ပရိတ္တာရုံဝီထိ

ပရိတ္တာရုံ ဆိုသည်မှာ အလွန်အားနည်းသော (ဒုဗ္ဗလ) အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့ ဟူသော ပဉ္စာရုံ တစ်ခုခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအာရုံသည် အလွန်အားနည်းသောကြောင့် ဥပါဒ်ပြီးနောက် (ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက်) ဌီအခိုက်သို့ ရောက်သော်လည်း သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရ (ဥပမာ - စက္ခုဒွါရ) နှင့် မနောဒွါရတို့၌ ချက်ချင်း မထင်ရှားနိုင်ဘဲ၊ စိတ်ဖြစ်ပျက်ချိန် အလွန်တိုတောင်းသော စိတ်တစ်ခဏ ၄-ချက်၊ ၅-ချက်၊ ၆-ချက်၊ ၇-ချက် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ ကြာမှ ထင်ရှားလာသော အာရုံမျိုးကို ခေါ်ဆိုပါသည်။ ၎င်းသည် မဟန္တာရုံ (စိတ် ၂-၃ ခဏ ကြာမှထင်သော အာရုံ) နှင့် အတိမဟန္တာရုံ (စိတ် ၀-၁ ခဏ ကြာမှထင်သော အာရုံ) တို့ထက် များစွာ အားနည်းပါသည်။ ဒွါရ၌ အလွန်နောက်ကျမှ ထင်ရသည့် အကြောင်းရင်း အာရုံသည် ဒွါရ၌ ဤမျှလောက် နောက်ကျမှ ထင်ရခြင်းမှာ အာရုံကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် ၎င်းကိုသိရန် အထောက်အကူပြုသော အကြည်ဓာတ် (ပသာဒရုပ်) သို့မဟုတ် အလင်းရောင် (အာလောက) စသည့် အကြောင်းတရားများ အလွန်အမင်း အားနည်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ဖြစ်စဉ် အာရုံသည် ဒွါရ၌ အလွန်နောက်ကျမှ ထင်သောကြောင့် ၎င်းအာရုံ၏ သက်တမ်း (ရုပ်အာရုံဖြစ်လျှင် စိတ် ၁၇ ခဏ) သည် ဝီထိစိတ် အစဉ် စတင်ဖြစ်ပေါ်နေစဉ်မှာပင် ကုန်ဆုံးသွားသည်။ အာရုံသည် ဇောစိတ်များ မဖြစ်ပေါ်မီမှာပင် ချုပ်ပျောက်သွားသည်။ ဝီထိဖြစ်စဉ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်- ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ (ဘဝင်စိတ်များ လှုပ်ရှား၊ ပြတ်တောက်ခြင်း) ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း (ဒွါရကို ဆင်ခြင်သည့်စိတ်) ပဉ္စဝိညာဏ် (ဥပမာ - စက္ခုဝိညာဏ် - မြင်သိစိတ်) သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း (အာရုံကို လက်ခံသည့်စိတ်) သန္တီရဏ (အာရုံကို စုံစမ်းသည့်စိတ်) ဝုဋ္ဌော (အာရုံကို ဆုံးဖြတ်သည့်စိတ်) ဝုဋ္ဌောစိတ် ဖြစ်ပေါ်ပြီးချိန် သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်နေစဉ်မှာပင် မူလအာရုံသည် သက်တမ်းစေ့၍ ချုပ်ပျောက်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဇောစိတ်များ နှင့် တဒါရုံစိတ်များ လုံးဝ မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ပါ။ ဝုဋ္ဌောစိတ် ထပ်ဖြစ်ခြင်း: အချို့ကျမ်းဂန်များ (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ အဋ္ဌသာလိနီ) အရ၊ ဇောစိတ် ဖြစ်ရမည့်နေရာ၌ ဝုဋ္ဌောစိတ်သည် နှစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် သုံးကြိမ် ထပ်၍ ဖြစ်ပေါ်ပြီးမှ ဘဝင်စိတ်သို့ ပြန်ကျသွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ဘဝင်စိတ်သို့ ပြန်ကျသွားပါသည်။ ဝီထိ၏ အမည်များ ဤသို့ ဝုဋ္ဌောအဆုံး၌ ဘဝင်ပြန်ကျသော ပရိတ္တာရုံဝီထိကို ကျမ်းဂန်များ၌ အမည်နှစ်မျိုးဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်- ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရ: အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းက ဤဝီထိသည် ဝုဋ္ဌောစိတ်တွင် အဆုံးသတ်သောကြောင့် "ဝုဋ္ဌော၌ အဆုံးသတ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု အမည်ပေးသည်။ ဒုတိယ မောဃဝါရ: အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဤဝီထိကို "ဒုတိယမြောက် အချည်းနှီးဖြစ်သော အလှည့်/ဝါရ" ဟု အမည်ပေးသည်။ "မောဃ" (အချည်းနှီး) ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ အကျိုးဆက်ဖြစ်သော ဇောစိတ်များ (နှင့် တဒါရုံစိတ်များ) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ကင်းဆိတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဇောမဖြစ်ရခြင်းမှာ အာရုံ၏ အလွန်အားနည်းမှု (အာရမ္မဏဒုဗ္ဗလတာ) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဝီထိမျိုးသည် "ငါ မြင်လိုက်သလိုလိုပဲ"၊ "ငါ ကြားလိုက်သလိုလိုပဲ" ဟု မသေမချာ ပြောဆိုရသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာက ဆိုသည်။ ဝုဋ္ဌော ထပ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အာသေဝန အငြင်းပွားမှု အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဝုဋ္ဌောစိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဖြစ်ရာတွင် ဇောစိတ်တို့၏ အာသေဝနပစ္စည်း (ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အားကောင်းစေသည့် ပစ္စည်း) ကဲ့သို့ အထုံရသည်ဟု ဆိုထားသည်။ မူလဋီကာဆရာတော်က ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌ ဝုဋ္ဌောစိတ်ကို အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟု မလာရှိသောကြောင့် ဤအဆိုကို စူးစမ်းရန် မိန့်ဆိုသည်။ အနုဋီကာဆရာတော်က အဋ္ဌကထာ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဝုဋ္ဌောစိတ်သည် ဇောဖြစ်ရမည့်နေရာ၌ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဖြစ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဇောကဲ့သို့ အာသေဝန အထုံရသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရာ ပါဠိတော်နှင့် မဆန့်ကျင်ဟု ရှင်းပြသည်။ "ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ" နှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်သားဖွယ် အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာက ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် စက္ခုဝိညာဏ်၊ သမ္ပဋိစ္ဆာန်း၊ သန္တီရဏတို့တွင် ရပ်တန့်၍ ဘဝင်ပြန်ကျခြင်းမျိုး မရှိဘဲ အနည်းဆုံး ဝုဋ္ဌောစိတ်အထိ ဖြစ်မြဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ ထို့ကြောင့် "ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ" (မြင်လျှင် မြင်ရုံမျှသာ) ဟူသော ဗာဟိယသုတ်လာ ကျင့်စဉ်၏ ဆိုလိုရင်းမှာ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဏ်) ဖြစ်ပြီးနောက် ဝီထိစိတ်များကို အတင်းရပ်တန့်ပစ်ရန် မဟုတ်ပါ။ (အဘိဓမ္မာ နိယာမအရ ထိုသို့ ပြုလုပ်၍ မရနိုင်ပါ။) စင်စစ် ဆိုလိုရင်းမှာ- မြင်သိမှု ဖြစ်စဉ် (မြင်အပ်သော ရူပါရုံ၊ မြင်သိစိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက် နာမ်တရားများ) ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ထိုဖြစ်စဉ်ကို "ဒါ ငါ့အမြင်၊ ငါမြင်တာ" ဟု အတ္တစွဲမထားဘဲ၊ "ဒါဟာ အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တရားတွေပဲ" ဟု အရှိအတိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်သုံးသပ်ပြီး၊ ထိုအပေါ်၌ တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ စသည့် ကိလေသာများ ထပ်မံ မဖြစ်ပွားအောင် ကျင့်ကြံရန် ဖြစ်သည်။ အချုပ် ပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ဆိုသည်မှာ အာရုံသည် အလွန် အားနည်းသောကြောင့် ဒွါရ၌ အလွန်နောက်ကျမှ ထင်လာပြီး၊ ၎င်းအာရုံ၏ သက်တမ်းသည် ဇောစိတ်များ မဖြစ်မီမှာပင် ကုန်ဆုံးသွားသဖြင့် ဝီထိစိတ်အစဉ်သည် ဝုဋ္ဌောစိတ်၌ အဆုံးသတ်ကာ ဘဝင်သို့ ပြန်ကျသွားသော ဝီထိဖြစ်စဉ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်မှာ စိတ်ဖြစ်စဉ်သည် အာရုံ၏ အားအနည်းအများ နှင့် သက်တမ်းအပေါ်တွင် မည်သို့ မူတည်နေသည်ကို ထင်ရှားစေသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်သည်။နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပရိတ္တာရုံ ဝီထိ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ