Krigsbrotsverk

Krigsbrotsverk eller krigsbrottsverk er ei straffbar handling under internasjonal lov som inneber folkerettslege brot av krigsreglar og skikkar for krigføring. Krigsbrotsverk kan vere utført mot andre soldatar, mot sivile personar eller mot eigedom i okkuperte område.

Døme på krigsbrotsverk
Krigslovbrot kan mellom anna vere:
 valdtekt
 mord eller massemord
 mishandling og tortur av krigsfangar eller sivile
 plyndring eller vilkårleg øydelegging av eigedom
 øydeleggingar utan noko militær årsak (t.d. åtak på barnehagar/sjukeheimar/sjukehus)
 ikkje respektere kvitt flagg som teikn på ein våpenkvile eller å misbruke eit kvitt flagg til snikåtak på fiendtlege styrkar
 bruk av ulovlege stridsmiddel
 biologiske og kjemiske våpen
 kuler som utvidar seg eller blir flate ved skyting av menneske

Strafferett
Krigsbrotsverk kan skje som ei følgje av både internasjonal og intern konflikt. Formelt sett var tidlegare krigsbrotsverk avgrensa til internasjonale konfliktar, men dette har forandra seg etter som ulike menneskerettsorganisasjonar har fått meir makt og vorte meir synlege. Døme er Oxfam International, Amnesty International og UNWRA.

Krigslovbrot er eit viktig punkt i internasjonal humanitær lovgjeving. I fleire tilfelle har internasjonale tribunal blitt samankalla for å straffeforfølgje krigsforbrytarar, som for eksempel i Nürnbergprosessen, Det internasjonale krigsforbrytertribunalet for det tidlegare Jugoslavia og Det internasjonale krigsforbrytertribunalet for Rwanda. Det er vanleg at krigslovbrot gjort av den sigrande parten i ein krig ikkje blir forfølgd, best illustrert ved Nürnbergprosessane, noko som har fått fleire til å stille spørsmål ved slike prosesser. Domstolane oppretta i nyare tid av f.eks. FN er meininga å vere nøytrale og dømme krigsforbrytarar frå alle nasjonar heilt likt, men dette har også blitt gjenstand for kritikk frå enkelte organisasjonar.

Haagkonvensjonane
Krigsbrotsverk, som til dømes landsvik, har eksistert i vanleg lov hjå ulike sivilisasjonar i mange hundre år. Under Haagkonvensjonane i 1899–1907 vart mange av desse universale reglane om krigsbrotsverk teke med som del av den internasjonale loven. Den fjerde Haag-konvensjonen (18. oktober 1907) kom med ein artikkel som er delt inn i ulike kapittel som mellom anna omhandlar handsaminga av: 

 Krigsfangar 
 Sjuke og skada 
 Metodar for å skade, kringsetja og bombe fienden 
 Spionasje
 Lydnad for kvite flagg
 Overgjeving

Artikkel 22 seier mellom anna at «Retten til dei stridende til å skade fienden ikkje er uavgrensa, og i laupet av dei siste hundre åra har det vorte mange nye lovar som set grenser for dei stridande.» Somme av desse reglane, som t.d. Haag-konvensjonen, vert rekna som ein del av vanleg internasjonal lov, og er bindande for alle. Andre reglar gjeld berre for medlem av organisasjonar som har godteke dei. Døme på dette er avtaler om bruk av biologiske og kjemiske våpen, og bruken av ulike typar ammunisjon. 

Det moderne konseptet av krigsbrotsverk vart utvikla vidare under Nürnbergprosessen med vekt på innhaldet i dokumenta frå Den militære domstolen i London, som vart publisert 8. august 1949.

Den internasjonale straffedomstolen
Den 1. juli 2002 vart Den internasjonale straffedomstolen i Haag oppretta for å føre saker som omhandlar krigsbrotsverk utført på eller etter denne datoen. USA, Kina, India og Israel er mellom fleire som har kritisert domstolen, og nektar å godta at domstolen har nokon juridisk legitimitet.

Historiske krigsbrotsverk
Fleire tidlegare statsoverhovud har blitt tiltalt for krigslovbrot. Desse inkluderer:
 Karl Dönitz frå Tyskland
 Hideki Tojo frå Japan
 Charles Taylor frå Liberia
 Radovan Karadžić frå Republika Srpska i Bosnia-Hercegovina.
 Slobodan Milošević blei også tiltalt for krigslovbrot, men han døydde før prosessen var ferdig.

Det har ved fleire høve blitt hevda at lovgjevinga i samband med krigslovbrot favoriserer sigerherrane i krigen. Døme på dette er dei allierte sine øydeleggingar av sivile mål under begge verdskrigane, bruken av atomvåpen over Hiroshima og Nagasaki, samt den indonesiske okkupasjonen av Aust-Timor som varte frå 1976 til 1999.

Sjå òg
 Nürnbergprinsippa
 Genèvekonvensjonane
 Den internasjonale straffedomstolen

Merknader

Kjelder 

 Gisle, Jon (2007) Jusleksikon. Kunnskapsforlaget, Oslo
 Komplisert fødsel for den Internasjonale straffedomstolen. Vitja 9. juli 2008 
 Kafala, Tarik (2003) What is a war crime? Vitja 9. juli 2008
 Nystuen, Gro (2003) Ikke dødelige våpen og internasjonal humanitær rett.  Vitja 9. juli 2008 
 Oxfam International (2004)  Protecting civilians : A cornerstone of Middle East Peace  Vitja 9. juli 2008 
 Oxfam International  (2008) About us. 9. juli 2008  
  Røde kors (2008) Krigsforbrytelser.  9. juli 2008 
 The Avalon Project (1998) Laws of War : Laws and Customs of War on Land (Hague IV); October 18, 1907  Vitja 9. juli 2008 
 Krigsbrot på engelsk wikipedia Vitja 9. juli 2008

Bakgrunnsstoff 

 Gisle, Jon (2007) Jusleksikon. Kunnskapsforlaget, Oslo
 Komplisert fødsel for den Internasjonale straffedomstolen. 
 Kafala, Tarik (2003) What is a war crime?
 Nystuen, Gro (2003) Ikke dødelige våpen og internasjonal humanitær rett.  Vitja 9. juli 2008 
 Oxfam International (2004)  Protecting civilians : A cornerstone of Middle East Peace 
 Oxfam International  (2008) About us. 
  Røde kors (2008) Krigsforbrytelser.  9. juli 2008 
 The Avalon Project (1998) Laws of War : Laws and Customs of War on Land (Hague IV); October 18, 1907 
 

 
Krigsetterverknader
Internasjonal strafferett
Krigslover