ယူနန်ပြည်နယ်

ယူနန် (Yunnan) သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ဘက်အရပ်တွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၉၄,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၅၂,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်)ခန့် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရေ (၄၅.၇)သန်းခန့် ရှိသည်။ ပြည်နယ်မြို့တော်မှာ ကူမင်းမြို့ ဖြစ်သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်သည် မြန်မာ၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်သည် တောင်ထူထပ်သောဒေသတွင်တည်ရှိပြီး ပြည်နယ်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် မြင့်မားပြီး အရှေ့တောင်ဘက်ပိုင်းသို့နိမ့်ဆင့်သွားသည်။ ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ အများစုမှာ ပြည်နယ်၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်ဘက်ပိုင်းဒေသညများတွင် မြစ်ဝှမ်းဒေသမှ တောင်တန်းတောင်ထွတ်အထိ အမြင့်သည် မီတာ ၃၀၀၀ ခန့်အထိ ရှိသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်သည် သဘာဝသယံဇာတရင်းမြစ်များ ပေါများပြီး တရုတ်ပြည်၏ သစ်ပင်အပင်ကြီးမျိုး မျိုးကွဲများ အပေါများဆုံးဒေသဖြစ်သည်။ အပင်မျိုးကွဲပေါင်း ၁၇,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်၏ အကြီးမားဆုံးသော အလူမီနီယမ် (ဒန်)၊ ခဲ၊ သွပ် နှင့် သံဖြူ သတ္တုရိုင်းသိုက်များသည် ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကြေးနီနှင့် နီကယ် အရန်သတ္တုရိုင်းသိုက်များလည်း တည်ရှိသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့် ရေကန်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်ရှိပြီး နှစ်စဉ် ရေထုထည် ၂၂၂ကုဗမီတာ ပေးဝေနိုင်သည်။ စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းရေအားလျှပ်စစ်ပမာဏမှာ ၁၀၃-ဂီဂါဝပ်မျှရှိပြီး ၎င်းအနက် ထုတ်ယူသုံးစွဲနိုင်သောပမာဏမှာ ၉၀-ဂီဂါဝပ်မျှ ရှိသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်သည် ဘီစီ ၂ရာစုမှစ၍ ဟန့်မင်းဆက် (Han Dynasty (206 BC-220 AD)) လက်အောက်တွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၈ရာစုတွင် တိဘက်-မြန်မာ ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသော နန်‌ကျောက်ဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Nanzhao) ဖြစ်ခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံနေထိုင်သော နန်ကျောက်၏ အထက်တန်းလွှာ လူတန်းစား အများစုက ယီဘာသာစကား (Yi language) ကို ပြောဆိုကြရာ ယီဘာသာစကားသည် ယူနန်ပြည်နယ်၏ အတွင်ကျယ်ဆုံးဘာသာစကားဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၃ရာစုတွင် မွန်ဂို ယွမ်မင်းဆက်လက်ထက်တွင် နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ စစ်ဘုရင်များ အဆက်ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းဒေသကို ဂျပန်တို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဟန့်လူမျိုး (တရုတ်လူမျိုး) များသည် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများမှာ လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ ၃၄% ခန့်သာရှိသည်။ အဓိကတိုင်းရင်းသားများမှာ ယီလူမျိုး (Yi)၊ ပိုင်လူမျိုး (Bai)၊ ဟနီလူမျိုး (Hani)၊ ကျွမ်းလူမျိုး (Zhuang)၊ တိုင်လူမျိုး (Dai) နှင့် မြောင်လူမျိုး (Miao) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ သမိုင်း အသေးစိတ်အကျယ် သိရှိလိုပါက ယူနန်ပြည်နယ်သမိုင်း တွင်ဖတ်ရှုပါရန်။ ၁၉၆၀ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မီးရထားလမ်းဖောက်လုပ်သောအင်ဂျင်နီယာများက Homo erectus အနွယ်ဝင် ယွမ်မိုလူသား (Yuanmou Man) ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကို တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းသည် တရုတ်ပြည်၏ ရှေးအကျဆုံးသော လူသားကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းဖြစ်သည်။ နီယိုလစ်သစ်ကာလအတွင်းက ယူနန်ပြည်နယ်၊ တျန့်ရေကန်ဒေသအတွင်း လူသားများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ကျောက်လက်နက်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ရိုးစင်းသော သစ်သားအဆောက်အဦများ ကို တည်ဆောက်ကြသည်။ ဘီစီ ၃ရာစုတွင် ယူနန်ပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုဒေသ (ယနေ့ကူမင်းမြို့တစ်ဝိုက်) ကို တျန့်ဘုရင့်နိုင်ငံ (Dian Kingdom) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ချူနိုင်ငံ (Chu state)မှ စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကျွမ်းချောင် (Zhuang Qiao (庄跤)) သည် ယန်ဇီမြစ်အထက်ပိုင်းမှနေ၍ ယူနန်ဒေသတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကာ မိမိကိုယ်ကို တျန့်ဘုရင် ("King of Dian") အဖြစ်ခံယူခဲ့သည်။ သူ့လက်ထက်မှစ၍ တရုတ်လူမျိုးများ ယူနန်ဒေသတွင်းသို့ တစ်ဖွဲဖွဲ ဝင်ရောက် အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။ Snowy mountains in Diqing, north-west Yunnan. Lugu Lake, northern Yunnan. 450px # ခရိုင်ကြီးအမည် တရုတ်စာဖြင့် တရုတ်အသံထွက်ဖြင့် မြို့တော်အမည်— ခရိုင်ကြီးများနှင့်မြို့တော်များ —1ကူမင်းမြို့ (Kunming)昆明市Kūnmíng Shìဖန်းလုံခရိုင် Panlong District2ချွီးကျင့်မြို့ (Qujing)曲靖市Qǔjìng Shìချိလင်ခရိုင် Qilin District3ယွိရှီးမြို့ (Yuxi)玉溪市Yùxī Shìဟုန်းထာခရိုင် Hongta District4ပေါင်ရှန်းမြို့ (Baoshan)保山市Bǎoshān Shìလုံးယန်ခရိုင် Longyang District5ကျောင်းထုံးမြို့ (Zhaotong)昭通市Zhāotōng Shìကျောင်းယန်ခရိုင် Zhaoyang District6လိကျန်းမြို့ (Lijiang)丽江市Lìjiāng Shìကူးချင်ခရိုင် Gucheng District7ဖူအာရ်မြို့ (Pu'er)普洱市Pǔ'ěr Shìစိမောက်ခရိုင် Simao District8လင်ဆန်းမြို့ (Lincang)临沧市Líncāng Shìလင်ရှန်းခရိုင် Linxiang District— ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကြီးများ —9ဒယ်ဟုန်တိုင်(ရှမ်းလူမျိုး)နှင့်ဂျိမ်းဖောလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Dehong Dai and Jingpo Autonomous Prefecture)德宏傣族景颇族自治州Déhóng Dǎizú Jǐngpōzú Zìzhìzhōuလုရှီးမြို့ (Luxi City, Dehong, Yunnan)10နုကျန်းလီဆူကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Nujiang Lisu Autonomous Prefecture)怒江傈僳族自治州Nùjiāng Lìsùzú Zìzhìzhōuလူရွှေ (Lushui County)11ဒီချင့်တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Diqing Tibetan Autonomous Prefecture)迪庆藏族自治州Díqìng Zàngzú Zìzhìzhōuရှန်ဂရီလာ (Shangri-La County)12တလီပိုင်လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Dali Bai Autonomous Prefecture)大理白族自治州Dàlǐ Báizú Zìzhìzhōuတလီမြို့ (Dali City, Yunnan)13ချူးရှုံယီလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Chuxiong Yi Autonomous Prefecture)楚雄彝族自治州Chǔxióng Yízú Zìzhìzhōuချူးရှုန်မြို့ (Chuxiong City)14ဟုန်းဟယ်ဟနီနှင့်ယီလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Honghe Hani and Yi Autonomous Prefecture)红河哈尼族彝族自治州Hónghé Hānízú Yízú Zìzhìzhōuမင့်ဇီ (Mengzi County)15ဝင်ရှန်းကျွမ်းနှင့်မြောင်(မုံ) လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture)文山壮族苗族自治州Wénshān Zhuàngzú Miáozú Zìzhìzhōuဝင်ရှန်း (Wenshan County)16ရှီးရွှမ်းပန်နတိုင်(ရှမ်းလူမျိုး)လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture)西双版纳傣族自治州Xīshuāngbǎnnà Dǎizú Zìzhìzhōuကျင်းဟုန်မြို့ (Jinghong City) အထက်ပါ ခရိုင်ကြီး (၁၆)ခု၏လက်အောက်တွင် ခရိုင်ငယ် (၁၂၉)ခု၊ မြို့နယ်ပေါင်း (၁၄၅၅)ခု ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နိုင်ငံရေး ကွန်မြူနစ်ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရာထူးသည် ပြည်နယ်တွင် အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရာထူးမှာ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သည်။ ယူနန်ပြည်နယ် ကွန်မြူနစ်ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးများမှာ - စုန့်ရင့်ချုံ (Song Renqiong) (宋任穷): 1950–1952 ရှဲ့ဖူကျိ (Xie Fuzhi) (谢富治): July 1952-August 1959 ယန်းဟုန်ယန် (Yan Hongyan) (阎红彦): August 1959-January 1967 ကျိုးရှင့် (Zhou Xing) (周兴): June 1971-October 1975 ကျားချီယွင် (Jia Qiyun) (贾启允): October 1975-February 1977 အန်းဖင်ရှင်း (An Pingsheng) (安平生): February 1977-July 1985 ဖူးချောင်ကျူး (Pu Chaozhu) (普朝柱): July 1985-June 1995 ကောင်းယန် (Gao Yan) (高严): June 1995-August 1997 လိန်းဟူအန်း (Linghu An) (令狐安): August 1997-October 2001 ပိုင်အင်းဖေ (Bai Enpei) (白恩培): October 2001 – incumbent ယူနန်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (Governors of Yunnan) များမှာ - ချင်ကင်း (Chen Geng) (陈赓): March 1950-February 1955 ကောယိန်ချိုး (Guo Yingqiu) (郭影秋): February 1955-November 1958 တိန်းယီးချွမ်း (Ding Yichuan) (丁一川): November 1958-January 1965 ကျိုးရှင့် (Zhou Xing) (周兴): January 1965–1966 ထန်းဖူရင် (Tan Furen) (谭甫仁): August 1968-October 1970 ကျိုးရှင့်: October 1970-October 1975 ကျားချီယွင် (Jia Qiyun) (贾启允): October 1975-February 1977 အန်းဖင်ရှင်း (An Pingsheng) (安平生): February 1977-December 1979 လျိုမင်ဟွေး (Liu Minghui) (刘明辉): December 1979-April 1983 ဖူးချောင်ကျူး (Pu Chaozhu) (普朝柱): April 1983-August 1985 ဟဲကျိချောင် (Pu Chaozhu) (和志强): August 1985-January 1998 လီကျားထင် (Li Jiating) (李嘉廷): January 1998-June 2001 ရွှီးရုံခိုင် (Xu Rongkai) (徐荣凯): June 2001 – November 2006 ချင်းကွမ်းရုံ (Qin Guangrong) (秦光荣): January 2007 -incumbent လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ တိုင်းရင်းသားများ ယူနန်ပြည်နယ်၊ တိုင်လူမျိုး အမျိုးသမီးတစ်ဦး ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများစွာနေထိုင်ကြသည်။ 中国云南省五个民族DYS287位点多态性的调查 တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်း (၄၇)မျိုးအထိနေထိုင်ကြသော ရှင်းကျန်းပြည်နယ်မှတစ်ပါး တရုတ်ပြည်တွင် ဒုတိယမြောက် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကွဲများ အများဆုံးပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၂၅)မျိုးနေထိုင်ကြသည်။ အဆိုပါလူနည်းစုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဦးရေသည် ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးလူဦးရေ၏ ၃၈%မျှ ရှိသည်။ တိုင်းရင်းသားများမှာ ယီ၊ ပိုင်၊ ဟနီ၊ တိုင်၊ မြောင်၊ လီဆူ၊ ဟွေး၊ လားဟူ၊ ဝ၊ ဂျိမ်းဖော၊ နရှီး၊ ယောင်၊ တိဘက်၊ ပုလန် (ပလောင်)၊ ဖူမီ၊ နု၊ အချန် (မိုင်းသာလူမျိုး)၊ ကျိနော့၊ မွန်ဂို၊ ဒယ်ရန်၊ မန်ချူး၊ ရွှေ နှင့် ပူယေး လူမျိုးတို့ဖြစ်ကြသည်။ အချို့သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမှာ လူဦးရေ ၅၀၀၀ပင်မပြည့်သဖြင့် စာရင်းသွင်းသတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိပေ။ တိုင်းရင်းသား(၁၀)မျိုးတို့သည် နယ်စပ်ဒေသနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ မန်ချူးချင်မင်းဆက်လက်ထက်က အဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြသော မန်ချူးလူမျိုးများသည် တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်ပေ။ တောင်နိမ့်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ ဟနီ၊ ယောင်၊ လားဟူ၊ ဝ၊ ဂျိန်းဖော့၊ ဘလန်း၊ ကျိနော့ တို့ဖြစ်သည်။ တောင်မြင့်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ မြောင်၊ လီဆူ၊ တိဘက်၊ ဖူမီ၊ ဒယ်ရန် လူမျိုးတို့ဖြစ်သည်။ ပုံပြင်များတွင် အမြဲပါလေ့ရှိသော ညီအစ်ကိုသုံးယောက် ဖြစ်သည့် တိဘက်၊ နရှီး နှင့် ပိုင်လူမျိုးတို့သည် တောင်မြင့်၊ တောင်လတ်၊ တောင်နိမ့်ဟု နေထိုင်ရာဒေသမတူပဲ ကွဲပြားသည်။ ဘာသာစကားများ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုကြသော တရုတ်ဘာသာ ဒေသိယစကား များသည် အနောက်တောင် မင်ဒရင် ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ စစ်ချွမ် နှင့် ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်များ၌ ပြောဆိုကြသော ဒေသိယစကားများနှင့် နီးစပ်သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင်ပြောဆိုကြသော အခြား တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများသည် တိဘက်-မြန်မာ ဘာသာစကားအုပ်စု (Tibeto-Burman languages) တွင်ပါဝင်သည်။ ပိုင်၊ ယီ၊ တိဘက်၊ ဟနီ၊ ဂျိန်းဖော့၊ လီဆူ၊ လားဟူ၊ နရှီး ဘာသာစကားတို့ဖြစ်ကြပြီး တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စု (Tai languages) တွင်ပါဝင်သော ကျွမ်း၊ ပိုးယေ၊ တုန်း၊ ရွှေ၊ တိုင်းလွီ၊ တိုင်းနွာတို့ဖြစ်၍ �မုံ-မိန်ဘာသာစကားအုပ်စုကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။ နရှီးဘာသာစကားတွင် အသုံးပြုသော တုန်းပအက္ခရာ (Dongba script) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယနေ့ထက်တိုင် အသုံးပြုနေသေးသော တစ်ခုတည်းသော ရုပ်ပုံအက္ခရာ စာရေးနည်းနစ် (pictographic writing system) ဖြစ်သည်။ စာတတ်မြောက်မှု ၁၉၉၈စာရင်းအရ ပြည်နယ်အတွင်းတွင် လူဦးရေ ၄၁၉,၀၀၀ သည် ဘွဲ့ရရှိထားပြီး ၂.၁၁သန်းမှာ အထက်တန်းအောင်ဖြစ်သည်။ ၈.၃သန်းမှာ အလယ်တန်းအောင်ဖြစ်သည်။ ၁၈.၂၅သန်းမှာ မူလတန်းအောင် ဖြစ်သည်။ အသက် (၁၅)နှစ်ပြည့်ပြီး စာမတတ်မြောက်သူဦးရေမှာ ၈.၂၅သန်း ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေး ယူနန်ပြည်နယ် စိုက်ခင်းတစ်ခု စိုက်ပျိုးရေးကို ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်ဒေသအချို့၊ ချိုင့်ဝှမ်းအချို့ နှင့် တောင်စောင်းလှေကားထစ် များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ စိုက်ပျိုးရန်အတွက် ညီညာပြန့်ပြူးသောမြေမှာ ရှားပါးသည်။ ယခုအခါ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ ၅%မျှသာ စိုက်ပျိုးထားသည်။ ဆန်စပါးသည် အဓိကစိုက်ပျိုးသီးနှံဖြစ်သည်။ ပြောင်းဖူး၊ ဘာလီ၊ ဂျုံ၊ ကန်စွန်းဥ၊ ပဲပိစပ်၊ လက်ဖက်၊ ကြံ၊ ဆေးရွက်ကြီး၊ ဝါဂွမ်း နှင့် rapeseedတို့ကိုစိုက်ပျိုးကြသည်။ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ မတ်စောက်စော တောင်စောင်းများတွင် မွေးမြူရေး နှင့် သစ်ထုတ်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဆေးရွက်ကြီးသည် အဓိကပြည်ပပို့ကုန်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်ဂျီဒီပီ၏ ရာခိုင်နှုန်းအများစုသည် ဆေးရွက်ကြီးမှရသည်။ သစ်သီးဝလံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များမှလည်း ဝင်ငွေကောင်းစွာရသည်။ စားသုံးရန်သင့်တော်သောမှိုမျိုး ၉၃၈မျိုးအနက် ယူနန်ပြည်နယ်တွင် မှိုးမျိုး ၈၀၀ ကျော်ပေါက်ရောက်သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် မှိုတန်ချိန် ၇,၇၄၄ ပြည်ပတင်ပို့နိုင်ခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်၏ မှိုတင်ပို့မှု၏ ၇၀%ဖြစ်သည်။ ထင်းရှူးမှို (pine mushroom) မှာ ယူနန်ပြည်နယ်၏ အဓိကထွက်ကုန်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂျပန်သို့ များပြားစွာ တင်ပို့သည်။ ကော်ဖီလည်း စိုက်ပျိုးသည်။ တရုတ်ပြည်၏ အာရေဗျကော်ဖီအထွက်ဆုံး ဒေသဖြစ်သည်။ လက်ဖက်ခြောက်ကို ဂျပန်နှင့် အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သည်။ နို့ထွက်ပစ္စည်းများကိုလည်း ပေါများစွာထုတ်လုပ်သည်။ အာဆီယံနိုင်ငံများသို့တင်ပို့ရန် ရည်မှန်းသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်၏ ပန်းစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည် တရုတ်ပြည်တစ်ပြည်လုံး၏ ၅၀% ရှိသည်။ ဟက်တာ ၄၀၀၀ မျှ ရှိသည်။ ပြည်တွင်းဈေးကွက်အပြင် ပြည်ပသို့လည်း တင်ပို့ရာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၈သန်းခန့် ဝင်ငွေရရှိသည်။ တင်ပို့သောနိုင်ငံများမှာ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ထိုင်း၊ ဟောင်ကောင် နှင့် စင်ကာပူတို့ ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး Kunming Economic & Technology Development Zone ကူမင်းအဆင့်မြင့်နည်းပညာနှင့်စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဇုန် (Kunming New & Hi-Tech Industrial Development Zone - KMHNZ) ၁၉၉၂တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကူမင်းမြို့ အနောက်မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ ၉စတုရန်းကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းသည်။ ကူမင်းဘူတာကြီးမှ ၄ကီလိုမီတာ၊ ကူမင်းလေဆိပ်မှ ၅ကီလိုမီတာအကွာတွင်တည်ရှိသည်။ RightSite.asia | Kunming High-tech Industrial Development Zone ကူမင်းတျန့်ချီခရီးသွားအပန်းဖြေဇုန် (Kunming Dianchi Tourism & Vacation Zone) ကူမင်းလေဆိပ်စီးပွားရေးဇုန် (Kunming Airport Economic Zone) ရွှေလီနယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုဇုန် (Ruili Border Economic Cooperation Zone - RLBECZ) နိုင်ငံတော်အဆင့်မှစီမံသည်။ ယယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၂တွင်ဖွင့်လှစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်သည်။ စက်မှုကုန်ချောများ၊ စိုက်ပျိုးထွက်ကုန်များ၊ ဇီဝရင်းမြစ်များ ရောင်းဝယ်ကြသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်၏ မြန်မာပြည်နှင့်ကုန်သွယ်မှုပမာဏမှာ ၁၉၉၉တွင် တစ်ပြည်နယ်လုံးကုန်သွယ်မှုပမာဏ၏ ၇၇.၄% ရှိသည်။ လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုပစ္စည်းများ တင်ပို့မှုပမာဏမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၅.၂၈သန်းမျှ ရှိသည်။ အဝတ်အထည်များ၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ သစ်သီးများ၊ ဆန်နှင့် ဆေးရွက်ကြီးတို့ ဖြစ်သည်။ RightSite.asia | Ruili Border Economic Cooperation Zone ဝမ်တိန်နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုဇုန် (Wanding Border Economic Cooperation Zone-WTBECZ) ၁၉၉၂တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒယ်ဟုတ်ခရိုင်၊ ရွှေလီမြို့နယ်၊ ဝမ်တိန်မြို့တွင်တည်ရှိသည်။ ၆၈စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကုန်ကူးသန်းသည်။ http://rightsite.asia/en/industrial-zone/wanding-border-economic-cooperation-zone ချွီးကျင့်စီးပွားရေးနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် (Qujing Economic and Technological Development Zone-QETDZ) ၁၀၆စတုရန်းကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းသည်။ RightSite.asia | Qujing Economic and Technological Development Zone ယွိရှီးစီးပွားရေးနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် (Yuxi Economic and Technological Development Zone) တလီစီးပွားရေးနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် (Dali City, Yunnan Economic and Technological Development Zone) ချူးရှုန်စီးပွားရေးနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် (Chuxiong Economic and Technological Development Zone) RightSite.asia | Chuxiong Economic Development Zone စုန့်မိန်-ယန်လင်းစမ်းသပ်ရေးဇုန် (Songming Yanglin Experimental Zone for County & Township Industries) ဟဲခိုနယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဇုန် (Hekou Border Economic Cooperation Zone) ၁၉၉၂တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အဆင့်မှစီမံသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် ကုန်စည်ကူးသန်းသည်။ RightSite.asia | Hekou Border Economic Cooperation Zone ကျယ်ကောင်နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဇုန် ( (Jiegao Border Trade Economic Zone လိကျန်း-ယွိလုန်နှင်းဖုံးတောင်ခရီးသွားလုပ်ငန်းဇုန် (Lijiang, Yulong Snow Mountain Tourism Zone) ဆန်ရှန်းတောင်ခရီးသွားနှင့်အပန်းဖြေလုပ်ငန်း (Cangshan Mountain Tourism and Vacation Zone at Dali) ရှီးရွှမ်းပန်နခရီးသွားလုပ်ငန်းဇုန် (Xishuangbanna Tourism and Vacation Zone) ထင်ချုန်းခရီးသွားလုပ်ငန်းဇုန် (Tengchong Tourism and Vacation Zone) ယန်စုန့်ဟိုင်ရေကန်ခရီးသွားလုပ်ငန်းဇုန် (Yangzonghai Lake Tourism and Vacation Zone) ဖူရှန့်ရေကန်ခရီးသွားလုပ်ငန်းဇုန် (Fuxian Lake Tourism and Vacation Zone) ပညာရေး အခြေခံတရုတ်စာ အရေးအဖတ်ကို စာမတတ်မြောက်မှုပပျောက်ရေးအတွက် သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တရုတ်ပြည်၏ စာမတတ်မှုအမြင့်မားဆုံးဒေသများထဲတွင် ပါဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ L. Tian, J. Li, K. Zhang, P. Guest. "Women's status, institutional barriers and reproductive health care: A case study in Yunnan, China". Health Policy, Volume 84, Issue 2, Pages 284–297Literacy Co-ordination Office of Yunnan Province ယူနန်ပြည်နယ်တွင် နိုင်ငံတော်အဆင့်အထူးတက္ကသိုလ် (National Key University) တစ်ခု ရှိသည်။ ယူနန်တက္ကသိုလ် (Yunnan University) ဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသောတက္ကသိုလ်များမှာ အနောက်တောင်ပိုင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် (Southwest Forestry University)၊ ယူနန်စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် (Yunnan Agricultural University)၊ ယူနန်စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ် (Yunnan Academy of Agricultural Sciences )၊ ကူမင်းဆေးတက္ကသိုလ် (Kunming Medical University)၊ ယူနန်တရုတ်တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ် (Yunnan University of Traditional Chinese Medicine)၊ ကူမင်းသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (Kunming University of Science and Technology) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျန်းမာရေး တရုတ်ပြည်၏ ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု၏ ၅၀% ခန့်မှာ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ဖြစ်သည်။ Yunnan DQ Testing Turns Up Fake Artesunates, Health Officials Alerted USP Drug Quality and Information Program တရုတ်ပြည်တွင် ပလိပ်ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု၏ စတင်ရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ Zhang Z, Hai R, Song Z, Xia L, Liang Y, Cai H, Liang Y, Shen X, Zhang E, Xu J, Yu D, Yu XJ. (2009) Spatial variation of Yersinia pestis from Yunnan Province of China. Am J Trop Med Hyg. 81(4):714-717 သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လိကျန်းမြို့မှ တရုတ်နှစ်သစ်ကူးအကြို ပန်းချီစာတန်းများ ယဉ်ကျေးမှု ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့မျိုးစုံတွေ့ရသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ကူမင်းတောင်ဘက် ကျင်းနင်မြို့ (Jinning) တွင်တွေ့ရသည်။ ယူနန်ပြည်နယ်အရှေ့မြောက်ပိုင်း ကျောင်းထုံးမြို့ (Zhaotong) တွင် ကျင်းမင်းဆက်ခေတ် (Jin Dynasty (265–420)) က နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို တွေ့ရသည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး (Cultural Revolution (1966–76) နောက်ပိုင်းတွင် ယီလူမျိုးတို့၏ ကျွန်စနစ် နှင့် ဝလူမျိုးတို့၏ လူသားချင်းခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်းဓလေ့ စသည့် အချို့သော တိုင်းရင်းသား ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ လက်ဖက် ယူနန်ပြည်နယ်၏ နာမည်ကျော်လက်ဖက်ခြောက်မှာ ဖူးအာရ်လက်ဖက်ခြောက် (Pu-erh tea) ဖြစ်သည်။ ရွှေအပ်လက်ဖက်ခြောက် (Golden Needle tea) နှင့် တျန့်ဟုန်လက်ဖက်ခြောက် (Dian hong tea) တို့မှာလည်း ထင်ရှားသည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ခရီးသွားလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည်။ နှစ်စဉ်အောက်တိုဘာလ အလုပ်ပိတ်ရက်တွင် ပြည်တွင်း ခရီးသည် ၂.၇၅သန်းခန့် လာရောက်လည်ပတ်သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်စာရင်းအရ ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ဝင်ငွေ ယွမ်ငွေ ၃၇ ဘီလီယံ ရရှိသည်။ တစ်ပြည်နယ်လုံ ဂျီဒီပီ၏ ၁၂.၆% ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာခရီးသွားလုပ်ငန်းဈေးပွဲတော်ကို ကူမင်းမြို့တွင် ၂နှစ်တစ်ကြိမ်ကျင်းပသည်။ အာရှတွင် အစည်ကားဆုံးဈေးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ကျော်ပါဝင် ဆင်နွှဲကြသည်။ ခရီးသွား လည်ပတ်ရန်နေရာကောင်းများမှာ - တလီမြို့ (Dali) - နန်ကျောက်ဘုရင့်နိုင်ငံ နှင့် တလီဘုရင့်နိုင်ငံ စသောသမိုင်းဝင်နေရာဟောင်း။ ချူးရှုန် (Chuxiong Yi Autonomous Prefecture) - တလီနှင့်လိကျန်းသို့သွားရာလမ်းတွင်တည်ရှိသောမြို့။ ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းမြို့တော်။ ကျင်းဟုန် (Jinghong) - တိုင်လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ရှီးရွှမ်းပန်နခရိုင်ကြီး၏မြို့တော်။ လိကျန်းမြို့ (Lijiang City) - နရှီးလူမျိုးတို့၏မြို့တော်။ ၁၉၉၇ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စ်ကို (UNESCO) မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ရှန်ဂရီလာခရိုင် (Shangri-La County - formerly Zhongdian) ရှေးက ကျုံးတျန့်ဟုခေါ်ဆိုပြီး တိဘက်လူမျိုးတို့၏မြို့။ ရှီးခင်ကျောက်တောင်သစ်တော (Shilin Stone Forest) - ကူမင်းအရှေ့ဘက်ရှိ ကျောက်ချွန်တောင်များ တည်ရှိရာဒေသ။ ယွမ်ယန်ခရိုင် (Yuanyang County) - ဟနီလူမျိုးတို့၏မြို့၊ လှေကားထစ်စိုက်ပျိုးရေးစနစ်ကြောင့် နာမည်ကျော်သည်။ ရှီးရွှမ်းပန်န (Xishuangbanna) တရုတ်အမျိုးသားအပန်းဖြေစခန်း၊ သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များကြောင့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသည်။ နဂါးနက်ရေကန် (Black Dragon Pool) ပိုင်ရှူးထိုင် (Baishutai) ဆန်ရှန်းတောင် (Cangshan Mountain) အာရ်ဟိုင်ကန် (Erhai Lake) ကန်းလန်မြစ်ဝှမ်း (Ganlan Basin) ရေကန်စိမ်း (Green Lake (Kunming)) ကျောက်စိမ်းနဂါးနှင်းတောင်တန်း (Jade Dragon Snow Mountain) လန်ဆန်းမြစ် (Lancang River = Mekong River) မန့်ထင်ပန်းခြံ (Manting Park = Chunhuan Park in Jinghong) မေလိနှင်းတောင်တန်း (Meili Snow Mountain in Deqin) ဖူကျန့်ဘုရားကျောင်း (Pujian Temple) စန်းချာမြစ်သဘာဝတော (Sanchahe Nature Reserve in Jinghong) ရှဖင်ဈေး (Sanchahe Nature Reserve Dali) ရှရှီး (Shaxi, Yunnan) ရှီးလင်ကျောက်တုံးသစ်တော (Shilin Stone Forest) ဘုရားသုံးဆူ(ယူနန်) (Three Pagodas) ထိန်ချုံးရေပူစမ်း (Tengchong hot springs) ကျားကြီးခုန်အုပ်လျှိုမြောင် (Tiger Leaping Gorge) ယွမ်ထုံကျောင်း (Yuantong Temple) ယူနန်ပြည်နယ်ပြတိုက် (Yunnan Provincial Museum) အားကစား ယူနန်ပြည်နယ် ကျင်းကူမြို့အနီးတွင် ကျင်းပသော ခရီးကြမ်းကားမောင်းပြိုင်ပွဲသည် ထင်ရှားသည်။ လက်ဖက် ယူနန်ပြည်နယ်၏ နာမည်ကျော်လက်ဖက်ခြောက်မှာ ဖူးအာရ်လက်ဖက်ခြောက် (Pu-erh tea) ဖြစ်သည်။ ရွှေအပ်လက်ဖက်ခြောက် (Golden Needle tea) နှင့် တျန့်ဟုန်လက်ဖက်ခြောက် (Dian hong tea) တို့မှာလည်း ထင်ရှားသည်။ ဂီတ ယူနန်ပြည်နယ်ဂီတ တွင်ကြည့်ရှုရန်။ တရုတ်ဆေးဝါး အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၅,၀၀ ကျော်ရှိသော ယူနန်ပြည်နယ်သည် ၆၀%ခန့်သော အပင်များကို တရုတ်တိုင်းရင်းဆေး ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ထင်ရှားသောဆေးမှာ ယူနန်ဆေးဖြူ (Yunnan Baiyao) ဖြစ်သည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ခရီးသွားလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည်။ နှစ်စဉ်အောက်တိုဘာလ အလုပ်ပိတ်ရက်တွင် ပြည်တွင်း ခရီးသည် ၂.၇၅သန်းခန့် လာရောက်လည်ပတ်သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်စာရင်းအရ ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှ ဝင်ငွေ ယွမ်ငွေ ၃၇ ဘီလီယံ ရရှိသည်။ တစ်ပြည်နယ်လုံ ဂျီဒီပီ၏ ၁၂.၆% ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာခရီးသွားလုပ်ငန်းဈေးပွဲတော်ကို ကူမင်းမြို့တွင် ၂နှစ်တစ်ကြိမ်ကျင်းပသည်။ အာရှတွင် အစည်ကားဆုံးဈေးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ကျော်ပါဝင် ဆင်နွှဲကြသည်။ ခရီးသွား လည်ပတ်ရန်နေရာကောင်းများမှာ - တလီမြို့ (Dali) - နန်ကျောက်ဘုရင့်နိုင်ငံ နှင့် တလီဘုရင့်နိုင်ငံ စသောသမိုင်းဝင်နေရာဟောင်း။ ချူးရှုန် (Chuxiong Yi Autonomous Prefecture) - တလီနှင့်လိကျန်းသို့သွားရာလမ်းတွင်တည်ရှိသောမြို့။ ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းမြို့တော်။ ကျင်းဟုန် (Jinghong) - တိုင်လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ရှီးရွှမ်းပန်နခရိုင်ကြီး၏မြို့တော်။ လိကျန်းမြို့ (Lijiang City) - နရှီးလူမျိုးတို့၏မြို့တော်။ ၁၉၉၇ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စ်ကို (UNESCO) မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ရှန်ဂရီလာခရိုင် (Shangri-La County - formerly Zhongdian) ရှေးက ကျုံးတျန့်ဟုခေါ်ဆိုပြီး တိဘက်လူမျိုးတို့၏မြို့။ ရှီးခင်ကျောက်တောင်သစ်တော (Shilin Stone Forest) - ကူမင်းအရှေ့ဘက်ရှိ ကျောက်ချွန်တောင်များ တည်ရှိရာဒေသ။ ယွမ်ယန်ခရိုင် (Yuanyang County) - ဟနီလူမျိုးတို့၏မြို့၊ လှေကားထစ်စိုက်ပျိုးရေးစနစ်ကြောင့် နာမည်ကျော်သည်။ ရှီးရွှမ်းပန်န (Xishuangbanna) တရုတ်အမျိုးသားအပန်းဖြေစခန်း၊ သဘာဝအလှအပနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များကြောင့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသည်။ စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ ယူနန်ပြည်နယ် ဂူချင်ဗလီ နဂါးနက်ရေကန် (Black Dragon Pool) ပိုင်ရှူးထိုင် (Baishutai) ဆန်ရှန်းတောင် (Cangshan Mountain) အာရ်ဟိုင်ကန် (Erhai Lake) ကန်းလန်မြစ်ဝှမ်း (Ganlan Basin) ရေကန်စိမ်း (Green Lake (Kunming)) ကျောက်စိမ်းနဂါးနှင်းတောင်တန်း (Jade Dragon Snow Mountain) လန်ဆန်းမြစ် (Lancang River = Mekong River) မန့်ထင်ပန်းခြံ (Manting Park = Chunhuan Park in Jinghong) မေလိနှင်းတောင်တန်း (Meili Snow Mountain in Deqin) ဖူကျန့်ဘုရားကျောင်း (Pujian Temple) စန်းချာမြစ်သဘာဝတော (Sanchahe Nature Reserve in Jinghong) ရှဖင်ဈေး (Sanchahe Nature Reserve Dali) ရှရှီး (Shaxi, Yunnan) ရှီးလင်ကျောက်တုံးသစ်တော (Shilin Stone Forest) ဘုရားသုံးဆူ(ယူနန်) (Three Pagodas) ထိန်ချုံးရေပူစမ်း (Tengchong hot springs) ကျားကြီးခုန်အုပ်လျှိုမြောင် (Tiger Leaping Gorge) ယွမ်ထုံကျောင်း (Yuantong Temple) ယူနန်ပြည်နယ်ပြတိုက် (Yunnan Provincial Museum) အားကစား ယူနန်ပြည်နယ် ကျင်းကူမြို့အနီးတွင် ကျင်းပသော ခရီးကြမ်းကားမောင်းပြိုင်ပွဲသည် ထင်ရှားသည်။ ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ မဟာမဲခေါင်ဒေသ ကိုးကား ထပ်မံဖတ်ရှုရန် Books Jim Goodman (2002) The Exploration of Yunnan. ISBN 7-22203-276-2 Stephen Mansfield (2007) China: Yunnan Province. (Bradt Travel Guide China: Yunnan Province) ISBN 1-84162-169-2 Ann Helen Unger and Walter Unger. (2007) Yunnan: China's Most Beautiful Province. (Orchid Press) ISBN 3-7774-8390-7 Damien Harper. (2007) China's Southwest. (Lonely Planet Country & Regional Guides) ISBN 1-74104-185-6 Patrick R. Booz. (1998) Yunnan. (Odyssey Passport: McGraw-Hill Contemporary) ISBN 0-8442-9664-3 Susan K. McCarthy. (2009) Communist Multiculturalism: Ethnic Revival in Southwest China (University of Washington Press) ISBN 0-295-98909-2 Web Population Profile of Yunnan – United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific Economic Profile of Yunnan – Hong Kong Trade Development Council Economic Integration of Yunnan with the Greater Mekong Subregion Asian Economic Journal Volume 20 Issue 3, Pages 303–317 ပြင်ပလင့်ခ်များ Yunnan Province e-Government website Yunnan Provincial Department of Commerce Yunnan Environmental Development Program Yunnan Nature Conservation Yunnan Daily and Yunnan Info Daily newspapers Yunnan Astronomical Observatory (YNAO) Yunnan Tourism Information Network (official) Yunnan at Open Directory Project 1943-1945 Bert Krawczyk Photos of Yunnan during World War II - University of Wisconsin-Milwaukee Libraries Digital Collections ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်