မနောဓာတ်

သိကာမျှဖြစ်သော ဓာတ်ကို မနောဓာတ်မနောဓာတု (ထီ) [မနံ ဓာတု] သိကာမျှ ဖြစ်သော ဓာတ်၊ မနောဓာတ်။ မနောဓာတု ဥပ္ပန္နော ဟောတိ။ အဘိ၊ဓ၊၁ဝဂ။ (-သင်္ဂဟ၊၃။၆၉။) သဘာဝသုညတနိဿတ္တဋ္ဌေန မနော ယဝ ဓာတု မနောဓာတု။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃ဝ၄။ မနနမတ္တာ ဓာတု မနောဓာတု။ ဝိဘာဝိနီ။ ၁၃၅။ (-မူလဋီ၊၁။၁၂၆။ မဏိမဉ္ဇူ၊၄,၂၂။) ဟု ခေါ်သည်။ အဘိဓမ္မာ တရားတော်အရ မနောဓာတ် ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ စိတ် (၃) မျိုးကို စုပေါင်း ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်- မနောဓာတ် ၃-မျိုး ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း: အာရုံ (၅) ပါး တစ်ခုခုသည် ဒွါရ (၅) ပါး တစ်ခုခု၌ ထင်လာသောအခါ ထိုအာရုံဘက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဆင်ခြင် ပြုတတ်သော စိတ်။ အဟိတ်ကုသလဝိပါက် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း: ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုး၊ ကောင်းသောအာရုံကို ပဉ္စဝိညာဏ်၏ အဆက်၌ လက်ခံသောစိတ်။ အဟိတ်အကုသလဝိပါက် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း: အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုး၊ မကောင်းသောအာရုံကို ပဉ္စဝိညာဏ်၏ အဆက်၌ လက်ခံသောစိတ်။ ဤ စိတ် (၃)မျိုးကို စုပေါင်း၍ "မနောဓာတ်" ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ၎င်းတို့မှလွဲ၍ ကြွင်းသော စိတ်အားလုံးနီးပါးသည် (ပဉ္စဝိညာဏ် ၁၀ ပါး မှ လွဲလျှင်) မနောဝိညာဏဓာတ်၌ အကျုံးဝင်ပါသည်။ မနောဓာတ် နှင့် မနောဒွါရ ပရိယာယ် (သွယ်ဝိုက်သော) အားဖြင့် ဒွါရဟု ခေါ်ဆိုခြင်း: ဘဝင်စိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်) အစဉ် ပြတ်သောအခါ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (မနောဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းကို ဘဝင်မှ ဝီထိသို့ ဝင်ပေါက်တံခါး သဖွယ် ဆိုနိုင်ပါသည်။ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း (မနောဓာတ်) ၏ အခြားမဲ့၌ သန္တီရဏ (မနောဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်းကို ဝီထိ၏ နောက်ပိုင်းသို့ ထွက်ပေါက်တံခါး သဖွယ် ဆိုနိုင်ပါသည်။ ဤသို့ ဆိုခြင်းသည် တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ဘဲ သွယ်ဝိုက်၍ ခိုင်းနှိုင်း ပြောဆိုခြင်း (ပရိယာယ) သာ ဖြစ်ပါသည်။ မနောဒွါရ အစစ်၏ အဓိပ္ပာယ်များ: (က) ဘဝင်စိတ်: ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၍ဖြစ်သော ဘဝင်စိတ် (မနောအကြည်ဓာတ်) သည် မနောဒွါရ အစစ် ဖြစ်သည်။ (ခ) အာဝဇ္ဇန်းနှင့်တကွသော ဘဝင်စိတ်: မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့် တကွသော ဘဝင်စိတ်ကိုလည်း မနောဒွါရဟု ခေါ်သည်။ (ဂ) ဟဒယဝတ္ထု: ဘဝင်စိတ် (မနောဒွါရ အစစ်) ၏ မှီရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကိုလည်း ဌာနကို အစွဲပြု၍ (ဌာနျူပစာရ) သို့မဟုတ် အကျိုး (ဘဝင်) ကို အစွဲပြု၍ အကြောင်း (ဟဒယ) ကို (ဖလူပစာရ) အားဖြင့် မနောဒွါရဟု တင်စား၍ ခေါ်ဆိုတတ်သည်။ (တရားရှုမှတ်ရာတွင် မနောဒွါရ၌ ရုပ်တရားများကို ရှုရန် ညွှန်ကြားသောအခါ ဤ ဟဒယဝတ္ထုကို ဆိုလိုသည်)။ မနောဓာတ် ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း အကြောင်းရင်း ဤစိတ် (၃)မျိုးကို အဘယ်ကြောင့် သီးခြား "မနောဓာတ်" (သိရုံမျှသာဖြစ်သော ဓာတ်) ဟု ခေါ်ဆိုရသနည်း။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း: ၎င်းသည် အာရုံသစ်ကို ရှေးဦးစွာ တစ်ကြိမ်သာ ဆင်ခြင်ရသဖြင့် နောက်စိတ်များကဲ့သို့ အကြိမ်များစွာ အာရုံယူရခြင်း၊ ထိထိရောက်ရောက် သိခြင်း မရှိပါ။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် မိမိနှင့် မှီရာဝတ္ထု မတူသော ပဉ္စဝိညာဏ်အား အခြားမဲ့ ပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုရသဖြင့် မှီရာတူ စိတ်အား ကျေးဇူးပြုသလောက် အားမကောင်းပါ။ သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း (၂)မျိုး: ၎င်းတို့သည် မိမိတို့နှင့် မှီရာဝတ္ထု မတူသော ပဉ္စဝိညာဏ်ထံမှ အခြားမဲ့ ပစ္စည်း အဖြစ် ကျေးဇူးအပြု ခံရသဖြင့် မှီရာတူ စိတ်ထံမှ ကျေးဇူးအပြု ခံရသလောက် အားမရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ဤစိတ် (၃)မျိုးသည် အခြားစိတ်များလောက် လုပ်ငန်းဆောင်တာ မနက်နဲခြင်း၊ အားမကောင်းခြင်းတို့ကြောင့် "သိရုံမျှသာဖြစ်သော ဓာတ်" ဟူသော အနက်ဖြင့် မနောဓာတ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ နိဂုံးချုပ် မနောဓာတ်သည် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း စိတ်နှစ်မျိုး ဟူသော စိတ် (၃) ခု အစုကို ခေါ်ဆိုသော အဘိဓမ္မာ ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဝီထိစိတ် ဖြစ်စဉ်တွင် အဝင်အထွက် တံခါးပေါက်များသဖွယ် တည်ရှိသော်လည်း မနောဒွါရ အစစ်မှာ ဘဝင်စိတ် (သို့မဟုတ် အာဝဇ္ဇန်းနှင့်တကွသော ဘဝင်စိတ်) ဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အားနည်းခြင်း၊ မှီရာမတူသော စိတ်များနှင့် ဆက်စပ်နေခြင်းတို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို "မနောဓာတ်" ဟု သီးခြား ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် မနောဓာတ် အာဝဇ္ဇန်း ဟူသည် ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ