kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
4 Way Street

4 Way Street er det tredje albumet til Crosby, Stills & Nash, og det andre som Crosby, Stills, Nash & Young, samt det første konsertalbumet deira. Det vart opphavleg gjeve ut i 1971, selde til gullplate og nådde toppen av albumlista i USA. Innspelingane vart gjort på turneen deira året før i The Fillmore East i New York, 2. til 7. juni 1970, The Chicago Auditorium i Chicago, 5. juli 1970 og The Forum i Los Angeles, 26. til 28. juni 1970.

Historie
Albumet inneheld songar som tidlegare var gjeven ut på studioalbum, både av bandet og av dei fire individuelle medlemmane. To songar kvar av Nash og Crosby var ikkje enno gjeven ut offisielt då albumet kom: «Chicago», som like etter kom ut på Nash sitt Songs for Beginners og «Right Between the Eyes», «The Lee Shore» og den kontroversielle «Triad» av Crosby. Sistnemnte var spelt inn av Jefferson Airplane på deira Crown of Creation i 1968 og av The Byrds, men The Byrds si utgåve kom først ut som bonusspor på The Notorious Byrd Brothers i 1997.

Då dette albumet vart spelt inn var det stor splid i gruppa, og kranglinga i garderobane vart materiale for rockelegendene, og vart til og med omtalt av Frank Zappa og the Mothers of Invention på plata deira Fillmore East - June 1971. Kranglinga førte til at bandet vart oppløyst kort tid etter turneen (og mange månader før albumet kom ut). Det neste albumet til CSN (utan Young) kom først ut i 1977, CSN.

4 Way Street kom ut på CD i 1992. Den utvida utgåva inneheld fire solosongar av kvart medlem. Young spelte ein trio av songar frå dei to første soloalbuma sine, som ein medley, Stills hadde med «Black Queen» frå det sjølvoppkalla debutalbumet, Crosby spelte «Laughing» frå hans debutalbum og Nash gjorde «King Midas in Reverse», ein singel av The Hollies frå 1967.

Fleire songar frå turneen kom ut på Young sitt The Archives Vol. 1 1963–1972, som kom i 2009.

Innhald

Medverkande
 David Crosby – vokal, gitar
 Stephen Stills – vokal, gitar, piano, orgel
 Graham Nash – vokal, gitar, piano, orgel
 Neil Young – vokal, gitar
 Calvin «Fuzzy» Samuels – bass
 Johnny Barbata – trommer

Produksjon
 Crosby, Stills, Nash & Young – produsentar
 Bill Halverson – lydteknikar
 Gary Burden – kunstnarisk leiar/design, fotografi
 Joel Bernstein – fotografi
 Henry Diltz – fotografi
 Joe Gastwirt – digital remastering

Salslister
Album

Salstrofé

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «4 Way Street» frå ,  den 27. oktober 2010. 
 oppgav desse kjeldene:
 Zimmer, Dave og Diltz, Henry. Crosby Stills & Nash: The Authorized Biography (First edition), St. Martin’s Press, 1984. ISBN 0-312-17660-0

Crosby, Stills, Nash & Young-album
Konsertalbum frå 1971
Konsertalbum frå Fillmore East
Atlantic Records-album
Album produserte av David Crosby
Album produserte av Graham Nash
Album produserte av Stephen Stills
Album produserte av Neil Young
Tonight's the Night

Tonight's the Night er det åttande albumet til Neil Young. Det kom ut i 1975 på Reprise Records, men vart spelt inn i 1973 og utsett i to år. Det nådde 25. plass på den amerikanske albumlista. I 2003 vart albumet rangert på 331. plass på lista til Rolling Stone over dei 500 største albuma gjennom tidene og i 2012 vart det flytta opp til 330. plassen på same lista.

Bakgrunn
Tonight's the Night er eit direkte uttrykk for sorg. Crazy Horse-gitaristen Danny Whitten og venen til Young, samt roadien Bruce Berry hadde begge døydd av overdosar i løpet av månadane før desse songane vart skriven. Tittelsporet nemner Berry med namn, «Bruce Berry was a working man/He used to load that Econoline van.». Gitaren og vokalen til Whitten dominerer «Come on Baby Let's Go Downtown», som var eit konsertopptak frå 1970. Songen vart seinare òg gjeven ut på konsertalbumet Live at the Fillmore East, der Whitten er tilskriven som låtskrivar aleine.

Med seg har Young resten av Crazy Horse, bassist Billy Talbot og trommeslagar Ralph Molina, samt Nils Lofgren (gitar og piano) og Ben Keith (steelgitar). Young spelte inn albumet på same rufsete måte som Time Fades Away, stemma hans er ofte hes og han strevar med å nå dei høge tonane. Sjølve spelinga er laus med feil og skiftande tempo. Denne stilen fungerte, i følgje Allmusic, perfekt for materialet, og la vekt på den kjenslemessige stemninga i sorga til Young. Dette stod i stor kontrast til det polerte lydbiletet til Crosby, Stills, Nash & Young, og Young-albumet Harvest. I mange av songane uttrykte Young at han ikkje likte følgjene som suksessen hans hadde ført med seg.

Reprise Records nekta å gje ut dette ukommersielle albumet. Det var opphavleg meint å kome ut tidleg i 1974 etter at Young hadde turnert med songane i USA og Europa. I 1975, etter ein massiv turne med CSNY, forkasta Young eit nyleg innspelt album, og gav i staden ut Tonight's the Night. Albumet vart ikkje ein stor salssuksess, men vart rekna som eit unikt meisterverk av kritikarane, og det vert framleis rekna som eit av dei største rockeplatene som nokon gong er laga.

På vinylutgåva av Tonight's the Night står ei kryptisk melding av Young: «I'm sorry. You don't know these people. This means nothing to you» («Unnskyld. Du kjenner ikkje desse folka. Dette betyr ingenting for deg.»)

Innhald

Medverkande
 Neil Young – vokal; gitar ; piano ; munnspel ; vibrafon 
 Ben Keith – pedalsteelgitar, vokal ; pedalsteelgitar ; vokal ; slidegitar, vokal 
 Nils Lofgren – piano ; vokal ;  gitar 
 Danny Whitten – vokal, elektrisk gitar 
 Jack Nitzsche – elektrisk piano ; piano 
 Billy Talbot – bass 
 Tim Drummond – bass 
 Ralph Molina – trommer, vokal ; vokal 
 Kenny Buttrey – trommer 
 George Whitsell – vokal

Salslister
Billboard (USA)

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Tonight's the Night (Neil Young album)» frå ,  den 27. oktober 2010.

Bakgrunnsstoff
 Tekstar på HyperRust.org
 Tekst på plateomslaget

Musikkalbum frå 1975
Neil Young-album
Album produserte av David Briggs
Reprise Records-album
Album produserte av Neil Young
Album produserte av Elliot Mazer
 331
 302
Lotta Love

«Lotta Love» er ein song av Neil Young frå albumet Comes a Time frå 1978. 

Nicolette Larson, som song harmonivokal på albumet til Young, spelte inn ei utgåve av songen som debutsingelen sin. Singelen nådde 8. plass på den amerikanske singellista. Singelen vart òg ein hit i Australia (11) og New Zealand (22).

Larson samarbeidde med Young på American Stars 'n Bars, og ein dag køyrte ho i lag med Young i bilen hans då dei høyrte på ein kassett med demoen av «Lotta Love». Young sa at songen var hennar om ho ønskte han. Larson si utgåve av «Lotta Love» har strykarar, blåsarar og ein fløytesolo, og presenterte songen som optimistisk. 

Singelen til Larson kom ut omtrent samstundes med albumet til Neil Young, fordi albumet vart utsett ei stund. Singelen hennar vart derfor halde tilbake i tilfelle Young sjølv kom til å gje songen ut som singel. Han gav derimot berre ut songen som B-side til songen «Comes a Times». 

Det vart òg gjeven ut ein lengre discoversjon av singelen til Larson. 

Ei konsertutgåve av songen vart gjeven ut på konsertalbumet til Larson, Live at the Roxy i 1978. Ei konsertutgåve med Neil Young vart gjeven ut på Live Rust i 1979.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lotta Love» frå ,  den 28. oktober 2010.  
 

Songar frå 1978
Singlar frå 1978
Singlar frå 1979
Songar på toppen av Billboard Adult Contemporary-lista
Neil Young-songar
Nicolette Larson-songar
Debutsinglar frå 1978
Songar skrivne av Neil Young
Warner Bros. Records-singlar
Crazy Horse-songar
Four Strong Winds

«Four Strong Winds» er ein song skriven av Ian Tyson tidleg i 1960-åra. Han vart først spelt inn av The Brothers Four i 1963 og så av Ian and Sylvia på eit album med same namn i april 1964. Songen gjorde det bra på listene i Canada.

Songen er ein melankolsk ettertanke om eit mislukka forhold. Songaren uttrykket ønske om å kanskje kome saman med denne personen igjen ein gong i framtida, men innser at forholdet mest truleg er over.

Denne klassiske visa er spelt av mange artistar, som Neil Young på albumet hans Comes a Time i 1978. Young spelte òg songen i lag med The Band på den kjende The Last Waltz-konserten deira. Andre artistar som har spelt songen er Sarah McLachlan, Hank Snow, The Seekers, Judy Collins, the Chad Mitchell Trio, Bob Dylan, Marienne Faithfull, The Searchers, Teenage Fanclub, John Denver, Bobby Bare, The Brothers Four, The Kingston Trio, Trini Lopez, Waylon Jennings, Chad and Jeremy, The Tragically Hip, Joan Baez, Vanity Fare,  Johnny Cash og The Carter Family. Songen var ein hit for Bobby Bare i 1964. Han var òg ein stor hit i Noreg i 1966 med den norske versjonen «Mot ukjent sted» av The Vanguards og ein stor hit i Sverige i 1967 med den svenske versjonen «Mot okänt land» av The Hep Stars.

I 2005 kåra lyttarane av CBC Radio One songen til den største kanadiske songen gjennom tidene.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Four Strong Winds» frå ,  den 28. oktober 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 «Four Strong Winds» i The Canadian Encyclopedia

Songar frå 1963
Bob Dylan-songar
Johnny Cash-songar
Neil Young-songar
Bobby Bare-songar
The Searchers-songar
Hawks & Doves

Hawks & Doves er eit album av Neil Young frå 1980. Dei to sidene vart spelte inn på forskjellig tidspunkt. Den eine var innspelingar gjorde frå om lag 1974 til 1977, og den andre var frå innspelingar tidleg i 1980. Albumet nådde 30. plass på den amerikanske albumlista. Det er òg eit av dei kortaste albuma til Young, like under ein halvtime.

Albumet kom ikkje ut på CD før det vart gjeve ut som HDCD i 2003.

Informasjon 
Side ein, «doves»-sida, var songar som opphavleg var meint for Homegrown i 1975. «The Old Homestead» er ein song som stiller spørsmål ved dei som sette spørsmålteikn ved kvifor Young stadig nytta bandet Crazy Horse når han lett kunne få tak i flinkare musikarar. Sidan David Crosby fleire gonger har stilt dette spørsmålet kan songen vere eit direkte svar til han. Songen er òg noko lik Crosby sin song «Cowboy Movie» frå hans If I Could Only Remember My Name frå 1971.

Side to, «hawks»-sida, består av innspelingar gjort for dette albumet. Songane var dei mest country-aktige Young hadde skrive til då. Denne sida bestod av utrøytteleg patriotisme og såg ut til å hylle høgrevridd politiske verdiar, noko som forvirra kritikarar og tilhengjarar, sidan Young hadde gått imot desse verdiane og skrive ein av dei beste protestsongane frå 70-åra, «Ohio».

Albumet fekk blanda kritikk då det kom ut.

Innhald

Medverkande 
 Neil Young – gitar, munnspel, piano, vokal
 Greg Thomas – trommer
 Dennis Belfield – bass
Ben Keith – steel og dobro, harmonivokal
Rufus Thibodeaux – fele
 Ann Hillary O'Brien – harmonivokal
Levon Helm – trommer på «The Old Homestead»
Tim Drummond – bass på «The Old Homestead»
 Tom Scribner – sag-spelar på «The Old Homestead»

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hawks & Doves» frå ,  den 29. oktober 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Tekstar på HyperRust.org

Neil Young-album
Musikkalbum frå 1980
Reprise Records-album
Warner Bros. Records-album
Album produserte av Neil Young
Album produserte av Elliot Mazer
Album spelte inn i Gold Star Studios
Adolf Pedersen

Adolf Pedersen () frå Oslo var formann for Landsorganisasjonen i Noreg mellom 1901 og 1904, og igjen mellom 1905 og 1906, og er dermed så langt den einaste som har hatt dette vervet i to periodar. Han var parallelt med dette formann for Malerforbundet, og konfliktar dette førte med seg bidrog til begge gongene han gjekk av.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «» frå ,  den 29. oktober 2010.  

LO-leiarar
Folk frå Oslo
Norske fagforeiningsleiarar
Børstehovud

Børstehovud, Pityriasis gymnocephala, er ein middels stor sporvefugl, einaste medlemmen i den biologiske slekta Pityriasis og i familien Pityriaseidae. Dette er ein gåtefull og uvanleg art i regnskogen i Borneo.

Børstehovud er middels stor, ca. 25 centimeter i lengd, ein svart eller mørk grå fugl, med raude leggar og raud farge på hals og nakke, har grå øyredekkjarar og øvre del av hovudet er ei fjørlaus, gul, «krone». Fuglen har ein kvit vengeflekk, synleg i flukt, og hoer har òg raude flekker på kroppssidene. Han har eit massivt, tungt, svart nebb med liten krok i enden, og ein kort hale, det gjev fuglen ein butt utsjånad. Krona er dekt av korte, 3–4 mm lange gule eller stråfarga utvekstar som liknar berre fjørposar, det har gjeve namnet 'børstehovud'. Ungfuglar har svarte bein, raude øyredekkjarar, ein raud augering, berre nokre raude fjører på hovudet og har ikkje utvikla bustene.

Dette er ein støyande art som gjev ei rekkje umusikalske lydytringar, inkludert karakteristiske høge, nasale klynketonar blanda inn med sterkare tonar, plystretonar, støyt og kakklingar.

Børstehovud er endemisk for øya Borneo, lever i låglandet opp til 1200 moh., sjølv om populasjonen er sparsam, usamanhengjande og uføreseieleg. Dei kan finnast både i primærskog og i planta skog i låglandet, inkludert sumpskogane på Borneo, blandaskog av Dipterocarpaceae-tre og i mangroveskog.

Børstehovud er ein sosial art som ofte flyttar seg i små bråkete flokkar på 6-10 fuglar i dei midtre og øvre høgder i skogen, nokre gonger i blandingsflokkar med andre skogsfuglar som malkohaer, timalar, drongoar, trogonar, spettar og hornfuglar. Rørslene oppe i skogkrona er treige og tunge, og dei flyg med raske, lette vengeslag.

Dei lever hovudsakleg av store virvellause dyr, spesielt rettvenger, pinnedyr, biller, sommarfuglar, sikadar, kakerlakkar, termittar og edderkoppar som dei plukkar frå trelauv, kvistar, greiner og trestammar. Dei vil òg ete små virveldyr og frukt.

Forplantingsbiologien er i stor grad ukjent for denne arten.

Klassifisering av arten har vore kontroversiell. Til tider har han vore plassert i Prionopidae, hjelmvarslarar, i Cracticidae, slaktarfuglar, i Artamidae, svalestarar, eller i Corvidae, kråker.

Den største trugsmålet mot arten børstehovud kjem frå habitatøydelegging gjennom skogshogst i låglandsurskog og frå brenning av sumpskog, og arten har ganske sikkert gjennomgått ein nedgang i bestanden. Men dei lever òg i mindre påverka skogsider slik at dei er klassifisert som 'nær truga'.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bornean Bristlehead» frå , den 29. oktober 2010

Referansar 

Sporvefuglar
Yara International

Yara International ASA () (Yara) er eit norsk gjødsel- og kjemikalieselskap med omtrent 16 000 tilsette. Selskapet består av tre segment: Sal og marknadsføring av gjødselprodukt og -løysningar, industri- og miljøløysningar og produksjon. Selskapet var tidlegare del av Norsk Hydro og vart og børsnotert som eige selskap den 25. mars 2004.

Den norske staten er største eigaren med 36,2 % av aksjane. Thorleif Enger var konsernsjef fram til september 2008, då Jørgen Ol Haslestad tok over etter at Enger gjekk av med pensjon. I 2004 hadde selskapet driftsinntekter på 43 252 millionar kroner. Yara er den leiande leverandøren i verda av mineralgjødsel med sal i over 150 land og sals- og markedsorganisasjonar i omkring 50 land. Svein Tore Holsether vart ny konsernsjef i september 2015.

Namnet Yara er av runeteikna jera/jart som tyder «godt år». Det norske miljøføretaket Yera AS varemerkeregistrerte og tok i bruk runeteiknet jera og namnet Yera som forretningskjenneteikn alt i år 2000.

Yara er notert på Oslo Børs og marknadsverdien til selskapet var per 12. desember 2016 kroner 89 300 000 000 (89,3 milliardar kroner).

Historie 
Det første nitrogengjødselet i verda, Norgessalpeter (kalsiumnitrat) vart produsert på eit testanlegg på Notodden. Produksjonen var basert på Birkeland-Eydes metode. Dette danna grunnlaget for å etablere Norsk Hydro.

Frå 2006 til 2010 har Yara kjøpt selskapa Rossosh, Burrup, Fertibras, Kemira GrowHow, Qafco 5&6, Belle Plaine og Lifeco.

Kunstgjødsel-fabrikken på Herøya 
Sjå òg: Fullgjødselproduksjon på Herøya

Amoniakk er viktig for produksjon av kunstgjødsel. Norsk Hydro (no Yara) har i ei årrekkje vore blant dei største produsentane i verda med fabrikk på Herøya. Metan eller nafta gjennomgår ein prosess med svovelfjerning, primæromforming og sekundæromforming for å skaffe fram reint nitrogen og hydrogen i tilhøvet ein til tre.

Frå nitrogen og hydrogen vert det produsert ammoniakk ved Haber-Bosch-prosessen

 N2 (g) + 3 H2 (g) ⇌ 2 NH3 (g)

Den typiske moderne ammoniakksyntesen føregår ved omkring 300 atm trykk og temperatur ved ca 450 °C.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Yara International» frå ,  den 30. oktober 2010.

Bakgrunnsstoff 

 
 Yara, internasjonalt nettstad  (engelsk)
 Kursinformasjon for Yara-aksjen(frå Børs24)

Yara
Skipingar i 2004
Odontologi

Odontologi (frå gresk odous, gen. odontos, 'tann' og og -logi, 'lære') er læra om korleis tennene og dei orale veva er bygde opp, kva sjukdommar dei kan få og korleis ein kan behandla dei. Ein tannlege er ein odontolog.

Sjå òg
Tannpleie

Kjelder

 
Helsevitskap
Medisinske spesialitetar
Year of the Horse

Year of the Horse er ein dokumentarfilm av Jim Jarmusch som følgjer Neil Young og Crazy Horse på turneen deira i 1996.

Albumet
Year of the Horse er òg eit konsertalbum av Neil Young & Crazy Horse som kom i 1997. Det inneheld litt andre songar enn i filmen. 

Konsertalbumet er på sett og vis ei gravskrift for David Briggs som hadde vore produsent for Neil Young i alle år. Han døydde av lungekreft i 1995. Dette er reflektert i songutvalet, som skal ha vore favorittsongane til Briggs (om ein ser bort i frå dei nyare songane som var med på albumet.

Innhald

Medverkande
Neil Young: gitar, piano, munnspel, vokal
Poncho Sampedro: gitar, klaverinstrument, vokal
Billy Talbot: bass, vokal
Ralph Molina: trommer, perkusjon, vokal

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Year of the Horse» frå ,  den 31. oktober 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 
 Intervju  med Jim Jarmusch og Larry A. Johnson

Filmar frå 1997
Jim Jarmusch-filmar
Konsertalbum av Neil Young
Filmmusikkalbum frå 1997
Konsertalbum frå 1997
Reprise Records-album
Konsertfilmar
Album produserte av Neil Young
Album produserte av Frank Sampedro
Album produserte av Billy Talbot
Album produserte av Ralph Molina
Crazy Horse-album
USA-amerikanske filmar
Dreamin' Man Live '92

Dreamin' Man Live '92 er eit konsertalbum av Neil Young som vart gjeve ut i desember 2009. Det inneheld ei akustisk soloframføring av alle ti songane på Harvest Moon, tekne opp i 1992. Albumet er volum 12 i Archives Performance Series og den femte som vart gjeven ut. Han skulle opphavleg ut den 2. november 2009, men vart utsett over ein månad.

Innhald

Medverkande
Neil Young – vokal, gitar, munnspel, piano, banjo

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dreamin' Man Live '92» frå ,  den 31. oktober 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Konsertalbum av Neil Young
Konsertalbum frå 2009
Reprise Records-album
Album produserte av Neil Young
Album produserte av John Hanlon
Jams

Jams eller yams er det vanlege namnet for nokre artar i planteslekta Dioscorea. Dei er tropiske slyngeplanter med store, stivelseshaldige rot- og stengelknollar som kan etast. Dei kan innehalde ei gift som forsvinn når dei vert kokte. 

Nytta av dei kan samanliknast med potet og søtpotet. Det finst fleire hundre sortar innanfor dei dyrka variantane. Jams er eit viktig næringsmiddel i Vest-Afrika.

Kjelder 

Yamsrotordenen
Rotfrukter
Lidokain

Lidokain, 2-(dietylamino)-N-(2,6-dimetylfenyl)acetamid, er ein aktiv substans i legemiddel, mellom anna Xylocain, Xylocain adrenalin og EMLA. Lidokain har to bruksområde: 
 Lokalbedøvingsmiddel
 Antiarytmika, vert nytta ved ventrikulære takyarytmiar, spesielt i samband med hjarteinfarkt

Som andre bedøvingmiddel med namn som endar på stavinga -cain, er middelet syntetisert med den kjemiske strukturen for kokain som modell. Legemiddelet vart funnen opp på byrjinga av 1940-talet av kjemikarane Nils Löfgren og Bengt Lundqvist på Stockholms högskola.

Føretaket Astra marknadsførte Xylocain, som vart den første store salssuksessen for selskapet. Middelet vart kjend då den amerikanske presidenten Eisenhower vart behandla for hjarteproblema sine med Xylocain i 1960. Heilt sidan 1954 hadde til og med paven Pius XII vorte behandla for hikke. 

I Xylocain adrenalin vert lidokain nytta i lag med adrenalin. Dette er eit av dei vanlegaste bedøvingsmiddela som vert nytta av tannlegar i Noreg. Det er populært sidan det med adrenalininnehaldet gjer at lengda bedøvinga varer vert forlenga på grunn av vasokonstriktoreffekten adrenalinet gjev. Lidokainet vert ikkje då ført like raskt bort med blodet. Denne effekten kan til og med bidra til mindre bløding. 

EMLA er ein bedøvingskrem som inneheld ei blanding av 2,5 % lidokain og 2,5 % prilokain. Den vert til dømes nytta av tannlegar på barn slik at dei slepp nålestikket.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lidokain» frå ,  den 31. oktober 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Antiarytmika
Lokalanestetika
Acetamid
Øyremiddel
Natriumkanalblokkarar
Akuttmedikament
X-kromosom

X-kromosomet er det kvinnelege kjønnskromosomet hos menneske og dei fleste andre pattedyr. Kvinner har to X-kromosom (XX). Det gjer dei til kvinner. Menn har éit Y-kromosom og eitt X-kromosom. Det er den arvemessige kombinasjonen som gjer dei til menn.

X-kromosom hos menneske

Menn har arva eitt X-kromosom frå mora si og Y-kromosomet frå faren. Kvinner har arva eitt av X-kromosoma til mora og X-kromosomet frå faren. X-kromosomet dekker omtrent 152 millionar basepar som er byggematerialet til DNA. X-kromosomet står for omtrent 5 % av den totale mengda DNA i cellene til kvinner og rundt 2,5 % hos menn.

Identifiseringa av gena på kvart kromosom har i lang tid vorte sett på som eit av dei viktigaste forskingsområda og vorte vigd mykje tid og ressursar. Sidan forskarar brukar ulike metodar til å identifisere gena, har ein ikkje klart å stadfeste ei nøyaktig mengd gen. X-kromosomet inneheld truleg rundt 1200 gen. Heile det menneskelege genomet inneheld omtrent 25 000 gen.

Sjukdomar, fysiske og psykiske misdanningar

Mange sjukdomar finst grunna mutasjonar på X-kromosomet. Desse sjukdomane finst mykje hyppigare hos menn sidan dei berre har ein versjon av kromosomet. Dette tyder at menn kan arve ein sjukdom sjølv om genet er recessivt. Kvinner derimot må motta genet frå begge foreldre for å få sjukdomen. Når ein sjukdom eller eigenskap blir arva på grunn av eit gen på X- eller Y-kromosoma vert det kalla kjønnsbunden arv.

Klinefelters syndrom

Klinefelters syndrom kjem av éit eller fleire ekstra versjonar av X-kromosomet hos menn. Det er denne ekstra biten med arvemateriale som skapar misdanningar som er spesifikke for individ med dette syndromet. Sidan cellene inneheld ekstra informasjon vil ikkje menn med Klinefelters syndrom utvikle seg normalt. Dårleg eller ingen testikkelfunksjon og veldig låge testosteronverdiar er dei vanlegaste misdanningane.

Trippel X-syndrom

Trippel X-syndrom, òg kalla trisomi X, kjem av eit ekstra X-kromosom hos kvinner. Dette ekstra arvematerialet kan skape misdanningar som psykisk utviklingshemming og andre medisinske problem. Denne kromosomfeilen kan derimot ikkje arvast og dei fleste individa med dette syndromet er særs velfungerande.

Turners syndrom

Turners syndrom opptrer når ei kvinne har ein normal versjon av X-kromosom, medan det andre X-kromosomet er skadd eller manglar. Mangelen på arvemateriale hos individ med Turners syndrom påverkar utviklinga til personen. Dette gjer at individ med dette syndromet er låge og infertile.

Ei rekkje andre sjukdomar kan òg knytast til gen på X-kromosomet:

Charcot-Marie-Tooths sjukdom
Duchennes muskeldystrofi
Fragile-X
Hemofili
Fargeblinde

Sjå òg

Human Genome Project
Kromosom

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «X-kromosom» frå ,  den 1. november 2010.

Bakgrunnsstoff

 UiB om kromosom 
 What Can Our Chromosomes Tell Us? 
 Random Orientation of Chromosomes

Kromosom
Genetikk
Mjåsundbrua

Mjåsundbrua er ei bru på fylkesveg 4 i Gulen kommune i Vestland. Brua kryssar Mjåsundet mellom Sandøya og Mjømna og er ein del av fastlandssambandet til øyene Byrknesøya, Sande og Mjømna. Arbeidet med den 217 meter lange brua byrja i oktober 1992, og ho vart opna 9. juli 1993 av fylkesordførar Sjur Hopperstad. Mjåsundbrua er bygd i stål og betong og ligg på to dominerande fyllingar. Ho er måla i ein varm raudfarge for å gjere ho ekstra synleg.

Sjå òg 
 Brandangersundet bru
 Mjømnesundbrua
 Nappsundbrua
 Bruer i Noreg

Bakgrunnsstoff 
 Sogn og Fjordane Fylkesarkiv: Veg og ferje mellom Byrknesøy og fastlandet

Bruer i Gulen
Bruer opna i 1993
1993 i Noreg
Betongbruer