နေက္ခမ္မ

“နေက္ခမ္မ” ဟူသည်မှာ ပါဠိဘာသာဖြင့် “နိက္ခမ္မ” မှ ဆင်းသက်လာပြီး “နိ + ကမု + ဏျ”[နိက္ခမ္မ + ဏ။ နိ + ကမု + ဏျ။ ဓာန်။ ဓာန်၊ဋီ၊၈၃၁။ (နိၑ္ကြမ–သံ၊ ဏိက္ခမ-ပြာ၊ နိက္ခမ–အဒ္ဓမာဂဓီ)] ဟူသော ဓာတ်အစုအဝေးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် “ထွက်မြောက်ခြင်း”၊ “ကာမမှ လွတ်မြောက်ခြင်း” သို့မဟုတ် “တောထွက်ခြင်း” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်များကို ဆောင်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် နေက္ခမ္မ၏ သဘောသည် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရန် အကျင့်ကောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေ၏။ နေက္ခမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်များ တိပိဋကအဘိဓာန်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နေက္ခမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ၁။ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားများ (က) ပဌမဈာန်= ကာမမှ ထွက်မြောက်ပြီး စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေသော ပထမဈာန်ဖြစ်သည်။ (က) ပဌမဈာန်။ နေက္ခမံ ခေါပနာ (ဒီ၊၃၊၁၉၉)တိ ဣဓ နေက္ခမ္မံ နာမ ဒသသု အသုဘေသု ပဌမဇ္ဈာနံ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၁၄။ နေက္ခမ္မ (ဣတိဝုတ်၊၂၃၇)န္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၀၉။ နေက္ခမ္မ (ပဋိသံ၊၁၀၀)န္တိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဝါ သဗ္ဗေ ဧဝ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄။ ၃၀၄။ ဒီ၊၁၊၂၉၅။ (ဝိ၊၃၊၂၂။ ဝိ ၁၄၁။ ဒီ၊၂၊၃၅။ မ၊၁၊၁၆၃။ မ၊၂၊၄၃၊ ၆၄။ အံ၊၂၊၂၁၄။ အံ၊၃၊၃၀။ အဘိ၊က၊ ၂၈၁။ ပဋိသံ၊၃၅၁၊ ၃၆၁။ ထေရ၊၃၁၂။ နေတ္တိ၊၃၆။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၆၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၇၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၇။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၃၆။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၃၀။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၊ ၂၈၁။ ဣတိသုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၄၀။ ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၇၈၊ ၂၉၈။ အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၇၂။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၉၇။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၂။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၈၂။ ဇာ၊၆၊၁၂၅။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၈၈၊ ၁၄၁။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၆၊ ၁၁၁။ ဝဇိရ၊၄၀၇။ သာရတ္ထ၊၂၊၃။ သာရတ္ထ၊၃၊၁၉၄။ ဝိမတိ၊၁၊၇၁။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၇၅၊ ၄၀၉။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၆၄။ မ၊ဋီ၊၂၊၂၃၊ ၆၈။ မ၊ဋီ၊၃၊၁၃၃၊ ၃၄၅။ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၁၇။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၄၄-၅။ နေတ္တိ၊ဝိ၊၁၅၉။) (ခ) ရဟန်းအဖြစ်= အိမ်ထောင်ဘဝမှ တောထွက်၍ ရဟန်းဘဝသို့ ကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ (ခ) ရဟန်းအဖြစ်။ နေက္ခမ္မ အာနိသံသံ ပကာသေတိ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ ပကာသေတီတိ အတ္ထော။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၆၄။ နေက္ခမ္မံ ဝုစ္စတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၃။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၆။ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌခေမတော (အံ၊၂၊၆၆)တိ ပဗ္ဗဇ္ဇိ ခေမတော ဒိသွာ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၉။ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဟ ဥပစာရေန ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိပဿနာပညာ နိဗ္ဗာနဉ္စ နေက္ခမ္မံ နာမ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၀။ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဌမဇ္ဈာနံ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဝိပဿနာ။ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ နေက္ခမ္မန္တိ ပဝုစ္စရေ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၁။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၆၄။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၄၅။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၀။ (အံ၊၂၊၂၁၄။ အံ၊၃၊၂၃၃။ ထေရ၊၂၉၀။ ထေရီ၊ ၄၀၄၊ ၄၂၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂၊ ၂၈၂။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၃။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂၊ ၂၃၇။ ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၄၂၊ ၂၉၆။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၀၅။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊ ၃၀၆။ မ၊ဋီ၊၃၊၁၃၃။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၃၈။ အနုဋီ၊၂၊၁၀။) (ဂ) ဝိပဿနာ/ဝိပဿနာပညာ= သင်္ခါရတရားများ၏ သဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ (ဂ) ဝိပဿနာ၊ ဝိပဿနာပညာ။ နိစ္စသညာဒိနိက္ခမနတော နေက္ခမ္မံ ဝိပဿနာတိ “နေက္ခမ္မဿိတာနီတိ ဝိပဿနာနိဿိတာနီ”တိ ဝုတ္တံ။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၈၂။ (နေတ္တိ၊ဋီ၊၂၈၊ ၈၉၊) ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၁။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၆၄။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၆။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၄၅။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၀-လည်းကြည့်။ (ဃ) မဂ် ၄-ပါး= သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ် ဟူသော အရိယမဂ်လေးပါးဖြစ်သည်။ (ဃ) မဂ် ၄-ပါး။ ဒုဝိဓေဟိ ကာမေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, အဋ္ဌသမာပတ္တိယော, စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ ကာမေဟိ နေက္ခမ္မံ နာမ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂။ (င) အရဟတ္တဖိုလ်= ကိလေသာအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီး နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိသော အဆုံးစွန်အကျိုးဖြစ်သည်။ (င) အရဟတ္တဖိုလ်။ အရဟတ္တဉှိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၆၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၄။ သာရတ္ထ၊၃၊၂၉၂။ ဝိမတိ၊၂၊၁၈၂။ (ဝိ၊၃၊၂၇၁။) (စ) နိဗ္ဗာန်= ကိလေသာမီးငြိမ်းပြီး ချုပ်ငြိမ်းရာ အဆုံးစွန်သော ငြိမ်းချမ်းမှုဖြစ်သည်။ (စ) နိဗ္ဗာန်။ နေက္ခမ္မေ ဒဋ္ဌု ခေမတ (အံ၊၁၊၁၄၅)န္တိ နိဗ္ဗာနေ ခေမဘာဝံ ဒိသွာ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၉။ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌုခေမတော (သုတ္တနိ၊၄၄၅။ စူဠနိ၊၁၆)တိ နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ ခေမန္တိ ဒိသွာ။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၃။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄၁။ (သုတ္တနိ၊၃၄၁။ စူဠနိ၊၁၄၅။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၈။ ကင်္ခါ၊၁၆၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၀။ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၄၇။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၆၊ ၉၂။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂။ ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၄၇။ ဝဇိရ၊၄၇၆။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၆၄။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၃၆၊ ၁၈၆။ မ၊ဋီ၊၂၊၇၀။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆၊ ၂၂၁။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၆။) (ခ) လည်းကြည့်။ (ဆ) အလုံးစုံသော ကုသိုလ်= ကာမမှ လွတ်မြောက်စေသော ကုသိုလ်တရားအားလုံးကို ဆိုသည်။ (ဆ) အလုံးစုံသော ကုသိုလ်။ နေက္ခမ္မ (မ၊၁၊၁၆၃)န္တိ စ ကာမေဟိ နိဿဋံ သဗ္ဗကုသလံ။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၆။ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၀။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၀၅။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၁။ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇၄။ (ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၃၁။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၂၆၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၁၄၅။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၀။) (ဇ) အလောဘ= လောဘကိလေသာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော မတွယ်တာမှုသဘောဖြစ်သည်။ (ဇ) အလောဘ။ နေက္ခမ္မံ ဝုစ္စတိ လောဘာ နိက္ခန္တတ္တာ အလောဘော။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၀။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၁၈၆။ နေက္ခမ္မ (ပဋိသံ၊၂၀)န္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဋိပက္ခော အလောဘော။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၆။ (ပဋိသံ၊၂၃၊ ၂၆၊ ၂၀၉၊ ၄၁၇။ ဣတိဝုတ်၊၂၃၇။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၁၊ ၃၂၀။) (ဈ) အလောဘပြဓာန်းသော ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်= အလောဘဖြင့် ဦးစီးသော ကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ပေါ်မှုဖြစ်သည်။ (ဈ) အလောဘပြဓာန်းသော ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်။ နေက္ခမ္မနာ(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၂။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၄၇)တိ အလောဘပဓာနေန ကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေန။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၃၀၇။ အံ၊ဋီ၊၁၊၁၂၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၇၈။ (မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅၅။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၂၂။) (ည) နေက္ခမ္မပါရမီ= ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် အကြောင်းဖြစ်သော ပါရမီတရားဖြစ်သည်။ (ည) နေက္ခမ္မပါရမီ။ နေက္ခမ္မေ (အပ၊၁၊၁၂၆) နေက္ခမ္မပါရမိတာယ ပါရမိံ ကောဋိံ ပတွာ။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၆။ ဒါနသီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၇၊ဒီ၊ဋီ၊၁၊၆၈။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၄၉။ (ဋ) နေက္ခမ္မဝိတက်= ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် ကြံစည်သော စိတ်ကူးဖြစ်သည်။ (ဋ) နေက္ခမ္မဝိတက်။ နေက္ခမ္မဝသေနာတိအာဒီသု ကာမစ္ဆန္ဒဝိက္ခမ္ဘနဿ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဿ ဝသေန။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၅၂၂။ (သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆။) (ဌ) ပဌမဈာန်၏ ဥပစာ= ပဌမဈာန်သို့ ရောက်ရန် အနီးစပ်ဆုံး အကူအညီဖြစ်သော သဘောဖြစ်သည်။ (ဌ) ပဌမဈာန်၏ဥပစာ။ နေက္ခမ္မ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၉၉)န္တိ ကာမေဟိ နိက္ခ-န္တဘာဝတော နေက္ခမ္မသည်တံ ပဌမဇ္ဈာနုပစာရံ၊ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၁။ (ဍ) ပဌမဈာန်သမာဓိ= ကာမမှ လွတ်မြောက်ပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှုဖြစ်သည်။ (ဍ) ပဌမဈာန် သမာဓိ။ နေက္ခမ္မ (ပဋိသံ၊၁၀၀)န္တိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဝါ။ သဗ္ဗေဧဝ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၉၅။ (ဎ) သီလ= ကာမစ္ဆန္ဒကို ထိန်းချုပ်သော သီလတရားဖြစ်သည်။ (ဎ) သီလ။ ယသ္မာ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒ သံဝရတိ န ဝီတိက္ကမတိ၊ တသ္မာ နေက္ခမ္မံ သီလန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၉။ (ဏ) သမာပတ် ၈-ပါး= ဈာန်လေးပါးနှင့် အရူပဈာန်လေးပါး စုစုပေါင်း ရှစ်ပါးဖြစ်သည်။ (ဏ) သမာပတ် ၈-ပါး (ဃ)-ကြည့်။ (တ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းတရားအကျင့်= နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်စေသော အကျင့်ကောင်းများဖြစ်သည်။ (တ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း–တရား–အကျင့်၊ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၁။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၄၁-ကြည့်။ (ထ) အရူပဈာန်= ရုပ်မှ လွတ်မြောက်သော အရူပဈာန်လေးပါးဖြစ်သည်။ (ထ) အရူပဈာန်။ တဉ္စ အာရုပ္ပံ ရူပတော နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ နာမာတိ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၁။ (ဒ) လောကုတ္တရာတရား ၉-ပါး= မဂ် ၄-ပါး၊ ဖိုလ် ၄-ပါးနှင့် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်သည်။ (ဒ) လောကုတ္တရာတရား ၉-ပါး။ နေက္ခမ္မနိန္နန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မနိန္နံ၊ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၈။ (ဓ) အနာဂါမိမဂ်= ကာမဘဝမှ လုံးဝလွတ်မြောက်စေသော တတိယအရိယမဂ်ဖြစ်သည်။ (ဓ) အနာဂါမိမဂ်။ နေက္ခမ္မ (ဒီ၊၃၊၂၃၀)န္တိ ဧတ္ထ နေက္ခမ္မန္တိ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပတော။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၄၂။ ၂။ ထွက်မြောက်တတ်သည်၏ အဖြစ် အကုသိုလ်မှ လွတ်မြောက်ပြီး ကုသိုလ်ဘက်သို့ ဦးတည်သော အခြေအနေဖြစ်သည်။ (၂) ထွက်မြောက်တတ်သည်၏အဖြစ်။ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ (မ၊၂၊၆၄)န္တိယော နေသံ အကုသလတော နိက္ခန္တဘာဝေ အာနိသံသော။ ... တံ န ပဿန္တီတိ အတ္ထော။ မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၈၂။ ၃။ ထွက်မြောက်ခြင်း/တောထွက်ခြင်း အိမ်ထောင်ဘဝ သို့မဟုတ် ကာမဘဝမှ လွတ်မြောက်၍ တောသို့ ထွက်ခွာခြင်းဖြစ်သည်။ (၃) ထွက်မြောက်ခြင်း၊ တောထွက်ခြင်း။ နေက္ခမ္မံ အဘိနိက္ခမီ (စရိယာ၊၄၀၁)တိ နေက္ခမ္မတ္ထာယ ဂေဟတော နိက္ခမိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇီတိ အတ္ထော။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၁၃၁။ နေက္ခမ္မံ ဝဏ္ဏယန္တာ နိသီဒိံသု။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၄။ (စရိယာ၊၄၂၀။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၀။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၃၅။) (တိ) ၄။ ကာမမှ ထွက်မြောက်တတ်သော သူ ကာမမှ လွတ်မြောက်ပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို သိနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ (၄) (ကာမမှ) ထွက်မြောက်တတ်သော၊ သူ။ နေက္ခမ္မေန ဉာတဗ္ဗ (မ၊၃၊၁၇၀) န္တိ ကာမတော နိဿဋဂုဏေန ဉာတဗ္ဗံ၊ ကာမတော နိဿဋဂုဏေ ဌိတေန ပုဂ္ဂလေန ဧကဂ္ဂံ နာမ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေနေတံ ဝုတ္တံ။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၄၀-၁။ သံကိလေသတော နိက္ခမ္မနဋ္ဌေန နေက္ခမ္မော။ သံ၊ဋီ၊၂၊၁၃၆။ နေက္ခမ္မ၏ အဓိက အချက်များ ပဌမဈာန်= ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် အခြေခံအကျဆုံး အဆင့်ဖြစ်ပြီး၊ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာနင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသည်။ ရဟန်းအဖြစ်= အိမ်ထောင်ဘဝ၏ ကာမစည်းစိမ်များကို စွန့်လွှတ်၍ ရဟန်းဘဝဖြင့် နေက္ခမ္မကို အကျင့်အားဖြင့် ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာ= သင်္ခါရတရားများ၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဖြင့် ကာမမှ လွတ်မြောက်ရန် ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်= နေက္ခမ္မ၏ အဆုံးစွန်အကျိုးဖြစ်ပြီး၊ ကိလေသာအားလုံး ချုပ်ငြိမ်းသွားသော အခြေအနေဖြစ်သည်။ နေက္ခမ္မပါရမီ နေက္ခမ္မပါရမီသည် ဘုရားအလောင်းတို့ ဖြည့်ကျင့်ရသော ပါရမီ ၁၀-ပါးအနက် တတိယအချက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် အကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့၏ စုစည်းမှုဖြစ်သည်။ ကာမ နှစ်မျိုး= ဝတ္ထုကာမ= နှစ်သက်ဖွယ် ရုပ်ဝတ္ထုများဖြစ်သည် (ဥပမာ- အိမ်၊ စည်းစိမ်)။ ကိလေသကာမ= ထိုဝတ္ထုကာမများကို တွယ်တာမက်မောသော လောဘကိလေသာဖြစ်သည်။ ဘဝသုံးပါး= ကာမဘဝ၊ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝ ဟူသော ဘုံသုံးပါးဖြစ်သည်။ နေက္ခမ္မပါရမီသည် ကာမနှစ်မျိုးနှင့် ဘဝသုံးပါးမှ လွတ်မြောက်ရန် အကြောင်းဖြစ်ပြီး၊ အဆုံးစွန်အကျိုးမှာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ တောထွက်ခြင်းနှင့် နေက္ခမ္မ တောထွက်ခြင်းသည် နေက္ခမ္မ၏ လက်တွေ့အကျင့်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ အောက်ပါအတိုင်း နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ လုင်ပျိုတောထွက်ခြင်း= အိမ်ထောင်မပြုရသေးသော လူငယ်များ ဝတ္ထုကာမမှ လွတ်မြောက်ရန် တောထွက်ခြင်း (ဥပမာ- သုမေဓာပညာရှိ၊ ဟတ္ထိပါလ)။ လူအိုတောထွက်ခြင်း= အိမ်ထောင်ရှိပြီး သားမယားနှင့် နှောင်ဖွဲ့မှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များ တောထွက်ခြင်း (ဥပမာ- စူဠသုတသောမမင်း)။ လူအိုတောထွက်ခြင်းသည် ဝတ္ထုကာမ၏ နှောင်ဖွဲ့မှုကို ဖြတ်တောက်ရသဖြင့် ပိုမိုခဲယဉ်းသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဥပမာ- စူဠသုတသောမမင်းသည် သားမယားနှင့် စည်းစိမ်များကို စွန့်လွှတ်၍ ဟိမဝန္တာသို့ ဝေးကွာစွာ တောထွက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ နေက္ခမ္မပါရမီကို “ပရမတ္ထပါရမီ” ဟု အဋ္ဌကထာဆရာတို့က ချီးကျူးသည်။ ကိလေသကာမမှ ထွက်မြောက်ပုံ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း- “ကိလေသကာမ၏ အမြစ်မှာ ကာမဝိတက် (ကာမကို တွယ်တာသော စိတ်ကူး) ဖြစ်သည်။ ထိုကာမဝိတက်ကို မကြံစည်ပါက ကိလေသကာမမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။” ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် “နေက္ခမ္မဝိတက်” (ကာမမှ ထွက်မြောက်ရန် ကြံစည်သော စိတ်ကူး) ကို နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် ကိလေသကာမမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။ အနှစ်ချုပ် နေက္ခမ္မသည် ကာမမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ တောထွက်ခြင်း၊ ကုသိုလ်တရားများဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းသည် ပဌမဈာန်မှ နိဗ္ဗာန်အထိ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တရားဖြစ်ပြီး၊ အလောင်းတော်များ၏ ပါရမီ ၁၀-ပါးအနက် အဓိကအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နေက္ခမ္မပါရမီကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြင့် ကာမနှင့် ဘဝမှ လွတ်မြောက်၍ အဆုံးစွန်သော ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိနိုင်သည်။ ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် နေက္ခမ္မပါရမီ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ