ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်

ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းဂန်များအရ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်များကို နာကြားခြင်းဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ် (၄)မျိုးတွင် ဒုတိယအမျိုးအစားမှာ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ ဝိပဉ္စိတညူဟူသည် "အကျယ် ချဲ့၍ ဖွင့်ပြအပ်သော တရားစကားကို သိလွယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဝိပဉ္စိတညူ (တိ) [ဝိပဉ္စိတ+ဉာ+ရူ။ ကစ္စည်း။ ၅၃၅။ ရူ။ ၅၉၃။ ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၃။ ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတံ နိဒ္ဒိဋ္ဌိတံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ ဝိပဉ္စိတံ ဝါ မန္ဒံ သဏိကံ ဓမ္မံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၄၆။ ဝိပဉ္စိယတေ ဝိတ္ထာရီယတေ အတ္ထောတိ ဝိပဉ္စိတော၊ တံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ နေတ္တိ၊ဝိ၊၆၅။ ဝိပဉ္စိတဇသက္ကတပိဋက။] ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်— (က) ချဲ့-အကျယ်ပြ-အပ်သော အနက်ကို သိတတ်သောသူ။ (ခ) ဖြည်းညှင်း-နှေးကွေး-စွာ (သစ္စာ ၄-ပါး) တရားကိုသိတတ်သောသူ။ (အကျဉ်းအားဖြင့် ဟောအပ်သော တရားဒေသနာတော်၏ အနက်ကို အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်အပ်သည်ရှိသော် (သစ္စာ ၄-ပါး) တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်ကို “ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်” ဟုခေါ်သည်။) အံ၊၁၊၄၅၂။ အဘိ၊ပု၊၁၀၇၊ ၁၄၇။ နေတ္တိ၊၁၀၄။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၉၊ ၆၀။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၄-၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၇။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၃။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၃၈။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၄၆-၇၊ ၅၅။ (က) ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ။ အဘိ၊ပု၊၁၄၇။ ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၃။ (ခ) ထောင့်ကွင်းကြည့်။ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂလ (ပု) [ဝိပဉ္စိတညူ+ပုဂ္ဂလ] ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်— (က) ချဲ့-အကျယ်ပြ-အပ်သော အနက်ကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်။ (ခ) ဖြည်းညှင်း-နှေးကွေး-စွာ (သစ္စာ၄-ပါး)တရားကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်။ (က) (ခ) ဝိပဉ္စိယန္တော ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ။ နေတ္တိ၊၉။ အဓိပ္ပါယ်နှင့် လက္ခဏာ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သစ္စာလေးပါးနှင့် သက်ဆိုင်သော တရားဒေသနာတော်ကို ဓမ္မစကြာသုတ္တန် သို့မဟုတ် အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန် ကဲ့သို့သော အကျယ်တဝင့် ဟောကြားပြသ ဆိုဆုံးမပေးသည့် တရားတော်များကို နာကြားခွင့် ရရှိပါမှ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုးစလုံးသည် တရားတော်ကို နာကြားရုံမျှဖြင့် ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များအဖြစ် ထူးခြားကြသည်။ ပုဗ္ဗယောဂနှင့် သိမြင်ပုံ ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်များသည်လည်း ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်များနည်းတူ ရှေးဘုရားရှင်တို့၏ သာသနာတော်များ၌ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များကို သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အဆင့်အထိ အားထုတ်ကျင့်ကြံခဲ့ဖူးသော ပုဗ္ဗယောဂနှင့် ပြည့်စုံကြသည်။ အချို့မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ကိုပင် ရရှိထားသူများ ဖြစ်တတ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့သည် တရားနာပြီးချိန်တွင် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ရ ရဟန္တာများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အစရှိသော ဝိပဿနာဉာဏ်များသည် ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်များလောက် အလွန်ထက်မြက်စူးရှခြင်းမရှိသောကြောင့် သစ္စာလေးပါးနှင့်စပ်သော တရားစကားကို အကျယ်တဝင့် ချဲ့ထွင် ဟောကြားပြသပေးမှသာလျှင် သဘောပေါက် နားလည်ကာ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် တရားနာယူနေသည့် အချိန်သည် မဂ္ဂင် (၈)ပါး အကျင့်မြတ်တရားတို့ကို အပြည့်အစုံ ဖြည့်ကျင့်ရမည့် အချိန်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသို့ ဖြည့်ကျင့်နိုင်မှသာ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိနိုင်ကြသည်။ ဖားအောက်တောရ ဆရာတော် သံအိမ်စံမင်းသား ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ဝိပဉ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ် နေယျပုဂ္ဂိုလ် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ