kardosdrur/scandi-wiki huggingface dataset:
Herdla

Herdla er ei øy i nordenden av Askøy kommune i Vestland. Den 1,6 km² store øya ligg tre mil frå Kleppestø og Askøybrua.

Herdla er det rikaste fugleområdet i Hordaland med 224 registrerte fugleartar fram til 2003. Det særmerkte og produktive sjø- og våtmarksområdet på Herdla førte til at eit område på 3,1 kvadratkilometer vart sett av som eit freda område i 1985. Området er ein del av det 1,3 kvadratkilometer store naturreservatet som omfattar Herdlevalen og strendene rundt denne. Naturreservatet er med på å gjera Herdla til eit viktig reisemål.

Historie
Folketalsutvikling for øya Herdla

Herdla herad (kommune) 1871–1964 
Herdla vart 1. januar 1871 skild ut frå Manger som eigen kommune med namnet Herlø heradskommune. Namnet vart endra til Herdla i 1917. Det administrative setet vart lagt til Herdla øy. I kommunen var om lag 2000 øyar, holmar og båer. Til saman utgjorde dette 114 kvadratkilometer. Berre 10 kvadratkilometer var jordbruksareal. Fiske var viktigaste næringsvegen. Ca. 5000 menneske budde i kommunen då han vart oppløyst frå 1. januar 1964. Øygarden kommune vart skipa, Misje og Turøy vart lagde til Fjell kommune på Sotra. Området Kjerrgarden-Herdla vart lagde til Askøy kommune og Eikeland-Husebø til Meland kommune. Bognøy vart lagd til Radøy kommune. Herdla kyrkje har lange tradisjonar, og var kyrkje for store delar av gamle Herdla herad.

Folketalsutvikling for tidlegare Herdla kommune frå 1920 til 1964

Herdla flyplass og fort 
Herdla flyplass vart bygd av den tyske okkupasjonsmakta under den andre verdskrigen. Den flate Herdlevalen eigna seg til å byggja ein flybase, og Herdla var den viktigaste flyplassen mellom Stavanger lufthamn, Sola og Trondheim lufthamn, Værnes. Bergen lufthamn, Flesland vart ikkje opna før i 1955. Flybasen på Herdla var viktig i forsvaret av ubåtbyen Bergen. Tyskarane bygde og opp Herdla fort, inkludert torpedobatteri Hjelte. Herdla vart kalla «Festung Herdla», og alle sivile måtte i løpet av krigen flytta frå øya. Då innbyggjarane kom tilbake i 1945 var det eit enormt oppryddingsarbeid som stod for døra. 

Herdla torpedobatteri vart freda av Riksantikvaren 10. september 2015.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Benonisen, Per: Askøy - Herdla - Meland kommuner : grenserevisjoner og revisjonsønsker 1919-1964, Hovedoppgåve i historie - Universitetet i Bergen, 1995.
 Skjelanger, Torstein (red): Herdla kommunesoge : 1870-1963, Herdla 1971.
 Sælensminde, Ole Bjørn: Herdla : fra fredelig bygd til krigsskueplass, Kleppestø 2001.
 Virkesdal, Erling: Herdla : den spesielle øya, Kleppestø 2002.

 Herdla museum på museumsnett.no
 Herdla golfklubb si heimeside
 Heimeside for Herdlevågen gjestehus
 Heimeside for Herdla Ferie & Fritid 

Historie i Askøy
Øyar i Askøy
Tidlegare kommunar i Hordaland
Norske kommunar skipa i 1871
Norske kommunar nedlagde i 1964
Torkel Ravndal

Torkel Ravndal () var ein styrkeløftar frå Jæren som ei tid var kjend som «Europas sterkaste mann».

Karriere
Ravndal starta på ein karriere som styrkeløftar, og sette tidleg på 1970-talet verdsrekord i markløft. Til OL i 1972 vart han ikkje med, men starta i staden å reisa rundt som muskelmann. Han imponerte med å løfta for eksempel bilvrak og fleire menneske på ei jernstong. Etter kvart vart han ein kjendis det gjekk mange historier om. Mellom anna vart det sagt at han spesielt likte å løfta kvinner og jenter. 

Ravndal voks opp på Figgjo i Sandnes kommune i Rogaland. Han døydde på Bryneheimen sjukeheim.

Bakgrunnsstoff 
 De Lillos sin song om Torkel Ravndal 

Norske vektlyftarar
Folk frå Sandnes
Bolsjevisme

Bolsjevisme er eit anna og tidlegare mykje bruka namn på den politiske retninga vi elles kallar kommunisme. Bolsjevismen oppstod som ei fløy av det russiske sosialdemokratiske partiet heilt først på 1900-talet, under leiing av Vladimir Lenin. Opphavet til ordet bolsjevisme og ordet bolsjevik for ein tilhengar av bolsjevismen er det russiske ordet bolsjinstvo, som betyr fleirtal. Lenin sine tilhengarar fekk nemleg fleirtal ved vala til dei leiande organa i det russiske sosialdemokratiske partiet og partiavisa på landsmøtet i London i 1903.

kommunisme
russisk historie
Russiske ord og uttrykk
Kampen om Mardøla

Kampen om Mardøla er ein norsk dokumentarfilm frå 1972 om Mardøla-aksjonen sommaren 1970.

Onsdag 26. august 1970 kl. 05.00: Politiet går til aksjon. Ved Mardalsfossen ber politiet vekk demonstrantar med filosofane Arne Næss og Sigmund Kvaløy i spissen. Dei første telta vart slegne opp sundag den 26. juli 1970. Dagen etter møtte anleggsarbeidarane desse plakatane: «Stans anleggsarbeidet til rettssaken er over», «Stans: Mardøla skal fortsatt renne til Eikesdalen» «Stopp: (gjelder bare anleggsmaskiner)». 

Oddvar Einarson skreiv manus og regisserte filmen, medan Sturla Einarson stod for lyden.

Medverkande skodespelarar:

 Kjell Kjær kommentator 
 Lars Andreas Larssen kommentator 
 Liv Thorsen kommentator 
 Dag Åkeson Moe kommentator 
 Jan Hårstad kommentator 
 Sossen Krohg kommentator

 Speletid: 89.32 minutt

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1972
Karl Kautsky

Karl Kautsky (), fødd i Praha og død i Amsterdam, var ein av dei fremste sosialistane i Europa frå slutten av 1800-talet til han døydde i 1938. Han var rekna som den fremste teoretikaren i den Andre Internasjonalen, og hadde stor innverknad på sosialistisk debatt i ein lang periode.

Liv og virke
Karl Kautsky blei fødd i ein jødisk familie i Praha i 1854, men budde mesteparten av livet i Wien og Berlin og så Wien igjen. Han blei aktiv i sosialdemokratiet, og grunnla og var redaktør for det teoretiske tidskriftet Die Neue Zeit (Ny Tid), som fekk svært stor innverknad. Kautsky skreiv det tyske sosialdemokratiske partiet (SPD) sitt Erfurtprogram frå 1895. Han var ein leiande kritikar av Eduard Bernstein sin "revisjonisme", og gjekk særleg hardt ut mot sosialdemokratar som såg positivt på kolonialismen. Kautsky blei i denne tida sedd på som ein ortodoks og dogmatisk marxist.

Da første verdskrigen braut ut, vakla han i førstninga fordi han som mange tyske sosialdemokratar sterkt mislikte tsar-regimet i Russland. Men frå 1915 gjekk han mot krigen, og slutta seg i 1917 til antikrigspartiet USPD (det Uavhengige Sosialdemokratiske Partiet i Tyskland). Kautsky tok sterkt avstand frå bolsjevikrevolusjonen i Russland, fordi han meinte det tilbakeliggjande landet ikkje var modent for sosialisme, og fordi diktatur som det bolsjevikiske etter hans syn aldri kunne føre noko godt med seg. Kautsky meinte demokrati var ein absolutt føresetnad for sosialisme.

Verk
Nokre av dei viktigaste verka til Karl Kautsky er:
 Sosialismen og kolonipolitikken (1907)
 Proletariatets diktatur (1919)
 Terrorisme og kommunisme (1919)
 Marxisme og bolsjevisme - demokrati og diktatur (1934).

Sjå òg 
 sosialisme
 marxisme
 kommunisme

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Om Kautsky på marxists.org (engelsk)

Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Retsforbundet

Retsforbundet tidlegare Danmarks Retsforbund er eit dansk politisk parti som vart stifta i 1919. Georgismen er det ideologiske grunnlaget for partiet. 
Det politiske partiet Danmarks Retsforbund vart stifta 21. oktober 1919. Stiftarane var inspirerte av den amerikanske filosof Henry George, i tillegg til den danske retts- og moralfilosofen Severin Christensen.

Politikk 
Politikken til partiet byggjer på tre hovudpunkt. Frihandel, avgrensing av statsmakta og «full grundskyld» eller «full grunnrente». Med «full grundskyld» vert meint at staten si einaste rettkome kjelde til inntekt er den samfunnsmessige meirverdien av jordrente i staden for skatt på inntekt frå arbeid. All inntektsskatt, moms og toll skal difor avviklast. Rettsforbundet er altså eit utprega liberalistisk parti.

Historie 
Danmarks Retsforbund vart første gong vald til Folketinget i 1924. Opp gjennom 1920-talet og 1930-talet var dei representert med ein eller to representantar (dette var før sperrereglane var innført i det danske valsystemet). Under krigen deltok folketingsmedlemmet, og seinare fiskeriminister, Oluf Pedersen som sekretær i det såkalla samarbeidsutvalet.

Etter frigjeringa medverka partiet sin frihandelsideologi til at ein markerte seg sterkt mot etterkrigsrasjoneringa. Det kom mellom anna til uttrykk ved at regjeringa Hans Hedtoft måtte gå av i 1950 på spørsmålet om oppheving av smørrasjoneringa. Ein tala den gong om at regjeringa «gled i smørret». Retsforbundet opplevde i dei fylgjande åra ein markant suksess, og oppnådde ved valet i 1953 ei folketingsgruppe på tolv medlemer.

Etter folketingsvalet i 1960 rauk Retsforbundet ut av Folketinget.

I samband med avrøystinga om Danmark skulle gå inn i EF i 1972 markerte Retsforbundet seg som det einaste borgarlege motstandarpartiet. Partiet deltok i stiftinga av den danske folkerørsla mot EF Folkebevægelsen mod EF. Ved valet i 1973 fekk ein enno ei gong vald inn folk i Folketinget. Ved valet i 1981 fekk partiet ingen inn i Folketinget. Sidan har oppslutnaden gått ned, og etter 1990 har ikkje partiet stilt liste til folketingsval.

Kjelder 

Danske politiske parti
Skipingar i 1919
Tempel

Tempel er ei nemning som blir brukt om heilage bygningar innan mange religionar. Ordet kjem frå latin templum som tyder 'heilag stad'. Eit tempel blir som regel rekna som ein stad der ein guddom held til, og ein utfører gjerne ei form for tilbeding der. Det finst ofte reglar for kven som kan koma inn og korleis ein skal oppføra seg i tempel.

Bruk av ordet 
Tempel er eit vidt omgrep som kan femna om gudshus innan fleire religionar. Det blir noko sjeldnare brukt innan dei abrahamittiske religionane, der muslimar aldri vil omtala ein moské som eit tempel, dei fleste kristne har mange ulike namn på sakralbygg men bruker sjeldan tempel, og jødar ofte samlar seg i ein synagoge eller shul ettersom Tempelet i Jerusalem ikkje finst lenger. Det finst likevel kristne tempel innan ortodoks kristendom og mormontrua, og mange reformjødar brukar ordet tempel om gudshus.

Bruk av tempel 

Truande kan gå til tempel for å tilbe guddommar, til dømes ved å be, utføra offerhandlingar, og bli signa av gudebilde eller prestar. Ein kan òg gå til tempel for å vera saman med andre truande.

Det kan stillast visse krav til dei som vil inn i tempel, som at dei skal vera (rituelt) reine og passande påkledde. I visse religionar får berre dei som høyrer til religionen koma inn i tempelet. Det blir òg venta at ein viser ein viss respekt for guddommen.

Kjende tempel 
 Harmandir Sáhib, det gylne sikh-tempelet i Amritsar
 Lotustempelet i Delhi
 Pantheon i Roma
 Tempelet i Jerusalem
 Tempelet i Uppsala

Sjå òg 
 Buddhisttempel
 Bedehus
 Domkyrkje/katedral
 Kapell
 Kyrkje
 Moské
 Synagoge

Bakgrunnsstoff 

Sakralbygg
Bogno i Alver

Bogno eller Bognøy er ei øy i Alver kommune i Vestland, i Nordhordland. Bognøy var i tida frå 1871 til 1964 ein del av tidlegare Herdla herad. Øya er veglaus.

Folketalsutvikling:

Kjelder

Øyar i Alver
Matematikk

Matematikk kan lettfatteleg seiast å vera læra om generaliseringar kring tal og rom; aritmetikk, algebra, geometri, topologi og så vidare. Med ein moderne definisjon er matematikk læra om strukturar på mengder. Med ein struktur meiner ein då eit system av samband mellom element i ei mengd, definert ut frå binære operasjonar og ein del aksiom. 

I matematikk skil me ofte mellom teoretisk matematikk og praktisk matematikk. Førstnemnde tek for seg matematikken i seg sjølv, medan sistnemnde tek for seg bruk av matematikk innanfor fleire andre fagfelt, mellom anna fysikk, økonomi, samfunnsvitskap og biologi.

Matematikk har sitt eige symbolspråk, matematisk språk, som er rimeleg likt og forståeleg for matematikarar i alle land.

Matematikken sitt grunnlag 
 Matematisk filosofi
 Matematikkhistorie
 Matematisk teori
 Matematisk logikk
 Mengdelære

Matematikkemne 
Tradisjonelt vert matematikkemna delt inn i tre greiner: Geometri, algebra og analyse. Denne inndelinga er svært skjematisk i forhold til moderne matematikk, der dei tre kategoriane har smelta saman, mellom anna gjennom analytisk geometri. Likevel vil me her stort sett følgja den klassiske inndelinga.

Diskret matematikk 
Diskret matematikk er eit samlenamn for alle matematiske emne som handlar om endelege prosessar, særleg innanfor heiltala. Desse matematiske emna er spesielt relevante innanfor informasjonsteknologi. 

 Matematisk logikk
 Mengdelære
 Kombinatorikk
 Grafteori
 Algoritmar
 Talteori
 Aritmetikk
 Algebraiske strukturar

Analyse 
Analyse er den delen av matematikk som handlar om uendelege prosessar, det vil seia prosessar som gjer nytte av grenseverdisetningar.

Geometri 

Geometri/Topologi

Matematisk statistikk 

Sannsynsrekning

Matematisk statistikk

Andre emne 
 Matematikkonkurransar
 Abelprisen

Bakgrunnsstoff
Germanske språk

Dei germanske språka er ei grein av den indoeuropeiske språkfamilien, dei går attende til eit felles opphavsspråk, urgermansk, eit språk som vart snakka i det som i dag er sørlege Skandinavia og nordlegaste delar av Tyskland. Dei fleste talarane av germanske språk bur i dag med andre ord utanfor det opphavlege språkområdet.

Inndeling av den germanske språkfamilien 

Inndelinga av den germanske språkfamilien er omstridd. Familien består av tre språkgreiner, aust-, nord- og vestgermansk. Usemja går på om familien vart delt i tre ulike språkgreiner, eller om han først vart deit i ei austleg og ei vestleg grein, der den vestlege greina seinare vart delt i nord- og vestgermansk.

 Austgermansk (frå gotisk)
 Krimgotisk (døydde ut på 1800-talet)
 Vandalisk (utdøydd)
 Burgundisk (utdøydd)
 Nordgermansk (frå norrønt og før det urnordisk):
 Vestnordisk
 Islandsk
 Færøysk
 Jamska (tala i Jämtland, Sverige)
 Norn (utdøydd)
 Norsk (nynorsk)
 Rodi («fantespråk» på Vestlandet)
 Austnordisk («skandinavisk»)
 Dansk
 Norsk (bokmål)
 Romani rakripa («taterspråk» i Trøndelag, på Austlandet og i Sverige)
 Svensk
 Vest-germansk
 Høgtysk
 Tysk
 Mellomhøgtysk (òg middelhøgtysk)
 Aust-mellomhøgtysk
 Moderne tysk (Hochdeutsch)
 Luxemburgsk
 Vest-mellomhøgtysk
 Pennsylvania-tysk (tala av Amish og andre grupper i Pennsylvania)
 Overtysk (oberdeutsch)
 Alemannisk
 Schwabisk
 Sveitsartysk
 Walser
 Colonia tovar el. Alemán coloneiro (tala i Venezuela)
 Bayersk-austerriksk
 Bayersk
 Simbrisk
 Huttertysk (tala i Canada)
 Mócheno
 Langobardisk (utdøydd)
 Jiddisch
 Frisisk
 Lågtysk
 Lågfrankisk
 Nederlandsk
 Afrikaans
 Lågsaksisk
 Standard låg-saksisk
 Plattysk (lågtysk/nedertysk)
 Angelsaksiske språk
 Engelsk (frå angelsaksisk (tysk), med seinare innverknad frå fransk)
 Skotsk

Litteratur 
 

 
Indoeuropeiske språk
1715

1715 (romartal MDCCXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 

 Den osmansk-venetianske krigen (1714–1718) heldt fram.
20. juli: Návplio fall til osmanarane, som dei følgjande månadane tok over heile Peloponnes.
 Den store nordiske krigen (1700–1721) heldt fram med slaga:
 24. april: Slaget ved Femern
  8. august: Slaget ved Rügen
 16. november: Slaget ved Stresow
11. februar: Tuscarorakrigen i Nord-Carolina enda med siger for kolonistyret.
14. april: Yamaseekrigen braut ut i Sør-Carolina.
27. august: Jakobittopprøret i 1715 braut ut.
Jakobittleiaren William Mackintosh av Borlum gjekk i land i Skottland med 1500 etter å ha kryssa Firth of Forth frå Frankrike.

Utan dato
Slottet i Karlsruhe blei bygd, og byen Karlsruhe byrja veksa rundt det.

Noreg 
 Nye kyrkjer:
Bakke kyrkje i Trondheim
Salberg kyrkje i Inderøy

Fødde 

 29. januar: Georg Christoph Wagenseil, austerriksk komponist
 15. februar: Johann Gottlieb Frenzel, tysk jurist, historikar og filosof
 26. februar: Claude Adrien Helvétius, fransk filosof og forfattar
 11. mai: Johann Gottfried Bernhard Bach, tysk organist og son av Johann Sebastian Bach 
 11. mai: Ignazio Fiorillo, italiensk komponist
 4. juli: Christian Fürchtegott Gellert, tysk diktar, forfattar og filosof
 16. juli: Charles de Rohan-Soubise, fransk marskalk
 30. september: Étienne Bonnot de Condillac, fransk filosof, encyklopedist og økonom 
  5. oktober: Victor Riqueti de Mirabeau, fransk marki og økonom
 23. oktober: Peter II av Russland
 8. november: Elisabet Kristina av Braunschweig-Bevern, dronning av Preussen
 13. november: Dorothea Erxleben, tysk lege, den fyrste kvinnelege doktoren i medisin
 30. november: Johan Jacob Bruun, dansk teiknar og målar
 11. desember: Johann Valentin Tischbein, tysk målar
 12. desember: Gennaro Manna, italiensk komponist 
 ukjend dato: Per Gudvangen, norsk spelemann
 ukjend dato: Johan Joachim Reichborn, tysk-norsk stadsbyggmeister og kartteiknar

Døde 

 19. februar: Antoine Galland,  fransk orientalist, omsette Tusen og ei natt til fransk
 25. februar: Pu Songling, kinesisk forfattar frå Qing-dynastiet
 8. mai: Marie Mancini, italiensk adelskvinne og forfattar
 25. juni: Jean du Casse,  fransk sjørøvar og admiral
 30. juli: Nahum Tate, irsk diktar
 1. september: Kong Ludvig XIV av Frankrike («Solkongen») 
 13. oktober: Nicolas Malebranche, fransk prest og filosof
 14. november: Alexandre Maître de Bay, fransk offiser
 16. november: Jacques d’Agar, fransk-dansk målar
 25. november: Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp, svensk dronning
 ukjend dato: Thomas Savery, engelsk ingeniør
 ukjend dato: Melchior Hoffmann, tysk komponist
 ukjend dato: Mirwais Hotak, grunnleggjar av det afghanske Hotak-dynastiet
1721

1721 (romartal MDCCXXI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar 

 8. mai: Michelangelo dei Conti blei utnemnd til pave som pave Innocens XIII, etter pave Clemens XI.
 3. juli: Hans Egede gjorde krav på Grønland att for Danmark-Noreg.
 30. august: Freden i Nystad (mellom Sverige og Russland) avslutta Den store nordiske krigen
 22. oktober: Tsar Peter den store blei utnemnd til keisar over Russland

Fødde 

 30. januar: Bernardo Bellotto, italiensk målar
 3. februar: Friedrich Wilhelm von Seydlitz, tysk hærførar
 9. mars: Karolina av Birkenfeld-Zweibrücken, landgrevinne av Hessen-Kassel

Døde 

 15. mars: Louise av Mecklenburg-Güstrow, dansk-norsk dronning
 19. mars: Pave Klemens XI
 18. juli: Antoine Watteau, fransk målar

Kjelder
1744

1744 (romartal MDCCXLIV) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
Den austerrikske arvefølgjekrigen heldt fram.
22. februar: Slaget ved Toulon byrja utanfor kysten av Toulon i Frankrike. Det enda med at ein spansk konvoi slo den britiske middelhavsflåten.
 15. mars: Frankrike erklærte krig mot Storbritannia.
 29. mars: Storbritannia erklærte krig mot Frankrike.
 2. april: First Rules of Golf, dei første reglane for golf, blei skrivne opp i Leith i Skottland for den første golf-tevlinga.
 16. april: Frankrike erklærte krig mot Austerrike.
 20. april: Slaget ved Villafranca Armeane til Frankrike og Spania rykte inn i Kongedømet Sardinia og gjekk gjennom passet ved Villafranca, der dei slo dei britisk-sardinske forsvararane.  
 April: The Female Spectator, eit månadleg tidsskrift, blei grunnlagd av Eliza Haywood i England som det første bladet for kvinner skrive av ei kvinne.
 19. juli: Slaget ved Casteldelfino  mellom Frankrike og Kongedømet Sardinia tok til.
12. august: Slaget ved Velletri fann stad mellom Austerrike og ein allianse mellom Spania og Kongedømet Napoli. Det ende med austerriksk retrett.
 30. september: Slaget ved Madonna dell'Olmo fann stad utanfor Cuneo og vart ein pyrrhossiger for Frankrike og Spania over Kongedømet Sardinia. 
Utan dato
Kong Georg-krigen, ein del av den austerrikske arvefølgjekrigen i Nord-Amerika, braut ut.
Darayeh-emiratet, den første saudistaten, blei grunnlagd av Muhammed ibn Saud

Noreg

Fødde 

 4. mai: Marianna von Martines, austerriksk musikar og komponist
 19. mai: Charlotte av Mecklenburg-Strelitz, dronning av Storbritannia
 1. august: Jean-Baptiste de Lamarck, fransk biolog
 21. juni: Marcus Schnabel, norsk språkgranskar
 4. juli: Samuel Gottlieb Gmelin, tysk naturforskar
 31. juli: Peter Anker, norsk diplomat og guvernør
 25. august: Johann Gottfried Herder, tysk filosof
Utan dato
Marie Barch (fødd Knudsen), dansk ballerina

Døde 

 23. januar: Giambattista Vico, italiensk filosof
 11. februar: Hedvig Taube, svensk adelskvinne, elskarinna til Fredrik I av Sverige
 25. april: Anders Celsius, svensk fysikar
 30. mai: Alexander Pope, engelsk forfattar
 29. juni: André Campra, fransk toneskapar
 31. oktober: Leonardo Leo, italiensk toneskapar
 23. desember: Élisabeth Charlotte d'Orléans, fransk hertuginne og regent av Lorraine

Kjelder
1776

1776 (romartal MDCCLXXVI) var eit skotår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 9. mars: Adam Smith gav ut hovudverket sitt, Wealth of Nations
 17. mars: Beleiringa av Boston tok slutt då britane trekte seg ut av Boston sjøvegen.
 15. mai: Slaget ved Cedars i Den amerikanske fridomskrigen starta.
 8. juni: Slaget ved Trois-Riviéres i Den amerikanske fridomskrigen blei utkjempa og enda med britisk siger.
 4. juli: Den amerikanske kongressen vedtok den amerikanske sjølvstendeerklæringa.
 27. august: Britane sigra over George Washington sin hær i slaget ved Long Island.
 15. september: Britane gjekk i land i Kips Bay på Manhattan og starta okkupasjonen av New York.
 16. september: Slaget ved Harlem Heights i Den amerikanske fridomskrigen.
 22. november: Slaget ved Fort Cumberland i Den amerikanske fridomskrigen starta.
 28. november: Briterne sigra over George Washington sin hær ved slaget ved White Plains.
 James Cook drog ut på si tredje oppdagingsreise, no for å finne Nordvestpassasjen
 San Francisco blei grunnlagt.
 James Watt tok patent på dampmaskinen

Noreg

Fødde 

 1. januar: Hilmar Meincke Krohg, norsk embetsmann
 11. juni: John Constable, britisk målar
 14. august: Aasmund Såmundsson Nordgaard, norsk byggmeister

Døde 

 25. august: David Hume, skotsk-britisk filosof
1780

1780 (romartal MDCCLXXX) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 

 Den amerikanske sjølvstendekrigen:
 I februar gjekk Danmark-Noreg, Sverige og Russland inn i Forbundet av væpna nøytralitet for å verna sine nøytrale skip mot gjennomsøking av den britiske marinen.
 12. mai: Britiske styrkar tok Charleston i Sør-Carolina.
 11. juli: Franske soldatar gjekk i land ved Newport i Rhode Island for å støtta kolonistane i krigen mot Storbritannia.
 2. juni: Dei antikatolske gordonopptøyane braut ut i London.
 24. august: Ludvig XVI av Frankrike avskaffa tortur for å få fram tilståingar.
 10–16 oktober: Ein stor orkan herja dei karibiske øyane Barbados, Martinique og St. Eustatius. Rundt 22 000 døydde.
 29. november: Josef II av Det tysk-romerske riket blei også herskar over habsburgområda Austerrike, Ungarn, Kroatia og Böhmen då mor hans Maria Teresia døydde.
 16. desember: Kōkaku blei keisar av Japan.
 20. desember: Utbrotet av Den fjerde engelsk-nederlandske krigen.

 Jose Gabriel Kunturkanki erklærte seg Túpac Amaru II‎ og leidde peruanske bønder i opprør mot det spanske visekongadømet Peru.

Noreg 
 Det Dramatiske Selskab blei grunnlagd i Oslo.

Fødde 

 21. mai: Elizabeth Fry, engelsk reformator
 1. juli: Carl von Clausewitz, prøyssisk offiser og militærteoretikar
 22. juli: Engebret Olsen Moe, norsk bonde og politikar
 29. august: Jean-Auguste-Dominique Ingres, fransk målar
 26. oktober: Gregers Wulfsberg, norsk embetsmann
 9. november: Nicolai Wergeland, norsk prest og politikar
 26. desember: Mary Somerville, skotsk matematikar

Døde 

 14. februar: William Blackstone, engelsk jurist
 18. februar: Kristijonas Donelaitis, litauisk diktar
 5. juni: Marcus Schnabel, norsk prest og språkforskar
 18. juli: Gerhard Schøning, norsk historikar
 10. oktober: Anders Porsanger, norsk-samisk prest og språkforskar
 29. november: Erkehertuginne Maria Teresia av Austerrike

nv:1751 – 1800