မောရှမ်းလူမျိုး

မောရှမ်းလူမျိုး (သို့မဟုတ်) တိုင်းမောဝ်လူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးထဲတွင် ပါဝင်သည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး ၈ မျိုးအနက် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်သိန္နီ၊ တောင်သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လားရှိုးနှင့် အရှေ့မြောက်နယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ သမိုင်းအကျဉ်း မောရှမ်းများသည် နိုင်ငံတော်တချို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်များကတည်းက နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ကုန်းဘောင်ခေတ် တွင် ပြည်မမှကုန်းဘောင်မင်းများသည် တရုတ်နှင့်ရှမ်းနယ်မြေများအကြားတွင် လုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်မှုရရှိရန် မောရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဆက်ဆံမှုများရှိခဲ့သည်။နိင်ငံရေးတိုးချဲ့မှုများအတွင်း၌ မောရှမ်းနယ်မြေများကို လက်အောက်ခံအဖြစ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ မောရှမ်းစော်ဘွားများသည် ကုန်းဘောင်မင်းများ၏ ညှိနှိုင်းရေးရာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ Daniels, Christian. “The Tai of Yunnan: Ethnohistory and Historical Ethnolinguistics.” In *Tai Culture*, vol. 2, no. 1, 1997. Scott, J.G. (1901). Gazetteer of Upper Burma and the Shan States. Rangoon: Government Printing. Daniels, Christian (2012). "Scripts and literacy in the history of Tai people". In Daniels, Christian; Watson Andaya, Leonard Y. (eds.). Challenging the historiography of Southeast Asia. University of Tokyo. မျိုးရိုးဗီဇ မောရှမ်း (Tai Mao) လူမျိုးများမှာ အရှေ့တောင်အာရှရှိ ခရာ-ဒိုင်မျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသည်။မောရှမ်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တိုင်းရင်းသား တိုင်လူမျိုးစုများနှင့်အတူ ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ တွင် တွေ့ရသည်။ မျိုးဗီဇပံ့ပိုးမှုအရ၊ မောရှမ်းလူမျိုးများသည် D-M174 နှင့် O-M122 haplogroupများနှင့်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များကသက်သေပြထားသည်။Li, H. et al. (2020). "Y-Chromosome Evidence for a Northward Migration of Tai People". *Human Genetics*. 139(4): 423–435. ထို haplogroup များမှာ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာအုပ်စု နှင့် တိုင်လူမျိုးများ တွေ့နိုင်သည်။တချို့ဒေသများရှိ မောရှမ်းလူမျိုးများတွင် တရုတ်လူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောမှုများရှိနေပြီး ယင်းသည်၎င်းတို့၏ မျိုးဗီဇပုံစံကို အခြားတိုင်လူမျိုးစုများနှင်အနည်းငယ်ကွဲပြားစေသည်။ Sun, J. & Chen, L. (2008). "Genetic markers in Tai populations in Myanmar and China". *Asian Journal of Genetics*. 12(3): 201–215. ဘာသာစကား မောရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-တိုင်ဘာသာစကားအုပ်စုတွင်ပါဝင်သော တိုင်မောဝ်ဘာသာစကားကို ပြောကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားမျိုးစုအတွင်း တစ်ခုတည်းသောအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မူလအခြေခံသံများနှင့် အသံဖွဲ့စည်းပုံများမှာ ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ) နှင့် တိုင်းလေ(တိုင်းနေ) တို့နှင့်ဆင်တူသော်လည်း၊ တချို့သော သရုပ်ဖော်မှုများ၊အသံဖွဲ့စည်းပုံများအနည်းငယ်ကွဲပြားသည်။Edmondson, Jerold A., and David B. Solnit, eds. *Comparative Tai: Linguistic Studies in Tonal Features, Lexical Borrowing, and Genetic Classification.* Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1988. နာမည်၏အဓိပ္ပါယ် “မော” (Mao) ဆိုသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်ဒေသရှိ ရွှေလီမြစ်အမည်ဖြစ်သည်။ မောရှမ်းဆိုသည်မှာ “မောမြစ်ဘေးတွင်နေထိုင်သော တိုင်လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထိုနာမည်သည် တရုတ်အထွေထွေသုံးစကားလုံး “茂” (Mào) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟုသတ်မှတ်ရသည်။Chamberlain, James R. "The Origin of the Tai Peoples." *Journal of the Siam Society* 98 (2010): 27-48. ယဉ်ကျေးမှု မောရှမ်းများသည်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး သံဃာတော်များကို အထူးလေးစားကြသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ရွာစွန်းယဉ်ကျေးမှု၏ အခြေခံကျသောအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။မောရှမ်းရိုးရာအစားအစာများတွင် ချဉ်ရည်၊ ဆားတင်မှုနှင့် သံပုယျအမွှေးအကြိုင်အပင်များ အဓိကပါဝင်သည်။မောရှမ်းများသည် ရိုးရာစကားလုံးများ၊ ရှမ်းစာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာဂီတ၊ ကပွဲများကို ထိန်းသိမ်းကြပြီးတော်သလင်းလပြည့်နေ့က ဗုဒ္ဓနေ့ (Poi Lu Fha) နှင့် ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (Poi Sang Long) တို့ကို အထူးအရေးပေးကြသည်။မောရှမ်းသည် ရှမ်းရိုးရာဝတ်စုံဖြင့် ထင်ရှားပြီး အမျိုးသမီးများသည် ထမီလျှပ်လျှပ် ဝတ်ဆင်သည်။ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု ရင်းမြစ်