Katowice

Katowice (; ; ) er en større by i den historiske region Øvre Schlesien i det sydlige Polen ved floderne Kłodnica og Rawa.

Katowice er hovedstad i voivodskabet śląskie () fra 1999 og var tidligere hovedstad for Katowice voivodskab. Den er hovedby i det Øvreschlesiske industriområde og storbyområdet Katowice. Katowice by har  indbyggere med i alt 4.676.983 indbyggere i storbyområdet.

Historie 

Området omkring Katowice har været beboet af etniske schlesiere fra de første århundreder efter vor tidsregning. Det regeredes først af den polsk/schlesiske Piast-slægten, men kom senere under habsburgernes herredømme. Den ældste omtale af Katowice kommer fra 1598 fra dokumenterne fra den polske præst Kazimierski. I de foregående århundreder blev landsbyerne Dąb, Bogucice, Załęże og Podlesie (nu distrikter i Katowice) nævnt. Der var også en bosættelse her Kuźnica Bogucka.

Byen blomstrede på grund af store mineral- og kulforekomster i de nærliggende bjerge. Byens voldsomme vækst afhang af kulminedrift og stålindustri, som voksede meget i omfang under den industrielle revolution. I den senere tid er der på grund af økonomiske reformer sket et skifte væk fra tung industri og mod små og mellemstore virksomheder. Landsbyen udviklede sig markant i det 19. århundrede efter at have fået jernbaneforbindelser med Wrocław, Kraków, Warszawa, Wien og Berlin. Katowice fik bystatus i 1865 i en periode, hvor området styredes af Preussen. Den beboedes hovedsagelig af tyskere, polakker (inklusive schlesere) og jøder og blev en del af den Anden polske republik som følge af det Schlesiske oprør, der fandt sted i hele regionen mellem 1918 og 1921. Landet deltes bagefter af en allieret kommission, der overførte byen til den polske side og med omfattende selvbestemmelsesret.

I perioden 1953-1956 var byens navn ændret til Stalinogród – "Stalin By" af det polske kommunistparti.

Alvorlige økologiske skader på miljøet optrådte i tiden efter 2. verdenskrig, men nylige ændringer i bestemmelser og procedurer har udbedret en hel del af disse skader.

Bydele

Kultur og fritid

Teatre 
 Schlesiens teater (Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego)
 Teateret Ateneum (Teatr Ateneum)
 Teateret Korez (Teatr Korez)
 Teateret Cogitatur (Teatr Cogitatur)
 Teater-biografen Rialto (Kinoteatr Rialto)

Musik 
 Schlesiens Filharmonikere (Filharmonia Śląska)
 (Estrada Śląska)
 Scena GuGalander
 Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia

Biografer 
 IMAX
 Cinema City – Punkt rozrywki 44
 Cinema City – Schlesien Stad Centrual
 Helios Cinema Center (Centrum Filmowe Helios)
 Cosmos Cinema (Kino Kosmos) 
 Światowid Cinema (Kino Światowid)
 Teater-biografen Rialto (Kinoteatr Rialto)

Museer 

 Schlesiens museum (Muzeum Śląskie)
 Katowices historiske museum (Muzeum Historii Katowic)
 Muzeum Archidiecezjalne
 Muzeum Misyjne OO. Franciszkanów
 Muzeum Biograficzne P. Stellera
 Muzeum Prawa i Prawników Polskich
 Muzeum Najmniejszych Książek Świata Zygmunta Szkocnego
 Izba Śląska
 Centrum Scenografii Polskiej
 Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego

Medier 
 TVP 3 Katowice
 TVN24 – afdeling Katowice (TVN24 – oddział Katowice)
 Radio Katowice 
 Radio Flash
 Radio Roxy FM
 Radio Planeta
 Dziennik Zachodni
 Gazeta Wyborcza – afdeling Katowice
 Fakt (gazeta) – oddział Katowice
 Echo Miasta
 Metro (gazeta) Katowice
 Nowy Przegląd Katowicki

Festivaler og tilbagevendende begivenheder 
 Rawa Blues Festiwal – Spodek
 Metalmania – Spodek
 Mayday – Spodek
 Międzynarodowy Konkurs Dyrygentów im. G. Fitelberga
 Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Wojskowych
 Międzynarodowa Wystawa Grafiki "Intergrafia"
 Ogólnopolski Festiwal Sztuki Reżyserskiej "Interpretacje"
 Ars Cameralis Silesiae Superioris (Górnośląski Festiwal Sztuki Kameralnej)

Gallerier 
 Galeria Sztuki Współczesnej BWA Al. Korfantego 6
 Galeria Sztuki Współczesnej Parnas ul. Kochanowskiego 10
 Galeria Sztuki Atelier 2 ul. Batorego 2
 Galeria Związku Polskich Artystów Plastyków ul. Dworcowa 13
 Galeria Architektury SARP ul. Dyrekcyjna 9
 Galeria Art-Deco pl. Andrzeja 4
 Galeria Fra Angelico ul. Jordana 39
 Galeria Akwarela ul. Mikołowska 26
 Galeria Marmurowa ul. Mikołowska 26
 Galeria Piętro Wyżej
 Galeria Sektor I
 Galeria Szyb Wilson

Parker og torve mv. 

 Schlesiske Centralpark – Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku
 Tadeusz Kościuszko Park (Park im. Tadeusza Kościuszki)
 Zadole Park (Ligota - Panewniki)
 Bolina Park (Janów - Nikiszowiec)
 Janina-Barbara Park (Giszowiec)
 Olympiadedeltagernes park (Park Olimpijczyków) (Szopienice)
 Katowices skovpark (Katowicki Park Leśny)
 Murckowska Valley (Murcki)
 Ośrodek Wodno-Rekreacyjny Kleofas (Osiedle Tysiąclecia)
 Dalen med de tre søer (Dolina Trzech Stawów) (Osiedle Paderewskiego - Muchowiec)
 Søer: Borki, Morawa and Hubertus (Szopienice)
 Wolność Plads (Plac Wolności) (Śródmieście)
 Andrzej Plads (Plac Andrzeja) (Śródmieście)
 Miarka Plads (Plac Miarki) (Śródmieście)
 Europarådets Plads (Plac Rady Europy) ((Osiedle Paderewskiego - Muchowiec)
 Alfred Plads (Plac Alfreda) (Wełnowiec)
 A. Budniok Plads (Plac A. Brudnioka) (Koszutka)
 J. Londzin Plads (Plac J. Londzina) (Załęże)
 A. Hlond Plads (Plac A. Hlonda) (Śródmieście)

Turisme 

Katowices centrum har mange bygninger i Art Nouveau-stil (Secesja), mens dens forstæder er domineret af boligblokke i den østeuropæiske, kommunistiske byggestil. 
 Katowice Rynek – er byens gamle centrum og markedsplads. Desværre blev mange gamle bygninger nedrevet i 1950'erne for at gøre plads for nye bygninger i kommuniststisk stil. Disses design anses i dag for at være grimt, og der er planer om at nedrive dem og bygge et nyt centrum. Adskillige gader omkring Rynek og også selve Rynek er nu lukket for trafik og ændret til indkøbsområder og gågader.
 Katowice Katedralen
 Katowices rondo – er det store bytorv med rundkørsel som er under anlæggelse.
 Det Schlesiske Oprørsmonument (polsk: Pomnik Powstańców Śląskich), som står tæt ved rondoen, er et stort monument til minde om det schlesiske oprør i begyndelsen af 1920'erne.
 Spodek er en stor sportsarena/koncerthal, hvis navn betyder 'tallerkenen'. Navnet har den fået fra dens bemærkelsesværdige form, der minder om en UFO - flyvende tallerken.
 Dworzec Główny Katowice – Katowices hovedbanegård er en stor, markant bygning fra tiden efter 2. verdenskrig, beliggende nær rynek. Der er planer om at nedrive den og genopbygge den i ny stil efter at rekonstruktionen af rondo og rynek er gennemført.

Uddannelse 

 University of Silesia (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
 Katowice Academy of Economics (Akademia Ekonomiczna w Katowicach) 
 Katowice Academy of Music (Akademia Muzyczna w Katowicach)
 Katowice Academy of Sports (Akademia WF w Katowicach)
 Silesian Medical Academy (Śląska Akademia Medyczna)
 Katowice Academy of Arts (Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach)
 Cracow Academy of Arts (Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie) – filia
 Silesian Technical University – Faculty of Materials Science and Metallurgy and Faculty of Transport
 Polish Academy of Sciences (Polska Akademia Nauk), oddział
 Śląska Wyższa Szkoła Informatyki w Katowicach
 Śląska Wyższa Szkoła Zarządzania w Katowicach
 Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach
 Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów w Katowicach 
 Wyższa Szkoła Humanistyczna w Katowicach
 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi – wydział
 Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Instytut Pedagogiki
 Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach 
 Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych w Katowicach
 Wyższa Szkoła Umiejętności Społecznych w Poznaniu – wydział
 Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach 
 Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach
 Wyższe Seminarium Duchowne oo. Franciszkanów w Katowicach
 Prywatne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Bielsku-Białej – wydział
 Prywatne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Katowicach

Desuden findes:
 omkring 80 skoler for videregående uddannelser
 omkring 35 gymnasier
 omkring 55 folkeskoler
 omkring 50 biblioteker, inklusive det Schlesiske Bibliotek

Sport 
 GKS Katowice – fodbold (herrer), (vinder af Polens pokalturnering: 1986, 1991, 1993; Polens Supercup: 1991, 1995; 1. division i sæsonerne 2003/2004 og 2004/2005 ). Ishockeymesterskab :1958,1960,1962 Gòrnik Katowice / GKS 1965,1968,1970.
 AZS AWF Katowice – håndbold (kvinder): Holdet fik en sidsteplads i den polske 1. division i sæsonen 2003/2004 og spillede i 2. division i 2004/2005.
 KS Rozwój Katowice – fodboldklub
 MK Katowice – fodboldklub
 Kolejarz Katowice – fodboldklub
 Podlesianka Katowice – fodboldklub
 AZS US Katowice – forskellige sportsgrene
 Naprzód Janów Katowice – hockeyklub
 HKS Szopienice – forskellige sportsgrene
 Hétman Katowice – fodboldklub
 Hétman Szopienice – skakklub
 MAKS Murcki Katowice – ishockey- og basketballklub
 Sparta Katowice – różne dyscypliny
 HC GKS Katowice – hockeyklub
 AWF Mickiewicz Katowice – basketballklub

Katowice var en af værtsbyerne i Europamesterskabet i basketball 1999 for kvinder, Europamesterskabet i basketball 2009 for mænd, Europamesterskabet i volleyball 2009 for kvinder, Europamesterskabet i basketball 2011 for kvinder, Verdensmesterskab i volleyball 2014 for mænd, Europamesterskabet i håndbold 2016 for mænd og Europamesterskabet i volleyball 2017 for mænd.

Personer fra Katowice 

 Hans Bellmer, surrealistisk fotograf
 Henryk M. Broder, journalist
 Maria Goeppert-Mayer
 Kurt Goldstein, neurolog
 Jerzy Kukuczka 
 Kazimierz Kutz 
 Franz Leopold Neumann 
 Hans Sachs
 Alexander Ulfig

Se også 
 Katowice International Airport (Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice)
 Borgmestre i Katowice (Prezydenci Katowic)

Referencer

Eksterne henvisninger 

Byer i Polen
Tidligere tyske byer