kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Smolensk oblast

Smolensk oblast (russisk Смоленская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Smolensk, arealet er 49 786 km² og innbyggjartalet er 985 500 (2010).

Historie

Val
Ved det russiske presidentvalet i 2008 var Smolensk oblast den regionen der Dmitrij Medvedev fekk sitt dårlegaste resultat – «berre» 59,3 % av veljarane i provinsen røysta på Medvedev.

Folkesetnad 
Den einaste store byen er Smolensk, med 326 900 ibuarar i 2010.

Dei største etniske gruppene ved folketeljinga i 2010 var:
 Russarar: 90,7 %
 Ukrainarar: 1,2 %
 Kviterussarar: 1,2 %

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Smolensk oblast sine nettsider på russisk og engelsk.
 Artikkel frå NUPI på engelsk.
 Artikkel frå Kommersant  på engelsk

Russiske føderasjonssubjekt
Politihøgskolen

Politihøgskolen (PHS) er den sentrale utdanningsinstitusjonen for politi- og lensmannsetaten. Skolen har eige styre som øvste organ. Politihøgskolen har tre studiestadar; Bodø, Oslo og Stavern. Politihøgskolen tilbyr bachelor og mastergrad med praktisk og teoretisk grunnutdanning for teneste i politiet, og etter- og vidareutdanning for dei tilsette i politi- og lensmannetaten.

Politihøgskolen vart etablert i 1992, og vart i 2004 akkreditert som høgskole.

Bakgrunnsstoff 

PHS i Utdanning.no

Høgskular i Noreg
Utdanning i Nordland
Utdanning i Oslo
Politi- og lensmannsetaten
Skipingar i 1992
Wahhabisme

Wahhabisme er ei svært streng fundamentalistisk retning innan sunniislam, grunnlagd av Muhammad ibn Abd al Wahhab på den arabiske halvøya på 1700-talet.

Tilhengarane strevar etter å følgje Koranen og sunna slik profeten Muhammed og dei første generasjonane av muslimar etter han gjorde. Dei brukar for å oppnå dette dei forklaringane som al Wahhab skreiv om Koranen i boka Kitab al-Tawhid («Boka om monoteismen»), som inneheld ei svært detaljert tolking av koss religionen skal praktiserast. Boka fordømmer blant anna musikk, spel og annan moro, og kjem med reglar for klede og åtferd. Læra er sterkt kritisk til alle andre retningar og tolkingar, særleg sjiaislam, som blir sedd som ei kjettersk sekt.

Wahhab gjekk i allianse med Muhammed ibn Saud, forfar til dagens herskarar i Saudi-Arabia, og læra hans vart innført i dei områda ibn Saud erobra. Da huset Saud tok makta på mest heile halvøya, vart retninga med det statsreligion i Saudi-Arabia.

I dag blir wahhabismen støtta av statane Saudi-Arabia og Qatar, men wahhabistisk misjon har spreidd læra langt utom grensene for desse landa.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Wahhabism» frå ,  den 5. februar 2008.  

 Nordisk familjebok

Bakgrunnsstoff 
 The Wahhabi Myth webplass som forsvarar wahhabismen.
 The Wahabia Movement: The True Image  kritikk mot wahhabismen

Retningar i islam
Islamisme
Piva

Piva (serbisk-kyrillisk Пива) er ei elv i Montenegro og ei av kjeldeelvane til Drina som ho dannar i lag med Tara på grensa til Bosnia-Hercegovina.

Piva spring ut frå Sinjac (kyrillisk Сињац) i fjellet Golija nær Piva kloster. Før den kunstige innsjøen Pivasjøen vart danna rann vatnet frå kjelda ut i elva Komarnica (kyrillisk Комарница) og dannar elva Piva dei neste 34 km. Komarnica er ein del av eit 86 km langt elvesystem (Tušina-Bukovica-Bijela-Komarnica), så målt frå kjelda er Tušina (kyrillisk Тушина), elva med fem namn', 120 km lang.

Piva møter Tara ved Šćepan Polje på grensa til Bosnia-Hercegovina og dannar Drina.

Piva høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet og har eit eige nedslagsfelt på 1 270 km² og er ikkje framkommeleg for elvefart.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Piva River» frå , den 6. februar 2008.

Bakgrunnsstoff

Elvar i Montenegro
Egil Abrahamsen

Egil Abrahamsen () var ein skipsingeniør og næringslivstopp frå Hvaler i Østfold. Han har vore administrerande direktør i Det norske Veritas. Abrahamsen var styreformann i Norsk Hydro frå 1985 til 1991, og styreformann i Televerket og Telenor frå 1980 til 1995.

Abrahamsen har, i tillegg til fleire andre utmerkingar vorte utnemnd til kommandør av Finlands løves orden og kommandør av St. Olavs Orden «for fortjeneste av norsk næringsliv» i 1988.

Kjelder 
 caplex.no

Norske næringslivsleiarar
St. Olavs Orden
Finlands løves orden
Folk frå Hvaler
Malesia

Malesia er ein biogeografisk region som dekkjer delar av ekvator og grensene til den orientalske og den australske regionen. Han er også ein fytogeografisk floraregion i Paleotropis. Regionen er blitt gjeven ulike definisjonar. World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions skilte ut Papuasia i sin versjon i 2001.

Floraregion 
Malesia blei fyrst identifisert som ein floraregion som omfatta Malayahalvøya, Malayarkipelet, Ny-Guinea og Bismarckøyane. Dette bygde på ein felles tropisk flora som for det meste stamma frå Asia, men som også hadde mange element frå antarktisk flora, som fleire artar frå dei sørlege bartrefamiliane Podocarpaceae og Araucariaceae. Floaregion dekker fire ulike faunaregionar for pattedyr.

Fyrste utgåva av World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions (WGSRPD) nytta denne definisjonen, men i den andre utgåva frå 2001 var Ny-Guinea og Bismarck-arkipelet flytta frå Malesia og plassert saman med Salomonøyane i ein ny region, Papuasia.

Sundaland 
Vestdelen av Malesia, som omfattar Malayahalvøya og øyane Sumatra, Java, Bali og Borneo, har same store pattedyrfauna som Asia og er kjend som Sundaland. Øyane ligg den relativt grunne kontinentalsokkelen til Asia, og var forbunde med fastlandet under istidene, då havnivået var lågare. Austkanten av Sundaland er Wallace- linja, med namn etter Alfred Russel Wallace, ein britisk naturforskar som merka seg skilnaden mellom faunaslaga på øyar på ulike sider av linja.

Dipterocarpaceae er den viktigaste plantefamilien for tre i låglandsskogane i  Sundaland. Sundaland har det største artsmangfaldet innan familien, med 10 til 14 innfldde slekter og kring  450 innfødde artar, rundt 267 av dei på Borneo, 155 på Malayahalvøya og 106 på Sumatra.

Filippinane 
Mesteparten av Filippinane har aldri vore tilknytta det asiatiske fastlandet, og har ein fauna som hovudsakleg stammar frå Asia, men ein særeigen pattedyrfauna.

Filippinane har rundt 50 artar i 11 slekter frå Dipterocarpaceae.

Wallacea 
Øyane mellom Sundaland og Ny-Guinea, kalla Wallacea, var aldri tilknytte nabokontinenta. Dei har ein flora og fauna med både indomalayiske og australasiske element.

Dipterocarpaceae, som er utbreidde i Sundaland, er mindre vanlege i Wallacea, med berre 13 artar i 4 slekter.

Ny-Guinea og Bismarckarkipelet (Sahulland) 
Saman med Salomonøyane er Ny-Guinea og Bismarckarkipelet plasserte i Papuasia i staden for Malesia i den andre versjonen  av WGSRPD. I den tidlegare definisjonen av Malesia utgjorde Ny-Guinea og Aru-øyane aust i Indonesia austenden. Dei er knytte til Australia gjennom ein grunn kontinentalsokkel, og har mange pungdyr- og fugletakson til felles med Australia. New Guinea har også mange ekstra element frå antarktisk flora, mellom anna sørbøk (Nothofagus) og eukalyptus. Ny-Guinea har dei høghaeste fjella i Malesia og Papuasia, og vegetasjonstypane går frå tropisk låglandsskog til tundra.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Malesia» frå ,  den 3. mars 2023.  

Økoregionar i Asia
Tofte i båt

Ei tofte er ein sitjeplass i ein mindre båt. Tofta ligg oftast på tvers av båten.

I gamle trebåtar finn vi toftene konstruerte på tre ulike måtar.
 Tofta kan vere ein del av konstruksjonen i trebåten. Ho er festa til ripa på båe sider med eit toftekne. Tofta forsterkar då båten tverrskips. Dette finn vi ofte i austnorske båtar.

 Under tofta kan det vere betar som bind saman båten og forsterkar han tverrskips.

 Tofta kan ligge laus i båten og ikkje ha noko oppgåve i styrking av båten.

Kjelder 
 Arne. R. Hole: Båter og Kystfolk. 2007. ISBN 978-82-03-23405-7

Treting
Trebåtar
Vassfartøykomponentar
Klinkbygging
Arguineguín

Arguineguín er ein spansk landsby i Mogán på sørkysten av Gran Canaria (ei av Kanariøyane). Folketalet her var 2 517 i 2015.

Byen er i motsetnad til Playa del Ingles og Puerto Rico ein levande fiskarlandsby der lokalbefolkninga lever side om side med turistar og bufaste nordeuropearar. Nordmenn utgjer ein stor del av bebuarane om vinteren.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Info om Arguineguin og Kanariøyane generelt
 Google Maps for Arguineguín
 Informasjon for skandinavar på Gran Canaria 
 Den norske skolen i Arguineguín
 Den norske sjømannskirken Gran Canaria 
 Det norske helsesenter Valle Marina 

Busetnader på Gran Canaria
Den Norske Skole Gran Canaria

Den Norske Skole Gran Canaria er ein privatskule i dalen Barranco de la Verga i Mogán kommune på Gran Canaria. Skulen, som òg går under namnet Colegio Noruego, har omkring 200 elevar, samt 40 tilsette og eige internat for elevar. Den vart stifta i 1974 og har sidan hatt ein sterk vekst og har i dag kring 260 elevar.

Skulen kan tilby både barnehage, barneskule, ungdomsskule og vidaregåande skule (allmennline og allmenn påbygging).

Bakgrunnsstoff 
 Colegio Noruego - Skolens hjemmesider
 Los Teques - Skolens Internat 
 Ayuntamiento de Mogán (Foreligger på engelsk, spansk og tysk)
 Arguineguin på Google Maps
 Lokalnyheter for skandinavere 

Norske skular i utlandet
Privatskular
Gran Canaria
Skipingar i 1974
Odd-Bjørn Fure

Odd-Bjørn Fure () var ein norsk historikar og statsvitar frå Stadtlandet. Hovudfag hadde han i samanliknande politikk, men gjekk over til historiefaget med doktorgradsavhandling i 1984 om den norske arbeidarrørsla 1918–1920. Tidlegare hadde han ikkje studert historie.

Etter å ha hatt ei rekkje stillingar, vart Fure professor i moderne historie ved Universitetet i Bergen frå 1998 og fram til 2002 då han starta som forskingsdirektør ved Senter for studier av Holocaust og livssynsminoriteters stilling («Holocaust-senteret»/«HL-senteret») i Noreg. Fure var spesialist på forsking på folkemord, samt moderne tysk og europeisk historie.

Fure var fram til 2004 redaktør av Historisk Tidsskrift, det tidsskriftet innan forsking på historievitenskap som har mest betydning i Noreg.

I 1997 var Fure med i Irving-debatten mot Hans Fredrik Dahl om kor vidt Holocaust-revisjonisten og nazisympatisøren David Irving sine bøker kunne nyttast som etterrettelege og faglege framstillingar av historia om den andre verdskrig.

Bibliografi

Bøker

Artiklar - eit utval
 Norske og nordiske tidsskriftartikler (Norart)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Søk etter publikasjonar av Odd-Bjørn Fure i biblioteksdatabasen BIBSYS 
 Søk etter publikasjonar av Odd-Bjørn Fure i forskningsdokumentasjonssystemet FRIDA
 Portrettintervju i UiOs forskningsmagasin Apollon
 Intervju med Fure ifm. åpningen av Holocaust-senteret, Forskerforum 2003
 Om Odd-Bjørn Fure i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

 

Døde i 2022
Norske historieprofessorar
Professorar ved Universitetet i Bergen
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Forfattarar frå Selje
Folk frå Selje
Norske sakprosaforfattarar
Gender i Nederland

Gender er ei lita elv i Noord-Brabant i Nederland. Ho spring ut frå eit myrlendt område nær Steensel og renn tjue kilometer gjennom Veldhoven og Meerveldhoven i ein nordaustleg retning mot Eindhoven. Her rann Gender opphavleg gjennom sentrum av byen og rann saman med Dommel, men på 1800-talet vart stykket gjennom gamlebyen fylt att og Gender endar no i De Vest, vollgrava rundt byen, som igjen er tilknytt Dommel. 

Gjennom 1900-talet er store delar av av elva vorte kanalisert og vatnet er leia inn i den spesialbygd Afwateringskanaal, som er tilknytt Dommel via Beatrixkanaal og som kontrollerer vassnivået i Dommel.

I 2005 vart det lagt fram planar om å la Gender renn gjennom sentrum av Eindhoven igjen, Nieuwe Gender. Elva skal då renne delvis under bakken og delvis over og til slutt munne ut i Dommel som før, nær jernbanestasjonen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gender (creek)» frå , den 8. februar 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Nieuwe Gender 

Elvar i Nederland
Maas
Oude Rijn

For elva med same namn i Gelderland i Nederland, sjå Oude Rijn i Gelderland

Oude Rijn («Gamle Rhinen») er ei grein i Rhindeltaet i Utrecht og Zuid-Holland i Nederland. I dag er ho 52 km lang. 

I romartida var dette hovudleia til Rhinen og utgjorde den nordlege grensa i Romarriket. I mellomalderen vart ho nytta til elvetransport og det går ein trekkveg langs store delar av elva og fleire stykke av denne har vorte oppgradert til vegar gjennom tidene. Elva mudra til i løpet av mellomalderen og var ikkje lenger viktig på 1600-talet.

Skildring 

Byen Utrecht vart grunnlagd ved ein vadestad nær staden der Kromme Rijn møter Vecht i nord og Oude Rijn i vest. Det er lite att av dette elvevegskilje i dag og både Vecht og Rijn starta frå vollgrava rundt byen. Dei første kilometrane av elva er kanalisert og vert kalla Leidse Rijn (Leiden-Rhinen). Ho vert Oude Rijn etter jernbanebrua nær Harmelen (i kommunen Woerden). Ho renn så vestover gjennom Woerden der elva Lindschoten vert ei grein mot sør og Oude Rijn dannar ein del av byvollgrava. 

Etter Woerden vert Grecht ei grein nordover og Oude Rijn held fram gjennom byane Nieuwerbrug, Bodegraven og Zwammerdam. Her munnar elvar De Meije ut i Oude Rijn. I Alphen aan den Rijn endar Aarkanaal ut i Oude Rijn på same stader som elva Gouwe forgreinar seg mot sør. Ho renn så langs Koudekerk aan den Rijn og Hazerswoude-Rijndijk (i kommunen Rijnwoude).

Etter Zoeterwoude-Rijndijk og Leiderdorp (der den korte elva Does endar) renn Oude Rijn gjennom Leiden. Her starta Rijn-Schiekanaal (mot sør) og elva Zijl (mot nord). Nieuwe Rijn (Nye Rhinen) er ei kort grein som i lag med Oude Rijn er ein del av Leiden sitt vollgravsystem og begge greinene renn i hop like etter sentrum av byen. 

Elva Korte Vliet munnar ut i Oude Rijn og ho held fram gjennom Oegstgeest og Katwijk. Frå her er elva kanalisert (òg kalla Uitwateringkanaal) og munnar ut i Nordsjøen.

Romartida 
I romartida var Oude Rijn mykje breiare og danna den nordlege grensa til Romarriket (Limes Germanicus). Mange castella og castra vart bygde langs elva for å vakte over grensa og desse utvikla seg til byar og landsbyar, inkludert Laurum (Woerden), Nigrum Pullum (Zwammerdam), Albaniana (Alphen aan den Rijn), Matilo (Leiderdorp), Praetorium Agrippinae (Valkenburg) og Lugdunum Batavorum (Katwijk).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Oude Rijn (Utrecht and South Holland)» frå , den 8. februar 2008. 

Elvar i Nederland
Rhinen-Maas-Schelde-deltaet
Nøringen

Nøringen er namnet på ein kjend gangar som har vore mykje nytta på Vestlandet. Stevet til slåtten er eitt av dei mest kjende slåttesteva i Noreg. Slåtten går på trollstilt (a-e-a-ciss).

I tillegget til Hardingfeleverket, band I, står det at slåtten var nytta som morgonslått andre bryllaupsmorgonen, når gjestene fekk skjenk og mat. Denne skikken skreiv seg frå Hardanger og Voss. I Sunnfjord var slåtten gjerne kalla morgonslåtten, og i Sogn og Valdres Grålysingen. Mykje tyder på at dette er ein vandreslått, med opphav på Vestlandet. Grålysing er og namnet på trollstillet i Valdres. Ordet Nøring skriv seg frå næring = mat.

Den mest kjende varianten av slåtten vart skriven ned av Arne Bjørndal etter spelemannen Ola Mosafinn frå Voss i 1908 (Bjørndal: Gamle slåttar hefte IV nr 3). I band I av hardingfeleverket har slåtten nr 90a. Mosafinn hadde slåtten etter Isak Rokne, som hadde han frå Nils Rekve. Alle desse nytta slåtten slik tradisjonen kravde det i bryllaupssamanhang.

Ein annan variant av same slåtten (90b) er skriven ned frå Setesdal. Her er slåtten kalla Skjaldmøyslått og er etter Eivind Hamre frå Bygland.

Stevet 

 Eg ser deg, eg ser deg,
 Men eg kan ikkje koma te deg (rep.)
 Men hadd` eg meg åra og båten va god,
 so skulde eg burt um fljoten ro.
 Eg ser deg, eg ser deg,
 eg kan ikkje koma te deg.

Kjelde: Hardingfeleverket

Versjon frår heftet Her er me grannar, gjeve ut av Bondeungdomslaget i Bergen i 1995:

Eg ser deg, eg ser deg, men eg kan ikkje koma te deg.
Eg ser deg, eg ser deg, men eg kan ikkje koma te deg.
Å hadde eg aure å baot'n va go
og fjorten te styra og saukjan te ro,
dao skulde eg komma te deg
ja te deg, ja te deg,
dao skulde eg koma te deg,
eg veit no so vel ka du ve meg.

Kjelder

Norsk folkemusikk
Byrknes

Byrknes er ein tettstad i Gulen kommune i Vestland. Staden har  og ligg vest på Byrknesøyna og har hamn som er verna av moloar. På Byrknes ligg Byrknes alderstun og barne- og ungdomsskulen Byrknes skule. Byrknes skulekrins dekkjer heile ytre Gulen. Ved skulen ligg Byrknes barnehage.

Staden har bibliotekfilial og daglegvarebutikk med post i butikk. Her ligg òg Byrknesøy kapell, eller bedehuset som det ofte vert kalla lokalt. Det er eigd av indremisjonslaget og vert leigd ut til mellom andre Den norske kyrkja.

Namn 
Namnet Byrknes blir uttalt bu'rtnes eller by'rtnes. Det er blitt skrive Birknes, Birchenes i 1563 og 1611, Bierchenes i 1667, Birchenæs i 1723. Namnet kjem av gammalnorsk Birkines birki som tyder ‘stad der det veks bjørk’.

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

Bygder i Gulen
Tettstader i Vestland
Nordsjøkanalen

Nordsjøkanalen (nederlandsk Noordzeekanaal) er ein kanal i Nederland frå Amsterdam til Nordsjøen ved IJmuiden, bygd mellom 1865 og 1876 slik at havgåande skip kunne nå hamna i Amsterdam. Han endar ved Amsterdam i den lukka IJbukta, som igjen er tilslutta Amsterdam-Rhin-kanalen.

Dreneringa av kanalen til Nordsjøen skjer via Spuislusene ved IJmuiden ved hjelp av den største pumpestasjonen i Europa. Systemet er nødvendig for å forvalte grunnvatnet i Vest-Nederland.

Historie 
For å betre sambandet mellom hamna i Amsterdam og Nordsjøen vart Noordhollandsch Kanaal bygd i 1824. Denne lange og smale kanalen fekk raskt for dårleg kapasitet til å handsame all skipstrafikken og eit par tiår seinare valde ein å grave ein ny kanal på det smalaste punktet i Holland og slik få den kortaste ruta til havet. 

Gravinga byrja 8. mars 1865 ved sanddynene i Breesaap og varte til 1876. Sidan ingen nederlandske selskap ville ta på seg oppgåva vart prosjektet utført av ein engelsk entreprenør. 

Nordsjøkanalen vart bygd ved å grave ein kanal gjennom den gamle IJbukta og byggje dike på kvar side, medan dei gjenverande delane av IJbukta vart demd opp og omgjort til polder. Frå denne bukta og til sjøen vart ein ny kanal grave ut gjennom sanddynene ved Velsen. For å få vatn og skipsfart til sideelvane til IJ, som Spaarne, Zaan og Nauernakanalen vart det grave ut ni sidekanalar (kalla sidekanalar A til I).

Eit par sluser (Zuidersluis) vart bygd ved munningen i 1876 der den nye byen IJmuiden (IJ-munningen) grunnlagd. I 1896 vart dei midtre slusene bygd (Middensluis), og til slutt dei nordlege slusene (Noordersluis) i 1929, som på den tida var dei største slusene i Europa. 

I austenden av kanalen, aust for Amsterdam, vart IJbukta open til Zuiderzee fram til 1872 då Dei oransje slusene (Oranjesluizen) vart bygd. Då desse slusene stod ferdig var ikkje lenger Nordsjøkanalen og IJbukta lenger open til sjøen og ein kunne oppretthalde eit fast vassnivå. 

Kanalen vart grave ut for hand og arbeidarane levde under forferdelege tilhøve. Dei budde i hytter bygd av kvister, drivved, torv og strå og sjukdom, slåssing og alkoholmisbruk var omfattande. 

1. november 1876 vart Nordsjøkanalen offisielt opna av kong Vilhelm III av Nederland. I løpet av åra etter har kanalen vorte utvida og gjort djupare fleire gonger.

Sluser 

Det er fire sluser med forskjellig storlei ved munngen ved Nordsjøen:

Kryssingspunkt 

Jernbanetunnelar (med næraste stasjon på kvar side):
 mellom Amsterdam Sloterdijk og Zaandam
 mellom Driehuis og Beverwijk

Vegtunnelar, frå aust til vest: 
 Zeeburgertunnelen og Zeeburgerbrua
 Zuiderzeeweg
 IJtunnelen
 Coentunnelen
 Wijkertunnelen (del av motorvegen A9)
 Velsertunnelen

I tillegg er det fleire ferjesamband over kanalen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «North Sea Canal» frå , den 9. februar 2008. 

Kanalar i Nederland
Zaan

Zaan er ei lita elv i provinsen Noord-Holland i Nederland. Elva var opphavleg ein sidearm av IJbukta. Ho renn om lag 10 km gjennom kommunen Zaanstad nord for Amsterdam, frå West-Knollendam i nord til Zaandam i sør der ho munnar ut i IJbukta. 

Elva renn forbi Zaanse Schans, ein landsby med historiske vindmøller og hus, og som er ein populær turistattraksjon i Nederland. 

Fleire byar langs Zaan er òg kalla opp etter elva Koog aan de Zaan, Westzaan, Oostzaan, Zaandijk og byen Zaandam.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Zaan» frå , den 9. februar 2008.

Bakgrunnsstoff

Elvar i Nederland
Spaarne

Spaarne er ei elv i Noord-Holland i Nederland. Denne delvis kanaliserte elva renn frå Ringvaart til ein sidekanal av Nordsjøkanalen. Ho renn gjennom Heemstede, Haarlem, og Spaarndam.

Dei historiske kanalane i vollgravene rundt Haarlem er tilslutta Spaarne. Ei sluse ved Spaarndam ligg mellom elva og Nordsjøkanalen.

Historie 
Elva rann tidlegare frå Haarlemmermeer til IJbukta, som strekte seg vidare frå Zuiderzee og heilt til Velsen. På 1200-talet vart det bygd ei demning med sluser ved munningen av Spaarne der landsbyen Spaarndam vart grunnlagd.

Etter eit hundreår med planlegging vart Haarlemmermeer pumpa tørr i løpet av åra 1850-1853 og gjort om til polder. Spaarne vart ei grein av Ringvaart, mista mykje av vatnet og vart grunnare. 

Bygginga av Nordsjøkanalen (ferdig i 1876) reduserte det meste av IJbukta til polder, men ei liten kanalisert del av IJbukta vart igjen ved Spaarndam for å gå mellom Spaarne og den nye kanalen. 

Elva vart gjort djupare for at skip kunne nå industriområda langs breidda.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Spaarne» frå , den 9. februar 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 J.M Sterck-Proot, Tjeenk Willink, Haarlems oudste tijden: een vroeg-middeleeuwsch stadsbeeld, Haarlem, 1930.
 Bert Sliggers a.o., De loop van het Spaarne; de geschiedenis van een rivier, Haarlem, Schuyt, 1987.

Elvar i Nederland
Blåband-vassnymfe

Blåband-vassnymfe (Calopteryx splendens) er eit flygande rovinsekt som høyrer til augestikkarane. Arten er oppført på norsk raudliste 2006.

Kjelder 

 Norsk Raudliste 2006, 8MB

Bakgrunnsstoff 
 

Augestikkarar
Elvevassnymfe

Elvevassnymfa (Platycnemis pennipes) lever i norske ferskvatnsvassdrag, og er kategorisert som nær trua på norsk raudliste 2006.

Kjelder 
 Norsk Raudliste 2006, 8MB

Bakgrunnsstoff 
 

Augestikkarar
Svanemusling

Svanemusling (Anodonta cygnea) er eit blautdyr i underfamilien dammuslingar (Anodontinae) i familien Unionidae. 

Svanemusling høyrer ikkje opphavleg til i Noreg. Muslingen er berre registrert i Risa, Transjøen og Hersjøen. Arten lever i ferskvatn, og var ein av dei 3800 artane som var oppført på norsk raudliste 2006, der han var kategorisert som sterkt utryddingstrua (i same kategori som hubro, jerv og brunbjørn). I raudlista frå 2021 er han rekna som sårbar.

Kjelder 
 Norsk Raudliste 2006, 8MB 
 

Dyr i Noreg
Flat dammusling

Flat dammusling (Pseudanodonta complanata) er ein ferskvassmussling som lever i Nord-Europa, men som er såpass sjeldan at han stod på norsk raudliste 2006 over arter som er nær trua.

Kjelder 
 Norsk Raudliste 2006, 8MB

Bakgrunnsstoff 
 

Muslingar
Dyr i Noreg