and Pass (1997)
 Pink Floyd:
 A Momentary Lapse of Reason (1987)
 Learning to Fly musikkvideo (1987)
 Delicate Sound of Thunder (1988)
 Shine On (1992)
 The Division Bell (1994)
 High Hopes musikkvideo (1994)
 P*U*L*S*E (1995)
 Is There Anybody Out There? The Wall Live 1980-81 (2000)
 Echoes: The Best of Pink Floyd (2001)
 Rick Wright - Broken China (1996)
 Program The Dead - «Program The Dead» (2005)
 Thornley - Come Again (2004)
 Umphrey's McGee - Safety In Numbers (2006)
 Ween - The Mollusk (1997)
 Yourcodenameis:milo:
 Rapt. Dept. (2005)
 17 (2005)
 Ignoto (2005)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Thorgerson, Storm
Thorgerson, Storm
Thorgerson, Storm
Thorgerson, Storm
 
Designarar av plateomslag
Bjørgvin bispedømme

Bjørgvin bispedømme er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Biskopen har sete i Bergen.

Historie 
Bjørgvin bispedømme er eit av dei fem opphavlege bispedømma i Noreg. Bispesetet vart oppretta på Selje på 1000-talet og flytta til Bergen i 1170.

Bispedømmet omfattar i dag Vestland fylke, etter at Sunnmøre vart overført til det nye Møre bispedømme i 1983.

Biskopar

Prosti 
Bjørgvin bispedømme har følgjande prosti:

Fellesråd 

Bjørgvin bispedømme har følgjande fellesråd:

Bakgrunnsstoff 
 Fakta om Bjørgvin bispedøme på Bjørgvin bispedøme sine heimesider

 
Bispedøme i Den norske kyrkja
Delmengd

Ei delmengd A av ei mengd B er ei mengd som er slik at alle elementa i A også er element i B. Me skriv . Dersom me samtidig veit at A og B ikkje er identiske, så er A ei ekte delmengd av B og me skriv . Dersom A er ei ekte delmengd av B, så er ho også ei delmengd av B.

Eigenskapar
La  vera potensmengda til ei mengd . Då induserer  ein partiell orden på :
 
 Dersom  og , så er .
 Dersom  og , så er .

Vidare er  med likskap for .

Døme
 Dei rasjonelle tala er ei delmengd av dei reelle tala; .
 Ei kvar mengd A er ei delmengd av potensmengda ; .
 Den tomme mengda  er ei delmengd av alle mengder; .
 (Ifølgje visse definisjonar:) Det naturlege talet 1 er ei delmengd av 2; . Dette kan og skrivast som .

Mengdelære
Klaudios Ptolemaios

Klaudios Ptolemaios (gresk Κλαύδιος Πτολεμαίος, latin Claudius Ptolemaeus; ca. 90-168) var ein gresk astronom, geograf og matematikar frå Alexandria. Han blir rekna som opphavsmannen til det geosentriske verdsbiletet, som var det rådande i Europa fram til 1600-talet.

I sitt store verk Almagest set han fram ein teori om at nattehimmelen utgjer ei perfekt halvkule med jorda i sentrum. Stjernene er festa til ulike sfærar som roterer omkring jorda. Planetane rører seg i sirkelforma baner omkring eit sentrum som i sin tur teiknar ein perfekt sirkel rundt jorda. Han utvikla kompliserte matematiske formlar for å forklare dei observerte planetrørslene sine avvik frå teorien. I følgje Ptolemaios var jorda i ro. Om ho ikkje var det, ville skyar og fuglar forsvinne. 

Ptolemaios gjorde nye utrekningar av avstanden frå jorda til sola og månen. Almagest inneheld og ein stjernekatalog. Mange av dei kjente stjernebileta, som Orion og Løva, har fått namna sine av Ptolemaios. 

Han skreiv eit omfattande verk om geografi - Geografike hyfegesis. Her innfører han meir presise kartprojeksjonar, men karta hans lir av at han opererte med feil mål på jorddiameteren.

Tetrabiblos er eit stort verk om astrologi, og han skreiv og om optikk og musikk. Hans Harmonika er ei av dei viktigaste kjeldene til antikkens musikkteori. Kanon basileion er ein kronologi frå Nabonassar til Antoninus Pius.

Verk 

 Megale syntaxis (ΗμεγάληΣύνταξις, 'Den store avhandlinga'), arabisk Almagest - ca. 140
 Geografike hyfegesis
 Optik
 Analemma
 Harmonika
 Planisphaerium 
 Tetrabiblos
 Kanon basileion
 Kanon neger

Kjelder 
 Wikipedia på riksmål/bokmål den 04.01.2007

Bakgrunnsstoff 

 Engelsk omsetting av Tetrabiblos ved penelope.uchicago.edu
 Engelsk omsetting av Geographia ved penelope.uchicago.edu
 Ptolemy at SkyScript - The Life and Work of Ptolemy
 Alexander Jones, "Ptolemy and his Geography" 
 Ptolemy biography  
 http://wwwuser.gwdg.de/~fhasele/ptolemaeus/index.html 
 http://www.fiks.de/rom/index.htm?rom10.htm 

Tenkjarar frå gresk antikk
Fødde i 90-åra
Døde i 160-åra
Filosofar på 100-talet
Matematikarar frå gresk antikk
Astronomar frå gresk antikk
Astrologar frå gresk antikk
Hellenistiske egyptarar
Egyptiske astronomar
Egyptiske matematikarar
Geografar frå gresk antikk
Alligatorar

Alligatorar er ei slekt av krypdyr i ordenen krokodiller. Ho omfattar to nolevande artar: Amerikaalligatoren Alligator mississippiensis og den kinesiske alligatoren Alligator sinensis. Sjølve namnet «Alligator» kjem frå ein anglisering av det spanske uttrykket: «El Legarto», «øgla». Dette er misvisande, sidan alligatoren ikkje er i nær slekt med øglene.

Bakgrunnsstoff 
 

Krokodilleordenen