ဝိနည်းကံ

ဝိနည်းပိဋကလာ ကံတို့သည်— (၁) အပလောကနကံ။ (၂) ဉတ္တိကံ။ (၃) ဉတ္တိဒုတိယကံ။ (၄) ဉတ္တိစတုတ္ထကံဟု ၄-မျိုးရှိ၏။ (ဝိ၊၂၊၁၉၉။ ဝိ၊၅၊၃၈၀။ ကင်္ခါ၊၂၅၅။ သင်္ဂဟ၊ ၃၉၁။)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၅ ဝိနည်းကံ ၄-မျိုး ညီညွတ်သော သံဃာ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ— (၁) သုံးကြိမ် သံဃာကို ပန်ကြား၍ ပြုအပ်သော အမှုကိစ္စအဝဝသည် အပလောကနကံ မည်၏။ (၂) ဉတ်တစ်ကြိမ်ဖြင့်သာ ပြုအပ်သော ဥပုသ်ကံ, ပဝါရဏာစသောကံသည် ဉတ္တိကံ မည်၏။ (၃) ဉတ်တစ်ကြိမ်, ကမ္မဝါစာတစ်ကြိမ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကထိန်ကံ, သိမ် သမုတ်ကံ စသောကံသည် ဉတ္တိဒုတိယကံ မည်၏။ (၄) ဉတ်တစ်ကြိမ်, ကမ္မဝါစာသုံးကြိမ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ရဟန်းခံခြင်း စသောကံသည် ဉတ္တိစတုတ္ထကံ မည်၏။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၃။ ကင်္ခါ၊၂၅၅။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၃၉၄။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၄၁၇။) ဝိနည်းကံ ၅-မျိုး ထို့ပြင် (၁) တဇ္ဇနီယကံ။ (၂) နိယဿကံ။ (၃) ပဗ္ဗာဇနီယကံ။ (၄) ပဋိသာရဏီယကံ။ (၅) ဥက္ခေပနီယကံဟု ၅-မျိုး ရှိသေး၏။ (ဝိ၊၄၊၈၁။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်၊၄၂၀)။ ထိုတွင် (၁) သံဃာသည် ငြင်းခုံတတ်သောရဟန်းကို ငြင်းခုံခြင်း, မညီမညွတ်ခြင်း၏ အပြစ်ဘေးကိုပြ၍ သည်းခံစေ, ငြိမ်းချမ်းစေ သောကံသည် တဇ္ဇနီယကံမည်၏။ (ဝဇိရ၊၅၀၈-၉။) (၂) ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်၌ မကျွမ်းကျင် မလိမ္မာသဖြင့် အာပတ်(အပြစ်)အသင့် များ၍ လူတို့နှင့် ရောရော နှောနှော အနေ များသော ရဟန်းအား “သင်သည် ဆရာ သမားကို မှီခို၍ နေရမည်”ဟု နှိပ်ကွပ်သောကံသည် နိယဿကံ မည်၏။ (ဝဇိရ၊၅၀၈။) (၃) ပန်းပင်ငယ် စိုက်ပျိုးခြင်း စသည်ဖြင့် ဒကာတို့၏ သဒ္ဓါတရားကို ဖျက်ဆီးသော ရဟန်းအား ထိုရဟန်းနေထိုင်ရာ ကျောင်းရွာ စသည်မှ နှင်ထုတ်သောကံသည် ပဗ္ဗာဇနီယကံ မည်၏။ (ဝဇိရ၊၅၀၈။) (၄) ရတနာသုံးပါး ကြည်ညိုသော ဒကာအား ဆဲရေးမိသဖြင့် ထိုဒကာထံ ဆဲရေးမိသော ရဟန်းကိုယ်တိုင် သွား၍ သည်းခံစေရမည် (တောင်းပန် ရမည်)ဟု သံဃာက စေလွှတ်သောကံသည် ပဋိသာရဏီယကံမည်၏။ (ဝဇိရ၊၅၀၈)။ (၅) မိမိသင့်သော အာပတ်ကို-မရှူ-မကုစား–သဖြင့်လည်းကောင်း, မိစ္ဆာအယူရှိသဖြင့်၎င်း သံဃာက ဆွမ်းအတူ မစားခြင်း စသည်ဖြင့် ပယ်စွန့် ကြဉ်ဖယ်သောကံသည် ဥက္ခေပနီယကံ မည်၏။ (ဝဇိရ။ ၅၀၈။) ကံကြီး, ကံငယ် ထို့ပြင် (၁) ဂရုကကံ = ကံကြီး။ (၂) လဟုကကံ = ကံငယ်ဟု ၂-မျိုးရှိပြန်၏။ ထိုတွင် (၁) သီမာသမ္မုတိ = သိမ်သမုတ်သောကံ၊ သီမာသမူဟနန = သိမ်နုတ်ကံ၊ ကထိနဒါန = ကထိန်ကံ၊ ကထိနုဒ္ဓါရ = ကထိန်နုတ်ကံ၊ ကုဋိဝတ္ထုဒေသနာ = ကုဋိရာကြားသောကံ၊ ဝိဟာရဝတ္ထု = ကျောင်းရာကြားသောကံ၊ ဤ ၆-ပါးသောကံတို့သည် ပန်ကြားခြင်း (အပလောကန)ကံမျှဖြင့် ပေါ့ပေါ့ ဆဆ မပြုသင့်၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာ ရွတ်ဖတ်ကာလေး လေးနက်နက် ပြုသင့်သောကြောင့် ဂရုကကံ မည်ကုန်၏။ (၂) ထိုမှကြွင်းသော ၁၃-ပါးသော သမ္မုတိကံ, သေနာသနဂ္ဂါဟကသမ္မုတိ ပေါ့ပါးစွာ ပြုနိုင်သော စသော ကံတို့သည် ပန်ကြားခြင်း (အပလောကန)ကံဖြင့်ကြောင့် လဟုကကံတို့ မည်ကုန်၏။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၄၃။ ကင်္ခါ၊၂၅၉။ ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၃၉၅။)) ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ Category:ရဟန်းဝိနည်းများ