ဗြဟ္မီ အရေးအသား

ဗြဟ္မီပွား အ​ရေးအသားများ (Brahmic scripts) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗြဟ္မီအက္ခရာမှ ဆင်းသက်​ပေါက်ဖွားလာသည့် အ​ရေးအသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သက္ကတစာ၊ ဘင်္ဂါလီစာ၊ သီဟိုဠ်စာ၊ တမိလ်စာ၊ တိဘက်စာ၊ မြန်မာစာ၊ ထိုင်းစာ၊ ​လော(လာအို)စာ၊ ခမာစာ အစရှိသည်တို့သည် ထင်ရှား​သော ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများသည် အာဘူဂီဒါ(Abugida) ​ခေါ် စာ​ရေးသားနည်းစနစ် အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများကို အိန္ဒိယ​ဒေသ၊ တိဘက်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ​ဒေသတို့တွင် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် အင်ဒို-ဥ​ရောပ ဘာသာစကားများ၊ ဒြဝိဒိယန် ဘာသာစကားများ၊ တိဘက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ၊ မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ၊ တိုင်-ရှမ်း ဘာသာစကားများ၊ မလ္လာယု-ပိုလီနီးရှား ဘာသာစကားများကို ​ရေးသား​ဖော်ပြရန် သုံးကြသည်။ ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများကို အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ​ဒေသတွင်သာမက တရုတ်၊ဂျပန်၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံများတွင်လည်း ​တွေ့ရသည်။ ​ရှေးအခါက မဟာယာနကျမ်းစာများကို သိဒ္ဓံ ဟု ​ခေါ်သည့် ဗြဟ္မီပွားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် ​ရေးသား​လေ့ ရှိကြသည်။ ယင်းကဲ့သို့ သိဒ္ဓံအက္ခရာဖြင့် ​ရေးထားသော ကျမ်းစာများသည် တရုတ်၊ဂျပန် နိုင်ငံတို့၌ ရှိ​နေဆဲဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင်ဆိုလျှင် ရှင်ဂွန်းဂိုဏ်းမှ ဘုန်းကြီးများသည် သိဒ္ဓံအက္ခရာဖြင့် ကျမ်းစာများ ​ရေးသား​နေကြဆဲ ဖြစ်​လေသည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်စာမှ ကာတာကာနာ နှင့် ဟီရာဂါနာ အက္ခရာများ၏ ဗျည်း၊သရ အစီအစဉ်များမှာ ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများ၏ အစီအစဉ်နှင့် တူနေသည်။ သမိုင်း​ကြောင်း ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများ၏ မူလရင်းမြစ်မှာ ဗြဟ္မီ အက္ခရာဖြစ်သည်။ ၎င်းအက္ခရာ ​ပေါ်​ပေါက်လာပုံနှင့် စတင်သုံးစွဲသည့် ခုနှစ်တို့ကို မသိရ​သော်လည်း ​မောရိယ ဧကရာဇ် သီရိဓမ္မာအ​သောကမင်း လက်ထက် ဘီစီသုံးရာစုမှစ၍ ကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲလာကြသည်။ သီရိဓမ္မာအ​သောကမင်း၏ အမိန့်​တော်​ကျောက်စာ အများစုကိုလည်း ဗြဟ္မီ အက္ခရာကို သုံးစွဲ၍ ​ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဗြဟ္မီ အက္ခရာသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပုံသဏ္ဌာန်​များလည်း ပြောင်းလာခဲ့သည်။ အက္ခရာများသည်လည်း ​ဖြောင့်မတ်သည့် ပုံသဏ္ဌာန်မှ ​ပျော့​ပြောင်း​ကွေးညွတ်သည့် အသွင်သို့ ​ပြောင်းလဲလာသည်။ ထိုအက္ခရာကို ဂုပ္တ​ခေတ်ကို စွဲ၍ ဂုပ္တ အက္ခရာဟု ​ခေါ်ကြသည်။ တဖန် ဂုပ္တ အက္ခရာများမှ နာဂရီ၊ သိဒ္ဓံ၊ သျှာရဒါ အစရှိ​သော စာအရေးအသားများ ဆင့်ကဲထွန်းကားလာသည်။ ယင်းအက္ခရာများမှ တဖန် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ့ ထွန်းကားလာကြသည့် အက္ခရာများမှာကား ​ဒေဝနာဂရီ၊ ဂူဂျာရတီ၊ ဂူရမုခီ (ပန်ချာပီ)၊ ဘင်္ဂလီ၊ တိဗက်၊ ရန်ဂျနာ (နီ​ပေါ)၊ ဆိုယွန်ဘို(မွန်ဂို) အစရှိသည့် အက္ခရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအက္ခရာ အ​ရေးအသားများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ​မြောက်ပိုင်းမှ ဆင့်ကဲ​ပေါ်​ပေါက်လာကြသဖြင့် ​မြောက်ပိုင်း ဗြဟ္မီပွား အ​ရေးအသားများ (Northern Brahmic scripts) ဟု​ခေါ်ဆိုသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ​​မြောက်ပိုင်းနှင့် အပြိုင် တောင်ပိုင်း​ဒေသ တွင်လည်း ဗြဟ္မီပွား အရေးအသားများ ထွန်းကား​နေခဲ့သည်။ ကန္နဒ အက္ခရာ၊ ပလ္လဝ အက္ခရာ၊​ တေလုဂူ အက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ အစရှိ​သော အရေးအသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအက္ခရာတို့မှ ဆင့်ကဲထွန်းကားလာကြသည့် အက္ခရာများမှ များမြောင်လှ​ပေသည်။ ဥပမာ ပြဆိုရ​သော် တမိလ် အက္ခရာ၊ မာလာယလမ် အက္ခရာ၊ ထားနာ အက္ခရာ၊ သီဟိုဠ် အက္ခရာ၊ ပျူအက္ခရာ၊ မွန်မြန်မာအက္ခရာ၊ ခမာအက္ခရာ၊ ထိုင်းအက္ခရာ၊ ​လော(လာအို)အက္ခရာ၊ ယွန်းအက္ခရာ၊ ကဝိအက္ခရာ၊ ဂျာဗား အက္ခရာ၊ ဘာလီ အက္ခရာ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤအက္ခရာ အရေးအသားများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ​တောင်ပိုင်းမှ ဆင့်ကဲ​ပေါ်​ပေါက်လာကြသဖြင့် ​တောင်ပိုင်း ဗြဟ္မီပွား အ​ရေးအသားများ (Southern Brahmic scripts) ဟု​ခေါ်ဆိုသည်။ ဗျည်းနှင့်သရများ နှိုင်းယှဉ်မှု ISOkakhagaghaṅcachajajhañṭaṭhaḍaḍhaṇatathadadhanaṉpaphababhamayaraṟlaḷaḻvśaṣasahအာသံকখগঘঙচছজঝঞটঠডঢণতথদধনপফবভমযৰলৱশষসহဘင်္ဂါလီকখগঘঙচছজঝঞটঠডঢণতথদধনপফবভমযরলশষসহဆယ်လေတီꠇꠈꠉꠊ ꠋꠌꠍꠎꠏꠐꠑꠒꠓꠔꠕꠖꠗꠘꠙꠚꠛꠜꠝꠞꠟꠡꠢဒေဝနာဂရီकखगघङचछजझञटठडढणतथदधनऩपफबभमयरऱलळऴवशषसहဂူဂျာရတီકખગઘઙચછજઝઞટઠડઢણતથદધનપફબભમયરલળવશષસહဩဒိယକଖଗଘଙଚଛଜଝଞଟଠଡଢଣତଥଦଧନପଫବଭମୟରଲଳୱଶଷସହဂါရ်မူခီਕਖਗਘਙਚਛਜਝਞਟਠਡਢਣਤਥਦਧਨਪਫਬਭਮਯਰਲਲ਼ਵਸ਼ਸਹတိဘတ်ཀཁགངཅཆཇཉ(derived)ཏཐདནཔཕབམཡརལཝཤཥསཧတိရာဟူတ𑒏𑒐𑒑𑒒𑒓𑒔𑒕𑒖𑒗𑒘𑒙𑒚𑒛𑒜𑒝𑒞𑒟𑒠𑒡𑒢𑒣𑒤𑒥𑒦𑒧𑒨𑒩𑒪𑒬𑒭𑒮𑒯အစောပိုင်း ဗြဟ္မီ𑀓 16x16px𑀔 16x16px𑀕 16x16px𑀖 16x16px𑀗 16x16px𑀘 16x16px𑀙 16x16px𑀚 16x16px𑀛 16x16px𑀜 16x16px𑀝 16x16px𑀞 16x16px𑀟 16x16px𑀠 16x16px𑀡 16x16px𑀢 16x16px𑀣 16x16px𑀤 16x16px𑀥 16x16px𑀦 16x16px𑀧 16x16px𑀨 16x16px𑀩 16x16px𑀪 16x16px𑀫 16x16px𑀬 16x16px𑀭 16x16px𑀮 16x16px𑀴𑀯 16x16px𑀰 16x16px𑀱 16x16px𑀲 16x16px𑀳 16x16pxMiddle ဗြဟ္မီ16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px𑀴16x16px16x16px16x16px16x16px16x16pxနှောင်းပိုင်း ဗြဟ္မီ16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px16x16px𑀴16x16px16x16px16x16px16x16px16x16pxတေလူဂူకఖగఘఙచఛజఝఞటఠడఢణతథదధనపఫబభమయరఱలళೞవశషసహကန္နာဒಕಗಘಙಚಛಜಝಞಟಠಡಢಣತಥದಧನಪಫಬಭಮಯರಱಲಳೞವಶಷಸಹဆင်ဟာလာකඛගඝඞචඡජඣඤටඨඩඪණතථදධනපඵබභමයරලළවශෂසහမာလာယလံകഖഗഘങചഛജഝഞടഠഡഢണതഥദധനഩപഫബഭമയരറലളഴവശഷസഹတမီးလ်கஙசஜஞடணதநனபமயரறலளழவஶஷஸஹမြန်မာၒခမာក ထိုင်းกข,ฃค,ฅฆงจฉช,ซฌญฎ,ฏฐฑฒณด,ตถทธนบ,ปผ,ฝพ,ฟภมยรลฬวศษสห,ฮလာအိုກຂຄງຈຊຕຖທນປຜພມຍຣລວສຫဘာလီဂျာဗားသုန္ဒန်လောန္တာရာဘာတက် (Toba)/ဘာယ်ဘာယိန် အိုင်အက်စ်အိုကခဂဃငစ/ကျဆ/ချဇ/ဂျဈ/ဂျဉ/ညဋဌဒဎဏတထဒဓနṉပဖဗဘမယရၒလဠၔဝၐၑသဟ ISOaāæɒiīuūeēaioōaur̥r̥̄l̥l̥̄ṁḥakaākāækæɒkɒikiīkīukuūkūekeēkēaikaiokoōkōaukaur̥kr̥r̥̄kr̥̄l̥kl̥l̥̄kl̥̄ṁkṁḥkḥkအာသံঅকআকাঅ্যাক্যা ইকিঈকীউকুঊকূ একেঐকৈঅৗকৗওকোঔকৌঋকৃৠকৄঌকৢৡকৣঅংকংঅঃকঃক্,ক্‍ဘင်္ဂါလီঅকআকাঅ্যাক্যা ইকিঈকীউকুঊকূ একেঐকৈঅকওকোঔকৌঋকৃৠকৄঌকৢৡকৣঅংকংঅঃকঃক্,ক্‍Devanagariअकआकाॲकॅऑकॉइकिईकीउकुऊकूऎकॆएकेऐकैऒकॊओकोऔकौऋकृॠकॄऌकॢॡकॣअंकंअःकःक्,क्‍Gujaratiઅકઆકા ઇકિઈકીઉકુઊકૂ એકેઐકૈ ઓકોઔકૌઋકૃૠકૄઌકૢૡકૣઅંકંઅઃકઃક્,ક્‍Odiaଅକଆକାଅଽକଽ ଇକିଈକୀଉକୁଊକୂ ଏକେଐକୈ ଓକୋଔକୌଋକୃୠକୄଌକୢୡକୣଂକଂଃକଃକ୍Gurmukhiਅਕਆਕਾ ਇਕਿਈਕੀਉਕੁਊਕੂ ਏਕੇਐਕੈ ਓਕੋਔਕੌ ਅਂਕਂਅਃਕਃਕ੍Tibetanཨཀཨཱཀཱ ཨིཀིཨཱིཀཱིཨུཀུཨཱུཀཱུ ཨེཀེཨཻཀཻ ཨོཀོཨཽཀཽརྀཀྲྀརཱྀཀཷལྀཀླྀལཱྀཀླཱྀཨཾཀཾཨཿཀཿཀ྄Tirhuta𑒁𑒏𑒂𑒏𑒰 𑒃𑒏𑒱𑒄𑒏𑒲𑒅𑒏𑒳𑒆𑒏𑒴 𑒏𑒺𑒋𑒏𑒹𑒌𑒏𑒻 𑒏𑒽𑒍𑒏𑒼𑒎𑒏𑒾𑒇𑒏𑒵𑒈𑒏𑒶𑒉𑒏𑒷𑒊𑒏𑒸𑒁𑓀𑒏𑓀𑒁𑓁𑒏𑓁𑒏𑓂Sylhetiꠀꠇꠣ ꠁꠇꠤ ꠃꠇꠥ ꠄꠇꠦ ꠅꠇ ꠇꠧ ꠀꠋꠇꠋ ꠇ꠆Brahmi𑀅𑀓𑀆𑀓𑀸 𑀇𑀓𑀺𑀈𑀓𑀻𑀉𑀓𑀼𑀊𑀓𑀽 𑀏𑀓𑁂𑀐𑀓𑁃 𑀑𑀓𑁄𑀒𑀓𑁅𑀋𑀓𑀾𑀌𑀓𑀿𑀍𑀓𑁀𑀎𑀓𑁁𑀅𑀂𑀓𑀂𑀅𑀃𑀓𑀃𑀓𑁆Teluguఅకఆకా ఇకిఈకీఉకుఊకూఎకెఏకేఐకైఒకొఓకోఔకౌఋకృౠకౄఌకౢౡకౣఅంకంఅఃకఃక్Kannadaಅಕಆಕಾ ಇಕಿಈಕೀಉಕುಊಕೂಎಕೆಏಕೇಐಕೈಒಕೊಓಕೋಔಕೌಋಕೃೠಕೄಌಕೢೡಕೣఅంಕಂఅఃಕಃಕ್Sinhalaඅකආකාඇකැඈකෑඉකිඊකීඋකුඌකූඑකෙඒකේඓකෛඔකොඕකෝඖකෞසෘකෘසෲකෲඏකෟඐකෳඅංකංඅඃකඃක්Malayalamഅകആകാ ഇകിഈകീഉകുഊകൂഎകെഏകേഐകൈഒകൊഓകോഔകൗഋകൃൠകൄഌകൢൡകൣഅംകംഅഃകഃക്,ക്‍Tamilஅகஆகா இகிஈகீஉகுஊகூஎகெஏகேஐகைஒகொஓகோஔகௌ அஂகஂஅஃகஃக்Burmese အံကံအးကးက်Khmerអកអាកា ឥកិឦកីឧកុឩកូ ឯកេឰកៃ ឱកោឳកៅឫក្ឫឬក្ឬឭក្ឭឮក្ឮអំកំអះកះក៑Thaiอ (อะ)ก (กะ)อากาแอแก(ออ)(กอ)อิกิอีกีอุกุอูกู(เอะ)(เกะ)เอเกไอไก(โอะ)(โกะ)โโกเอาเกาฤกฺฤฤๅกฺฤๅฦกฺฦฦๅกฺฦๅอํกํอะ (อะฮฺ)กะ (กะฮฺ)กฺ (ก/ก์)Laoກະ,ກັກາ ກິ ກີ ກຸ ກູ ເກ ໄກ/ໃກ ໂກ ເກົາ/ກາວ ອํກํອະກະກBalinese Javanese ꦄꦃ}Sundanese Lontara Batak (Toba) Baybayinᜀᜃ ᜁᜃᜒ ᜂᜃᜓ ᜁᜃᜒ ᜂᜃᜓ ᜃ᜔ISOakaākāækæɒkɒikiīkīukuūkūekeēkēaikaiokoōkōaukaur̥kr̥r̥̄kr̥̄l̥kl̥l̥̄kl̥̄ṁkṁḥkḥkaāæɒiīuūeēaioōaur̥r̥̄l̥l̥̄ṁḥ Hindu-Arabic0123456789Assamese০১২৩৪৫৬৭৮৯Bengali০১২৩৪৫৬৭৮৯Devanagari०१२३४५६७८९Gujarati૦૧૨૩૪૫૬૭૮૯Odia୦୧୨୩୪୫୬୭୮୯Gurmukhi੦੧੨੩੪੫੬੭੮੯Tibetan༠༡༢༣༤༥༦༧༨༩Tirhuta𑓐𑓑𑓒𑓓𑓔𑓕𑓖𑓗𑓘𑓙Brahmi numbers𑁒𑁓𑁔𑁕𑁖𑁗𑁘𑁙𑁚Brahmi digits𑁦𑁧𑁨𑁩𑁪𑁫𑁬𑁭𑁮𑁯Telugu౦౧౨౩౪౫౬౭౮౯Kannada೦೧೨೩೪೫೬೭೮೯Sinhala0123456789Sinhala astrological numbers෦෧෨෩෪෫෬෭෮෯Malayalam൦൧൨൩൪൫൬൭൮൯Tamil೦௧௨௩௪௫௬௭௮௯BurmeseKhmer០១២៣៤៥៦៧៨៩Thai๐๑๒๓๔๕๖๗๘๙Lao໐໑໒໓໔໕໖໗໘໙BalineseJavaneseSundaneseAhom𑜰𑜱𑜲𑜳𑜴𑜵𑜶𑜷𑜸𑜹Meitei (Manipuri)꯰꯱꯲꯳꯴꯵꯶꯷꯸꯹Hindu-Arabic0123456789 ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ