သံကိစ္စထေရ်

သံကိစ္စ (ပု) [သင်္ကု+ဣတ = သင်္ကိတ + ဏျ။ ဏျပစ္စည်း သွတ္ထ။ ၐင်္ကိတ-သံ။ သံကိအ၊ သံကိတ-ပြာ။] အမည်ရှိသောသူ သုံးဦးရှိပါသည်။ (၁) (အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့် ၇ နှစ်သားအရွယ်၌ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သော) သာမဏေကျော်၊ သံကိစ္စထေရ်။ (၁) အယသ္မတော သံကိစ္စဿ ဉာဏဝိပ္ဖါရာ ဣဒ္ဓိ။ ပဋိသံ၊၃၈၉။ ယော စ ဝဿသတံ ဇီ‌ဝေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သံကိစ္စသာမဏေရံ --- အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဿ သင်္ကုနာ အက္ခိကောဋိယာ ဘိန္နတ္တာ သံကိစ္စန္တိ နာမံ ကရိံသု။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၅-၆။ သင်္ကုနာ ဆိန္နက္ခိကောဋိတာယ သံကိစ္စောတိ ဝဒန္တာ အပရဘာဂေ သံကိစ္စောတိ ဝေါဟရိံသု။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၃။ (ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၈။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၅၆)။ (၂) (ဘုရားအလောင်းတော်) သံကိစ္စသတို့သား၊ သံကိစ္စပညာရှိ။ (၂) ဣသီ အဝစ သံကိစ္စော။ ဇာ၊၂၊၅၉။ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ပုရောဟိတဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဇာတဿေဝဿ “သံကိစ္စကုမာရော”တိ နာမံ ကရိံသု။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၇၉။ သံကိစ္စပဏ္ဍိတ-လည်း ကြည့်။ (၃) သံကိစ္စအနွယ်, သံကိစ္စအနွယ်၌ ဖြစ်သော (ကိသ အမည်ရှိသော တိတ္ထိဆရာကြီး)။(၃) နန္ဒော ဝစ္ဆာ၊ ကိသော သံကိစ္စော။ မ၊၁၊၃၀၀။ အံ၊၂၊၃၃၇။ (မ၊၂၊၁၉၃)။ ကိသောတိ နာမံ၊ သံကိစ္စောတိ ဂေါတ္တံ။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၆။ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၉။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၅)။ ငယ်ဘဝနှင့် ထူးခြားဖြစ်စဉ်များ သံကိစ္စသာမဏေကျော် လောင်းလျာသည် ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်တို့၏ အထံတော်၌ လွန်ကဲသည့် ကုသိုလ်အဆောက်အဦတို့ကို ပြုခဲ့၍ ထိုထိုဘဝတို့၌ ဝဋ်ဆင်းရဲကင်းရာ နိဗ္ဗာန်၏ အားကြီးသော အကြောင်းဖြစ်သည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ဆည်းပူးခဲ့သောကြောင့် ဤငါတို့မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော် အခါ သာဝတ္ထိပြည်ဝယ် ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလအမျိုးအိမ်၌ ပဋိသန္ဓေနေတော်မူသည်။ ၎င်း၏မိခင်သည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ရောဂါတစ်ခု နှိပ်စက်မှုကြောင့် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို သုသာန်ပို့၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်သောအခါ သားအိမ်သည် မီးမလောင်ဘဲ ကြွင်းကျန်နေသဖြင့် လူအများက တံစူးဖြင့် ထိုး၍ မီးကျီးခဲများဖြင့် ဖုံးအုပ်၍ ထားခဲ့ကြသည်။ မီးကျီးများဖြင့် ဖုံးအုပ်၍ သားအိမ် မီးလောင်သွားသော်လည်း ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ လှပသောသူငယ်သည်ကား ပဒုမာကြာတိုက်၌ အိပ်နေသကဲ့သို့ မီးကျီးပေါ်၌ အသက်ရှင်လျက် တည်ရှိနေသည်။ ပစ္ဆိမဘဝိကသတ္တဝါ (နောက်ဆုံးဘဝ၌ ဖြစ်သော သတ္တဝါ) အား မြင့်မိုရ်တောင်ကြီးဖြင့် ဖိမိသော်လည်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့ မရောက်ဘဲ သေရိုးထုံးစံ မရှိပေ။ နောက်တစ်နေ့ မီးငြိမ်းသတ်ရန် လာသောသူတို့သည် ထိုအခြင်းအရာဖြင့် အိပ်နေသောသူငယ်ကို မြင်၍ “မိခင်တစ်ကိုယ်လုံး မီးလောင်ကျွမ်းပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် သူငယ်မှာ မီးမလောင်သနည်း၊ အသို့ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း” ဟု အံ့ဩကုန်လျက် သူငယ်ကိုယူ၍ ရွာတွင်းသို့ သွားပြီး နိမိတ်ဖတ်သောသူတို့ကို မေးမြန်းကြလေသည်။ ထိုအခါ နိမိတ်ဖတ်သောသူတို့က “ဤသူငယ်သည် အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်၌ နေခဲ့သော် ဆွေခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် ဆွေမျိုးသားချင်းများ ဆင်းရဲကြလိမ့်မည်၊ အကယ်၍ ရဟန်းပြုအံ့ ရဟန်းငါးရာ ခြံရံလျက် လှည့်လည်ရလိမ့်မည်” ဟု ဟောကြကုန်၏။ တံစူးဝါးဖြင့် မျက်လုံးထောင့်ကို အထိုးခံရသောကြောင့် (သင်္ကုနာ ဆိန္နက္ခိကောဋိတာယ သံကိစ္စော။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၃) ထိုသူငယ်အား “သံကိစ္စ” ဟု အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်။ နောင်အခါ၌ “သံကိစ္စ” ဟူ၍ပင် ထင်ရှားလေသည်။ ရှင်သာမဏေပြု၍ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူခြင်း ထိုအခါ ဆွေမျိုးတို့သည် “ဆင်းရဲအံ့သည်ဖြစ်စေ ကြီးပြင်းလာသောအခါ ငါတို့၏ အရှင်သာရိပုတ္တရာအထံတော်၌ ရှင်၊ ရဟန်းပြုပေးကြကုန်အံ့” ဟု ကြံစည်၍ ထိုသူငယ်ကို ကျွေးမွေးပြုစုကြသည်။ (၇) နှစ်သားအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ မိခင်သေဆုံးခဲ့ပုံနှင့် မိမိလူဖြစ်လာရပုံ အကြောင်းစုံကို သူငယ်ချင်းကလေးငယ်များထံမှ ကြားသိရ၍ သံဝေဂရကာ “ရှင်၊ ရဟန်းပြုအံ့” ဟု ဆွေမျိုးတို့အား ပန်ကြားသည်။ ထိုအခါ ဆွေမျိုးတို့သည် အရှင်သာရိပုတ္တရာထံ ရှင်၊ ရဟန်းပြုပေးရန် အပ်နှံကြသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် သံကိစ္စအား တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပေး၍ ရှင်သာမဏေ ပြုပေးတော်မူသည်။ သံကိစ္စသာမဏေသည် ခေါင်းရိတ်အပြီးတွင် ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးတို့နှင့်တကွ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။ (အကျယ်ကို ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၉။ ထေရ၊၃၀၇-၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၀-၁။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၅-၄၃၃။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၃-၂၁၇။ ကြည့်။) အာယသ္မတော သံကိစ္စဿ ဉာဏဝိပ္ဖါရာ ဣဒ္ဓိ။ ပဋိသံ၊၃၈၉။ ယော စ ဝဿသတံ ဇီ‌ဝေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သံကိစ္စသာမဏေရံ --- အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ မ၊၁၊၃၀၀။ အံ၊၂၊၃၃၇။ (မ၊၂၊၁၉၃)။ ကိသောတိ နာမံ၊ သံကိစ္စောတိ ဂေါတ္တံ။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၆။ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၉။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၅)။ ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Category:ဗုဒ္ဓဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များ