ဆိုးဖက်ဂျ်

ဆိုးဖက်ဂျ် (solfège- ၊"Solfège". Lexico UK Dictionary. Oxford University Press. ၊ ) သို့မဟုတ် ဆိုဖက်ဂျီယို (solfeggio ၊ ) ဆိုသည်မှာ ဂီတနုတ်များကို သင်ကြားပေးသောနည်းလမ်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဆို-ဖာ (sol-fa၊ solfa၊ solfeo) ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ဆိုးဖက်ဂျ်သည် solmization ခေါ် ဂီတနုတ်များကိုအသံထွက်ဖြင့် မှတ်သားခြင်းနည်းလမ်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဂီတစကေး (music scale) ၌ရှိကြသောနုတ်များကိုမှတ်သားနိုင်ရန်အတွက် နုတ်တစ်ခုစီကိုအသံထွက်များဖြင့် အမည်ပေးထားသည်။ အင်္ဂလိပ်စကားပြောနိုင်ငံများ၏ မှတ်သားမှုမှာ "ဒို၊ ရေ၊ မီ၊ ဖာ၊ ဆို၊ လာ၊ တီ" (do၊ re၊ mi၊ fa၊ so(l)၊ la၊ si (သို့မဟုတ် ti)) ဟူ၍ဖြစ်သည်။Oxford English Dictionary 2nd Ed. (1998) ဝေါဟာရရင်းမြစ် ဆိုးဖက်ဂျ်ဟူသောဝေါဟာရသည် ထို "ဒို၊ ရေ၊ မီ" ဟူသောအခေါ်အဝေါ်များမှ "ဆို" နှင့် "ဖာ" မှယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ၁၁ ရာစုခန့် အီတလီနိုင်ငံတွင် ဂီတသီအိုရီပညာရှင်ဖြစ်သူ ဂွီဒို မိုနာကိုသည် ဂီတနုတ်များကိုလွယ်လွယ်ကူကူမှတ်သားနိုင်ရန် နည်းလမ်းတစ်မျိုကို တီထွင်ခဲ့လေသည်။ လက်တင်သီချင်း "Ut queant laxis" ဟူသောသီချင်း၏စာသားမှ ပထမဆုံးအသံထွက်များကိုယူခဲ့ရာ "အု(တ်)-ရေ-မီ-ဖာ-ဆို-လာ" (Ut-Re-Mi-Fa-Sol-La) ဟူ၍ ရရှိလာခဲ့သည်။Davies, Norman (1997), Europe, pp. 271–272 386x386px Ut queant laxīs resonāre fībrīs Mīra gestōrum famulī tuōrum, Solve pollūtī labiī reātum, Sancte Iōhannēs. ၁၆၀၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဂီတဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သော ဂျိုဗာနီ ဘာတီစတာ ဒိုနီ (Giovanni Battista Doni) သည် သူ၏အမည်ကိုအခြေခံ၍ "အု(တ်)" မှ "ဒို" (Do) ဟု ပြောင်းလဲ‌ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ခုနှစ်ခုမြောက်နုတ်ဖြစ်သော "စီ" (Si) ကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "Sanctus Iohannes" မှ အစအက္ခရာများကို ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂီတဆရာမဖြစ်သော ဆာရာ ဂလိုဗာ (Sarah Golver) ကမူ နုတ်များသည်မတူညီသောအက္ခရာများနှင့် စသင့်သည်ဟုဆိုခဲ့၍ "စီ" မှ "တီ" (Ti) သို့‌ပြောင်းလဲခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်စကားပြောကြသောလူတို့သည် "စီ" အစား "တီ" ဟုသီဆိုကြလေသည်။ အမျိုးအစားများ ဆိုးဖက်ဂ်ျစနစ်ကို ယခုတိုင်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဒိုကိုအသေမထားခြင်း (Moveable do) နှင့် ဒိုကိုအသေထားခြင်း (Fixed do) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ အသေမထားထားသောဒို ထိုစနစ်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဂျာမန်နိုင်ငံများနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ တွင်အသုံးပြုကြသည်။ မေဂျာ ထိုစနစ်တွင် မည်သည့်ကီးတွင်မဆို ပထမအသံကို "ဒို" ဟူ၍သီဆိုရသည်။ ထို့အပြင် နုတ်များအားလုံးကိုလည်းကိုယ်ပိုင်အမည်များ ပေးထားသည်။ မေဂျာစကေး ဒီဂရီအသံထွက်ဒိုမှ အသံတစ်ဝက်တိုးခြင်းအကြိမ်အင်္ဂလိပ်အသံထွက်1ဒို (Do)0Raised 1ဒီ (Di)1Lowered 2ရာ (Ra)12ရေ (Re)2Raised 2ရီ (Ri)3Lowered 3မေ/ မာ (Me/ Ma)3 ()3မီ (Mi)44ဖာ (Fa)5Raised 4ဖီ (Fi)6Lowered 5ဆေ (Se)65ဆို (Sol)7Raised 5ဆီ (Si)8Lowered 6လေ/ လို (Le/ Lo)8 ()6လာ (La)9Raised 6လီ (Li)10Lowered 7တေ/ တာ (Te/ Ta)10 ()7တီ (Ti)11 မိုင်နာ မိုင်နာကီးတွင်မူ "လာ၊ တီ၊ ဒို" ဟူသောအစီအစဉ်ဖြင့်လည်းကောင်း "ဒို၊ ရေ၊ မီ" ဟူသောအစဉ်ဖြင့်လည်းကောင်း ရေးသားနိုင်သည်။ C major မှ C minor သို့ပြောင်းလိုက်‌သောအခါ ဆင်တူကီးဖြစ်သော E-flat major သို့ပြောင်းသွားသည်။ သိုဖြစ်ရာ C သည် E-flat အတွက် "လာ" အသံဖြစ်နေပါသည်။ နက်ထရယ် မိုင်နာစကေး ဒီဂရီ"လာ" မှ စခြင်း"ဒို" မှ စခြင်းLowered 1လေ/ လို (Le/ Lo)တီ (Ti)1လာ (La)ဒို (Do)Raised 1လီ (Li)ဒီ (Di)Lowered 2တေ/ တာ (Te/ Ta)ရာ (Ra)2တီ (Ti)ရေ (Re)3ဒို (Do)မီ/ မာ (Me/ Ma)Raised 3ဒီ (Di)မီ (Mi)Lowered 4ရာ (Ra)မီ ( Mi )4ရေ (Re)ဖာ (Fa)Raised 4ရီ (Ri)ဖီ (Fi)Lowered 5မေ/ မာ (Me/ Ma)ဆေ (Se)5မီ (Mi)ဆို (Sol)6ဖာ (Fa)လေ/ လို (Le/ Lo)Raised 6ဖီ (Fi)လာ (La)Lowered 7ဆေ (Se)လာ (La)7ဆို (Sol)တေ/ တာ (Te/ Ta)Raised 7ဆီ (Si)တီ (Ti) အသေထားသောဒို ထိုစနစ်တွင် စီမေဂျာ (C major) ကိုအခြေပြု၍ ဒိုရေမီဟူ၍ အစဉ်တပ်ပါသည်။ ထိုစနစ်ကို ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားနှင့် ဆလက်ဗ်ဘာသာစကားပြောနိုင်ငံများတွင် တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုကြသည်။ right|250px|ဂျွန်ကာဝန် (John Curwen) ၏ ဆိုးဖက်ဂ်ျကို လက်ဖြင့်ပြသသည့် စနစ် နယူတန်၏အရောင်များ ရုပဗေဒပညာရှင် အိုင်ဆက် နယူတန်သည် ထိုခုနှစ်သံကို သက်တံ၏အရောင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။ အသံဆိုးဖက်ဂ်ျအရောင်Cဒို အနီDရေ လိမ္မော်Eမီ အဝါFဖာ အစိမ်း G ဆို အပြာA လာ မဲနယ် ခရမ်းပြာBတီ ခရမ်း ခရမ်းနီ ကိုးကားချက်များ ကဏ္ဍ: ဂီတသီအိုရီ