kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Rangitoto

Rangitoto (engelsk Rangitoto Island) er ei vulkansk øy i Haurakigolfen ved Auckland på New Zealand. Øya er eit kjent landemerke i Auckland, der den karakteristiske symmetriske 260 m høge toppen er synleg frå store delar av byen. Dette er den yngste og største av dei om lag 48 vulkanane som utgjer vulkanfeltet ved Auckland (The Auckland Volcanic Field). Øya vart danna etter ein serie vulkanutbrot som tok slutt for omkring 500 år sidan. Ein ventar ikkje nye utbrot her, sjølv om nye utbrot kan koma andre stader i vulkanfeltet. Toppen har eit imponerande sentralt krater.

På maori tyder «Rangi» 'himmel', og «toto» 'blod', dette kan tyda på at øya fekk namnet sitt av maoriar som var vitne til utbrotet. Det fulle maorinamnet til Rangitoto er Nga Rangi-i-totongia-a Tama-te-kapua ('Dagane medan Tama-te-kapua blødde'). Tama-te-kapua var etter segna kaptein på arawakanoen som førte ein av maoristammane fram til New Zealand, og han vart stygt skada i kamp på øya. 

Det er ferjeturar kvar dag til øya frå Auckland, men der er ikkje høve til overnatting på Rangitoto. Ein dagstur gir likevel rikeleg høve til å gå fram og attende til toppen der det er fin utsikt over byen og Waitematahamna. Eit alternativ til fottur er å ta eit «traktortog» frå ferja og opp under toppen. Då vert det berre eit kort stykke å gå til topps.

Busetnad 
Fram til utpå 1970-talet var det tett med hytter langs stranda på øya. Dei fleste av desse er rivne, ettersom det var tvilsomt om det var lovleg å byggja ute på øya heilt frå bygginga starta på 1920- og 1930-talet. Dessutan er Rangitoto no eit naturreservat. Nokre få hytter står likevel att, for å gje eit inntrykk av korleis øya kunne vera den gongen ho hyste fleire hundre menneske. Der er òg att ein del leivningar frå den andre verdskrigen på øya. Desse var ein del av forsvarsverka til hamna.

Plante- og dyreliv 
Der er ingen elver eller bekkar på Rangitoto, så plante- og dyrelivet er avhengig av nedbør for å klara seg. Øya er likevel for ein stor del kledd av tre og meir uvanlege plantar som t.d. bregner (Trichomanes reniforme). Der er ein større skog av naturleg frødd pōhutukawa (Metrosideros excelsa) og ratatre (Metrosideros robusta). Innførte pungrevar (revekusu eller Trichosurus vulpecula, på New Zealand kalla possum) og wallabyar (ein liten kenguruart) vart fjerna seint på 1900-talet.

På somme delar av øya ligg område med lett, svart lavastein enno oppe i dagen, ettersom dei ikkje er blitt dekte av vegetasjon. 

Over ei landbru er Rangitoto knytt til den mykje eldre, ikkje-vulkanske øya Motutapu, der det er mogeleg å sjå arkeologiske restar etter maoribustader som vart øydelagde ved utbrotet til Rangitoto.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rangitoto Island» frå ,  den 26. juni 2006.

Bakgrunnsstoff 

 Informasjon frå ferjeselskapet
 Informasjon om vulkanfeltet ved Auckland 
 Litt om danninga av Rangitoto Island 
 Rangitoto Island Historic Conservation Trust

Auckland
Øyar på New Zealand
Vulkanar på New Zealand
Breivikbotn

Breivikbotn (nordsamisk Goahtečorru) er administrasjonssenteret i Hasvik kommune, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, på 70. breiddegrad nord. Tettstaden har  og ligg vest på Sørøya, ved Breivikfjorden som er ein del av Lopphavet. Frå Breivikbotn går Riksveg 882 sørover til tettstaden Hasvik, og derifrå er det ferjesamband til Øksfjord i Loppa kommune. Mellom Breivikbotn og Sørvær lenger nordvest på øya går det fylkesveg.

Det er barnehage og barneskule på staden og Honningsvåg fiskarfagskole og videregående skole har filial i Breivikbotn. 

Breivikbotn er eit fiskevær som ligg vêrhardt til utan noko naturleg ly frå Lopphavet, og det er bygd ein kraftig molo til å verne hamna. På seinvinteren og våren vert det såkalla «Breivikfisket» drive i Breivikfjorden, og då kjem det båtar frå fjern og nær til området. Breivikfjorden vert kalla «Lille Lofoten» på grunn av det rike fisket.

Kjelder 

 Hasvik kommune, informasjon om Breivikbotn 
 Kart frå SSB over tettstadgrenser i Finnmark.

Fiskevær i Troms og Finnmark
Geografi i Hasvik
Kommunesenter i Troms og Finnmark
Tettstader i Troms og Finnmark
Sørvær

Sørvær er eit fiskevær i Hasvik kommune i Troms og Finnmark. Staden ligg nordvest på Sørøya. Det går fylkesveg frå Sørvær til Breivikbotn. 

Sørvær vart bygd opp på tre nakne holmar. Det har ikkje vore tilhøve for dei som bur der å drive med jordbruk attåt fiske, og dette har gjort Sørvær heilt avhengig av fisket. 

Då den tyske militærmakta måtte trekkje seg ut av Finnmark i 1944, svidde dei av heile Sørvær. I oppattbygginga etter krigen var hjelp frå Hamar svært viktig.

Det er barnehage og barneskule på staden.

Kjelder 
 Om Sørvær på nettstaden til Hasvik kommune. 

Fiskevær i Troms og Finnmark
Geografi i Hasvik
Storslett

Storslett (nordsamisk Ráissa, kvensk Hansinkenttä) er ein tettstad og administrasjonssenteret i Nordreisa kommune i Troms og Finnmark. Han hadde . Staden ligg ved Reisafjorden ved utløpet av Reisaelva, om lag 5 km søraustom Sørkjosen. Det meste av folkesetnaden bur aust for elva. E6 går gjennom tettstaden. 

Nordreisa kyrkje frå 1856 ligg på Storslett, det same gjer Haltibygget frå 2015.
På staden finn ein òg Nord-Troms videregående skole, skolestad Nordreisa og Sonjatun helsesenter.

Kjelder 

 Kart frå SSB over tettstadgrenser i Troms.

Busetnader i Nordreisa
Tettstader i Troms og Finnmark
Kommunesenter i Troms og Finnmark
Furuflaten

Furuflaten (kvensk Vuosvankka, nordsamisk: Vuošvággi) er ein tettstad med  i Lyngen kommune i Troms. Staden ligg på vestsida av Lyngenfjorden, om lag 17 km sørom Lyngseidet. Riksveg 868 går gjennom bygda.

Furuflaten IL er heimehøyrande her og det er ljosløype og kunstgrasbane for fotball på staden.

Kjelder 
 Kart frå SSB over tettstadgrenser i Troms.

Fotnotar 

Lyngen kommune
Tettstader i Troms og Finnmark
Stoplesteinane

Stoplesteinane (eller stoplesteinan) er ei steinsetting i Eigersund kommune. Stoplesteinane er 16 reiste steinar. Diameteren er kring 21 meter, og nokre av steinblokkene er opp til 1,20 meter høge. Namnet kjem truleg frå ordet stopla, som kan tyda oppstabling eller opplegging. Den gamle ferdselsvegen "St. Olafs veg" mellom Egersund og Sokndal går forbi Stoplesteinane. Vegen kan sjåast som ei grøn stripe i landskapet like ved fornminnet. Nyleg er det òg sett opp eit informasjonsskilt 10-20 meter søraust nedanfor steinsirkelen med støtte frå EUs regionale utviklingsfond, INTERREG IIC-programmet for Nordsjøen.

Opphav og teoriar 
Det er ukjend korleis og kvifor steinsirkelen har verte sett opp. I fylgje muntleg tradisjon er steinsirkelen ein gammal tingstad frå vikingtida og skriv seg frå perioden 800 - 1000 e.Kr. Ein teori arkeologar går ut frå, er at det dreier seg om eit gravminne. Tilsvarande steinsettinger finst fleire andre stader i Noreg og Nord-Europa. Nokre av dei er utgravne, og ein har funne at dei er gravar frå slutten av bronsealderen og fram til slutten av eldre jernalder, mellom 500 f.Kr. - 600 e.Kr. Om dette òg er tilfelle for Stoplesteinan veit ein ikkje sikkert, men det er heller ikkje utenkeleg at eit gravminne frå eldre del av jernalderen òg kan ha vorte brukt som tingstad i vikingtida. Ei utgraving på 1930-talet fann at bakken i midtdelen av sirkelen er steinlagt. Spor av forbrent materiale vart òg funne, noko som forsterkar den siste teorien om gravstad, men nokre fleire spor som peiker i den retninga har så langt ikkje vorte funne. Snorre seier i si «Heimskringla» at «Hin fyrsta öld er kölluð brunaöld; þá skyldi brenna alla dauða menn ok reisa eptir bautasteina.» («Den fyrste tida kallar dei brennalderen; då skulle ein brenne alle daude menn og reise bautasteinar etter dei»). Dette peiker igjen mot den siste teorien.

Andre førekomstar 
I Sverige finst ein del liknande sirklar som der vert kalla «domarringar». Dei har ofte eit odde tal på steinar, vanleg er 7, 9 og 11. Ofte har dei òg ein større stein som står i aust, og dei fleste er gravstader frå yngre jernalder. I Sverige finst òg steinringar som har form som skip, t.d. «Ales stenar». Dei skipforma steinringane har ein teoriar om at skal ha vorte brukt som ein slags kalender med same funksjonsmåte som eit solur.

Sjå òg 
 Domarring
 Steinsetting

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kulturminne i Eigersund
Arkeologiske funn i Noreg
Arkeologiske stader i Noreg
Husøy i Senja

Husøy er ein tettstad med  i Senja kommune i Troms og Finnmark. Staden ligg på den vesle Husøya i Øyfjorden nord på Senja. Det er molo over Husøysundet til Senja, og fylkesveg derfrå til Riksveg 861.

Husa ligg tett på Husøy. Ein av grunnane for å leggje busetjinga der var å unngå rasfåre samstundes med at det gjev kort veg til fiskefelta. På 1950-talet flytte mange frå det vêrutsette Øyfjordvær, som ligg litt lenger ute på andre sida av Øyfjorden, til Husøy. Vêret tek hardt på Husøy òg, og ein del av hustaka er bardunerte for at vinden ikkje skal få rive dei av.

Kjelder 

 Kart frå SSB over tettstadgrenser i Troms.
 Om Husøy og Senja på nettsidene til NRK Norgesglasset.

Bakgrunnsstoff

Fiskevær i Troms og Finnmark
Busetnader i Senja
Senja
Tettstader i Troms og Finnmark
2100-talet

< 2100-talet viser til det neste hundreåret etter den gregorianske kalenderen, som varer frå 2100 til 2199.

Atronomiske hendingar 
 To venuspassasjar vil oppstå, i 2117 og 2125.

 16. juli 2186 vil ei solformørking på 7 minutt og 29 sekund, nær tidsgrensa for kva som er teoretisk mogleg og truleg den lengstvarande i 10 000-årsperioden frå 4000-talet f.Kr. til 6000-talet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «22nd century» frå , og «22. århundre» frå  den 5. juli 2009.  

 
Hundreår
Landemerke

Landemerke var opphavleg ei nemning om eit punkt på land som ein kunne styra etter når ein var ute på sjøen. I dag blir omgrepet òg mykje brukt om iaugefallande bygningar og landformasjonar som ein kan sjå langvegs frå, også når ein er på land. Døme på slike landemerke er Eiffeltårnet i Paris og Fridomsgudinna i New York.

Navigasjon
Geografi
Landnåm

Landnåm (frå norrønt landnám, kan omsetjast til 'landkjenning' eller 'å ta land') er ei nemning på at nytt land vert busett, og teke i bruk til landbruk. Ordleddet -nåm er det same som i annamme, det vil seia å tileigna seg. Uttrykket vert nytta innan historiefaget om busetting i eldre tid, og særleg norrøn tid. I nyare tid vert ordet bureising nytta. Uttrykket «indre landnåm» er ei nemning på aukande busetting innover i landet, medan «ytre landnåm» er busetting på område ein måtte reisa til over havet. 

I norrøn historie vert det tala om landnåm på Island, Færøyane, Orknøyane, Grønland og Vinland/Newfoundland. Landnámabók er den av islendingesogene som fortel historia om dei første slektene som busette Island. Ein person som stod i spissen for landnåm vert gjerne kalla landnåmsmann (landnámsmaður). 
Nemninga «landnåm» vert bruka om fast busetting frå Noreg eller av norskætta personar. Såleis tek nemninga ikkje omsyn til busetting av andre folkeslag. Til dømes budde det eskimoar på Grønland og indianarar i Vinland.

Kjelder

Norrøn tid
Landbruk
Primatar

Primatar, eller 'herredyr', er ei pattedyrorden som kan delast inn i tre underordenar; halvapar, apar og menneskeapar. Dei er utbreidd over heile kloten, men om ein ser bort frå arten menneske lever dei stort sett i tropiske og/eller subtropiske strok. Anatomisk sett er det viktigaste fellestrekket gripehendene med motsette tomlar og stortær.

Inndeling 
 Halvapar (Strepsirhini)
 Loriar og galagoar (Lorisiformes)
 Loriar (Lorisidae)
 Galagoar (Galagidae)
 Lemurar (Lemuriformes)
 Spøkelsesapar (Tarsius)
 Apar (Haplorhini)
 Ekte apar eller antropoidar (Anthropoidea)
 Vest- eller breinaseapar (Platyrrhini eller Ceboidea)
 Østapar (Catarrhini)
 Dyre- eller smalnaseapar (Cercopithecidae)
 Bladapar (Colobinae)
 Cercopithecinae (m.a. bavianar og marekattar) 
 Menneskeapar (Hominoidea)
 Gibbonar (Hylobatidae)
 Menneskeapar (Pongidae)
 Menneske (Hominidae)

Bakgrunnsstoff 
 

 
Pattedyr
Bygdøy

Bygdøy (offisielt namn var Ladegaardsøen fram til 1877) er ei halvøy i den vestlege delen av Oslo, mellom Bestumkilen og Frognerkilen, og inkluderer òg øyane Killingen i vest og Store og Lille Herbern i sør. Sjølve halvøya er rundt 3,6 km2 stor og hadde i 2010 ca.  innbyggjarar.

Bygdøy er i hovudsak eit bustadområde. Det er òg store område nytta til landbruk, i tillegg til skog og park. Bygdøy er kjend for sin rike flora. Halvøya høyrde til Aker kommune før kommunesamanslåinga. Bygdøy har frå 1800-talet vore eit populært område for friluftsliv og utferder, særleg om sommaren, på grunn av gode høve til turgåing og bading.

Fram til kring 1800 var Bygdøy ei øy, men landheving og utfyllingar har gjort øya landfast. Øya var i mellomalderen klostergods under Cisterciensarane på Hovedøya, men vart lagd inn under kongen som krongods ved reformasjonen. Cisterciensarane hadde drive aktiv landbruksutvikling på Bygdøy, med til dømes fiskeoppdrett. Garden Bygdøy vart ladegård, eller avlsgard, forsyningsgard for Akershus festning. Dette var opphavet til det eldre namnet på halvøya. Kongen nytta den rike naturen på Bygdøy som jaktområde, og kong Kristian IV av Danmark-Noreg sette opp eit lite jaktslott her. Det vart byrjinga til dagens kongsgard. Hovudbygget på kongsgarden vart bygd i 1733 som sommarresidens for statthaldar Christian Rantzau. Kong Kristian Fredrik budde her sommaren 1814 etter at han hadde måtta seie frå seg den norske trona. Kongane Haakon VII og Olav V nytta huset som sommarbustad.

Frå 1775 vart det bygsla vekk ein del tomteområde, men kong Karl Johan kjøpte fleire av dei attende i 1837. Han var oppteken av området og sysla med planar om eit samanhengjande parkområde frå Slottet til Bygdøy. Kong Oscar I bygde lystslottet Oscarshall i 1847-1852. Kong Oscar II bygde Kongevillaene ytst i Kongeskogen mot Huk og nytta sjølv Villa Victoria som sommarbustad. På Kongsgården bygde han frå 1881 det første friluftsmuseet i verda. Museet skulle gje eit oversyn over norsk byggverkshistorie ved hjelp av 8-10 bygg flytta til område. Berre fem hus vart ferdig flytta, med Gol stavkyrkje som midtpunkt. Samlinga vart i 1907 innlemma i Norsk Folkemuseum.

Stortinget innløyste Karl Johan sine eigedomar i 1862–1863 og stilte kongsgarden til disposisjon for den regjerande kongen med familie. Resten av området vart offentleg friområde. Ytre del med gamle landstader vart seinare regulert til ope villaområde.

På Bygdøy ligg Bygdøy Kongsgård og Oscarshall Slott.

Museer
Museene er mellom anna Vikingtidsmuseet,Vikingskipshuset, Kon-Tiki Museet med sivbåten Ra, polarskipa «Fram» og «Gjøa», Sjøfartsmuseet og Norsk Folkemuseum. Frå 2004 vart kongsgarden forvalta av folkemuseet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Søndre Bergenhus amt

Søndre Bergenhus amt var eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 var det eit fylke, Hordaland fylke. Bergenhus amt vart i 1763 delt opp i Nordre Bergenhus Amt (seinare Sogn og Fjordane fylke) og Søndre Bergenhus Amt. Desse vart slegne saman til Vestland Fylke frå 1. januar 2020

Amtmenn 
 1815–1825 Wilhelm Frimann Koren Christie
 1825–1827 Christian Magnus Falsen
 1829–1834 Georg Jacob Bull
 1834–1852 Edvard Hagerup
 1852–1859 Jens Schydtz
 1859–1875 Paul Meyer Smit
 1875–1884 Nicolai Ditlev Ammon Ræder
 1884–1907 Justin Gottfried Andreas Hoffmann

Sjå òg 
 Bergenhus - om ulike ting med namnet Bergenhus

Kjelder 
Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no

Amt i Noreg
Hordaland fylke
Sven Moren

Sven Moren () var ein norsk forfattar frå Trysil. Han vart far til Halldis Moren Vesaas.
Litteraturhistorisk høyrer Sven Moren heime mellom skildrarane av folkeliv og bondeliv, mot slutten av 1800-talet. I 1926 vann han Melsom-prisen.

Nokre verk 
 Storskogen (1904)
 Svartelva (1907)
 Aust or markom. Skildringar frå skogane (1909)
 Den store tømmerdrifta (1909)
 Raudsjøen (1913)
 Garden og bygda (1924)
 Storvinter og trollskap (1928)
 Styrkeprøve (1929)
 Gardguten og spelemannen (1936)
 Møte og minne (1938)

Bakgrunnsstoff 
 «Sven Moren» av Arfinn Engen i NBL2 (2003)
 «Moren, Sven» av Olav Midttun i NBL1 (1940)
 
 
 Digitaliserte bøker av Moren i Nasjonalbiblioteket

Norske forfattarar
Nynorskforfattarar
Folk frå Trysil
Vinnarar av Melsom-prisen
Hizbollah

Hizbollah, òg skrive Hezbollah eller Hizballah (arabisk , 'partiet åt Allah'), er ei sjiamuslimsk gruppering med ein militær og ein politisk del. Hizbollah vart grunnlagd i 1982 for å kjempa mot Israel sin okkupasjon av sørlege delar av Libanon. Israel okkuperte ei tid ein såkalla tryggingssone sør i Libanon. Hizbollah er i Libanon eit politisk parti, som har representantar i regjeringa. Samstundes er det ei geriljagruppe eller milits. Sommaren 2006 gjekk Israel til åtak på Libanon, med mål om å minska Hizbollah si slagkraft. Hizbollah hadde skote rakettar mot byar i Israel. Hizbollah er rekna å ha tette band til Syria og Iran.

I store delar av den arabiske verda og folk med islamsk tru, vert Hizbollah sett på som ein legitim militant, sjiamuslimsk politisk organisasjon. Til dels vert dei sett på som ei frigjeringsrørsle. Mellom anna styresmaktene i Israel, USA, Storbritannia og Australia har utpeika gruppa som ein islamistisk terroristorganisasjon.

Historie 
Hizbollah vart grunnlagd i 1982 som ei geriljagruppe av libanesiske prestar, med finansiering og stønad frå Iran. Eit mål var å driva Israelske styrkar ut av Libanon. Eit anna mål kunne vera at Iran ville nytta Hizbollah til å spreia den iranske revolusjonen til andre delar av arabarverda. Hizbollah har bygd opp væpna styrkar, ein milits. Etter at israelske styrkar i mai 2000 drog seg ut av Libanon, heldt Hizbollah fram med å kjempa mot okkupasjonen av Sheba-området. SN ser på Sheba-området som syrisk territorium, Hizbollah meiner det er libanesisk. Syria har sagt att Sheba-området tillhøyrer Libanon men har ikkje skriftleg gjeve melding som dette til SN, trass i oppmoding. Sheba-området vart okkupert av Israel i løpet av seksdagarskrigen.

Hizbollah si væpna grein vert mistenkt for å stå bak bombeåtak mot fredsbevarande styrkar i løpet av den libanesiske borgarkrigen, bombinga av den israelske ambassaden i Buenos Aires og flykapringa av TWA Flight 847 den 14. juni 1985.

På sida av den militære rørsla har Hizbollah ei sivil grein, som driv med ulike former for sosial verksemd. Det vert drive sjukehus, skular, barneheimar og ein fjernsynsstasjon. Den politiske delen av Hizbollah har åtte representantar i det libanesiske parlamentet. Politisk er oppslutnaden sterkast i Bekaadalen, i sørlege utkantar av Beirut og sørlege Libanon. Organisasjonen vert leia av sjeik Hassan Nasrallah, med finansiering frå Iran og Syria. Elles kjem det inn gåver og innkomer gjennom forretningsverksemd. Frå 12. juli 2006 sette Israel i verk Operasjon Sommarregn, med flybombing og åtak på sørlege delar av Libanon. Det erklærte målet med operasjonen var å avvæpna Hizbollah, og få slutt på åtak på Israel frå Libanon.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hizbollah» frå ,  den 13. juli 2006.

Bakgrunnsstoff 

Islamistar
Geriljagrupper
Libanon
Skipingar i 1982
Bulandet

Bulandet, tidlegare kalla Bue, er ei øygruppe vest i havet i Askvoll kommune. Det er rundt 300 øyer, holmar og skjer i gruppa, ofte blir det sagt talet på dei er 365. Dei rundt 260 personane som bur i Bulandet held til på rundt 15 av øyane. Namnet «Bulandet» kjem av «bu», som i «rorbu» eller «sjøbu». Området er også blitt omtalt som Noreg eller Vestlandet sitt svar på Venezia.

Etter at aktiviteten på Utvær i Solund kommune tok slutt er Bulandet det vestlegaste levande fiskeværet i Noreg. Hovudnæringa er framleis fiske og fiskeforedling, men turisme gjev òg arbeid og innkome og er ein næringsveg i vekst. Det er barnehage og kombinert barne- og ungdomsskule på Bulandet, der òg ungane frå Værlandet går.

Kommunikasjon 

I 2003 vart veg- og bruanlegget kalla «Nordsjøporten» opna. Tidlegare var det ferjesamband frå Askvoll/Fure/Værlandet til Bulandet, no går ferja til Værlandet og derfrå er det veg- og brusamband til Bulandet. Nordsjøportenanlegget er på til saman 6 nye bruer og 5240 meter ny veg.

Soge 
Øyane er bygd opp av sandstein frå devontida.

Bulandet var hamn for seglingar mellom Noreg og Storbritannia under andre verdskrigen, og blei utsett for ein tysk straffeekspedisjon.

Geografi
Blant dei busette øyane er:
 Gjørøyna, den austlegaste av dei busette øyane
 Hågøy
 Gjelsa
 Fedøyna
 Halsøyna, der Bulandet skule ligg
 Hellersøyna
 Kjempeneset, der Bulandet bedehuskapell og gravplass ligg
 Vadøy
 Nikkjøyna, der Bulandet ferjekai ligg
 Sandøyna, den vestlegaste av dei busette øyane, som ikkje har vegsamband til resten av Bulandet

Folketalsutvikling

1Med Melværet.

Kjelder 
 
 Bulandet  ved batmagasinet.no
  ved bulandsferie.no
 Bulandet - Venezia i vest  ved batmagasinet.no

Fiskevær i Vestland
Øyar i Askvoll
Partido Socialista Obrero Español

Partido Socialista Obrero Español (PSOE)- på norsk Det spanske sosialistiske arbeidarpartiet - er eit politisk parti i Spania. Det vart skipa 2. mai 1879 som Partido Socialista del Trabajo (Sosialistisk Arbeidsparti) og omdøypt til sitt noverande namn i 1888. PSOE reknar seg i dag som eit sosialdemokratisk parti. Leiar i PSOE har sidan 2016 vore Pedro Sánchez.  

Partiet var mellom regjeringspartia i folkefront-regjeringa (1936-1939), men vart forbode under Franco-diktaturet, og arbeidde då illegalt. Partiet vart nystarta i 1974, og etter at partia vart lovlege i 1976, vart Felipe González leiar. I 1979 gjekk partiet bort frå mykje av det marxistiske tankegodset dei delvis hadde hatt, og utvikla seg sidan i såkalla moderat leid (Sosialdemokrati). Partiet er for spansk medlemskap i NATO og EU. På den andre sida trekte dei straks dei spanske soldatane ut av Irak etter dei vann valet i 2004. 

PSOE skipa regjering første gongen (etter borgarkrigen og diktaturet) i 1982 og hadde statsministeren uavbrote fram til 1996. Valet i 2004 fann stad kort etter terrorangrepet mot toga i Madrid, og det konservative regjeringspartiet tapte stort etter å ha loge for veljarane om kven som stod attom. 16. april 2004 vart Zapatero vald til statsminister av det spanske parlamentet. 

Korrupsjonsskandalar i det konservative partiet førte til at PSOE vann valget i 2019. Pedro Sánchez vart statsminister i januar 2020.

Kjelder

Bakgrunnsstoff  
 PSOE på nett

Spanske politiske parti
Sosialdemokratiske parti
Sosialistiske parti
Skipingar i 1879
Agurk

Agurk er ein plante i graskarfamilien. Bæret til agurken blir brukt som grønsak, og agurk har vore kulturplante i India i minst tre tusen år. Han kom til Noreg på 1660-talet. Agurken er som regel grøn og blir eten rå eller sylta.

Skildring 
Agurkplanten har gule blomar og store blad. Agurkfruktene har ei noko krumma sylinderform og kan bli frå 10 til 60 cm lange.

Bruk 
Agurk blir ofte delt i skiver eller terningar og brukt i agurksalat eller som del av ein annan salat. Ein kan òg bruka han som pålegg eller anna slag tilhøyr.

Næringsinnhald 
Heile 96 % av agurken er vatn, og han gjev difor mindre næring enn mange andre frukter. Fersk agurk er likevel ei god kjelde for C-vitamin, K-vitamin og kalium. Sylteagurk inneheld endå mindre næringsstoff, særleg C-vitamin.

Sjå òg 
 Agurknytt

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Agurk» frå , og «Cucumber» frå  den 22. juli 2006.

Bakgrunnsstoff 

Graskarfamilien
Grønsaker
800-talet fvt.

Hendingar på 800-talet f. Kr.

 Fønikarane grunnla Kartago. 
 Den vediske tida gjekk over i vedantisk tid i India.
 Olmecarane bygde pyramidar

 804 f.Kr.: Hadad-nirari IV av Assyria erobra Damaskus.

Døde 
 804 f. Kr: Farao Pedubastis I av Egypt