လက်ဆင့်ကမ်း မှတ်ဉာဏ်

သိရှိမှတ်ဉာဏ်များအနက် ကိုယ်တွေ့မှတ်ဉာဏ် မဟုတ်သော လက်ဆင့်ကမ်း မှတ်ဉာဏ် () ဟူသည်မှာ - ကိုယ်တိုင် တွေ့ကြုံထားမှု မဟုတ်ဘဲ ကြားသိဖတ်ရှုခြင်း စသည့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ အကြောင်းအချက် ခင်းပြမှုမှ ရရှိပြီး ရေရှည်မှတ်ဉာဏ်အဖြစ် သိတွေးအုံ၌ သိုမှီးမိထားသည့် မှတ်ဉာဏ်များ ဖြစ်၏။ လက်ဆင့်ကမ်း အသိပညာထု အနေနှင့်မူကား သမိုင်းတလျှောက် လူတို့ သိထင်သမျှကို လက်ဆင့်ကမ်း စုဆောင်းလာသော ယေဘုယျ ဗဟုသုတထုကြီးကို ညွှန်းဆိုနိုင်၏။ လူသားထုတခုလုံးအနေနှင့် သိမှတ်ယူထားသော စကားလုံးများ သတ်မှတ်ညှိယူခြင်း ဝေါဟာရ (စကားလုံးထု)၊ နှုတ်ပြောရာဇဝင်၊ ဆိုရိုး၊ စသည့် ဗဟုသုတ အချက်အလက်များမှာ ထုံးဓလေ့ (culture) အသီးသီးအပေါ် မူတည်ကွဲပြား၏။ အကြောင်းအချက်၊ အခြင်းအရာ အသစ်များကို လက်ဆင့်ကမ်းဖော်ပြ မှတ်သားကြရာတွင်လည်း၊ သိရှိမှတ်ဉာဏ်အဖြစ် အတိတ်က ရယူသိုမှီးမိထားသည်တို့ကို အခြေခံ၍ ဆက်စပ်စဉ်းစားကာ တည်ဆောက်သိယူနိုင်ကြ၏။ အကိုးအကား ကဏ္ဍ:နျူရိုစိုင်းယန့်စ် ကဏ္ဍ:စိတ္တဗေဒ ကဏ္ဍ:သတ္တဗေဒ ကဏ္ဍ:မှတ်ဉာဏ်