အာရမ္မဏပစ္စည်း

အာရမ္မဏပစ္စယ (ပု) [အာရမ္မဏ+ပစ္စယ] အာရမ္မဏပစ္စည်း၊ စိတ်စေတသိက် တရားတို့အား အာရုံ၏အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရား၊ (ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံ-စသော အာရုံခြောက် ပါးတည်း)။ ဟေတုပစ္စယော၊ အာရမ္မဏပစ္စယော။ ပဋ္ဌာန၊၁၊၁။ အာရမ္မဏဝသေန ဥပကာရကော ဓမ္မော အာရမ္မဏပစ္စယော။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၄၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၆၅။ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၊ ၈၅၊ ၁၂၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၅၂။ မူလဋီ၊၁၊၇၅။ အနုဋီ၊၁၊၇၄၊ ၁၄၀။ အနုဋီ၊၂၊၁၁၅။ အနုဋီ၊၃၊၂၂၈။ သာရတ္ထ၊၁၊၂၁၉၊ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၉၂။ မ၊ဋီ၊၃၊၂၁၉။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၀၇၊ ၃၄၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၂၂၁။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၆၉။) တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း-၁ အာရမ္မဏပစ္စည်း (Ārammaṇa Paccaya) သည် ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ဒုတိယမြောက် ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ "အာရမ္မဏ" ဟူသည် အာရုံဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး "ပစ္စည်း" ဟူသည် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် အာရမ္မဏပစ္စည်းဟူသည် အာရုံ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် စိတ်နှင့် စေတသိက်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရိုးရိုးရှင်းရှင်းဆိုရလျှင် စိတ်သည် အာရုံတစ်ခုကို မှီ၍ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုအာရုံသည် စိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်မှုအတွက် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသည်။ ထိုအထောက်အပံ့ကို အာရမ္မဏပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မျက်စိဖြင့် အဆင်းရောင်ကို မြင်သောအခါ အဆင်းရောင်သည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံ (အာရမ္မဏ) ဖြစ်သည်။ ထိုအဆင်းရောင်ကို အာရုံပြု၍ စက္ခုဝိညာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အဆင်းရောင်သည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရမ္မဏပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ အာရမ္မဏပစ္စည်းသည် စိတ်အမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ကုသိုလ်စိတ်၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ အဗျာကတစိတ် စသည်ဖြင့် စိတ်အမျိုးမျိုးသည် အာရုံအမျိုးမျိုးကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အာရုံ ၆ ပါး အဘိဓမ္မာအလိုအရ အာရုံ ၆ ပါးရှိသည်။ ၁။ ရူပါရုံ: အဆင်းအာရုံ ၂။ သဒ္ဒါရုံ: အသံအာရုံ ၃။ ဂန္ဓာရုံ: အနံ့အာရုံ ၄။ ရသာရုံ: အရသာအာရုံ ၅။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ : အတွေ့အထိအာရုံ ၆။ ဓမ္မာရုံ: ကျန်အာရုံများ (စိတ်၊ စေတသိက်၊ နိဗ္ဗာန် စသည်) ဤအာရုံ ၆ ပါးသည် စိတ်၏ အာရမ္မဏပစ္စည်းအဖြစ် ကျေးဇူးပြုနိုင်သည်။ အာရုံတစ်ခုခုကို အာရုံပြုမှသာ စိတ်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် အာရမ္မဏပစ္စည်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော ပစ္စည်းတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ဥပမာများ ပန်းတစ်ပွင့်ကို မြင်သောအခါ ပန်း၏အဆင်းသည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြစ်သည်။ တရားတော်ကို နာကြားသောအခါ တရားသံသည် သောတဝိညာဏ်၏ အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြစ်သည်။ အတိတ်က အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ပြန်လည်စဉ်းစားသောအခါ ထိုအကြောင်းအရာသည် မနောဝိညာဏ်၏ အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြစ်သည်။ အချုပ်အားဖြင့် အာရမ္မဏပစ္စည်းသည် စိတ်နှင့် စေတသိက်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းအတွက် အာရုံ၏ အထောက်အပံ့ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသော အဘိဓမ္မာသဘောတရားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အာလမ္ဗဏသတ္တိ အာရမ္မဏသည် အလွန်ပျော်စရာကောင်းသော နေရာဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏။ အပင်မျိုးစုံ စိုက်ပျိုးထားသော ဥယျာဉ်သည် နေချင်စဖွယ် ဖြစ်သလို ရူပါစသော အာရုံများသည် စိတ်စေတသိက်တို့၏ ပျော်စရာသတ္တိထူး ရှိကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် စိတ် စေတသိက်တို့သည် အာရုံနှင့်ကင်းပြီး မဖြစ်နိုင်။ အာရုံသည် စိတ်စေတသိက်တို့ကို မခွဲနိုင်လောက်အောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခြင်းသည် အာရမ္မဏသတ္တိမည်၏။ အာလမ္ဗဏသည် ဆွဲကိုင်စရာဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မသန်မစွမ်းသူတို့သည် တုတ်,တောင်ဝှေး,ကြိုးတမ်းကို ဆွဲကိုင်ပြီး ထကြရ သွားကြရ ရပ်ကြရသလို အာရုံတို့သည်လည်း စိတ်စေတသိက်တို့၏ ဆွဲမှီစရာဖြစ်၍ အာရုံတို့သည် အာလမ္ဗဏသတ္တိ ရှိ၏။ ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန်ပစ္စနိက်ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော စိတ်-၈၉၊ စေ-၅၂ ၊ရုပ်-၂၈ ကာလဝိမုတ်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် ပညတ်စိတ်-၈၉၊ စေ-၅၂၊ရုပ် ၂၈ ပစ္စုပ္ပန်စသည်အခွဲ ဖြစ်ပေါ်နေစဉ် ‘ဥပါဒ် ဌီ ဘင်’ အားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော အာရုံကို ပစ္စုပ္ပန်ဟု ခေါ်သည်။ ‘ဥပါဒ် ဌီ ဘင်’ စေ့၍ ပျက်ပြီးလျှင် အတိတ်အာရုံဟု ခေါ်သည်။ အကြောင်းညီညွတ်လျှင် ဧကန်ဖြစ်မည့်အာရုံကို အနာဂတ်ဟု ခေါ်သည်။ စိတ်-၈၉, စေ-၅၂, ရုပ် ၂၈ တို့သည် ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ် ကာလသုံးမျိုး အမည်ရနိုင်သည်။ ကာလသုံးမျိုးမှ လွတ်သော အာရုံသည် ကာလဝိမုတ်မည်၏။ ပညတ်နှင့် နိဗ္ဗာန်သည် ကာလသုံးပါးမှ လွတ်၏။ မောင်ဖြူ, မောင်မဲ, အိမ်, ကျောင်းစသည့် ပညတ်တွေကို တရားကိုယ်ရှာကြည့်သည့်အခါ ဘာမျှမတွေ့ရ၊ စိတ် စေတသိက် ရုပ်ကိုသာ တွေ့ရမည်။ ထို့ကြောင့် နာမည် ပညတ်ကို တရားကိုယ် မရှိ၍ ဖြစ်ခြင်း(ဥပါဒ်) သဘောမရှိရကား ဖြစ်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန်စသည်ဖြင့် ခေါ်မရ၊ ကာလဝိမုတ်ဟုသာ ခေါ်သည်။ နိဗ္ဗာန်သည် ပရမတ္ထအားဖြင့် တကယ်အရှိတရားဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်ပျက်သဘောမရှိ၍ ကာလဝိမုတ်သာ ဖြစ်သည်။ (သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ ၁၉၁-၁၉၂ ရှင်းချက်) အာရမ္မဏပစ္စည်းတရားများ လောက၌ ရှိသမျှ သိစရာ(အာရုံ)အားလုံးကို စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန်, ပညတ် ဟု ငါးမျိုးသာ ရှိလေသည်။ ၎င်းသိစရာ ငါးမျိုးသည် အာရမ္မဏသတ္တိ ရှိသော တရားများဖြစ်သည်။ ၎င်း ငါးမျိုးကို ခွဲလျှင် - ရုပ် ၂၈ ပါးမှ ၁၊ အဆင်းရုပ်သည် ရူပါရုံ ၂၊ အသံရုပ်သည် သဒ္ဒါရုံ ၃၊ အနံ့ရုပ်သည် ဂန္ဓာရုံ ၄၊ အရသာသည် ရသာရုံ ၅၊ ပထဝီ, တေဇော, ဝါယော ဟူသော အတွေ့သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ ၆၊ ကျန်ရုပ်တရား၂၁ပါးနှင့် စိတ်, စေတသိက်, နိဗ္ဗာန်, ပညတ်တို့သည် ဓမ္မာရုံ ဟု အာရုံ ၆-ပါး ရသည်။ ၎င်းအာရုံ ၆-ပါးသည် အာရမ္မဏသတ္တိ ရှိသောတရားများဖြစ်ကြသည်။ ကာမစိတ် အာရုံ ပစ္စည်း အာရုံ(အကြောင်း-ပစ္စည်း)အာရမ္မဏိက(အကျိုး-ပစ္စယုပ္ပန်)၁။ ကာမစိတ်-၅၄၊ စေတသိက်-၅၂၊ ရုပ်-၂၈တဒါရုံ-၁၁၊ ဟသိတုပ္ပါဒ်-၁၂။ လောကီစိတ်-၈၁၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈၊ ပညတ်အကုသိုလ်စိတ်-၁၂၊ မဟာကုသိုလ်, မဟာကြိယာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်-၈၃။ အရဟတ္တမဂ်, အရဟတ္တဖိုလ်ကြဉ်စိတ် ၈၇၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈ နိဗ္ဗာန်, ပညတ်မဟာကုသိုလ် ဉာဏသမ္ပယုတ်-၄၄။ စိတ်-၈၉၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ်မဟာကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ်-၄၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း-၁ အဘိညာဉ် ၇-ပါး အာရုံ ပစ္စည်း ၁။ ဒူရ, ပဋိစ္ဆန္န, သဏှ, သုခုမ ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် (ရူပါဝစရကုသိုလ်/ကြိယာပဉ္စမဈာန်စိတ်)၂။ ဒူရ, ပဋိစ္ဆန္န, သဏှ, သုခုမ ပစ္စုပ္ပန်သဒ္ဒါရုံဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ် (ရူပါဝစရကုသိုလ်/ကြိယာပဉ္စမဈာန်စိတ်)၃။ ရူပကုသိုလ်/ကြိပဉ္စမဈာန်-၁၊ သတသဟဿ စသော နိမ္မိတရုပ်ဟုဆိုအပ်သော အာရုံ ၆-ပါးဣဒ္ဓိဝိဓကြိယာအဘိညာဉ် (ရူပါဝစရကုသိုလ်/ကြိယာပဉ္စမဈာန်စိတ်)၄။ လွန်ပြီးသော ၇-ရက်မှစ၍ လာလတံ့သော ၇-ရက်တိုင်အောင် ကာလသုံးပါးဖြစ်သော အရဟတ္ထမဂ်/ဖိုလ် ကြဉ် သူတပါးစိတ်-၈၇စေတောပရိယကုသိုလ်အဘိညာဉ်၅။ လွန်ပြီးသော ၇-ရက်မှစ၍ လာလတံ့သော ၇-ရက်တိုင်အောင် ကာလသုံးပါးဖြစ်သော သူတပါးစိတ်-၈၉စေတောပရိယကြိယာဘိညာဉ်၆။ ပုဗ္ဗေနိဝုဋ္ဌဖြစ်သော အရဟတ္ထမဂ်/ဖိုလ်ကြဉ် စိတ်-၈၇၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈ ဟုဆိုအပ်သော ခန္ဓာ ၅-ပါး၊ ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ လျှောက်၍ သိအပ်သော နိဗ္ဗာန်, အမျိုးအမည် ပညတ်ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိကုသိုလ်အဘိညာဉ်၇။ ပုဗ္ဗေနိဝုဋ္ဌဖြစ်သော စိတ်-၈၉၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈ ဟုဆိုအပ်သော ခန္ဓာ ၅-ပါး၊ ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ လျှောက်၍ သိအပ်သော နိဗ္ဗာန်, အမျိုးအမည် ပညတ်ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိကြိယာအဘိညာဉ်၈။ အတိတ်ဖြစ်သော လောကီကုသိုလ်, အကုသိုလ်ကံယထာကမ္မူပဂကုသိုလ်/ကြိယာအဘိညာဉ်၉။ အနာဂတ်ဖြစ်သော အရဟတ္ထမဂ်/ဖိုလ်ကြဉ် စိတ်-၈၇၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈ ဟုဆိုအပ်သော ခန္ဓာ ၅-ပါး၊ ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ လျှောက်၍ သိအပ်သော နိဗ္ဗာန်, အမျိုးအမည် ပညတ်အနာဂတံသကုသိုလ်အဘိညာဉ်၁၀။ အနာဂတ်ဖြစ်သော စိတ်-၈၉၊ စေ-၅၂၊ ရုပ်-၂၈ ဟုဆိုအပ်သော ခန္ဓာ ၅-ပါး၊ ခန္ဓာ ၅-ပါးမှ လျှောက်၍ သိအပ်သော နိဗ္ဗာန်, အမျိုးအမည် ပညတ်အနာဂတံသကြိယာအဘိညာဉ် ဈာနဝီထိ အာရုံ ပစ္စည်း ကသိုဏ်းပညတ် ၁၀-ပါး၊ အသုဘပညတ် ၁၀-ပါး၊ ကာယဂတာသတိ၏ အာရုံဖြစ်သော ဆံ အစရှိသော ကာယအစုပညတ်၊ အာနာပါနဿတိအာရုံဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက် ပညတ်၊ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ ဟူသော ဗြဟ္မဝိဟာရတရားသုံးပါး၏ အာရုံဖြစ်သော အတိုင်းမသိသော သတ္တဝါပညတ်၊ရူပ ပထမဈာန် ၃-ပါးကသိုဏ်းပညတ် ၁၀-ပါး၊ အာနာပါနဿတိအာရုံဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက် ပညတ်၊ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ ဟူသော ဗြဟ္မဝိဟာရတရားသုံးပါး၏ အာရုံဖြစ်သော အတိုင်းမသိသော သတ္တဝါပညတ်၊ရူပ ဒုတိယဈာန် ၃-ပါး ရူပ တတိယဈာန် ၃-ပါး ရူပ စတုတ္ထဈာန် ၃-ပါးကသိုဏ်းပညတ် ၁၀-ပါး၊ အာနာပါနဿတိအာရုံဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက် ပညတ်၊ ဥပေက္ခာဟူသော ဗြဟ္မဝိဟာရ၏ အာရုံဖြစ်သော အတိုင်းမသိသော သတ္တဝါပညတ်၊ရူပ ပဉ္စမဈာန် ၃-ပါးကောင်းကင်ပညတ်အာရုံအာကာသာနဉ္စာယတနစိတ် ၃-ပါးဤဘဝမသေခင်(လက်ရှိဘဝ) ဈာန်ဝင်စားသည့်အခါ ဤဘဝကုသိုလ်ကို အာရုံပြုသည်။, ရှေးဘဝအဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသေပြီးနောဘဝ ဝိညာနဉ္စာယတနဘုံ၌ ဝိညာနဉ္စာယတနကုသိုလ်ဈာန်ဝင်စားသည့်အခါ ရှေးဘဝကကုသိုလ် အာရုံပြုသည်။ (ဝိညာဏဉ္စာယတဘုံ၌ အကာသာနဉ္စာယတနစိတ် မဖြစ်နိုင်)သော အာကာသာနဉ္စာယတနကုသိုလ်ဝိညာဏဉ္စာယတနကုသိုလ်စိတ် ၁-ပါးရှေးဘဝအဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကာသာနဉ္စာယတနကုသိုလ်စိတ်ဝိညာဏဉ္စာယတနဝိပါက်စိတ် ၁-ပါးဤဘဝအာကာသာနဉ္စာယတန ကုသိုလ်ဈာန်ရပြီး ဤဘဝ၌ပင်ရဟန္တာဖြစ်ပြီးမှ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ရလျှင် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်က အာကာသာနဉ္စာယတန ကုသိုလ်ဈာန်ကို အာရုံပြုသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးမှ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် ကို ဝင်စားပြီးနောက်မှ ဝိညာဏဉ္စာယတနကို ပြန်ဝင်စားက အာသာနဉ္စာယတန ကြိယာဈာန်ကို အာရုံပြုသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးမှ အာကာသာနဉ္စာယတနှင့်ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကိုရက ဝိညာဏဉ္စာယတနကြိယာသည် အာကာသာနဉ္စာယတနကြိယာကို အာရုံပြုသည်။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံရောက်မှ ရဟန္တာဖြစ်ပြီး ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် ဝင်စားလျှင် ဝိညာဏဉ္စာယတနကြိယာသည် ရှေးဘဝအာကာသာနဉ္စာယတနကုသိုလ်ကို အာရုံပြုသည်။ , ရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကာသာနဉ္စာယတနကုသိုလ်စိတ် (သို့မဟုတ်) ဤဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကာသာနဉ္စာယတနကြိယာစိတ်ဝိညာဏဉ္စာယတနကြိယာစိတ် ၁-ပါးအာကာသာနဉ္စာယတနကုသိုလ်စိတ် (သို့မဟုတ်) အာကာသာနဉ္စာယတနကြိယာစိတ်၏ မရှိခြင်း သဘော နတ္ထိဘောပညတ်အာကိဉ္စညာယတနစိတ် ၃-ပါးဤဘဝ, ရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကိဉ္စညာယတနကုသိုလ်စိတ်နေဝသညာနာသညာယတနကုသိုလ်စိတ် ၁-ပါးရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကိဉ္စညာယတနကုသိုလ်စိတ် ၁-ပါးနေဝသညာနာသညာယတနဝိပါက်စိတ်ဤဘဝ, ရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကိဉ္စညာယတနကုသိုလ်စိတ် (သို့မဟုတ်) ဤဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကိဉ္စညာယတနကြိယာစိတ်နေဝသညာနာသညာယတနကြိယာစိတ် ၁-ပါး နိဗ္ဗာန်ကို လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ခုက အာရုံပြုသည်။ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ