ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် ဝိသုဒ္ဓိ (၇) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ မှားယွင်းသော အမြင် (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) တို့မှ စင်ကြယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကျမ်းဂန်များတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုပါသည်- ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဆို: နာမ်တရားနှင့် ရုပ်တရားတို့ကို တစ်လုံးစီ ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ပရမတ်သဘောသို့ ဆိုက်အောင် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏တတ္ထ နာမရူပါနံ ယာထာဝဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ။ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။)။ သင်္ဂြိုဟ် အဆို: လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန် တို့၏ အစွမ်းဖြင့် နာမ်ရုပ်တရားတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန-ပဒဋ္ဌာနဝသေန နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ။ (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း။)။ ယောဂီအလိုက် ကျင့်စဉ်အစ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသို့ ရောက်ရန် နာမ်ရုပ်ပိုင်းခြားမှု (နာမရူပပရိစ္ဆေဒ) ကို ပြုလုပ်ရာ၌ ယောဂီအမျိုးအစားအလိုက် စတင်ပုံ ကွဲပြားလေ့ရှိသည် (ဤကား ယေဘုယျ သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်)- သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက (သမထကို အခြေမခံဘဲ ဝိပဿနာသက်သက် အားထုတ်သူ): ယေဘုယျအားဖြင့် ရုပ်တရားမှ စတင်၍ ဝိပဿနာရှုမှတ်လေ့ရှိသည်။ သမထယာနိက (သမထကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာအားထုတ်သူ): ယေဘုယျအားဖြင့် နာမ်တရားမှ စတင်၍ ဝိပဿနာရှုမှတ်လေ့ရှိသည်။ (သို့သော် ရုပ်မှ စတင်၍လည်း ရှုမှတ်နိုင်ပါသည်။) သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ် နာမ်မှစ၍ ရှုမှတ်ပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နည်း) မိမိရရှိထားသော ရူပဈာန် သို့မဟုတ် အရူပဈာန် (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်မှ လွဲ၍) တစ်ခုခုသို့ ဝင်စားပြီး ထိုဈာန်မှ ထပါ။ ဈာန်အင်္ဂါများ (ဥပမာ- ဝိတက်) နှင့် ယှဉ်သော နာမ်တရားအားလုံးကို လ-ရ-ပ-ပ တို့ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမ်းဆည်းပါ။ ထိုနာမ်တရားအားလုံးသည် အာရုံသို့ ညွတ်တတ်သောကြောင့် "နာမ်" ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။ ထိုနာမ်တရားတို့၏ မှီရာကို ရှာဖွေရာ မြွေ၏ခိုအောင်းရာကို လိုက်ရှာသကဲ့သို့ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို တွေ့မြင်ပါမည်။ ထိုဟဒယဝတ္ထုရုပ်၏ မှီရာ မဟာဘုတ်ဓာတ်ကြီးလေးပါး နှင့် ၎င်းတို့ကို မှီဖြစ်သော ကြွင်းဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပါ။ ထိုရုပ်တရားအားလုံးသည် ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့် "ရုပ်" ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားပါ။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် "အာရုံသို့ ညွတ်တတ်သော လက္ခဏာရှိသောတရားသည် နာမ်၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော လက္ခဏာရှိသောတရားသည် ရုပ်" ဟု နာမ်ရုပ်ကို ခွဲခြား မှတ်သားပါ။ (အာနာပါနကျင့်စဉ်မှ ကူးပြောင်းသူသည်လည်း ဤနည်းအတိုင်း မိမိရရှိသော ဈာန်မှထ၍ ဈာန်နာမ်တရားများ၊ ထို့နောက် ဟဒယဝတ္ထုနှင့်တကွ ရုပ်တရားများကို သိမ်းဆည်းရမည်။) သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ် ရုပ်မှစ၍ ရှုမှတ်ပုံ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နည်း) ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း (စတုဓာတုဝဝတ္ထာန) မှ စတင်ပါ။ (အကျဉ်းနည်း သို့မဟုတ် အကျယ်နည်း တစ်ခုခုဖြင့် ရှုမှတ်ပါ။) ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းပါ။ (၎င်းမှတဆင့် ရုပ်ကလာပ်များ၊ ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ဆက်လက် သိမ်းဆည်းရမည်။) အချုပ်အားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် နာမ်ရုပ် ပရမတ်တရားတို့ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအဖြစ် မှားယွင်းစွာ မြင်နေသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာ၍ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပိုင်းခြားသိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်၏ အရေးကြီးသော အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် တိပိဋကအဘိဓာန်မှ အဓိပ္ပါယ်များ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (ထီ) [ဒိဋ္ဌိ+ဝိသုဒ္ဓိ] (၁) အယူ(အသိဉာဏ်)၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊ ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်, မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်-ဟု ဆိုအပ်သော အယူ၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်သော ကမ္မဿကတာဉာဏ်, သစ္စာနုလောမိကဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော အယူ (စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော ဉာဏ်အမြင်)။ (၁) တတ္ထ ကတမာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။ ကမ္မဿကတာဉာဏံ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ။ အဘိ၊ဓ၊၂၆၄။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၅။ အံ၊ဋီ၊၂၊၆၃။ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထာ ဒဿနသင်္ခါတာ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသုဒ္ဓိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၆။ မော၊ စ္ဆေဒနီ။ ၁၆၂။ (မူလဋီကာ၊၁၊၅၇။) (၂) စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော သိမြင်တတ်သော မဂ်ဉာဏ်။ (၂) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(ဒီ၊၃၊၁၇၉)တိ ဝိသုဒ္ဓိံ ပါပေတုံ သမတ္ထံ ဒဿနံ။ ... ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိတိ ဉာဏဒဿနံ ကထိတံ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၅-၆။ သဗ္ဗာပိ မဂ္ဂပညာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယေဝ။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈၂။ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၅၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၅၄။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၁၁။ မ၊ဋီ၊၁၊၃၇။ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၄။ သံ၊ဋီ၊၂၊၃၈၆။) (၃) (အတ္တဒိဋ္ဌိ “သတ္တဒိဋ္ဌိ”ဟူသော အညစ်အကြေးကို) စင်ကြယ်စေတတ်၊ သုတ်သင်တတ်သော ၄-ပါးသော သစ္စာကို သိမြင်တတ်သော (မဂ်ဉာဏ်သို့ ရောက်စေတတ်သော) သပ္ပစ္စယ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်။ (၃) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(ဒီ၊၃၊၂၅၂)တိ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၇။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(ပဋိသံ၊၂၂)တိ နာမရူပါနံ ယထာသဘာဝဒဿနံ သတ္တဒိဋ္ဌိမလဝိသောဓနတော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၉။ နာမရူပါနံ ယထာဝဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ နာမ– “နာမရူပတော အတ္တာ နတ္ထီ”တိ ဒဿနတော ဒိဋ္ဌိ စ အတ္တဒိဋ္ဌိမလဝိသောဓနတော ဝိသုဒ္ဓိ စာတိ ကတွာ။ ဝိဘာဝိနီ၊၂၆၉။ (ပဋိသံ၊၂၈၁၊ ၃၄၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၉၊ ၁၉၃။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၊ ၁၂။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၇။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၆။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၄။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၇၇။ အဘိ၊ဝတာရ၊၁၂၂၄။ ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယ၊၉၄၇။) (၅) အနက်လည်း ဆက်ကြည့်။ (၄) (ကိလေသာတို့မှ) စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော သမ္မာဉာဏ် (စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ-နှင့် ကမ္မဿကတာ, ဈာန, ဝိပဿနာ, မဂ္ဂ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ)။ (၄) ဝိသမ္ပာပိကာ စတုမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ပဉ္စဝိဓာပိ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိတိ အဓိပ္ပါယေန “ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ(အံ၊၁၊၉၄)တိ ဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝါ” (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၃)တိ။ အံ၊ဋီ၊၂၊၆၄။ (၆၃။) (၅) (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဖြင့်) မိစ္ဆာအယူကို စင်ကြယ်စေခြင်း၊ သုတ်သင်ခြင်း၊ ရှင်းလင်းခြင်း။(၅) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၄)န္တိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယံ အဓိဂတာယံ၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏေန ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသောဓနေ ဒုက္ခသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၄။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမှတ်ဖွယ်များ ယင်း-ဝိသုဒ္ဓိသည်-ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါးတွင် သုံးပါးမြောက် ဖြစ်၏ (ဒီ၊၃၊၂၅၂။ မ၊၁၊၂၀၁။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၁။ အဘိ၊သင်္ဂဟ၊၆၃။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၁၉၂-၄)။ သီလ၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမှ တစ်ပါး အခြားကိုယ် ခန္ဓာသဖွယ်ဖြစ်သော ဝိသုဒ္ဓိ ငါးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၀၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၈၅။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၁၉၂-၄)။ လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် နာမ်ရုပ်တရား နှစ်ပါးကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဉာဏ်ပင် ဖြစ်၏ (အဘိ၊ သင်္ဂဟ၊၆၄။ ဝိဘာဝိနီ၊၂၆၉)။ ယင်းကို နာမရူပဝဝတ္ထာပနဉာဏ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆို၏ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၈။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၂၂၄)။ နာမရူပဝဝတ္ထာနဉာဏ်, သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသေး၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၂)။ ဉာတပရိညာဉ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိရ၏ (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၅၀။ သာရတ္ထ၊၂၊၂၁)။ နာမရူပဝဝတ္ထာပနဉာဏ်, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်တို့ဖြင့် ပြီးစေရ၏ (ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈)။ တေဘူမကဝဋ်ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားကာ သိနိုင်ရန် ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို အားထုတ်ရသည် (မ၊ဋီ၊၁၊၁၉၆)။ ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေလျက် ဝိပဿနာအားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိခေါ်ဆိုသော အရိယမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်လာနိုင်သည်, အရိယာအဆင့် ရောက်နိုင်သည် (နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၅၅။ နေတ္တိ၊ဝိ၊၇၃)။ ပညာဘာဝနာ၏ အစ လက်ဟုန် ဖြစ်သော ယင်းဝိသုဒ္ဓိကို ခန္ဓာ၊ ဓာတ်၊ အာယတန၊ ဝဝတ္ထာန်၊ ကောဋ္ဌာသအားဖြင့် ရှုမှတ်ပွားများပုံ အကျယ်ကို (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၂၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၃၅၀။ အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၁၂၀၂-၅) ကြည့်။ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်/၁၈-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို_အကျယ်ပြချက် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ