kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Runde fyrstasjon

Runde fyr ligg på Runde i Herøy kommune på Sunnmøre. Det vart oppretta i privat eige som det femte fyret i Noreg etter Lindesnes fyr i 1767. 

I 1807 tok staten over fyret som vart automatisert i september 2002. Ålesund-Sunnmøre Turistforening (ÅST) har etter dette fått i stand ein avtale med Kystverket, og har sidan juli 2003 nytta den nyaste fyrvaktarbustaden som turisthytte. Heile fyrstasjonen vart verna av riksantikvaren i 2001.

Fyrstasjonen ligg i nærleiken av Rundabranden som er det sørlegaste fuglefjellet i landet, og området ligg innanfor Runde naturreservat som er freda etter lov om naturvern.

Historie 
Då Runde fyr vart oppretta i 1767, var det fordi auka trafikk langs kysten førte til fleire ulukker, og ikkje minst rundt Runde var det farleg å ferdast. Mellom anna hadde det nederlandske handelsskipet Akerendam gått ned like ved Kvalneset, der fyret står no, i 1725. I starten var fyret mest som ei gryte som ein heldt fyr i, men i 1826, nokre år etter at staten tok over, vart det oppgradert til eit lukka kolblussfyr. Seinare, i 1858, vart det bygd eit støypejernstårn ytst ute på Kvalneset. Nedste del av dette tårnet er bevart, medan resten vart flytta til Sklinna fyrstasjon i Nord-Trøndelag. 

I 1935 vart fyret vidare oppgradert til eit betongtårn som står lenger oppe i skråninga. Lykta i det nye tårnet vart tent 27. august same året. Fyret vart etterkvart meir og meir automatisert og i 2002 var det ikkje lenger naudsynt med menneskeleg overvaking og den siste fyrvaktaren flytta ut.

Busetnad på fyrstasjonen 
Dei gamle fyra måtte overvakast nærast døgeret rundt, noko som medførte at fyrvaktaren måtte bu så nær som mogleg. Per 2005 består fyrstasjonen av 6 bygg; sjølve fyrbygningen, smie, 2 bustadshus, kombinert fjøs og låve, og olje- og vedbod. I desse husa helt tidvis svært mange til. Gjennom åra budde der fyrvaktarar, assistentar, koner, born, guvernanter, tenestefolk og husdyr. Guvernantene var der for å halde skule for borna.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell omtale av Runde fyr som freda fyrstasjon 
 Ålesund-Sunnmøre Turistforening si side om fyret

Fyr i Herøy i Møre og Romsdal
Freda bygg i Møre og Romsdal
Kulturminne i Herøy i Møre og Romsdal
Noregsdemokratane

For andre parti med same, eller liknande namn, sjå Det demokratiske partiet

Noregsdemokratane, tidlegare Demokratane, er eit norsk politisk parti. Partiet definerer seg selv som antiglobalistisk og nasjonalkonservativt. 

Partileiar frå 2021 er Geir Ugland Jacobsen. 

Partiet vart stifta i 2002 som Demokratane. I 2010 skifta partiet namn til Demokratane i Noreg ved nyregistrering i det norske partiregisteret. I 2018 skifta partiet namn tilbake til Demokratane og i 2023 til Noregsdemokratane. 

Ved valet i 2005 fekk dei 2 705 stemmer, 0,1 %. Vidar Kleppe representerte partiet på fylkestinget i Vest-Agder. Partiet stilte med lister i alle fylke ved valet 2007 og fekk 0,3 % av røystene.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

 
Skipingar i 2002
Jølstravatnet

Jølstravatnet er eit stort vatn midt i Sunnfjord kommune i Vestland. Vatnet er over 30 km langt og ca. 40 km². Største djupne er 233 m, det vil seie at botnen på vatnet ligg under havnivå. Namnet på vatnet kjem frå bygda det ligg i, Jølster, som har namnet sitt frå det norrøne uttrykket jolmster, som tyder 'bråk' og 'larm'. Utløpselva heiter Jølstra og renn ut i sjøen i Førde 24 km vest for Vassenden i Jølster. Vatnet er kjend som eit av dei beste fiskevatna i landet. Rekordfangstane på garn og stong er 15.5 og 12.1 kg. Det føregår eit relativt stort næringsfiske i vatnet, og t.d. rakauren frå Jølster held høg kvalitet. I det heile er det svært fin kvalitet på fisken i dette vatnet, og dette skuldast i første rekke god regulering av fisket, men også rikeleg tilgang på næring for fisken. Jølstravatnet har gjennom tidene hatt fleire båtruter. Det knyter seg mykje dramatikk og ulukker til vatnet. Mange har drukna der og fleire store ras har teke både liv og eigedom

Vatnet er ein sentral og dominerande del av landskapet i Jølster. Såleis har det vore motiv for mange målarar og fotografer. Den mest kjende i så måte er Nikolai Astrup (1880-1928), som har Jølstravatnet i mange av sine motiv.

Innsjøar i Sunnfjord
Debian

Debian er ein mykje brukt distribusjon av fri programvare og er utvikla av friviljuge frå heile
verda. Den mest kjende varianten av Debian er Debian GNU/Linux som er basert på linuxkjernen og med
mange av dei grunnleggjande verktøya i eit operativsystem frå GNU prosjektet.

Debian vart stifta i 1993 av Ian Murdoc som var student ved Purdue University på den tida. Han skreiv
Debian Manifesto der han oppfordra til å utvikle ein linuxdistribusjon som skulle bli vedlikehelde på eit
ope vis, i ånd av Linux og GNU. Han laga namnet ved å kombinere den fyrste delen av namnet til kjærasten sin Debra (no kona hans) med sitt eige førenamn «Ian».

Sidan lanseringa av dei fyrste versjonane i 1994 og 1995 har Debian vokse voldsomt. I den nyaste versjonen inneheld Debian over 8500 programpakkar og er tilpassa elleve ulike datamaskinarkitekturar. 
Det er også utvikla versjonar basert på operativsystemkjernene GNU Hurd, FreeBSD og NetBSD.

Sjå òg 
 Ubuntu Linux
 Kubuntu

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida til Debian
 Debian på Distrowatch

Fri programvare
Linuxdistribusjonar
Skipingar i 1993
FreeBSD

FreeBSD er eit fritt, Unix-aktig operativsystem med open kjeldekode som stammar frå Unix via Berkeley Software Distribution-greina gjennom 386BSD og 4.4BSD. FreeBSD
køyrer på prosessorar kompatible med Intel x86 familien, DEC Alpha, UltraSPARC prosessorane frå Sun Microsystems, Itanium ((IA-64)) og AMD64 prosessorane. Støtte for
PowerPC og ARM er også under utvikling. 

FreeBSD er utvikla saman som eit komplett operativsystem. kjernen, alle forventa 
userland verktøy slik som 
skal og drivarar er plasserte i det same versjonskontrollerte (CVS) kjeldekode-treet . Dette står i kontrast til Linux, eit liknande og meir velkjent fritt Unix-aktig operativystem som er utvikla som ein kjerne av ei gruppe, userland verkty er utvikla av andre slik som GNU prosjektet. Delane blir så sette saman med applikasjonar til Linux distribusjonar.

Som operativsystem er FreeBSD sett på av mange som å vere pålitleg og robust, og av operativsystema som rapporterer oppetider til Netcraft så er FreeBSD på lista over vevtenarar med lengst oppetid .

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 FreeBSD
 FreeBSD ports
 FreeBSD 8  FreeBSD 8 review (en)

Fri programvare
Open kjeldekode
BSD
Unix
MacOS

macOS (tidlegare OS X og Mac OS X) er eit operativsystem til bruk på Apple sine Macintosh-maskinar. macOS er eit Unix-liknande operativsystem tufta på Darwin og open kjeldekode som FreeBSD og GCC. OS nyttar mikrokjernen Mach, programmeringsgrensesnittet POSIX og vindussystemrt X11.  

X'en i OS X vert uttala som ti (10, romertal) i staden for "eks". Den rette måten å uttala namnet på versjon 10.4 blir til dømes "O-ess ti tiger versjon ti-punkt-fire."

Programvare som er inkludert saman med operativsystemet 
 Adressebok - eit program for lagring av kontaktinformasjon
 DVD-spelar - avspelingsprogram for DVD-filmar
 iCal - kalenderprogram
 iChatAV - Apple sin IM-klient med støtte for AIM-nettverket
 iMovie - eit brukarvennleg videoredigeringsprogram
 iPhoto - digitalt biletarkiv med enkle redigeringshøve. m.a. fjerning av "raude auge"
 iSync - synkroniseringsteneste mellom handhaldne apparat (mobiltelefon, iPod, personleg assistent) og Mac, eller Internett og Mac
 iTunes - digitalt musikkarkiv med støtte for online-kjøp av musikk (førebels ikkje støtta i Noreg, men rykta vil ha det til at denne tenesta er i kjømda)
 Mail - e-postprogram med støtte for mellom anna S/MIME og filtrering av uønskt e-post
 Preview - eit program for rask vising av ulike filformat. M.a. PDF, jpeg og tiff
 QuickTime - eit system for vising (og redigering) av ulike video- og biletformat.
 Safari - Apple sin eigen nettlesar, basert på KDE sin nettlesar Konqueror

Versjonar 
 10.0 Cheetah (13. september, 2000)
 10.1 Puma (24. mars, 2001)
 10.2 Jaguar (24. august, 2002)
 Betre støtte for Windowsnettverk
 Quartz Extreme grafikkmotoren.
 Rendezvous nettverksdeling.
 Ein ny og oppdatert Finder
 iChat, eit nytt snakkeprogram til AIMnettverket.
 Generelt betre yting.
 10.3 Panther (24. oktober, 2003)
 Nok ein oppdatert Finder
 Exposé
 Raskt brukarbytte
 Betra støtte for Windowsnettverk
 Filevault, kryptering på filnivå.
 10.4 Tiger (29. april, 2005)
 64-bits operativsystem
 Smarte katalogar
 Spotlight: Ein søkemotor som fullindekserer alle filene på maskinen
 API for å laga filter for å rendra bilete/video (via GPU)
 Oppdatert iChat AV med støtte for tre samtidige videokonferansar
 Dashbord som gjev brukaren tilgang til nyttige program ("Widgets") direkte på skrivebordet
 Oppdatert versjon av Safari med støtte for RSS
 QuickTime versjon 7.0 med støtte for den nye standard-protokollen for video: H.264
 10.5 Leopard (26. oktober 2007)
 Utviding av støtta for 64-bits program
 256-bits kryptering av diskfilbilete etc.
 10.6 Snow Leopard (9. juni 2008)
 10.7 Lion (20. oktober 2010)
 10.8 Mountain Lion (16. februar 2012)
 10.9 Mavericks (22. oktober 2013)
 10.10 Yosemite (16. oktober 2014)
 10.11 El Capitan (30. september 2015)
 10.12 Sierra (20. september 2016)
 10.13 High Sierra (25. september 2017)
 10.14 Mojave (24. september 2018)
 10.15 Catalina (7. oktober 2019)
 11 Big Sur (19. november 2020)
 12 Monterey (2021)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Apple sine nettsider om Mac OS X

Apple
Operativsystem
Mac OS X
Disneyland Paris

Disneyland Paris er ein fornøyelsespark i Marne-la-Vallée, ca. 30 km aust for Paris i Frankrike. Den er bygget etter modell frå Magic Kingdom i Walt Disney World Resort i Florida i USA, og den opphavlege Disneyland Park i California i USA. Disneyland Paris består av to parker: Disneyland Park (gjerne kalla Disneyland Paris) og Walt Disney Studios. Disneyland Paris var den andre Disney-fornøyelsesparken som opna utenfor USA.

Namn
Då Disneyland Paris opna i 1992 heit det Euro Disney Resort. I mai 1994 endra dei namn til Euro Disneyland Paris, i oktober 1994 til Disneyland Paris, i mars 2002 til Disneyland Resort Paris og i april 2009 til Disneyland Paris.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Disneyland Paris» frå ,  den 26. april 2011.

Bakgrunnsstoff

Moroparkar i Frankrike
Byggverk i Paris
Skipingar i 1992
Microsoft Windows

Microsoft Windows er ein serie operativsystem for datamaskiner utvikla frå IBM sin PC-teknologi. 
Første versjonen blei lansert i 1985 som eit grafisk grensesnitt lagt på toppen av MS-DOS. Frå og med Windows 95 har det vore eit fullverdig operativsystem, og har domineret PC-marknaden sidan 1980-talet. 

Utgåver frå og med Windows XP finst på nynorsk. Brukarar med ekte Windows kan laste ned språkgrensesnittpakkene gratis frå Microsoft.

Gjeldande versonar 

For skrivebordsmaskiner:

 Windows 7 (32-bit og 64-bit)
 Home Premium
 Professional
 Ultimate
 Starter

 Windows Vista (32-bit og 64-bit)
 Home Basic, versjon for heimebruk med eit minstekrav av funksjonalitet.
 Home Premium, versjon for heimebruk som inkluderer Aero-utsjånad og mediaprogramvare.
 Business, utvida nettverksstøtte, for kontor- og arbeidssbruk. Inkluderer ikkje Home-programvare.
 Enterprise, utvida versjon av Windows Vista Business.
 Ultimate, inneheld all funksjonalitet med fleire tillegg kalla 'Extras'.
 Starter, ein sterkt nedstrippa versjon for sal i utviklingsland.

 Windows XP
 Home Edition, versjon for heimebruk.
 Home Edition N, versjon for EU-marknaden, inkluderer ikkje medieavspelaren Windows Media Player.
 Professional Edition, utvida nettverksstøtte, for kontor- og arbeidssbruk.
 Professional Edition N, versjon same avgrensing som Home Edition N.
 Professional x64 Edition, som PE, men for datamaskiner med 64-bits prosessorar.
 Starter Edition, lett-versjon for sal i utviklingsland.
 Media Center Edition, til mediabruk i HTPC-er.

Tenarar

 Windows Server 2008
 Windows Server 2008 Standard: Fem klientlisensar.
 Windows Server 2008 Enterprise: 25 klientlisensar.
 Windows Server 2008 Datacenter: Lisensiert per prosessor.
 Windows Server 2008 for Itanium-baserte system: Lisensiert per prosessor.
 Windows Web Server 2008.
 Windows Server 2008 Standard utan Hyper-V: Fem klientlisensar.
 Windows Server 2008 Enterprise utan Hyper-V: klientlisensar.
 Windows Server 2008 Datacenter utan Hyper-V: Lisensiert per prosessor.

 Windows Server 2003
 Small Business Server: Opp til to prosessorar.
 Web Edition: Same med auka fokus på og betre støtte for web-tenarar.
 Standard Edition: Opp til fire prosessorar.
 Enterprise Edition: Opp til åtte prosessorar, støttar klynger.
 Datacenter Edition: Opp til 128 prosessorar.
 Storage Server: For nettverksbaserte lagringsmedia.

For mindre datamaskiner
 Portable Media Center, for digitale medieavspelarar.
 Windows Mobile, for telefonar og PDA-ar.
 Windows CE, for integrerte datamaskiner.
 Windows XP Embedded, for integrerte datamaskiner.
 Windows XP Tablet PC Edition, for mindre bærbare maskiner.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida til Microsoft Windows
 Nynorsk språkgrensesnittpakke for Windows Vista
 Nynorsk språkgrensesnittpakke for Windows XP

Microsoft Windows
578



Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

577
Statsminister

Ein statsminister, òg kalla premierminister, konseilpresident eller ministerpresident, er ein skandinavisk tittel på regjeringsjefen i ein stat.

Ulike typar

Statsminister i Noreg
Statsministeren er den fremste blant regjeringsmedlemmane, såkalla primus inter pares. I Noreg leiar ikkje statsministeren eit departement, i staden for er han leiar for Statsministerens kontor (SMK). I samband med SMK har statsministeren i oppgåve å leia arbeidet til Regjeringa, samordna statsrådane på tvers av fagfelta – hermed departementa, førebu, gjennomføra og fylgja opp regjeringskonferansane, i tillegg til å halda kontakt med andre statsleiarar. I Noreg lyt Regjeringa ha ein statsminister i tillegg til minst sju andre regjeringsmedlemmar, jf. Grunnloven §12.

Statsminister i Tyskland
I andre land har ordet statsminister ei anna tyding. I Tyskland er statsminister (Staatsminister) den offisielle tittelen på alle medlemmane av regjeringane i delstatane Bayern, Hessen, Rheinland-Pfalz og Sachsen. Det er òg tittelen for enkelte parlamentariske statssekretærar, til dømes statsminister hjå kanslaren.

Sjå òg
 Liste over norske statsministerar

Kjelder

Statsrett
Embetstitlar
Politiske verv

de:Premierminister
es:Primer Ministro
fr:Premier ministre
id:Perdana Menteri
ja:首相
fi:Pääministeri
th:นายกรัฐมนตรี
120



Hendingar

Fødde

Døde 
 

 
Artiklar utan brødtekst
122



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
123



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
124



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
125



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
Kronisk obstruktiv lungesjukdom

Kronisk obstruktiv lungesjukdom, ofte forkorta til KOLS, er ein samlediagnose for ei rad nærskylde sjukdommar med kronisk og meir eller mindre irreversibel nedsetjing av lungefunksjonen. Diagnosar som høyrer til under denne samletermen inkluderer kronisk astmatisk bronkitt, kronisk bronkitt med obstruksjon, bronkiektasi og lungeemfysem.

KOLS blir ofte utløyst av vedvarande irritasjon av luftvegane. Den vanlegaste årsaka er tobakksrøyking, og tilstanden blir difor ofte kalla «røykjarlunge». Men sjukdommen kan òg vera arveleg (t.d. som resultat av α₁-antitrypsinmangel) og/eller ha samanheng med anatomiske faktorar som t.d. tønnebryst (auka AP-diameter), fuglebryst (pectus carinatum) eller traktbryst (pectus excavatum).

Bakgrunnsstoff 
 «COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)» frå MedlinePlus (hovudsakleg engelsk, noko spansk)
 Kols i Folkehelseinstituttet.

 
Pulmonologi
Sjukdommar i andedragssystemet
126



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
128



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
129



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
130



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
131



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
132

132 (CXXXII) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Serius og Sergianus var konsular, eller sjeldnare som år 885 ab urbe condita.

Hendingar 
 Simon bar Kokhba leia Bar Kokhba-opprøret mot romersk styre i Judea.

Fødde 
 Keisar Huan av Han
 Tao Qian, kinesisk guvernør

Døde 
 Sun Cheng, keisarleg evnukk under Han-dynastiet
134



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
136



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
137



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
138



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
139



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
141



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
143



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
145



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
157



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
158



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
162



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
173



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
175



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
179



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
180



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
181



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
182



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
185



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
186



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
187



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
188



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
189



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
Den internasjonale astronomiske unionen

Den internasjonale unionen (International Astronomical Union, IAU) foreiner dei nasjonale astronomiforeiningane frå heile verda. Han er medlem i Det internasjonale forskingsrådet (ICSU). IAU er den einaste autoriteten for namngjeving av stjerner, planetar, asteroidar og andre himmellekamar og -fenomen.

Arbeidsgrupper internt er mellom anna Arbeidsgruppa for namngjevingar i planetsystem (WGPSN), som styrar namnekonvensjonane til IAU for lekamar av planetstorleik.

IAU er au ansvarleg for systemet med Astronomiske telegram, sjølv om han ikkje driv det.

IAU blei danna i 1919, som ei samanslutning av diverse nasjonale prosjekt. Desse prosjekta var til dømes Carte du Ciel, Solunionen og Det internasjonale tidsbyrået (Bureau International de l'Heure). Den fyrste leiaren var Benjamin Baillaud. Noreg har vore medlem sidan 1922.

IAU har per i dag 9040 individuelle medlemer, det vil seie profesjonelle astronomar (hovudsakleg) på doktorgradsnivå og 63 nasjonale medlemer (med andre ord land som er tilknytte IAU). 87 % av medlemene er mannlege, 13% kvinnelege. Den norske astronomen Oddbjørn Engvold var generalsekretær i IAU i perioden 2003–2006.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

XXVIth General Assembly 2006 
XXVIIth General Assembly 2009 
XXVIIIth General Assembly 2012 
XXIXth General Assembly 2015 

Internasjonale astronomiske unionen, den
Internasjonale astronomiske unionen, den
Organisasjonar skipa i 1919
Organisasjonar baserte i Paris
Skipingar i 1919
Internasjonale organisasjonar
Sommar-OL 1952

Sommar-OL 1952 vart halde i Helsingfors i Finland. USA vart beste nasjon, medan Noreg tok 3 gullmedaljar.

Dette var første gongen eit lag frå Sovjetunionen var med i leikane. Gymnastikklaget vann den første gullmedaljen av åtte samanhengjande i dei følgjande leikane.

Medan Tyskland hadde vore utestengd i 1948 fekk landet no senda deltakarar. Berre idrettsfolk frå Vest-Tyskland konkurrerte.

Medaljestatistikk

Tilleggsstoff
Sjå Friidrett under Sommar-OL 1952
Sjå Sigling under Sommar-OL 1952

Sommar-OL 1952
Idrett i Helsingfors
1952 i Finland
Sport i 1952
Sommar-OL 1956

Sommar-OL 1956 vart avhelde i Melbourne i Australia. Sovjetunionen vart beste nasjon, medan Noreg tok éin gullmedalje (ved spydkastaren Egil Danielsen) og to bronsemedaljar. 

På grunn av karantenereglar kunne ikkje hesteøvingane finna stad i Australia, og blei derfor i staden haldne i Stockholm i Sverige. Dette var første og så langt einaste gong øvingar frå dei same olympiske leikane blei haldne i ulike land.

Medaljestatistikk

Tilleggstoff
Sjå Friidrett under Sommar-OL 1956
Sjå Turn under Sommar-OL 1956

Kjelder
???

Sommar-OL 1956
1956 i Australia
1956 i Sverige
Sport i 1956
Total

Total er eit fransk energiselskap, mest kjend som eit oljeselskap. Selskapet vart grunnlagd i 1924 som Compagnie française des pétroles (CFP). CFP lanserte varemerket Total i 1954. Total var i 2005 eit av dei fire største oljeselskapa i verda. Dei andre store oljeselskapa er Royal Dutch/Shell, BP og Exxon Mobil. Selskapet vart slege saman med belgiske Petrofina i 1999, og endra namn til Total Fina. Seinare kjøpte selskapet franske Elf Aquitaine og namnet vart i 2000 endra til TotalFinaElf. I 2003 vart namnet endra attende til berre Total.

Selskapet har hovudkvarteret sitt i Paris og utgjer ein del av aksjeindeksen CAC 40.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Oljeselskap
Franske føretak
Skipingar i 1924
Elf Aquitaine

Elf Aquitaine er eit tidlegare fransk oljeselskap. Selskapet fusjonerte i 2000 med TotalFina, som skifta namn til TotalFinaElf. I 2003 skifta det fusjonerte selskapet namn til Total. 

Elf Aquitaine vart særleg kjend for omfattande korrupsjonsskandalar. Selskapet finansierte den franske presidenten François Mitterrand sine politiske vener i mellom anna Tyskland. Norske Eva Joly leia etterforskninga i saka.

Namnet Elf er ei forkorting for Essences et Lubrifiants de France, drivstoff og smøremiddel frå Frankrike.

Bakgrunnsstoff

Tidlegare oljeselskap
Tidlegare franske selskap

fi:Elf Aquitaine
ConocoPhillips

ConocoPhillips er eit internasjonalt energiselskap med hovudkontor i Houston i USA. Selskapet vart danna den 30. august 2002 ved ein fusjon av dei tidlegare amerikanske oljeselskapa Philips Petroleum Company og Conoco Inc. 

Selskapet si kjerneverksemd er i spennet frå utvinning av olje og gass til marknadsføring og sal. Selskapet er i tillegg involvert i petrokjemisk industri.

Selskapet har verksemd i om lag 20 land i alle verdsdelar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 ConocoPhillips i Noreg

Oljeselskap
USA-amerikanske petroleumsføretak
Skipingar i 2002
Liv Nysted

Liv Nysted () var ein norsk roman- og kortprosaforfattar og essayist frå Alvdal som skreiv både på bokmål og nynorsk.

Ho hadde ei novelle i samlinga Prosa-debut (1982) og debuterte som forfattar med kortprosasamlinga Alltid disse bildene på nippet til å bli synlige (1985).

Verk i utval

Skjønnlitteratur 
 1985: Alltid disse bildene på nippet til å bli synlige, kortprosa
 1988: Samle på i morgon, vente til i går, roman
 1990: Som om noe noengang tar slutt, roman
 1991: Balladen om Ewi Halvorsen, roman
 1992: Ensomheten har syv huder
 1995: Du var så vakker over meg
 1998: Der husa står ute om vinteren
 2003: Metastase, roman

Anna 
 1990: Huspostill : preikesamling for 90-åra : essay-antologi, redigert saman med Jon Ewo 
 1991: Reisesirkel : en europeisk ring : åtte essays, essays, redigert saman med Jon Ewo 
 1995: Samtale med et svin : en antologi om litteraturkritikk, redigert saman med Sissel Lie

Prisar og utmerkingar 
 Nynorsk litteraturpris for 1990 
 Sigmund Skard-stipendet for 1997

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Liv Nysted hjå Nasjonalbiblioteket
 Store Norske Leksikon om Nysted
 Øystein Rottem: Norges litteraturhistorie, Oslo 1999, band 3

Folk frå Alvdal
Forfattarar frå Hedmark
Norske romanforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske essayistar
Nynorskforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1985
Vinnarar av Nynorsk litteraturpris
Siemens AG

Siemens AG er eit tysk industrikonsern med hovudkontor i München. Føretaket har om lag 414 000 tilsette verda over, av dei 167 000 i Tyskland. Omsetnaden for 2003 var 74 milliardar euro. 

Føretaket vart grunnlagt 12. oktober 1847 av Werner von Siemens saman med Johann Georg Halske.

Bydelen Siemensstadt i Berlin har fått namnet sitt etter Siemens-konsernet.

Føretaket er aktivt innom mellom anna 
 informasjonsteknologi
 telekommunikasjon
 medisinsk teknikk
 transportteknikk
 kraftteknikk

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Siemens si norske internettside

Tyske føretak
Skipingar i 1847