kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Tranøy kommune

For øya i Fitjar, sjå Tranøy i Fitjar

Tranøy kommune (nordsamisk Ránáidsullo suohkan) er ein tidlegare kommune i dåverande Troms fylke. Kommunen låg på den sørlege delen av øya Senja. Kommunen grensa til Torsken kommune i nordvest, til Berg kommune i nord, og til Lenvik kommune i aust. Over sundet i aust låg Dyrøy, mot sør Ibestad kommune og i sørvest Harstad kommune.

Tranøy kommune hadd sine siste grenser frå 1964, då den ytste delen av Senja, Lemmingvær og sørsida av Selfjorden vart overført frå høvesvis Bjarkøy og Torsken, medan områda på fastlandet på sørsida av Solbergfjorden vart overført til Dyrøy og Stormoenområdet sør for kaperelva på Senja til Lenvik.

Administrasjonssenteret i kommunen låg i Vangsvik, ved Solbergfjorden, medan helse- og sosialadministrasjon hadde sete i Stonglandseidet. Kommunen hadde ingen tettstader.

Næringsliv 
Dei viktigaste jordareala i det tidlegare kommuneområdetligg på kambrosilurmark. Dei kalkhaldige bergartane gjev god dyrkingsjord, og jordbruket speler ei viktig rolle i næringslivet i tidlegare Tranøy kommune. Det meste av jordbruksarealet blir brukt til grasproduksjon, i tillegg til dyrking av nokre fôrvekster og poteter. På myrområda i dei austlege delane av kommunen har det vore drive ei betydeleg nydyrking etter 1945. Jordbruk blir i stor grad drive som kombinasjonsnæring, særleg saman med fiske. Avverkinga i skogane er låg. 

Fiske var den viktigaste næringsvegen i kommunen, særleg i dei ytste delane som ligg nær opp til dei store fiskefelta i Vesterålen og Sør-Troms. Berre ein mindre del av fangstane blei bringa i land i kommunen. Av dei yrkesaktive hadde i 2001 39 % arbeid utanfor kommunen, 25 % i Lenvik og 5 % i Tromsø.

Geografi 
Landskapet i Tranøy kommune er prega av relativt høge fjell i grunnfjellsområdet (Svanfjellet 898 moh. på grensa til Berg og Torsken), og eit flatare landskap i dei austlege delane, myrlendt med bjørkeskog. I Tranøy ligg Ånderdalen nasjonalpark, som er 68 km² stor med svært variert natur, mellom anna urskog og kjempefuruer.

Kommunen har hatt forholdsvis stor utflytting sidan andre verdskrig, med eit minkande folketal som resultat.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Tranøy kommune 

 
Kommunar i Troms
Senja
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2019
Ølen

Ølen er ein tidlegare kommune i Sunnhordland. Kommunen vart frå 1. januar 2002 overført frå Hordaland fylke til Rogaland fylke i samsvar med fleirtalet av innbyggjarane sine ynske. Seinare vart Ølen kommune slege saman med den dåverande Vindafjord kommune, som kommunen grensa til over land i sør. Kommunen grensa dessutan til Etne kommune i Hordaland fylke i aust, og over sjøen til Hordalandskommunane Kvinnherad kommune og Stord kommune i nord og Sveio kommune i vest.

Kommunesenteret Ølensjøen var den største tettstaden. Andre tettstadar var Ølensvåg, Vikebygd og Bjoa.

Historie 
Namnet Ølen kjem av norrønt språk Olund eller Ǫlund. Dette kan ha vore det opphavlege namnet på Ølensfjorden. Tilhøyrande innbyggjarnamn er Ølensbu eller Ølsbu. Namnet har samanheng med norrønt ala, næring eller føde, og kan sikta til rikdom på fisk. Namna Ølensjøen og Ølensvåg er laga ut frå namnet ǫlund. Eit namn nytta i dansketida var Aalund (Ålund). Namnet vart nytta til innpå 1800-talet. Ølen vart eigen kommune i 1916, og omfatta då kyrkjesokna Ølen og Bjoa. I 1964 kom til Austre Vikebygd til. Det heradet Vikebygd vart delt mellom kommunane Sveio kommune og Ølen. Før 1916 var Ølen ein del av Fjelberg (Fjeldberg) herad og prestegjeld. Ølen høyrde til dette prestegjeldet fram til 1954, då Ølen vart eige prestegjeld som omfatta sokna Ølen og Bjoa, frå 1964 òg Vikebygd sokn. Soknet er i dag tilsvarande Ølen kommune.

Ølen kommune vart slegen saman med Vindafjord den 1. januar 2006. Namnet på den nye kommunen vart Vindafjord, kommunesenteret vart lokalisert i Ølen sentrum ved Ølensjøen. Nytt felles kommunestyre var det val på i samband med stortingsvalet 2005. Ved kommunesamanslåinga vart òg eit nytt kommunevåpen laga til nye Vindafjord kommune, dette hadde same utforminga som kommunevåpenet til Ølen kommune, men der grønfargen var erstatta med raudt.

Bakgrunnsstoff 
 Kommunefakta (Rogaland) - frå Statistisk sentralbyrå
 "Nye Vindafjord" - informasjon om kommunesamanslåinga 
 NRK Rogaland om Ølen kommune

Litteratur 
 Anders Haugland og Toralf Tvedt: Gardar og ætter i Ølen, bygdebokverk i fire band utgjevne 1986 - 2003.

Haugalandet
Sunnhordland
Tidlegare kommunar i Hordaland
Tidlegare kommunar i Rogaland
Geografi i Vindafjord
Historie i Vindafjord
Norske kommunar skipa i 1916
Norske kommunar nedlagde i 2006
Natur og Ungdom

Natur og Ungdom (NU) er Noregs einaste miljøvernfylking for ungdom. NU er ungdomsfylkinga åt Naturvernforbundet, men er sjølvstendig driven. 
Alle medlemene må vera under 25 år. Organisasjonen er partipolitisk uavhengig.

Natur og Ungdom oppgjev eit medlemstal på om lag 7000. Desse har danna over åtti lokallag i heile landet. Lokallaga har som oppgåve å ta opp miljøsaker der dei bur.

Viktige saker er å kjempa mot menneskeskapte klimaendringar, til dømes ved å få betre busstilbod slik at fleire kan reisa kollektivt og å hindra bygging av gasskraftverk i Noreg. Dei har òg engasjert seg mot boring etter olje i Barentshavet.

Historie 

Natur og Ungdom vart stifta som ungdomsfylkinga til Norges Naturvernforbund den 18. november 1967. Det finst òg ein tilsvarande dansk organisasjon som heiter Natur og Ungdom som blei stifta i 1960.

Det var Norsk Feltbiologisk Ungdomsforening (NFU) og Oslo Katedralskoles Naturvernforeining som gjekk saman om å forma den nye organisasjonen. Bakgrunnen var at begge hadde søkt om å verta ungdomsorganisasjonen til Naturvernforbundet, men laget, som berre ynskte seg éi ungdomsfylking, bad dei om å samarbeida. Samanslåinga av ungdomslaga førte til ein del konfliktar, men òg til at kunnskap om naturen vart kopla saman med ynsket om å verna han.

Byrjinga var tung for Natur og Ungdom, som hadde få medlemer og sleit med styringa. Men etter kvart som miljøproblema vart betre kjende auka medlemstalet og nye lokallag kom til, og Natur og Ungdom vart meir synleg som kamporganisasjon for miljøet.

Natur og Ungdom var i fyrstninga mest opptekne med jordvern og sjølvberging. Vidare engasjerte dei seg sterkt i «Aksjon mot atomkraft», og på grunn av stor folkeleg motstand vart det aldri tillate med atomkraft i Noreg.

Etter kvart skulle organisasjonen verta kjend for fleire aksjonar, både lovlege og ulovlege, mot dei dei meinte var dei største miljøsyndarane. Under ein protest i 1984 mot at verksemda Titania A/S i Sokndal lovleg kunne dumpa 2,2 millionar tonn olje og steinstøv blanda med kjemikalium i Dyngadjupet utanfor Jøssingfjorden vart aksjonistar frå Greenpeace og Natur og Ungdom arresterte for å lenkja seg til lasteanlegget på fabrikken for å stansa transporten av malmen. Dette var fyrste gong medlemer av Natur og Ungdom fekk bøter for sivil ulydnad. I 1990 fekk Titania pålegg om å leggja avfallet sitt på land, slik miljøvernarane hadde kravt.

Mot slutten av 80-talet voks miljøengasjementet blant folk, særleg ungdom, og Natur og Ungdom fekk mange fleire medlemer og auka aktivitet.

Organisasjonen tok eit klart standpunkt mot norsk medlemskap i EU, og fann fram mange miljøverngrunnar for dette.

Natur og Ungdom har utført mange direkte aksjonar opp gjennom åra, men dei har òg utforska og laga meldingar om miljøproblem. Laget samarbeider gjerne med andre organisasjonar, til dømes Kollektivkampanjen i 1997, som dei utførte saman med fagforeiningane til bussjåførane.

Organisasjonen gjev ut bladet Putsj, som er framhaldet av Skog og Mark og Natur og Samfunn.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Miljøvernorganisasjonar
Norske ungdomslag
Skipingar i 1967
Fjerde Internasjonalen

Den Fjerde Internasjonalen blei danna på intitiativ frå og under leiing av Lev Trotskij i 1938. Trotskij levde i eksil etter å ha blitt landsforvist frå Sovjetunionen i 1929 av Josef Stalin. Trotskij og tilhengarane hans, som blei kalla "trotskistar", meinte dei var dei ekte kommunistane, mens stalinismen betydde ein byråkratisk kontrarevolusjon som tok frå arbeidarklassen makta i sovjetstaten. Etter at "trotskistane" blei sterkt forfølgde i Sovjetunionen og det blei uråd å hevde slike synspunkt i dei stalinistiske kommunistpartia, meinte Trotskij i 1938 tida var inne til å danne ein ny internasjonale i opposisjon til den staliniserte Tredje Internasjonalen. 

Slik oppstod den Fjerde Internasjonalen, som framleis, etter fleire kløyvingar, finst under namnet United Secretariat of the Fourth International (USFI), men også blir kalla berre FI. Den Fjerde Internasjonalen blei aldri noka stor rørsle internasjonalt, men ulike «trotskistiske» grupper innanfor eller utanfor FI har spelt ei viss politisk rolle i somme land, ofte som delar av breie sosialistiske alliansar eller innanfor sosialistiske masseparti.

Kjelder

Internasjonale politiske parti
Skipingar i 1938
Hemnes kommune

For tettstaden Hemnes i Akershus, sjå Hemnes i Aurskog-Høland.
Hemnes (umesamisk: Heäjmmanássja)  er ein kommune i Nordland fylke. Administrasjonssenteret er Korgen. Andre tettstader og grender i Hemnes er Bjerka, Hemnesberget, Bleikvasslia og Finneidfjord. Nord for Hemnes ligg Rana kommune, i sør Hattfjelldal kommune og i vest Vefsn kommune.

Tettstader i kommunen 
 Bjerka
 Finneidfjord 
 Hemnesberget  
 Korgen
 Bleikvassli

Bakgrunnsstoff 
 Hemnes kommune sine heimesider

Kommunar i Nordland
 
Helgeland
Herøy kommune i Nordland

Herøy kommune er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke. Dei største øyane i kommunen er Nord-Herøy, Sør-Herøy, Tenna, Indre og Ytre Øksningan, Staulen og Seløya. Kommunen ligg mot havet i alle retningar og har ingen landegrenser, men ligg i nordaust mot Dønna, i søraust mot Alstahaug og i sørvest mot Vega. Kommunen har ferjesamband til Sandnessjøen og bru til Dønna.

Ein person frå Herøy vert kalla ein herøyfjerding.

Næringsliv 
Hovudnæringa i kommunen er fiskeoppdrett og foredlingsverksemd tknytt til denne. Andre viktige næringar er landbruk, fiske, transport, verkstadindustri og tjenesteytande næringar som reiseliv, handel og samferdsel.

Herøy i gammal tid 
Herøy kyrkje vart bygd i stein på slutten av 1100-talet.  Mot slutten av mellomalderen var Helgeland futedømme delt i to sokn eller halvfylke; Herøy i sør og Rødøy i nord.  Grensa mellom halvfylka kan ha gått over Dønna og austover slik at Dønnes og Nesna høyrde til Rødøy og Dønnmannen og Leirfjorden høyrde til Herøy halvfylke.

På 1800-talet omfatta Herøy kommune også sørdelen av Dønna, slik at Nordvik sokn høyrde til Herøy.

Kjende herøyfjerdinger
Petter Dass (~1646-1707), prest og diktar. Nøyaktig fødestad usikkert, han kan elles vere fødd på Tjøtta eller i Åkvik på Dønna.
Hans Inge Fagervik (1952- ), musikar
Alf Knutsen , skaparen av fjernsynsserien om redningsskøyta "Elias"

Bakgrunnsstoff 
 Herøyfjerdingen
 Uoffisiell Herøy-portal 
 Kultur i Herøy på kart frå Kulturnett.no
 Offisielle sider for Herøy kommune
 turliv.no - informasjon og bilete frå «kongekaia» ved Herøy bygdesamling

Helgeland
 
Kommunar i Nordland
Språk

Språk er eit (av fleire) teiknsystem som blir brukt til kommunikasjon. Det viktigaste kjenneteiknet på språk som system er at det er bygd opp av ei avgrensa (finitt) mengde einingar utan tyding som i sin tur kan setjast saman til ei ikkje-avgrensa (infinitt) mengde einingar med tyding. Dei tydingslause einingane tilsvarar språklydane (konsonantar og vokalar), og desse blir sette saman til ord og bøyingseiningar med tyding.
Etter denne definisjonen er det, så vidt ein veit, berre menneska som har språk. Alle mentalt friske menneske har språk, og det primære uttrykket for språk er talespråk, men også døves teiknspråk er kjenneteikna av to nivå på same måte som menneskeleg talt språk. Ein kjenner derimot ikkje til kommunikasjonssystem hjå dyr som er kjenneteikna ved at ei avgrensa mengde tydingslause einingar kan setjast saman til ei uendeleg mengde tydingsberande einingar. Dyr kommuniserer difor ved hjelp av ikkje-språkleg kommunikasjon. Såkalla kroppsspråk, dvs. rørsler med kroppsdelar for medvite eller ikkje-medvite å uttrykka meining, har ikkje dei viktigaste kjenneteikna på språk, men er likevel kommunikative. 

Alfabetiske og stavingsbaserte skriftspråk avspeglar menneskeleg talt språk og er bygde over same lest som dei. Bokstavane ber ikkje meining i seg sjølve og tilsvarar språklydane i talespråk. Bokstavane blir på same måte som språklydar sette saman til ord og bøyingseiningar med tyding. Symbolske skriftspråk har derimot ikkje den same todelinga som talespråk og alfabetiske skriftspråk - der vil kvart symbol i større grad direkte svara til bestemte ord.

Ulike språk 

Det er vanskeleg å seia kor mange ulike språk ein snakkar i verda, ettersom grensene mellom dei er svært vage. Alle språk har geografiske variasjonar, desse blir kalla dialektar. Men av og til er desse dialektane uforståelege for andre som snakkar språket. Kva som er eitt språk blir ofte definert historisk og politisk, eller som språkforskaren Max Weinreich sa: «Eit språk er ein dialekt med ein hær og ein marine.»

Språk endrar seg stadig, og dette forklarar kvifor det er så mykje variasjon mellom dei. Mange språk har visse trekk til felles fordi dei stammar frå eit urspråk. Mange språkforskarar trur at alle språk i verda opphavleg kjem frå det same urspråket, men det er svært vanskeleg å prova. Dersom ein kan seia sikkert at nokre språk har likt opphav, seier ein at dei høyrer til ein språkfamilie. Språk utan slike familiar vert kalla isolerte språk.

Bakgrunnsstoff 

 
Lingvistikk
Kommunikasjon
Humaniora
Egilssoga

Egilssoga eller Egils saga er ei islandsk ættesoge, eller ei islendingesoge. Andre namn på soga er «Egils saga Skalla-Grímssonar» og «Egla». Hovudpersonen i Egilssoga er hovdingen og skalden Egil Skallagrimson, som levde på 900-talet. Egilssoga fylgjer Egil gjennom livet. I tillegg møter ein ei heil rekke med personar som anten er i slekt med Egil eller som han møter i strid eller venskap. Kring 400 personar er omtala i Egilssoga. Mange av desse er med av di det er viktig kven folk slektar på, eller er i ætt med. 

Snorre Sturlason skal om lag år 1230 ha skrive ned Egilssoga. Egilssoga er rekna som ei av dei beste sogene, og er òg ei av dei lengste. Men om ein skal legga dagens moral til grunn hadde Egil Skallagrimsson eit lite vinnande vesen; han drap folk i tylftevis, reiv ut det eine auga på ein han ikkje lika, drakk seg så full i eit gjestebod at han spydde i andletet på verten, osb. Den islandske skalden Haldor Laxness hadde så lite sympati for han at han i Egil Skallagrimson og fjernsynet  skreiv at han vona at Egilssoga er «løgn frå ende til annan».

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Eldar Heide (2014). “Møte i døra. Tyranni, rett og sjølvbedrag i Egilssoga – og tvitydige situasjonar i islendingsogene”. Gripla. s. 7–40.
 
 Egils saga Skalla-Grímssonar på norrønt, svensk og dansk hjå heimskringla.no
 Egilssoga med islandsk, norrøn og engelsk tekst i The Icelandic Saga Database.
 Egilssoga på engelsk.

Norrøn tid
Islendingesoger
Njålssoga

Njålssoga, er ei islandsk ættesoge, eller ei islendingesoge. På islandsk heiter ho Njáls saga, Brennu-Njáls saga ('Brende Njáls soge') eller berre Njála. 

Soga skildrar ein feide mellom to familiar som går over femti år. Hendingane i soga skal ha gått føre seg mellom 930 og 1020, og dekker dermed tida då Island gjekk over til kristendommen i år 1000. Slaget ved Clontarf utanfor Dublin i 1014 blir skildra i soga.

Hovudpersonen i Njáls saga er Njál Torgeirsson. Islandske namn på Njál er Njáll Þorgeirsson, Brennu-Njáll og Njáll á Bergþórshvoli. Soga skildrar mellom anna den djupe vennskapen mellom Njál og Gunnar frå Lidarende, som dei held fast på trass i at konene deira ligg i blodig strid med kvarandre. Nokre tema i soga er ære, hemn og tilgjeving.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Njáls saga» frå , og «Njáls saga» frå  den 9. november 2005.

Bakgrunnsstoff 

 Njålssoga omsett av Aslak Liestøl og Jan Ragnar Hagland (1996)
 Njålssoga omsett av Aslak Liestøl (4. utg 1965)
 Njåla omsett av Olav Aasmundstad og Knut Liestøl (1928)
 Njaala, elder Soga um Njaal Torgeirson og sønerne hans omsett til landsmål av Olav Aasmundstad (1896), Nasjonalbiblioteket
 Brennu-Njáls saga på modernisert islandsk
 Sögusetrið Nettstad på islandsk og engelsk knytt til Njålssoga.
 «Njáls saga» av Bjarni Guðnason i Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder (1967)

Norrøn tid
Islendingesoger
George W. Bush

George Walker Bush () var presidenten i USA frå 2001 til 2009. Han var tidlegare guvernør i Texas, og er son av tidlegare president George Bush. 

Bush vart fødd i Connecticut, men voks opp i Texas. Han vart etter eit særs jamt val utpeika som president i 2001. Høgsterett i Sambandsstatane avgjorde at røystene i nokre valkrinsar i Florida ikkje skulle teljast om. George Bush var den andre USA-amerikanske presidenten gjennom tidene som var son av ein tidlegare president.

Som president har han mellom anna stått i spissen for USA sin  invasjon av Afghanistan, støtta av NATO. Taliban-regimet vart skifta ut. Det vert arbeidd med å innføra eit demokratisk styresett.

Bush sette òg i gang ein invasjon av Irak for å fjerna Saddam Hussein. Invasjonen og okkupasjonen av Irak er mykje omstridd folkerettsleg og politisk.

I den folkelege opinionen i Europa vart George W. Bush rekna for å vera mellom dei minst populære presidentar USA hadde hatt. Han hadde trass i dette stor oppslutnad i USA i periodar, og han vann over utfordraren John Kerry i det amerikanske presidentvalet i 2004. Det var spesielt i sørstatane (som Alabama og Georgia), fjellstatane (som Idaho og Wyoming) og slettestatane (som Nebraska og Kansas) at Bush vann. I nordaust, der det demokratiske partiet tradisjonelt står sterkt, vann ikkje Bush ein einaste stat i 2004. Utover i den andre presidentperioden hans vart han mindre og mindre populær, også blant innbyggjarane i USA.

George W. Bush har gjeve namn til den såkalla Bush-doktrinen i amerikansk utanriks- og tryggingspolitikk.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 :en:George W. Bush

Folk frå Texas
Folk frå Connecticut
USA-amerikanske presidentar
USA-amerikanske politikarar
Guvernørar i Texas
Folk som har opna OL
Folk som har opna Dei paralympiske leikane
Krigen mot terrorisme
Frosta kommune

Frosta er ein kommune i Trøndelag fylke. Han ligg på halvøya som stikk ut i Trondheimsfjorden, mellom Åsenfjorden og hovudfjorden, og grensar i aust til Levanger kommune. Tautra er ei øy som høyrer til Frosta kommune og ligg i Trondheimsfjorden mellom kommunesenteret Frosta og Leksvik. Hovudnæringa i kommunen er jordbruk.

To vegar fører til Frosta, fylkesveg 753 går frå europaveg 6 i Åsen i Levanger til Mostad på Frosta. Denne vegen går gjennom Frostaporten, ein tunell som er 287 meter lang. Den andre vegen er fylkesveg 6818 som går frå Skogn over Ekne og til Juberg på Frosta.

Historie 
 Frostating det eldste lagtinget i Noreg.
 Logtun kyrkje ei steinkyrkje frå 1100-talet ligg i nærleiken av tinghaugen.
 På Tautra låg eit cisterciensarkloster, Tautra kloster, som vart skipa i 1207 og avvikla rundt 1536 da reformasjonen kom.
 I 1999 vart eit nytt kloster av same orden for nonner opna.
 Dronning Sonja la ned grunnsteinen for eit heilt nytt kloster 8. mai 2003 og som vart teke i bruk 11. juli 2006.
 Kommunevåpenet viser kong Magnus Lagabøter med eit liljesepter i venstre handa når han gir den nye Frostatingslova til lagmannen på Frostatinget i 1274.
 Vikinghamna på Fånestangen frå år 1000, eller litt seinare vart funnen i 2003.

Politikk 

 Kommunestyrevalet 2019

Nøkkeltal 
 Areal: 75 km².
 Jordbruksareal: 23 km².
 Produktiv skog: 31 km².
 Folketal: 2458 (1. oktober 2006)
 Høgste punkt: Storheia, 368 moh.
 Største vatten: Hovdalsvattnet 3 km².

Innbyggjarar fordelt på næringar. (1980) 
 Jordbruk, skogbruk og fiske: 45 %
 Industri: 9 %
 Bygg- og anleggsverksemd: 7 %
 Handelsverksemd: 9 %
 Samferdsle: 6 %
 Andre tjenesteytande verksemd: 24 %

Kjende frostingar 
 Vidar Riseth, profesjonell fotballspelar.
 Karin Pettersen, handballspelar.
 Kristin Jensen, musikar.

Bakgrunnsstoff 
 Frostaporten
 Frosta sine heimesider
 Tautra Mariakloster
 Lokalavisa Frostingen
 Vikingehamna på Fånestangen

 
Kommunar i Trøndelag
Innherad
Norske kommunar skipa i 1838
Jørgen Rostrup

Jørgen Rostrup () er ein norsk orienteringsløpar. Han vart verdsmeister i Skottland i 1999 og to år etter då tevlinga vart halden i Finland.

Norske orienteringsløparar
Verdsmeistrar i orientering
Folk frå Arendal
Marcel Dupré

Marcel Dupré () var ein fransk organist og komponist.

Bakgrunn
Dupré vart fødd i Rouen. Faren Albert Dupré var organist, og sonen viste tidleg store musikalske evner. I 1904 byrja Dupré på Paris-konservatoriet, der han lærte hjå Alexandre Guilmant, Louis Vierne og Charles-Marie Widor. Dupré vann Roma-prisen (Grand Prix de Rome) i 1914 for kantata Psyché. I 1926 vart han professor i orgelspel ved Paris-konservatoriet, og i 1934 tok han over jobben som hovudorganist i St. Sulpice etter Widor.

Dupré var den fyrste til å spela alle Johann Sebastian Bach sine orgelverk for ålmenta. Han var vidkjend som improvisator, og hadde stor lukke med turnéar i Europa og USA. Av Dupré sine elevar kan nemnast Jehan Alain, Virgil Fox, Jean Langlais, Olivier Messiaen, Michael Murray og Michael Schneider.

Bakgrunnsstoff

L'Association des Amis de l'Art de Marcel Dupré

Franske komponistar
Franske organistar
Moderne komponistar
Hjørring

Hjørring er ein by og tidlegare kjøpstad i Vendsyssel i Hjørring kommune, Region Nordjylland i Danmark. Flatevidda er 311,4 km², og folkemengda var 24 982 i 2013.

Hjørring er ein gammal amtsby, og har difor gode utdanningstilbod og eit stort sjukehus. Byen er kjend internasjonalt for å husa ei av verdas største fotballturneringar, Dana Cup.

Historie 
Hjørring er ein av dei eldste byane i Danmark, og feira 750-årsjubileum i 1993. Namnet Hjørring kjem av norrønt hjórr (sverd) og har òg den typiske ing-endinga for gamle danske byar. 

I mellomalderen var Hjørring ein nokså stor by, noko som dei tre gamle kyrkjene hans viser. Fleire brannar på 1600-talet og i 1819 har likevel ført til at han ikkje har igjen mange gamle hus.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Hjørring» frå ,  den 8. november 2005.

Bakgrunnsstoff 

 

Byar i Region Nordjylland
Hjørring kommune
Internett

Internett er eit verdsomfattande ope datanett basert på protokollane TCP/IP. Datamaskinar, smarttelefonar og andre digitale einingar kan kopla seg til dette nettet. I 2021 hadde litt over 50 prosent av folka i verda tilgang til Internett. I Noreg har kring 90 prosent av innbyggjarane slik tilgang.

Internett har røter i forsking frå 1960- og 1970-tala ved DARPA, ei avdeling av det amerikanske forvarsdepartementet, som førte til etableringa av datanettet ARPANET. I byrjinga batt ARPANET saman regionale akademiske og militære datanett i USA, men snart vart fleire andre datanett kopla til. Det var tilkoplinga av kommersielle nettverk innan det tidlege 1990-talet og framkoma av verdsveven som markerte overgangen til det moderne Internett. Sidan har fleire og fleire maskiner vorte kopla til Internett, og med kommersialiseringa av Internett, påverkar det så å seie alle delar av moderne liv.

Internett har forma om eller erstatta mange tradisjonelle kommunikasjonsmedium, som telefon, fjernsyn, post og aviser, gjennom tenester som verdsveven, e-post, IP-telefoni og strøyming. Netthandel har vakse raskt, og nettbutikkar som berre sel varer via Internett har utvikla seg.

Internett er eit nettverk av datanett. Det finst inga sentral styring av teknologi eller retningsliner for tilgjenge og bruk av Internett. Kvart datanett innafor Internett vel sine eigne reglar. Forvaltinga av dei to sentrale mengdene med namn, IP-adresser og domenenamn, vert samordna av den ålmennyttige Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN), og Internet Engineering Task Force (IETF) har ansvaret for dei underliggande tekniske normene.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Internet» frå ,  den 1. september 2023.  

 
Informasjonsteknologi
Nettbasert kommunikasjon