kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Aukra kommune

Aukra er ein kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Kommunen ligg ved kysten og grensar til Molde kommune i sør, Hustadvika kommune i aust og til øyane i tidlegare Sandøy, no Ålesund kommune i vest. 

Det bor om lag 3500 menneske i kommunen. Størstedelen av desse bur på øya Gossa, medan om lag 600 bur på fastlandsdelen av Aukra, Julsundet.

Gossen har i den seinare tid opplevd ei stor industriell utbygging. Eit prosessanlegg for handsaming av naturgass ligg i Nyhamna på Gossa. Terminalen tar imot rikgass frå Ormen Lange og Aasta Hansteen-felta og eksporterer tørrgass gjennom gassrøyrleidninga Langeled til Easington i England via Sleipner.

Før gassen kom til Aukra, var dei største skatteinntektene der henta frå landbruk, fiskeindustri og skipsbygging.

Aukra kyrkje ligg på Gossa og er kyrkje for heile kommunen.

Historie 
Aukra kommune, tidlegare skrive «Akerø», vart oppretta ved formannskapslovene av 1837, og var opphavleg ein kommune som omfatta Gossa, Otrøya, ein del av Midøya, øyane i Sandøy, samt Julsundet og Mordal på Romsdalshalvøya.

Den 1. januar 1867 blei «Sandø» (Sandøy) skild ut som eigen kommune. 

I 1924 blei resten av kommunen delt i Nord-Aukra, som bestod av Gossa og fastlandsdelen, og Sør-Aukra, som bestod av Otrøya og ein del av Midøya i det som no er Midsund kommune. 

Aukra fekk noverande grenser ved avståing av Mordal krins til Molde 1. januar 1964. Kommunen har heitt Aukra sidan 1. januar 1965, samtidig som Sør-Aukra blei slått saman med resten av Midøya og Dryna frå Vatne kommune og bytte namn til Midsund.

Namnet Aukra, som er unikt i Noreg, kjem truleg frå Aukrin, ei samansetting av akr og vin: åker og eng. Frå 1600-talet til 1917 blei namnet feilskrive med endinga -ø(e) («Akerø»).

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for Aukra kommune frå 1924:

a Talet omfattar området Mordal, som var del av gamle Nord-Aukra kommune fram til 1964, då det vart del av Molde kommune. Dette området hadde då 77 innbyggjarar.

Kjende folk frå Aukra 
Brit Bildøen (1962–), forfattar 
Iver Horrem (1977–), volleyballspelar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

 
Romsdal
Kommunar i Møre og Romsdal
Sunndal kommune

Sunndal er ein kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Kommunesenter er Sunndalsøra. Kommunen inneheld dei gamle herada Sunndal, Øksendal og Ålvundeid så vel som Ålvundfjord krins av tidlegare Stangvik herad.

Sunndal har ca. 7500 innbyggjarar, av dei bur rundt 4500 i tettstaden Sunndalsøra.

I arbeids- og næringslivet i Sunndal er det aluminiumsverket som dominerer, med ca. 900 arbeidsplassar. Verket er nyleg (2004) modernisert, samtidig som det feirar 50-års-jubileum. Det er Norsk Hydro som har eigd aluminiumsverket sidan 1980-talet.

Sjølv om tettstaden er bygd opp omkring aluminiumsverket, er Sunndal og ein stor jordbrukskommune og har ein godt utbygd offentleg sektor.

Sunndalsøra er truleg den staden i Noreg som har størst del av bustadene sine i bustadsamvirket.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for noverande Sunndal kommune frå 1854:

a Talet omfattar ikkje krinsen Ålvundfjord, som var del av gamle Stangvik kommune fram til 1965, då han vart overført til Sunndal kommune. Dette området hadde då 508 innbyggjarar.

Kjende folk frå Sunndal kommune 
 Hagbard Emanuel Berner, politikar, redaktør, journalist, jurist
 Erik Almhjell (1883-1961), spelemann 
 Gunvald Engelstad (1900-1972), arbeidsmann og politikar
 Leif Roar Falkum, f. 1949, lækjar og friidrettsutøvar
 Ingebrigt G. Forseth (1847-1938, lærar, gardbrukar og politikar
 Ole Gundersen Forseth (1838-1919), lærar og lokalhistorikar
 Aslaug Fredriksen (1918-2000), politikar
 Ada Hegerberg, f. 1995, fotballspelar 
 Jon Larsson Håven (1816-1898), lærar, gardbrukar og politikar
 Tor Erik Jenstad, f. 1956, språkforskar 
 Nils Magerøy (1883-1961), skulemann
 Lars Mæhle, f. 1971, forfattar
 Bersvend Martinusson Røkkum (1806-1867), gardbrukar og politikar
 Nils Trædal (1879-1948), prest og politikar
 Nils Ulvund, f. 1949, lærar, gardbrukar og nynorskmann

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Sunndal kommune

 
Nordmøre
Kommunar i Møre og Romsdal
Surnadal kommune

Surnadal er ein kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Kommunen grensar til Heim kommune i nord, Rindal i aust og Sunndal i sør. Over fjorden ligg Tingvoll kommune.

Surnadal kommune ligg ved foten av Trollheimen. Han er sett saman av fleire dalar, med Surnadalen som den viktigaste. Dei mindre dalane er Bæverfjord, Bæverdalen, Bøfjorden, Østbødalen, Søyådalen, Todalen, Kvanne og Stangvik. 

Frå Surnadal strekkjer det seg fleire seter- og fjelldalar langt inn i sentrum av Trollheimen. Det høgaste fjellet her er Snota, 1668 moh. Elva Surna renn gjennom Surnadal frå Rindal og vestover. Her blir elva forma i det største deltaområdet i Nord-Europa før ho renn ut i Surnadalsfjorden. Surna er rik på laks og er eit trekkplaster for bygda.

Det milde klimaet og jordsmonet gjer Surnadal til ein god jordbrukskommune. Økonomien er bygd på jordbruk, skogsdrift, industri og meir. Administrasjonssentrumet heiter Skei. 
Surnadal har ferjesamband med Sunndal over Kvanne–Rykkjem, og riksveg 65 går til Trondheim.

Surnadal er heimbygda til den nasjonalkjende diktaren Hans Hyldbakk, som har vore med på å gje bygda sterke kulturtradisjonar.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for noverande Surnadal kommune frå 1920:

a Talet omfattar krinsen Ålvundfjord og grendene Åsprong og Sandnes, som var del av gamle Stangvik kommune fram til kommunesamanslåinga i 1965. Ålvundfjord vart då overført til Sunndal kommune og Åsprong og Sandnes til Tingvoll kommune. Desse områda hadde då 534 innbyggjarar til saman.

Kjende personar frå Surnadal 
 Ole Andreas Lindeman (1769–1857), organist og musikkpedagog
 Hallvard Ørsal (1876–1943), spelemann 
 Hans Hyldbakk (1898–2001), diktar og bygdebokforfattar
 Kaare Espolin Johnson (1907–1994), biletkunstnar og illustratør
 Henning Sommerro (f. 1952), musikar, komponist og musikklærar
 Trygve Brøske (f. 1973), pianist og komponist
 Ivar Loe Bjørnstad (f. 1981) trommis og håndtverker

Bilete

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Surnadal kommune

 
Nordmøre
Kommunar i Møre og Romsdal
Romsdal

Romsdal er distriktet kring Romsdalen og Romsdalsfjorden som utgjer den midtre delen av Møre og Romsdal fylke. Saman med Sunnmøre og Nordmøre er Romsdal eitt av dei tre tidlegare fogderia som utgjer det som i dag er Møre og Romsdal fylke (tidlegara kalla Romsdals amt).

I Romsdal var det før samanslåingane i 2020 åtte kommunar; Molde, Vestnes, Rauma, Nesset, Midsund, Sandøy, Aukra og Fræna. Romsdal har ei flatevidd på kring 3800 km² og ei folkemegd på kring 57 000 (2010).

Namnet kjem frå norrønt Raumsdalr, truleg avleidd frå elvenamnet Rauma. Personar frå Romsdal vert kalla for romsdalingar.

Målføre 
Dialekten i Romsdal, kalla Romsdaling, vert til vanleg klassifisert blant dei nordlege e-måla av vestnorske målføre, men ber òg preg av naboskapet med trøndske målføre og fjellbygdmål.

Sjå òg 
 Sunnmøre
 Nordmøre

Kjelder 
Romsdal hjå SNL

Bakgrunnsstoff 
 Romsdal regionråd

 
Midt-Noreg
Distrikt i Noreg
Tidlegare svenske landskap
1818

1818 (romartal MDCCCXVIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 12. februar: Chile blei sjølvstendig republikk etter 7 års opprør mot den spanske kolonimakta.
 1. august: Danmarks Nationalbank vart oppretta.

Noreg 
 5. februar: Karl III Johan, i Sverige Karl XIV Johan blei konge av Noreg og Sverige.
 7. september: Kroninga av Karl Johan i Trondheim
 August-oktober: Bondeopprøret 1818. 150 bønder reiste frå Hallingdal mot Christiania for å protestere mot Stortinget, inspirert av bondeføraren Halvor Hoel. Planen var å avsetja Stortinget. Flokken blei stansa på Heslafoss av soknepresten i Nes. Seinare på året reiste 180 hallingar nedetter dalen og samla folk frå Ringerike med planar om å gå mot hovudstaden. Desse blei forsøkt stansa av fogden på Ringerike, men heldt fram mot Christiania. Flokken blei stansa av militærtroppar i Bærum, og mange reiste heim. 300 mann blei sette på Akershus festning.
 17. november: Justisdepartementet og Marinedepartementet vart skipa.
 Langestrand kyrkje i Larvik vart innvigd.

Fødde 

 1. januar: Jørgen Olafsen, norsk politikar
 14. januar: Ole Jacob Broch, norsk matematikar og politikar
 6. april: Aasmund Olavsson Vinje, norsk forfattar
 8. april: Kong Kristian IX av Danmark
 29. april: Tsar Aleksander II av Russland
 5. mai: Karl Marx, tysk samfunnsforskar og filosof
 30. juli: Emily Brontë, engelsk forfattar
 3. august: Johannes Arnesson Øvsthus, norsk kyrkjebyggar
 9. november: Ivan Turgenjev, russisk forfattar
 18. desember: Carsten Tank Nielsen, norsk telegrafdirektør
 24. desember: James Prescott Joule, britisk fysikar

Døde 

 5. februar: Kong Karl XIII av Sverige, Karl II av Noreg
 28. mars: Andreas Samuel Krebs, norsk militær
 20. juni: Hedvig Elisabet Charlotta av Oldenburg, svensk og norsk dronning, enka etter Karl XIII

Kjelder
1839

1839 (romartal MDCCCXXXIX) var eit normalår som byrja på ein tirsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 2. januar: Fotografipioneren Louis Daguerre tok verdas første fotografi av månen.
 20. februar: Nord- og Sør-Peru gjekk saman til Peru att etter tre år som ulike land.
 19. april: Londontraktaten av 1839 grunnla kongeriket Belgia.
 22. juni: Louis Daguerre fekk patent for sitt daguerreotypiapparat.

 Dei fyrste kreolane av jorubaætt i Sierra Leone reiste attende til heimlandet Nord-Nigeria.
 Trekkboarar okkuperte eit zuluområde i det sørlege Afrika og oppretta den kortvarige Nataliarepublikken.
 Edgar Allan Poe gav ut den klassiske novella «Huset Ushers fall» («The Fall of the House of Usher»)

Noreg

Fødde 

 19. januar: Paul Cézanne, fransk målar
 21. februar: Walter Scott Dahl, norsk jurist og politikar
 21. mars: Modest Musorgskij, russisk komponist 
 12. september: Hagbard Emanuel Berner, norsk journalist og politikar
 13. september: Lars Knutson Liestøl, norsk bonde, politikar og målmann
 23. september: Christopher Bruun, norsk prest
 23. desember: Carl Otto Løvenskiold, norsk embetsmann og politikar

Døde 

 26. januar: Jens Esmark, norsk mineralog
 1. februar: Giuseppe Valadier, italiensk arkitekt og arkeolog
 3. mai: Ferdinando Paër, italiensk komponist
 1. juli: Mahmud II av Det osmanske riket
 3. desember: Kong Fredrik VI av Danmark
 Zulukongen Dingane, drepen.

Kjelder
Moses Mendelssohn

Moses Mendelssohn (), var ein tysk-jødisk rasjonalistisk filosof, opplysningsfilosof og bibelomsetjar. Han blir rekna som hovudsymbolet for haskalá-rørsla, eller den jødiske opplysnings- og emansipasjonsrørsla.

Bibelomsetjing 
Moses Mendelssohn omsette delar av Den hebraiske Bibelen til tysk med hebraisk skrift med hans eige kommentarverk (1783).

Familie 
Moses Mendelssohn sine barneborn Felix Mendelssohn og Fanny Mendelssohn var vidkjende romantiske komponistar.

Kjelder

Tyske filosofar
Askenasiske filosofar
Tyske jødar
Jødedom
Opplysningsrørsla
Haskalá
Sande kommune i Møre og Romsdal

Sande er ein kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Kommunen grensar i nord og aust mot Herøy, i sør (over fjorden) mot Vanylven og over Vanylvsgapet i sørvest mot Selje.

Lokalavisa for Sande er Vestlandsnytt, medan Sunnmørsposten er regionavis.

Tusenårsstad 
Tusenårsstaden til Sande kommune er friluftsområdet «Kongsvollen» på Sandsøya. Her finn «Spelet om kong Arthur» stad. Spelet var kommunen sitt tusenårsprosjekt, og er eit humoristisk sogespel om Kong Arthur som kom til øya Doll, eit tidlegare namn på Sandsøya. Sogespelet har vorte eit viktig kulturarrangement for kommunen, og har vorte vist kvar sommar med stor suksess.

Kjende folk frå Sande kommune 
 Bernt Støylen (1858–1937), salmediktar og teolog
 Olaf Storegjerde (1879-1958), fotograf
 Bjartmar Gjerde (1931–2009), politikar (Arbeidarpartiet), kringkastingssjef (NRK) 1981-1989
 Odd Lovoll (1934-), norsk-amerikansk historikar og professor ved St. Olaf College, Minnesota, USA
 Jan Åge Fjørtoft (1967– ), landslagsspelar i fotball, klubbtrenar i Tippeligaen og kommentator på NRK og TV3 
 Magnus Myklebust (1985– ), fotballspelar i LSK og på ungdomslandslaget

Bakgrunnsstoff 
 Sande kommune
 Sande - Allkunne, levande leksikon
 Sande kyrkje - Kulturnett.no
 Storegjerdesamlinga - foto 

 
Sunnmøre
Kommunar i Møre og Romsdal
No-drama

No (japansk 能, nō) er ei klassisk japansk musikk-teaterform frå 1500-talet. No er eit messande drama, kjend for skodespelarane sine sakte, elegante og spartanske rørsler. I vestleg populærkultur er dramaet mest kjend for at skodespelarane nyttar masker som er målte i sterke fargar og etterliknar menneskeandlet med særs distinkte trekk. Sidan 2001 har teaterforma vore oppført på UNESCO si liste over immateriell verdsarv som del av Nōgaku.

Ofte har no vorte skrive om til «japansk opera», av di heile handlinga vert messa, men i motsetnad til i europeisk opera, involverer messesongen som driv handlinga framover i no ei avgrensa tonevidd med lange, gjentakande passasjar i eit smalt dynamisk register. Det er med andre ord ikkje melodien som ligg i sentrum for no-messinga.

Tekstane er poetiske, og er i stor grad bygd opp på liknande vis som dei mykje yngre haiku-dikta, som er kjende og skrivne over heile verda.

Inspirasjon og påverknad 
Til liks med den nærliggjande kyogen-farsen har no utvikla seg frå ei blanding av eldre aristokratiske kunstformer, som til dømes dengaku, shirabyoshi og gagaku. Dramaet har i ettertid hatt stor innverknad i utviklinga av andre japanske dramaformer, som til dømes kabuki og butoh.

I løpet av Meiji-epoken vart no og kyogen rekna som to av dei tre nasjonale dramaformene i Japan.

Kan'ami og sonen Zeami vert gjeven æra for at no framstår i si noverande form.

Oppbygging 

No-dramaet er bygd opp kring fire faste roller eller rollegrupper som vert kalla Shitekata:
 shite (hovudrolla)
 tsure (partnaren til shiten)
 jiutai (eit kor)
 koken (scenehjelparar)

I tillegg kjem:
 wakikata (ei slags birolle)
 kyogenkata (som underheld i pausen)
 hayashikata (musikarane)

Sminke vert ikkje brukt, men dei fleste rollene blir spela med masker. Skodespelarane har dekorerte, stoffrike silkedrakter. Spelet er ikkje naturalistisk, men stilisert og tufta på konvensjonar. Ei rørsle kan vera eit innarbeidd symbol eller eit estetisk uttrykk for kjenslene til rollefiguren.

No vert spela på ei firkanta scene med eit måla nåletre på atterveggen som einaste dekorasjon. All trafikk til og frå scena skjer over ei bru i det bakre venstre hjørnet. Scena har skråtak som ligg på berebjelkar. Opphavleg stod desse scenene ute, og dei ber framleis preg av å vera byggverk flytta innomhus.

Kjelder

Teater
Japansk kultur
Immateriell kulturarv
Herad

Herad er eit norsk ord mest nytta i nynorsk skriftmål. Bokmålsforma er «herred». Forma herred er òg nytta i samanstillinga «herredskommune».

Ordet «herad» kjem frå norrønt herað; Ei tyding av ordet er «bygd», som i namna «Krødsherad» og «Kvinnherad». Ei anna tyding av ordet er frå mellomalderen, særleg på Austlandet, der det kan tyde tingkrins med særskilt heradsting (vanleg på Island). I islandske lover er ordet mest nytta om tinglaget. Føraren for Heradet var gjerne kalla ein herse.

Ei tredje tyding er frå 1863, der eit herad er eit fast avgrensa geografisk område på landet som blir administrert som ei eining og med lokalt sjølvstyre; ein landkommune. Skiljet mellom by- og heradskommune vart oppheva i kommunelova av 25. september 1992.

Nokre norske kommunar nyttar nemninga «herad» i staden for kommune i det offisielle namnet sitt:

 Voss herad
 Kvam herad
 Ulvik herad
 Tidlegare Ullensvang herad (i dag ein del av Ullensvang kommune)
 Tidlegare Granvin herad (i dag ein del av Voss herad)

I tillegg har nokre kommunar «herad» i namnet:

 Kvinnherad kommune
 Krødsherad kommune
 Tidlegare Sauherad kommune (i dag ein del av Midt-Telemark kommune)
 Tidlegare Gransherad kommune
 Tidlegare Herad kommune (i dag ein del av Farsund kommune)

Herad er òg nytta som namn på eit lokalt område:

Herad i Gol kommune

Kjelder 

Administrative område
18. februar

18. februar er den 49. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 316 dagar att av året (317 under skotår).

Merkedag

Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

Religiøs helgedag

Namnedag

Hendingar

Utlandet 
 1874: Asteroiden 135 Hertha vart oppdaga.
 1930: Dvergplaneten 134340 Pluto vart oppdaga.
 1960: Vinter-OL 1960 vart opna i Squaw Valley.
 1965: Gambia vart sjølvstendig frå Storbritannia.
 1968: Vinter-OL 1968 vart avslutta i Grenoble.

Noreg 
 1700: Den siste dagen med Den julianske kalenderen i Danmark-Noreg. Neste dag var 1. mars.
 1952: Hjalmar Andersen, kjend som «Hjallis», blei olympisk meister på 1500 meter skøyter i Oslo.
 1973: Stiftinga av Arbeidernes kommunistparti, AKP (ml).
 2002: Første utgåva av Avisa Nordland kom ut.

Fødde 

 1374: Dronning Hedvig av Polen
 1516: Dronning Maria I av England (1553-1558)
 1745: Alessandro Volta, italiensk vitskapsmann
 1813: Harald U. Sverdrup, norsk politikar
 1849: Alexander Kielland, norsk forfattar
 1859: Svante Arrhenius, svensk kjemikar
 1860: Anders Zorn, svensk målar
 1863: Ramakrishna, indisk mystikar
 1931: Toni Morrison, amerikansk forfattar og nobelprisvinnar
 1932: Finn Knutsen, norsk politikar
 1934: Ketil Gjessing, norsk lyrikar
 1946: Torny Pedersen, norsk politikar
 1954: John Travolta, amerikansk skodespelar
 1971: David Brocken, belgisk fotballspelar
 1975: Gary Neville, britisk fotballspelar

Døde 

 999: Pave Gregor V
 1294: Kublai Khan, mongolsk herskar
 1455: Fra Angelico, italiensk kunstnar
 1546: Martin Luther, tysk prest
 1564: Michelangelo Buonarroti, italiensk målar og arkitekt
 1772: Johan Hartvig Ernst Bernstorff, dansk greve og statsminister
 1851: Carl Gustav Jacob Jacobi, tysk matematikar
 1899: Sophus Lie, norsk matematikar
 1932: Jakob Inderberg, norsk politikar
 1967: Robert Oppenheimer, amerikansk fysikar 
 1998: Rolv Ryssdal, norsk jurist
 2012: Roald Aas, norsk idrettsmann
9. mars

9. mars er den 68. dagen i den gregorianske kalenderen (69. i skotår). Det er 297 dagar att av året.

Merkedag

Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar 
 Baron Bliss-dag i Belize

Religiøs helgedag 

Helgendag i den katolske kyrkja:
 Fransiska av Roma

Namnedag

Hendingar

Utlandet 
 141 f.Kr. Liu Che blei keisar av Kina som Wu av Han
 1152: Fredrik Barbarossa blei krona til konge av Det tysk-romerske riket.
 1776: Adam Smith gav ut hovudverket sitt, Wealth of Nations.
 1882: Asteroiden 223 Rosa vart oppdaga.
 1916: Den mekiskanske revolusjonen. Pancho Villa leidde rundt 500 meksikanarar mot Columbus i New Mexico. Åtaket byrja som eit raid, men utvikla seg til eit slag mot det amerikanske åttande kavaleriet.
 1959: Barbiedokka blei presentert for første gong på American International Toy Fair i New York.
 1961: Sovjetunionen skaut opp Sputnik 9 med ei menneskedokke kalla Ivan Ivanovitsj som eit skritt mot bemanna romfart.
 1991: Serbarar heldt massive demonstrasjonar mot Slobodan Milošević i Beograd.

Noreg 
 1935: LO og Arbeidsgiverforeningen skreiv under på Hovudavtalen.

Fødde 

 1890: Vjatsjeslav Molotov, sovjetisk politikar
 1934: Jurij Gagarin, sovjet-russisk romfarar; var verdas fyrste romfarar og den fyrste som reiste rundt jordkloden i verdsrommet
 1942: John Cale, britisk musikar
 1943: Bobby Fischer, amerikansk sjakkspelar
 1943: Jef Raskin, amerikansk informatikkekspert
 1950: Jarle Jonassen, sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2009–2031
 1957: Mona Sahlin, svensk politikar
 1965: Antonio Saca, salvadoransk president (2004-)
 1967: Siri Broch Johansen, norsk samisk forfattar
 1976: Pål Strand, norsk fotballspelar
 1977: Vincent Defrasne, fransk skiskyttar

Døde 

 1202: Sverre Sigurdsson, konge av Noreg
 1897: Sondre Norheim, norsk idrettsmann
 1952: Aleksandra Kollontaj, sovjetisk revolusjonær
 1980: Olga Tsjekhova, russisk-tysk skodespelar
 1992: Menachem Begin, israelsk statsminister
 1994: Charles Bukowski, amerikansk forfattar
 1997: Notorious B.I.G., amerikansk musikar
6. oktober

6. oktober er den 279. dagen i den gregorianske kalenderen (280. under skotår). Det er 86 dagar att av året.

Merkedag

Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar 
 Sigersdag i Egypt til minne om krigssigeren i 1973

Religiøs helgedag

Namnedag

Helgendag i den katolske kyrkja 
 Bruno av Køln

Hendingar

Utlandet 
 891: Innsetjinga av pave Formosus.
 1600: Euridice av Jacopo Peri, den eldste overlevande operaen, hadde premiere i Firenze.
 1908: Austerrike annekterte Bosnia og Herzegovina.
 1973: 80 000 egyptiske soldatar kryssa Suezkanalen og starta Jom kippurkrigen.

Noreg 
 1688: Kongen innførte sagbruksprivilegiar i Noreg, privilegiane vart oppheva i 1860.
 1913: Det Norske Teatret opna med si fyrste framsyning i Bøndenes Hus i Kristiania.
 1929: Hurtigruteskipet «Haakon VII», tilhøyrande Nordenfjeldske Dampskipsselskap, gjekk på grunn og forliste ved Stavenes i Sunnfjord. 40 menneske omkom.

Fødde 

 1552: Matteo Ricci, italiensk jesuittmisjonær til Asia
 1742: Johan Herman Wessel, norsk forfattar
 1773: Kong Ludvig Filip av Frankrike
 1820: Jenny Lind, svensk sopran
 1850: Sven Aarrestad, norsk sakførar og politikar
 1887: Le Corbusier, sveitsisk arkitekt
 1914: Thor Heyerdahl, norsk eventyrar
 1927: Günter Grass, tysk forfattar
 1930: Hafez al-Assad, syrisk statsleiar
 1964: Knut Storberget, norsk politikar

Døde 

 1661: Guru Har Rai, den sjuande sikh-guruen
 1873: Fjodor Vasiljev, russisk målar
 1892: Alfred Tennyson, britisk diktar
 1893: Ford Madox Brown, britisk målar 
 1946: Per Albin Hansson, statsminister i Sverige
 1953: Vera Mukhina, sovjetisk bilethoggar
 1981: Anwar Sadat, sitjande president av Egypt, drepen
 1987: Roald «Kniksen» Jensen, norsk fotballspelar 
 1989: Bette Davis, amerikansk skodespelar
 2022: Carl Fredrik Bunæs, norsk friidrettsutøvar
Harald II av Noreg

Harald II Eiriksson () var son av kong Eirik Blodøks og soneson av kong Harald Hårfagre. Harald II var konge av Noreg frå om lag 960 til 970. Han vert ofte kalla Harald Gråfell, av norrønt Haraldr gráfeldr.

Bakgrunn
Han var son av Eirik Blodøks og Gunnhild Ossursdotter, men voks opp hjå fosterfaren Harald Gormsson Blåtann. Han hadde åtte sysken.

Tilnamnet fekk han ifylgje Heimskringla etter ei reise til Hardanger. Der såg han ein islandsk handelsmann med mange skinn, som han ikkje fekk seld. Harald gjekk bort til han og spurde om han kunne få eit skinn av han, og det fekk han. Snart hadde alle om bord i Harald sitt skip skinnfellar. Etter dette gjekk salet av skinnfellar så bra at halvdelen som ville kjøpe skinnfell ikkje fekk.

Regjeringstid
Han overtok trona etter at han vann eit slag mot kong Håkon den gode. Slaget ved Fitjar stod om lag 960. Harald og syskena var i stendig kamp mot Håkon den Gode etter at han dreiv far deira ut av landet. Etter slaget vart Harald konge saman med fire yngre brør. Alle var som underkongar under danskekongen Harald Blåtann. Eirikssønene ville stendig ha meir makt, og prøvde å leggja under seg meir land. Dei gjekk til kamp mot Ladejarlane, som var mektige i Trøndelag, på Vestlandet og i Nord-Noreg. Danskekongen likte ikkje det, og tok parti med Ladejarlane. Harald Gråfell vart kalla til Danmark, der han vart drepen i eit bakhaldsåtak på Hals ved Limfjorden om lag 970. Dei attlevande brørne rømde etter dette landet. Danskekongen gav så makta i Noreg til Ladejarlen Håkon Sigurdsson Jarl.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Harald Gråfelds saga i Heimskringla.
 Den norske kongerekken i Det norske kongehus.

Norske regentar
Norske monarkar
Norske kongar
Fødde i 930-åra
Døde i 970-åra
Folk frå vikingtida