kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Ski-NM 2010

Noregsmeisterskapen på ski 2010 i nordiske greiner vart arrangert vinteren 2010 i Trondheim, Stokke i Vestfold, Vikersund i Buskerud og Tolga i Hedmark. Meisterskapsprogrammet vart avvikla i tida 19.–24.  januar, og helga 26.–28. mars.

Langrenn menn

15 km fristil

Dato: 21. januar
Stad: Stokke

30 km fellesstart

Dato: 23. januar
Stad: Stokke

50 km fellesstart

Dato: 27. mars
Stad: Tolga

3 x 10 km stafett

Dato: 24. januar
Stad: Stokke

Sprint

Dato: 22. januar
Stad: Stokke

Langrenn kvinner

10 km fristil

Dato: 21. januar
Stad: Stokke

15 km fellesstart

Dato: 23. januar
Stad: Stokke

30 km fellesstart

Dato: 27. mars
Stad: Tolga

3 x 5 km stafett 

Dato: 24. januar
Stad: Stokke

Sprint fristil

Dato: 22. januar
Stad: Stokke

Kombinert

Dato: 22. og 23. januar
Stad: Stokke

Hopprenn

Normalbakke 

Dato: 27. mars
Stad: Vikersund

Storbakke 

Dato: 19. januar
Stad: Trondheim

Kjelder
Dagsavisen 22. januar 2010
Dagsavisen 23. januar 2010

Noregsmeisterskap i 2010
Noregsmeisterskap på ski
Videokunst

Videokunst er ei kunstform basert på levande bilde, og kan bestå av video og/eller lyd. Ho eksisterer fritt frå TV eller kino. Videokunst dukka opp som fenomen på 60 og 70-talet, og er i stadig bruk spesielt som ein del av kunstinstallasjonar. Fenomenet datakunst har oppstått seinare, og sjølv om dei to formene ligg nær kvarandre så er produksjonsmidla og til dels verkemidla forskjellige. Utøvarar av videokunst, som ved ein performance, blir av og til omtalte som VJ (video jockey), som er ein visuell variant av ein DJ (disc jockey).

Ein av dei viktigaste skilnadane mellom videokunst og kinovist film er at kunstforma bruker andre konvensjonar enn dei som definerer uttrykksforma til film. Videokunst treng ikkje skodespelarar, han kan vera utan dialog og forteljar eller eit gjenkjennbart tema. Svært ofte manglar underhaldningsmomentet, og det kan vera formidling av ei stemning eller kjensle som er det drivande. Distinksjonen er viktig fordi han set eit skilje mellom videokunst og kinofilm og også avantgarde-film og kortfilm. Kanskje den enklaste definisjonen er at målet for ein kinofilm er å underhalda, medan videokunst kan vera meir samansett, frå å utforska grensene i kunstarta (Peter Campus – Double Vision) eller ved å angripa forventningane til observatøren slik ho er forma av konvensjonell kinofilm (Joan Jonas – Organic Honey's Vertical Roll).

Videokunstnarar 

 Vito Acconci
 J Tobias Andersson
 Annika Larsson
 Bruce Nauman
 Magnus Wassborg
 Shirin Neshat
 Andy Warhol
 Tony Oursler
 Nam June Paik
 Pippilotti Rist
 Jonas Lundh
 Joanna Rytel
 Bill Viola
 Wolf Vostell
 Magnus Wallin
 Anders Weberg
 Johanna Billing
 Jannicke Låker
 A K Dolven
 Kjartan Slettemark

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Videokunst» frå ,  den 16. januar 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Kunst og design i skulen
 Videokunst Kunst og design i skulen
 Journalen: «Viktig videokunst»

Kunst
Space rock

Space rock, eller «romrock», er ein undersjanger av progressiv rock. 

Sjangeren oppstod tidleg på 1970-talet, då band som Pink Floyd og Hawkwind kombinerte psykedelisk musikk med progressiv rock. Space rock er kjenneteikna av lange, flytande låtar som ofte bygger på lange jammar og innslag av frijazz. Mange av banda var òg inspirerte av indisk og austleg musikk, og det var vanleg å nytta tidlege synthesizer, forvrengde røyster og mykje ekko for å skapa ei kjensle av verdsrommet.

Sjølv om sjageren hadde ei stordomstid på byrjinga av 1970-talet med Pink Floyd, Hawkwind og Gong som dei fremste utøvarane, har sjangeren halde fram med å bli spelt seinare, til dømes av Porcupine Tree og Ozric Tentacles. Frå Skandinavia er mellom anna Øresund Space Collective knytt til sjangeren.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Space rock» frå ,  den 16. januar 2023.  

Musikksjangrar
Klas Lestander

Klas Ivar Wilhelm Lestander () var ein svensk skiskyttar og snikkar, frå Arjeplog i Norrbottens län. Han overraska ved å vinne gullmedaljen i skiskyting under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley.

Karriere
Lestander var ein av få utøvarar som deltok i prøve-OL 1959 i Squaw Valley. Året etter var han på plass i OL-løypa, der han med sitt mausergevær trefte blink med alle 20 skota på 20-kilometer. Trass i at han berre hadde 15. beste langrennstid av dei 30 deltakarne, vann han tevlinga med 2 minutt til gode på finske Antti Tyrväinen. Året etter kom Lestander på niandeplass i VM i skiskyting 1961 i Umeå.

Lestander lukkast aldri verte svensk meister. Han var aktiv fram til 1965.

Kjelder 

'Olympiaboken. Squaw Valley - Roma'. 1961
Denne artikkelen bygger på «Klas Lestander» frå ,  den 16. januar 2023.

Bakgrunnsstoff 
 

Svenske skiskyttarar
Olympiske meistrar for Sverige
Medaljevinnarar under vinter-OL 1960
Svenske deltakarar under vinter-OL 1960
Skiskyttarar under vinter-OL 1960
Deltakarar under VM i skiskyting 1961
Senegambiabrua

Senegambiabrua (engelsk Senegambia Bridge eller Trans-Gambia Bridge) er ei bru i Gambia som tek Trans-Gambia Highway over Gambiaelva. Broen fører transport mellom nord og sør i landet uavhengig av ferje, og bind samstundes saman den sørlege senegalske landsdelen Casamance saman med resten av Senegal på nordsida av Gambia.

Historie 
Ein la fyrst fram planar om ei bru som erstatning for ferjesambandet Bamba Tenda–Yeli Tenda over Gambiaelva i 1956. I 1978 skipa Gambia og Senegal samarbeidsprosjektet Gambia River Development Organization for å fremja planane.

Etter mange forhandlingar om finansiering blei endeleg grunnsteinen lagt ned 20. februar 2015. Konstruksjonen blei utført av senegalesiske Arezki Group i samarbeid med det spanske selskapet Isolux Corsán. 21. januar 2019 blei Senegambia-brua opna med presidentane i både Gambia og Senegal til stades.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Senegambia Bridge» frå ,  den 16. januar 2023.  

Bruer i Gambia
Skipingar i 2019
Verdscupen i skiskyting 1998

Verdscupen i skiskyting 1998 tok til 6. desember 1997 og vart avslutta 15. mars 1998. Turneringa omfatta 20 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad på Lillehammer i Noreg, Östersund i Sverige, Kontiolahti i Finland, Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Nagano i Japan, Pokljuka i Slovenia og Hochfilzen i Austerrike.

Dei mannlege utøvarane tevla i fem 20 km, ti stk 10-kilometer sprint, tre jaktstartar à 12,5 km. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km og to mannskapstevlingar. Ole Einar Bjørndalen vann turneringa, med få poeng til gode på tyske Ricco Gross. Fjorårsvinnar Sven Fischer kom på tredjeplass.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fem 15 km og ti stk 7,5 km sprint, tre jaktstartar à 10 km. I tillegg vart det arrangert fem stafettar over 4 x 7,5 km og ei mannskapstevling. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra for andre året i rad, Uschi Disl og Martina Zellner, begge Tyskland, kom på dei neste plassane.

Menn

Individuelt

Kvinner

Individuelt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Biathlon-Weltcup 1997/98» frå ,  den 17. januar 2023.  

Skiskyting i 1998
1998
Jeannette Altwegg

Jeannette Eleanor Wirz (fødd Altwegg; ) var ein kunstløpar som representerte Storbritannia. Ho vart verdmsmeister 1951 og olympisk meister 1952 i singelløp, begge åra vart ho også europameister.

Karriere
Altwegg vart fødd i Bombay i India, med skotsk mor og sveitsisk far. Ho voks opp i Liverpool. Under Vinter-OL 1948 i St. Moritz sikra ho seg bronsemedaljen i singelløp. Ho kom også på tredjeplassen i så vel EM 1949 som VM 1949. Sesongen etter kleiv ho ho opp på sølvplassen ved EM i kunstløp 1950 i Oslo, og ved VM 1950 i London. Vinteren 1951 skøyta Altwegg til EM-gull i Zürich og VM-gull i Milano. Etter å ha sigra i singelløpet under Kunstløps-VM 1952 og Vinter-OL 1952 i Oslo, la Altwegg opp.

Ho var gifta med ein sveitsar og busette seg i Sveits.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jeanette Altwegg» frå ,  den 18. januar 2023.  

Olympiske meistrar for Storbritannia
Kunstløparar
Tunika

Tunika (latin tunica) er fleire typar kjortel- eller trøyeliknande plagg av varierande lengd frå skuldrene til ein stad mellom hoftene og anklane. Namnet kjem frå romersk tunica, eit kvardags- eller underplagg som blei brukt av både kvinner og særleg menn og var vidareutvikla frå grekarane sin khiton. Plagget blei brukt av både frie borgarar og ikkje-borgarar og av folk i byar og på landsbygda. Byborgarane pleidde likevel å bera ein toga over tunikaen, særleg ved formelle høve. 

Tunikaen var det viktigaste plagget i den mannlege klesdrakten i den gresk-romerske kulturen. Han var laga av to stykke ufarga ull som var sydde saman på sidene og ved skuldrene. Plagget dekte overkroppen, magen og underlivet, og beina ned til knehøgd. Det var opningar for armane på kvar side øvst. Tunikaer blei gjerne brukt utan beinplagg.

Moderne tunikaer er hoftelange trøyer eller skjorter som blir brukt hengande over bukser eller kjolar, som oftast av kvinner. Tunikaer blir òg ofte brukte som strandplagg over badedrakter og bikiniar.

Galleri

Sjå òg 

 Khiton, sylinderforma underdrakt for kvinner og menn i det gamle Hellas
 Kjortel, kjoleforma ytterplagg med ermar
 Trøye, fleire typar ettersittande klesplagg som dekker overkroppen

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Tunika» frå ,  den 19. januar 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Roman Clothing ved vroma.org  
 

Romersk kultur
Historiske klede
Latinske ord og uttrykk
Verdscupen i skiskyting 1999

Verdscupen i skiskyting 1999 tok til 11. desember 1998 og vart avslutta 14. mars 1999. Turneringa omfatta 23 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Hochfilzen i Austerrike, Osrblie i Slovakia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Kontiolahti i Finland, Lake Placid i USA, Valcartier i Canada og Oslo i Noreg.

Dei mannlege utøvarane tevla i tre 20 km normalprogram, ni stk 10-kilometer sprint, ni jaktstartar à 12,5 km og to 15 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Sven Fischer frå Tyskland vann turneringa for andre gong, framom fjorårsvinnar Ole Einar Bjørndalen. Tyske Frank Luck vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i tre 15 km normalprogram, ni stk 7,5 km sprint, ni jaktstartar à 10 km og to 12,5 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra for tredje året i rad, Olena Zubrilova frå Ukraina og Uschi Disl frå Tyskland kom på dei neste plassane.

Menn

Individuelt

Kvinner

Individuelt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Biathlon-Weltcup 1998/99» frå ,  den 19. januar 2023.  

Skiskyting i 1999
1999
Verdas økonomiske forum

Verdas økonomiske forum (engelsk World Economic Forum (WEF), tysk Weltwirtschaftsforum (WWF), fransk Forum économique mondial (FEM)) er ei Genève-basert nonprofit stifting. Stiftinga arrangerer eit årleg toppmøte, vanlegvis i januar, som samlar toppleiarar i dei største selskapa, nokre nasjonale politiske leiarar og dessutan ein del utvalde intellektuelle og journalistar. Toppmøtet vert vanlegvis halde i Davos i Sveits og samlar omkring 2000 deltakarar. Stiftinga vart etablert i 1971 av  den sveitsiske professoren i økonomi Klaus M. Schwab. Den tidlegare norsk utanriksministeren Børge Brende har sidan oktober 2017 vore president og toppsjef for forumet.

I 2005 etablerte Verdas økonomiske forum fellesskapet Young Global Leaders, etterfylgjaren til Global Leaders of Tomorrow, beståande av personar under 40 år frå heile verda med ymse yrke knytt til leiarskap.

Global Shapers 
Global Shapers Oslo er ei foreining som vart stifta den 23. mai 2013. Ho er ei lokal grein av Global Shapers Community som er ein del av Verdas økonomiske forum. Kronprinsesse Mette-Marit av Noreg er grunnleggjar av foreininga, den såkalla «Founding Curator». Chiugo Aghaji er leiar og såkalla «Curator» for foreininga.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Verdens økonomiske forum» frå ,  den 19. januar 2023.

Bakgrunnsstoff 
Offisiell nettstad

Skipingar i 1971
Stiftingar
Ski-NM 2011

Noregsmeisterskapen på ski 2011 i nordiske greiner vart arrangert vinteren 2011 i  Meisterskapsprogrammet vart avvikla i tida 27.–30.  januar i Steinkjer, 8. februar i Holmenkollen i Oslo og helga 25.–27. mars i Tromsø og Sprova.

Marit Bjørgen frå Rognes Idrettslag vann heile fire gullmedaljar. Ingen andre deltakarar vann meir enn eitt individuelt gull.

Langrenn menn

15 km klassisk stil

Dato: 27. januar
Stad: Steinkjer

30 km fellesstart

Dato: 29. januar
Stad: Steinkjer

50 km fellesstart

Dato: 26. mars
Stad: Tromsø

3 x 10 km stafett

Dato: 30. januar
Stad: Steinkjer

Sprint

Dato: 28. januar
Stad: Steinkjer

Langrenn kvinner

10 km klassisk

Dato: 27. januar
Stad: Steinkjer

15 km fellesstart

Dato: 29. januar
Stad: Steinkjer

30 km fellesstart fristil

Dato: 26. mars
Stad: Tromsø

3 x 5 km stafett 

Dato: 30. januar
Stad: Steinkjer

Sprint fristil

Dato: 28. januar
Stad: Steinkjer

Kombinert

Dato: 28. og 29. januar
Stad: Steinkjer

Hopprenn

Normalbakke 

Dato: 26. mars
Stad: Sprova

Storbakke 

Dato: 8. februar
Stad: Oslo

Kjelder
Dagsavisen 31. januar 2011
iTromsø 28. mars 2011

Noregsmeisterskap i 2011
Noregsmeisterskap på ski
Slep

Slep er eit langt stykke stoff som er del av ein kjole, skjørt eller annan klesdrakt og når ned til bakken og sleper etter beraren. Slep kan til dømes vera del av hoffkjolar, selskaps- eller brurkjolar eller av seremonielle kapper.

Store voluminøse slep er særleg kjende frå kongelege bryllaup, som det m.a. vart sett ved bryllaupet mellom prins Harry og Meghan Markle i 2018.

I den katolske kyrkja er cappa magna (bokstaveleg talt 'stor kkape'), ein type kappe eller cape som kan brukast av særskilde kardinalar, biskopar og æresprelatar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Slæb» frå ,  den 20. januar 2023. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Litteratur

 Black, J. Anderson and Madge Garland: A History of Fashion, Morrow, 1975. 
 Payne, Blanche: History of Costume from the Ancient Egyptians to the Twentieth Century, Harper & Row, 1965. No ISBN for this edisjon; ASIN B0006BMNFS

Delar av klede
Pytt

Pytt (av norrønt pyttr) er ei naturleg oppsamling av vatn som kan vera på storleik med eit lite tjern eller mindre, til dømes ein mellombels dam etter nedbør (jf. sølepytt). Pyttar kan også oppstå i tilfeldige hol eller fordjupingar i bakken ved lågvatn.

Mindre dyr, som fuglar og insekt, kan bruka pyttar som kjelde til drikke, bading eller næring. Svaler bruker fuktig jord frå pyttar som ein slags sement til å bygga reira sine. Mange sommarfuglar og ein del andre insekt hentar næringsstoff som salt og aminosyrer frå pyttar.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Pytt» frå , og «Puddle» frå  den 21. januar 2023.  

Innsjøar
Regn
Ord frå norrønt
Biafrabukta

Biafrabukta eller Bonnybukta er den delen av Guineabukta som ligg mellom utløpet av Nigerelva og Kapp Lopez i Gabon.

Namn
Bukta har namn etter den tidlegare regionen Biafra i Vest-Afrika. Dette namnet er ei europeisk forvansking av namnet på lokale mafra- eller mafafolk, og viste til dagens Vest-Kamerun og delar av Ekvatorial-Guinea. Det gjekk ut av bruk om regionen på slutten av 1800-talet. Biafra var seinare ein kortlivd stat som erklærte sjølvstende frå Nigeria før han blei teken tilbake av Nigeria i Biafrakrigen (1967–1970).

Namnet Bonnybukta kjem frå hamnebyen Bonny i Nigerdeltaet.

Geografi

Biafrabukta går aust frå Nigerdeltaet i nord til ho når Kapp Lopez i Gabon. I tillegg til Nigerelva er andre elvar som renn ut i bukta Cross River, Calabar, Ndian, Wouri, Sanaga, Nyong, Ntem, Mbia, Mbini, Muni og Komo.

Hovudøyane i bukta er Bioko og Príncipe. Andre viktige øyar er Ilhéu Bom Bom, Ilhéu Caroço, Elobey Grande og Elobey Chico. Land ved bukta er Nigeria (austkysten), Kamerun, Ekvatorial-Guinea (Bioko og Río Muni) og Gabon (nordkysten).

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bight of Biafra» frå ,  den 21. januar 2023.  

Denne artikkelen bygger på «Biafrabukta» frå ,  den 21. januar 2023. 
 oppgav desse kjeldene: 
 

Nigeriansk geografi
Kamerunsk geografi
Ekvatorialguineansk geografi
Gabonsk geografi
Atlanterhavet
Guineabukta
Beninbukta

Beninbukta er den nordlege delen av Guineabukta som ligg mellom Ghana og utløpet av Niger.
Viktige hamnebyar langs bukta er Lomé i Togo, Cotonou i Benin og Lagos i Nigeria.

Området innafor Beninbukta var eit kjerneområde for handelen med slavar frå Afrika, og fekk namnet Slavekysten.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Beninbukta» frå ,  den 21. januar 2023.  

Bukter i Afrika
Bukter i Atlanterhavet
Guineabukta
Fredrik Solvang

Fredrik Solvang () er ein norsk journalist og programleiar i NRK. Han er mest kjend som programleiar for debattprogramma Debatten og Dagsnytt 18.

Bakgrunn 
Solvang vart fødd i Sør-Korea, og adoptert til Setermoen der han vaks opp. Han er kjend for å verna godt om privatlivet sitt, men han har vore open om at han er homofil og kampen mot rasisme.

Karriere

Solvang har arbeida i NRK sidan 2000. Han vart for fullt kjend då han vart programleiar for Dagsnytt 18 på NRK P2 og politisk journalist i Dagsrevyen. I mars 2018 vart han programleiar for Debatten på NRK1, etter at den tidlegare programleiaren Ingunn Solheim vart nyheitsanker i Dagsrevyen. Som programleiar er Solvang kjend for sine gløgge spørsmål til debattantane og den humoristiske og sjølvsikre personlegdomen sin.

Sidan 2014 har Solvang vore medlem av SKUP-styret.

Prisar og utmerkingar

Tildelte prisar

 Riksmålsforbundets lytterpris 2017. 
 Vixen Influencer Awards 2021 i klassa «Årets sterke mening».
 Gullruten 2020 i klassa «beste programleder – nyhet, sport eller aktualitet» for Debatten. 
 KK & Se og Hør 2020 «Årets best kledde mann».

Nominert til
 Gullruten 2017 i klassa «beste mannlige programleder» for Dagsnytt 18.
 Gullruten 2021 i klassa «publikumsprisen» for Debatten.
 Gullruten 2022 i klassa «beste programleder – nyhet, sport eller aktualitet» for Debatten.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Fredrik Solvang» frå ,  den 21. januar 2023.

Bakgrunnsstoff 

 Fredrik Solvang. Norsk nok: Jeg utfordrer definisjonen av det norske. (2022). Res Publica. ISBN 9788282262590
 Fredrik Solvang i IMDb.

Folk frå Bardu
Vinnarar av Gullruten for beste programleiar
Programleiarar for NRK
NRK-journalistar
Verdscupen i skiskyting 2000

Verdscupen i skiskyting 2000 tok til 2. desember 1999 og vart avslutta 19. mars 2000. Turneringa omfatta 25 individuelle tevlingar for begge kjønn. Renna fann stad i Hochfilzen i Austerrike, Pokljuka i Slovenia, Osrblie i Slovakia, Oberhof og Ruhpolding i Tyskland, Antholz i Italia, Östersund i Sverige, Oslo i Noreg.Lahti i Finland og Khanty-Mansijsk i Russland.

Dei mannlege utøvarane tevla i fire 20 km normalprogram, åtte stk 10-kilometer sprint, ni jaktstartar à 12,5 km og fire 15 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert seks stafettar over 4 x 7,5 km. Franskmannen Raphaël Poirée vann turneringa, framom norske Ole Einar Bjørndalen. Fjorårsvinnar Sven Fischer frå Tyskland vart tredjemann.

Dei kvinnelege utøvarane tevla i fire 15 km normalprogram, åtte stk 7,5 km sprint, ni jaktstartar à 10 km og fire 12,5 km fellesstart. I tillegg vart det arrangert sju stafettar over 4 x 7,5 km. Magdalena Forsberg frå Sverige sigra for fjerde året i rad, som året før framom Olena Zubrilova frå Ukraina. Frankrikes Corinne Niogret la beslag på tredjeplassen.

Menn

Individuelt

Kvinner

Individuelt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Biathlon-Weltcup 1999/2000» frå ,  den 22. januar 2023.  

Skiskyting i 2000
2000
Ivar Berg

Ivar Berg () er ein norsk professor i nordisk språkvitskap ved NTNU, han driv i tillegg familiegarden på Re i Meldal.

I doktorgradsavhandlinga hans, Eit seinmellomalderleg skrivemiljø: Nidaros erkesete 1458–1537, drøftar Berg språkforma i tekstar ved Nidaros erkebispedøme, og skiftet frå norsk til dansk skriftspråk og tilhøvet mellom ulike språk i desse tekstane.

Bibliografi 
 
 
 Liste over publikasjonar og vitskaplege artiklar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ivar Berg» frå , den 22. januar 2023.

Bakgrunnsstoff 
  Ivar Berg, tilsettprofil NTNU
  Ivar Berg, eigenpresentasjon NTNU
 

Norske språkvitskapprofessorar
Professorar ved NTNU
Norske språkforskarar
Pyttipanne

Pytt-i-panne eller pyttipanne (dansk biksemad, svensk pyttipanna, finsk pyttipannu) er ein nordisk matrett som tradisjonelt blir laga av restemat i ei steikepanne. Ein kan laga retten med ulike typar kjøt og grønsaker delt i små bitar, gjerne terningar.

I dansk tradisjon er det vanleg å servera retten med eit speilegg på toppen.

Liknande rettar 

 Bubble and squeak frå England
 Colcannon frå Irland
 Rumbledethumps frå Skottland
 Bauernfrühstück frå Tyskland
 Trinxat frå Catalonia
 Stoemp frå Belgia
 Hash frå USA

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Pytt-i-panne» frå ,  den 22. januar 2023.  

Kjøtretter
Restemat
Fouta Djallon

Fouta Djallon, òg kjent som Futa Jallon, er eit høgland i sentrale Guinea. Høglandet har senter i prefektura Labé og Dalaba, men omfattar òg Télimélé, Mali og Tougué.

Mange store vestafrikanske elver har utspring i Fouta Djallon, og området er derfor blitt kalla «vasstårnet til Vest-Afrika». Dei største av elvane som har opphavet sitt her er Senegalelva, Gambiaelva, Nigerelva, Rio Corubal, Great Scarcies og Little Scarcies. Elvane er i sin tur viktige vasskjelder for fleire land i Vest-Afrika: Gambia, Guinea, Guinea-Bissau, Mali, Mauritania, Niger, Sierra Leone og Senegal. Nigerelva renn òg gjennom Nigeria, der ho har deltaet sitt.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Fouta Djallon» frå ,  den 23. januar 2023.  

Platå
Guineansk geografi
Fatoto

Fatoto  er ein landsby aust i Gambia, ved breidda til Gambiaelva. Han ligg i Kantora-distriktet. I 2009 hadde staden eit folketal på 1685.

Ei bru over elva, bygd med støtte frå kinesiske styresmakter, blei opna i oktober 2021.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Fatoto» frå  og «Fatoto» frå , den 23. januar 2023.  

Busetnader i Gambia
Upper River Division
13°W
13°N
Bioko

Bioko er ei øy i Guineabukta og er ein del av Ekvatorial-Guinea. Hovudstaden i Ekvatorial-Guinea, Malabo, ligg nord på øya. Dei fleste innbyggjarane på øya bur her. Den nest største byen i landet, Luba, ligg også på øya. Til saman bur rundt  menneske på Bioko.

Øya dekkjer eit areal på 2017 km². Ho er ein del av den vulkanske Kamerunlinja.
Administrativt er øya delt inn i Bioko Norte og Bioko Sur. 

På Bioko ligg òg det kjende Black Beach-fengselet.

Namn
Urfolket på øya, bubifolket, kallar henne Ëtulá a Ëri på bube. I nesten 500 år var ho kjend som Fernando Po (portugisisk , spansk ), kalla opp etter den portugisiske navigatøren Fernão do Pó. Mellom 1973 og 1979 hadde øya namnet Macías Nguema Biyogo etter den dåverande persidenten i landet, Francisco Macías Nguema. Det noverande namnet, Bioko, blei innført i 1979 til ære for politikaren Cristino Seriche Bioko.

Folkesetnad
Etter folketeljinga frå 2015 bur det  menneske på øya. Urfolket er bubifolk, som no utgjer 58 % av innbyggjarane. Andre folkeslag er fangfolk, som utjger 16 %, fernandinos med 12 %, igbofolk med 7 %, i tillegg til ein del andre afrikanske og europeiske innvandrarar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bioko» frå  og «Bioko» frå ,  den 23. januar 2023.  

Øyar i Afrika
Ekvatorial-Guinea
Guineabukta
Øya São Tomé

São Tomé er den største øya i staten São Tomé og Príncipe (854 km²). Ho har 157 000 innbyggjarar, noko som utgjer 96 % av innbyggjarane i landet. Hovudstaden i landet, São Tomé, ligg nordaust på øya.

Øya er kring 48 km land (nord-sør) og 32 km brei (aust-vest). Ho ligg 2 km nord for ekvator og 150 km sørvest for Príncipe. Begge er del av den vulkanske Kamerunlinja. Den næraste byen på Fastlands-Afrika er Port Gentil i Gabon, kring 240 km i aust.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «São Tomé (øy)» frå , og «São Tomé Island» frå  den 23. januar 2023.  

São Tomé og Príncipe
Øyar i Afrika