kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Châteaubriant

Châteaubriant (bretonsk Kastell-Briant) er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Loire-Atlantique i regionen Pays-de-la-Loire, og har om lag 12 000 innbyggjarar. Innbyggjarane vert på fransk kalla Castelbriantais og Castelbriantaise.

Geografi 
Châteaubriant ligg 49 km nord for Ancenis, 68 km sør for Rennes, 69 km nord for Nantes og 85 km vest for Angers.

Historie 
Châteaubriant si historie byrjar på 1000-talet då Brient (ein utsending frå Greven av Rennes) oppretta eit slott på ein voll ved sida av la Chère. Han oppretta seinare priorinneklosteret St. Sauveur de Béré. Ein by utvikla seg rundt slottet og vart kalla Châteaubriant. Festninga vart ein del av forsvarslinja rundt Bretagne i lag med andre byar som Vitré (Ille-et-Vilaine) og Fougères, som danna den første forsvarslinja mot det franske kongeriket. 

Etter den franske revolusjonen møtte Brutus Hugo, ein ung republikansk løyntnant, den unge kvinna Sophie Trébuchet frå Châteaubriant. Dei fekk ein son i lag, Victor Hugo. Huset til Sophie Trébuchet står framleis i dag nær Maison de l'Ange, der turistkontoret ligg i dag. 

I oktober 1941 vart 27 kommunistiske gislar (fengsla av den republikanske rregjeringa og av Vichy-politiet hausten 1941) i interneringsleiren i Châteaubriant avlevert til nazistane, som skaut alle saman som hemn for mordet på den tyske oberstløyntnanten Karl Hotz den 20. oktober 1941 i Nantes. Den yngste av dei 27 gislane, Guy Môquet, var 17 år. Staden der dei vart avretta, kalla Carrière des Fusillés, er i dag eit av dei største minnesmerka for den nazistiske okkupasjonen i området.

Folkesetnad

Bakgrunnsstoff

Loire-Atlantique
Byar i Frankrike
Byar i Pays-de-la-Loire
Oradea

Oradea (; ungarsk Nagyvárad; tysk: Großwardein, tyrkisk Varat; jiddisk גרויסווארדיין, slovakisk Veľký Varadín, latin Magnovaradinum), tidlegare Oradea Mare, er hovudstaden i Bihor fylke i Crișana i Romania. Byen ligg tett attved den ungarske grensa og har om lag 180 000 innbyggjarar, medan storbyområdet om lag har 240 000 innbyggjarar. Oradea er ein av dei mest velståande byane i Romania.

Historie 

Oradea har ei historie som går tilbake til ei borg som vart bygd her på 900-talet. Bispedømet her vart grunnlagt på 1000-talet av kong Ladislaus I av Ungarn. Byen vart først nemnd i eit dokument i in 1113 under det latinske namnet Varadinum. Byen blømde på 1200-talet. Festninga Oradea, som det framleis finst ruinar av i dag, vart først nemnd i 1241 under den mongolske invasjonen av Europa. 1300-talet var den mest velståande perioden for byen. Det vart reist statuar av St. Stefan, Emeric og Ladislaus. Biskop Andreas Báthori (1329-1345) bygde opp at katedralen i gotisk stil.

I 1474 vart byen rasert av tyrkarane. Først på 1500-talet byrja Oradea å utvikle seg til eit urbant område. På 1700-talet planla ingeniøren Franz Anton Hillebrandt frå Wien byen i barokkstil, og frå 1752 vart mange av landemerka i byen bygd, som den romersk-katolske domkyrkja og bispepalasset.

Etter Det osmanske riket invaderte Ungarn på 1500-talet vart byen i periodar styrt av Fyrstedømet Transilvania, Det osmanske riket og Habsburgmonarkiet. I 1598 vart festninga omleira, og 27. august 1660 fall Oradea til tyrkarane og vart eit eyaletsenter kalla Varat. Byen vart sett fri av austerrikarane i september 1692.

Mot slutten av den første verdskrigen vart Oradea, trass i den ungarske majoriteten, gjeven til Kongedømet Romania utan folkeavstemming. I 1940 vart nordlege delar av Transilvania, inkludert Oradea gjevne tilbake til Ungarn, men dette varte berre til slutten av den andre verdskrigen då landområda vart gjevne tilbake til Romania.

I 1925 fekk Oradea kommunestatus, og han fekk namnet Oradea-Mare (Stor-Oradea).

Det har gjennom lange tider vore etniske spenningar i området, men i dag lever desse etniske folkegruppene fredeleg side om side.

Busetnader 
Oradea er ein municipiu (større bykommune) med den eine busetnaden:

Storbyområde

Storbyområdet omfattar Oradea og elleve mindre kommunar med eit samla folketal i 2021 på 242 956.

Kjelder 
 Deler av denne artikkelen bygger på «Oradea» frå , den 13. september 2022.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Oradea Online 
 Bilete av Oradea
 Oradea på Flickr
 Bilete og kart av festninga 
 Webkamera mot Rådhuset 

Bihor fylke
Fylkeshovudstader i Romania
Bihor
Pas-de-Calais

Pas-de-Calais er eit departement nord i Frankrike. Departementet ligg i regionen Hauts-de-France, og er kalla opp etter Doversundet, som på fransk har namnet pas de Calais (Calais-sundet, etter byen Calais), og som ligg like nord for departementet.

Historie 
Pas-de-Calais er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Boulonnais, Ponthieu og Artois.

Området har vore busett sidan førhistorisk tid, og har etter tur vore busett av keltarar, romarar, germanske frankarar og alemannarar. På 300- og 400-talet samarbeida romarane med germanske stammer, som medverka med militær støtte langs ruta frå Boulogne til Cologne. Dette skapte ei germansk-romansk språkgrense i området, som varte fram til 700-talet. Då saksarar koloniserte området frå 400- til 700-talet strakk denne grensa seg noko lenger sørover og vestover, slik at dei fleste innbyggjarane nord for Béthune på 800-talet snakka ein dialekt av middelnederlandsk, medan innbyggjarane i sør snakka forskjellige romanske dialektar. Denne språkgrensa ser ein framleis i dag i stadnamna. 

Under den første verdskrigen vart nokre av dei hardaste slaga utkjempa her, mellom anna Slaget om Vimyhøgda der kanadiarane mista mange soldatar. 

Pas-de-Calais var òg mål for Operasjon Fortitude under den andre verdskrigen, som var dei allierte sin plan om å lure tyskarane til å tru at invasjonen av Europa skulle skje her, og ikkje i Normandie.

Geografi 
Departementet er i dag ein del av regionen Nord-Pas-de-Calais og grensar til departementa Nord og Somme, i tillegg til Den engelske kanalen og Nordsjøen i nord og vest. 

Dei største byane på kysten er Calais og Boulogne-sur-Mer og i Artois Lens, Liévin, Arras og Saint-Omer.

Dei viktigaste elvane er: 
 Authie
 Canche
 Temoise
 Liane
 Sensée
 Scarpe
 Deûle
 Lys
 Aa

Økonomi 
Økonomien i departementet var lenge avhengig av gruvedrift, hovudsakleg etter kol. Etter den andre verdskrigen har derimot økonomien vorte meir variert.

Demografi 
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Pas-de-Calaisiens.

Pas-de-Calais er eit av departementa i Frankrike med høgaste folketettleik, og har likevel ingen storbyar. Calais har berre like over 100 000 innbyggjarar, følgt av Boulogne-sur-Mer og Saint-Omer. Resten av folkesetnaden bur hovudsakleg langs grensa til departementet Nord i gruvedistriktet, der fleire småbyar til saman dannar eit storbyområde med om lag 1,2 millionar innbyggjarar. Sentrale og sørlege delar er meir landleg, men likevel ganske tett folkesett med mange landsbyar og småbyar. 

Sjølv om nokre av dei kraftigaste kampane under den første verdskrigen vart utkjempa her tok folketalet seg raskt opp att etter begge krigane. Mange av gruvebyane har derimot opplevd stor fråflytting, og enkelte har i dag berre halvparten av innbyggjarane dei ein gong hadde.

Bakgrunnsstoff 
 
 Prefekturet si nettside
 Offisiell nettside
 Offisiell turistside
 dovertocalais.com  

 
Franske departement
Paliastomi

Paliastomi (georgisk პალიასტომი, stundom transkribert som Paleaostom) er ein liten innsjø nær byen Poti i Georgia. Han er forbunde til Svartehavet via ein smal kanal. Overflatearealet er 17,3 km² og middeldjupet er 2,6 meter. Arkeologar har funne spor etter det historiske riket Kolchis nær og i innsjøen. Han er òg ein viktig fiskestad.

Innsjøen er ein del av Kolkheti nasjonalpark.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Undervassarkeologi i Paliastomi
 Global Nature Fund 

Innsjøar i Georgia
Kabargin Oth

Kabargin Oth er ei gruppe vulkanar i Store Kaukasus i Georgia. Ho består av eit dusin slaggkjegler og lavadomar, og ligg nær grensa til Russland, sørvest for vulkanen Kazbek.

Kjelder 
 Globalt vulkanisme 

Fjell i Georgia
Vulkanar i Georgia
Kaukasus
Kazbek

Kazbek (georgisk მყინვარწვერი, transkribert som Mqinvartsveri) er ein vulkan og eit av dei største fjella i Kaukasus. Det ligg på grensa mellom Georgia og Russland, og ruver over byen Kazbegi nær grensa til Nord-Ossetia. Det er det tredje høgaste fjellet i Georgia (etter Sjkhara og Janga) og det sjuande høgaste i Kaukausfjella, med ei høgd på 5 047 meter over havet. Georgiarar kallar fjellet Mqinvari som tyder «isbre» eller «Isfjell».

Kazbek ligg i fjellkjeda Khokh, ei fjellkjede som går nord for Store Kaukasus med mange gjel frå elvene Ardon og Terek. Sjølve fjellet ligg i forkastinga Borjomi-Kazbegi (som er den nordlege delen av Anatolia-forkastinga). Området har stor jordskorpeaktivitet med regelmessige små jordskjelv. Eit aktivt system med varmekjelder ligg òg omkring fjellet. Kazbek er ein sovande vulkan, bygd opp av trakytt og kledd med lava. Han har form som ei dobbel kjegle der foten ligg i ei høgd på 1 770 meter. Kazbek er det høgaste av dei vulkanske kjeglene i vulkangruppa rundt Kazbegi, som òg omfattar Khabarjina (3 142 meter). 

På grunn av dei bratte sidene på Kazbek, er ikkje isbreane her særleg store. Det totale arealet til alle isbreane på Kazbek er 135 km². I 2002 kollapsa Kolkabreen på grunn av vulkansk svovelaktivitet på nordsida av fjellet. Det var derimot ingen utbrot. Den mest kjende isbreen er Djevdorak, som kryp ned på nordaustsida og inn i eit gjel med same namn, og når ned til ei høgd på 2 295 meter. På austsida går den georgiske militærvegen gjennom Darialgjelet i ei høgd på 2 378 meter. 

Toppen vart først klatra i 1868 av D.W. Freshfield, A.W. Moore og C. Tucker i lag med ein sveitsisk guide.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Mount Kazbek» frå ,  den 7. juli 2017.

Bakgrunnsstoff 
 Kazbek på Peakware - bilete

Stratovulkanar
Fjell i Georgia
Fjell i Russland
Vulkanar i Georgia
Høgaste punkt
Potensielt aktive vulkanar
Operasjon Dagsverk

Operasjon Dagsverk (OD) er ein elevstyrt haldningskampanje og innsamlingsaksjon arrangert av Elevorganisasjonen. Aksjonen er spesielt retta mot ungdomstrinnet i grunnskolen og den vidaregåande skolen. Folkehøgskolar kan òg delta på Operasjon Dagsverk.

Elevar som deltek i prosjektet gjev ein dag av utdanninga si for å jobba og tena pengar til utdanningsstøtte for ungdom i Asia, Afrika eller Latin-Amerika. Ein kan arbeida hjå firma eller heime, eller samla inn pengar på andre måtar. Dei innsamla midla, som årleg ligg noko under 30 millionar kroner, blir utbetalt litt etter litt over fleire år. Prosjekta som blir støtta blir delvis valde av Elevtinget og delvis i ei uravstemning blant elevane på skolane som er påmelde.

Aksjonsdagen er den siste torsdagen i oktober kvart år (i 2007 den 25. oktober), og han kjem etter ein informasjonskampanje kalla Internasjonal Uke (IU) som vanlegvis går over to veker.

Aksjonen støtta i 2006 prosjekt i Nepal. Tittelen var «Kamp for skuddsikre skolar» og retta seg mot barn som er rammet av borgarkrigen i landet. Samarbeidsorganisasjon for året var Redd Barna. Aksjonen for 2007 er i samarbeid med Utviklingsfondet, og retta mot dei tre mellomamerikanske landa Honduras, Nicaragua og Guatemala.

Tidlegare OD-prosjekt 

Her følgjer eit oversyn over tidlegare prosjekt

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske humanitære organisasjonar
Norske studentorganisasjonar
Elevorganisasjonen
Apple Macintosh

Macintosh, også kjend som Mac, er namnet på en samling personlege datamaskinar produsert av dataføretaket Apple Computer.

I 2011 bestod produktlinja av dei berbare maskinane MacBook Air og Pro, kompakt-maskina Mac Mini, alt-i-eit maskina iMac, og Mac Pro meint for profesjonelle brukarar. 

Macar bruker Apple sitt eige operativsystem, Mac OS X («OS 10»). Mac OS er ikkje tilgjengeleg på nynorsk, men ein bokmålsvariant er inkludert i systemet. Mac OS 10.7 introduserte også programvare for skjermlesing på bokmål. (Meint som ein hjelpeteneste for synsreduserte.) Mac OS versjon 10.5 og nyare kan utvidast med stavekontroll.

Historie 
Namnet kjem frå ein populær eplesort, McIntosh, og eplet er framleis brukt som logo av Macintosh. Den første datamaskina vart lansert i januar 1984 med den kjende Super Bowl-reklamen «1984» – inspirert av George Orwells dystre framtidspådom med same tittel. Det var den første datamaskina som populariserte det grafiske brukergrensesnittet (frå engelsk: Graphical User Interface, forkorta GUI) og dette var i sin tid sett på som ein revolusjonerande forandring i IT-verda.

Bakgrunnsstoff 

 Norsk offisiell Apple side for Noreg
 Mac hos Apple.no
 Mac OS X hos Apple.no
 Noregs største Mac-portal 
 Macintoshreklamen vist under SuperBowl i 1984

Kjelder 

Apple
Personlege datamaskinar
Poti

Poti (georgisk ფოთი, Poti) er ein by vest i Georgia i provinsen Samegrelo-Zemo Svaneti. Han ligg ved austkysten av Svartehavet og er ein av tre hamnebyar i Georgia. I nærleiken av byen munnar elva Rioni ut i Svartehavet. Byen har 41 465 innbyggjarar (2014).

Poti vart grunnlagd som ein gresk koloni på 600-talet fvt. og kalla opp etter Phasis. Den første jernbanen som vart konstruert i Georgia vart lagd mellom Poti og Sjorapani i 1871. Segna om Det gylne skinnet (argonautane, Jason og Medea) fann stad ved Poti og elva Rioni.

Poti har eit subtropisk klima. Vinteren er mild og varm, og normaltemperaturen i januar er 5,2 °C. I juli er normalen 22,9 °C. Byen får ein god del nedbør og årsnormalen er på 1 960 mm.

Hovudnæringane i byen er service- og næringsmiddelindustri.

Marinebasen til Den georgiske marinen ligg i Poti.

Bakgrunnsstoff 
 
 Hamna i Poti
 Biletgalleri

Byar i Georgia
Hamnebyar i Georgia
Amrum

Amrum (frisisk Oomram) er ei av Dei nordfrisiske øyane i Tyskland. Øya ligg i Nordsjøen og er ein del av distriktet Nordfriesland i delstaten Schleswig-Holstein. Ho har eit areal på 20 km² og om lag 2 300 innbyggjarar.

Det er fem landsbyar på austkysten: Wittdün, Nebel, Norddorf, Süddorf og Steenodde. Den vestlege halvdelen av øya består stort sett av store sanddyner. Den høgaste av desse er 32 meter. 

Medan Nebel, Norddorf og Steenodde er svært gamle frisiske bygder, vart Wittdün grunnlagd som ein badeby på 1800-talet. Han har dagleg ferjesamband med Dagebüll på fastlandet og Wyk (på Föhr). Det er lov med bilar på øya. 

Dei tre kommunane på øya, Nebel, Norddorf og Wittdün, høyrer til amtet Föhr-Amrum

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Amrum» frå ,  den 30. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 

 
 Plantelivet på Amrum

Dei frisiske øyane
Øyar i Tyskland
Schleswig-Holstein
Föhr

Föhr (frisisk Feer, dansk Før) er ei av Dei nordfrisiske øyane i Nordsjøen ved kysten av Tyskland. Ho er ein del av landkreis Nordfriesland i Schleswig-Holstein, og har eit areal på 82 km² og eit folketal på 8 800. Dermed er dette den største og mest folkerike tyske øya som ein ikkje kan nå med bil eller jernbane. 

Den einaste byen på øya er Wyk på søraustkysten, og er ein populær ferieby. I tillegg er det seksten små grender, tre av dei har svært gamle kyrkjer frå 1100- og 1200-talet. Ein stor del av innbyggjarane vest på øya snakkar ein lokal dialekt av frisisk språk i tillegg til tysk. Særeige for staden er at alle landsbynamna endar på -um, som t.d. Nieblum, Oevenum,, Utersum, Wrixum.

Øya har ferjesamband til Dagebüll på fastlandet, og til naboøya Amrum. I høgsesongen går det òg båtsamband til Helgoland, Sylt og Halligen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Föhr» frå ,  den 30. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Föhr, die grüne Insel 

Øyar i Tyskland
Schleswig-Holstein
Dei frisiske øyane
Tuneskipet

Tuneskipet er leivningane etter eit vikingskip frå kring år 900. Skipet vart funne i ein gravhaug på garden Haugen på Rolvsøy, no ein del av Fredrikstad kommune i Østfold. Namnet «Tuneskipet» kjem av at Rolvsøy var ein del av Tune kommune då skipet vart funne. 

Skipet er klinkbygt og i hovudsak gjort av eik. Gravhaugen det låg i, kalla «Båthaugen», vart utgrave av Oluf Rygh i 1867. Skipet hadde brotna sund og mykje mangla. Det kan ha vore inntil 22 m langt, 4,35 m breitt, og kan ha hatt elleve eller tolv par årar. Kjøllengda er ikring 14 m. Det er traust bygt, med eit kraftig kjølsvin.

Tuneskipet står utstilt i Vikingskipshuset på Bygdøy i Oslo, saman med Osebergskipet og Gokstadskipet. Skipet er ikkje restaurert, men stilt ut om lag slik det var då det vart teke ut or gravhaugen.

Skipet er dendrokronologisk datert til om lag 910 e.Kr. Ein reknar med at gravlegginga gjekk føre seg 5–10 år seinare. Det har vore mykje utstyr i grava, slik ein såg under utgravinga av alle rustspora etter jernsaker. Men berre leivningane etter skipet hadde halde seg godt nok til å kunne bergast.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Vikingtida
Vikingskipsmuseet
Skipsbygging
Vikingskip
Museumsskip
Rolvsøy
Klinkbygde skip
Gjenstandar frå 900-talet
Skip frå norrøn tid
Hiddensee

Hiddensee er ei bilfri øy i Austersjøen, vest for øya Rügen ved kysten av Tyskland.

Øya har like over 1 000 innbyggjarar og var ein populær feriestad for Aust-Tyskland, og er det framleis i dag. Her ligg mellom anna den ornitologiske stasjonen til Universitetet i Greifswald, medan Gerhart Hauptmann og Walter Felsenstein er gravlagd her. 

Den tyske ekspressjonistiske målaren Walter Grammatté målte fleire bilete av øya. Dei heng for tida i Brücke Museum i Berlin.

Ei vandresoge under DDR-tida var at arbeidarar og bønder på øya skreiv brev til Stalin der dei kravde å verte annektert av Sverige (Hiddensee var ein del av Svensk Pommern i 1648-1815). Sjølvsagt var det ikkje noko i dette ryktet, men viser den typiske humoren folk hadde i DDR for å overleve den sosialistiske kvardagen.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Hiddensee» frå ,  den 31. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 

 http://www.seebad-hiddensee.de

Øyar i Austersjøen
Øyar i Tyskland
Lindau

Lindau er ei øy og ein by i den austlege delen av Bodensjøen i Tyskland. Ho ligg i den tyske delstaten Bayern, og er hovudstad i landkreis Linadau. Den historiske byen Lindau ligg på den litle øya med same namn, og ho er forbunde til fastlandet via ei bru og ein jernbanefylling.

Historie 
Det er funne restar etter ein tidleg romersk busetnad frå det første århundret i området. Namnet Lindau vart først nemnd av ein munk i St. Gallen i eit dokument i 882, som sa at Grev Adalbert von Rätien hadde grunnlagd eit nonnekloster på øya. 

I 1180 vart kyrkja St. Stephan grunnlagd, og i 1224 grunnla fransiskanarar eit kloster på øya. I 1274/75 vart Lindau ein fri keisarby under kong Rudolf I. I 1528 aksepterte Lindau den protestantiske reformasjonen. Etter trettiårskrigen i 1655 vart den første Lindauer Kinderfest (barnefestival) halde til minne om krigen. 

Etter oppløysinga av Det tysk-romerske riket mista Lindau statusen sin som fri keisar by i 1802. Byen kom inn under Karl August von Bretzenheim, som gav byen og klosteret til Kongeriket Austerrike i 1804. I 1805 gav Austerrike byen til Bayern.

I 1853 vart jernbanedemningen bygd ut til øya, og tre år seinare vart det bygd ei ny hamn med dei karakteristiske landemerkene som fyret og løveskulpturane. 

I 1922 vart dei sjølvstendige landkreisane Aeschach, Hoyren og Reutin ein del av byen. Etter den andre verdskrigen var byen under fransk administrasjon, og i 1955 vart Lindau returnert til Bayern. 

I dag ligg Lindau nær dei tre grensene mellom Austerrike, Tyskland og Sveits. Han ligg nedanfor fjellet Pfänder i Alpane. På grunn av det historiske sentrumet frå mellomalderen og den vakre plasseringa i Bodensjøen, er Lindau ein populær turiststad. Kvart år møtes nobelprisvinnarar og ein kongress innan medisin vert halde i byen. Ein annan attraksjon er kasinoet som er eigd av delstaten Bayern.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Lindau» frå ,  den 1. juni 2007.  

Øyar i Tyskland
Byar i Bayern
Øya Reichenau

Reichenau er ei øy Bodensjøen sør i Tyskland. Ho ligg mellom Gnadensee og Untersee, nesten rett vest for byen Konstanz. Øya er forbunde til fastlandet via ei kunstig vegfylling. 

I 2001 vart øya ein del av verdsarvlista til UNESCO på grunna av klosteret her. Klosterkyrkja er tileigna Jomfru Maria og St. Maruks. To andre kyrkjer er bygd på øya, den eine tileigna St. Georg, og den andre til St. Peter og Paulus. Dei kjende kunstverka på Reichenau er mellom anna dei unike ottoianske veggmåleria av mirakla til Jesus frå 900-talet. Abbeden budde i ein toetasjars steinbygning som vart heva med to ekstra etasjar av bindingsverk på 1300-talet, eit av dei eldste bindingsverksbygga sør i Tyskland. 

Klosteret eigde mellom anna landsbyen Reichenau, som ligg i kommunen Tamins i kantonen Graubünden i Sveits, og som er kalla opp etter klosteret. 

I dag er øya kjend for grønsaksgardane og vingardane. Wollmatinger Ried ved sida av øya er eit stort naturreservat, eit våtmarksområde med halmstrå der mange trekkfuglar har stoppestad.

Historie 

Det alemanniske namnet på øya var Sindleozesauua, men ho vart òg berre kalla Ow og Auua, som tyder ‘øy’.

Benediktinarklosteret Reichenau vart grunnlagt i 724 av den omvandrande St. Pirmin, som skal ha flykta frå Spania før maurarane invaderte landet, og vart verna av Karl Martell og grev Berthold av Ahalolfinger og Hertugen av Schwaben Santfrid I. Pirmin kom i konflikt med vernarane sine og han reiste frå Reichenau i 727. Under Hatto, ein slektning av Greven av Hohenzollern, byrja klosteret å bløme. Det fekk innverknad på det karolingiske riket under abbed Waldo av Reichenau (740-814) ved at dei utdanna sekretærar som var tilsett i kanselliet. Abbed Walahfrid Strabo (842-849) var ein kjend poet. 

Klosteret låg ved ein av hovudvegane mellom Tyskland og Italia, og husa ein skule, eit scriptorium og ein verkstad for kunstnarar, og skal ha vore eit av dei største og kulturelt viktigaste sentera som produserte handskrivne manuskript i Europa seint på 900-talet og tidleg på 1000-talet. Eit døme på kva sciptoriumet produserte var Pericopes av Henry II, laga for keisaren. Dette ligg i dag i München. Reichenau har bevart sine verdifulle lekamar, som mellom anna inkluderer krus frå bryllaupet i Kanan.

Klostret nådde toppen under abbed Berno av Reichenau (1008-1048). Under hans tid levde og arbeida lærde som Hermanus Contractus i Reichenau. Under andre halvdelen av 1000-talet vart klosteret kulturelt viktigare før det avtok på grunn av pave Gregorius VII sin restriktive reformer og på grunn av klosteret si rivalisering med det nærliggande klosteret Sankt Gall. Etter kvart vart klosteret lite viktig. Då området rundt klosteret vart avkrista og klosteret var oppløyst under Napoleon, vart delar av Reichenau sitt vidkjende bibliotek flytta til det statlege Landesbibliothek i Karlsruhe.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Reichenau Island» frå ,  den 1. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Reichenau: klosterøya
 Historie og bilete
 Klosterkyrkja Reichenau
 Katolsk leksikon: Reichenau

Øyar i Tyskland
Verdsarv i Tyskland
Wangerooge

Wangerooge er ei av Dei austfrisiske øyane i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland. Øya er òg ein kommune i landkreis Friesland i Niedersachsen.

Wangerooge er den minste av dei sju tyske austfrisiske øyane, og ligg lengst aust av denne øygruppa. Ho er òg den einaste av dei som har høyrt til Oldenburg mellom 1815 og 1947, medan Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog og Spiekeroog alltid har høyrt til Friesland. I 2007 hadde øya 985 innbyggjarar, men om sommaren tar øya ofte imot meir enn 7 000 turistar dagleg. 

Strendene, anna rekreasjon og den rolege atmosfæren på Wangerooge trekkjer til seg mange turistar. At atmosfæren er roleg ser ein igjen i slagordet til øya: «Gud skapte tid, men han nemnde aldri hast!». Det er ikkje lov med bilar på øya. Øya har båtsamband til Harlesiel på fastlandet, og ein kan nå øya med fly frå Harlesiel, Bremen eller Hamburg. Ferjene har ikkje faste avgangstider på grunn av tidvatnet, og kan berre gå på flo sjø 

Øya har to fyr, eit nytt og eit gamalt, i tillegg til vesttårnet. Sidan øya konstant flytta seg før det vart gjort tiltak for om lag hundre år sidan, forsvann bygningar vanlegvis i havet etter nokre hundreår. Vesttårnet som vart bygd i 1597 vart opphavleg bygd på austsida av øya.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wangerooge» frå ,  den 1. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side 

Byar i Niedersachsen
Øyar i Tyskland
Dei frisiske øyane