နိမိတ်

နိမိတ်ဟူသည် ကောင်းမည်၊ ဆိုးမည်၊ ဖြစ်မည်၊ ပျက်မည် စသည်တို့ကို ကြိုတင်သိစေနိုင်သော အကြောင်းအမှတ်၊ လက္ခဏာဟူ၍ မြန်မာအဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ်တွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ဆရာကြီး ဟံသာဝတီဦးဘရင်က နိမိတ္တဟူသော ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာပြီး ဖြစ်လတ္တံ့သော အနာဂတ်အရေး၏ အကြောင်းကို အရိပ်လက္ခဏာ တင်ကြိုပြနှင့်ခြင်း ဟူ၍ ဖော်ပြသည်။ ဦးအေးချို(မဟာဝိဇ္ဇာ)၏ မြန်မာ့စကား ကို သည်မှာ ဖတ်ပါ။ `ဖြစ်မယ် ဆိုရင်လည်း နိမိတ်ကအရင်လာတယ်၊ ပျက်မယ်ဆိုရင်လည်း နိမိတ်က အရင်လာတယ်´ လို့ ဆိုသည်။ ဖြစ်မယ့်ပျက်မယ့် ကိစ္စတွေအားလုံးသည် နိမိတ်တစ်ခု၊ (တစ်ခါတစ်လေ တစ်ခုထက်ပိုပြီး) နိမိတ်ပြတတ်သည်။ ရှေ့ပြေး ပုဗ္ဗနိမိတ် လာပြီးမှ အဖြစ်အပျက်တွေ ဖြစ်လာတာဘဲ ဖြစ်သည်။ ဘုရားလောင်းနှင့် ပုဗ္ဗနိမိတ်များ ဘုရားပွင့်တော့မယ်ဆိုလျှင် ပုဗ္ဗနိမိတ်များ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ မယ်တော်မာယာ၏ ဝမ်းကြာတိုက်ကို ဘုရားလောင်း ဝင်စားတော့မယ်ဆိုလျှင်လည်း- ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ တော်လဲခြင်း၊ ပန်းနံ့သာမိုးများရွာသွန်းခြင်း၊ အလုံးစုံသော တူရိယာတို့သည် မတီးမမှုတ်ဘဲ အလိုလို မြည်ခြင်း၊ အချိန်အခါ မဟုတ်ဘဲ သစ်ပင်ပန်းမန် အားလုံး ဖူးပွင့်လာခြင်း၊ ငရဲမီးများ ခေတ္တငြိမ်းသက်သွားခြင်း စသည့် (၃၂) ပါးသော ပုဗ္ဗနိမိတ်တွေပြပြီးမှ ဝင်စားပါသည်။ ဘုရားသခင်ဖွားတော်မူမည့် နိမိတ်၊ ဘုရားလောင်း တောထွက်တော့မည့် “သူအိုသူနာ သူသေရဟန်း” ဆိုသော နိမိတ်ကြီး (၄)ပါး၊ ဘုရားပွင့်တော့မည့် နိမိတ်၊ ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံတော့မည့် နိမိတ် စသဖြင့် နိမိတ်တွေ ရှိကြသည်။ အင်္ဂုလိမာလ မွေးဖွားချိန် နိမိတ် လက်ညှိုးပေါင်းတစ်ထောင်ဖြတ်ခဲ့သော အင်္ဂုလိမာလ လူဆိုးကြီး မွေးဖွားသည့်အချိန်တွင် တစ်တိုင်းပြည်လုံးရှိ ဓား၊ လှံ၊ လက်နက်တွေနှင့် ကောသလမင်းကြီး၏ နန်းတော်ထဲရှိ ဓားလှံလက်နက်များသည် အရောင်တဝင်းဝင်း တောက်ပြီး၊ အသံမျိုးစုံမည်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက် နိမိတ်များ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ဖတ်ကြည့်လျှင် မင်းလောင်းပေါ်မယ့် နိမိတ်၊ ရှင်ဘုရင်များ နန်းကျမည့်နိမိတ်၊ ကံတော်ကုန်မည့် နိမိတ်၊ စစ်အောင်နိုင်မည့် နိမိတ်၊ စစ်ရှုံးမယ့် နိမိတ်တွေကို တွေ့ရသည်။ နိမိတ်သည် ဘယ်တော့မှ မမှားနိုင်ပါ။ ကောက်ယူပုံလွဲ၍သာ မှားချင်မှားပါလိမ့်မည်။ (ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် အယူတော်မင်္ဂလာ ဦးနိုးသည် ရှင်ဘုရင်အပါးတွင် ခစားနေကြသော ပုဏ္ဏားဖြူ၊ ပုဏ္ဏားညို၊ ဟူးရား၊ ပုရောဟိတ်များ၏ နေလနက္ခတ်များနှင့် တွက်ချက်ဟောပြောသောပညာများကို အံတုပြီး ဘာတွက်ကိန်းမှ မပါသည့် အတိတ်နိမိတ်ဆိုသော ပညာနှင့် ဒက်ထိဟောပြောပြီး ကျော်ကြားခဲ့ သူတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။) ကောင်းနိမိတ်, ဆိုးနိမိတ် နိမိတ္တသဒ္ဒါသက်သက်က ကောင်းသောအကြောင်း (ကောင်းသောနိမိတ်) မကောင်းသောအကြောင်း (မကောင်းသောနိမိတ်) နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ဟောဆိုနိုင်ရာ မကောင်းသောအကြောင်း နိမိတ်ကို ဆိုလိုရာ၌ (ဒု)သဒ္ဒါနှင့် တွဲဖက်၍ (ဒုန္နိမိတ္တ)ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်စု ငါးခု လောကီလူအများ အသိအမှတ်ပြုသော အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်စုမှာ တိတ်, နိမိတ်, တပေါင်, စနည်း, ဘဝေါ-ဟူ၍ ငါးမျိုးရှိသည်ဟု ပြောဆိုကြ၏၊ ထိုငါးမျိုးတို့၏ ထူးခြားပုံကိုလည်း.. နိမိတ် မျက်မြင် နိမိတ်၊ တိတ်မှာ လက်ဆောင်၊ အသံမှာ တပေါင်ဟု အမှတ်အသား ပြုကြပြီးလျှင် နံနက် အိပ်ရာမှထ၍ မျက်စိကို ဖွင့်ကြည့်ရာတွင် ကောင်းသောအရာကိုမြင်လျှင် ထိုနေ့သည် နိမိတ်ကောင်းသောနေ့၊ မကောင်းသောအရာကိုမြင်လျှင် ထိုနေ့သည် နိမိတ်မကောင်းသောနေ့ဟူ၍ မျက်စိဖြင့် မြင်ရာကို (နိမိတ်) ခေါ်ရမည်ဟု ဆိုကြ၏။ တိတ် (တိတ်) ဟူသော စကားကို အတိတ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ (အတိတ်ဟုဆိုသော်လည်း လွန်လေပြီးသော ကာလကိုခေါ်သည့် အတိတ်မဟုတ်) လက်ဆောင်ကိုခေါ်သော စကားသာ ဖြစ်၏။ မိတ်ဆွေများက မိမိထံသို့ ပို့လိုက်သော လက်ဆောင်သည် တိတ်မည်၏ (သို့မဟုတ် အတိတ်မည်၏) ထိုလက်ဆောင်သည် မိမိနှစ်သက်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်လျှင် တိတ်ကောင်းသည် (အတိတ်ကောင်းသည်)၊ မနှစ်သက်သော လက်ဆောင်ပစ္စည်းဖြစ်လျှင် တိတ်မကောင်း (အတိတ်မကောင်း)ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိကြ၏။ တပေါင် (တပေါင်)ဟူသည် ကြားရသော အသံပင်ဖြစ်၏၊ သဘင်သည် သူရူး ကလေးသူငယ်တို့၏ နှုဘ်ဖျားမှ သီဆိုအော်ဟစ်ကြသော အသံသည် တမင်နားမထောင်ရပဲ ကြားရသော အသံဖြစ်၍ (တပေါင်)ခေါ်၏ဟု ပြောဆိုကြသည်။ စနည်း တမင်ချောင်း၍ နားထောင်မှ ကြားသိရသော အသံကိုကား (စနည်း)ဟု ခေါ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ အကောင်းအဆိုး သိလိုလျှင် စနည်းနာရသည်ဟု မသိမသာ ချောင်းမြောင်း နားထောင်ခြင်းကို ပြုရာ၏။ (မဃဒေဝလင်္ကာသစ်ကျမ်း၌ကား.. “စနည်းကိုတောင်၊ တပေါင်ကို မြောက်၊ ယူကောက်နှိုင်းညှိ၊ ဆိုရိုးရှိရှင့်”ဟူ၍ စပ်ဆိုသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ… စနည်းနှင့် တပေါင်သည် အသံချည်းပင် ဖြစ်သော်လည်း မိမိနေရပ်၏ တောင်ဘက်မှ ကြားရသောအသံသည် စနည်းဖြစ်၍၊ မြောက်ဘက်မှ ကြားရသော အသံသည် တပေါင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။) ဘဝေါ နတ်များက ပူးဝင်ပြောဆိုသော အကြောင်းအရာကို (ဘဝေါ)ဟူ၍ ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် မဃဒေဝလင်္ကာသစ်ကျမ်း၌ “ပြည်နိမိတ်နှင့်၊ အတိတ် ဘဝေါ၊ နတ်ပြောပြဆောင်”-ဟူ၍ စပ်ဆိုလေသည်။ ငါးခုလုံး တူတူပါ ဤသို့ အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ရှစ်ရာကျော် အရှင်မဟာသီလဝံသတို့ လက်ထက်လောက်ကပင် ရှိခဲ့၏။ အရှင်မဟာသီလဝံသကမူကား... ပါဠိတော်၌ပင် နိမိတ္တဟူ၍သာ တမျိုးတည်း ဟောထားသောကြောင့် တိတ်, နိမိတ်, တပေါင်, စနည်း, ဘဝေါဟု အထူးအပြား ခွဲခြားပြရန်မလိုဟု ပြဆိုတော်မူလိုသည့်အတွက် ပါဠိတော်လာ နိမိတ်ကိုပင် (ဤသည့်မြေလည်း၊ ရိုသေလှစွာ၊ ကြည်းနာသံဟည်း၊ တော်တည့်လည်း၏၊ စနည်းဤသို့၊ အံ့ဘွယ်မြို့လည်း၊ ၊ငါတို့ မြင်ကုန်လိုက်လျက်တည်း) ဟူ၍၎င်း၊ (မွှေနှောက်ရမ္မက်၊ ခေါင်းပါးလျက်လျှင်၊ အမျက်ဒေါသ၊ မိုက်မဲစသား၊ မာန်မျှမကျန်း၊ ရေယို့ခန်း၏။ အဆန်းထူးပြား၊ တံဘောင်များကို၊ မှတ်သားငါတို့၊ ယခုမြို့လည်း၊ ၊တချို့ မမေ့စေရက်တည်း၊) ဟူ၍၎င်း နိမိတ်ကိုပင် စနည်းဟူသော အမည်၊ တပေါင်ဟူသော အမည်တို့ဖြင့် ပါရမီတော်ခဏ်းပျို့ ပိုဒ်ရေ (၃၀)(၃၂)တို့၌ ရေးသား စပ်ဆိုတော်မူသည်။ နိမိတ်၏ အခြားအဓိပ္ပါယ်များ နိမိတ္တ (န) [နိ+မာ+တ။ +မာ+တ။ အတ္တနော ဖလံ နိမိနာတီတိ နိမိတ္တံ၊ မာ ပရိမာဏေ၊ နိပုဗ္ဗော။ ဓာန်၊ဋီ၊၉၁။ နိ + မိ + တ။ + သူစိ။ (နိမိတ္တ-သံ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ၊ ဏိမိတ္တ-ပြာ)] (၁) နိမိတ်၊ (က) အကြောင်း။ (၁) နိမိတ်၊ (က) အကြောင်း။ သနိမိတ္တာ ဘိက္ခဝေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ။ အံ၊၁၊၈၀။ နိမိတ္တ (သံ၊၃၊၁၈၈) န္တိ အာဒီနိ သဗ္ဗာနိပစ္စယဝေဝစနာနေဝ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၇၃။ တီဏိ နိမိတ္တာနီ (အံ၊၁၊၂၅၈) တိ တီဏိ ကာရဏာနိ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၂၈။ နိမီယတိ အနုမီယတိ ဖလံ ဧတေနာတိ နိမိတ္တံ၊ ကာရဏံ။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၇။ နိမိတ္တဝသေနာ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၅) တိ ကာရဏဝသေန။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈၁။ (ဇာ၊၁၊၂၄၄။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၄။ အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၆။ ဝိမတိ၊၁၊၅၈။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၈၇-၈။ အံ၊ဋီ၊၁၊၈၃၊ ၂၂၁။) (ခ) အမှတ်အသား၊ အခြင်းအရာ(အသွင်, သဏ္ဌာန်, ဟန်, အမူအရာ)။ (ခ) အမှတ်အသား၊ အခြင်းအရာ (အသွင်, သဏ္ဌာန်, ဟန်, အမူအရာ)။ နိမိတ္တံ အဂ္ဂဟေသီ (ဝိ၊၁၊၁၈) တိ ဂိဟိကာလေ သလ္လက္ခိတပုဗ္ဗံ အာကာရံ အဂ္ဂဟေသိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၅။ ဥဒကဌာန-သဉ္ဇာနနထံ သာခါဘင်္ဂါဒိနိမိတ္တံ ကတွာ။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၅၈။ ဧကဉ္စ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတွာ (မဟာနိ၊၂၇၆) တိ သစေ ဧကံ တိ တိလဗီဇံ သညာဏံ ကတွာ၊ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၂။ နိမီယတိ သညာယတီတိ နိမိတ္တံ။ သာရတ္ထ၊၂၊၈။ နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ (အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၄) တိ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ။ အံ၊ဋီ၊၁၊၁၆၂။ (ဝိ၊၁၊၂၅။ သံ၊၂၊၃၂၃။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၄။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၅။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၅။) (ဂ) အရိပ် (မျက်နှာရိပ် စသည်)။ (ဂ) အရိပ် (မျက်နှာရိပ် စသည်)။ အာဒါသေပိ ဥဒကပတ္တေပိ မုခနိမိတ္တံ ဩလောကန္တိ။ ဝိ၊၄၊၂၄၂။ (ဃ) အရိပ်အရောင်၊ အရိပ် အမြွက် (ပရိယာယ်အားဖြင့် အမှတ်အသားကို ဖြစ်စေခြင်း)။ (ဃ) အရိပ်အရောင်၊ အရိပ်အမြွက် (ပရိယာယ်အားဖြင့် အမှတ်အသားကို ဖြစ်စေခြင်း)။ ယံ တွံ ဘဂဝတာ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ န ဘဂဝန္တံ ယာစိ။ ဝိ၊၄၊၄၈၆။ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ (ဥဒါန၊ ၁၅၂) တိ ထူလေ သရုပ္ပါဒနေ။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၉၅။ နိမိတ္တေ ဝါ ကတေ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၈) တိ စီဝရံ မေ ကိလိဋ္ဌံ၊ ကော န ခေါ ရဇိတွာ ဒဿတိတိအာဒိနာ နိမိတ္တေ ကတေ။ ဝိမတိ၊၁၊၁၉၀။ နိမိတ္တန္တိ ပရေသံ ပစ္စယဒါနသညုပ္ပါဒကံ ကာယဝစီကမ္မံ ဝုစ္စတိ။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၁၂၉။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၆၉။ အံ၊ဋီ၊၃၊၃၄။ (၁၅၄။ ဒီ၊၂၊၈၆၊ ၉၇။ သံ၊၃၊၂၂၇။ အံ၊၃၊၁၂၉။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၄။) (င) နိမိတ်ကျမ်း (ငယ်သော နိမိတ်၏အကျိုး, အပြစ်ကိုဆိုရာဖြစ်သော ကျမ်း။ ပခုက္ကူ၊ ဒီ၊၁၊သျ)။ (င) နိမိတ်ကျမ်း (ငယ်သော နိမိတ်၏ အကျိုး, အပြစ်ကို ဆိုရာဖြစ်သောကျမ်း။ ပခုက္ကူ၊ ဒီ၊၁၊သျ)။ နိမိတ္တ (ဒီ၊၁၊၉) န္တိ နိမိတ္တသတ္ထံ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၇။ နိမိတ္တေသူ (အပ၊၁၊၄၇) တိ မူသိကစ္ဆိန္နာဒီသု “ဣဒံ နိမိတ္တံသုဘံ, ဣဒံ နိမိတ္တံ အသုဘံ” န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တဇာနနသမ္မေသု စ။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၁။ (မိလိန္ဒ၊၁၇၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၉။) (စ) နိမိတ်ဖတ်ခြင်း။ (စ) နိမိတ်ဖတ်ခြင်း၊ ဥပ္ပါဒနိမိတ္တကောဝိဒါ (ဒီ၊၃၊၁၂၉) တိ ဥပ္ပါဒေ နိမိတ္တေ စ ဆေကာ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၅။ (ဆ) နိမိတ်အနက်။ (ဆ) နိမိတ်အနက်။ နိမိတ္တတ္ထေ (နိမိတ္တေ) စေတံ ဘုမ္မဝစနံ (ဘုမ္မံ)။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၇။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၃၁၊ ၄၄၈။ (မ၊ဋီ၊၂၊၂၇။) (ဇ) (ပိုင်းခြား-သတ်မှတ်–ကြောင်းဖြစ်သော) အမှတ်အသား (သိမ်နိမိတ် စသည်)။ (ဇ) (ပိုင်းခြားသတ်မှတ် ကြောင်းဖြစ်သော) အမှတ်အသား (သိမ်နိမိတ် စသည်)။ ပဌမံ နိမိတ္တာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ။ ဝိ၊၃၊၁၄၄၊ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၈၊ ၂၄၉။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၇၈၊ ၃၉၉။ ကင်္ခါ၊၈၇။) ၁။ တောင်နိမိတ်, ၂။ ကျောက်နိမိတ်, ၃။ တောနိမိတ်, ၄။ သစ်ပင်နိမိတ်, ၅။ ခရီးနိမိတ်, ၆။ ရေနိမိတ်, ၇။ မြစ်နိမိတ်, ၈။ တောင်ပို့နိမိတ် ဟူ၍ နိမိတ် ၈-ပါး လာ၏၊ (ဈ) မှတ်တိုင်၊ ပစ်မှတ်။ (ဈ) မှတ်တိုင်၊ ပစ်မှတ်။ စက္ခူနိ မုခဉ္စ ပိဒဟတိ၊ နိမိတ္တံ ဥဇုံ ကရောတိ။ မိလိန္ဒ၊၄၀၅။ (ည) အာရုံ။ (ည) အာရုံ။ နိမိတ္တမေတံ မဟာရာဇ သုပိနံ နာမ၊ ယံ စိတ္တဿ အာပါထမုပဂစ္ဆတိ။ မိလိန္ဒ၊၂၈၇။ နိမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊ သုဘံ ရာဂူပသံဟိတံ။ သံ၊၁၊၁၈၉။ သုတ္တနိ၊၃၂၉။ အာရမ္မဏမေဝ စေတ္ထ နိမိတ္တံ။ အံ၊ဋီ၊၁၊၇၂။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁။) (၂) တံဆိပ်၊ ချိတ်အိတ်တံဆိပ် (ဝိ၊၂၊သျ၊ ဘုရားကြီး)။ (၂) တံဆိပ်၊ ချိပ်အိတ်တံဆိပ် (ဘုရား ကြီး ပါစိတ်၊ သျ)။ ရူပေန ဝါ နိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာ။ ဝိ၊၂၊၂၁၃။ နိမိတ္တန္တိ လဉ္စနာဒိ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၃။ (၃) ခိုးသူ။ (၃) ခိုးသူ။ စောရာ ဟိ...ဥပဒ္ဒဝပစ္စယဋ္ဌေန နိမိတ္တာ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၀၄။ (ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၀၅။)၊ (၄) သုတ် (စူဠဝေဒလ္လ, မဟာဝေဒလ္လသုတ် စသည်)။ (၄) သုတ် (စူဠဝေဒလ္လ, မဟာဝေဒလ္လသုတ် စသည်)။ ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတီ (မဟာန၊၂၇၉)တိ စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လာဒိပသာဒဇနကံ သုတ္တံ ကထေတိ။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၉။ နိမိတ္တံ (န၊ ပ၊ ဧ)–ဒီ၊၁၊၉) ဒီ၊၂၊၁၈၂။ ပဋိသံ၊၁၈၁၊ ၃၉၅။ မိလိန္ဒ၊ ၁၇၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၆၊ ၂၈။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၂။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၇။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃။ ဝဇိရ၊၁၅၂။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၇၃။ ဝိမတိ၊၁၊၂၁၇။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၃၄၊ ၃၈၈။ မ၊ဋီ၊၁၊၉၈။ မ၊ဋီ၊၃၊၂၁။ နိမိတ္တာ (ပု၊ ပ၊ ဗ)–ဝိ၊၃၊၁၄၄။ ဒီ၊၂၊၁၈၂။ အပ၊၂၊၄၅။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။ နိမိတ္တာနိ (န၊ ပ၊ ဗ)—ဒီ၊၁၊၂၁၁။ အံ၊၁၊၂၅၈။ အပ၊၂၊၃၁၃။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၁။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁-၂။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၀၁။ မ၊ဋီ၊၂၊၇၃။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၁။ နိမိတ္တံ (ဒု၊ ဧ)–ဝိ၊၁၊၂၅။ သုတ္တနိ၊၃၂၉။ ထေရ၊၃၂၈။ ပဋိသံ၊၃၂၊ ၁၆၉။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၈။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၆၇။ ကင်္ခါ၊၈၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၀။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၇။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၀၂။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၀။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၅။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၈။ ဝိမာန၊၁၊၄။ ၂၀၁။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၅၈။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၃။ ဝိမတိ၊၂၊၄၈။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၉၅။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၉၊ ၂၂။ မ၊ဋီ၊၃၊၄၀၈။ အံ၊ဋီ၊၁၊၅၁။ နိမိတ္တေ (ပု၊ ဒု၊ ဗ)–အပ၊၂၊၃၀၉။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၊ ၃၇။ နိမိတ္တာနိ (န၊ ဒု၊ ဗ)—သံ၊၂၊၂၇၇။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၂ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၃၉၉။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၂၆။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၇၃။ နိမိတ္တေန (တ၊ ဧ)—ဝိ၊၂၊၂၁၃။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၇၈။ ကင်္ခါ၊၈၇။ ဝဇိရ၊၁၀၀။ သာရတ္ထ၊၂၊၈၂။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၉၁။ ဝိမတိ၊၁၊၁၃၈။ ဝိမတိ၊၂၊၁၇၅။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၈။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၁၆။ အနုဋီ၊၁၊၉၃။ နိမိတ္တေဟိ (တ၊ ဗ)–ဝိ၊၄၊၄၂၉။ ဒီ၊၂၊၅၃။ သံ၊၃၊၂၄၃။ ၃။ ၂၄၃။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၈၄။ သာရတ္ထ၊၃၊၄၄၆။ နိမိတ္တတော (မ၊ ဧ)–ကင်္ခါ၊၁၁၄။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅။ ဝိမတိ၊၁၊၅၈၊ ၁၄၄။ နိမိတ္တေဟိ (မ၊ ဗ)–ပဋိသံ၊၂၃၂၊ ၃၂၄။ နိမိတ္တာနံ (ဆ၊ ဗ)–ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၁၈။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၉။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၇။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၂၃။ နိမိတ္တေ (သ၊ ဧ)–ဒီ၊၂၊၈၆၊ ၉၇။ သံ၊၃၊၂၂၇။ အံ၊၃၊၁၂၉။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၅။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၄။ ကင်္ခါ၊၁၁၄။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၆။ သာရတ္ထ၊၂၊၈၃၊ ၃၀၁။ ဝိမတိ၊၁၊၂၁၈။ ဝိမတိ၊၂၊၁၄၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၄၃၁၊ ၄၄၈။ နိမိတ္တေသု (သ၊ ဗ) အပ၊၁၊၄၇။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၃၊ ၃၂၁။ နိမိတ္တ (န) [နိ + မိဟ + တ။ နိ ပုဗ္ဗော မိဟ သေစနေ၊ တော၊ နိမိတ္တံ။ ဓာန်၊ဋီ၊၂၇၃။] (၁) နိမိတ်၊ အင်္ဂါဇာတ်။ (တိ) (၁) ယော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ အင်္ဂဇာတေန အင်္ဂဇာတံ အန္တမသော တိလဖလမတ္တံပိ ပဝေသေတိ။ ဝိ၊၁၊၃၄။ နိမိတ္တံ အင်္ဂဇာတန္တိ အတ္ထတော ဧကံ။ ဝိမတိ၊၁၊၁၃၈။ သာရတ္ထ၊၂၊၈၂။ (–ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၂။ ကင်္ခါ၊၁၁၄။ ဝဇိရ၊၁၀၀၊ ၁၀၄။ သာရတ္ထ၊၂၊၈၃၊ ၉၀။) (တိ) (၂) နိမိတ်-အင်္ဂါဇာတ်–ရာမျှသာရှိသော (ရဟန်းမ)။ (၂) နိမိတ္တာ လောဟိတာ စေဝ၊ တထေဝ ဓုဝလောဟိတာ။ ဝိ၊၄၊၄၇၈။ နိမိတ္တက (န) [နိမိတ္တ + က] (၁) အကြောင်း နိမိတ်။ (တိ) (၁) တံ တံ နိမိတ္တကံ ဘာဝပစ္စယေဟိ ဥဒီရိတံ။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၈။ (သဒ္ဒ၊ ဝုတ္တိ၊ဋီ၊၃၁။) (၂) (ပိုင်းခြား-သတ်မှတ်–ကြောင်းဖြစ်သော) အမှတ်အသား-နိမိတ်-ရှိသော။(၂) န ကေဝလဉ္စ နိမိတ္တကတ္တာ ဧဝ သရိကံ ကရောတိ။ ဝိမတိ၊၂၊၁၆၈။ အနိမိတ္တကာ (ဝိ၊၅၊၃၈၉)လည်း ကြည်။ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၂ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ Category:ယဉ်ကျေးမှု