kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Færder fyrstasjon

Færder fyrstasjon er eit kystfyr på vestsida av ytre Oslofjord, i Færder kommune i Vestfold og Telemark. Fram til 1857 stod fyret på Store Færder, no står det på Tristein (også kalla Lille Færder).

Fyrgryta på Store Færder 
I desember 1696 fekk Jacob Wølner frå Drammen løyve i Kongebrev til å setje opp og drive fyr på Færder. Fyrdrifta starta på våren 1697 og var ei kolfyrt smidd fyrgryte som stod rett på fjellet på toppen av øya Store Færder. Wølner betalte sjølv for oppsetjinga og drifta av fyret og måtte betale ei avgift på 50 riksdalar for privilegiet til å drive fyret. Samstundes fekk han rett til å krevje inn 2 danske skilling pr. lest pr. reis for alle danske og norske fartøy som sigla på fjorden og det var tollarane som skulle drive inn denne fyravgifta for han. Til å vakte og drive fyret vart det tilsett ein fyrpassar. Fyret vart drive av private med berre denne fyrgryta fram til 1798 då staten overtok og sette i gang bygging av eit fyrtårn på Store Færder.

Det fyrste fyrtårnet 
Fyrtårnet var ferdig i 1802 og var 6 meter høgt, i stein, og hadde ein glaskuppel på toppen. Fyret vart framleis drive med kolbrenning. I 1852 vart kolfyret nedlagt og det vart sett i drift ei ny fyrlykt med ein pumperverkslampe for rapsolje og 1. ordens linseapparat. Men det var vorte klart at fyret var feil plassert, det hindra ikkje at skip rende på Tristeinøyene om lag to nautiske mil sørom Store Færder, og allereie i 1854 løyvde Stortinget pengar til bygging av eit nytt fyr som skulle stå på Tristein.

Fyret på Tristein (Lille Færder) 
I 1857 var det nye Færder fyr ferdig oppsett på Tristein. Tårnet var bygd i teglfora støypejarn og er 43 meter høgt. Nedst er det om lag 30 meter i diameter og øvst er det 13 meter i diameter. Støypejarnsmodulane til tårnet var laga på Bærums Verk og frakta til Tristein der dei vart sett saman til det tredje støypejarnsfyrtårnet i Noreg. Linseapparatet frå den siste fyrlykta på Store Færder vart flytta over i det nye tårnet. 

Dei fyrste åra budde fyrvaktarane og familiane deira framleis på Store Færder og rodde mellom ved vaktskifte. Det var fordi ein trudde at det ville vere for vêrhardt å ha hus ute på Tristein. Men i uvêrsperiodar kunne det føre til at fyrbetjenten vart sitjande på Tristein i dagevis utan å verte avløyst, ikkje heilt sjeldan opp i 8 dagar. I 1868 vart det bygd bustadhus ute på Tristein, og husa på Store Færder vart etterkvart rivne og no står berre tufter att av anlegget på Store Færder.

Klima 
Det står ein vêrstasjon frå Meteorologisk Institutt ved Færder fyrstasjon med synopnummer 1482. Han står 6 meter over havet og har vore i drift sidan januar 1885.

Kjelder 
 Færder Rotaryklubb sine nettsider om Færder Fyr .
 Norsk Fyrhistorisk Forrening si nettside om Store Færder fyrstasjon.
 Norsk Fyrhistorisk Forrening si nettside om Lille Færder fyrstasjon.
 Olaf Ellingsens foredrag frå 1938 om Færder fyrstasjon .

Bakgrunnsstoff 

 Været på Færder, oppdatert rapport frå vêrstasjonen på Færder.

Fyr i Vestfold og Telemark
Samferdsle i Færder
Kulturminne i Færder
Byggverk i Færder
Freda bygg i Vestfold og Telemark
Færder nasjonalpark
Oslofjorden
Niue

Niue er ei autonom øy i sørvestre Stillehavet, i fri assosiasjon med New Zealand. Hovudstaden er Alofi.

Niue ligg 2400 km nordaust for Auckland og 3900 km nordaust for Sydney i eit triangel mellom Tonga, Samoa og Cookøyane.

Historie 
Niue blei folkesett av polynesarar frå Samoa rundt år 900. Nye innvandrarar eller erobrarar kom frå Tonga på 1500-talet. Det niuiske språket er eit polynesisk språk som er nærast i slekt med tongansk.

Dei første europearane som kom til øya var James Cook sin ekspedisjon i 1744.
Cook kalla øya «Savage Island», 'Villmannsøya', ettersom innbyggjarane hadde tenner farga raude. Raudfargen stamma ikkje frå blod, som Cook trudde, men ei lokal raud banan.
Etter nokre hundreår blei det lokale namnet Niu ē, som tyder 'sjå kokosnøtta', teke i bruk internasjonalt.

Øya blei vitja av misjonærar frå London Missionary Society i 1846.
I 1887 tilbaud kong Fata-a-iki øya til Det britiske imperiet i frykt for andre kolonimakter. Øya blei britisk protektorat i 1900, men annektert av New Zealand i 1901. Øya fekk valet i 1974 om ho ville bli sjølvstendig, sjølvstyrande eller framleis vera styrt av New Zealand, og valde sjølvstyre i ei folkeavstemming. Øya er i dag styrt av Niue-forsamling, Niue Fono Ekepule.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Niue» frå , og «Niue» frå  den 20. april 2012.

Bakgrunnsstoff 

 
Polynesia
Land i Oseania
Øyar i Stillehavet
Norsk Hydro

Norsk Hydro er eit norsk energiselskap, ofte omtala berre som Hydro. Hydro har 25 000 tilsette, fordelt på verksemd i over 30 land. Selskapet er organisert i divisjonar for Energi og Aluminium. Selskapet er eit Fortune 500-selskap og inngår òg i Dow Jones-indeksen for berekraftige selskap i tillegg til FTSE4Good-indeksen.

Om lag to tredelar av eigarinteressene i Norsk Hydro er på norske hender. Den norske staten eig 43,8 prosent av selskapet.

Hovudkontoret ligg på Vækerø i Oslo, der Svein Richard Brandtzæg leier selskapet. 
I Noreg har Hydro fabrikkar på Rjukan, Porsgrunn, Vennesla, Karmøy, Høyanger, Årdal, Sunndalsøra, Holmestrand, Magnor og Raufoss.

Historie

Selskapet vart grunnlagd den 2. desember 1905 av Sam Eyde og Kristian Birkeland med det fulle namnet Norsk Hydro-Elektrisk Kvælstofaktieselskab. Den svenske Wallenberg-familien hjelpte til med å finansiere det nye selskapet. Selskapet var basert på eit patent av Birkeland. Ein lysboge vart nytta til å laga nitrogenbasert kunstgjødsel. Til dette trengde ein elektrisk energi, som vart skaffa ved å byggja ut Svelgfossen ved Notodden.

I 1951 byrja selskapet å produsera magnesium. Det vart vedteke å byggja eit smelteverk for aluminium på Karmøy i 1963. Etter den fyrste konsesjonstildelinga for norsk kontinentalsokkel i 1964 har Hydro bygd opp ei stor petroleumsverksemd. Verksemda førte til ei satsing på petrokjemi. Satsinga på aluminium vart forsterka i 1986 då lettmetalldivisjonen vart fusjonert med Årdal og Sunndal Verk. I 2002 vart tyske Vereinigte Aluminium Werke kjøpt opp. I 2004 vart landbruksseksjonen skilt ut som eit eige selskap og børsnotert under namnet Yara International ASA. Hydro dreiv òg ei tid med fiskeoppdrett. Oppdrettsverksemda vart seld til nederlandske Nutreco i 2000.

Divisjonar

Olje og energi
Hydro Olje & Energi var operatør for 15 olje- og gassinstallasjonar fram til 2007, då avdelinga slo seg saman med Statoil og danna StatoilHydro. I 2003 var selskapet sin gjennomsnittlege eigenproduksjon på 530 000 fat olje pr. dag. Det var norsk kontinentalsokkel som var selskapets hovudbase, men Hydro dreiv i tillegg med petroleumsverksemd i Angola, Canada, Russland og Libya. Selskapet var ansvarleg for utbygginga av naturgassfeltet «Ormen Lange-feltet» utanfor Midt-Noreg.

Selskapet har òg verksemd knytt til vasskraft og vindkraft. I tillegg vert det drive med handel knytt til energi over heile Europa.

Hydro Aluminium
Hydro Aluminium er mellom dei tre største aluminiumsselskapa i verda og har 27 000 tilsette, i hovudsak i Noreg og Tyskland. Selskapet driv med både aluminiumproduksjon og vidareforedling av aluminium. Arbeidet inkluderer både valsing, ekstrudering og støypte komponentar.

Anna verksemd
Avdelinga for «Andre virksomheter» er definert å liggja utanfor Hydro sine to kjerneområde. Her ligg aktivitetar som Hydro Polymers (petrokjemi), fiskeforprodusenten Biomar, Hydro Business Partner og skadeforsikringsselskapet Industriforsikring.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Hydro sin nettstad
Yara sin nettstad

Oljeselskap
Norske industriselskap
Norsk Hydro
Føretak skipa i 1905
Saga Petroleum

Saga Petroleum var eit privateigd norsk oljeselskap med verksemd i Noreg og Storbritannia. Føretaket vart etablert i 1972. Selskapet bygde seg opp til å vera eit av dei største selskapa i verda innan utvinning av petroleum (oppstraums petroleumsverksemd) . Selskapet vart fusjonert inn i Norsk Hydro Oil and Gas den 31. desember 1999.

Bakgrunnsstoff
 Arkivert nettstad for saga.no
 Rapport fra «Makt- og demokratiutredningen» Petter Nore: Norsk Hydro's Takeover of Saga Petroleum in 1999 A Case Study. Makt- og demokratiutredningens rapportserie. Rapport 73, august 2003. 
 Melding frå energidepartementet i USA, frå 1996

Tidlegare norske føretak
Tidlegare oljeselskap
Skipingar i 1972
Nedleggingar i 1999
Kansas

Kansas er ein delstat i USA. Hovudstaden er Topeka. Delstaten ligg i Midtvesten og grensar til Missouri i aust, Oklahoma i sør, Colorado i vest og Nebraska i nord.  Han har tilnamnet «Sunflower State». 

Staten er delt inn i 105 fylke og har 628 byar. Topeka med  innbyggjarar er den fjerde største byen i Kansas.

Namn
Namnet kjem frå Kansaselva som renn gjennom staten, og stammar frå siouxordet Kansa, som betyr «folk av sønnavinden».

Økonomi 
Kansas har det tredje største jordbruksarealet i USA, og produserer en sjettedel av all kveite dyrka i landet. Staten er den nest største kvegprodusenten i USA,   etter Texas. Dei største jordbruksrelaterte inntektene kjem frå kveg, sauehald, kveite, durra, soyabønner, bomull, svin og mais. Gardsbruka er høvesvis små etter Midtvesten-standard, så landbrukssubsidiane var i 2006 dei femte høgaste i USA, 623 millionar amerikanske dollar.

Det kjem industriinntekter frå transportutstyr, kommersiell og privat flyverksemd, kjemikaliar, maskiner, klede, olje og gruvedrift. Kansas er den åttande største oljeprodusenten i landet. Staten er også rangert som den åttande største naturgassprodusenten i USA.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kansas» frå ,  den 26. august 2023.

Bakgrunnsstoff

 
Delstatar i USA
Kristen Skjeldal

Kristen Skjeldal () er ein norsk skiløpar (langrenn) frå Voss. Han er medlem av Bulken Idrettslag.

Karriere 
Skjeldal har vunne tre olympiske medaljar, to gullmedaljar og ein bronsemedalje. Den første gullmedaljen vann han i Vinter-OL i Albertville i 1992. I leikane i Salt Lake City i 2002 fekk han 4. plass i 30 kilometer langrenn fristil, men vinnaren, Johan Mühlegg, vart seinare fråkjend sigeren då det vart påvist at han hadde brukt steroidar, noko som er forbode i konkurranseidrett (doping). Dette førte til at Kristen Skjeldal fekk bronsemedaljen i dette rennet. Han var også med på det norske vinnarlaget i 4 x 10 km stafett under desse leikane. I 2005 gav broren, Gudmund Skjeldal ut biografien Den siste langrennaren – ei historie om Kristen Skjeldal og snø.

Kristen Skjeldal har 11 individuelle NM-titlar, derav seks på 5-mila. Den siste vann han i 2006. Ingen har fleire NM-gull på denne distansen enn han.

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 1989: Nr 5 på 50 km
Ski-NM 1990: Gull på både 15 km og 30 km på Gjøvik
Ski-NM 1991: Bronsemedalje på 30 km i Misvær
Ski-NM 1992: Sølv på 15 km jaktstart og bronse på 10 km i Trondheim
Ski-NM 1993: -
Ski-NM 1994: Bronsemedalje på 30 km på Vegårshei
Ski-NM 1995: Bronsemedalje på 50 km i Oslo
Ski-NM 1996: Nr 12 på 30 km i Stryn
Ski-NM 1997: Gullmedalje på 50 km i Mo i Rana
Ski-NM 1998: Bronsemedalje på 50 km i Alta
Ski-NM 1999: Sølv på 50 km og bronse på 30 km
Ski-NM 2000: Nr 7 på 50 km på Vang
Ski-NM 2001: Gull på 50 km og bronse på 30 km
Ski-NM 2002: Gull på 10 km, 15 km jaktstart, 50 km
Ski-NM 2003: Bronsemedalje på 50 km i Molde
Ski-NM 2004: Gull på 30 km og 50 km i [[Bardufoss]
Ski-NM 2005: Gull på 50 km og sølv 30 km
Ski-NM 2006: Gullmedalje på 50 km i Vadsø
Ski-NM 2007: Nr 6 på 50 km i Nybygda
Ski-NM 2008: Nr 4 på 15 km i Trondheim
Ski-NM 2012: Nr 8 på 15 km på Voss og på 50 km i Fauske

Bakgrunnsstoff 

Kristen Skjeldal i olympedia.org

Norske langrennsløparar
Folk frå Voss
Norske deltakarar under vinter-OL 1992
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Olympiske meistrar for Noreg
Vladimir Putin

Vladimir Putin () er ein russisk politikar og president i Russland sidan 7. mai 2012. Før det var han president i Russland frå 31. desember 1999 (fungerande president fram til 7. mai 2000) til 7. mai 2008. Før han vart president og mellom dei to presidentperiodane var han statsminister i Russland.

Bakgrunn
Putin vart fødd i Leningrad (no St. Petersburg) og studerte jus ved statsuniversitetet der. I 1975 fullførte han studiet og fekk jobb i KGB. Han var i fleire år KGB-offiser i avdelinga for utanlandsspionasje. Frå 1985 til 1990 gjorde han teneste i DDR. Frå juni 1991 til august 1996 jobba han i staben til den reformvenlege borgarmeisteren i St. Petersburg, Anatolij Sobtsjak.

Mellom 1998 og 1999 var han direktør i tryggingstenesta FSB. I august 1999 vart han statsminister under Boris Jeltsin. Då Jeltsin gjekk av 31. desember 1999 tok Putin over som fungerande president. 26. mars 2000 vann han presidentvalet.

Putin har i tida si som president hatt eit nært samarbeide med Tyskland, mellom anna som motstandar av det amerikanske åtaket på Irak.

14. mars 2004 var det presidentval i Russland, Putin vart attvald for sin andre og siste periode med meir enn 70 % av stemmene. Presidenten kan berre sitte i to periodar i Russland. Putin hadde hatt stor nok majoritet til å endre grunnlova på dette punktet, men gjorde ikkje det. I staden støtta han kandidaturet til Dmitrij Medvedev, som vart vald som etterfylgjaren hans. Medvedev utnemnde Putin til statsminister dagen etter at Putin overlet presidentposten til Medvedev.

Putin gifta seg med Ljudmila Putina 28. juli 1983. Dei har to døtrer, Jekaterina (Katja), fødd 1985 og Maria, fødd 1986 i Dresden i dåverande DDR.

I motsetnad til fleire av sine forgjengarar, trenar Putin regelmessig. Han trenar særskild judo, som han har drive med sidan ungdomstida, ikkje berre som mosjonist, men også som konkurranseutøvar. Under ei statsvitjing til Japan, vitja Putin det namngjetne Kodokan dojo, og fekk det sjette svarte beltet. (6. dan).

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Russiske politikarar
Russiske statsleiarar
Russiske presidentar
Russiske regjeringsleiarar
Folk frå St. Petersburg
Lars Bystøl

Lars Bystøl () er ein norsk tidlegare skihoppar frå Myrkdalen på Voss.

Karriere
Han vann sitt fyrste verdscuprenn 4. januar 2006 i Innsbruck under den tysk-austerrikske hoppveka. Ein månad seinare vart han olympiameister då han vann normalbakkerennet under vinter-OL i Torino. I same olympiaden vann bronsemedaljar i storbakkerennet og i laghoppinga, i den siste tevlinga saman med Bjørn Einar Romøren, Tommy Ingebrigtsen og Roar Ljøkelsøy. Bystøl er medlem av Idrottslaget Eldar.

Besteplasseringar i verdsmeisterskap og olympiske leikar
2005: Nr 4 i stor bakke, og bronsemedalje i laghopping i Oberstdorf
2006: Gullmedalje i normalbakke, bronsemedalje i stor bakke og i laghopping under OL i Torino. Vinnar av verdscuprenn i Innsbruck.

Besteplasseringar i internasjonale renn
2002: Nr 24 i Zakopane (debut)
2003: Nr 5 i Willingen
2004: Nr 4 i Hakuba
2005: Nr 3 i stor bakken på Lillehammer
2006: Vinnar i Innsbruck, ein andre- og ein tredjeplass
2006/07: Tre gongar nr 28
2008: Nr 7 i Kuopio

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
Ski-NM 2000: Nr 5 i storbakken i Meldal
Ski-NM 2001: Nr 5 i normalbakken i Sprova
Ski-NM 2002: Bronsemedalje i normalbakken i Høydalsmo
Ski-NM 2003: Bronsemedalje i storbakken på Lillehammer
Ski-NM 2004: Sølvmedalje i storbakken i Oslo
Ski-NM 2005: Gullmedalje i normalbakken på Lillehammer
Ski-NM 2006: Sølvmedalje i normalbakken i Heddal, bronsemedalje i storbakken i Oslo
Ski-NM 2007: Nr 5 i storbakken på Lillehammer
Ski-NM 2008: Nr 7 i normalbakken i Trondheim

Bystøl la opp i 2009.

Kjelder
Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
Lars Bystøl i fis-ski.com
Lars Bystøl i olympedia.org

Norske skihopparar
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Olympiske medaljevinnarar i skihopping
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Skihopparar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Skihopparar under vinter-OL 2006
Folk frå Voss
Nordkjosbotn

Nordkjosbotn har  og er den nest største tettstaden i Balsfjord kommune i Troms og Finnmark, etter Storsteinnes. Han er eit senter for utdanning og handel, og blir gjerne kalla største vegkrysset i Nord-Noreg fordi han er møtepunkt for E6 og E8. Senteret rundt dette vegkrysset blir på folkemunne kalla Vollan, og er mellom anna berømt for Vollan gjestestue, som har satsa på å servere tradisjonsrik nordnorsk mat. I Nordkjosbotn ligg òg ein vidaregåande skole med både studieførebuandefag og yrkesutdanning. Skulen har rundt 200 elevar frå Balsfjord og kommunane kring.

Bakgrunnsstoff

Geografi i Balsfjord
Tettstader i Troms og Finnmark
Siv Jensen

Siv Jensen () er ein norsk politikar og tidlegare leiar av Framstegspartiet. Ho var finansminister i Regjeringa Solberg frå 2013 til 2020. Etter at Jensen gav seg som partileiar vart ho dagleg leiar for Flyte som er ein organisasjon som arbeidar mot drukning i Noreg.

Biografi 
Siv Jensen er oldebarn av kvinnesaksforkjemparen Betzy Kjelsberg, og er oppvaksen i Oslo. Søstera hennar, Nina Jensen, er i dag generalsekretær i WWF Noreg. Siv Jensen er ugift, og har tidlegare jobba både i mora si klesbedrift og som salskonsulent i Radio 1. Ho vart vald inn på Stortinget i 1997 og vart gjenvald i 2001 og 2005. I perioden frå 2001 til 2005 var ho leiar av finanskomiteen, medlem i den utvida utanrikskomiteen og Stortinget sin valkomité, og varamedlem i Stortinget sin delegasjon for forbindelsar med Europaparlamentet. Frå 2005 til 2013 har ho hatt plass i utanrikskomiteen.

Siv Jensen gjekk på Oslo Handelsgymnasium frå 1985 til 1988, og ho meldte seg inn i Frp fyrste gongen 18 år gamal. I 1992 vart Jensen styremedlem i Oslo Frp, same året som ho vart diplomøkonom ved Noregs Handelshøgskule si kursverksemd (NHHK). No skaut den politiske karrieren fart, ho blei vararepresentant på Stortinget i 1993, medlem av Oslo bystyre 1995-99 og medlem av sentralstyret i Frp 1998. Sidan 1999 har ho vore fyrste nestformann i Framstegspartiet. Jensen tok over som parlamentarisk leiar i FrP etter Carl I. Hagen 5. oktober 2005. Ho tok òg over som partiformann då Carl I. Hagen gjekk av 6. mai 2006.

Siv Jensen stilte som statsministerkandidat ved stortingsvalet 2009. Under dette valet fekk partiet 22,9 % oppslutning og 41 representantar, ei auke på 3 sidan førre val. Ved stortingsvalet 2013 ivra ho for ei borgarleg regjering med Høgre, KrF og Venstre, men at Frp berre ville stø opp om ei regjering dei sjølve var med i. Då regjeringsskiftet var vorte eit faktum under Framstegspartiets valvake, gjekk Siv Jensen opp på scena og sa: «Dette har jeg venta lenge på å si: Morna, Jens!» Seinare la ho også ut «Morna Jens» som statusoppdatering på Facebook. Mange reagerte på dette og syntes oppførselen var usmakeleg.

Etter at det vart klårt at Høgre og Frp ville danna mindretalsregjering med støtte frå Venstre og KrF, presenterte Siv Jensen og Erna Solberg ei politisk plattform for den nye regjeringa på Sundvolden Hotel den 7. oktober. Då Regjeringa Solberg vart utnemnd av Kongen i statsråd den 16. oktober, var Frp kome i regjering for fyrste gong i partihistoria. I denne regjeringa fekk Siv Jensen posten som finansminister.

Kjelder 
  Henta inn 18. oktober 2013.
Referansar

Bakgrunnsstoff 

 

Norske finansministrar
Frp-statsrådar
Statsrådar i Regjeringa Solberg
Leiarar for Framstegspartiet
Stortingsrepresentantar 1997-2001
Stortingsrepresentantar 2001-2005
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar 2009-2013
Stortingsrepresentantar 2013-2017
Stortingsrepresentantar 2017-2021
Stortingsrepresentantar frå FrP
Stortingsrepresentantar for Oslo
Politikarar frå Oslo
Mjøsbrua

Mjøsbrua er ei 1421 meter lang bru mellom Biri og Moelv over Mjøsa, og er ein del av E6. Seglingshøgda er 15 m .

Ho vart bygd i 1985 og kom i staden for eit ferjesamband. Ho er fjerde lengste brua i Noreg.

Sjå òg 
 Nye Minnesundbrua

Bakgrunnsstoff

 
Mjøsa
Vegbruer i Innlandet
Kassebruer
Vegar i Gjøvik
Vegar i Ringsaker
Bruer opna i 1985
1985 i Noreg
Gudinna Bellona

Bellona var ei romersk krigsgudinne, kanskje av etruskisk opphav. Ho blei samanlikna med den greske gudinna Enyo.

Namnet Bellona heng saman med det latinske ordet for krig, bellum, og ein trur at ho var den opphavlege guddommen for krig før Mars tok over. Gudinna stod for redslene heller enn den heltemodige sida ved kriginga. I kunsten blei ho framstilt med hjelm, spyd, sverd og fakkel. Festdagen hennar var 3. juni.

Alle møte i det romerske senatet som hadde med utanlandsk krig å gjera blei haldne i 
tempelet til gudinna, Templum Bellonae, på Kapitolinarhøgda. Tempelet blei bygd i 296 f. Kr. og brann ned i 48 f. Kr.

Bakgrunnsstoff

romerske gudar
stridsgudar
1. hundreåret fvt.

1. hundreåret fvt. varte frå år 100 f.Kr. til 1 f.Kr. Det kom etter 100-talet f.Kr. og blei følgd av det første hundreåret med år 1. Tidsrekninga som byggjer på før og etter Kristi fødsel har ikkje noko år 0.

I løpet av hundreåret kom alle gjenverande sjølvstendige land rundt Middelhavet under romersk kontroll, anten styrt direkte av romarane eller av marionettekongar. Romarstaten gjekk gjennom fleire borgarkrigar som enda med å gjera slutt på den 500 år gamle romerske republikken og skipa Romarriket, leidd av ein keisar.

Viktige hendingar
 Jesus, grunnleggjaren av kristendommen, blei fødd mot slutten av hundreåret
 Den romerske borgarkrigen
 Byrjinga på dei tre koreanske kongedøma

Viktige personar 
 Cæsar Augustus, romersk keisar
 Cicero, romersk politikar og forfattar
 Kleopatra VII av Egypt
 Horats, romersk diktar
 Julius Cæsar, romersk politikar
 Livius, romersk historikar
 Lucretius, romersk filosof
 Marcus Antonius, romersk politikar
 Ptolemaios XIII av Egypt
 Ovid, romersk diktar
 Virgil, romersk diktar
 Spartakus, gladiator og slaveopprørar
 Tigranes den store av Armenia
Atene

Atene (gresk Αθηνα eller Αθηνη), au skrive Athene, kalla Pallas Atene, er den greske gudinna for visdom, krig og strategi. Atene var au gudinna for å rettleie heltar. Ho vart assosiert med den etruskiske gudinna Menrva og seinare av romarane som Minerva. 

Ho var fylgd av ei lita ugle, bar eit geiteskinnsskjold som blei kalla Aegis som blei gitt til henne av far hennar og var i fylgje med gudinna for siger, Nike. Atene er ei væpna krigargudinne, var aldri eit barn, alltid ei jomfru (parthenos). Parthenon i Athen i Hellas er det mest berømte tempelet hennar. Ho hadde aldri ein ektemann eller elskar, sjølv om Hefaistos forsøkte ein gong, og mislykkast. Herodot og Platon identifiserte feilaktig Atene med gudinna Neith dyrka av libyarane (dei moderne berbarane).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Atene» frå ,  den 11. september 2005.

Bakgrunnsstoff 

Greske gudinner
Stridsgudar
Visdomsgudar
Bergkunst

Bergkunst er eit arkeologisk omgrep brukt om symbol og bilete som er blitt måla, rissa eller skore ut i steinar, fjell eller berggrunn, som regel i førhistorisk tid. 

Helleristingar er ei form av kunsten der figurar er skorne ut i berget, og er den vanlegaste forma for bergkunst i Skandinavia. Bergkunst kan òg finnast i fjellholer, som holemåleri. 

Bergkunst er ein svært viktig historisk kjelde til korleis menneska levde i førhistorisk tid, særleg i steinalderen, som det finst få andre kulturlevningar frå. Ein kan til dømes lesa mykje om viktige matvegar, som jakt og fiske, ut frå kunsten. På den andre sida er det vanskeleg å vita kvifor kunsten er der–blei han laga for å hugsa, underhalda, utføra magi eller i samband med rituelle handlingar?

Kjende bergkunststader 

Holemåleria i Lascaux i Frankrike står på UNESCO si verdsarvliste. Det same gjer helleristingsområdet i Alta.

Bakgrunnsstoff 

 Bergkunst.net 
 Truga bergkunst i Norge 
 Om vern av bergkunst  ved Tromsø museum
 Levande bergkunst i Mosambik 
 Riksantikvaren om bergkunst

Litteratur 
 Gro Mandt og Trond Lødøen: Bergkunst : helleristningar i Noreg, Oslo Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6227-4