Garnityr

Garnityr er ei matvare eller ein gjenstand som blir brukt som dekorasjon eller presentasjon til ein tilreidd matrett eller drikke. I mange tilfelle kan det også gje tilleggs- eller kontrastsmak. Nokre typar garnityr blir valde for å auka den visuelle effekten til retten, medan andre er valde ut spesielt for smaken dei kan gje. Dette er i motsetnad til eit krydder, ein saus som blir tilsett ei annan matvare hovudsakleg for å gje smak. Ei matvare som blir servert med garnityr kan skildrast som garni, det franske ordet for ‘garnert’.

Mange garnityrtypar er ikkje meint å etast, men for andre kan det vera greitt å gjera det. Persille er eit døme på eit tradisjonelt garnityr som også har ein god smal. Denne grøne urten har små, kjennbare blad, sterke stenglar og er lett å trimma til passande garnityr.

Oversikt 
Garnityr kan gje mat eller drikkevarer ein meir tiltrekkjande utsjånad. Dei kan til dømes tilføra farge, slik som når paprika blir strødd på ein laksesalat. Dei kan gje ein fargekontrast, til dømes når graslauk blir strødd på potetar. Dei kan gjera cocktailar meir attraktive, som når ein set ein paraply i ein eksotisk drink, eller når ein mai tai blir toppa med stykke av tropisk frukt. Sushi kan garnerast med baran, ein type plastgras eller blad. Nokre gonger blir garnityr og ein saus eller liknande nytta saman for å fullføra presentasjonen av ein rett; til dømes kan ein rett vera toppa med saus og så ein kvast persille til slutt.

Nokre rettar er særleg knytte til ein viss type garnityr, slik at dei kan sjå ufullstendige ut utan denne. Nokre døme er banansplitt-sundae med kirsebær på toppen eller buffalo wings serverte med ein kvast selleri og dressing av blåmuggost.

Ulike typar garnityr

Mat 
Garnityr for matrettar inkluderer:

 Amandine - ein kulinarisk term som tyder garnityr av mandlar
 Bawang goreng - sprøsteikt sjalottlauk, eit vanleg garnityr i indonesisk mat
 Gulrot
 Kaviar
 Soltørka tomat 
 Selleri
 Kjøt
 Chilipepar - julienneskoren, i ringar eller dekorativt oppskoren 
 Chilitrådar
 Cilantro - korianderblad
 Krutongar
 Agurk - julienneskoren, ringar eller dekorativt oppskoren 
 Duxelles
 Eggegarnityr
 Steikt lauk
 Gremolata, hakka persille, sitronskal og kvitlauk
 Sitronbasilikum
 Reddik
 Manjette
 Mikrogrønt - skot og unge blad av grønsaker
 Mynt
 Nøtter
 Olivenolje
 Ingefær
 Persille
 Persillade, hakka persille med eddik, olje, urter og kvitlauk
 Sautert sopp
 Etande tang, til dømes nori, som blir brukt til å garnera matvarer som supper og sashimi
 Sesamfrø
 Valnøtt

Dessert og søtmat 
Garnityr til dessert og søtsaker inkluderer:

 Karamell
 Sjokolade
 Kakaopulver
 Kokos
 Confetti candy
 Coulis 
 Matblomar
 Oppskoren frukt
 Gomul
 Honning
 Cocktailbær
 Mynte
 Sukkerpynt
 Sirupar
 {Vark
 Kjeks
 Nøtter
 Kakepynt
 Krem

Drykk 
Garnityr for drikkevarer inkluderer:

Drikkar med kaffibase kan ha:

 Kanelstong eller kanelpulver
 Kakaopulver

Mindre søte drinkar som Bloody Mary kan ha garnityr som:

 Gulrotstong
 Selleristong (vanlegvis med blad på)
 Pepar
 Salt, grovt (på kanten av glaset)

Eggnog kan ha:

 Muskat

Ulike typar frukt og fruktdelar:

 Cocktailbær
 Sitronskive, skalbit eller båt
 Limeskive, skalbit eller båt
 Appelsinskive, skalbit eller båt
 Ananasskive eller bit
 Jordbær
 Vassmelon
 Cocktailpynt– dekorative element lagt til ein drink
 Cocktailauk – liten sylta lauk
 Cocktailparaply – liten papirparaply
 Grøn oliven
 Mynteblad
 Twist – litt av skalet til ei sitrusfrukt
 Sukker, i strø- eller pulverform

Garnityr etter matlagingstradisjon

Fransk garnityr 
Klassiske franske garnityr inkluderer:

Til supper:

 Brunoise - grønsaker skorne i 1-3 mm store bitar
 Chiffonade - finskoren salat eller engsyre stua i smør
 Croutes - små bitar av halvt fransk brød smurt og tørka i omn
 Coulis - (tjuktflytande suppe eller saus) helt dekorativt på retten
 Krutongar - små brødstykke (vanlegvis kubeforma) steikt i smør eller anna olje
 Julienne - tynnskorne grønnsaker
 Pasta (tapioca, sago, salep) m.m.
 Pluches - ein heil kvist av urteblad, utan den sentrale stengelen (tradisjonelt kjørvel)
 Profiterolles - butterdeigball fylt med purée
 Royale - eit lite dekorativt forma stykke av egg- eller vaniljesaus (på tysk blir dette kalla eierstich)
 Eggetrådar 

Til forrettar og hovudrettar:

 Krokettar
 Potetar (pommes dauphine, Duchesse-potetar eller Marquis)
 Duxelles - steikt lauk, sopp og urter
 Matignon - finhakka gulrøter, lauk og selleri med skinke steikt i smør og madeira
 Mirepoix - liknande matignon men hakka i større bitar med eller utan skinke (eller med bacon i staden for skinke)
 Polonaise - garnityr i polsk stil med smelta smør, brødsmular, hakka kokt egg, sitronsaft og urter over kokte grønsaker
 Salpicon - ulike typar hakka kjøt eller grønsaker
 Fritters

Indonesisk garnityr 

 Bawang goreng - steikt sjalottlauk, eit vanleg garnityr i indonesisk mat
 Unge gulrotblad
 Selleri - lokalt kjent som daun seledri, blir nytta som topping på suppe eller risgraut
 Chilipepar - dekorativt skoren
 Koriander
 Agurk - dekorativt skoren
 Kokosnøtt - raspa kokosnøttkjøt, vanlegvis brukt i tradisjonelle kue, eller søte dessertsnacks, som klepon, putu og lupis
 Emping - melinjo-nøttechips
 Krupuk - ulike tradisjonelle chips
 Sitronbasilikum - kjent lokalt som daun kemangi
 Tomat - dekorativt oppskoren

Japansk garnityr 

 Beni shōga - julienneskoren sylta ingefær, vanlegvis brukt som garnityr for gyudon og okonomiyaki
 Gari - marinert tynt skoren ingefær, vanlegvis brukt som garnityr til sushi og sashimi
 Katsuobushi - tørka bonitoflak som vanlegvis blir nytta som garnityr til takoyaki, som til tider blir kalla okaka
 Vårlauk eller trelauk (wakegi) - mest brukt som topping av tofu og miso-suppe
 Anna etande tang - inkludert tynskorne kizami nori-blad, aonori, tororo kombu som blir brukt oppå ramen, udon, yakiudon, takoyaki, soba, okonomiyaki, yakisoba eller til og med pizza og pølse i brød
 Sesamfrø, strødd over dampa ris eller nudlar
 Shisoblad
 Fukujinzuke, krydder og garnityr til karrirettar
 Kinshi tamago, eggestrimlar som er populære på risgraut og hiyashi chuka, ein kald ramensalat.
 Fiskekjøt som tobiko, masago, mentaiko og ikura er populære på risrettar som chirashi og sushi
 Strimla daikon og malen daikon kalla daikon oroshi, ein vinterreddik, er populær i bento- og sushi-rettar, den siste er populær på oljehaldige matvarer som fisk og tempura
 Sakurablom, stjerne, hjarte og ulike utskorne former av gulrøter er populære i bento
 Kjøt av hvitløk
 Fiskeyngel som shirasu og chirimenjako
 Etande blomar som krysantemum
 Furikake
 Umeboshi
 Nameko-sopp
 Menma, fermenterte smakssette bambusskot
 Sojaegg
 Narutomaki
 Mitsuba, Cryptotaenia japonica
 Tenkasu, steikte bitar av batter som definerer tanuki udon
 Aburage, steikt tofu som definerer kitsune udon
 Kamaboko, ein surimi som ofte finst i bento og hot pot udon
 Wasabi
 Yuzukosho

Koreansk garnityr 

I koreansk mat blir dekorativ garnityr kalla gomyeong (고명), eit omgrep som viser til å pynta mat.

 Krysantemumblad 
 Eggepynt, laga med eggekvite og plomme, er eit vanleg koreansk garnity.
 Gochu - raud chilipepar
 Chili-tråd - tradisjonelt koreansk garnityr av chilipepar.
 Pressa hvitløk
 Vårlauk 
 Manna-lav
 Vårlauk 
 Shiitakesopp
 Strimla grønsaker

Reiskapar 
Reiskapar som ofte blir nytta til å laga garnityr til mat er spidd, knivar, rasper, tannpirkarar og pergamentkjegler.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Garnish (food)» frå ,  den 15. august 2023.

Bakgrunnsstoff 

 How to Garnish Food. WikiHow
 HowToGarnish.com

Matlaging
Pynt