မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း သည် တရားမဝင်သော်လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှိနေသည်။ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းသည် အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များကို ထိခိုက်စေသော အဓိက လူမှုရေးပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ UNAIDS ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ နိုင်ငံအတွင်း ပြည့်တန်ဆာဦးရေ ၆၆,၀၀၀ ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် တရားဝင်အလုပ်အကိုင်များ ရရှိမည်ဟူသော ကတိများ၊ သိသိသာသာ ပိုမိုမြင့်မားသော လစာများနှင့် ၎င်းတို့၏ ပညာရေးအဆင့်အတန်း နိမ့်ကျမှုကြောင့် အခြားနေရာများတွင် အလုပ်ရှာရန် ခက်ခဲခြင်းတို့ကြောင့် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းအတွင်းသို့ မက်လုံးပေးသွေးဆောင်ခြင်း ခံရလေ့ရှိသည်။ ကိစ္စရပ်အများအပြားတွင် ထိုသို့သော အမျိုးသမီးများသည် ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ဒေသများမှ လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအခြေအနေ ရန်ကုန်မြို့တွင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို ပြည့်တန်ဆာခန်းများအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေသော ဟိုတယ်များတွင် မကြာခဏဆိုသလို တွေ့ရသည်။ အနှိပ်ခန်းများမှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဝလူမျိုးကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအုပ်စုများက ထိုသို့သောလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ နိုက်ကလပ်များတွင်လည်း တစ်သီးပုဂ္ဂလ လုပ်ကိုင်သော ပြည့်တန်ဆာများ မကြာခဏ လာရောက်လေ့ရှိသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် လိင်လုပ်ငန်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် စားသောက်ဆိုင်များ၊ တည်းခိုခန်းအသွင်ယူထားသော ပြည့်တန်ဆာခန်းများနှင့် နိုက်ကလပ်များတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မေလတွင် နာဂစ်မုန်တိုင်း တိုက်ခတ်ပြီးနောက်ပိုင်း ရန်ကုန်မြို့တွင် ပြည့်တန်ဆာဦးရေ သိသိသာသာ တိုးလာခဲ့ပြီး၊ လိင်ဝန်ဆောင်မှုအတွက် ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့တွင် အနှိပ်ခန်းများ၊ KTV များ၊ စင်တင်တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် လမ်းများပေါ်တွင် လုပ်ကိုင်နေသော ပြည့်တန်ဆာများစွာ ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်သစ်ဖြစ်သော နေပြည်တော်တွင်လည်း ပြည့်တန်ဆာရပ်ကွက်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ပြည့်တန်ဆာခန်းများကို အဓိကအားဖြင့် အလှပြင်ဆိုင်များနှင့် အနှိပ်ခန်းများအဖြစ် အသွင်ယူထားကာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်းများကို အဓိက ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်။နေပြည်တော်သို့ သွားရာ မိုင် ၃၀ ရှည်လျားသော အဝေးပြေးလမ်းမကြီးပေါ်တွင် ဝါးတဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဈေးပေါသည့် ပြည့်တန်ဆာဇုန်တစ်ခု၌ ပြည့်တန်ဆာခန်း ၇၀ ခန့် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခုလုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည့်တန်ဆာတစ်ဦး၏ ဝန်ဆောင်မှုကို ရယူရာ၌ လာအိုနိုင်ငံရှိ ရွေးချယ်စရာနှင့် ဈေးနှုန်းများထက်ပင် ကျော်လွန်၍ အလွန်အမင်း ဈေးအပေါဆုံးဖြစ်သည်။ လိင်လုပ်သားများနှင့် အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများက ဥပဒေစိုးမိုးရေးအဖွဲ့များသည် အလွဲသုံးစားလုပ်သော၊ အကြမ်းဖက်သော၊ နှင့် အဂတိလိုက်စားသော အဖွဲ့များဖြစ်ကြောင်း တိုင်ကြားကြသည်။ အခေါ်အဝေါ်များ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည့်တန်ဆာများကို အခေါ်အဝေါ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ပြည့်တန်ဆာ (စာပေအရ "တန်ဆာ၏ဆာလောင်မှုကို ဖြည့်ဆည်းပေးသူ") နှင့် အပြာမယ် (စာပေအရ "အပြာရောင်သခင်မ"၊ "အပြာ" သည် ညစ်ညမ်းစာပေကို ရည်ညွှန်းသည်) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဘန်းစကားအသုံးအနှုန်းများတွင် ကြက်မ၊ ဖာမ၊ ဖာသည်မ၊ နတ်သမီး နှင့် ညမွှေးပန်း ဟူ၍လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းတွင် Date Girl ဟူသော ဝေါဟာဖြင့်လည်း တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။ ဥပဒေရေးရာ အခြေအနေ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းသည် တရားမဝင်ပါ။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ပြည့်တန်ဆာ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေအရ၊ လူအများမြင်ကွင်းတွင် ဖိတ်ခေါ်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆောင်ဖြားယောင်းခြင်း၊ အမျိုးသမီးများကို ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းအတွင်းသို့ အတင်းအဓမ္မခိုင်းစေခြင်း သို့မဟုတ် သွေးဆောင်ခြင်း၊ နှင့် ပြည့်တန်ဆာခန်းများ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းတို့သည် တရားမဝင်သော ပြုမူမှုများ ဖြစ်သည်။ ထိုအက်ဥပဒေသည် လိင်လုပ်သား၏ ကိုယ်ပိုင်ဝင်ငွေအပါအဝင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းမှ ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်ရရှိခြင်းကိုလည်း ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယခင်က ကွန်ဒုံးများကို ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း၏ သက်သေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဒုံးများကို သက်သေအဖြစ် အသုံးမပြုရန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အမိန့်တစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၂၇၁ တွင် ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ရာဇသတ်ကြီးသည် မိန်းကလေးငယ်များကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုမှ အကာအကွယ်ပေးထားပြီး၊ အသက် ၁၄ နှစ်အောက် မိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် (သဘောတူသည်ဖြစ်စေ၊ မတူသည်ဖြစ်စေ) လိင်ဆက်ဆံကြောင်း တွေ့ရှိရသူတိုင်းကို မုဒိမ်းမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ကလေးသူငယ် ဥပဒေသည် သဘောတူ လိင်ဆက်ဆံနိုင်သည့်အသက်ကို ၁၆ နှစ်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး ကလေးသူငယ် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို တရားမဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မိမိ၏အုပ်ထိန်းမှုအောက်ရှိ အသက်တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်အောက် မိန်းကလေးတစ်ဦးကို ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်နေသည်ကို သိလျက်နှင့် ခွင့်ပြုထားခြင်းသည် ပြစ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယောက်ျားလေးများအတွက်မူ ထိုသို့သော ပြစ်မှုမျိုး သိသာထင်ရှားစွာ မရှိပေ။ ကလေးသူငယ် ဥပဒေသည် ကလေးသူငယ်များကို အသုံးပြု၍ ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံများ ဖန်တီးခြင်းကိုလည်း ပြစ်ဒဏ်ထိုက်သော ပြစ်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လိင်လုပ်သားများကို တရားမစွဲဆိုမီ ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထားရှိလေ့ရှိသည်။ အဝတ်အစားချုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော အလုပ်များကို မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရသည်။ အချို့မှာ နောက်ပိုင်းတွင် တရားစွဲဆိုခြင်းမရှိဘဲ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာကြသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဒေါ်စန္ဒာမင်းက ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို ရာဇဝတ်မှုအဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အစိုးရက ပယ်ချခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ တွင် လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနသည် လိင်လုပ်သားများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဥပဒေပြင်ဆင်ချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် ကုန်းဘောင်ခေတ်အစောပိုင်း ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မင်းတုန်းမင်းက မန္တလေးမြို့ကို တည်ထောင်သောအခါ၊ ပြည့်တန်ဆာများအတွက် သီးခြားအုပ်ချုပ်ရေးရပ်ကွက်တစ်ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးခေတ် ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ထားသည့်အချိန်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကိုလိုနီခေတ်အိန္ဒိယ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။Imperial Gazetteer of India vol. IV (1908) pp. 104–125 ဗြိတိသျှတို့သည် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို မလွှဲမရှောင်သာသော မကောင်းမှုတစ်ခုအဖြစ် လက်ခံသည့်အနေဖြင့် ထိန်းညှိရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ တပ်မြို့အက်ဥပဒေများ (Cantonment Acts) သည် ဗြိတိသျှစစ်အခြေစိုက်စခန်းများရှိ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းကို ထိန်းချုပ်ပြီး စနစ်တကျဖြစ်စေခဲ့သည်။ တပ်မြို့အက်ဥပဒေများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဗြိတိသျှ စစ်သားတပ်ရင်းတစ်ရင်းအတွက် အိန္ဒိယအမျိုးသမီး တစ်ဆယ့်နှစ်ဦးမှ တစ်ဆယ့်ငါးဦးခန့်အထိ ထားရှိသည်။ တပ်ရင်းတစ်ရင်းတွင် စစ်သားတစ်ထောင်ခန့် ပါဝင်သည်။ ထိုအမျိုးသမီးများကို ချက်ကလား (chaklas) ဟုခေါ်သော ပြည့်တန်ဆာခန်းများတွင် ထားရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို စစ်ဘက်အရာရှိများက လိုင်စင်ထုတ်ပေးပြီး စစ်သားများနှင့်သာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခွင့် ပြုခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးအများစုသည် ဆင်းရဲသောမိသားစုများမှ လာကြပြီး လူမှုရေး သို့မဟုတ် စီးပွားရေးအရ လွတ်လပ်စွာရပ်တည်နိုင်ရန် အခြားအခွင့်အလမ်းများ မရှိခဲ့ကြပေ။ အမျိုးသမီးများကို ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းအတွင်းသို့ တွန်းပို့ခဲ့သော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ မညီမျှမှုများကို ကိုလိုနီအစိုးရများကပင် အားဖြည့်ပေးလေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ၁၈၆၄ ခုနှစ် တပ်မြို့အက်ဥပဒေသည် တပ်မြို့များတွင် ဆေးရုံများ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် တိုးချဲ့ခြင်းအတွက် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ ချက်ကလားများတွင် အလုပ်လုပ်သော အမျိုးသမီးများသည် ကာလသားရောဂါ လက္ခဏာများ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန်အတွက် တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် ဆေးစစ်မှုခံယူရန် လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ကာလသားရောဂါရှိကြောင်း တွေ့ရှိပါက ပြည့်တန်ဆာများကို ၎င်းတို့၏ သဘောဆန္ဒမပါဘဲ ဤအကျဉ်းထောင်ဆေးရုံများတွင် ချုပ်နှောင်ထားလေ့ရှိသည်။ မူလက စစ်အခြေစိုက်စခန်းများအတွက် ရည်ရွယ်ခဲ့သော ၁၈၆၄ ခုနှစ် တပ်မြို့အက်ဥပဒေကို နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ သမ္မတနယ်များနှင့် ပြည်နယ်များအထိ တိုးချဲ့ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်ဘက်ဝန်ထမ်းများသည် ကာလသားရောဂါများ ပိုမိုကူးစက်ခံလာရသောအခါ စည်းမျဉ်းများ ပိုမိုတောင်းဆိုလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် အိန္ဒိယ ကူးစက်ရောဂါ အက်ဥပဒေများ (Indian Contagious Disease Acts) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကူးစက်ရောဂါ အက်ဥပဒေများသည် စည်းမျဉ်းများစွာဖြင့် စစ်ဘက်ဝန်ထမ်းများအား ကာလသားရောဂါများမှ ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုအက်ဥပဒေများအရ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်သော အမျိုးသမီးများကို မှတ်ပုံတင်ရန် လိုအပ်သည်။ ထိုအမျိုးသမီးများသည် ကတ်ပြားပုံစံ လိုင်စင်တစ်ခုကို ကိုင်ဆောင်ရန် လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသမီးပြည့်တန်ဆာများကို ပုံမှန်ဆေးစစ်မှုခံယူရန်လည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦးဦးသည် စစ်ဆေးမှုတွင် ရောဂါကူးစက်ခံထားရကြောင်း တွေ့ရှိပါက၊ ၎င်းတို့သည် အတွင်းလူနာအဖြစ် ဆေးကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ကုသမှုခံယူရန် ငြင်းဆန်ပါက ၎င်းတို့ကို ထောင်ဒဏ်ဖြင့် အပြစ်ပေးနိုင်သည်။ ရောဂါများ ပျောက်ကင်းသွားသောအခါ ၎င်းတို့ကို ပြန်လွှတ်ပေးသည်။ ဤအစီအမံများထဲမှ တစ်ခုမျှ ရောဂါကူးစက်ခံထားရသော အမျိုးသားများအပေါ် ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ အက်ဥပဒေများသည် အမျိုးသမီးပြည့်တန်ဆာများကိုသာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည်သာ လိုင်စင်နှင့် ဆေးစစ်မှုများ ခံယူရသူများ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးသည် ဗြိတိသျှဘားမားတွင် မကြုံစဖူးသော အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်မှုနှင့် နေရပ်စွန့်ခွာရွှေ့ပြောင်းမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အမျိုးသမီးများစွာကို အဓိကအားဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် အိန္ဒိယစစ်သားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးရန် တွန်းပို့ခဲ့သည်။ အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ၊ စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယတွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အအောင်မြင်ဆုံး ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်(စ်) မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိုင်းနိုင်ငံပြီးလျှင် အာရှတွင် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး HIV ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုနှုန်း ရှိသည်။ လိင်လုပ်သားများသည် အထူးသဖြင့် အန္တရာယ်ရှိသောအုပ်စု ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ပြည့်တန်ဆာ နှိပ်ကွပ်ရေး အက်ဥပဒေအရ တားမြစ်ထားသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လိင်လုပ်ငန်းသည် ရာဇဝတ်မှုဖြစ်နေခြင်းသည် HIV/AIDS အသိပညာပေးခြင်းနှင့် ကွန်ဒုံးအသုံးပြုမှုနှင့်ပတ်သက်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိင်လုပ်သားများထံသို့ ချဉ်းကပ်ဆောင်ရွက်ရာတွင် ထိရောက်မှုမရှိစေရန် အထောက်အကူပြုနေသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ပြည့်တန်ဆာခန်း ၁၀၀ ကျော်နှင့် လိင်လုပ်သား ၁၀,၀၀၀ အထိ ရှိခဲ့ပြီး အများစုမှာ ဗမာတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကာ၊ ၇၀-၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကြားမှာ လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ ဖြစ်ပွားဖူးသည့် ရာဇဝင်ရှိပြီး ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ HIV စစ်ဆေးမှု ခံယူခဲ့ဖူးသည်။ ထိုအချိန်က အတည်မပြုနိုင်သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ရန်ကုန်မြို့ရှိ လိင်လုပ်သားများ၏ ထက်ဝက်နီးပါးမှာ HIV/AIDS ရောဂါ ကူးစက်ခံထားရကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အစိုးရ၊ အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက HIV အသိပညာပေးရန်၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပိုမိုရရှိနိုင်စေရန်နှင့် ရောဂါကူးစက်ခံရသူများကို ကုသမှု တိုးတက်စေရန်အတွက် လှုံ့ဆော်မှုအမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အကျိုးဆက်အဖြစ် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများအကြား ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုနှုန်းသည် ၀.၄% သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ လိင်လုပ်သားများအကြား ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုနှုန်းမှာလည်း ကျဆင်းလာခဲ့သည်- ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၁၈.၄%၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၇.၁% နှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ၅.၄% ဖြစ်သည်။ လိင်လုပ်သားများအကြား ကွန်ဒုံးအသုံးပြုမှုမှာ ၈၀% ကျော်အထိ တိုးလာခဲ့သည်။ လိင်ကုန်ကူးမှု မြန်မာနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌ဖြစ်စေ၊ ပြည်ပ၌ဖြစ်စေ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လူကုန်ကူးခံရသော အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များအတွက် ရင်းမြစ်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယမှ အမျိုးသမီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များအပါအဝင် နိုင်ငံခြားမှ သားကောင်များအတွက် ရည်ရွယ်ရာနိုင်ငံနှင့် ကြားခံနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်လည်း တိုး၍ဖြစ်လာနေသည်။ ပြည်ပတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသော မြန်မာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်အချို့သည် အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင်သာမက အာရှ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အခြားနိုင်ငံများတွင်ပါ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လူကုန်ကူးခြင်းကို ခံနေကြရသည်။ မြန်မာအမျိုးသမီးများကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပိုမိုပို့ဆောင်ပြီး လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လူကုန်ကူးခြင်းကို ခံနေကြရသည်၊ မြန်မာအစိုးရအရာရှိများသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဤလူကုန်ကူးမှုပုံစံ၌သာမက ရိုဟင်ဂျာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများကို ခိုးသွင်းမှုနှင့် ခေါင်းပုံဖြတ်အမြတ်ထုတ်မှုများကို လွယ်ကူချောမွေ့အောင် ပြုလုပ်ရာတွင်ပါ ပူးပေါင်းပါဝင်လေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိုင်းနိုင်ငံအတွက် အဓိက ပြည့်တန်ဆာရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၂၅,၀၀၀–၃၀,၀၀၀)၊ လူကုန်ကူးခံရသော အမျိုးသမီးအများစုကို မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော ရနောင်းမြို့နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့ဘက်စွန်းရှိ မယ်ဆိုင်မြို့များသို့ ခေါ်ဆောင်သွားကြသည်။ မြန်မာလိင်လုပ်သားများသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ အထူးသဖြင့် နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော ရွှေလီမြို့တွင်လည်း လုပ်ကိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြန်မာပြည့်တန်ဆာအများစုမှာ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာပြည့်တန်ဆာများ၏ ခြောက်ဆယ်ရာခိုင်နှုန်းမှာ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လူကုန်ကူးမှု စောင့်ကြည့်တိုက်ဖျက်ရေးရုံးက မြန်မာနိုင်ငံကို 'အဆင့် ၃' နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကိုးကား