အများပြည်သူပိုင်

အများပြည်သူပိုင် (; PD) တွင် တစ်ဦးတည်းမူပိုင်ခွင့်ရှိသော ဉာဏပစ္စည်းဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ သက်ရောက်ခြင်းမရှိသည့် ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ လက်ရာအားလုံး ပါဝင်သည်။ ထိုအခွင့်အရေးများသည် သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားခြင်း၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ ပြတ်သားစွာ စွန့်လွှတ်လိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အကျုံးမဝင်ခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ မည်သူမျှ တစ်ဦးတည်းမူပိုင်ခွင့်ကို မပိုင်ဆိုင်သောကြောင့် မည်သူမဆို ထိုလက်ရာများကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ တရားဝင် အသုံးပြုနိုင်သည် သို့မဟုတ် ကိုးကားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား၊ လုဒ်ဗစ် ဗန် ဘီသိုဗင်၊ မီဂေးလ် ဒီ သာဗန်တေး၊ ဇိုရော့အက်စတာ၊ လောင်ဇီ၊ ကွန်ဖြူးရှပ်၊ အရစ္စတိုတယ်၊ လိုင်မန် ဖရန့် အမ်၊ လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ နှင့် ဂျော့ မယ်လိယက်စ် တို့၏ လက်ရာများသည် မူပိုင်ခွင့် မပေါ်ပေါက်မီက ဖန်တီးခဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ မူပိုင်ခွင့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားခြင်းတို့ကြောင့် အများပြည်သူပိုင် ဖြစ်သည်။ အချို့လက်ရာများသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ မူပိုင်ခွင့် ဥပဒေများဖြင့် အကျုံးမဝင်သောကြောင့် အများပြည်သူပိုင် ဖြစ်သည်၊ ဥပမာ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နယူတန်၏ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ဖော်မြူလာများနှင့် ချက်ပြုတ်နည်းများသည် မူပိုင်ခွင့်မှ ချန်လှပ်ထားသည့် အရာများ ဖြစ်သည်။ အခြားလက်ရာများကိုမူ ၎င်းတို့၏ စာရေးသူများက အများပြည်သူပိုင်အဖြစ်သို့ တက်ကြွစွာ သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်၊ ဥပမာများမှာ လျှို့ဝှက်ကုဒ်ဖြင့်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ အယ်လဂေါ်ရီသမ်များ၏ နမူနာ အကောင်အထည်ဖော်မှုများ ဖြစ်သည်။ ဖန်တီးသူက ကျန်ရှိသော အခွင့်အရေးများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည့် အခြေအနေများတွင် အများပြည်သူပိုင် ဟူသော ဝေါဟာရကို ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးမပြုဘဲ၊ ထိုလက်ရာကို အသုံးပြုခြင်းကို "လိုင်စင်အောက်တွင်" သို့မဟုတ် "ခွင့်ပြုချက်ဖြင့်" ဟု ရည်ညွှန်းသည်။ အခွင့်အရေးများသည် နိုင်ငံနှင့် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အလိုက် ကွဲပြားသောကြောင့် လက်ရာတစ်ခုသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် မူပိုင်ခွင့် သက်ရောက်နေနိုင်ပြီး အခြားနိုင်ငံတစ်ခုတွင် အများပြည်သူပိုင် ဖြစ်နေနိုင်သည်။ အချို့အခွင့်အရေးများသည် တစ်နိုင်ငံချင်းစီအလိုက် မှတ်ပုံတင်ခြင်းအပေါ် မူတည်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံတစ်ခုတွင် မှတ်ပုံတင်ရန် လိုအပ်ပါက မှတ်ပုံတင်ခြင်းမရှိခြင်းသည် ထိုနိုင်ငံ၌ လက်ရာတစ်ခုအတွက် အများပြည်သူပိုင် အခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အများပြည်သူပိုင် ဟူသော ဝေါဟာရကို အများပြည်သူဆိုင်ရာ နယ်ပယ် သို့မဟုတ် ဘုံပိုင် ကဲ့သို့သော တိကျမှုမရှိသည့် သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ်မဖွင့်ဆိုထားသော အခြားဝေါဟာရများနှင့်လည်း အပြန်အလှန် ဖလှယ်သုံးစွဲနိုင်ပြီး၊ ၎င်းတွင် စိတ်၏ ဘုံပိုင်၊ ဉာဏဆိုင်ရာ ဘုံပိုင် နှင့် သတင်းအချက်အလက်ဆိုင်ရာ ဘုံပိုင် ကဲ့သို့သော အယူအဆများ ပါဝင်သည်။ ကိုးကား ပြင်ပလင့်ခ်များ Center for the Study of the Public Domain, Duke University Communia, internet association on the digital public domain ကဏ္ဍ:မူပိုင်ခွင့် ဥပဒေ ကဏ္ဍ:ဉာဏပစ္စည်း ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ဥပဒေ