တေဇောကောဋ္ဌာသ

တေဇောဓာတ်သည် ပကတိအခြေအနေတွင် ခန္ဓာကိုယ်၌ အမြဲရှိသော ဥသ္မာတေဇော (ကိုယ်ငွေ့ဓာတ်) အဖြစ် တည်ရှိသည်။ တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော တေဇောကောဋ္ဌာသများသည် ပထဝီကောဋ္ဌာသ၊ အာပေါကောဋ္ဌာသများကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိဘဲ၊ တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေသော မကြည်သော ရုပ်ကလာပ်အမှုန်များအဖြစ်သာ တည်ရှိသည်။ တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော တေဇောကောဋ္ဌာသ (၄)မျိုး ၁။ သန္တပ္ပနတေဇော * အဓိပ္ပါယ်= တစ်ရက်ခြား၊ နှစ်ရက်ခြား ဖျားနာစေသော ပြင်းထန်စွာ ပူလောင်သော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= ဥသ္မာတေဇော (ကိုယ်ငွေ့ဓာတ်) ဖောက်ပြန်လာသောအခါ အပူဒီဂရီတက်ကာ၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဖျားနာမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ဥပမာ- အဖျားတက်ပြီး ကိုယ်ပူလာသောအခါ ဤတေဇော၏ အာနိသင်ကို ခံစားရသည်။ * ရုပ်ကလာပ်= စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)၊ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)၊ အာဟာရဇအဋ္ဌကလာပ် (၈) ဟူ၍ စုစုပေါင်း (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။ ၂။ ဇီရဏတေဇော * အဓိပ္ပါယ်= အိုမင်းရင့်ရော်မှု၊ ဆွေးမြည့်မှုကို ဖြစ်စေသော ပူလောင်သော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= ဆံဖြူခြင်း၊ သွားကျိုးခြင်း၊ မျက်စိမွဲခြင်း၊ အသားအရေတွန့်ခြင်း၊ အရွယ်ယိုယွင်းခြင်းကဲ့သို့သော အိုမင်းမှုကို ဖြစ်စေသည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၅။)။ ဤတေဇောသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆုတ်ယုတ်စေသည်။ * ရုပ်ကလာပ်= စိတ္တဇ (၈)၊ ဥတုဇ (၈)၊ အာဟာရဇ (၈) ဟူ၍ (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။ ၃။ ဍာဟတေဇော * အဓိပ္ပါယ်= ထက်ဝန်းကျင် ပူပြင်းလောင်ကျွမ်းစေသော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= အလွန်ပူပြင်းလှသဖြင့် ညည်းညူစေပြီး၊ ရေအေး၊ ယပ်လေခတ်မှုကို လိုလားစေသည်။ ၎င်းသည် မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းစေတတ်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၅။)။ ဥပမာ- အဖျားတက်ပြီး ကိုယ်တွင်းပူလောင်မှု ပြင်းထန်လာသောအခါ ဤတေဇော၏ အာနိသင်ကို တွေ့ရသည်။ * ရုပ်ကလာပ်= စိတ္တဇ (၈)၊ ဥတုဇ (၈)၊ အာဟာရဇ (၈) ဟူ၍ (၃၃)မျိုးသော ရုပ်တရားများ ပါဝင်သည်။ ၄။ ပါစကတေဇော * အဓိပ္ပါယ်= အစာကို ကြေကျက်စေတတ်သော ပူလောင်သော တေဇောဖြစ်သည်။ * လုပ်ဆောင်ချက်= စားမျိုအပ်၊ သောက်အပ်၊ ခဲအပ်၊ လျက်အပ်သော အာဟာရများကို ရင့်ကျက်စေကာ၊ ရသဓာတ်၊ အသွေး၊ အသား စသည်အထိ ပြောင်းလဲပေးသည်။ ၎င်းသည် အစာကို ချက်ပေးသော ဥဒရဂ္ဂိ (ဝမ်းမီး) ဖြစ်ပြီး၊ အစာအိမ်ဝန်းကျင်၌ တည်ရှိသည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၃၄၅။ မဟာဋီ၊၁၊၄၃၀။)။ * ရုပ်ကလာပ်= ဇီဝိတနဝကကလာပ် (၉) တစ်မျိုးသာ ပါဝင်ပြီး၊ ကမ္မဇရုပ်အဖြစ် အတိတ်ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ တေဇောကောဋ္ဌာသ၏ ရုပ်ကလာပ်ဖွဲ့စည်းမှု တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသများတွင် ပါဝင်သော ရုပ်ကလာပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- ဇီဝိတနဝကကလာပ် (၉)= ဇီဝိတရုပ်အပါအဝင် ရုပ်တရား (၉)မျိုးပါဝင်သော ကမ္မဇရုပ်ဖြစ်ပြီး၊ ပါစကတေဇော၌ တည်ရှိသည်။ စိတ္တဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)= စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (၈)မျိုး ပါဝင်သည်။ ဥတုဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)= ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (၈)မျိုး ပါဝင်သည်။ အာဟာရဇအဋ္ဌကလာပ် (၈)= အာဟာရကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်တရား (၈)မျိုး ပါဝင်သည်။ စုစုပေါင်း= သန္တပ္ပန၊ ဇီရဏ၊ ဍာဟတေဇော၌ (၃၃)မျိုး၊ ပါစကတေဇော၌ (၉)မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ကလာပ်များသည် တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေမှုကြောင့် မကြည်သော အမှုန်များအဖြစ် ထင်ရှားပြီး၊ ပုံသဏ္ဌာန် သတ်မှတ်မထားသော ကောဋ္ဌာသများဖြစ်သည်။ တေဇောကောဋ္ဌာသ၏ ထူးခြားချက် ပထဝီကောဋ္ဌာသ (ဦးခေါင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာ စသည်)၊ အာပေါကောဋ္ဌာသ (သွေး၊ ချွေး၊ မျက်ရည် စသည်) တို့ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိဘဲ၊ တေဇောကောဋ္ဌာသများသည် တေဇောဓာတ်၏ လွန်ကဲမှုကို အခြေခံသည်။ ဥပမာ- ပါစကတေဇော၏ ဝမ်းမီးသည် အစာအိမ်ဝန်းကျင်၌ တည်ရှိသော်လည်း၊ ၎င်းကို ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် သတ်မှတ်၍ မရဘဲ၊ ကမ္မဇရုပ်အဖြစ် ဇီဝိတနဝကကလာပ်တွင် ပါဝင်သည်။ သန္တပ္ပန၊ ဍာဟ၊ ဇီရဏတေဇောတို့သည်လည်း ဖျားနာမှု၊ အိုမင်းမှု စသည့် အခြေအနေများတွင် ထင်ရှားလာသော ရုပ်ကလာပ်များဖြစ်သည်။ တေဇောကောဋ္ဌာသ ရှုနည်း တေဇောဓာတ်လွန်ကဲသော ကောဋ္ဌာသများကို ရှုရာတွင်၊ ပုံသဏ္ဌာန် မရှိသောကြောင့် တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝသတ္တိစွမ်းအင် လွန်ကဲနေသော ရုပ်ကလာပ်များကို ရှာဖွေ၍ ရှုပွားရသည်။ သန္တပ္ပနတေဇော နှင့် ဍာဟတေဇော= မထင်မရှားပါက၊ အတိတ်ဘက်သို့ ဉာဏ်ကို တစ်စတစ်စ စေလွှတ်၍၊ ဖျားဖူးသည့် အချိန်က ဖြစ်ခဲ့သော ရုပ်ကလာပ်များကို ပြန်လည် သိမ်းဆည်းကြည့်ပါ။ ဥပမာ- ဖျားနာစဉ် ကိုယ်ပူလောင်မှု ခံစားခဲ့ရသည့် အချိန်ကို ပြန်တွေးကြည့်ခြင်းဖြင့် ဤတေဇော၏ သဘောကို နားလည်နိုင်သည်။ ဇီရဏတေဇော= အိုမင်းမှု လက္ခဏာများဖြစ်သော ဆံဖြူခြင်း၊ အသားအရေတွန့်ခြင်းတို့ကို သတိပြု၍ ရှုပါ။ ပါစကတေဇော= အစာစားပြီး ဝမ်းဗိုက်အတွင်း ခံစားရသော ပူနွေးမှုကို သတိပြု၍၊ ဇီဝိတနဝကကလာပ်တွင် ပါဝင်သော တေဇောကို ခွဲထုတ်ရှုပါ။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [မှတ်စု_1 တေဇောဓာတ် လွန်ကဲသော တေဇောကောဋ္ဌာသ (၄) မျိုး] ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ Category:ဝိပဿနာ