kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Johan Nielssen

Johan Martin Nielssen () var ein norsk målar frå Kristiansand, den fyrste som skildra motiv frå kystlandskap i Vest-Agder og i Lofoten på lerret. Han «laga stillferdige og ekte småbil[ete] frå Sørlandet».

Liv og virke
Nielssen var son til ein rik kjøpmann i Kristiansand. Han utdanna seg fyrst til agronom, før han i 1858 byrja på Tegneskolen i Kristiania. Der etter flytta han over til målarskulen til Johan Fredrik Eckersberg. Sidan reiste han til Akademiet i Düsseldorf og som andre samtidige norske målarar let han seg påverke av Hans Gude. Dei tidlege måleria til Nielssen høyrer til seinromantikken. Seinare orienterte han seg mot ei meir realistisk attgjeving av naturen. Sommaren 1870 var han på studietur til Lofoten og introduserte med det landsdelen i norsk målarkunst.

I 1873 gifta Nielssen seg med ei dotter til borgarmeisteren i Wien, noko som gav han mange oppdrag hos rike borgarar. Ekteskapet gjekk etter kvart over styr. I 1885 reiste han frå familien og såg ingen av dei att. Han flytta tilbake til Kristiansand, såra og deprimert. Nielssen henta sidan dei fleste av motiva sine i Kristiansand, Svinør, Spangereid og Kirkehavn.

Terje Strøm-Olsen gav i 2005 ut ei bok om Nielssen. Året etter arrangerte Sørlandets kunstmuseum ei stor utstilling med måleria hans. Både Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design, Nordnorsk kunstmuseum, Sørlandets kunstmuseum og Göteborg konstmuseum har verk av Nielssen. Mange av måleria hans enda elles som krigsbytte i Aust-Europa etter andre verdskrigen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Johan Nielssen» frå ,  den 21. oktober 2017.  

Norske målarar
Folk frå Kristiansand
Junco

Junco er ei lita biologisk slekt av fem artar sporvefuglar i Amerika frå Alaska i nord og sørover til norvestlegaste Panama. Artane i slekta har namn på norsk med fellesnemninga 'junko' og dei er ein del av amerikasporvfamilien, Passerellidae.

Skildring 

Junkoar varierer frå 13 til 17 centimeter i kroppslengd. I hovudsak har dei fjørdrakt med grått hovud og hals, meir brunleg eller raudbrun overside av kroppen og  uklår oransje på kroppsidene, lysare og gråare mot buken. Her er store variasjonar, vinterjunko har særlege variantar blant underartane, til dømes finn ein berre grått og kvitt hos hofuglar av nominatforma samt hos begge kjønn av J. h. aikeni. Junco bairdi er ei spesielt lys utgåve av junkoar.

Vinterjunko har utbreiing over heile Nord-Amerika og har ein estimert populasjon på heile 260 millionar individ. Guadalupejunko og vulkanjunko lever i Mexico og Sentral-Amerika. Guadalupejunko er endemisk for øya Guadalupe, medan pericujunko, Junco bairdi, er endemisk for ytste sørspissen av Californiahalvøya.

Artslista
Junco i rekkjefølgje etter eBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:     
 Vinterjunko, Junco hyemalis, Dark-eyed Junco, Linné, 1758, (LC)
 Guadalupejunko, Junco insularis, Guadalupe Junco, Ridgway, 1876, (NR)
 Gulaugejunko, Junco phaeonotus, Yellow-eyed Junco, Wagler, 1831, (LC)
 Pericujunko, Junco bairdi, Baird's Junco, Ridgway, 1883, (NT)
 Vulkanjunko, Junco vulcani, Volcano Junco, Boucard, 1878, (LC)

Kjelder 
 (2017). New World Sparrows (Passerellidae) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Hypertekst 'Species table', henta frå http://www.hbw.com/node/1343552 21. oktober 2017  
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Amerikasporvfamilien
Fugleslekter
Lund-rapporten

Lund-rapporten var ein rapport for Stortinget utført av Lund-kommisjonen. Han vart offentleggjort 8. mai 1996 og tek for seg observasjonar og overvaking av politiske grupperingar, i hovudsak kommunistar og sosialistar, som vart rekna for å representere ein trussel mot tryggleiken i Noreg under den kalde krigen, og som vart gjennomført av Overvakningspolitiet på instruks frå den norske regjeringa.
Rapporten har den fullstendige tittelen «Dokument nr. 15 (1995–96) – Rapport til Stortinget fra kommisjonen som ble nedsatt av Stortinget for å granske påstander om ulovlig overvåking av norske borgere».

Lund-kommisjonen
Lund-kommisjonen var oppretta av Stortinget den  1. februar 1994 for å granska «ulovlig eller irregulær overvåking av norske borgere» av norsk politi, tryggingsteneste eller etterretning. Kommisjonen var sett saman av høgsterettsdommar Ketil Lund (formann), advokat Regine Ramm Bjerke, professor og tidlegare politikar Berge Furre, generalmajor Torkel Hovland og likestillingsombod Ingse Stabel. 

Reidar T. Larsen og Vegard Holm vart òg føreslått som medlemmer av kommisjonen, men dette vart avvist av eit fleirtal på Stortinget.

Innhald

Lund-rapporten kritiserte fleire tilhøve i dei løynlege tenestene i Noreg: 
Det tette samarbeidet mellom overvakingstenesta og Det norske Arbeidarpartiet
Mogelege registreringar i strid med instruksen
Mogelege registreringar med bakgrunn i «gamle forestillinger»
Uklare myndigheitsførehald

Rapporten viste at politiet sin observasjon av politiske grupperingar hadde konsentrert seg om Norges Kommunistiske Parti, Sosialistisk Folkeparti, Arbeidernes kommunistparti og Sosialistisk Venstreparti, og organisasjonar som vart rekna for å stå desse partia nær, som Nei til atomvåpen, Sambandet Norge-Sovjetunionen, Palestinakomiteen, Kvinnefronten og Solidaritetskomiteen for Vietnam. Høgreekstreme grupper var òg nemnd i høve til dette trusselbildet, men det kom ikkje fram noko i rapporten som indikerte at det føregjekk ulovleg overvaking av desse miljøa.

Konklusjon
Rapporten konkluderte med at det føregjekk ulovleg politisk overvaking i Noreg etter 1945, først og fremst av venstresida i norsk politikk.

Kjelder

Norsk etterretning
1996 i Noreg
Mary Peters

Mary Elizabeth Peters () er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar frå Ballymena i Nord-Irland som vart olympisk meister i femkamp i 1972.
 
Allsidige Peters var ein av dei beste femkjemparane i verda gjennom heile 1960-talet, med fjerdeplassen i øvinga under Sommar-OL 1964 i Tokyo som sitt beste resultat. I 1970 vann ho både kuletevlinga og femkampen då samveldeleikane fann stad i Edinburgh. To år seinare overraska ho stort i femkampen under Sommar-OL i München. Med 4 801 poeng sette ho verdsrekord og slo favoritten, vesttyske Heide Rosendahl, med 10 poeng. Halvtanna år seinare, i januar 1974, forsvarte Peters i Christchurch samveldetittelen i femkamp.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1962 i Beograd: Nr 5 i femkamp
OL 1964 i Tokyo: Nr 4 i femkamp, utslått i kvalifiseringa i kulestøyt (14,46 =nr 14)
OL 1968 i Mexico by: Nr 9 i femkamp
OL 1972 i München: Gullmedalje i femkamp – 4 801 poeng, framom Heide Rosendahl (4 791)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mary Peters (athlete)» frå ,  den 22. oktober 2017.  
 

Britiske mangekjemparar
Kulestøytarar
Olympiske meistrar for Storbritannia
Britiske deltakarar under sommar-OL 1964
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964
Britiske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Medaljevinnarar under sommar-OL 1972
Britiske deltakarar under sommar-OL 1972
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972
Krigen i Ukraina

Krigen i Ukraina er ein langvarig væpna konflikt mellom Russland og Ukraina. Han tok til på Krimhalvøya i februar 2014, som ein konflikt om statusen til dei ukrainske regionene Krim og Donbass. Konflikten blussa opp på nytt våren 2021. 24. februar 2022 invaderte russiske styrkar Ukraina.

Bakgrunn
Ukrainakrisa byrja 21. november 2013 då presidenten i landet, Viktor Janukovitsj, avslutta førebuingane til ein assosieringsavtale med EU. Ein slik assosieringsavttale skulle gjera Ukraina mindre avhengig av Russland. Avgjerda førte til ei rekkje store demonstrasjonar i Kiev frå folk som støtta avtalen, og vart òg ein protest mot korrupsjon i det ukrainske statsapparatet. I februar 2014 blei presidenten nøydd til å gå av. Deretter følgde protestar i russiskvennlege, hovudsakleg russisktalande område aust og sør i Ukraina, der Janukovitsj hadde hatt mykje av støtta si. Deretter utvikla ei ny krise seg då Russland invaderte desse regionane og annekterte Krim-halvøya i mars 2014. Dette oppmuntra russisktalande ukrainarar i Donetsk og Luhansk, og områda gjekk inn i ein borgarkrig mot sentralstyresmakta frå april 2014. Etterkvart som konflikten utvikla seg blei den russisktalande ukrainske opposisjonen til ein pro-russisk oppreist som ofte fekk hjelp frå det russiske militæret og russiske spesialstyrkar.

Sjå òg
 Krigen i Donbass
 Bakhmut

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ukrainian crisis» frå ,  den 27. januar 2020.

Bakgrunnsstoff

 Verdens farliegste nabo. Kronikk med bakgrunn av Erika Fatland.

Konfliktar i 2010-åra
Konfliktar i 2020-åra
Ukrainsk historie
Krigsskolen

Krigsskolen (KS) er den militære høgskulen i Hæren som utdannar offiserar. Krigsskolen, som ligg på Linderud leir utanfor Oslo, vart etablert i 1750, og er den eldste institusjonen for høgare utdanning i Noreg. For å kunna koma inn på Krigsskolen må kandidaten ha grunnleggjande befalskurs. Høgskulen tilbyr tre ulike treårige bachelorstudium: 
 KS Operativ, bachelor i militære studier;
 KS Ingeniør, bachelor i ingeniørfag;
 KS Logistikk, bachelor i ressurstyring og logistikk.

Utdanning
Krigsskolen vart i 2003 delvis underlagt lov om universitet og høgskular, og fekk rett til å tildela bachelorgrader. I 2008 oppretta avdelinga eit fireårig gjennomgåande studieløp. Til dette studieløpet har kandidatar utan tidlegare militær erfaring høve til å søka seg rett inn på Krigsskolen. Det første av dei fire åra vert nytta til basisferdigheiter, infanteriteneste og militær leiing – som utgjer grunnleggjande befalskurs. Etter fullført første året av gjennomgåande Krigsskole begynner kadettane på dei forskjellige bachelorstudia på lik linje som søkarar elles. I tillegg til bachelorstudia tilbyr skulen to kvalifiseringskurs kvart år, der personell frå alle dei tre greinene i Forsvaret kan få ei kortare, intensiv utdanning.

Krigsskolen er, i tillegg til Hans Majestet Kongens Garde, kongens livavdeling. Skulesjef ved Krigsskolen er oberst Erlend Bekkestad. Personellet ved Krigsskolen er dei einaste i Hæren som nyttar kepi til paradeuniformen.

Leiarar
Arne Pran (1979–1983)

Kjelder 

Den norske hæren
Høgskular i Noreg
Utdanningsinstitusjonar i Oslo
Herb Elliott

Herbert James Elliott () er ein australsk tidlegare friidrettsutøvar frå Perth som vart olympisk meister på 1500 meter i 1960. Frå 1957 til 1961 vann samtlege tevlingar han deltok i på mellomdistansane.

Under samveldeleikane sommaren 1958 i Cardiff vann Elliott både 880 yards og 1 engelsk mile. Tidleg i august månad sette han ny verdsrekord på 1 engelsk mile med tida 3.54,5, heile 2,7 sekundar under den gamle rekorden. Tre veker seinare, den 28. august, tok han også over som verdsrekordhaldar på 1500 meter. Tida 3.36,0 var ei rekordforbetring på 2,1 sekundar i høve til den eitt år gamle verdsrekorden.

Elliot vann den olympiske gullmedaljen på 1500 m då sommarleikane 1960 fann stad i Roma. Den 6. september forbetra han i finalen sin eigen verdsrekord til 3.35,6 og slo andremann, Michel Jazy frå Frankrike, med heile 2,5 sekundar, medan István Rózsavölgyi frå Ungarn tok bronsen.

Elliott la opp friidrettsatsinga i 1962.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1960 i Roma: Gullmedalje på 1500 m - 3.35,6, framom Michel Jazy (3.38,4)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Herb Eliott» frå ,  den 25. oktober 2017.  
 

Australske mellomdistanseløparar
Olympiske meistrar for Australia
Medaljevinnarar under sommar-OL 1960
Australske deltakarar under sommar-OL 1960
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960
Vanuatu Daily Post

Vanuatu Daily Post er ei engelskspråkleg avis som kjem ut kvar dag i Port Vila i Vanuatu. Ho er den eineste dagsavisa i Vanuatu. Vanuatu Daily Post blei grunnlagd i 1993 med namnet The Trading Post.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Vanuatu Daily Post

Oseaniske aviser
Engelskspråklege aviser
Aviser skipa i 1993
Vanuatu
Oda Rygh

Oda Rygh () er ein norsk forfattar, bloggar og journalist. 

Rygh er utdanna samfunnsvitar frå University of Edinburgh og har arbeidd som journalist og skribent sidan 2010, mellom anna i Dagbladet og VG. Ho debuterte som forfattar med Når livet er kjipt. En håndbok for unge folk, gitt ut på Humanist Forlag i 2015. Rygh har vore open om at interessa for livskriser har opphav i eiga røynsle som bipolar pasient i psykiatrien.

Kjelder

Norske forfattarar
Bokmålsforfattarar
FBI

FBI, kort for Federal Bureau of Investigation, er den føderale politiorganisasjonen i USA, oppretta i 1908.
FBI er ei avdeling av det amerikanske justisdepartementet og har hovudsete i Washington, D.C.

FBI-sjefen frå 1924 til 1972, J. Edgar Hoover, gjorde FBI til eit av verdas mest effektive organ i kampen mot kriminalitet. FBI er særleg kjend for sitt hypermoderne vitskaplege utstyr og for sitt signalements- og fingeravtrykksarkiv. Eit datasøkesystem (National Crime Information Center) gjer det mogleg for politiet over heile USA å øyeblikkeleg få opplysingar gjennom moderne kommunikasjonsmiddel.

Sidan 1935 har FBI drive National Academy, som gjev politifolk frå mange land spesialopplæring i 12-vekers kurs.

Oppgåver og jurisdiksjon 
FBI har som oppgåve å driva etterforsking i saker rundt brot mot visse straffebestemmelsar i den føderale lovgjevinga, som kidnapping, bankran, saker om atomhemmelegheiter, spionasje, sabotasje og saker knytt til indre tryggleik. På oppmoding kan FBI også gje assistanse til andre føderale og til statlege styresmakter, særleg ved å utføra vitskaplege undersøkingar.

FBI er ein føderal etat og har såleis berre mynde til å etterforske brot på føderale lover. FBI sine offisielle prioriteringar var i 2015:

 Verna USA mot terroråtak
 Verna USA mot spionasje
 Verna USA mot dataåtak og andre høgteknologiske lovbrot
 Kjempa mot offentleg korrupsjon
 Verna om borgarrettar
 Kjempa mot grenseoverskridande og nasjonal organisert kriminalitet
 Kjempa mot kvitsnippkriminalitet
 Kjempa mot betydeleg valdeleg kriminalitet
 Støtta føderale, delstatlege, kommunale og internasjonale samarbeidspartnarar

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Skipingar i 1908
Washington, D.C.
Secret Intelligence Service

Secret Intelligence Service (SIS), tradisjonelt kalla MI6, er den sivile utanriksetterretninga i Storbritannia. Han har som oppgåve å innhente opplysingar av tyding for tryggleiken i Storbritannia i utlandet, i motsetnad til MI5, som er ansvarleg for innanriksetterretning.

Verksemda til SIS er svært hemmelig. Berre leiaren har ein offentleg kjend identitet.
Leiaren heitte i 2017 Alex Younger.

Historie
MI6 vart etablert i 1909.
Nemninga MI6 stammar opphavleg frå Military Intelligence section 6, men organisasjonen er idag heilt sivil og underlagt Foreign and Commonwealth Office, som er det britiske Utanriksministeriet. SIS står under kontroll av Parlamentets sikkerhetskomité, og dei rettslege rammene for verksemda er regulert i Intelligence Services Act frå 1994. 

Tidlegare signerte alle direktørar for MI6 alle dokument med berre «C», etter MI6 sin fyrste sjef, Mansfield Smith-Cumming (C for Cumming). Dette fordi identiteten deira skulle vera løynd. Dette vart endra i 1950-åra.

MI6 hadde omkring 200 agentar i det okkuperte Norge under andre verdskrigen, mellom andre Oluf Reed Olsen, Einar Johansen, brørne Snefjellå og Alfred Nilsen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Britisk etterretning
Skipingar i 1909
Spionasje
Etterretningstenester
Hebe

Hebe (gresk Ἥβη, Hēbē) var ungdomsgudinna i gresk mytologi. Ho var dotter av Zevs og Hera,  og blei gift med halvguden Herakles. Hebe var munnskjenk for gudane på Olympos. 

Hebe serverte gudane nektar til å drikka og ambrosia til å eta, heilt til ho blei gift med Herakles. Etterfølgjaren hennar var den unge trojanske prinsen Ganymedes. Ho fylte også badet for Ares og hjelpte Hera opp i vogna si.

I Evripides sitt skodespel Heraklidene ('Barna til Herakles') innvilga Hebe ønsket til Iolaos om å bli ung igjen for å kunna kjempa mot Eurysthevs, han som påla Herakles oppgåva med dei tolv storverka. Hebe fekk to barn med Herakles: Alexiares og Aniketos, som var evig unge.

Namnet «Hebe» kjem frå det greske ordet for «ung» eller «livets glans(tid)». Den romerske gudinna som tilsvara henne var Juventas. 
Også latinske «Juventas» betyr 'ung', og går att i det engelske ordet juvenile, «ungdom», eller juvenil, som er noko brukt på norsk. 

I kunsten er Hebe vanlegvis avbilda i lang kjole uten ermer. Ho blei også dyrka som ei gudinne for tilgjeving. Frigjevne fangar kunne henga lenkjene sine i heilage lundar i heilagdommen hennar på Flius på Peloponnes.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Hebe» frå ,  den 29. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff

Greske gudinner
Helsegudar
Distriktet Feldkirchen

Distriktet Feldkirchen er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Distriktet dekker ei flatevidd på 559 km² og hadde 30 000 ibuarar i 2017. Byen Feldkirchen er administrasjonssenter for distriktet.

Kommuneskipnaden
Distriktet består av 10 kommunar, av dei ei bykommune. Distriktssenteret Feldkirchen har over 14 000 ibuarar.

 Albeck
 Feldkirchen in Kärnten
 Glanegg
 Gnesau
 Himmelberg
 Ossiach
 Reichenau
 Sankt Urban
 Steindorf am Ossiacher See
 Steuerberg

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bezirk Feldkirchen» frå ,  den 4. november 2017.

Bakgrunnsstoff

Kärnten
Raytheon Company

Raytheon Company var eit stort amerikansk industriføretak i forsvarsbransjen.  Hovudområda var utvikling og produksjon av forsvarsmateriell og sivil elektronikk.  Fram til 2007 var dei involvert i flyproduksjon. Raytheon var den største produsenten i verda av styrte missil. I april 2020 slo selskapet seg saman med United Technologies Corporation til Raytheon Technologies.

Selskapet vart etablert i 1922 og vart eit aksjeselskap i 1928.  Namnet Raytheon Companyvart teke i bruk i 1959. Selskapet hadde rundt 73 000 tilsette rundt i verda og årleg omsetnad på rundt USD 20 milliardar.  Meir enn 90 % av omsetnaden kom frå forsvarskontraktar, og i 2007 var dei verdas femte største forsvarsføretak, og er fjerde størst i USA etter omsetnad (etter Lockheed Martin, Boeing og Northrop Grumman).

Hovudkvarteret til føretaket vart flytt frå Lexington i Massachusetts til Waltham i Massachusetts 27. oktober 2003. Det hadde òg hovudkvarteret sitt i Waltham mellom 1941 og 1961, før det flytta til Lexington.

Produkt

Missil 
Kjende missil frå selskapet:
 AGM-65 Maverick
 AGM-88 HARM
 AGM-129 ACM (Advanced Cruise Missile)
 AGM-154 Joint Standoff Weapon
 AIM-7 Sparrow
 AIM-9 Sidewinder
 AIM-120 AMRAAM
 BGM-109 Tomahawk
 MIM-23 Hawk
 MIM-104 Patriot
 RIM-7 Sea Sparrow
 RIM-162 ESSM

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Raytheon» frå ,  den 4. november 2017.  

 
Våpenprodusentar
Flyprodusentar
Missilprodusentar
Skipingar i 1922
Nedleggingar i 2020
Vilde Ingstad

Vilde Mortensen Ingstad () er ein norsk handballspelar frå Oslo som vann VM-gull i 2015 og vart europameister med Noreg i 2016. Perioden 2014-18 deltok ho i 68 landskampar og skåra 47 mål.

Karriere
Ingstad byrja spele handball i Nordstrand IF, før ho i 2014 gjekk over til byrival Oppsal IF. I 2016 skreiv ho ein toårskontrakt med danske Esbjerg.

Den 11. oktober 2014 fekk Ingstad sin landslagsdebut mot Frankrike, men ho kom ikkje med i EM-troppen 2014. Derimot var ho med i meisterskaps-troppane både i Handball-VM 2015 i Danmark og Handball-EM 2016. I verdsmeisterskapen var ho berre med i dei innleiande kampane. Under europameisterskapen 2016 i Sverige fekk ho meir speletid, fekk likevel einast korte innbyte då Noreg triumferte over Nederland i finalen.

Merittar landslag
 VM 2015: Gullmedalje etter 31–23 mot Nederland
EM 2016: Gullmedalje etter 30–29 mot Nederland
 VM 2017: Sølvmedalje etter 21–23 mot Frankrike
EM 2018: Nr 5 etter 38–29 mot Sverige
EM 2020: Gullmedalje etter 22–20 mot Frankrike
 VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark

Kjelder
handball.no

Norske handballspelarar
Verdsmeistrar i handball
Europameistrar i handball
Spelarar i Handball-VM 2015 for kvinner
Spelarar i Handball-EM 2016 for kvinner
Spelarar i Handball-VM 2017 for kvinner
Spelarar i Handball-EM 2018 for kvinner
Folk frå Oslo
Anatolij Solovjanenko

Anatolij Solovjanenko () var ein ukrainsk tenorsongar.

Ukrainske songarar
Tenorar
Mathias Lilleheim

Mathias Lilleheim () er ein norsk friidrettsutøvar, trenar og forfattar.  Han er utdanna ved Lærerhøgskolen og seinare gjekk han Norges idrettshøgskole.  Han er fødd i Stryn og busett i Oslo.

Bibliografi

Bøker

Medaljar i norske meisterskap 
 Sølv i 1988, 1989
 Bronse i 1999

Kjelder

 Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 
 Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff 
 Medaljevinnere i norske seniormesterskap – spyd menn (Friidrett.no) Arkivert nettside
 Statistikk, spyd menn gjennom alle tider – per 1. januar 2007 (Friidrett.no) Arkivert nettside

Forfattarar frå Stryn
Norske sakprosaforfattarar
Norske spydkastarar
NM i skiskyting 1989

Noregsmeisterskapen i skiskyting 1989, den 31. i rekka, vart avvikla i Sørskogbygda i Elverum kommune dagane 12.-15. januar 1989 (JuniorNM gjekk på Snåsa i februar).

Menn

20 km

Dato: 12. januar 1989

10 km

Dato: 14. januar 1989

4 x 7,5 km stafett

Dato: 15. januar 1989

Kvinner

15 km

7,5 km

3 x 7,5 km stafett

Kjelder
Sportsboken 89-90. Sportsboken As/VG. 1989.

Noregsmeisterskap i skiskyting
Skiskyting i 1989
Skiskyting
Idrett i Elverum
Sesam

Sesam (Sesamum indicum) er ein eittårig planteart i familien Pedaliaceae, kjend for sine oljerike frø.

Sesamplanten er ein steppegrasplante med opprette, forgreina og tetthåra stenglar. 
Han blir ca. 90 cm høg. Blada er lansettforma. Blomane er kvite og traktforma og blir ca. 3 cm lange.
Frukta er ein kapsel med talrike flate frø. 
Planten har ei sterk lukt.

Sesamfrø kan brukast som eit mildt krydder og til bakverk. 
Frøa inneheld opptil 50 % olje, sesamolje, som kan stå lenge utan å bli harsk. Ho blir brukt som matolje og til såpe og margarinproduksjon. Pressrestane blir brukt til kraftfôr. 

Ein dyrker sesam i Asia, Afrika og Amerika. Planten var kjend av romarane, og har heilt frå oldtida vore dyrka i middelhavslanda.

Kjelder

Leppeblomordenen
Matplantar
Oljeplantar
Medisinplantar
Cato Sverdrup

Cato Andreas Sverdrup () var ein norsk væreigar i Reine i Nordland. Han var stortingsrepresentant for Høgre i perioden mellom 1937 og 1948.

Far til Sverdrup var væreigar på Reine i Lofoten. Sjølv tok Cato Sverdrup og broren Sofus i 1917 over drifta av faren si handelsforretning under namnet S. & C. Sverdrup. Firmaet dreiv fiskeeksport, trandamperi, reiarverksemd og styrte fiskeværet Reine. I 1940 vart forretninga ført vidare som Sverdrup & Sverdrup. Under andre verdskrigen gjorde Cato Sverdrup teneste i Sjøforsvaret som sersjant og kapteinløytnant.

Sverdrup hadde gjennom åra ei rad med styre- og tillitsverv. Mellom anna var han formann 1919–1941 i Flakstad og Moskenes assuranseforening, 1931–1935 i Lofotens Handelsstands Forening, 1937–1940 i Norges tørrfiskeksportørers landsforening, medlem 1945–1948 i Norges Eksportråd og 1946–1948 styremedlem i AS Vesteraalens Dampskibsselskab.

Frå 1930 var Sverdrup medlem i landstyret til partiet Høgre og frå 1934 sat han òg i sentralstyret. Hausten 1936 vart han vald til stortingsmann frå Nordland, attvald i 1945. På Stortinget var Sverdrup medlem i Sjøfarts- og fiskerikomitéen og sentral i partileiinga til han døydde i 1948. I 1934 vart han utpeikt til medlem i Fiskerikomiteen av 1934.

Kjelder

Stortingsrepresentantar 1937-1945
Stortingsrepresentantar 1945-1949
Høgrepolitikarar
Folk frå Flakstad
Folk frå Moskenes
Norske kjøpmenn