Viktoriansk litteratur

Viktoriansk litteratur er engelskspråkleg litteratur som vart skapt under styret til dronning Victoria av Storbritannia (1837–1901), det som vert kalla viktoriatid. Denne litteraturen dannar eit samband og overgang mellom forfattarane i den romantiske perioden og den særs vesenforskjellige litteraturen på 1900-talet.

I løpet av 1800-talet vart romanen den leiande forma for skjønnlitteratur på engelsk. Verka til førviktorianske forfattarar som Jane Austen og Walter Scott hadde perfeksjonert både nærgåande sosial satire og spennande forteljingar. Populære bøker opna opp for romanen hos det lesande publikummet. 1800-talet er ofte framheva som eit høgdepunkt i britisk litteratur forutan òg i land som Frankrike, USA og Russland. Bøker, og særleg romanar, vart vanlege og tilgjengelege overalt. Viktorianske romanforfattarar la grunnlaget for ein litterær arv som enno er gyldig og til stede i særleg britisk litteratur.

Romanar 

Det var i løpet av viktoriatida (1837–1901) at romanen blei den leiande litterære sjangeren i England. Det best kjende verket frå denne tida er mellom anna dei emosjonelle og mektige verka til systrene Brontë, den satiriske Forgjengelighetens marked (Vanity Fair) av William Makepeace Thackeray, dei realistiske romanene til George Eliot, og Anthony Trollope sine innsiktsfulle portrett av liva til jordeigarane. Ei interesse for landsbygda og den endra sosiale og økonomiske situasjonen utanfor byane kan ein lesa i  romanane til Trollope, Thomas Hardy, Elizabeth Cleghorn Gaskell og andre.

Charles Dickens dukka opp på den litterære scena i 1830-åra, og stadfesta trenden med føljetongromanar. Dickens skreiv levande og fargerikt om livet og fattigdommen i London og omland, men på ein venleg og humoristisk måte som var akseptabelt for lesarar i alle samfunnslag. Tidlege verk som Pickwick-papirene (1836–1837) er komiske meisterstykke. Dei seinare verka hans var mørkare, som David Copperfield (1849–1850), men uten å tapa geniet for treffende og minneverdige karikaturar, mellom anna i avslørande replikkar.

Lyrikk
Leiande lyrikarar i den viktorianske tidsalderen var skikkelsar som Alfred Tennyson, Robert Browning, Elizabeth Barrett Browning, Matthew Arnold, Dante Gabriel Rossetti og Christina Rossetti.

Barnelitteratur
På denne tida blei det gjeve ut litteratur skriven spesielt for barn, og ein del av denne blei kjend verda over. Lewis Carroll blei kjend for Alice i eventyrland, og skreiv også tullevers, noko også Edward Lear gjorde. Robert Louis Stevenson var ein representant for den engelske nyromantikken. Han skreiv eventyrlege bøker lesne både av barn og vaksne, som Dr. Jekyll and Mr. Hyde‎, Kidnapped og Skatten på sjørøverøya (Treasure Island‎).

Samfunn
Dronning Viktoria representerer ikkje berre det verdsomspennande britiske imperiet, men blei også symbolet på ein samfunnstype og eit kultursyn. I daglegtale har «viktoriansk» fått ein negativ klang, brukt om noko sneversynt og hyklersk, særleg seksuelt. Konfliktane i samfunnet blir gjort tydelege i irskfødde Oscar Wilde, ein estetikar, essayist og dramatikar. Hans talent for den kvikke, andfulle replikken og konversasjon prega hans vittige komediar. Som lyrikar og eventyrforfattar var Wilde ein prerafaelitt, som essayist var han personleg og levande. Samstundes kunne han visa ei anna side, som i det mørke bibelske dramaet Salomé (1896), og romanen Portrettet av Dorian Grey (1891), om tilhøvet mellom ungdom, venleik og tid. Wilde sitt eige liv ende i tragedie då han blei dømd og send i fengsel for homofili, og døydde få år seinare. Men også  fengselsopphaldet gav næring til litteratur Balladen om fengselet i Reading (The Ballad of Reading Gaol, 1898).

Bakgrunnsstoff 

 The Victorian Web, det viktorianske nettet
 Victorian Women Writers Project 11. september 2010 hos ., prosjekt for viktorianske kvinneforfattarar
 Victorian Studie sin Bibliography , viktorianske studiar
 Victorian Link sin, viktorianske lenkjar
 Victorian Short Fiction Project 25. juli 2011 hos ., prosjekt for viktoriansk korttekster
 Mostly-Victorian.com, viktoriansk litteratur frå magasin
 Pocket Guide, lommeguide til viktorianske forfattarar og poetar
Engelskspråkleg litteratur