မဂ္ဂင် ၈ ပါး

အရိယာမဂ်သည် သောတာပတ္တိမဂ် = ပဌမမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ် = ဒုတိယမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ် = တတိယမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ် = စတုတ္ထမဂ် ဟု လေးမျိုးရှိ၏၊ ယင်းမဂ်လေးမျိုး၌ ယှဉ်သော စေတသိက်များတွင် ၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ = ပညာ၊ ၂။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ = ဝိတက်၊ ၃။ သမ္မာဝါစာ = ဝိရတီ၊ ၄။ သမ္မာကမ္မန္တ = ဝိရတီ၊ ၅။ သမ္မာအာဇီဝ = ဝိရတီ၊ ၆။ သမ္မာဝါယာမ = ဝီရိယ၊ ၇။ သမ္မာသတိ = သတိ၊ ၈။ သမ္မာသမာဓိ= ဧကဂ္ဂတာဟု စေတသိက်ရှစ်လုံးပါဝင်ရာ ယင်းစေတသိက်ရှစ်လုံးကို မဂ္ဂင် ရှစ်ပါးဟု ခေါ်၏။ မဂ် ထိုမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးအပေါင်းကိုပင် ပါဠိသက် မြန်မာဝေါဟာရအားဖြင့် မဂ်ဟု သုံးနှုန်း ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိစသော တစ်ပါးစီကို မဂ္ဂင်ဟု ခေါ်၍ ယင်းရှစ်ပါး အပေါင်းကို မဂ်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ မဂ္ဂပုဒ်၏ အကြောင်းဗျုပ္ပတ် အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ကြရာ၌ - ကိလေသာတို့ကို သတ်လျက် နိဗ္ဗာန်သို့ သွားတတ်သောကြောင့်မဂ်၊ နိဗ္ဗာန်ကိုရှာမှီး တတ်သောကြောင့်မဂ်၊ နိဗ္ဗာန်ကိုအလိုရှိသော သူတို့သည် ကျင့်အပ်သောကြောင့် မဂ် စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာဋီကာများ၌ အမျိုးမျိုးပင် ဖော်ပြကြ၏။ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅။ သာရတ္ထ၊၃၊၁၇၀။ မ၊ဋီ၊၁၊၁၉၅)။ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၆ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို လောကီမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး နှင့် လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ပြီး၊ လောကီမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတွင်လည်း သမထပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး နှင့် ဝိပဿနာပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ သမထပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး သမထပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် စိတ်တည်ငြိမ်မှု (သမာဓိ) ကို အဓိကထားပြီး ကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယောဂါဝစရရဟန်းတော်တစ်ပါးသည် ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အောက်ပါအတိုင်း ဖြည့်ကျင့်ရသည်။ ၁။ သီလမဂ္ဂင်သုံးပါး သမ္မာဝါစာ= ဝစီဒုစရိုက်လေးပါး (မုသား၊ ကုန်းတိုက်၊ ရိုင်းစိုင်း၊ အချည်းနှီးစကား) မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ သမ္မာကမ္မန္တ= ကာယဒုစရိုက်သုံးပါး (သတ်ခြင်း၊ ခိုးခြင်း၊ မှားယွင်းသောကာမဂုဏ်) မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ သမ္မာအာဇီဝ= မိစ္ဆာအာဇီဝ (မှားယွင်းသော အသက်မွေးမှု) မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ ဤသီလသုံးပါးကို စင်ကြယ်အောင် ဖြည့်ကျင့်ပြီး၊ သမထပိုင်း၏ အုတ်မြစ်အဖြစ် ဆောက်တည်ရသည်။ ၂။ သမာဓိမဂ္ဂင်သုံးပါး သီလတည်းဟူသော မြေပေါ်တွင် ရပ်တည်ပြီး၊ သမာဓိမဂ္ဂင်သုံးပါးကို ကျင့်ရသည်။ သမ္မာဝါယာမ= ဥပမာ၊ ကသိုဏ်းကို ရှုရာ၌ ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို သိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ စိတ်ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်တည်နေအောင် အားထုတ်ခြင်း။ သမ္မာသတိ= ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို အမှတ်ရနေ၍ သတိမြဲခြင်း။ သမ္မာသမာဓိ= ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံတစ်ခုတည်း၌ စိတ်ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်တည်နေခြင်း။ ၃။ ပညာမဂ္ဂင်နှစ်ပါး သမ္မာဒိဋ္ဌိ= ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း (ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ)။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ= ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း။ အကယ်၍ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်ပါက၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ= ဓာတ်ကြီးလေးပါး၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ= ဓာတ်လေးပါး၏ သဘာဝလက္ခဏာအာရုံပေါ်သို့ ဘာဝနာစိတ်ကို ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း။ သမ္မာဝါယာမ= ဓာတ်ကြီးလေးပါးအာရုံကို သိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ ဘာဝနာစိတ်ကို ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်တည်နေအောင် အားထုတ်ခြင်း။ သမ္မာသတိ= ဓာတ်ကြီးလေးပါးအာရုံကို အမှတ်ရနေခြင်း၊ မမေ့ပျောက်ခြင်း။ သမ္မာသမာဓိ= ဓာတ်ကြီးလေးပါးအာရုံ၌ စိတ်တည်ငြိမ်နေခြင်း။ ဤသီလမဂ္ဂင်သုံးပါး၊ သမာဓိမဂ္ဂင်သုံးပါး၊ ပညာမဂ္ဂင်နှစ်ပါး ပေါင်းလျှင် သမထပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းသည် စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို ရရှိရန် ရည်ရွယ်ပြီး၊ ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ဆက်လက်တိုးတက်ရန် အုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဝိပဿနာပိုင်း မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် သစ္စာလေးပါး (ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာ) ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ရန် ကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်က မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တန် (မ၊၁၊၈၈) တွင် သမ္မာဒိဋ္ဌိကို လေးမျိုးခွဲခြားဟောကြားထားသည်။ ၁။ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းသည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒုက္ခသစ္စာ= ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး (ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ သညုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓာ) ကို သိသော ဉာဏ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ ၎င်းတို့သည် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အဇ္ဈတ္တ၊ ဗဟိဒ္ဓ စသည့် အခြင်းအရာအားဖြင့် တည်နေသည်။ သမုဒယသစ္စာ= တဏှာ၊ ကိလေသာ၊ အကုသိုလ်တရားများ၊ ကုသိုလ်တရားများကို အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်သော ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရ စသည့် အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိသော ဉာဏ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ နိရောဓသစ္စာ= အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ သင်္ခါရ စသည်တို့ ချုပ်ငြိမ်းပုံ (ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) ကို သိသော ဉာဏ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ မဂ္ဂသစ္စာ= နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဉ်ဖြစ်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို သိသော ဉာဏ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ ၂။ ဝိပဿနာအခိုက် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး သမ္မာဒိဋ္ဌိ= သစ္စာလေးပါးကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ= သစ္စာလေးပါးအာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း။ သမ္မာဝါယာမ= သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း။ သမ္မာသတိ= သစ္စာလေးပါးကို အမှတ်ရနေခြင်း။ သမ္မာသမာဓိ= သစ္စာလေးပါးအာရုံ၌ စိတ်ငြိမ်ဝပ်စွာ တည်ကြည်နေခြင်း။ သီလမဂ္ဂင်သုံးပါး (သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ) ကို ကြိုတင်ဖြည့်ကျင့်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် လောကီမဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်ပြီး၊ အရိယမဂ်သို့ မဆိုက်မီ ရှေးအဖို့၌ ဖြည့်ကျင့်ရမည့် ပုဗ္ဗဘာဂ သတိပဋ္ဌာနမဂ် ဟု အဋ္ဌကထာများတွင် ဖော်ပြထားသည် (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၃၅)။ ဤကျင့်စဉ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ရင့်ကျက်စေပြီး၊ လောကုတ္တရာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသို့ ဦးတည်သည်။ လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်ကျက်ပြီး၊ အရိယမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံယူ၍ ကိလေသာများကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်သည်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ= မဟာအသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်တရားကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ခြင်း (မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ)။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ= နိဗ္ဗာန်အာရုံပေါ်သို့ စိတ်ကို ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း။ သမ္မာဝါယာမ= နိဗ္ဗာန်ကို ထွင်းဖောက်သိမြင်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း။ သမ္မာသတိ= နိဗ္ဗာန်အာရုံကို အမှတ်ရနေခြင်း။ သမ္မာသမာဓိ= နိဗ္ဗာန်အာရုံ၌ စိတ်ငြိမ်ဝပ်စွာ ကပ်တည်နေခြင်း။ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ= အရိယမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ကိလေသာများကို ပယ်သတ်သောကြောင့် ဤသီလသုံးပါး ရှေးရှုတည်နေသည်။ ဤလောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မဂ္ဂသစ္စာဖြစ်ပြီး၊ အရဟတ္တမဂ်အခိုက် ကိလေသာများကို အနုပ္ပါဒနိရောဓ (နောင်မဖြစ်သော ချုပ်ခြင်း) ဖြင့် ချုပ်ငြိမ်းစေသည်။ ထို့နောက် သမ္မာဉာဏ် (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်) နှင့် သမ္မာဝိမုတ္တိ (ဖိုလ်တရား) တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သေရာညောင်စောင်းလျောင်းစက်သောအခါ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကျင့်စဉ်တရား ကိုးကား Category: ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ