kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Den kalde krigen

Den kalde krigen var den konstante motsetninga, rustingskappløpet og politiske spenninga mellom dei to supermaktene USA og Sovjetunionen frå ca 1947 til slutten av 1980-åra, da Mikhail Gorbatsjov som sovjetisk leiar sørgde for å avblåse «krigen». I periodar av såkalla «avspenning» før den tid, heldt opprustinga i røynda fram, på begge sider.

Uttrykket «kald krig» går på at motsetninga til tider var sterk som i ein krig, men «kald» på den måten at det faktisk ikkje blei storkrig, mellom anna truleg fordi dei to partane sine atomvåpenarsenal heldt kvarandre i sjakk – den såkalla terrorbalansen. Den kalde krigen ramma likevel mange, både ved innskrenking av politisk fridom, reiserestriksjonar og stadig angst for utsletting gjennom atomkrig.

Den fyrste perioden 
Den farlegaste perioden av den kalde krigen var truleg 1950-talet, då var bombefly den einaste måten å «levera» kjernefysiske våpen på. Om det kom til krig mellom dei to supermaktene ville den som fyrst klarte å utsletta flyplassane til motparten ha ein føremon. Etter som mange av desse låg i nærleiken av storbyar ville det medføra at store folkesentra ville verta utsletta. Avklassifiserte domkument frå National Archives and Records Administration i USA syner at USA hadde planer om å utsletta så mange sovjetiske storbyar som mogleg, i ei tidleg fase av ein eventuell krig. Men europeiske og kinesiske byar var òg på lista over byar som skulle utslettast. Denne strategien bygde på at USA på denne tida hadde om lag ti gongar så mange kjernefysiske våpen som Sovietunionen, og plana var å utsletta dei sovjetiske flya og flyplassane før dei kunne gå til mottiltak. Etter som Sovietunionen tok att USA, og begge supermaktene etter kvart vart i stand til å nytta interkontinentale rakettar og ubåtar for å «levera» kjernevåpen, vart føremonane med å slå til fyrst mindre attraktive. Dei mange måtane å nå fram med kjernefysiske våpen gjorde at sjansane for å unngå å sjølv verta utsletta vart mindre, noko som førte til at faren for ein kjernefysisk krig vart mindre. Kjernevåpna vart så kraftige og så mange, og så lette å nå fram med, at dei rett og slett vart for farlege å nytta.

Relaterte lokale krigar 
I motsetning til i Europa, blei den kalde krigen «varm» i andre delar av verda. I denne samanhengen kan nemnast som døme krigane i Korea, Vietnam og mange lokale krigar, spesialt borgarkrigar, i Afrika, som blei tolka inn i ei kald-krigs-ramme, sjølv om dei også hadde andre årsaker.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Internasjonal politikk
 
Konfliktar i 1940-åra
Konfliktar i 1950-åra
Konfliktar i 1960-åra
Konfliktar i 1970-åra
Konfliktar i 1980-åra
Globale konfliktar
Håvamål

Håvamål (norrønt Hávamál) tyder noko nær Talen til den høge. Den høge vil i denne samanheng seia guden Odin.

Håvamål er eit kvad i den eldre Edda. Samlinga av dikt vart skrive ned på Island på 1200-talet, men mykje kan ha opphav i Noreg. Somme strofer kan vera frå 1100-talet og 1200-talet, men delar kan vera mykje eldre. Språket og skikken med likbrenning kan tyda på at mykje vart dikta frå 800-talet av. Dikta vart mykje overført munnleg til nye generasjonar. 

Håvamål er i hovudsak eit langt læredikt om god og dårleg oppførsel. Guden Odin tek av og til ordet for å fortelja om sitt eige liv.

Det vert oppmoda om å fara varleg fram, visa gjestfridom og ha måtehald med mat og drykk. Ein skal vera tru mot venene sine og ikkje innlata seg med uvener eller venene deira, gå anstendig kledd, verdsetja òg dei små gåver, ikkje spela klokare enn ein er, og tenkja over kva ein seier.
Ein må setja pris på livet, sjølv om ein er fattig eller sjuk. Det er betre å vera blind enn daud og brend. Hugs å ta med rett mat på reise, hån ikkje dei fattige, og tenk at eit godt ettermæle varar evig. 

Det vert fortalt korleis Odin vert lurd av jotunen Billing si dotter. I staden for ei ven kvinne finn han ein bunden hund i sengja. Odin på si side lurde jotunen Suttung si dotter Gunnlòd. Slik skaffa Odin skaldemjøden eller suttungmjøden til menneska.

I eit avsnitt som vert kalla Runegaldret, ofrar Odin seg sjølv til seg sjølv ved å hengja seg i livstreet Yggdrasil. Etter dette drikk han av skaldemjøden og får innsikt i runemagi og tryllesongar.

Bakgrunnsstoff 
 Håvamål på norsk (på fleire språk)
 Håvamål på norrønt (på fleire språk)
 Håvamål med kommentarar
 Knut Ødegård:  "Edda I" med essay og kommentarar.

Litteratur 
 Håvamål. Gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård i Edda-dikt I, Oslo 2013.
 Håvamål. Omsett av Ivar Mortensson Egnund. Etterord og revisjon av Bjarne Fidjestøl, Oslo 1994.

Norrøn litteratur
Eddadikt
Stord

Stord er ei øy i Vestland, om lag midtvegs mellom Bergen og Haugesund. Øya har ei flatevidd på 241 km² og er delt mellom kommunane Fitjar i nord og Stord i sør. Øya ligg nord for Bømlafjorden og er den nest største øya i Hordaland. Stord kommune utgjer 127 km² av øya, medan Fitjar kommune utgjer 117 km². 

Det høgaste punktet på øya er Mehammarsåto på 749 meter over havet. Eit meir kjend fjell er kanskje Kattnakken på 734 meter over havet som har eit tårn med TV-sendar. 

Stord Lufthamn Sørstokken er ein kortbaneflyplass som ligg på vestsida av øya og vert brukt av heile Sunnhordland. Sidan 2000 har Stord hatt vegsamband med fastlandet gjennom Trekantsambandet. På nordsida av øya går det ferjesamband frå Sandvikvåg til Halhjem i Os og på austsida frå Jektevik til Tysnes. 

Tilsaman er det rett over 22 000 innbyggjarar på øya, rundt 19 000 av dei i Stord kommune og resten i Fitjar kommune. 

Folketalsutvikling:

a Med Føyno

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 http://www.stordlufthavn.no/
 Soge om korleis Stord vart til 
 Bilete frå Stord

Øyar i Fitjar
Øyar i Stord
Glade jul

«Glade jul» eller «Stille natt» (originaltittel «Stille Nacht, heilige Nacht») er ein av dei mest populære julesongane. Han blei komponert av den austerrikske læraren og organisten Franz Xaver Gruber i 1818, mens presten Josef Mohr har skrivi den originale teksten (på tysk). Songen blei første gong framført i kyrkja i Oberndorf i Austerrike den 25. desember 1818.

Songen er omsett fleire gonger til norsk, men det er den danske gjendiktinga av B.S. Ingemann frå 1850 (lett modernisert til bokmål) som er mest brukt. 
Erik Hillestad har omsett salmen til både nynorsk og bokmål. Desse tekstane er nærare originalen enn dei eldre omsetjingane, og dei er tekne med i framlegget til ny salmebok for Den norske kyrkja.

Nedanfor finn vi teksten til dei eldre utgåvene av salmen.

Tekstar 

Julesongar
Salmar frå 1800-talet
Songar frå 1818
Sissel Kyrkjebø-songar
Hanne Krogh-songar
Maria Arredondo-songar
Elisabeth Andreassen-songar
Nora Brockstedt-songar
Jan Werner-songar
Oslo Gospel Choir-songar
Tor Endresen-songar
Maud av Noreg

Dronning Maud av Noreg () var den første dronninga av det sjølvstendige kongeriket Noreg etter unionsoppløysinga i 1905.

Maud var fødd i England som dotter av prinsen av Wales, den seinare kong Edvard VII, og dronning Alexandra, ei dansk prinsesse. Ho var førebudd på eit roleg liv som ei yngre britisk prinsesse, og gifta seg med den danske yngre prinsen Carl av Danmark, utan å vita at han seinare skulle bli kong Haakon VII av Noreg.

Valet av Carl og Maud

Etter Unionsoppløysinga gjorde dei norske styresmaktane eit taktisk strategisk trekk, for å unnvere ei krise etter den bråe lausrivinga, ville dei søke eit trygt styre. Løysinga vart monarki, i første omgang vart ein prins av Bernadotte tenkt, men då dette ikkje vart, fall blikket på prins Carl. Ikkje berre var han nordisk, men han var også gift med ei britisk prinsesse. Dette førte til at Storbritannia ville føle ei sterkare tilknyttning til Noreg, vart det tenkt, og prins Carl vart så kong Haakon VII av Noreg, og Maud vart norsk dronning.

Det nye norske kongeparet hadde ein son, prins Alexander Edward Christian Frederik, som fekk namnet Olav då han vart norsk kronprins.
Kong Haakon og dronning Maud blei krona i Nidarosdomen i Trondheim den 22. juni 1906. Dette var den siste kongelege kroninga i Skandinavia.

Dronning i Noreg
Dronning Maud var heile livet svært glad i Storbritannia, men ho tilpassa seg raskt det nye landet og pliktene som dronning. Ho stødde opp om veldedige føremål, særleg dei som var knytt til born og dyr. Ho lærde å gå på ski og skipa til ein engelsk hage ved Kongsseteren. 

Den norske dronninga fekk vera med på kroninga av nevøen, kong Georg VI av Storbritannia, i mai 1937. Ho sat i kongeboksen i Westminster Abbey ved sidan av dronning Mary.

Død

Dronning Maud døydde av hjartefeil medan ho var i London, berre nokre dagar før ho skulle fylla 69, og tre dagar etter ein operasjon. Ho vart send attende til Noreg om bord på det britiske krigsskipet HMS «Royal Oak». Ho vart gravlagd i Det kongelege mausoleet i Akershus festning, som den første frå det nye norske kongehuset. 

Dronning Maud Land i Antarktis er kalla opp etter henne.

Titlar
Hennar Kongelege Høgheit Prinsesse Maud av Wales (1869-1896)Hennar Kongelege Høgheit Prinsesse Maud av Danmark (1896-1905)Hennar Majestet Dronning Maud av Noreg (1905-1938)

Bakgrunnsstoff 

 Det Norske Kongehuset

 
Walisiske prinsesser
Danske prinsesser
Norske dronningar
Huset Sachsen-Coburg-Gotha
Huset Glücksburg
Kongelege frå London
Zóg nit kein mól

«Zóg nit kein mól» er dei første orda i den mest berømte av dei jødiske partisansongane frå andre verdskrigen. Den heiter da også opphavleg «Partizanerlid», og teksten er skriven av den unge diktaren Hirsch Glik (eller Hirsh Glik) frå Vilnius i Litauen. Han skreiv orda så dei passa ein fengande melodi laga av Pokras-brørne, jødiske komponistar frå Sovjetunionen. Songen blir i dag ofte sunge på minnemarkeringar over Holocaust.

Bakgrunn
Glik og andre jødar frå ghettoen i den nazi-okkuperte byen danna ei motstandsgruppe dei kalla Fareinikte Partizaner Organizatsie/Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO) på jiddisk (jiddisch/yidish), truleg fordi dei kom frå ulike politiske grupper, der var både kommunistar, bundistar og som Glik sjølv, medlemer av den venstresionistiske rørsla Hashomer Hatzair. Etter at ghettoen blei utsletta av nazistane, heldt dei som kom seg unna fram med partisanverksemd frå skogane kring byen. Glik mista livet i krigen, han blei drepen i 1943 eller 1944. 

Glik hadde gjeve ut dikt på både hebraisk og jiddisk før krigen, men det diktet som har udødeleggjort han er denne songteksten. Orda som handlar om aldri å gi seg, aldri å gi opp håpet, om å kjempe vidare. Saman med den italienske anti-fascistiske partisansongen «Bella Ciao», er «Partizanerlid» den internasjonalt kanskje mest kjende motstandssongen frå andre verdskrigen.

Norske omsetjingar
Songen til Hirsch Glik har verka fengjande på mange, også ein norsk diktar som Georg Johannesen. Eit av hans mest kjente dikt, Jødisk partisansang, tek utgangspunkt i ei linje hos Glik.

Bakgrunnsstoff
Lenkjer til norske gjendiktingar

«Sei du aldri at du går den siste veg» av Olve Utne
«Partisansong» av Erling Outzen

Framføring
Sog nit kejnmal - www.kampflieder.de

Kampsongar
songar på jiddisch
jødar under andre verdskrigen
songar knytte til andre verdskrigen
Aftenposten

Aftenposten er den største dagsavisa i Noreg, og dekker spesielt Oslo og omland. Avisa har tradisjonelt hatt eit nært tilhøve til riksmålsrørsla, og målforma til avisa har vore ein skriftnormal fastsett av Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur. Etter kvart har avisa gått over til å skriva vanleg bokmål.

Historie
Aftenposten vart grunnlagd av Christian Schibsted den 14. mai 1860 under namnet Christiania Adresse-blad. Året etter vart namnet endra til Aftenposten.

Avisa fekk eit oppsving under Amandus Schibsted, som var redaktør i tida frå 1879 til 1913. Mellom anna vart avisa eit leiande lysingsorgan. 

Avisa kom ut under heile okkupasjonstida under den andre verdskrigen. Noko av grunnlaget for veksten etter krigen kom av at avisa vart halden i gang, medan andre aviser vert tvinga til å stogga utgjevinga av okkupasjonsmakta. 

I 1981 mista avisa posisjonen som landets største avis, rekna i opplag, til VG som Aftenposten overtok i 1966 som betaling for uteståande trykkerirekningar. Men i 2011 vart Aftenposten størst att i ein marknad med fallande opplagstal.

Aftenposten har komme i to daglege utgåver sidan 1885, morgonutgåva og Aften (tidlegare Aftenposten Aften eller berre Aften Aften på folkemunne). Sundagsavis har kome frå 1990.

Kveldsavisa vert utgjeve i tabloidformat, og i september 2003 endra Aftenposten storleiken på delar av morgonutgåva frå storformat til tabloidformat. Frå og med 2005 kjem heile morgonavisa i tabloidformat.

Aftenposten vert utgjeve av Aftenposten AS, som vert eigd av det norske mediekonsernet Schibsted ASA.

Opplagstal

Aftenposten (morgen) 
Tal frå Mediebedriftenes Landsforening 1980–2009:

Aften (kveld) 
Tal frå Mediebedriftenes Landsforening: 1989–2009:

Ansvarlege redaktørar 
 Espen Egil Hansen, 2013–
 Hilde Haugsgjerd, 2009–2013 (konstituert i 2008)
 Hans Erik Matre, 2004–2009
 Einar Hanseid, 1994–2003
 Andreas Norland, 1989–1993
 Egil Sundar, 1984–1990
 Trygve Ramberg, 1978–1986
 Hans Vatne, 1970–1984
 Reidar Lunde, 1970–1978
 Torolv Kandahl, 1961–1970
 Herman Smitt Ingebretsen, 1949–1961
 Einar Diesen, 1948–1968
 Henrik J. S. Huitfeldt, 1945–1973
 Johs. Nesse, 1945–1948
 Henry E. Endsjø, 1941–1945
 Haakon Øverland, 1936–1943
 Johs. Nesse, 1930–1941
 Frøis Frøisland, 1919–1930
 Thorstein Diesen, 1913–1925
 Ola Christofersen, 1913–1919
 Amandus Schibsted, 1879–1913
 Johan Magelssen, 1867–1879
 Zacharias Schlytter, 1863–1867
 Elling Kristoffersen, 1860–1863

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Aftenposten i Medieregisteret.no,  (Medietilsynet)

 
Aviser i Oslo
Norske riksdekkjande aviser
Norske aviser etter namn
Aviser skipa i 1860
1860 i Noreg
Sola

Sola er stjerna som ligg i sentrum av solsystemet. Jorda og andre himmellekamar, som planetar, asteroidar, meteoroidar, kometar og støv, går i bane rundt sola. Sola står for meir enn 99 % av massen i solsystemet, og energien som ho ståler ut, støttar nesten alt liv på jorda gjennom fotosyntese. Varmen frå sola er den drivande krafta i klimaet og vêret på jorda, og ho står for 1/3 av tidvasseffektane – resten står månen for. Gjennom solstrålane er ho hovudkjelda for det meste av energien ein bruker på jorda, og mange kulturar har derfor vyrdt sola som ein guddom.

Sola er sett saman av 74 % hydrogen, 25 % helium, mens resten er spor av tyngre grunnstoff. Sola er ca. 4,6 milliardar (109) år gammal og omtrent midt i hovudserien. Ved fusjon vert omtrent 700 millionar tonn hydrogen gjort om til 695 millionar tonn helium i sekundet, mens 5 millionar tonn vert gjort om til elektromagnetiske bølgjer, i hovudsak gammastråling. Sola vil fortsetje med dette i ca. 5 milliardar år til før ho vert ei raud kjempe, og deretter endar kjernen som ein kvit dverg som gradvis vert kjølt ned over milliardar av år. Samtidig kastast dei ytre laga av som ei planetarisk tåke som vert strødd ut og er synleg i nokre titusen år.

Sola brenn om lag 25 % meir lyssterkt no enn då solsystemet var ungt. (Dette kunne fått store konsekvensar for livet på planeten vår, men takk vere små, eincella skaldyr som foraminifar, som absorberer karbondioksid når regn fører det med seg ut i havet, påverkar ikkje den auka varmestrålinga klimaet på jorda.)

Symbolikk
Det astronomiske symbolet for sola er ein sirkel med ein prikk inni ).

Sjå òg 
 Solstråling
 Solinnstråling
 :Kategori:Solgudar

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Solsystemet

Stjerner
Hovudseriestjerner klasse G
Lyskjelder
Romplasma
Plasmafysikk
Stjerner med eigennamn
Kontra-revolusjonær

Kontrarevolusjonær betyr 'mot-revolusjonær', og kan visa til personar og grupper som er imot ein revolusjon som har skjedd eller er under gjennomføring. Ein kontrarevolusjonær kan vera ein tilhengjar eller støttespelar for ein motrevolusjon eller kontrarevolusjon, men omgrepet kan også visa til det å vera opprørsk mot eit regime som er kome til makta gjennom eit opprør.

Historisk sett er døme på verkeleg kontra-revolusjonære dei som ville gjenopprette det i prinsippet eineveldige monarkiet og makta til adelen og den katolske kyrkja etter den store revolusjonen i Frankrike frå 1789 og frametter, og dei som ville gjenopprette tsarstyret og godseigarmakta etter revolusjonane i 1917 i Russland. Men ekstremistar og maktmisbrukarar i revolusjonære situasjonar og i nye revolusjonære regime har og somtid hatt ein tendens til å kalle kontra-revolusjonære andre revolusjonære som ikkje ville gå like langt eller gå i ei noko anna retning enn dei sjølve. 

Utreinskingr mot folk skulda for å vera kontrarevolusjonære var vanlege under den kinesiske kulturrevolusjonen. Seinare er sjølve kulturrevolusjonen blitt klassifisert som kontrarevolusjonær av det kinesiske kommunistpartiet. Etter opprøret på Himmelfredplassen i 1989 blei mange opposisjonelle sikta for kontrarevolusjonær verksemd.
I 1991 blei den kinesiske dissidenten nobelprisvinnaren Liu Xiaobo dømd for «kontrarevolusjonær propaganda».

Kjelder

revolusjon
Harald Eia

Harald Eia () er ein norsk komikar, tekstforfattar og skodespelar. Han er kjent for ei rekkje humorprogram på NRK, i samarbeid med mellom andre Bård Tufte Johansen og Atle Antonsen.

Eia gjekk på Valler VGS og jobba som avisbod i nokre år før han begynte ved Universitetet i Oslo. Han har filosofi mellomfag, matematikk og data grunnfag. Han leverte hovudoppgåva Lidende ledere og kompetente kalkulatører – næringslivsfolks symbolske kamper i sosiologi i 1992. Teatersportgruppa hans vart nordiske meistrar i 1994. 

Hausten 2007 vart det kjent at Eia og kona hans, skodespelaren Anne Ryg, skulle skiljast.

TV-frammøte 
 1987 Diskuteket (Eia snakkar om å syngje på norsk) 
 1991 U (først som sosiolog, seinare som tekstforfattar og programleiar) 
 1994 Egentlig (tekstforfattar)
 1994 U:natt 
 1995 Lillelørdag (med Bård Tufte Johansen og Marit Åslein)
 1997 Sommeråpent (medverkande)
 1998–99 og 2000–01 Åpen post (med Bård Tufte Johansen)
 1999 Minner fra Lillelørdag
 2000 Copacabana (innslagsregi)
 2003 Uti vår hage (med Bård Tufte Johansen og Atle Antonsen)
 2004 Team Antonsen (med Atle Antonsen, Bård Tufte Johansen og Kristopher Schau)
 2005 Tre brødre som ikke er brødre (med Bård Tufte Johansen og Atle Antonsen)
 2007 Videobloggeren Rubenmann
 2008 Uti vår hage 2 (med Bård Tufte Johansen og Atle Antonsen)
 2010 Hjernevask. Debatten som følgde av programmet gjorde at Eia vart tildelt Fritt Ords honnør.
 2010 Storbynatt (med Bård Tufte Johansen)
2012-2019: Brille (med Bård Tufte Johansen)
2015: Årsrevyen (med Bård Tufte Johansen)
2020: Sånn er Norge
2022: Kongen befaler

Anna

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Harald Eia» frå , den 2. november 2010.
  oppgav desse kjeldene:  

Norske komikarar
Norske programleiarar
Programleiarar for NRK
Folk frå Bærum
Mottakarar av Fritt Ords honnør
Carl XVI Gustaf av Sverige

Kong Carl XVI Gustaf av Sverige (uttalt «gustav») () har vore konge av Sverige frå 15. september 1973. Han etterfylgde bestefaren Gustav VI Adolf av Sverige som konge. Han vart den 19. juni 1976 gift med Silvia Sommerlath.

Foreldra hans var prins Gustaf Adolf av Sverige og Sibylla av Sachsen-Coburg-Gotha. Prins Gustaf Adolf omkom i ei flyulukke 26. januar 1947. 

Carl Gustaf er busett på Drottningholms slott, like utanfor Stockholm. På fritida driv han mellom anna med jakt og bilkøyring. Carl Gustaf er admiral i det svenske sjøforsvaret. I hæren og luftforsvaret er han general.

Carl Gustafs slekt har namnet Bernadotte. Slekta kom til Sverige med Jean Baptiste Bernadotte, som vart kong Karl III Johan av Noreg, og Karl XIV Johan av Sverige. 

Han vart i 1974 tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

Titlar 
Høgvyrde Prins Carl Gustaf av Sverige, hertug av Jämtland (1946–1950)Høgvyrde Kronprins Carl Gustaf av Sverige, hertug av Jämtland (1950–1973)Hans Majestet Kong Carl XVI Gustaf av Sverige

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Svenske regentar
Fødde i 1946
St. Olavs Orden
Svenske prinsar
Elefantordenen
Fyrstehuset Bernadotte
Folk som har opna Dei paralympiske leikane
Svenske kronprinsar
Svenske monarkar
Svenske kongar
Johan Ludvig Runeberg

Johan Ludvig Runeberg () var ein finlandssvensk forfattar og diktar. Runeberg er rekna for å vera Finland sin nasjonalskald, og har mellom anna skrive teksten til den finske nasjonalsongen, «Vårt land, vårt land, vårt fosterland» (som del av Fänrik Ståls sägner). Teksten vart omsett til finsk av Paavo Cajander i 1889.

Runeberg vart fødd i Jakobstad.
Han vart i 1831 gift med Fredrika Tengström. Paret fekk åtte barn:
 Anna Carolina (1832-1833)
 Ludvig Mikael (1835-1902)
 Lorenzo (1836-1919)
 Walter Magnus 1838 -1920)
 Johan Wilhelm (1843-1918)
 Jakob Robert (1846-1919)
 Edvard Moritz (1848-1851)
 Fredrik Karl (1850-1884)

Johan Ludvig Runeberg døydde i Borgå.

Bibliografi 

 Fänrik Ståls sägner (del 1-2, 1848-60)
 Dikt:
 Den enda stunden
 Högt bland Saarijärvis moar
 Lotta Svärd
 Sven Dufva
 Vårt land (Maamme på finsk), vart den finske nasjonalsongen
 Salmar:
 Johan Ludvig Runeberg/Fosterlandet
 En dyr klenod
 Fosterlandet
 Gud, se i nåd till dessa två 
 Han på korset, han allena
 Jag lyfter ögat mot himmelen
 Till natt det åter lider

Sjå òg 
 Prosjekt Runeberg, eit digitalt bibliotek- prosjekt oppkalla etter Johan Ludvig Runeberg
 Runebergstårta

Bakgrunnsstoff 
 Runeberg.net 
 Prosjekt Runeberg om Runeberg

Finske forfattarar
Finlandssvenske forfattarar
Svenskspråklege forfattarar
Finske salmediktarar
Svenskspråklege salmediktarar
Idrett

Idrett eller idrott er fysisk aktivitet berre for aktiviteten si skuld, sjølv om mange driv med idrett for å halda seg i form, pleia samvær med andre eller vinna noko. Ei idrettsform kan vera så enkel at eit menneske kan gjera han åleine, utan hjelpemiddel, som symjing eller springing. Andre former kan vera innvikla og krevja fleire folk og mykje ekstrautstyr, som hestepolo eller ishockey.

Ein skil ofte mellom lagidrettar og individuelle idrettsgreiner. Det finst òg fleire idrettar ein utfører saman med dyr, eller som dyra stort sett står for åleine. Desse kan kallast dyreidrettar.

Det er vanleg å samlast til idrettstemne og store eller små konkurransar. Dei største konkurransane samlar dei beste deltakarane frå heile verda. På grunn av dette får dei òg store sponsormiddel. Dei største konkurransane er verdsmeisterskap og dei olympiske leikane, OL.

I Noreg har ein tradisjonelt drive mykje med vinteridrettar, og landet har teke fleire medaljar i tevlingar rundt desse, som dei olympiske vinterleikane. Tradisjonelle norske idrettar er hurtigløp på skøyter, langrenn, skihopping og kombinert. Viss ein har utmerkt seg i fleire idrettsgreiner, kan ein få Egebergs Ærespris.

Bakgrunnsstoff
Gibraltar

Gibraltar er eit britisk oversjøisk territorium som ligg sørvest i Europa. Territoriet har ei 1,2 km lang grense mot Spania og ei 12 km lang kystlinje. Høgaste punkt er 426 m, på kalksteinsfjellet som utgjer mestedelen av Gibraltar.  
Gibraltar ligg på ein strategisk stad. Gibraltarsundet er eit smalt havstykke over til Afrika. Sundet bind saman Atlanterhavet med Middelhavet.

Namnet Gibraltar kjem frå arabisk جبل الطارق Ġabal al-Ṭāriq, som tyder «Ṭāriq-fjellet» (oppkalla etter feltherren Ṭāriq ibn Ziyād). Tidlegare kalla fønikarane det Calpe, ei av søylene til Herakles. I dag er Gibraltar òg kjent som «Gib» eller «the Rock».

Historie 
Gibraltar vart overført til Storbritannia frå Spania i 1713 gjennom Freden i Utrecht.

Formelt vart Gibraltar erklært britisk  kronkoloni i 1830.

Der er halde to folkerøystingar, i 1967 og 2002, der gibraltararane hadde høve til å røysta om kva land Gibraltar skulle høyra til.
Trass i stort spansk press røysta eit stort tal av folket på Gibraltar for framleis å vera under den britiske krona.

Folkesetnad 
I juli 2004 hadde Gibraltar om lag 28.000 innbyggjarar frå fleire etniske grupper: Spanjolar, italienarar, engelskmenn, maltesarar, portugisarar, sefardiske jødar og andre. Dei fleste som bur på Gibraltar høyrer til den romersk-katolske kyrkja.

Styre 
Gibraltar høyrer til Storbritannia, som formelt vert representert av ein guvernør utpeika av den britiske krona.

Den praktiske lovgjevinga vert fastsett av eit lokalt råd. Rådet har 18 folkevalde medlemmer.

Bakgrunnsstoff 

 Government of Gibraltar
 Official Government of Gibraltar London Website 

 
Nes i Europa
Halvøyar i Europa
Britiske oversjøiske territorium