ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်

alt=ဖရန်စစ် ဖာဒီနန်|မင်းသားကြီး ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန် ဩစတြီးယား ဧကရာဇ်မင်း၏ သားတော် ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန် ကားလ် လဒ်ဒွစ်ချ် ဂျိုးဆပ် မာရီယာ (အင်္ဂလိပ် ; Archduke Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria of Austria) (ဂျာမန် ; Franz Ferdinand von Österreich-Este) (၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၆၃ - ၂၈ ဇွန် ၁၉၁၄) သည် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ မင်းဆက်၏ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်သည်။ ဆာရာယေဗိုတွင် ဤမင်းသားကြီး လုပ်ကြံခံရခြင်းသည် ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားစေသော အဓိက အကြောင်းရင်းဟု ဆိုကြသည်။ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်နှင့် ကြင်ယာတော်တို့ကို ဘောစနီးယားမြို့တော် ဆာရာယေဗိုတွင် ဆားဘီးယား ဘော့စနီးယန်း အမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂါဗရီလို ပရင်ဆစ် (:en:Gavrilo Princip) က သေနတ်ဖြင့် အနီးကပ် လုပ်ကြံခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ကြံသူသည် ဘော့စနီးယားနှင့် ဆားဘီးယားပူးပေါင်းရေးကို လိုလားသူဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီက ဆားဘီးယားကို ချေမှုန်းရန် ကြံစည်သည်။ ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီသည် ဂျာမနီ၏ထောက်ခံမှုဖြင့် ဆားဘီးယားထံ ပြင်းထန်သည့် ရာဇသံပေးပို့သည်။ နောင်တွင် ဆာဘီးယားအပေါ် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီအင်ပါယာ က စစ်ကြေညာသည်။ ထိုစစ်ကြေညာမှုမှ စတင်ကာ ပထမ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားသည်။ မင်းသားကြီး၏ ဘဝ ဩစတြီးယားတွင် အကြွယ်ဝဆုံးလူ ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်ကို ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊ ဂရက်ဇ်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ဖခင် ကားလ် လဒ်ဒွစ်ချ် ဂျိုးဆပ် မာရီယာ နှင့် သူ၏ ဒုတိယကြင်ယာတော် မိခင် မင်းသမီး မာရီယာ တို့၏ အကြီးဆုံးသားတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ဖရန့်ဇ် အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ ဝမ်းကွဲတော် မော့ဒနားနယ်စားကြီး ပဥ္စမမြောက် ဖရန်စစ် ကွယ်လွန်သဖြင့် ဖရန့်ဇ်သည် အက်စ်တေးအိမ်တော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစတင်ကာ ဖရန့်ဇ်သည် ဩစတြီးယားတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အကြွယ်ဝဆုံးလူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆိုင်းမဆင့်ဗုံမဆင့် အိမ်ရှေ့စံမင်းသားဘဝ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်ဇ်၏ ဝမ်းကွဲတော် နောက်တစ်ဦးဖြစ်သူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသားကြီး ရူဒေါဖ့်သည် မေယာလင်းတွင် အမဲလိုက်နေစဉ် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွားသည်။ ရူဒေါဖ့်၏ နေရာကို ဖရန့်ဇ်၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ကားလ် လဒ်ဒွစ်ချ် က ဆက်ခံရမည်ဖြစ်သော်လည်း ကားလ်သည် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြင့် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် ဖရန့်ဇ်သည် ရူဒေါဖ့်၏ နေရာကို ဆက်ခံကာ ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီပလ္လင်၏ ဆက်ခံသူ အိမ်ရှေ့စံမင်းသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခရီးထွက်ကာ အမဲလိုက်ရတာ ဝါသနာပါသူ Franz Ferdinand posing in front of a killed elephant, 1893 မင်းသားသည် ၁၈၉၂ နှင့် ၁၈၉၃ ခုနှစ်များကြားတွင် ကမ္ဘာပါတ်ကာ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယကို သူလည်ပြီးနောက် ဩစတြေးလျသို့လည်း သွားလည်သည်။ သားပိုက်ကောင်များနှင့် အီမြူးငှက်များကို အမဲလိုက်ခြင်းဖြင့် အချိန်ဖြုန်းသည်။ပြင်သစ်၊ နယူးဂီနီ၊ မလေးရှား၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျပန် နှင့် ဆော်လမုန်ကျွန်းစုများသို့လည်း လည်ပတ်သည်။ ကနေဒါ၊ ချီကာဂို နှင့် ဘာလင်တန် ဒေသများလည်း သူရောက်သည်။ ထို့နောက် နယူးယောက်မှတဆင့် ဥရောပသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ စစ်မှုထမ်းခြင်း မင်းသားသည် အာဏာရှိ တော်ဝင်အိမ်တော်ဖြစ်သည့် ဟဘ်စ်ဘပ်မှ အမျိုးသားကောင်းတို့ ထုံးစံအတိုင်း ဩစတြို-ဟန်ဂေရီယန်း တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက် စစ်မှုထမ်းသည်။ တော်ဝင်မင်းသားဖြစ်သည့်အလျောက် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဗိုလ် အဆင့် ရသည်။ အသက် ၂၂ နှစ်တွင် ဗိုလ်ကြီး၊ အသက် ၂၇ နှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး၊ အသက် ၃၁ နှစ်တွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်လေး စသဖြင့် စစ်ဘက်ရာထူးများကို မြန်ဆန်စွာ တိုးမြှင့်ပေးခံရသည်။ စစ်မှုထမ်းသင်တန်းများ မတက်ရောက်ဖူးသော်လည်း ကွပ်ကဲရေးပိုင်းတွင် အရည်အချင်းမှီသည်ဟု သတ်မှတ်ခံရသည်။ ဖရန့်ဇ်သည် ဟန်ဂေရီ အမှတ် (၉) အပေါ့စားမြင်းတပ်ရင်းကိုလည်း ခေတ္တခဏ ဦးဆောင်ဖူးသည်။ ၁၈၉၈ တွင်မူ ဖရန့်ဇ်သည် "သူ့ရှင်မင်းကြီး၏ အထူးပိုင်ဆိုင်မှုလွှဲပြောင်းရေး" ကော်မရှင်ကို စစ်တပ်၏ စစ်မှုထမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ကဏ္ဍအားလုံးကို စုံးစမ်းမေးမြန်းရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ အမိန့်အရ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာဌာနများသည် သက်ဆိုင်ရာစာရွက်စာတမ်းများကို အချင်းချင်းမျှဝေခဲ့ကြရသည်။ ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်၊ ကြင်ယာတော် ဆိုဖီနှင့် သူတို့၏ သားသမီးများ ဖရန့်ဇ်နှင့် ဆိုဖီတို့တွင် သားသမီးလေးဦးထွန်းကားခဲ့သည်။ ဟိုဟင်ဘဘ်မင်းသမီး ဆိုဖီ ဟိုဟင်ဘဘ်မြို့စား မက်ဆီမီလျန် ဟိုဟင်ဘဘ်မင်းသား အားနက်စ် နှင့် အဖက်မတင်သည့် ကလေးငယ်တစ်ဦး တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဖရန့်ဇ် နှင့် ဆိုဖီတို့သည် ၁၉၁၃ ဆောင်းဦးပေါက်ကာလတွင် အင်္ဂလန်သို့သွားရောက်ပြီး ဝင်ဆာရဲတိုက်တွင် ပဥ္စစမမြောက် ဂျော့ဘုရင်နှင့် မိဘုရား မေရီ တို့ကို တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ နောက်တစ်ပါတ်အကြာတွင် နော့တင်ဟမ်ရှိုင်းယားမှ ပေါ့တ်လန်နယ်စားကြီးနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ လုပ်ကြံခံရခြင်း ဆာရာယေဗို လုပ်ကြံမှု ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန်နှင့် ကြင်ယာတော်သည် ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနား၏ မြို့တော် ဆာရာယေဗိုတွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ လုပ်ကြံသူမှာ အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ်သာရှိသေးသည့် ဂါဗရီလို ပရင်ဆစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘော့စနီးယားလူငယ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ထိုအဖွဲ့သည် လက်မည်းကြီး ဟုခေါ်သည့်အဖွဲ့မှ ကြိုးကိုင်ဖွဲ့စည်းပေးထားသည့် လုပ်ကြံရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ဖရန့်ဇ်တို့ ဇနီးမောင်နှံ ပထမအကြိမ် အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် ဘုရင်ခံ၏ နေအိမ်တွင် ခေတ္တခဏအနားယူပြီးနောက် မင်းသားကြီးနှင့် ကြင်ယာတော်တို့သည် အလျင် ဗုံးဒဏ်ကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူများကို ဒေသဆေးရုံတွင် တွေ့ဆုံပေးကြရန် တောင်းဆိုသည်။ မင်းသားကြီးသည် သူ့၏ လမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲလိုက်သည်။ သို့သော် မည်သူ့ကိုမျှ မပြောပေ။ မင်းသားကြီးပါလာသည့် ယာဉ်တန်းသည် သတ်မှတ်ထားသည့်လမ်းအတိုင်းသွားသော်လည်း လမ်းမှာ ချို့ယွင်းနေသဖြင့် ပြန်လှည့်ကြရသည်။ ကားများသည် တစ်ဖက်လမ်းသို့ကူးပြောင်းရန် လှည့်နေစဉ်တွင် အကြပ်အတည်းဖြစ်ကာ စီတန်းရပ်တန့်သွားကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ပရင်ဆစ်သည် လမ်းတစ်ဖက်ရှိ ကော်ဖီဆိုင်တွင် ထိုင်နေသည်။ သူသည် ကားများရပ်တန့်သွားသည့် အခိုက်အတန့်ကို အခွင့်ကောင်းယူကာ သေနတ်တစ်လက်ဖြင့် မင်းသားကြီးတို့စုံတွဲကားအနီးသွား၍ ပစ်ခတ်လိုက်သည်။ ပရင်ဆစ်သည် ဆိုဖီ၏ ဝမ်းဗိုက်ကို အရင်ပစ်သည်။ ထို့နောက် ဖရန့်ဇ်၏ လည်ပင်းကို ပစ်သည်။ ဖရန့်ဇ်သည် ငိုနေသော ဇနီးသည်ကို မှီလိုက်သည်။ အနီးအနားရှိလူများက အကူအညီပေးရန် ရုတ်တရတ်စုပြုံရောက်ရှိလာကြသည်။ မင်းသားကြီး အသက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုဖီကို သေလုမြောပါးကြားမှ စကားတစ်ခွန်း ပြောလိုက်သည်။ "မသေပါနဲ့ဦး...ငါတို့ သားသမီးတွေအတွက် အသက်ရှင်နေပေးပါဦး" လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုများ ပရင်ဆစ် အသုံးပြုခဲ့သည့် လက်နက်မှာ FN Model 1910 အမျိုးအစား ပစ္စတိုဖြစ်ပြီး 380 ACP ကျည်ထိုးရသည်။ ထိုလက်နက်နှင့်ကျည်များကို ဆားဘီးယားစစ်တပ်မှ စစ်ထောက်လှမ်းရေး ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်သူ လက်မည်းကြီး ခေါင်းဆောင် ဒရာဂူတင် ဒီမီထရီယေဗစ် မှ ပရင်ဆစ်ကို ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဖရန့်ဇ်ဖာဒီနန်၏ အကူများသည် ဖရန့်ဇ်၏ ကုတ်အင်္ကျီကို ဖယ်ရှားရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ထိုကုတ်ကို ဖယ်ရန် ကတ်ကြေးများလိုအပ်သည်ကို သိရှိကြရသည်။ ထိုအင်္ကျီကြောင့်က တစ်ကြောင်း၊ ဆေးရုံကို အချိန်မှီ မရောက်နိုင်သည်က တစ်ကြောင်းကြောင့်ပင် မင်းသားကြီးသည် မိနစ်ပိုင်းအတွင်းပင် အသက်ဆုံးရှုံးသွားခဲ့သည်။ ဆိုဖီသည်လည်း ဆေးရုံအသွားတွင်ပင် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ဖရန့်ဇ် ဖာဒီနန် နှင့် သူ၏ကြင်ယာတော် ဆိုဖီတို့ကို ဩစတြီးယားရှိ အာ့စတက်တန်ရဲတိုက်တွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ကိုးကား Further reading Fomenko, A. "There Was an Alternative! The Legacy of Franz Ferdinand" International Affairs: A Russian Journal of World Politics, Diplomacy & International Relations (2009) 55#3 p177-184. Udin သည် O D I N မှ သမိုင်းအထူးပြုလေ့လာသူနှင့် ဘာသာပြန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ပြင်ပလင့်များ Newsreels about Franz Ferdinand's assassination at www.europeanfilmgateway.eu ကဏ္ဍ:၁၈၆၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၁၄ ကွယ်လွန်သူများ