kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Orlången

Orlången er ein innsjø i Huddinge kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen inngår i Tyresån-vassdraget, og er den nest største innsjøen i vassdraget.

Natur
Orlången ligg i Orlångens naturreservat, og er ein næringsrik (eutrof) innsjø. Han har flikete bukter som går i ulike retningar, og er som Drevviken og Magelungen frå gammalt av bukter langs Austersjøen, som gjennom landhevinga no ligg 21 meter over havet. Orlången ligg i eit område der mange sprekkedalar kryssar kvarandre. Naturen rundt innsjøen er vekselvis skog og kulturlandskap.

Friluftsområde
Rundt innsjøen er det ein promenadesti som går gjennom reservatet. Ved sjøen sin sørvestlege breitt ligg Sundby friluftsområdet til gard, med rideanlegg, lysløyper og ein restaurant. På vinteren blir preparert det skøytebaner, og på sommarhalvåret er det badeplass og robåtutleige der. I Orlången lever det fiskeartar som gjørs, gjedde, åbor, lake, mort og karpe. Det er òg sett ut signalkreps i innsjøen.

Balingsta gard
Området Balingsta har historie minst tilbake til vikingtida, noko eit lokalt gravfelt stadfestar. Skriftleg er Balingsta nemnt første gongen i 1436 som «Balistadom». Dei noverande bygningane er truleg oppført på slutten av 1700-talet, og alleen frå Lännavägen (Haningeleden vart planta i 1864. I dag er hovudbygningen i privat eige, medan uthusa er eigd av Huddinge kommun.

Balingsta skule
Det vart drive skule i Balingsta frå 1840 til 1940, i tre skulebygg som har avløyst kvarandre. Skulebygningen på fotoet var i bruk frå 1886 til 1919, og var ved hundreårsskiftet den største skulen i Huddinge sokn med nærare 100 elevar på ein lærar. Undervisinga føregjekk i to grupper med skulegang annakvar veke i seks år. Skulen vart riven i 1920 då han var i dårleg stand.

Balingsta mølle
Frå Sundby gard kan ein sjå Balingsta mølle (svensk Balingsta kvarn) på ei høgd på motsett side av innsjøen. Vindmølla har stått der sidan 1877, og vart fram til 1895 nytta av Balingsta gard. Før den tida hadde garden ei bekkekvern. Møllen på Ballingsta er ein såkalla hollender, som tyder at ein kunne vri overdelen av vengjene etter vindretninga. Etter 1895 forfall kverna, men ho vart restaurert med mellom anna nye vengjer i 1971.

Flemingsbergsviken
Flemmingsbergviken er ei bukt i Orlången, med eige reinseanlegg. Flemingsbergsviken ligg i ein sprekkedal, og er eit populært område for fuglar, flaggermus og augestikkarar. Flemingsbergsviken har promenadevegar langs breidda av innsjøen, og er eit populært friluftsområde.

Bilete

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Orlången» frå ,  den 15. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Huddinge kommun
 Informasjonsskilt på plassen

Bakgrunnsstoff
 Om Orlången Huddinge kommun, natur
 Orlången Tyresåns vattenvårdsförbund

Innsjøar i Södermanland
Aspen i Botkyrka

Aspen  er ein innsjø i Botkyrka kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Sidan byrjinga av 1950-talet har innsjøen vore delt i ein nordleg og ein sørleg del av vegbanken for E4/E20.

Historie
Under steinalderen låg området Aspen ligg i, under hav. Gjennom landhevinga vart Aspen for 4000 år sidan løfta ut av det havdekka området. Buplassar frå bronsealderen eksisterer her enno, like så gravrøyser. For ca. 1000 år sidan vart området kolonisert, og jernaldergarder låg langs innsjøen. Ved dagens rideskule låg busetnaden Skrävsta, på andre sidan av innsjøen, ved Lindhov, låg òg ein busetnad, og der Hågelby gard ligg i dag, låg ein tredje byen, Hogslaby, der ein i dag har rekonstruert ein jernalderby. Gravflet frå denne perioden er verna i heile området.

Naturen
Ikkje langt frå Skrävsta ligg Ekholmens naturreservat, der eit 60-tal sine større eiketre veks, derav omtrent halvparten av dei er fleire hundre år gamle. Her er det òg flaggermus og ei rekkje andre dyr og plantar. Edellauvskogen gjev ein oppfatning om varmen til bronsealderen klima. Ein særeigen skogstype ligg i Hasselbacken, rett overfor Ekholmen, der ein lauvsumpskog av orar veks på små øyar i sumpmarka. Ljoset strålar ned mellom søyler av grå stammar.

Bilete 
Bilete frå turløypa rundt Aspen (bilettitlar på svensk). Fotograf (alle bileta): Holger Ellgaard

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aspen (Botkyrka kommune)» frå ,  den 15. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Om sjön Aspen, på Botkyrka kommuns webbplats 
Aspen  Miljödatabasen

Innsjøar i Södermanland
Botkyrka kommun
Båven

Båven er ein innsjø sentralt i Södermanland i Sverige. Innsjøen er den største i landskapet, etter Mälaren og Hjälmaren, og den største som ligg heilt innanfor grensene til landskapet. Båven ligg i kommunane Flen, Gnesta og Nyköping. Innsjøen har eit overflateareal på er 68 km², og han ligg 21 meter over havet. Båven vert drenert av Husbyån, som går til Långhalsen, som i turen sin vert drenert av Nyköpingsån.

Innsjøen er karakterisert av mange forgreiningar og mange øyar. Strandlinja er om lag 500 km lang, og innsjøen er cirka 10 meter djup i snitt. På det djupaste er innsjøen 50 meter. Innsjøen har forholdsvis reint vatn og eit rikt fugleliv med mange verna område for fuglar. Malle er ein sjeldan fisk som lever i innsjøen.

Det einaste samfunnet som ligg direkte ved innsjøen er Sparreholm. Rundt Båven er det slott og herregardar, blant dei Sparreholms slott, Vibyholms slott, Rockelsta og Skedevi.

Inbåven er ei nord-nordaustleg vik, som har samband med resten av Båven gjennom Bocksfjärden og Jälundsund. Namnet Inbåven er òg i bruk eit stykke nedanfor Jälundsund. Inbåven munnar ut mellom Hornet og Klubben. Hornet er den ytste spissen på Hyltingeö (sjå under) og ligg i Gryt sokn. Klubben er ei tidlegare øy, som for tida gjennom igjengroing har vorte forbunde med fastlandet ved Ullabergs herrgard i Björnlunda sokn. Herregarden Boxtorp ligg ved Inbåvens nordlege breitt. ca. tre kilometer nordaust for Inbåven ligg Stjärnhov.

Hyltingeö er ei stor halvøy i Båven som har samband med fastlandet vigd eit ne sine og ein bru. Halvøya er delt mellom soknane Gryt og Hyltinge sokn. I 2004 kjøpte Göran Persson og Anitra Steen eigedomen Övre Torp på Hyltingeö i Hyltinge sokn. Dette har gjeve Persson tilnamnet «Påven vid Båven» (Paven av Båven).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Båven» frå ,  den 15. juni 2012.

Bakgrunnsstoff

Innsjøar i Södermanland
Flaten-sjøen

Flaten er ein innsjø i bydelen Flaten i Söderort i Stockholm i Sverige. Innsjøen er ein tidleg innsjø i Tyresån-vassdraget, og vert drenert via ei bekkeravine i sør, som går til Drevviken.

Omgjevande natur og nedslagsfeltet til innsjøen
Flatens naturreservat er bygd rundt innsjøen Flaten, og er eit naturreservat som består av typisk Södertörnsnatur, med sprekkelandskap med bar- og lauvskog. Nordvest for innsjøen ligg fleire kolonihagar, og ved austbreidda av innsjøen ligg Flatenbadet, velkjent sidan 1934.

Tilførselen til innsjøen av vatn skjer til dels gjennom grunnvatn frå området, og til dels via Flatenån, som drenerer Skarpnäcksfältet. Flatenån drenerte òg tidlegare ein del av åsen som går gjennom Skogskyrkjegarden, men i samband med bygginga av Skarpnäcksfältet på 1980-talet, vart dette området saman med andre mindre sideelvar til Flatenån, overført til Stockholms avløpsnett. Grunnvatnet frå desse områda går likevel enno til innsjøen.

Vasskvalitet, og dessutan veksten til innsjøen- og planteliv
Innsjøen har lenge vore rekna som den innsjøen i Stockholmsområdet med beste vasskvalitet, og han har særs god siktdjupne. På 1990-talet auka likevel verdiane av næringsstoff i vatnet til innsjøen. Dette skulda både på auka tilførsel frå omgjevnadane og at næringsstoff vart frigjort frå botnsedimentet. I år 2000 vart det utført ei handsaming av innsjøen med eit aluminiumssalt som skulle binde fosfor til seg. Nyare målingar tyder på lågare fosforverdiar, men frå 1990-talet har innsjøen vore råka av algevekst med nokre års mellomrom.

Plankton og fisk har vorte negativt påverka av dei auka verdiane til innsjøen med næringssalt, med ein forskyving mot arter typiske for overgrodde innsjøar.

Same tilstand har råka planter i innsjøen, som dessutan har vorte ekstra utsette etter at planter av tusenbladfamilien dukka opp på midten av 1980-talet. Denne dominerer no heilt i innsjøen, og blir opplevt som eit problem, i det minste for badande.

Bilete

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Flaten (innsjø)» frå ,  den 16. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Stockholms Vatten om Flaten (2007-03-01)
Vattenprogram för Flaten 2000 – Stockholm Vatten

Bakgrunnsstoff

 Miljötillstånd och åtgärdsarbete för Flaten Stockholms Miljöbarometer
 Flaten Tyresåns vattenvårdsförbund

Innsjøar i Södermanland
Grårygglire

Grårygglire (Ardenna bulleri) er ein pelagisk fugl og ei stor lire i stormfuglfamilien. Som hekkefugl er ho endemisk for øygruppa Poor Knights Islands aust for Northland på New Zealand, og ho migrerer til vide område av nordlege og austlege Stillehavet.

Fuglen har ei kroppslengd på 46 centimeter, og veg ca. 425 gram. Oversida er mellomgrå og undersida med undervengene er kvite. Hovud og nakke er mørk brune, same mørke farge ligg i ein markert 'M'-figur på oversida av venger og rygg.

Hekkesesongen startar med egglegging på øygruppa Poor Knights Islands i slutten av november månad. Dei hekkar i koloniar blanda med alvekvalfuglar. Reiret ligg inne i ein opptil 3 meter lang utgraven reirkanal eller nokre gonger i ei fjellhòle eller sprekk. Begge kjønna rugar det eine egget på skift i til saman ca. 51 dagar. Når ungen er ca. 90 dagar, i siste delen av mai månad, flyg han ut.

Eit lite fugletrekk av grårygglirer til austkysten av Australia skjer i desember, hovudtrekket går nord og aust i Stillehavet i april og mai og returnerer i september. Fuglar som ikkje hekkar kan vere att i Stillehavet gjennom den australske sommaren eller dei beitar i Perustraumen, utanfor Chile og Peru.

Grårygglirer har ein diett av små kril, fisk, og planktoniske kappedyr og stormaneter. Dei har lært å ta fiskeavfall frå båtar.

Populasjonen blei estimert til totalt 2,5 millionar individ i 1990, men er trudd å vere lågare i dag.

Kjelder 

 Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (rev. utg.), Viking, 2005
 BirdLife International (2012) Species factsheet: Puffinus bulleri . Henta frå http://www.birdlife.org den 16. juni 2012.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av gråryggpetrellar hos Internet Bird Collection

Stormfuglfamilien
Fuglar i Oseania
Smalmarihand

Smalmarihand (Dactylorhiza majalis ssp. sphagnicola) er ein plante i marihandslekta Dactylorhiza i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

Systematikk 
Smalmarihand blir rekna til kongsmarihand-gruppa D. majalis, og har status som underart. Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantane engmarihand (D. incarnata) og skogmarihand (D. maculata ssp. fuchsii), kopla med dobling av kromosomtalet.

Tidlegare var det vanleg å operere med tre artar i Noreg, smalmarihand (som då blei kalla D. traunsteineri), sumpmarihand (D. sphagnicola) og lappmarihand (D. lapponica). Ein  har no gitt smalmarihand underartsepitetet (ssp. sphagnicola) og går ut frå at D. traunsteineri er ein reint mellomeuropeisk type som ikkje veks i Noreg og som blir rekna inn under lappmarihand (ssp. lapponica).

Ein annan underart av kongsmarihand i Noreg er purpurmarihand (ssp. purpurella). I Sør-Sverige og Danmark veks nominatunderarten (ssp. majalis) og fleire.

Skildring
Planten er kring 20–40 cm. Han har tynn, hol stengel og lange, smale blad, som regel med flekkete overside. Blomane er purpurraude med mørke teikningar, og sit i fåblomstra aks. Dei er nokså store og har ei leppe med tre flikar, der midtfliken er litt lenger enn sideflikane.

Utbreiing
Smalmarihand veks i kalkrike våtmarksområde. I Noreg er han i hovudsak påvist på Austlandet og Sørlandet. Han er rekna som sårbar på grunn av ein fortsetjande tilbakegang og fordi leveområda hans har vore og framleis er utsette for inngrep. I Norsk raudliste for artar (2021) er underarten vurdert som sårbar (VU).

Underarten finst òg i Sverige (LC, svensk namn mossnycklar), i Danmark (sjælden, dansk namn mos-gøgeurt) og i Finland (DD, datamangel, finsk namn luhtakämmekkä), der han er rekna som eigen art Dactylorhiza sphagnicola.

Hybridar 
Hybridar mellom smalmarihand og  grasmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata × majalis ssp. sphagnicola) er registrert på det sørlege Austlandet i Noreg og i Sverige.

Hybridar med skogmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. sphagnicola) er funne spreidde stader på Austlandet i Noreg. På Austlandet og sørvest til Vest-Agder er det funne hybridar med flekkmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. maculata × majalis ssp. sphagnicola eller Dactylorhiza ×senayi nothossp. wiefelspuetziana), som òg er funne spreidd i Sverige og i Danmark.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 

Orkidear i Noreg
Orkidear i Sverige
Orkidear i Danmark
Viltveksande plantar i Noreg
Marihandslekta
Braastad Cognac

Braastad er eit konjakkmerke produsert av konjakkhuset Tiffon. Dei eig om lag 40 ha vinmark i Grande Champagne og Fins Bois, og kjøper elles inn både vin for destillering, nydestillert konjakk og lagra konjakk frå rundt 350 andre vinbønder. Dermed er dei òg ein négociant. 

I alt kjem 10% av konjakken deira frå Borderies, og 30% frå kvart av områda Fins Bois, Grande Champagne og Petite Champagne. Til saman ca. 6 millionar liter vin går med til destillasjon av konjakk her. 

Konjakkhuset heiter eigentleg Tiffon, men marknadsførast i Noreg under namnet Braastad på grunn av den norske eigarskapen. Braastad konjakk er eit merke eigd av Tiffon. I tillegg marknadsfører ein i Noreg merket Bonaparte, som er eit Arcus-produkt, som blir tappa på flaske av Arcus, men konjakken er kjøpt inn frå Tiffon. Hovudsetet er familiens vingard; Château de Triac, som ligg i Petite Champagne.

Historie
Tiffon si historie blir rekna frå 1875, då Méderic Tiffon grunnla konjakkhuset. 

Sverre Braastad flytta i 1911 frå garden Braastad utanfor Gjøvik til Cognac. Her fekk han jobb på konjakkhuset Bisquit, men fall etterkvart for dottera i konjakkhuset Tiffon, Edith Rousseau. Dei gifta seg i 1913. 

Tiffon blir i dag drive av Sverre Braastad sin son, Robert Tiffon, og sonesønene Antoine, Jan og Richard. 

Ein annan Braastad, Philippe Braastad-Tiffon arbeider som kjellarmeister hos eit anna «norsk» konjakkhus; Birkedal Hartmann. Han er barnebarn av Sverre Braastad, og gjekk ut av konjakkhuset Braastad etter usemje om drifta av huset. Han har òg lansert ein egen brandy med namnet Braastad-Tiffon, men dette er ikkje ein konjakk, sidan den er laga utanfor cognac-regionen.

Nokre produkt

Tiffon 
 V.S.
 V.S.O.P.
 X.O.
 Vieux Superieur 
 Grande Champagne
 Grande Reserve
 Vieille Reserve

Braastad

 V.S.
 V.S.O.P.  
 X.O. Fine Champagne
 Château de Triac Réserve de la Famille (mellom 40-60 års fatlagring)
 Braastad 100 Ans de Liberté

Bonaparte
 VS (ny versjon av Vinmonopolets gode gamle "Tre Stjerner", relansert i 1997). 
 VSOP – Petite Champagne og Fins Bois, lagringstid er 4-8 år på eikefat. 
 Bonaparte La Fontaine Single Vineyard – Heile konjakken er henta frå éin vingard; La Fontaine. Lagringstid ca. 10 år. 
 XO – minimum lagringstid på eikefat er 16 år. 
 Bonaparte Royal 60 ans (jubileumskonjakk ifm. kongeparets 60-årsdag) – samansett av 60 år gamle konjakkar frå Grande Champagne og Petite Champagne.

Andre drikkar
 Pineau des Charentes; Tiffon Pineau des Charentes. 
 Brandy; Philippe Braastad-Tiffon Brennevin (druebrandy, 6 mnd på eikefat)

Sjå òg 
 Sverre Braastad
 Tiffon
 Courvoisier
 Biscuit

Referansar
Denne artikkelen bygger på «Braastad» frå ,  den 2. juli 2013.

Bakgrunnsstoff 
Cognac Tiffon
Braastad Cognac  

Konjakk
Skipingar i 1875
Frydendal kyrkje

Frydendal kyrkje, tidlegare Ytre Søndeled kyrkje, er ei kyrkje som ligg på garden Grundesunds grunn i gamle Søndeled i Risør kommune. Kyrkja fungerer som kyrkje for heile Ytre Søndeled og Risør. Frydendal kyrkje er ei langkyrkje frå 1879 med om lag 300 sitteplassar.

Soga 
Kyrkja blei bygd i 1879, då folk så det for langt å gå heile vegen til Søndeled for å gå til kyrkja. I 1928 blei Frydendal kyrkja opna etter mykje arbeid både utvendig og innvendig. Då fekk kyrkja si nåverande form og farge. 

Minneplata i våpenhuset er utforma av Alfred Seland frå Risør og ber namna til dei falne frå Ytre Søndeled under krigen i 1940 - 1945. Den blei hengt opp til kyrkjas 75-årsjubileum i 1954.

Sokneprestar 
 Albert Martin Valla og Per Oscar Berg er sokneprestar i Frydendal Kyrkje. 
 Robert Knudsen er ungdomsprest i Risør sokn og i Søndeled sokn

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Risør kyrkjelege fellesråd 
 Kyrkjesøk
 

Kyrkjer i Risør
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti
Kulturminne i Risør
Henrik Nissen
Norske kyrkjer frå 1879
Søndeled kyrkje

Søndeled kyrkje, tidlegare Indre Søndeled kyrkje, er ei mellomalderkyrkje og ligg på garden Søndeleds grunn, i bygda Søndeled i Risør kommune. Kyrkja var før 1879 den einaste kyrkja i Søndeled. Ho vart bygd av stein i mellomalderen og utvida til krosskyrkje med påbygg i lafta tømmer kring 1785.

Sokneprest 
 Albert Martin Valla er sokneprest i Søndeled kyrkje.
 Robert Knudsen er ungdomsprest i Søndeled sokn og Risør sokn.

Litteratur

Bakgrunnsstoff 
 Risør kyrkjelege fellesråd 
 Agderkultur om kyrkja
 
 

Kyrkjer i Risør
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Valkyrkjer i 1814
Kulturminne i Risør
Freda bygg i Agder
Frösjön

Frösjön er ein innsjø som ligg på grensa mellom Stockholms og Södermanlands län i landskapet Södermanland i Sverige.

Nord for innsjøen ligg Klämmingen. Frösjön vert drenert via Sigtunaån til Sillen, og derfra via Trosaån til Austersjøen. Ved vestbreidda av Frösjön  ligg Frustuna kyrka, aust for innsjøen ligg Visbohammar, og sør for innsjøen ligg Gnesta.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Frösjön» frå ,  den 16. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 C.M. Rosenberg, Geografiskt-statistiskt handlexikon öfver Sverige. Första bandet A-G. Göteborg 1993

Innsjøar i Södermanland
Gömmaren

Gömmaren er ein innsjø i Huddinge kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Utløpa til innsjøen går vigd Fullerstaån til Trehörningen.

Innsjøen har rikeleg med fisk, og blant artane som finst her, er åbor, gjedde, mort og sørv. Regnbogaure, amerikansk bekkerøye og aure har vorte sett ut i innsjøen. For fiske i Gömmaren må ein ha eit eige fiskekort.

Det er òg sett ut signalkreps i innsjøen, etter at han opphavlege krepsebestanden vart ramma av krepsepest. Gömmaren inngår i Gömmarens naturreservat med 20 hektar av innsjøen har eit overflateareal på. Naturreservatet, som er på ca 700 hektar, strekkjer seg frå Gömmaren til Masmo, Kungens kurva og Segeltorp.

Gömmaren er særs populær på sommaren, på grunn av høve for soling og bading. Vatnet i innsjøen er klårt, med god sikt. Regnvatnet er den einaste vasskjelda til Gömmaren, med unntak av ein liten bekk som munnar ut ved sørvestbreidda av innsjøen. Nedbøren sig sakte gjennom den næringsfattige grunnen rundt innsjøen.

Gömmaren er kjeldesjø for Fullerstaån, og utgjer ein av dei ytste utpostane Tyresån-vassdraget, som munnar ut i Kalvfjärden i Austersjøen ved Tyresö slott, ein strekning på ca. 23 km i luftavstand.

Galleri

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gömmaren» frå ,  den 16. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Informasjonstavle på plassen (svensk)
 Enligt "Natur Huddinge"

Bakgrunnsstoff
 Gömmaren sjödjupskarta
 Gömmaren Huddinge naturguide

Innsjøar i Södermanland
Lilla skogssjön

Lilla skogssjön er ein liten innsjø i den austlege delen av Grödinge i Botkyrka kommun i Södermanland i Sverige. Innsjøen inngår i Kagghamraån-vassdraget, og vert drenert av Uringeån. Avrenninga vert regulert av ei sluse for å sikre kontinuerleg vassføring i Uringeån. Vasstilførselen kjem primært frå Stora Skogssjön via ein underjordisk tunnel.

Lilla skogssjön har eit overflateareal på 0,62 km², og ligg 46,4 meter over havet. Han har ei maksimaldjupne på 2,5 meter, ein gjennomsnittsdjupne på 1,8 meter, og inneheld 1,1 millionar m³ vatn.

Bakgrunnsstoff
Lilla skogssjön  Miljödatabasen

Innsjøar i Södermanland
Malmsjön

Malmsjön er ein innsjø ved Vårsta i Botkyrka kommun i Södermanland i Sverige. Innsjøen har eit overflateareal på 0,89 km², og ligg 13,7 meter over havet. Malmsjön har ei gjennomsnittsdjupne på 4,7 meter, og rommar 4,2 miljoner m³ vatn. På det djupaste innsjøen er målt til 6,8 meter, og innsjøen har eit nedbørfelt på 14,6 km². Malmsjön er ein del av Kagghamraån-vassdraget.

Innsjøen er overgrodd på grunn av næringsstoff i overflatevatn frå Vårsta og vatn frå søppelfyllinga i Hall, som når innsjøen via Skälbyån. Innsjøen har derimot svore god bufferkapasitet, og er derfor ikkje rammet av forsuring. Sommaren 2002 hadde innsjøen ein pH-verdi på 8,8.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Malmsjön» frå ,  den 16. juni 2012.

Bakgrunnsstoff
Malmsjön  Miljödatabasen

Innsjøar i Södermanland
Maren i Sverige

Maren er ein innsjø i det sentrale Södertälje aust i Södermanland i Sverige. Innsjøen er i dag grave saman med austersjødelen av Södertälje kanal, noko som inneber at vatnet til innsjøen i dag er brakkvatn. Maren ligg mellom Slussholmen og Strandgatan, og ved den andre breidd ligg Marenplan.

Bakgrunn
Å gjere vassvegen gjennom Södertälje farbar har vore ein høgprioritert oppgåve sidan vikingtida. Så langt tilbake i tida hadde likevel ikkje landhevinga gjort neset heilt umogeleg å passere for sjøgåande fartøy – ein kunne enno slepe båtar over dei grunnaste partia.

På 1400-talet stod Engelbrekt bak arbeid med å reinse opp i, og grave i kanalen. Arbeidet vart likevel ikkje fullført. Karl XI tok opp att arbeidet, og fekk bygd kanalen mellom Maren og Igelstaviken. Denne kanalen vart likevel dårleg halden ved like, og med tida forfall han. Restar av han er enno synlege einskilde stader, slik som delen som ligg mellom hovudkontoret til Scania og Pershagen, der det enno stort sett er open vassveg.

Det var til slutt under Erik Nordewall leiing at kanalen mellom 1806 og 1809 at kanalen fekk ei opning, og vart farbar heile vegen frå Mälaren til Austersjøen. Kanalen fekk likevel eit litt anna lægje, som medførte at Maren vart mindre viktig som vassveg.

Maren i dag
Debatten om i kva grad det skal byggjast ny bru over innsjøen eller ikkje har vore ført i fleire år. Sidan den gamle brua vart riven på grunn av høg alder, har trafikken vore tvinga til å køyre gjennom bykjernen av Stockholm, eller over Mälar- eller Saltsjöbron, noko som har medført store omvegar for biltrafikken.

Kritikarar av bygging av ny bru meiner til dels at kostnadane vil bli urimeleg høg i tilhøve til gevinstane i til dømes tid. Ein meiner òg at Södertälje er ein av dei få stedane ein kan leggje til med båt på så sentrale stader som det Maren og Marenplan er. Som eit kompromiss vart det vedteke å byggje ei gang- og sykkelbru, som skulle fjernast sommarhalvåret, slik at ein på den måten kunne halde høva for å bruke båt til og i det sentrale Södertälje. Etter fleire rundar vedteke ein at brua likevel skulle vere der året rundt.

Det fanst planar frå kommunen om å fylle igjen Maren for å gjere plass til eit kjøpesenter. Ein rekna at det var stort behov for fleire butikklokalar i sentrum av Södertälje, og det er avgrensa med nye utbyggingshøve. Å kjøpe inn bygningar for å konvertere dei til butikklokale var rekna som vanskeleg, og fleire butikkar ville tyde fleire arbeidsplassar. Planane om å byggje eit kjøpesenter der Maren ligg, støytte på stor motstand lokalt, og Södertäljes politikarar har no skrinlagt forslaget.

Södertäljes gjestehamn ligg inntil Tullbacken i ytre Maren. Det er ei særs populær gjestehamn, mellom anna på grunn av det strategiske lægjet. I nærleiken av gjestehamna finn ein sentralstasjonen Södertälje C, og slusa som knyter Austersjøen og Mälaren saman.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Maren (innsjø)» frå ,  den 16. juni 2012.  

Innsjøar i Södermanland
Måsnaren

Måsnaren er ein innsjø i nærleiken av Hovsjö i Södertälje kommun i Södermanland i Sverige. Innsjøen har eit overflateareal på  345 hektar, og Han er delt i to delar som har samband med kvarandre. Ved innsjøen ligg mellom anna Tveta kyrka.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Måsnaren» frå ,  den 16. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Innsjøar i Södermanland