မန်ဟက်တန် ပရောဂျက်

မန်ဟက်တန်ပရောဂျက် ဆိုသည်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး နျုကလိယျလက်နက်ကို တီထွင်ရန် လုပ်ဆောင်နေသော အမေရိကန်အစိုးရ၏ လျှို့ဝှက် သုတေသနနှင့် အင်ဂျင်နီယာ ပရောဂျက်အတွက် အမည်ဝှက်ဖြစ်သည်။ အစပျိုးရာ ၁၉၃၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဖရန်ကလင် ရုစဗဲ့ သည် အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်းဆီမှ နာဇီဂျာမနီများသည် နျူကလိယလက်နက် တီထွင်ရန် လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း အစချီသည့် သတိပေးစာလက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရုစဗဲ့သည် နျူကလိယလက်နက် တီထွင်နိုင်ချေကို လေ့လာဖော်ထုတ်ရန်အတွက် ကော်မတီတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မန်ဟက်တန်ပရောဂျက်ကို စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်သည်။ ၁၉၄၄ခုနှစ်တွင်မူ အမေရိကန် ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များနှင့် စက်မှုသုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းများမှ သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာပေါင်း ခြောက်ထောင်က ကမ္ဘာ့ပထမဆုံးနျူကလိယလက်နက်ကို တီထွင်ရန် စတင်ခြေလှမ်းနေပြီဖြစ်သည်။ ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျေ ရောဘတ် အိုပန်ဟိမ်းမားက မန်ဟက်တန်ပရောဂျက်၏ အဓိကသုတေသနနှင့်ဖြိုးတိုးတက်ရေးဌာနဖြစ်သော လော့စ်အလာမိုစ့် Los Alamos အမျိုးသားဓာတ်ခွဲခန်းကို ဦးဆောင်ရသည်။ ပုဂ္ဂလိကကော်ပိုရေးရှင်းများထဲမှတစ်ခုဖြစ်သော DuPont က ယူရေနီယံကို အခြေခံသော ဗုံးပြုလုပ်ရန်အတွက် လိုအပ်သော အစိတ်အပိုင်းများကို ကူညီပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ အုတ်ရိဂျ်၊ တင်နီးဆက်၊ ဟန်းဖိုဒ့် နှင့် ဝါရှင်တန်တို့တွင် တည်ရှိသော ဓာတ်ပေါင်းဖိုများသည် နျုကလိယနှင့် ဆက်စပ်သော ပစ္စည်းများအား ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့သည်။ လုပ်အားအသုံးပြုမှု မန်ဟက်တန်ပရောဂျက်အတွက် အမေရိကန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းမှာတွင်တည်ရှိသော စက်ရုံ ၃၇ ခုတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသား အယောက် ၁၃၀,၀၀၀ ကို အလုပ်ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဂျပန်ကို ဗုံးကျဲခြင်း မီးလောင်ဗုံးများ ဂျပန်အပေါ် အဏုမြူဗုံးကျဲချခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ ဂျပန်၏ ချွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချရန် ဆန္ဒမရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျပန်သည် သူတို့၏ ဧကရာဇ်ကို စစ်ဆက်တိုက်လိုစေခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်စစ်ပွဲများကို ဆင်နွှဲလိုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်သိမ်းပိုက်ခြင်းခံရမည်ကိုလည်း လက်သင့်မခံချင်ခဲ့ကြပေ။ အမေရိကန်အမြင်အရမူ ဂျပန်များ ချွင်းချက်မရှိလက်နက်ချခြင်းကိုသာ လိုချင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက် နှင့် ၁၀ ရက်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုကျိုဗုံးကျဲမှုကဲ့သို့ မီးလောင်ဗုံးကျဲတိုက်ခိုက်မှုများ အများအပြားရှိခဲ့သည့်တိုင် ဂျပန်သည် လက်နက်ချရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ တိုကျိုမြို့တစ်ခုတည်းမှာပင် ဗုံးကျဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် လူပေါင်းသောင်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ရပြီး သမိုင်းတွင် အဖျက်ဆီးခံရဆုံးစစ်ပွဲအနေဖြင့် ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကို မကြာခဏညွှန်းဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အသေအပျောက် အတိအကျမသိရသော်လည်း ခန့်မှန်းချက်များအရ မီးလောင်ဗုံးကြောင့် လူပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ထက်မနည်း (၁၀၀,၀၀၀ကျော်ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိ) တစ်ညအတွင်း သေဆုံးခဲ့ပြီး လူတစ်သန်းခန့်အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဟီရိုရှီးမားနှင့် နာဂါဆာကီ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အီနိုလာဂေးအမည်ရ အမေရိကန် B-29 ဗုံးကျဲလေယာဉ်သည် ဟီရိုရှီးမားမြို့ပေါ်သို့ ပထမဦးဆုံး တိုက်ပွဲဝင် နျုကလိယဗုံးကို ကျဲချခဲ့သည်။ ယင်းဗုံးသည် ဟီရိုရှီးမားတစ်မြို့လုံးအား TNT ၁၂၅၀၀ တန် ရှိ ပေါက်ကွဲအားဖြင့် ပေါက်ကွဲစေခဲ့သည်။ နာဂါဆာကီမြို့ နျုကလိယဗုံးကျဲမခံရခင် (အပေါ်ပုံ) နှင့် ကျဲခံရပြီး (အောက်ပုံ) ဟီရိုရှီးမားနှင့် နာဂါဆာကီမြို့များကို အဏုမြူဗုံးကျဲချမှုသည် စစ်အေးတိုက်ပွဲနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းနျူကလိယလက်နက်ပြန့်ပွားလာမှုများကဲ့သို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာသက်‌ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံအများအပြားသည် နျူကလိယလက်နက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသော်လည်း ဟီရိုရှီးမားနှင့် နာဂါဆာကီမြို့များကို ဗုံးကျဲပြီးနောက်ပိုင်း စစ်ပွဲများတွင် ယင်းလက်နက်များကို အသုံးပြုခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ အိုပန်ဟိမ်းမားနှင့် မက်ဟန်တန် နောက်ဆက်တွဲ မန်ဟက်တန်ပရောဂျက်ပြီးသည့်နောက်တွင် အိုပန်ဟိမ်းမားသည် ၁၉၄၇ မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိ အဏုမြူစွမ်းအင်ကော်မရှင်၏ အကြံပေးကော်မတီ အကြီးအကဲအနေဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ကော်မရှင်မှ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးကိုတည်ဆောက်ရန်အတွက် အကြံပြုခဲ့သည်။ အိုပန်ဟိမ်းမားက အဏုမြူဗုံးထက် အဆ ၁၀၀၀ ပိုကြီးသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဗုံးတစ်လုံးသည် သူတီထွင်ခဲ့သော အဏုမြူဗုံးထက် အဆမတန်အဖျက်စွမ်းအားကြီးမားလာမှာကို စိုးရိမ်နေခဲ့သည့်အတွက် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ အိုင်းစတိုင်း ၊ ဗီယင်နာတွင် အတန်းပေးနေစဉ်၊ ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဂျပန်မဂ္ဂဇင်း တစ်ခု၏ အယ်ဒီတာတစ်ယောက်က အဏုမြူဗုံး ထုတ်လုပ်တာဟာ ပျက်စီးစေတဲ့ သဘောကိုသာ ဆောင်တာကို သိရက်နဲ့ ဘာလို့ ပါဝင်ခဲ့တာလဲ ဆိုကာ အိုင်းစတိုင်းကို မေးခဲ့ဖူးသည်။ အိုင်စတိုင်းက ဒီဖြစ်စဉ်တွေမှာ သူလုပ်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော လုပ်ရပ်မှာ ဒီလောက် အန္တရာယ်များတဲ့ နည်းပညာတွေကို ဂျာမန်တွေ မတွေ့ရှိခင်မှာ အမေရိကန်ကို အဦးဆုံး စူးစမ်းစေချင်တာကြောင့် သမ္မတဆီကို စာပို့ အကြောင်းကြားခဲ့တာလေးသာရှိပြီး ဒီလုပ်ရပ်ကို သူလည်း နောင်တရမိသည်ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ Newsweek မဂ္ဂဇင်းရဲ့ အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင်မူ အိုင်းစတိုင်းက ဂျာမန်တွေသာ ဒီဟာကြီးကို တီထွင်နိုင်မှာ မဟုတ်မှန်း သိခဲ့ရင် ဘာကိုမှ လုပ်ခဲ့မှာ မဟုတ်ဘူးဆိုကာ ဖြေကြားခဲ့သည်။ ကိုးကားချက်များ ကဏ္ဍ:CS1: long volume value ကဏ္ဍ:ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်