ပဋိသာရဏီယကံ

လူဒါယကာကို ဆဲရေးရှုတ်ချသော ရဟန်းအား ထိုသူ့ထံသို့ သွား၍ မိမိအပြစ်ကို ဝန်ချတောင်းပန်ရန် ကံပြုစေခိုင်းရသည်။ ထိုကံကို “ပဋိသာရဏီယကံ”ဟု ခေါ်သည်။ တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ သံဃော သုဓမ္မဿ ဘိက္ခုနော ပဋိသာရဏီယကမ္မံ ကရောတု။ ဝိ၊၄၊၄၀။ ပဋိသာရဏီယကမ္မ (န) [ပဋိသာရဏီယ+ကမ္မ] ဝန်ချတောင်းပန်စေကြောင်း-ကံ-အမှု။ (က) တစ်ဖန်–ပြန်လည်-သွားစေ-စေလွှတ်--ကြောင်းကံ။ (က) ယေန ကမ္မေန အက္ကုဋ္ဌဂဟဋ္ဌသမီပမေဝ ပဋိသာရိယတိ သော အက္ကောသကော ပစ္ဆာ ပေသီယတိ၊ တံ ပဋိသာရဏီယကမ္မံ နာမ။ ဝဇိရ၊၅၀၈ (ခ) အပြစ်ကို-ရှေးရှူ-အောက်မေ့-အမှတ်ရ-စေကြောင်းကံ။ (ခ) ပဋိမုခံ အတ္တနော ဒေါသံ သရာပေတဗ္ဗံ အနေန ဝိနယကမ္မေနာတိ ပဋိသာရဏီယံ၊ တမေဝ ကမ္မံ ပဋိသာရဏီယကမ္မံ။ ပါစိတ်၊ ယော။ ၄၁၄။ (ဝိ၊၃၊၄၆၄။ ဝိ၊၄၊၄၁-၂-၃-၅-၇။) ပဋိသာရဏီယကံ၏ ဖြစ်ရပ် အသျှင်သုဓမ္မသည် မစ္ဆိကာသဏ္ဍဇနပုဒ်၌ စိတ္တသူကြွယ်၏ ကျောင်းထိုင်ရဟန်းဖြစ်ပြီး၊ မြဲသောဆွမ်းဝတ်ရှိသူဖြစ်သည်။ သို့သော် စိတ္တသူကြွယ်သည် သံဃာ၊ ဂိုဏ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်များကို ဆွမ်းကပ်လှူရာတွင် အသျှင်သုဓမ္မကို မပန်ကြားဘဲ ပင့်ဖိတ်ခဲ့သည်။ တစ်ရံရောအခါ အသျှင်သာရိပုတ္တရာအပါအဝင် မထေရ်ကြီးများ မစ္ဆိကာသဏ္ဍသို့ ရောက်လာသောအခါ၊ စိတ္တသူကြွယ်က ၎င်းတို့ကို ဆွမ်းကပ်ရန် လက်ခံစေခဲ့သည်။ အသျှင်သုဓမ္မကိုလည်း ပါဝင်ရန် ဖိတ်ကြားခဲ့သော်လည်း၊ အသျှင်သုဓမ္မက “စိတ္တသူကြွယ်သည် ငါ့အပေါ် ငဲ့ကွက်ခြင်းမရှိ” ဟု စိတ်ဆိုးကာ လက်မခံခဲ့ပေ။ နောက်နေ့တွင် စိတ္တသူကြွယ်က မထေရ်ကြီးများအတွက် ဆွမ်းကပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ၊ အသျှင်သုဓမ္မသည် ဆွမ်းဖိတ်ကြားခြင်းမခံရသော်လည်း စိတ္တသူကြွယ်၏ နေအိမ်သို့ သွားခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ဆွမ်းဘွယ်များစွာ စီစဉ်ထားသော်လည်း “နှမ်းပျစ်မုန့်မပါ” ဟု ပြောဆိုခဲ့ရာ၊ စိတ္တသူကြွယ်က “ဘုရားစကားတော်ရှိပါလျက် နှမ်းပျစ်မုန့်ကိုသာ ပြောဆိုသည်” ဟု ကြက်ငယ်ဥပမာဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ ဤစကားကို အသျှင်သုဓမ္မက “ငါ့ကို ဆဲရေး၊ ရေရွတ်သည်” ဟု ယူဆကာ ကျောင်းမှ ထွက်ခွာပြီး မြတ်စွာဘုရားထံ သာဝတ္ထိသို့ သွားခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အသျှင်သုဓမ္မက ဖြစ်ရပ်ကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်တင်သောအခါ၊ မြတ်စွာဘုရားက “သင်သည် သဒ္ဓါရှိ၊ ကြည်ညိုတတ်၊ လှူဒါန်းတတ်သော စိတ္တသူကြွယ်ကို ယုတ်မာသောစကားဖြင့် အဘယ်ကြောင့် ဆဲရေး၊ ရှုတ်ချသနည်း” ဟု ကဲ့ရဲ့တော်မူပြီး၊ ဤအပြုအမူသည် ရဟန်းတို့၏ စည်းကမ်းနှင့် မလျော်ကန်ကြောင်း ဆုံးမခဲ့သည်။ ထို့နောက် သံဃာအား “သုဓမ္မရဟန်းအား စိတ္တသူကြွယ်ကို သည်းခံစေရမည်” ဟု ပဋိသာရဏီယကံ ပြုရန် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ပဋိသာရဏီယကံ ပြုပုံ ပဋိသာရဏီယကံကို ပြုရာတွင် အောက်ပါအဆင့်များကို လိုက်နာရသည်- စောဒနာ - ပြစ်မှုကို စစ်ဆေးတင်ပြခြင်း။ အောက်မေ့စေခြင်း - ပြစ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုစေခြင်း။ အာပတ်သို့ တင်ခြင်း - ပြစ်မှုကို ဝိနည်းအာပတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း။ သံဃာကို သိစေခြင်း - ကျွမ်းကျင်သော ရဟန်းတစ်ပါးက သံဃာ့အစည်းအဝေးတွင် ကြေညာပြီး၊ သံဃာ့သဘောတူညီမှုကို ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် အတည်ပြုသည်။ ဤကံကို သုံးကြိမ် ကြေညာပြီး၊ သံဃာ့ဆိတ်ဆိတ်နေမှုဖြင့် ပြီးစီးသည်။ အသျှင်သုဓမ္မအား “စိတ္တသူကြွယ်ကို သည်းခံစေရမည်” ဟု သံဃာက ကံပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တရားမျှတမှု ပဋိသာရဏီယကံတွင် တရားသောကံ (ဓမ္မကံ) နှင့် မတရားသောကံ (အဓမ္မကံ) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ တရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး - မျက်မှောက်၌ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မေးမြန်းပြီး ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝန်ခံပြီး ပြုလုပ်ခြင်း၊ အာပတ်သင့်မှ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စောဒနာ၍ ပြုလုပ်ခြင်း၊ တရားနှင့်ညီညွတ်စွာ ပြုလုပ်ခြင်းစသည်ဖြင့် အင်္ဂါသုံးပါးစီနှင့် ပြည့်စုံရသည်။ မတရားသောကံ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး - မျက်ကွယ်၌ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မမေးမမြန်းဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝန်မခံဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အာပတ်မသင့်ဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မစောဒနာဘဲ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မတရားသဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်းစသည်ဖြင့် အင်္ဂါသုံးပါးစီနှင့် ပြည့်စုံပါက ဝိနည်းနှင့် မညီညွတ်ပေ။ အသျှင်သုဓမ္မအား ပြုလုပ်သော ကံသည် အာပတ်သင့်မှု၊ စောဒနာ၊ မျက်မှောက်ပြုလုပ်မှုတို့ဖြင့် တရားသောကံဖြစ်သည်။ ပြုလိုက ပြုရာသောကံလေးပါး သံဃာသည် ရဟန်းတစ်ဦးအား ပဋိသာရဏီယကံ ပြုရန် အကြောင်းလေးမျိုးရှိသည်- လူတို့အား လာဘ်မရအောင်၊ အကျိုးမဲ့ဖြစ်အောင်၊ နေရာမရအောင် လုံ့လပြု၍ ဆဲရေး၊ ရေရွတ်၊ ကွဲပြားစေသူ။ လူတို့အား ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆို၍ ဆဲရေး၊ ရှုတ်ချ၊ ဝန်ခံချက်ကို ချွတ်ယွင်းစေသူ။ ရဟန်းငါးမျိုးအနက် တစ်မျိုးဖြစ်သူ (လာဘ်မရအောင်၊ အကျိုးမဲ့ဖြစ်အောင်၊ နေရာမရအောင်၊ ဆဲရေး၊ ကွဲပြားစေသူ)။ ရဟန်းငါးမျိုးအနက် တစ်မျိုးဖြစ်သူ (ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆို၊ ဆဲရေး၊ ဝန်ခံချက် ချွတ်ယွင်းစေသူ)။ အသျှင်သုဓမ္မသည် စိတ္တသူကြွယ်ကို ဆဲရေး၊ ရှုတ်ချသဖြင့် ဤအကြောင်းများနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ကျင့်ဝတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး ပဋိသာရဏီယကံ ခံရသူသည် အောက်ပါ ကျင့်ဝတ် ၁၈-ပါးကို လိုက်နာရသည်- ပဉ္စင်းခံမပေးရ။ နိဿရည်းမပေးရ။ သာမဏေကို မလုပ်ကျွေးရ။ ရဟန်းမိန်းမတို့ကို ဆုံးမရန် မသာယာရ။ သမ္မုတိရလျှင်လည်း ရဟန်းမိန်းမတို့ကို မဆုံးမရ။ ကံပြုကြောင်းအာပတ်သို့ မရောက်ရ။ အခြားအာပတ်သို့ မရောက်ရ။ ယုတ်ကြမ်းအာပတ်သို့ မရောက်ရ။ ကံကို မကဲ့ရဲ့ရ။ ကံပြုသူတို့ကို မကဲ့ရဲ့ရ။ ပကတတ်ရဟန်း၏ ဥပုသ်ကို မဆိုင်းငံ့ရ။ ပဝါရဏာကို မဆိုင်းငံ့ရ။ ဆိုဆုံးမခြင်းမပြုရ။ အကြီးအမှူးအရာ မယူရ။ အခွင့်မတောင်းရ။ မစောဒနာရ။ မအောက်မေ့စေရ။ ပကတတ်ရဟန်းတို့နှင့် မရောယှက်ရ။ အသျှင်သုဓမ္မသည် ဤကျင့်ဝတ်များကို လိုက်နာရန် တာဝန်ရှိသည်။ ကံမှ ထွက်မြောက်ပုံ အသျှင်သုဓမ္မသည် ပဋိသာရဏီယကံခံရပြီး မစ္ဆိကာသဏ္ဍသို့ ပြန်သွားသော်လည်း စိတ္တသူကြွယ်ကို သည်းခံစေရန် မတတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သာဝတ္ထိသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားက အဖော်တမန်ရဟန်းတစ်ပါး ပေးပို့ရန် မိန့်တော်မူခဲ့ပြီး၊ ထိုရဟန်းနှင့်အတူ မစ္ဆိကာသဏ္ဍသို့ ပြန်သွားကာ စိတ္တသူကြွယ်ကို သည်းခံစေခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး အသျှင်သုဓမ္မသည် ကောင်းစွာကျင့်ကာ၊ မာနကို ချ၍ သံဃာထံ ကံငြိမ်းစေရန် တောင်းခံခဲ့သည်။ ကံငြိမ်းစေပုံ ပဋိသာရဏီယကံကို ငြိမ်းစေရန်- ရဟန်းသည် သံဃာထံ ချဉ်းကပ်၍ ဧကသီကို ပခုံးထက်တင်၊ ရှိခိုး၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၊ လက်အုပ်ချီကာ “ကောင်းစွာကျင့်ပါ၏၊ မာနကိုချပါ၏၊ ကံငြိမ်းမှုကို တောင်းပါ၏” ဟု သုံးကြိမ် လျှောက်ရသည်။ ကျွမ်းကျင်ရဟန်းက သံဃာကို သိစေပြီး၊ သံဃာ့သဘောတူညီမှုဖြင့် ကံကို ငြိမ်းစေသည်။ (ဝိ၊၄၊၃၇။) ဝိနယပိဋက စူဠဝဂ္ဂပါဠိ ပဋိသာရဏီယကမ္မံ အသျှင်သုဓမ္မသည် ဤအဆင့်များကို လိုက်နာပြီး ကံမှ ထွက်မြောက်ခဲ့သည်။ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ