ဖားစည်

၁၉၂၃ ခုနှစ် ကရင်ဖားစည်ပြုလုပ်ရာ ပန်းဘဲဖို ဖားစည်ပြုလုပ်သူ ရှမ်းတွေဟာ ထုတ်လုပ်ရာမှာ အဓိက ကုန်ကြမ်းအဖြစ် ( ကြေးနီ၊ သံဖြူ၊ သွပ်၊ ငွေ နှင့် ရွှေ )ငါးမျိုးကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ မဟုတ်ကြတဲ့ တောင်ပေါ်နေ ကရင်မျိုးနွယ်စု အချို့သာ အသုံးပြုတယ်ဆိုသော်လည်းဘဲ မြန်မာဘုရင်၊ ထိုင်းဘုရင်တွေရဲ့ နန်းတွင်း တူရိယာဖျော်ဖြေမှုတွေမှာပါ အသုံးပြုခဲ့ပါတယ်။ နော့သာန် အီလီနွိုက်(Northern Illinois University) တက္ကသိုလ် ကပရိုဖစ်ဆာ ဒေါက်တာ ရိစ်ချက် အမ် ကိုလာ ( Professor Dr. Richard M. Cooler)ရဲ့စာတမ်းမှာ " စည် " အသုံးနှုန်းကို မြန်မာ့သမိုင်းမှာ အစောဆုံးတွေ့ရတာက သက္ကရာဇ် ၁၀၅၆ ခုနေ့စွဲပါ မနုဟာ ကျောက်စာ နန်းတွင်းဖျော်ဖြေမှုဆိုင်ရာ တူရိယာစာရင်းလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ Professor Dr. Richard M. Cooler ရဲ့အဆိုကို မဟုတ်ဘူးလို့ ပြောရပါမယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူရည်ညွန်းတဲ့ မနုဟာကျောက်စာဟာ ပုဂံခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်း ( Contemporary Record ) မဟုတ်ပါ။ မူလထိုးကျောက်စာမဟုတ်ပါ။ ဘိုးတော်ခေတ် လောက်မှာမှ ရေးထိုးထားတဲ့ ဆင့်ထိုးကျောက်စာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၁ ရာစုပုဂံ ခေတ် စကားလုံး၊ အရေးသားမျိုး မဟုတ်ပါ။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ရောက်ကာမှ ဟိုးအရင် အနှစ် ၈၀ဝကျော် လောက်က အဖြစ်ဖြစ်ကို မှန်းဆပြီး ရေးထိုးထားတဲ့ ကျောက်စာမို့ ဘယ်လိုမှစိတ်မချရပါ။ အဲဒိ မနုဟာ ကျောက်စာကို ကိုလိုနီခေတ် ကျောက်စာဝန်ဟောင်း ချားစ်ဒူရွိုင်ဆယ်က မူလထိုးကျောက်စာအဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့ဖူးပါတယ်။ စိတ်ချ လက်ချပြောနိုင်တာက " ကျန်စစ်သား နန်းတည်ကျောက်စာ မွန်ဘာသာပါ ၄ နိုဝင်ဘာ ၁၁၀၁ မှာပုဏ္ဏား နဲ့ ဟူးရားတွေ " စည်တီးပြီး " ရေခပ်သွားတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ဒီ့ထက်စောပြီး အသုံးပြုတာမျိုး ရှိနိုင်ပါသေးတယ်။ ဗီယတ်နမ် မှာတော့ အေဒီ ၂ - ၃ ရာစုကတည်းကသွန်းလုပ် အသုံးပြုနေပါပြီ။ ဒေါင်ဆောင်းလို့ လူသိများပါတယ်။ လာအို၊ ထိုင်း နှင့် က‌မ္ဘောဒီးယားစတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ လည်းဒီလိုစည်တီးပြီးမိုးခေါ်တဲ့ အလေ့အထမျိုးရှိခဲ့ပါတယ်။ ancientmyanmar.blogspot.com ယခင်ကရင်ဘိုးဘွားတွေက ဖားစည်ဖြစ်လာတာ နှစ်ပေါင်း(၃ဝဝ)ကျော်ခန့်ရှိခဲ့သည်ဟု ပြောခဲ့ကြ သည်။ ဖားစည်ကို နေရာတိုင်း အချိန်တိုင်းမှာ မသွန်းလောင်းကြပါ။ ထူးခြားသည့်အချိန်မှာဘဲ သွန်းလုပ် ကြသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်တဲ့အချိန်၊ အိမ်ဦးတက်တဲ့အချိန်၊ နှစ်သစ်ကူးအချိန်၊ နေ့လယ်ပိုင်း အချိန်လောက်မှာ သွန်းလောင်းကြသည်။ ပုံသဏ္ဌာန် ဖားစည်ရဲ့ပုံစံက မျက်နှာပြင်ပိတ်ပြီး ဖင်ပိုင်းတို့တွင်ဖွင့်၍ထားသည်။ ကိုယ်ထည်မှာခပ်သွယ် သွယ်လေးသိမ်ပြီး ဖင်ပိုင်းတွင်နည်းနည်းလေးစွင့်ကားသွားသည်။ ဖားစည်ကိုတီးခတ်တော့မယ်ဆိုရင် လက်နှစ်ဖက် ကိုစလုံးကိုအသုံးပြုတီးခတ်ရသည်။ ညာဘက်လက်ဖြင့် ဖားစည်၏မျက်နှာပြင်ကိုထုပြီး ဘယ်ဘက်လက်က ဒုတ်ပါးပါးလေးတစ်ချောင်း(သို့မဟုတ်) နှီးစည်းဖြင့်ဖြစ်စေ ဖားစည်ထဲသို့လျှိုသွင်း၍ တီးခတ်ရသည်။ ဖားစည်၏မျက် နှာပြင်အလယ်တွင် နေမင်း၏အလင်းရောင်သဏ္ဌာန်ဖျာထွက်နေသော အသံလှိုင်းတို့အား တုန်ခါစေသော အမှတ်အသားများပါရှိသည်။ ရောင်ခြည်မှာ (၆)သွယ်မှ (၁၂)သွယ်အထိ၊တချို့မှာတော့(၁၈)သွယ်အထိရှိသည်။ ရောင်ခြည်ဖြာသန်းနေတဲ့အပေါ်ဘက်နားမှာတော့ စက်ဝိုင်းအရစ် တွေပါရှိသည်။ စက်ဝိုင်းအရစ်များမှာ (၆)ခုမှ (၉)ခု အထိရှိကြသည်။ စက်ဝိုင်းတစ်ခုနဲ့တစ်ခုတို့၏အကြားမှာ ဖားပြုပ်ရုပ်၊ငါးရုပ်၊ငှက်ရုပ်၊ပန်းပွင့်အရုပ်တွေနဲ့ ပုံဖော်ထားကြသည်။ ဖားပြုပ်ရုပ်များသည် တစ်ကောင်၏ နောက်သို့တစ်ကောင်လိုက်နေသောပုံစံကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ဖားတကောင်ထပ်၊ နှစ်ကောင်ထပ်၊ သုံးကောင်ထပ်လိုက်နေသောပုံစံများ ဖားစည်၊ အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဖားစည်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖားပြုပ်ရုပ်သည် ထူးဆန်းနက်နဲသော အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်ဟုယူဆ ကြသည်။ ဖားပြုပ်သည် ဖားဘုရင်လည်းဖြစ်၊ သူတစ်ပါးကိုရန်မူလေ့မရှိ၊ ရန်ငြိမ်းသည့်သတ္တဝါဖြစ်ပြီး၊ ရန်မူလာသော သတ္တဝါများအား ၎င်း၏အရေခွံထဲမှ ထွက်လာသောအစေးများကို သေစေသောသတ္တိထူးများသူ့မှာရှိသည်။ ဖားပြုပ်တို့သည်ရန်မူခြင်းမရှိဘဲ သဘာဝစိတ်နေသဘောထားအရ ရိုးသားပြီး အရေးအကြောင်းနှင့်ကြုံလာခဲ့ရင်လည်း ခံနိုင်ရည်ကောင်းခြင်းတို့ကိုပမာပြုကာ ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးသားဖြူစင်ပြီး အေးချမ်းစွာနေထိုင်လိုသော စရိုက်ရှိခြင်းများကို နှိုင်းယှဉ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ကြရပါတယ်။ မြွေဆိုး၊မြွေဟောက်တွေ သူ့ကိုလာကိုက်လို့မရပါ။ ဖားပြုပ်ဟာအဆိပ်အရမ်းပြင်းလှပါသည်။ ဖားတွေထဲမှာ ဖားပြုပ်ဟာ တန်ခိုးထက်ပြီးသစ္စာတည်တယ်။ ဖားပြုပ်အော် လျှင် မလွဲမသွေမိုးရွာမယ်။ ဥနဲ့ကလေးတွေကို ပြန်မစားဘူး။ ဖားပြုပ်ရဲ့ ဥနဲ့အရေခွံတွေကိုစားမိရင် မူးဝေအော့အန်ပြီး သေဆုံးနိုင်သည်။ ဒါပေမဲ့ ဖားပြုပ်ရဲ့ အရေခွံဟာဆေးဖက်ဝင်ပါသည်။ ယားနာတွေ၊ပွေးနာ၊ မီးလောင်တဲ့အနာတွေ၊ အစရှိသော အရေပြား ရောဂါများ ကင်းခြင်များကိုက်ရင်လည်း ဘာဆေးမှမလိုဘဲ ဖားပြုပ်အရေခွံနဲ့အုပ်ပေးလိုက်ပါက တခဏတာ အချိန်ကာလ အတွင်းမှာ မီးထဲရေလောင်း ထည့်သလိုမျိုး ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ ရိုးရာပုံပြင် ကရင့်ရိုးရာပုံပြင်အရ တစ်နေ့သ၌ရှေးဟောင်းကရင်အဘိုးအိုဖြစ်သူဖူးမော်တော် တစ်ယောက်က တောင်ယာလုပ်ပြီးအသက်မွေးရှာပါသည်။ တစ်နေ့မှာဖူးမော်တော် တောင်ယာသွားကြည့်သောအခါ လူရိုင်းတစ်အုပ် က၎င်း၏ တောင်ယာထဲကစပါးအသီးအနှံတွေကို ဝင်ရောက်ကစားဖျက်ဆီးတာကို အဝေးကနေလှမ်းမြင်ရသည်။ ပြီးတော့ဖူးမော်တော်က အကြံတစ်ခုထုတ်လိုက်သည်။ နောက်တစ်နေ့မှာတော့ ဖူးမော်တော် တောင်ယာခင်းထဲမှာ လှဲအိပ်လိုက်ပြီး သူ့ထံသို့ဦးတည်လာသောလူရိုင်းတစ်အုပ်ကိုတွေ့ရသည်။ ဖူးမော်တော်ကတောင်ယာထဲတွင် လူသေ အဖြစ်ဟန်ဆောင်လိုက်သည်။ ၎င်းအချင်းအရာကိုတွေ့မြင်ရသော လူရိုင်းအုပ်စုကဖူးမော်တော်သေပြီးထင်လို့ အသုဘအခမ်းအနားအတွက် အုပ်စုထဲမှလူရိုင်းများကို စည်ပြန်ယူခိုင်းလေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မျောက်များသည် ဖားစည်(၃)မျိုးရွှေရောင် ငွေရောင်နှင့်အဖြူရောင်ဖားစည်များကို ယူဆောင်လာကြသည်။ စည်များကိုတီးခတ်စဉ် အတွင်း ဖူးမော်တော်က ထထိုင်လိုက်ရာ မျောက်များက လန့်ပြီးထွက်ပြေးသောကြောင့် အဖြူုရောင်ဖားစည်သည် ရေထဲသို့ပြုတ်ကျသွားတော့သည်။ ဖူးမော်တော်သည် ကျန်ရစ်သောဖားစည်များကို ကရင်လူမျိုးများထံ ယူဆောင်လာပြီးချိန်မှစ၍ ၎င်းတို့သည်ကရင်လူမျိုးတို့၏ အမြတ်နိုးဆုံးအရာများဖြစ်သွားကြသည်။ တကယ်တော့ မျောက်တွေလို့ထင်ရတဲ့လူရိုင်းအုပ်စုဟာ လူသူပေါက်ရောက်နဲသော တောတောင်မှာနေသည့် အရိုင်းကရင်မျိုးနွယ်စု များ ဖြစ်သည်။ အရင်ခေတ်နဲ့ယခုခေတ်ဖားစည်ကွာခြားမှုနှင့် တိမ်မြုပ်နေသောဖားစည်များအကြောင်းကို ဖထွးဖူးဂယ်မှ ယခုလိုပြောသည်။ အရင်ခေတ်ဖားစည်က အသံတော်တော်ကောင်းပါတယ်။ ယခုဖားစည်အသံကသိပ်မကောင်းတော့ ဘူး။ သွန်းလုပ်တာလည်းပစ္စည်းတွေရှားပါးလာတယ်။ အရင်ကဖားစည်တစ်လုံးဟာ တန်ဖိုးမြင့်မားစွာရောင်း လို့ရတယ်။ ယခုဖားစည်ကပစ္စည်းတွေမစုံတော့ တစ်လုံးကို(၅)သိန်းလောက်ဘဲ ရောင်းလို့ရပါတယ်။ ယခုတချို့ ကရင်ရွာမှာဆိုရင် ရွှေဖားစည်နဲ့ငွေဖားစည်ကျန်ရှိပါသေးတယ်။ သူတို့ကဖွက်ထားတယ်။ လူတွေလာမေးရင်မပြောပြ ဘူး။ တစ်မျိုးမှာဆိုရင်တစ်ယောက်ဘဲသူတို့အသိပေးတယ်။ သူတို့ကပြောတယ် ကရင်တိုင်းပြည်လွတ်လပ်ရေး မရှိသေးတဲ့အချိန်မှာမပြချင်ဘူး။ ပြဖို့အချိန်မတန်သေးဘူး။ ပြရင်သူများလုယူမှာစိုးလို့ပြောကြပါတယ်။ ကရင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်နိုင်တဲ့တစ်နေ့ကျရင် ပြမှာဘဲလို့ပြောပါတယ်။ ယခုဖားစည်ဟာ ပိုးကရင်ဒေသတွင်မှာ အများဆုံးတွေ့ရသည်။ စကောကရင်ရွာမှာဆိုရင် သိပ်မတွေ့ရတော့ဘူး။ တချို့ကဖားစည်ဘဲသိတယ်။ ဖားစည်အကြောင်းကိုမသိကြရှာဘူး။ အဲဒါကြောင့် ကရင့်ရိုးရာ ဖားစည်ဟာ တစ်ဖြည်းဖြည်းနဲ့ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီး။ ရှေးခေတ်အခါက မင်္ဂလာကြေးတင်တောင်းခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်းတို့တွင် လျှော်ကြေးအဖြစ်ဖြင့်ဖားစည်တို့ကို တန်ဘိုးများသတ်မှတ်ကာ အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါကရင်ရွာများ၌ ဖားစည်ကိုရှာ၍ပင် မတွေ့နိုင်တော့ပါ။ ထို့ကြောင့်ကရင်အမျိုးသားများသည် မိမိတို့၏လူမျိုး၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များဖြစ်သည့် ဖားစည်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့်အတူ ဖားစည်သွန်းလုပ်ခြင်းအတတ်ပညာဖြင့် ဆက်လက်၍ ဖားစည်အသစ်များ သွန်းလုပ်သင့်ပါသည်။ ကရင့်တို့၏အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများကိုလေ့လာမည်ဆိုလျှင် ဦးစွာ ပထမကရင့်ဖားစည်ကိုလေ့လာရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မှသာ ကရင်လူမျိုးတို့နှင့် တစ်သားတည်းတည်ရှိခဲ့သော ကရင့်ဖားစည်သည်၊ ကရင်အမျိုးသားထုတစ်ရပ်လုံး အားအစဉ်ကိုယ်စားပြုနေမည့် တူရိယာပစ္စည်းဖြစ်သည်ဆိုခြင်းကို နှောင်းခေတ်ကရင်လူငယ်တိုင်း ခံယူကြ မည်သာဖြစ်ကြောင်းရေးသားလိုက်ရသည်။ နော်ဘွေဝါး ကိုးကား Category:မြန်မာ့တူရိယာများ Category:ကရင်ပြည်နယ် Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ