ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ (ထီ) [ပစ္စဝေက္ခဏာ + ဝီထိ] ဟူသည်မှာ အဖန်ဖန် ရှုမှတ်ဆင်ခြင်တတ်သော စိတ်အစဉ်ကို ဆိုလိုပါသည်။ ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိပြီးနောက် ထိုရရှိပြီးသော တရားတို့ကို ပြန်လည် ဆင်ခြင်သုံးသပ်တတ်သည့် “ကာမဇော မနောဒွါရဝီထိ” စိတ်အစဉ်ကို “ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ” ဟုခေါ်ဆိုသည်။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိသည် နှစ်မျိုးရှိပါသည်။ ၁။ ဈာန်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၂။ မဂ်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၁။ ဈာန်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ လောကီဈာန် ၉ ပါးတွင် တစ်ပါးပါးကို ရရှိဝင်စားပြီးနောက် ထိုဈာန်၌ ပါဝင်သော ဝိတက်၊ ဝိစာရ အစရှိသည့် ဈာန်အင်္ဂါတစ်ခုခုကို ဆင်ခြင်လိုသည့်အခါ ဤဝီထိ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဖြစ်ပေါ်ပုံအစဉ် ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတို့ တစ်ကြိမ်စီ ဖြစ်ပြီးနောက်၊ ပုထုဇဉ်၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အား - မဟာကုသိုလ်ဇော ၈ ပါးတွင် တစ်ပါးပါးသည် ပစ္စဝေက္ခဏာဇောအဖြစ် ၄ ကြိမ် သို့မဟုတ် ၅ ကြိမ် ဖြစ်သည်။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား - မဟာကြိယာဇော ၈ ပါးတွင် တစ်ပါးပါးသည် ပစ္စဝေက္ခဏာဇောအဖြစ် ၄ ကြိမ် သို့မဟုတ် ၅ ကြိမ် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဘဝင်စိတ်များ ပြန်ဖြစ်ပါသည်။ အရေးတကြီး ဆင်ခြင်ရသည့်အခါမျိုး မဟုတ်လျှင် ကာမဇောတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ၆ ကြိမ် သို့မဟုတ် ၇ ကြိမ် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ထို့ကြောင့် ပဉှာဝါရပဋ္ဌာန်း အရကောက် (နှာ-၃၄၈)၌ “မဟာကုသိုလ် ၈-ခုတို့တွင် တစ်ခုခုသည် ပစ္စဝေက္ခဏာဇောကိစ္စ ၇-ကြိမ်, ၄-ကြိမ်, ၅-ကြိမ်ဖြစ်၍ ချုပ်၏”ဟု ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်ရာကို ပစ္စဝေက္ခဏာဝသီ၌ ကြည့်။ အမျိုးအစားများ ဈာန်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိသည် အကျယ်အားဖြင့် ၁၉၂ ပါး ရှိပါသည်။ မြှောက်ပွားပုံမှာ လောကီဈာန် ၉ ပါးကို ကုသိုလ်၊ ကြိယာ ၂ ပါးဖြင့် မြှောက်လျှင် ၁၈ ပါး ဖြစ်သည်။ ထို ၁၈ ပါးကို လက်ဦးအစ ရရှိသော “အာဒိကမ္မိကဈာန်” နှင့် ပြန်လည်ဝင်စားအပ်သော “သမာပဇ္ဇနဈာန်” ၂ ပါးဖြင့် မြှောက်လျှင် ၃၆ ပါး ဖြစ်သည်။ ထို ၃၆ ပါးကို ဉာဏ်ထက်သော “တိက္ခ” ပုဂ္ဂိုလ် နှင့် ဉာဏ်နုံ့သော “မန္ဒ” ပုဂ္ဂိုလ် ၂ ပါးဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် ဈာနဝီထိပေါင်း ၇၂ ပါး ဖြစ်လာသည်။ ထို ၇၂ ပါးကို ဈာန်အင်္ဂါအလိုက် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ပြန်ခွဲလျှင်- ပထမဈာနဝီထိ (၈ ပါး) နောင် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၄၀ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယဈာနဝီထိ (၈ ပါး) နောင် ၃၂ ဖြစ်သည်။ တတိယဈာနဝီထိ (၈ ပါး) နောင် ၂၄ ဖြစ်သည်။ စတုတ္ထဈာနဝီထိ (၈ ပါး) နောင် ၁၆ ဖြစ်သည်။ ပဉ္စမဈာနဝီထိ (၄၀) နောင် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၈၀ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဈာန်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိပေါင်း ၁၉၂ ပါး ဖြစ်ပါသည်။(ဝီထိလက်ရိုး။ ၅၆-၇၅။ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၊ ၁။ ၈၈-၉၀။ အဘိဓမ္မတ္ထဒီပက၊ ၁။၂၅၉၊၂၇၄။ မိုင်းခိုင်းဝီထိပုံ။ ၁၇။ ဝီထိသုံးချက်စုဘာသာဋီကာ၊ ၄၂-၄၃)။ ၂။ မဂ်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ မဂ်ဖိုလ်ရရှိပြီးနောက် အောက်ပါအာရုံတစ်ခုခုကို ဆင်ခြင်လိုသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။ မဂ် (မိမိရရှိခဲ့သော မဂ်) ဖိုလ် (ထိုမဂ်၏ အကျိုးဖြစ်သော ဖိုလ်) နိဗ္ဗာန် (အာရုံပြုခဲ့သော နိဗ္ဗာန်) ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ (ပယ်သတ်လိုက်သော ကိလေသာများ) ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာ (ပယ်ရန်ကျန်သေးသော ကိလေသာများ) ဖြစ်ပေါ်ပုံအစဉ် ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတို့ တစ်ကြိမ်စီ ဖြစ်ပြီးနောက်၊ မဟာကုသိုလ်ဇော သို့မဟုတ် မဟာကြိယာဇောတို့သည် ပစ္စဝေက္ခဏာဇောအဖြစ် ၆ ကြိမ် သို့မဟုတ် ၇ ကြိမ် ဖြစ်၍ ချုပ်ပါသည်။ အမျိုးအစားများ (အကျဉ်း) သောတာပတ္တိမဂ် နောင်၌ ၅ မျိုး (မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပယ်ပြီးကိလေသာ၊ ကြွင်းကိလေသာ) ကို ဆင်ခြင်၍ ၅ ဝီထိ ဖြစ်သည်။ သကဒါဂါမိမဂ် နောင်၌ အလားတူ ၅ ဝီထိ ဖြစ်သည်။ အနာဂါမိမဂ် နောင်၌ အလားတူ ၅ ဝီထိ ဖြစ်သည်။ အရဟတ္တမဂ် နောင်၌ ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာမရှိတော့သဖြင့် ၄ မျိုးကိုသာ ဆင်ခြင်၍ ၄ ဝီထိ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် အကျဉ်းအားဖြင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၁၉ ပါး ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးအစားများ (အကျယ်) အကျယ်အားဖြင့် မဂ်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိပေါင်း ၅၇၀ ဖြစ်ပါသည်။ မြှောက်ပွားပုံမှာ သောတာပတ္တိမဂ် (၁) ကို ဈာန် ၅ ပါး၊ တိက္ခ-မန္ဒ ပုဂ္ဂိုလ် ၂ ပါး၊ ပါဒကဈာန်-သမ္မသိတဈာန်-ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဈာန် ၃ ပါးတို့ဖြင့် မြှောက်လျှင် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိ ၃၀ ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူ သကဒါဂါမိ၊ အနာဂါမိ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဝီထိတို့လည်း ၃၀ စီဖြစ်၍ မဂ္ဂဝီထိအကျယ် ၁၂၀ ဖြစ်သည်။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိ (၃၀) နောင်၌ ဆင်ခြင်ဖွယ် ၅ ပါးကြောင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၁၅၀ ဖြစ်သည်။ သကဒါဂါမိ၊ အနာဂါမိမဂ္ဂဝီထိ (၃၀ စီ) နောင်၌လည်း ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၁၅၀ စီ ဖြစ်သည်။ အရဟတ္တမဂ္ဂဝီထိ (၃၀) နောင်၌ ဆင်ခြင်ဖွယ် ၄ ပါးသာရှိ၍ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၁၂၀ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် မဂ်နောင်ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိအကျယ် ၅၇၀ ဖြစ်ပါသည်။ (ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၊၁။၉၁။ အဘိဓမ္မတ္ထဒီပက၊၁။၂၆၆-၇။ ဝီထိနှင့်သုံးချက်စုဘာသာဋီကာ၊ ၅၃-၅၆)။ ဆင်ခြင်ပုံအစဉ်နှင့် ပညာရှင်တို့၏ အဆိုအမျိုးမျိုး ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ဖြစ်ပေါ်သည့်အခါ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ပုံ အစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ကျမ်းဂန်အသီးသီးတွင် အဆိုအမျိုးမျိုးရှိသဖြင့် အစဉ် မမြဲကြောင်း ထင်ရှားပါသည်။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း နှင့် နောက်လိုက်ကျမ်းများက မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပယ်ပြီးကိလေသာ၊ ကြွင်းကိလေသာ ဟူသော အစဉ်အတိုင်း မိန့်ဆိုကြသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ တို့၌ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ ပယ်ပြီးကိလေသာ၊ ကြွင်းကိလေသာ၊ နိဗ္ဗာန် ဟု အစဉ်တစ်မျိုး မိန့်ဆိုသည်။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော် ၌ ရှေးဦးစွာ ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်ပြီးမှ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်သည်ဟုလည်း ဟောတော်မူသည်။ ထို့အပြင် ဆင်ခြင်သည့်အာရုံ အရေအတွက်သည်လည်း မမြဲကြောင်း ထင်ရှားပြန်သည်။ ဋီကာကျော် စသည်တို့၌ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမူ ဧကန် (မုချ) ဆင်ခြင်ပြီး၊ ကိလေသာတို့ကိုမူ အနေကန် (ဆင်ခြင်လိုမှ) ဆင်ခြင်သည်ဟု ဆိုသည်။ စူဠဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ္တဋ္ဌကထာ ၌မူ ဆင်ခြင်ဖွယ်အာရုံ ၅ မျိုးတွင် တစ်မျိုးကိုဖြစ်စေ၊ နှစ်မျိုးကိုဖြစ်စေ ဆင်ခြင်၏ဟု မိန့်ဆိုသည်။ ဤသည်တို့ကို ထောက်ရှုလျှင် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိဖြစ်ပုံ၊ ဆင်ခြင်ပုံအစဉ်နှင့် အရေအတွက်တို့သည် တစ်သမတ်တည်း မဟုတ်ကြောင်း သိရှိနိုင်သည်။အဓိမာနနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇၀။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၈၁)တို့၌ “ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်သည် မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်နှင့် ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ၊ ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ အရိယာတို့၏ ဂုဏ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်မှု၌ ယုံမှားကင်း၏”ဟု ဖွင့်ဆိုကြသည်။ ထိုအဖွင့်ကိုမှီ၍ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ (သင်္ဂြိုဟ်)ကျမ်းနှင့် ယင်း၏နောက်လိုက် ဋီကာကျော်၊ မဏိသာရမဉ္ဇူသာ၊ မြန်မာဝီထိလက်ရိုးကျမ်းတို့၌ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိအစဉ်ကို မိန့်ဆိုကြသည် (သင်္ဂဟ၊၁၆၂။ ဝိဘာဝိနီ၊ ၂၇၃-၄။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂။၅၆၁-၂။ ဝီထိလက်ရိုး။ ၉၈-၉)။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၁၆၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈)တို့၌ “မဂ်၊ ဖိုလ်၊ ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ၊ ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာနှင့် နိဗ္ဗာန်”ဟု ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိအစဉ်တစ်မျိုးကို မိန့်ဆိုကြသည်။ တစ်ဖန် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၂၉)၌ ရှေးဦးစွာ ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်ပြီးမှ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်တို့ကို ဆင်ခြင်သည်ဟု မိန့်ဆိုပြန်သည်။ ယင်းသို့ မိန့်ဆိုခြင်းသည်လည်း ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော် ဝိမုတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသနှင့် ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏနိဒ္ဒေသ (၇၀-၇၂)၌ ဟောတော်မူသည့်အတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤသည်တို့ကို ထောက်ရှုလျှင် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိဖြစ်ပုံအစဉ် မမြဲကြောင်း သိသာထင်ရှားသည်။ ထိုမှတပါး အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ စာသွားကို ထောက်ရှု၍ ဋီကာကျော်၊ မဏိသာရမဉ္ဇူသာတို့၌ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်တို့ကို ဧကန်ဆင်ခြင်၍ ပယ်အပ်ပြီးသောကိလေသာနှင့် ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာတို့ကိုမူ အနေကန်အားဖြင့် ဆင်ခြင်လိုမှသာ ဆင်ခြင်သည်ဟု မိန့်ဆိုကြသည်။ စူဠဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ္တဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၆)၌ကား ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ၊ ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာနှင့် မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဆင်ခြင်ဖွယ်ရာ အာရုံ ၅-မျိုးတွင် တစ်မျိုးကိုဖြစ်စေ၊ ၂-မျိုးကိုဖြစ်စေ ဆင်ခြင်၏ဟု မိန့်ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်ခြင်ပုံလည်း မရှိကြောင်း သိသာထင်ရှားပြန်သည် (ပရမတ္ထဒီပနီ။ ၄၄၆။ ဝိသုဒ္ဓါရုံ သင်္ဂြိုဟ်နိဿယ။ ၂၃၉၊၂၄၀)။ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ပန အာဝဇ္ဇနဝသိယာဧဝ ဝုတ္တာ။ ပစ္စဝေက္ခဏဝီထိယဉ သံဃံ အာဝဇ္ဇဒုပ္ပတ္တိယာ အာဝဇ္ဇနဝသီ တဒနန္တရာနံ ဇဝနာနံ သမုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စဝေက္ခဏာဝသီတိ အာဝဇ္ဇနဝသီသိဒ္ဓိယာဝ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ သိဒ္ဓါဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိမတိ၊၁၊၂၂၀။ (-နေတ္တိ၊ ဝိ။၃၅၀။) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပြင်ပလင့်များ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ အဘိဓမ္မာဘာသာသင်တန်း ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ