စရဏ

စရဏစရဏ (ပု၊ န) [စရ+ယု။ စရမှာ ကရုဏေ ယု စရဏံ၊ ဣဒံ ပုမေ ဝိကပ္ပန နိစ္စံ နပုံသကေ။ ဓာန်၊ဋီ၊၂၇၇။] ဟူသော ပါဠိစကားလုံးသည် အဓိပ္ပာယ်များစွာကြွယ်ဝပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်များတွင် အလွန်အရေးပါသည်။ စရဏ၏ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်များ၌ "စရဏ" ကို အောက်ပါအဓိပ္ပာယ်များဖြင့် သုံးစွဲသည်ကို တွေ့ရပါသည်- (၁) ခြေ၊ ခြေထောက်: အခြေခံအကျဆုံး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်။(၁) ခြေ၊ ခြေထောက်။ ဘဂဝတော စရဏာနိ တဝ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ။ (ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၁၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၈။ ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၉၅။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၇။) (၂) အကျင့်: (၂) အကျင့်။ မာ ဇာတိံ ပုစ္ဆ စရဏဉ္စ ပုစ္ဆ။ (သံ၊၁၊၁၇၀။) စရဏဉ္စ ပုစ္ဆာတိ အပိ စ ခေါ သီလာဒိဂုဏဘေဒံ စရဏံ ပုစ္ဆ။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၅။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၂။ သုတ္တနိ၊၃၄၇။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၇။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၅၂။ အနုဋီ၊၁၊၁၁၇။)အရေးအကြီးဆုံးနှင့် အသုံးအများဆုံး အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင်- (က) စရဏတရား (၁၅) ပါး ဟူသော အကျင့်။ (က) စရဏတရား ၁၅-ပါးဟူသော အကျင့်။ (သီလစောင့်ခြင်း၊ ဣန္ဒြေကိုစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ အစာအာဟာရ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း၊ နိုးကြားခြင်း၌ အဖန်ဖန် အားထုတ်ခြင်း၊ သဒ္ဓါ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဗာဟုဿစ္စ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ ပညာဟူသော သူတော်ကောင်းတရား ၇-ပါး၊ ပဌမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန် ၄-ပါး၊ ဤ ၁၅-ပါးတို့တည်း။) သီလသံဝရောပိ စရဏံ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရောပိ စရဏံ၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာပိ စရဏံ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂေါပိ စရဏံ၊ သတ္တပိ သဒ္ဓမ္မာ စရဏံ၊ စတ္တာရိပိ ဈာနာနိ စရဏံ။ (စူဠနိ၊၁၉၈။ စရဏ (ဝိ၊၁၊၁။ စူဠနိ၊၁၄၁) ́သီလသံဝရော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဈာနာနီတိ ဣမေ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမေယေဝ ဟိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ယသ္မာ ဧတေဟိ စရတိ အရိယသာဝကော ဂစ္ဆတိ အမတံ ဒိသံ၊ တသ္မာ စရဏန္တိ ဝုတ္တာ။) (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၉၆။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၃၄-၅။ မ၊၂၊၂၁။ အံ၊၃၊၅၂၉။ အပ၊၁၊၄၉၊ ၃၄၅။ အပ၊၂၊၉၀၊ ၁၄၃။ မိလိန္ဒ၊၂၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၉၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၁။ သာရတ္ထ၊၁၊၂၃၅။ သံ၊ဋီ၊၁၊၂၄၈။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၉။) (ခ) သမာပတ် (၈) ပါး ဟူသော အကျင့်။(ခ) သမာပတ် ၈-ပါးဟူသော အကျင့်။ ဒုက္ခာ ပမုစ္စေ စရဏံ အပတွာ။ (ဇာ၊၁၊၂၈၃။) အဋ္ဌသမာပတ္တိသင်္ခါတံ စရဏံ အပ္ပာ အပါယဒုက္ခတော န မုစ္စေယျာတိ။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၉၉။ ဒီ၊၁၊၉၃-၄။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၀။) (ဂ) သီလ ဟူသော အကျင့်များ ပါဝင်သည်။(ဂ) သီလဟူသော အကျင့်။ သိပ္ပံ ဝါ ဝိဇ္ဇံ ဝါ စရဏံ ဝါ ကမ္မံ ဝါ ကိန္တိမေ ခိပ္ပံ ဝိဇာနေယျ။ (ဒီ၊၃၊၁၂၇။) စရဏန္တိ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ။ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂။) စရန္တိ တေန သုဂတိ, သုခဉ္စ ဂစ္ဆန္တီတိ စရဏံ။ (ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၁၂။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၉။) (၃) ကျင့်ခြင်း၊(၃) ကျင့်ခြင်း။ အထဝါ ဗြဟ္မစရိယဿ စရဏေနာတိ ဧဝံ ကရဏတ္ထ ဝါ သာမိအ‌တ္ထေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၉။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉၇။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၁။ ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၃၄။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၄၇။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊ဟောင်း။ ၅၀။ အံ၊ဋီ၊၃၊၅၇။ နေတ္တိဝိ၊၃၄၁။) (၄) ဖြစ်ခြင်း၊(၄) ဖြစ်ခြင်း။ နိဿရဏဝိဝေက နိဗ္ဗာနေ စရဏတော ဝိဝေကစရိယဋ္ဌော။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၆၂။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၅၊ ၂၆၅။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၈။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၃၇။ မူလဋီ၊၁၊၆၉။) (၅) သွားလာကျက်စားခြင်း၊(၅) လှည့်လည်-သွားလာ-ကျက်စား-ခြင်း။ စရဏေန စ သမ္ပန္နော၊ ယုဂမတ္တဉ္စ ပေက္ခတိ။ (သုတ္တနိ၊၃၄၀။) စရဏေနာတိ ဂမနေန။ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၂။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈၈။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၀။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၆။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၀၊ ၂၀၂။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၁၅။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၅။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၄၇၂။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၁၊ ၃၀၃။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၃၅၉။ သာရတ္ထ၊၂၊၆၊ ၂၉၁။ သာရတ္ထ၊၃၊၃၃၅။ ဝိမတိ၊၁၊၂၄၇။ ဝိမတိ၊၁၊၂၄၇။ ဝိမတိ၊၂၊၁၀၁၊ ၁၁၃။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၉၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၂၀၃။ မ၊ဋီ၊၁၊၂၇၀။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၀၉၊ ၃၀၀။ အံ၊ဋီ၊၂၊၁၅၁၊ ၂၇၂။ အံ၊ဋီ၊၃၊၈၃၊ ၁၇၅။ နေတ္တိ၊ဝိ၊၃၄၂။) (၆) သုံးသပ်ခြင်း(၆) သုံးသပ်ခြင်း။ သမန္တတော စရဏံ ဝိစရဏံ။ (မူလဋီ၊၁၊၉၆။) (၇) စားခြင်း၊(၇) စားခြင်း။ ရုဠှတိဏစရဏ (သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁)ကြည့်။စသည့် ကြိယာသဘောဆောင်သော အဓိပ္ပာယ်များ။ (၈) ဆန်းကြယ်သော ပန်းချီကား၊(၈) ဆန်းကြယ်သော ပန်းချီကား၊ လက်စွမ်းပြ ပန်းချီကား။ ဒိဋ္ဌံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ စရဏံ နာမ စိတ္တန္တိ။ (သံ၊၂၊၁၂၃။) စရဏံ နာမ စိတ္တန္တိ ဝိစရဏစိတ္တံ။ (သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၉။) တသ္မိံမ္ပိ စရဏံ နာမ စိတ္တံ အတိစိတ္တမေဝ ဟောတိ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၆။) စရဏံ နာမ ဂဟေတွာ စရိတဗ္ဗစိတ္တပဠော။ (မူလဋီ၊၁၊၆၅။) (၁၂) စရဏမည်သော စကြဝတေးမင်း စသည့် အထူးအဓိပ္ပာယ်များလည်း ရှိပါသည်။(၉) လှည့်လည်-သွားလာ-ကျက်စား-သောအခါ။ (စရဏကာလ-ကြည့်။) (၁၀) ကျင့်သောအခါ။ (စရဏကာလ-ကြည့်။) (၁၁) လှည့်လည်-သွားလာ-ကျက်စား-ရာအရပ်။ (စရဏဋ္ဌာန-ကြည့်။) (၁၂) စရဏ-မည်သော စကြဝတေးမင်း။ ဧကတာလီသိတော ကပ္ပ၊ စရဏော နာမ ခတ္တိယော။ (အပ၊၁၊၁၇၈။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၅။) (၁၃) လှည့်လည်-သွားလာ-ကျက်စား-သောသူ။ အန္တလိက္ခမှ စရဏာ၊ ဓမ္မနဂရေ ဝသန္တိ တေ။ (မိလိန္ဒ၊၃၂၅။) အန္တလိက္ခမှိ စရ-ဏော၊ ပဉ္စာဘိညာသု ပါရဂူ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၅။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၅။) (၁၄) လှည့်လည်-သွားလာ-အပ်-သင့်-ထိုက်-သော။ (စရဏဒိဝသ-ကြည့်။) ဤအဓိပ္ပာယ်များစွာထဲတွင် တရားတော်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အရေးအကြီးဆုံးမှာ စရဏတရား (၁၅) ပါး ဟူသော အကျင့်ပင် ဖြစ်သည်။ စရဏတရား (၁၅) ပါး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တစ်ပါးဖြစ်သော "ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န" (ဝိဇ္ဇာအကျင့်၊ စရဏအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော) ဟူသော ဂုဏ်တော်၌ ပါဝင်သော စရဏသည် ဤတရား (၁၅) ပါးကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သေခသုတ္တန်၌ အကျယ်လာရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်- (၁) သီလသံဝရ: သီလကို စောင့်စည်းခြင်း။(ဒါနကျင့်စဉ်လည်းပါ) (၂) ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ: မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် တည်းဟူသော ဒွါရ (၆) ပါးကို စောင့်စည်းခြင်း။ (၃) ဘောဇနေမတ္တညုတာ: အစားအသောက်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း။ (၄) ဇာဂရိယာနုယောဂ: နိုးကြားမှု၌ အမြဲအားထုတ်ခြင်း (အိပ်ချိန်ကိုလျှော့၍ တရားအားထုတ်ခြင်း)။ (၅-၁၁) သူတော်ကောင်းတရား (၇) ပါး: (၅) သဒ္ဓါ: ရတနာသုံးပါးနှင့် ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း။ (၆) ဟိရီ: မကောင်းမှုပြုလုပ်ရခြင်းကို ရှက်ခြင်း။ (၇) ဩတ္တပ္ပ: မကောင်းမှုပြုလုပ်ရခြင်းကို ကြောက်ခြင်း။ (၈) ဗဟုဿုတ: အကြားအမြင်များခြင်း (ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိ နှစ်ပါးစလုံး)။ (၉) ဝီရိယ: ကုသိုလ်ဖြစ်ပွားရန်၊ အကုသိုလ်ပယ်ရှားရန် အားထုတ်ခြင်း။ (၁၀) သတိ: အမှတ်ရခြင်း၊ မမေ့မပျောက်ခြင်း။ (၁၁) ပညာ: ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ သစ္စာတို့ကို သိမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။ (၁၂-၁၅) ရူပါဝစရဈာန် (၄) ပါး: ပထမဈာန်၊ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန်။ ဝိဇ္ဇာ နှင့် စရဏ ဝိဇ္ဇာနှင့် စရဏသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြုလျက် ရှိသည်။ ဝိဇ္ဇာ (အသိပညာ): ဘုရားရှင်၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် ကို ပြည့်စုံစေသည်။ အထူးသဖြင့် ဝိဇ္ဇာ (၈) ပါးကို ဆိုလိုသည်။ စရဏ (အကျင့်): ဘုရားရှင်၏ မဟာကရုဏာတော် ကို ပြည့်စုံစေသည်။ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပါရမီဒီပနီကျမ်းအရ ဤနှစ်မျိုးကို "မျိုးစေ့" ဥပမာဖြင့် နားလည်နိုင်သည်- စရဏမျိုးစေ့: ခြေထောက်နှင့်တူသည်။ စရဏတရားတည်းဟူသော အကျင့်ပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်ထားသူသည် ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ အရိယာသူတော်ကောင်းများ၊ ဆရာကောင်းသမားကောင်းများနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရပြီး တရားတော်ကို ကြားနာခွင့်ရသည်။ စရဏမျိုးစေ့က သူတော်ကောင်းတရားရှိရာသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့: မျက်စိနှင့်တူသည်။ ဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော ဉာဏ်ပညာပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်ထားသူသည် တရားတော်ကို ကြားနာရသောအခါ သစ္စာလေးပါးကို ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့က တရား၏အမှန်တရားကို မြင်အောင်ကြည့်နိုင်စေသည်။ ဝိဇ္ဇာ-စရဏ မျိုးစေ့များ၏ သာဓကများ မဟာဓနသူဌေးသား ဇနီးမောင်နှံ: သူတို့တွင် ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ (အရိယာဖြစ်နိုင်သော ပါရမီ) ရှိသော်လည်း၊ စရဏမျိုးစေ့ ချို့တဲ့ခဲ့သဖြင့် ဘုရားရှင်နှင့် အချိန်မီမတွေ့ဆုံနိုင်ဘဲ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်မှ တွေ့ရသောကြောင့် တရားထူးမရဘဲ သာသနာတော်နှင့် လွဲချော်ခဲ့ရသည်။ သစ္စကပရိဗိုဇ်: သူသည် စရဏမျိုးစေ့ ရှိသဖြင့် ဘုရားရှင်နှင့်တွေ့ဆုံ၍ တရားနာခွင့်ရခဲ့သည်။ သို့သော် ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ အားနည်းနေသဖြင့် ထိုဘဝတွင် တရားမရခဲ့ပေ။ သို့သော် ဘုရားရှင်ထံမှ တရားနာကြားခဲ့ရသော အစွမ်းကြောင့် နောင်ဘဝတွင် မဟာကာဠဗုဒ္ဓရက္ခိတ အမည်ဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဝိပဿနာသည် ဝိဇ္ဇာ-စရဏ နှစ်ဘက်ရတရား ဖြစ်ပုံ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အလွန်ထူးခြားပါသည်။ ၎င်းသည် ဝိဇ္ဇာ (၈) ပါး တွင် ပထမဆုံးအဖြစ် ပါဝင်သောကြောင့် ဝိဇ္ဇာမျိုးစေ့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စရဏတရား (၁၅) ပါး မှ သူတော်ကောင်းတရား (၇) ပါးတွင် "ပညာ" အဖြစ် ပါဝင်သောကြောင့် စရဏမျိုးစေ့ လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာတရားကို အားထုတ်ခြင်းသည် ဝိဇ္ဇာနှင့် စရဏ နှစ်မျိုးလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ဖြည့်ကျင့်ခြင်းနှင့် တူပါသည်။သာသနာ့အမွေကို ခံယူခြင်း - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ