ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်

ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ(န) [ပဋိသင်္ခါနပဿနာ+ဉာဏ] ပဋိသင်္ခါဉာဏ်၊ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရ တရားတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု တစ်ဖန်-စူးစမ်း-ဆင်ခြင်-၍-အဖန်ဖန်-အထပ် ထပ်-ရှူကြည့်တတ်သော ဉာဏ်။ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၇၆။ ပုန ပဋိသင်္ခါနာကာရေန ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၄၃၆။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၊ ၁၁၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၈၉၊ ၂၉၉။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၉၈။)ဆိုသည်မှာ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော အရေးကြီးသည့် ဉာဏ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဤဉာဏ်သည် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့၏ (အနိစ္စ)၊ (ဒုက္ခ)၊ (အနတ္တ) ဟူသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို တစ်ဖန်ပြန်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမြင်သုံးသပ်တတ်သော ဉာဏ်ပညာကို ဆိုလိုပါသည်။ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ဟူသော ပါဠိစကားလုံးကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ပါသည်- ပဋိသင်္ခါ: တစ်ဖန်ပြန်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်း၊ ထပ်မံသုံးသပ်ခြင်း။ အနုပဿနာ: အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမြင်ခြင်း။ ဉာဏ: အသိဉာဏ်၊ ပညာ။ ထို့ကြောင့် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ဆိုသည်မှာ "တစ်ဖန်ပြန်၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမြင်သုံးသပ်တတ်သော ဉာဏ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရပါသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ "မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ" ဟု ဖွင့်ဆိုထားရာ၊ သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒနှင့် ယှဉ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်ပါသည်။ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ နှင့် လုပ်ငန်းစဉ် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးပိုင်းဝိပဿနာဉာဏ်များဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို မြင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သော်လည်း၊ ဤဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုသင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒပြင်းပြလာသည့်အတွက် ယင်းသင်္ခါရတရားတို့ကိုပင် လက္ခဏာရေးသုံးပါးတင်၍ တစ်ဖန် (ပုန) ပြန်လည်သုံးသပ်ရှုမြင်ပါသည်။ ဤသို့ "တစ်ဖန်" ဟု ဆိုခြင်းမှာ ရှေးကရှုခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုအခါ ပိုမိုပြတ်သားစွာ၊ လွတ်မြောက်လိုစိတ်ဖြင့် ရှုခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ ဤဉာဏ်ပိုင်းတွင် ယောဂီသည် အလုံးစုံသော ဘုံဘဝ၊ ယောနိ၊ ဂတိ၊ ဌီတိ၊ သတ္တာဝါသတို့၌ ဖြစ်ကုန်သော ပျက်ခြင်းသဘောရှိသည့် သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်သက်သက်ကို အာရုံပြု၍ လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို တင်ကာ ဝိပဿနာရှုပွားသုံးသပ်ပါသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ ဤဉာဏ်ပိုင်းတွင် ရှုပွားရန် အခြင်းအရာများကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်- ၁။ အနိစ္စအခြင်းအရာ (၁၄) မျိုး: ဥပမာအားဖြင့် - သင်္ခါရတရားတို့သည် နောက်ဆုံးအဖြစ်သော ပျက်စီးခြင်း (ဘင်) ကို မလွန်ဆန်နိုင်ခြင်း (အနစ္စန္တိကတော)၊ အခိုက်အတန့်မျှသာ တည်တံ့ခြင်း (တာဝကာလိကတော)၊ ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားခံရခြင်း (ဥပ္ပါဒဝယပရိစ္ဆိန္နတော)၊ ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိခြင်း (ပဘင်္ဂုတော)၊ အမြဲမရှိခြင်း (အဒ္ဓုဝတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။ ၂။ ဒုက္ခအခြင်းအရာ (၂၈) မျိုး: ဥပမာအားဖြင့် - ဖြစ်ခြင်း-ပျက်ခြင်းတို့ဖြင့် အဖန်ဖန် နှိပ်စက်ခံနေရခြင်း (အဘိဏှပဋိပီဠနတော)၊ သည်းခံနိုင်ခဲခြင်း (ဒုက္ခမတော)၊ ဆင်းရဲ၏တည်ရာဖြစ်ခြင်း (ဒုက္ခဝတ္ထုတော)၊ ရောဂါနှင့်တူခြင်း (ရောဂတော)၊ ဘေး၏တည်ရာဖြစ်ခြင်း (ဘယတော)၊ ဖြစ်ခြင်း-အိုခြင်း-နာခြင်း-သေခြင်း-စိုးရိမ်ခြင်း-ငိုကြွေးခြင်း-ပင်ပန်းခြင်း သဘောရှိခြင်း (ဇာတိဓမ္မတော၊ ဇရာဓမ္မတော စသည်)၊ ချမ်းသာကို ပယ်ဖျက်ခြင်း (သုခပဋိက္ခေပတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။ ၃။ အသုဘအခြင်းအရာ (၉) မျိုး) (ဒုက္ခလက္ခဏာ၏ အခြံအရံအဖြစ် ရှုပါသည်): ဥပမာအားဖြင့် - မတင့်တယ်ခြင်း (အဇညတော)၊ မကောင်းသော အနံ့ရှိခြင်း (ဒုဂ္ဂန္ဓတော)၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်း (ဇေဂုစ္ဆတော၊ ပဋိက္ကူလတော)၊ မစင်ကြယ်ခြင်း (အသုစိတော)၊ စိတ်နှလုံးကို မတိုးပွားစေခြင်း (အမနာပတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။ ၄။ အနတ္တအခြင်းအရာ (၉) မျိုး: ဥပမာအားဖြင့် - မိမိနှင့်မဆိုင်သော သူစိမ်းပမာဖြစ်ခြင်း (ပရတော)၊ အနှစ်သာရကင်းမဲ့ခြင်း (ရိတ္တတော၊ တုစ္ဆတော၊ သုညတော)၊ အရှင်သခင်မရှိခြင်း (အသာမိကတော)၊ မိမိအလိုသို့မလိုက်ခြင်း (အဝသဝတ္တိတော)၊ အတ္တသဘောကို ပယ်ခြင်း (အတ္တပဋိက္ခေပတော) စသည်ဖြင့် ရှုပွားရပါသည်။ ဤသို့ အခြင်းအရာအသီးသီးကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်အောင်ကြည့်၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အသုဘ၊ အနတ္တဟု တစ်ခုချင်းစီ ခွဲခြားရှုပွားရပါသည်။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်လာ ရှင်းလင်းချက် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်၌လည်း ဤဉာဏ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဟောကြားထားသည်မှာ- သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား သင်္ခါရနိမိတ်ကို "မမြဲ၊ အခိုက်အတန့်မျှသာ" ဟု အနိစ္စလက္ခဏာဖြင့် သိသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဒုက္ခဟု နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား ပဝတ္တကို ဒုက္ခလက္ခဏာဖြင့် သိသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းသော ယောဂီအား နိမိတ်နှင့် ပဝတ္တနှစ်ပါးလုံးကို အနတ္တလက္ခဏာဖြင့် သိသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အဋ္ဌကထာများက ဤသိမှုနှင့် ဉာဏ်ဖြစ်မှုသည် အချိန်ကာလကွာခြားမှုမရှိ၊ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ရှင်းပြထားပါသည်။ အကျိုးကျေးဇူး ဤသို့ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ထပ်တလဲလဲ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း၏ အကျိုးကား နောင်တစ်ဖန် သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုရန်အတွက် လမ်းစကို ဖွင့်ပေးခြင်း၊ သင်္ခါရတရားတို့မှ ကောင်းစွာလွတ်မြောက်ခြင်း (မုစ္စန) တည်းဟူသော အလွတ်ကြီးလွတ်ခြင်း၏ အကြောင်းဥပါယ်ကို ပြည့်စုံစေခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဤဉာဏ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်စသော သို့ တက်လှမ်းရန် အခြေခံလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ အရှင်မဟာသီလဝံသ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယလာ ဥပမာ၌ တံငါသည်တစ်ဦး ရေထဲမှ ရေမြွေဟောက်ကို ငါးကြီးဟုထင်မှတ်ကာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖမ်းယူပြီး ကုန်းပေါ်ရောက်မှ မြွေမှန်းသိ၍ ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သွားသကဲ့သို့၊ ယောဂီသည်လည်း ရှေးက သာယာစဖွယ်ထင်ခဲ့သော သင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ်ကို ဤဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာမြင်သောအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ပြီး ၎င်းတို့မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ် ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုလိုပါသည်။ နိဂုံး ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားတို့၏ သဘောသဘာဝကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ၊ လွတ်မြောက်လိုစိတ်ဖြင့် ပြန်လည်ဆင်ခြင်သုံးသပ်သော ဉာဏ်ဖြစ်ပြီး၊ ဝိပဿနာခရီးစဉ်တွင် အရေးပါသော အဆင့်တစ်ခုဖြစ်ကာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးရှုရန် တွန်းအားပေးသော ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပဉ္စမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်ခန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ