Christian Michelsen

Christian Michelsen, fullt namn Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen () var ein norsk politikar i Høgre, Venstre, Samlingspartiet og Frisindede Venstre, statsminister frå 11. mars 1905 til 28. oktober 1907 og skipsreiar. 

I to periodar, fyrst for Høgre, seinare for Venstre, var Michelsen borgarmeister i Bergen, før han gjekk inn i rikspolitikken.

Michelsen er særleg kjend for rolla han spela før og under unionsoppløysinga i 1905.

Liv og gjerning

Bakgrunn og familie
Michelsen var son av børskommissær og stortingsmann Jacob Andreas Michelsen og Caroline Sophie Erastine Kjerschow og var ein del av ein syskjenflokk på fem. Etter examen artium i 1875 flytta han til Kristiania og starta på jusstudiet. Han tok juridisk embetseksamen i 1879. Han etablerte eiga praksis i Bergen, men hadde som mål å bli politikar og økonomisk uavhengig.
Michelsen stifta rederiet Chr. Michelsen & Co i 1882, året etter at han gifta seg med Johanne Benedicte Wallendahl (1861–1910).

Politikk

Han var norsk statsminister frå 11. mars 1905 til 28. oktober 1907. I 1909 var Christian Michelsen ein av stiftarane til partiet Frisindede Venstre. Før dette representerte Michelsen Samlingspartiet og Venstre. Michelsen er fyrst og fremst kjend for rolla han spela før og under unionsoppløysinga i 1905. Han var i tillegg ein av dei største skipsreiarane i Noreg og mellom pionerane i norsk tankskipsfart. Han testamenterte det meste av den store formuen sin til eit fond som i 1930 gjorde det mogleg å etablera og driva Chr. Michelsens Institutt for Videnskab og Åndsfrihet.

7. juni 1905 vart unionen med Sverige oppløyst i ei undersetning (bisetning). Stortinget vedtok samrøystes at regjeringa fekk mynde til "at udøve den kongen tillagte myndighed i overensstemmelse med Norges riges grundlov og gjældende love - med de ændringer som nødvendiggjøres derved, at foreningen med Sverige under én konge er opløst som føge af, at kongen har ophørt at fungere som norsk konge". 

Kong Oscar II hadde nekta å godkjenna konsulatlova som Stortinget hadde vedteke. Regjeringa søkte då om å gå av. Kongen nekta å godtaka søknaden av di det «er mig nu klart at nogen anden regjering ikke kan dannes». 
Michelsen meisla ut ei dristig løysing på unionsproblemet. Unionen måtte oppløysast, med ei formell grunngjeving.

Gamlehaugen
I 1898 kjøpte Michelsen eigedomen Gamlehaugen, reiv den gamle bygningen og fekk reist den noverande ved arkitekt Jens Zetlitz Monrad Kielland. Etter Michelsens død i 1925 blei Gamlehaugen donert via ei folkegåve til den norske staten og fungerer som kongebustad. Christian Michelsen og kona er gravlagde på Gamlehaugen.

Chr. Michelsens Institutt
Michelsen var ein rik mann og heile formuen skulle etter arvelova gå til borna Einar og Benny. Han arbeidde for å endre lova slik at det ved store formuar vart mogleg å redusere pliktdelen til livsarvingane til fordel for ålmennyttige føremål. I 1918 vart lova endra og Michelsen testamenterte hovuddelen (5,5 mill. kr. eller 114 mill. kr. etter 2012-kurs) av sin store formue til Chr. Michelsens fond, ei folkegåve oppretta i 1907. Avkastinga skulle gå til oppretting og drift av Chr. Michelsens Institutt for Videnskap og Åndsfrihet. Instituttet skulle «virke for kulturelt eller vitenskapelig arbeid til fremme av fordragelighet i religiøs, sosial, økonomisk og politisk henseende mellom de forskjellige nasjoner og raser». Instituttet vart oppretta i 1930.

Dekorasjonar
Den 25. november 1905 vart Michelsen utnemnd til storkrossen av St. Olavs Orden og var frå same dato kanslar for dei kongelege norske riddarordener. Då hadde han stige i gradene frå riddar av 1. klasse (1896) over kommandør av 2. klasse (1898) til kommandør av 1. klasse frå 21. januar 1905. Michelsen var òg innehavar av medaljen for borgardåd i gull, 7. juni-medaljen og Kroningsmedaljen 1906.

Han fekk òg ei rad utanlandske dekorasjonar. Han bar storkors av Dannebrogordenen, av Æreslegionen og av Den raude ørnordenen (Preussen), var innehavar av 2. klasse av Sankta Annas orden (Russland), kommandør av 1. klasse av Nordstjerneordenen, og var innehavar av Den heilage skatt-ordenen (Japan) og Den dobbelte drakeordenen (Kina).

Anna
I Bergen vart det i 1938 reist ei 20 meter høg statue av Michelsen. Gustav Vigeland utforma statua. Statua står ved Festplassen. Festplassen er mellom anna sentrum for 17. mai feiringa i Bergen.

Kjelder

Hvem er Hvem?/1912, side 178
Christian Michelsen frå Norsk biografisk leksikon
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet, samt tillæg. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø samt tillæg digital utgåve side 596-597
O. Delphin Amundsen: Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947, Grøndahl & Søns Forlag 1947, side 17
SSBs omrekningskalkulator
Nationalgaven til Chr. Michelsen

Bakgrunnsstoff 
 Bergens Tidende: I Christian Michelsens fotefar 
 Chr. Michelsen Institute
 Christian Michelsen Research AS

Norske statsministrar
Norske finansministrar
Norske revisjonsministrar
Regjeringa Michelsen
Statsrådar i Regjeringa Michelsen
Venstrestatsrådar
Statsrådar i Regjeringa Hagerup II
Norske statsrådar 1884-1905
Stortingsrepresentantar for Hordaland
Stortingsrepresentantar for Bergen
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stortingsrepresentantar frå Samlingspartiet
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Frisinnede Venstre-politikarar
Ordførarar i Bergen
Høgreordførarar i Hordaland
Venstreordførarar i Hordaland
St. Olavs Orden
Medaljen for borgardåd
Dannebrogordenen
Nordstjerneordenen
Æreslegionen
Sankta Annas orden
Folk frå Bergen