kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Atlantic Airways

Atlantic Airways er det nasjonale flyselskapet på Færøyane. Det flyg innanlands og utanlands, med base på øya Vágar. I Noreg har Atlantic Airways frakta tilsette for Aker Kværner (AKST) til og frå Snøhvit- og Ormen Lange-prosjektet sidan 2004. 

Selskapet vart skipa i 1987, og den første turen gjekk frå Færøyane til København i 1988. Selskapet er eigd av dei færøyske styresmaktene. Dei har ordinære ruter til Aalborg, Billund, Edinburgh, København, Oslo, Paris, Barcelona, Reykjavík og Shetland, i tillegg til charterturar. Internt på Færøyane har dei helikopterruter. Selskapet frakta 101 428 passasjerar i 2002 og hadde 96 tilsette i januar 2005.

Ulukka på Stord 2006 
10. oktober 2006 køyrde Atlantic Airways rute 670 av rullebanen på Stord lufthamn, Sørstokken og tok fyr. Flyet var eit av AKST sine charterfly på veg frå Stavanger til Molde med arbeidarar som skulle til Ormen Lange. Det var 16 personar om bord, 12 av dei var passasjerar. Tre av passasjerane og ein av dei tilsette døyde i ulukka. Årsaka til ulukka var truleg at spoilerane på vengene, som skal halda flyet nede på bakken så hjulbremsene får tak, ikkje løyste seg ut.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Atlantic Airways» frå , og «Atlantic Airways» frå  den 10. mai 2007.

Bakgrunnsstoff

Færøyane
Skipingar i 1987
Danske flyselskap
Fårikål

Fårikål eller får i kål er ein matrett av sauekjøt eller lammekjøt, hovudkål og heil svart pepar som er kokt saman i ei gryte. Andre ingrediensar er kveitemjøl som gjer krafta fyldigare, og salt etter smak. Fårikål blir servert med kokte poteter. I Noreg et folk tradisjonelt fårikål om hausten, når kålen er hausta og lamma er komne frå beite. 

Fårikål er i Noreg omtalt i kokebøker attende til 1800-talet. 
Den kanskje eldste trykte oppskrifta på ein rett av denne typen er frå Fuldstændig Norsk Kogebog av Karen Dorothea Bang frå 1835, der oppskrifta «Nedlagt Gaas i Hvidkaal» er som til fårikål. Oppskrifta antyder at ein kan bruka fårekjøt i staden for gås. 
  
I radioprogrammet Nitimen kåra lyttarane i 1972 fårikål til norsk nasjonalrett. Sidan 1993 har Opplysningskontoret for egg og kjøt drive foreininga «Fårikålens venner» som skal fremje fårikål som Noregs nasjonalrett.  Opplysningskontoret for kjøtt etablerte i 1997 også fårikålens dag som vert markert siste torsdagen i september kvart år.

Referansar

Bakgrunnsstoff
Oppskrift frå Fjernsynskjøkkenet med Ingrid Espelid Hovig

Gryteretter
Saueretter
Norsk mat
Kålretter
Nasjonalretter
Savoie

For departementet med same namn, sjå departementet Savoie

Savoie (italiensk: Savoia, tysk: Savoyen, engelsk: Savoy) var ein historisk region i dei vestre delane av Alpane, mellom Genfersjøen, Rhône og Mont-Cenis.

Området var lenge eit stridseple mellom Frankrike og Italia, eller snarare dei ulike italienske statane som hadde hand om området, og ikkje minst huset Savoie. Fyrst i 1860 tilfall øvre Savoie, saman med Nice, Frankrike, men Aostadalen, som hovudsakleg er ein franskspråkleg dal, vart italiensk.

Sjå òg 
 Departementet Savoie
 Huset Savoie
 Hertugdømet Savoie

Europeisk historie
Kongsberg Gruppen

Kongsberg Gruppen ASA () er eit norsk selskap som utviklar og produserer sivilt og militært høgteknologisk utstyr. KOG har verksemder på 40 plassar i 24 forskjellige land. Selskapet har til saman rundt 6000 tilsette. Av desse er om lag 4000 tilsette i Noreg. KOG er sett saman av to driftselskap: Kongsberg Defence & Aerospace (KDA) og Kongsberg Maritime (KM),  begge med hovudkontor i Kongsberg.

KDA produserer militært utstyr og romsystem, medan KM utviklar og produserer avansert maritimt elektronisk utstyr, som vert nytta i fiskebåtar, forsyningsskip, boreskip, tankskip og fritidsbåtar.

Historie 
KOG har røter tilbake til 1814, då Kongsberg Vaabenfabrik (KV) vart stifta. Føremålet med selskapet var å produsera våpen til det norske militæret. Fram til 1948 var KV eit statseigd selskap, under Forsvarsdepartementet. Etter dette vart KV omorganisert som eit statsaksjeselskap.

I 1974 stifta KV eit dotterselskap i Canada, med namnet Kongsberg Mesotech Ltd. Føremålet med dette selskapet var å produsera undervassovervåkingssystem.

I 1987 vart selskapet omstrukturert og alle sivile avdelingar vart skilde ut som eigne selskap. Det som var att av KV fekk namnet Norsk Forsvarsteknologi (NFT).

I 1996 vart selskapet notert på Oslo Børs og namnet vart, på trass av at det strir mot norske orddelingsreglar, endra til Kongsberg Gruppen ASA.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Heimesida til Kongsberg Gruppen ASA
Heimesida til Kongsberg Defence & Aerospace
Heimesida til Kongsberg Maritime

 
Føretak skipa i 1987
FMC Kongsberg Subsea Systems

FMC Kongsberg Subsea Systems er det tidlegare Kongsberg Offshore, som no er ein del av FMC Technologies. Selskapet produserer produksjonsutstyr for oljeindustrien. Mykje av utstyret vert plassert på store djup og er laga for å fungera i 20 til 30 år.

Bakgrunnsstoff 
Heimesida til FMC Technologies 

Norske industriselskap
Næringsliv i Kongsberg
Bauksitt

Bauksitt (eller bauxitt) er ein leireliknande bergart som vanlegvis inneheld ein eller fleire aluminiumhydroksid pluss ulike mineral som jernmalm, kvarts, titanoksid og aluminiumsilikat. Det finst i naturen og blir hovudsakleg 
omdanna industrielt til aluminiumoksid (Al2O3), som igjen blir brukt som råstoff for produksjon av aluminium.

Hovudkjelder for bauksitt er land som (% verdens reserver):
 Guinea (23%)
 Australia (21%)
 Vietnam (14%)
 Brasil (7%)
 Jamaica (7%) 
 Surinam (2%). 
Materialet har fått namnet sitt etter byen Les Baux de Provence som ligg sør i Frankrike. Her blei det oppdaga i 1821 av geologen Pierre Berthier.

Kjelder 

 Opphavleg henta frå http://no.wikipedia.org/wiki/Bauksitt, 12. oktober 2006.

Sedimentære bergartar
Aluminiummineral
Tommy Øren

Tommy Øren () er ein norsk tidlegare fotballspelar som spela for tippeligaklubben Ham-Kam og for Sogndal. Han spelar som regel på venstresida på midtbana eller i angrep. Han har også spela A-landskampar. 

Norske fotballspelarar
Ham-Kam-spelarar
Sogndal-spelarar
Folk frå Årdal
Nordic Semiconductor

Nordic Semiconductor ASA (tidlegare Nordic VLSI) i Trondheim er eit firma som utviklar og produserer integrerte krinsar. Selskapet har spesialisert seg på krinsar for trådlaus kommunikasjon og blanda signal-krinsar, men utviklar òg reine analoge og digitale krinsar. Hovudområdet er lågeffekt trådlause krinsar for 2,4 GHz området.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Norske industriselskap
Elektronikk
Radio
Skipingar i 1983
Strømsgodset Toppfotball

Strømsgodset IF er ein norsk fotballklubb frå Drammen. Han vart stifta 10. februar 1907. 

Klubben spelar i Eliteserien, og har også eit lag i 3. divisjon avdeling 2 (2020). Noverande hovudtrenar er Henrik Pedersen.
Klubben spela tidlegare i 1. divisjon (Adeccoligaen), men rykte opp til Tippeligaen etter uavgjort mot Løv-Ham 5. november 2006. Like etter sesongslutt i 2005 vart klubben kjøpt opp av lokale mangemillionærar, med Atle Kittelsen i spissen.

Klubben hadde stordomstida si på slutten av 1960-talet og byrjinga av 1970-talet. Strømsgodset vann toppserien i 1970 og 2013, og cupen i 1969, 1970, 1973, 1991 og 2010.

I seinare tid har Strømsgodset vunne cupen i 1991 og var tapande finalist i 1993 og 1997. Laget fekk òg 3. plass i Tippeligaen i 1997, 2. plass i 2012 og vant altså i 2013.

Klubben har sidan 1967 spela heimekampane sine på Marienlyst stadion i Drammen, tidlegare på Gulskogen Idrettspark.

Noverande tropp

Tidligare spelarar 
 Tor Alsaker-Nøstdahl
 Jostein Flo
 Egil Olsen)
 Thorodd Presberg
 Steinar Pettersen
 Ingar Pettersen
 Odd Johnsen
 Kenneth Karlsen
 Øyvind Leonhardsen
 Thomas André Ødegaard
 Espen Johnsen
 Stian Ohr
 Ronny Deila

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 www.godset.no - Offisiell heimside

Strømsgodset Idrettsforening
Fotballag i Drammen
Fotballag skipa i 1907
1907 i Noreg
Eliteserien 2020
Lamborghini

Lamborghini er eit italiensk traktor- og sportsbilmerke grunnlagt av Ferruccio Lamborghini. Traktorfabrikken vart starta i 1949 og bilfabrikken i 1963. I 1972 tok SAME over Lamborghini Trattori S.p.A. Av bilmodellane kan nemnast Miura, Countach og Diablo, alle med ekstreme fartsytingar. Lamborghini har òg tilverka motorar for formel 1-laga Larrousse, Ligier, Lotus, Minardi og Modena Team SpA.

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Traktorprodusentar
Italienske bilprodusentar
Skipingar i 1949
Lokraft

«Lokraft» er ein slepebåt som vart bygd i Viipuri i Finland som byggenummer 53 i 1939 for A.F. Söderströms Skeppsstuveri AB, Stockholm, da med ca 500 hk dampmaskin, og fekk namnet «Storgrogg». I Sverige er båten også kjent som «Runskär» etter ein periode på 24 år i hamneteneste i Köping. I 1966 blei han ombygd på AB Ekensbergs varv i Stockholm med nytt overbygg og ein Deutz 454 på ca. 1000 hk. Seinare har båten tent andre reiarlag i Sverige, Danmark og Noreg under ulike namn.
I dag er eigaren Lokraft.LTD ved Kåre Berg, Halden.

Bakgrunnsstoff 
 Historikken for taubåten med bilete ved tugboatlars.se

Båtar frå Oslo
Strandsnigel

Strandsnigelen (Littorina littorea) er ein fjørelevande snigel.  Dei finst hovudsakleg langs stein-, sand- eller gjørmestrender ved den atlantiske kysten, men også i brakkvatn og i små tidvasspyttar.  Strandsniglar kan vera opp til 3,5 cm i høgda og har eit spiralforma skal.

Strandsniglar pustar med gjeller, og kjem seg rundt på ein slimvæta muskuløs fot.  Dei er rasparar, med ei tunge som kan slipe som sandpapir.  Dei lever av små algar, som dei skrapar av steinar eller sandkorn med tunga si.

Bakgrunnsstoff 
 

Sniglar
Takson namngjevne av Carl von Linné
Børge Brende

Børge Brende () er ein norsk tidlegare politikar for Høgre. Han var utanriksminister i regjeringa Solberg frå 2013 til 2017. Brende har sidan den 23. oktober 2017 vore president for World Economic Forum (WEF).

Bakgrunn 
Børge Brende er utdanna Cand. mag. med mellomfag i historie. Frå 1990 til 1992 var han tilsett som økonomisjef i Brende-entreprenør AS.

Politikk 
Frå 1988 til 1990 var Børge Brende leiar for Unge Høgre. Etter det var han frå 1991 til 1997 medlem av formannskapet og kommunalrådet i Trondheim. Han var vararepresentant på Stortinget i periodane 1989–1993 og 1993–1997, og blei vald inn som stortingsrepresentant for Sør-Trøndelag i 1997, 2001 og 2005.

Brende var med i regjeringa Bondevik II, først som miljøvernminister (2001–2004) og deretter som nærings- og handelsminister (2004–2005). I 2013 blei han ny utanriksminister for Solberg-regjeringa.

Brende var nestleiar i Europabevegelsen (1991–1992) og var leiar av SN-kommisjonen for berekraftig utvikling (2003–2004).

Regjeringar 
 2001–2004: Statsråd for Miljøverndepartementet
 2004–2005: Statsråd for Nærings- og handelsdepartementet
 2013–2017: Statsråd for Utanriksdepartementet

Stortingskomitéar 
 1997–2001: medlem i Finanskomitéen
 2005–2009: første nestleiar i Energi- og miljøkomiteen

Prisar og utmerkingar 
Børge Brende blei utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden for hans embetsteneste.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Høyre - biografi 

Norske utanriksministrar
Norske miljøvernministrar
Norske nærings- og handelsministrar
Høgrestatsrådar
Statsrådar i Regjeringa Bondevik II
Statsrådar i Regjeringa Solberg
Stortingsrepresentantar 1997-2001
Stortingsrepresentantar 2001-2005
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag
Leiarar i Unge Høgre
Lokalpolitikarar i Trondheim
Høgrepolitikarar i Sør-Trøndelag
St. Olavs Orden
Folk frå Odda
Folk frå Trondheim
Grav

Ei grav er ein stad kroppen eller oska til ein død person er gravlagd. I norsk kristen tradisjon er desse stadene som regel i eit hol ein har grove i jorda, som namnet viser. Historisk sett har ein òg hatt gravstader i naturlege grotter og ulike byggverk. På eller ved ei grav er det vanleg å setja eit gravminne. Fleire graver som ligg saman blir kalla ein gravlund. I Noreg er denne svært ofte ein kyrkjegard.

Sjå òg
Mausoleum

Bakgrunnsstoff 

 «Takk for alt»  Artikkel om norske gravskikkar frå 1874 til 2004 i forskning.no

Død
Apple II

Apple II (somme gonger skrive Apple ][ eller Apple //) var den fyrste populære mikrodatamaskina som Apple Computer laga. Maskina vart lansert i 1977.

Apple
heimedatamaskinar
Introduksjonar i 1977
Pan

Pan (gresk Πάν) er i den greske mytologien ein gud for gjetarar og dyra deira. Han har geiteføter og horn, som ein satyr, og var kjend for villskap. Pan skal ha funne opp panfløyta, og spelte henne ofte.

Bakgrunnsstoff

Greske gudar
Gudar for liv og lyst
Grønvier

Grønvier (Salix phylicifolia) er ein busk i pilfamilien. Han blir nytta som hageplante, mellom anna til hekk.

Han er brukt som matplante av nordamerikanske urfolk. Dei kan eta nyplukka skot råe eller tørka dei og eta dei med selolje, i supper eller som te. Rein og moskusfe beiter også på grønvier.

Skildring 

Grønvier kan bli mellom ein og fire meter høg. Han har stive blad med få tenner. Blada er blankt grøne på oversida, bleikt blågrøne på undersida. 

Planten får grålodne raklar. Han blomstrar gjerne i mai og juni, avhengig av høgda over havet.

Variantar og hybridar 
Grønvier dannar lett hybridar med nærskylde planter.

 Grønvier (Salix phylicifolia var. phylicifolia) - Europa, vestlege Sibir.
 Grønvier-svartvier (Salix mysrinifolia x phylicifolia) - svært vanleg på kulturmark, grøfter og kjerr. Bladet si midtnerve er hårete på den nedste delen.
 Grønvier-bleikvier (Salix herbacea x phylicifolia) - vanleg.
 Grønvier-musøyre (Salix hastata x phylicifolia) - vanleg.

Brekkavier (Salix phylicifolia 'Brekkavier') er ein variant av grønvier som finst på Island og i Noreg.

Utbreiing 
Grønvier veks på fuktige stader i Nord-Amerika og Europa. Han er vanleg i Nord-Noreg og i fjellet i Sør-Noreg.

Brekkavier er ein variant som kjem frå Island, der han først blei funnen på byrjinga av 1800-talet. Han toler salt svært godt, og er elles hardfør. Brekkavier var den første busken som etablerte seg på Surtsey. Det skjedde i 1998, 35 år etter at den vulkanske øya blei danna.

Kjelder 
 
 Lid, Johannes: Norsk og svensk flora, Samlaget, Oslo, 1974.
 NRK Hage ved nrk.no
 Saule ved passeportsante.net
 Om planteslekten Salix  ved naaf.no
 Denne artikkelen bygger på «Grønnvier» frå , og «Salix phylicifolia» frå  den 16. august 2010.

Bakgrunnsstoff 
 

Pilefamilien
Viltveksande plantar i Noreg
Hageplantar
Matplantar
Gullinkambe

Gullinkambe (norrønt Gullinkambi), stundom òg kalla Gullenkamme, er i norrøn mytologi ein hane som held til i Valhall.

Hanen er nemnd saman med to andre hanar i Voluspå:

Kjelder

Dyr i norrøn mytologi
Mytologiske fuglar
Bundesliga

Bundesliga er den øvste fotballdivisjonen i Tyskland og tidlegare Vest-Tyskland. Den klassiske avsparkstida er kl. 15.30 på laurdagar. Bundesligaen vart oppretta i 1963, og har gjennomgått fleire endringar opp gjennom tidene, heilt fram til i dag.

Før Bundesliga vart oppretta, spelte laga i regionale seriar. Vinnarane (og nokre gonger nestvinnarane) møttes så i eit sluttspel etter cup-system, med ein seriefinale for å avgjere seriemeisterskapen.

Oversyn
Bundesligaen er delt opp i to divisjonar, Første Bundesliga og Andre Bundesliga. Første Bundesliga blir som regel berre kalla Bundesliga, medan nummer to blir kalla 2. Bundesliga, eller Zweite Bundesliga for å skilje dei to divisjonane. Det er desse to divisjonane som blir rekna som Tysklands profesjonelle fotballseriar, medan dei lågare divisjonane blir rekna som amatørligaer. Dei lågare divisjonane er i stadig vekst, og det er særleg den tredje høgaste, Regionalliga, som er i ferd med å nå eit profesjonelt nivå.

Dei to første åra hadde Bundesliga 16 klubbar. Etter det har serien hatt 18 klubbar, med unntak av sesongen 1991/92, då Bundesliga vart utvida til 20 klubbar fordi klubbane frå det tidlegare DDR vart med i det alltyske seriesystemet.

Til og med sesongen 1973/74 besto nivå to av fleire ulike Regionalligar. I 1974 vart andre Bundesliga oppretta, i to avdelingar (Nord og Süd). Andre Bundesliga vart samla til ein nasjonal divisjon i 1981. I 1991/92-sesongen vart andre Bundesliga igjen utvida til to avdelingar for ein sesong, då dei to beste klubbane frå Oberliga i DDR fekk plass i første Bundesliga, medan dei seks nest beste klubbane i DDR kom inn i andre Bundesliga.

Toppscorarar i Bundesliga gjennom tidene
 Gerd Müller (Bayern München) 365  
 Klaus Fischer (Schalke 04) 268  
 Jupp Heynckes (Borussia Mönchengladbach) 220  
 Manfred Burgsmüller (Borussia Dortmund) 213
 Robert Lewandowski (Borussia Dortmund og Bayern München) 202
 Claudio Pizarro (Bayern München, Werder Bremen og FC Köln) 197
 Ulf Kirsten (Bayer Leverkusen) 182
 Stefan Kuntz (VfL Bochum) 179
 Dieter Müller (FC Köln) 177
 Klaus Allofs (FC Köln) 177

Rekordar
Spelar med flest sjølvmål gjennom tidene: Manfred Kaltz,  Nikolče Noveski 6.
Yngste spelar : Youssoufa Moukoko, 16 år og 1 dag gammal
Yngste spelar som har scora i Bundeliga: Youssoufa Moukoko, 17 år og 28 dagar gammal
Spelar med flest raude kort gjennom tidene: Jens Nowotny, 8
Spelar med flest mål scora på straffespark: Manfred Kaltz, 53

Nordmenn med flest scoringar i Bundesliga
(Inntil 27. januar 2021.)

* Jørn Andersen vart tysk statsborgar i 1993.

Vinnarar av Bundesliga

BFC Dynamo Berlin har gjort krav på å bli anerkjent som 10 gonger seriemeister i Tyskland. Dette kravet er ikkje blitt godtatt, sidan Dynamo Berlins seriemeisterskap var i DDR, og mykje også tyder på at mange av kampane på 1980-talet var fiksa. Sjå Oberliga DDR.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bundesliga» frå ,  den 12. august 2013.  
 

Bundesliga
Houens fonds diplom

Houens fonds diplom er den eldste arkitekturprisen i Noreg, oppretta i 1893 (stadfesta 1904). Fullt namn er Anton Christian Houenfond til ferdige bygningar eller bygningsgrupper i Norge oppført etter 1. januar 1904, eller til ikkje oppførte bygningsprosjekter.

Houens fonds diplom er ei ærespris som det ikkje fylgjer penger med, men det aktuelle byggverket blir pryda med ein plakett av bronse.

Prismottakarar

Kjelder 

 Store norske leksikon
 Norske Arkitekters Landsforbund Liste over tildelingar

Bakgrunnsstoff 

 
Norske prisar
Norsk arkitektur
Skipingar i 1893
Tjóðveldisflokkurin

Tjódveldisflokkurin er det republikanske sjølvstendepartiet på Færøyane. Partiet ligg til venstre for sentrum i det politiske landskapet, og strir for færøyisk sjølvstende frå Danmark. Det vart skipa i 1948 som reaksjon på at Færøyane ikkje vart utropa som sjølvstendig stat etter at ei avrøysting om saka viste fleirtal for det i 1946. Partileiar har etter 1998 vore Høgni Hoydal. Partiet høyrer til Venstresosialistisk gruppe i Nordisk Råd.

Kjelder 

Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Færøyske politiske parti
Skipingar i 1948
Renault

Renault er eit fransk bilprodusent som produserer personbilar, bussar og lastebilar. Société Renault Frères vart starta av brørne Louis, Marcel og Fernand Renault saman med kameraten Thomas Evert i 1898. Marcel Renault omkom i ei bilulykke fem år seinare.

Frå 1921 til 2003 produserte Renault traktorar, men i 2003 vart Renault Agriculture seld til Claas.

Sjå òg 
 Renault Trucks

Kjelder

Renault
Franske bilprodusentar
Franske bilmerke
Skipingar i 1898
Tidlegare traktorprodusentar
Kokain

Kokain (bensoylmetylekgonin) er eit alkaloid som ofte vert misbrukt som eit narkotikum. Kokain vert utvunne av blad frå kokabusken (Erythroxylon cocae), som veks i Sør-Amerika, særleg i Bolivia, Colombia og Peru. Namnet kokain kjem frå plantenamnet koka pluss alkaloidsuffikset -in, på folkemunn er stoffet kalla «cola», «Charlie», «blow», «snø» eller «pudder».

Kokain stimulerer sentralnervesystemet og minkar kjensla av svolt. Stoffet gjev ei sterk kjensle av lukke og mykje energi. Sjølv om kokain i dag i hovudsak vert misbrukt som rusmiddel, kan det elles i sjeldne tilfelle verta nytta til lokalbedøving ved operasjonar i augo, halsen eller nasa.

Narkotikum
Kokain er eit stoff det er sterkt vanedannande, og har ei særs sterk brukarbinding. Stoffet står på den norske narkotikalista og stoffet er soleis forbode i Noreg. Stoffet står òg på dopinglista til antidoping-byrået WADA og Antidoping Norge.

Kokain kan takast på fleire ulike måtar: med sprøyte, sniffast gjennom nasa, røykjast, takast opp gjennom huda – til dømes i munnen eller ved svelging. Kroppen reagerer med høgare blodtrykk, og omfattande bruk kan føra til hjarteinfarkt.

Historie
Dei oppkvikkande og svoltdempande effektane til kokablada har vore kjende i fleire hundre år før forskarane klarte å isolera den aktive substansen i 1859. I rein form er effekten av kokain langt sterkare enn i kokablada. Stoffet vart etter kvart teke i bruk som rusmiddel, og mange store intellektuelle, kunstnarar og musikarar har nytta kokain, mellom anna Sigmund Freud. Fram til 1929 kunne ein finna spor av kokain i Coca-Cola.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Cocaine» frå , og «Kokain» frå  den 5. oktober 2006.

Bakgrunnsstoff 

 
 
 
 «Fakta om narkotika»  hjå Sosial- og helsedirektoratet

 
Benzoat
Tropanalkaloid funne i kokabusken
Alkaloid funne i Erythroxylum
Appetittdempande middel
Karboksylatesterar
Metylesterar
Serotonin-, noradrenalin- og dopaminreopptakshemmarar
Hjartestimulerande middel
Sympatomimetiske amin
Glysinreseptoragonistar
Sigmareseptoragonistar
Euforiserande stoff
Lokalanestetika
Øyremiddel
Stimulantia
Teratogen
Vasopressorar
Sekundærmetabolittar
Tyske oppfinningar
Olav Steinar Namtvedt

Olav Steinar Namtvedt () var ordførar i Radøy kommune(1991-2007). Han representerer Senterpartiet og vart i 2003 attvald til ordførar. Han signaliserte før valet i 2007 at han ikkje kom til å ta attval, og gav stafettpinnen vidare til Jon Askeland (Sp).
Namtvedt hadde vore folkevald i Radøy i 28 år då han trekte seg tilbake i 2007.

Namtvedt fekk 119 personstemmer og 24 slengarar ved kommunevalet i 2023, og vart dermed vald inn i Alver kommunestyre.

Kjelder

Ordførarar i Radøy
Sp-ordførarar i Hordaland
Filmen Olympia

Olympia er ein tysk dokumentarfilm frå 1938 regissert av Leni Riefenstahl. Filmen dokumenterer dei olympiske sommarleikane som vart haldne i Berlin i 1936.

Dette var den første dokumentarfilmen om dei olympiske leikane. Mange av dei opptaksteknikkane som seinare vart vanlege i filming av idrettstilskipingar vart utvikla av Riefenstahl i samband med denne filmen. Den olympiske elden vart innført av Riefenstahl som estetisk element i samband med med leikane i Berlin.

Oppbygging 
Filmen har to delar: Fest der Völker «fest for folkeslaga» og Fest der Schönheit «fest for venleiken».

Filmen vert sett på som eit estetisk meisterverk, og vart òg førebilete for seinare filming av dei olympiske leikane. TIME Magazine har skildra filmen som ein av dei hundre beste filmane dei på 1900-talet.

Bakgrunn 
Filmen vart laga på oppdrag av riksministeriet for folkeopplysing og propaganda, og vart finansiert av statlege midlar. Filmen hadde premiere den 20. april 1938, på Adolf Hitler sin 49-årsdag.
Såleis kan filmen sjåast som ein propagandafilm for Nazi-Tyskland og det herskande partiet NSDAP. Trass i nær tilknyting til nazi-styresmaktene, vert det i filmen teke med enkelte element som den gong ikkje var politisk korrekt. Mellom anna vert det i filmen fokusert på andletet til Hitler då han såg at afroamerikanske Jesse Owens vann gullmedalje. Mørkhuda menneske vart av nazistane sett på som underlegne kvite menneske.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Olympia 1936 i full lengd, hjå GoogleVideo
 Olympia 1: Fest der Völker på http://imdb.com
 2: Fest der Schönheit på http://imdb.com

Tyske filmar
Det tredje riket
Filmar frå 1938
O
O
Brunbjørn

Brunbjørn, ofte berre kalla bjørn, er den mest utbreidde bjørnearten i verda. Ein finn han i Afrika, Europa, Nord-Asia og Nord-Amerika, med dei mest stabile populasjonane i Alaska, Canada og Russland. 

Ein reknar med at det finst om lag 150 000–200 000 brunbjørnar i verda; 90 000–120 000 av dei i Russland. I Skandinavia finst det i dag mellom 1 200 og 1 500 individ av brunbjørnen.

Sjå òg
Grizzlybjørn

Bakgrunnsstoff 

Pattedyr i Noreg
Pattedyr i Asia
Pattedyr i Europa
Pattedyr i Nord-Amerika
Bjørnefamilien
Takson namngjevne av Carl von Linné
Kufte

Kufte (truleg frå tyrkisk kaftan) er eit tjukt klesplagg til å dekka overkroppen med. Kufta kan vera ein jakke eller ein kort frakk, eller ei trøye ein tek på seg over hovudet. Ordet kan ofte visa til ein strikka jakke, til dømes lusekufte.

Sjå òg 
 Samedrakt og samekufte

Klede for overkroppen
Jakker