ဝေတုလ္လဝါဒ

ဝေတုလ္လဝါဒ (သို့မဟုတ် ဝေဒလ္လဝါဒ) သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသမိုင်း၊ အထူးသဖြင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ သာသနာဝင်တွင် အလွန်အရေးပါပြီး ကြီးမားသော ဂိုဏ်းဂဏကွဲပြားမှုများနှင့် ပဋိပက္ခများကို ဖြစ်စေခဲ့သော အဓမ္မဝါဒ (ထေရဝါဒရှုထောင့်မှ) သို့မဟုတ် အယူဝါဒသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကို မဟာယာနအယူအဆများ၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ် သို့မဟုတ် အစောပိုင်းပုံစံတစ်ခုအဖြစ်လည်း သမိုင်းပညာရှင်များက မှတ်ယူကြသည်။ သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ကျမ်းဂန်များ၏ အဆိုအရ ဝေတုလ္လဝါဒသည် သာသနာတော်နှစ် ၂၅၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် အိန္ဒိယပြည်၌ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဂိုဏ်းသစ်ကိုးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဂိုဏ်းကို တည်ထောင်သူများသည် ဗုဒ္ဓသာသနာကို ဖျက်ဆီးလိုသော တိတ္ထိဟောင်းများဖြစ်ပြီး မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းကဲ့သို့သော ထေရဝါဒမဟုတ်သည့် ဂိုဏ်းခွဲများတွင် ရဟန်းပြုကာ ပိဋကတ်တော်များကို မိမိတို့အလိုအတိုင်း ဖောက်ပြန်ရေးသားခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ဝေတုလ္လဝါဒီတို့သည် "ဝေတုလ္လပိဋက" အမည်ရှိသော ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထိုကျမ်းများသည် မူရင်းပါဠိတော်များနှင့် မညီညွတ်ဘဲ အယူအဆသစ်များကို ထည့်သွင်းထားသော တရားတု၊ တရားယောင်ကျမ်းများ ဖြစ်သည်ဟု ထေရဝါဒဘက်မှ ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချခဲ့သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့် သမိုင်းဝင်ပဋိပက္ခများ ဝေတုလ္လဝါဒသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ထိုစဉ်က ထေရဝါဒ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်နှင့် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်သည့် အဘယဂိရိ ကျောင်းတိုက်တို့အကြား ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကြာရှည်ခဲ့သော ပဋိပက္ခ၏ မျိုးစေ့ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁။ ပထမအကြိမ် နှိမ်နင်းခြင်း (ဘုရင် ဝေါဟာရကတိဿ လက်ထက်): သာသနာနှစ် ၇၅၈-၇၈၀ အတွင်း အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်မှ ရဟန်းများသည် ဝေတုလ္လပိဋကကို ဘုရားဟောအစစ်ဟု လက်ခံလာကြသည်။ ထိုအခါ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်မှ မထေရ်ကြီးများက ၎င်းသည် အဓမ္မဝါဒဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင် ဝေါဟာရကတိဿသည် ကပိလအမတ်အား စုံစမ်းစေပြီးနောက် ဝေတုလ္လကျမ်းများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးစေကာ ထိုအယူရှိသော ရဟန်းများကို နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ၂။ ဒုတိယအကြိမ် နှိမ်နင်းခြင်း (ဘုရင် ဂေါဌာဘယ လက်ထက်): သာသနာနှစ် ၇၉၇-၈၁၀ အတွင်း အဘယဂိရိရဟန်းများက ဝေတုလ္လဝါဒကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပြန်သည်။ ဘုရင် ဂေါဌာဘယသည် မဟာဝိဟာရမထေရ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်ကိုနာယူ၍ ဝေတုလ္လဝါဒီရဟန်း ၆၀ ကို တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၃။ သံဃမိတ္တ၏ ပုန်ကန်မှု (ဘုရင် မဟာသေန လက်ထက်): နှင်ထုတ်ခံရသော ရဟန်းတစ်ပါး၏ တပည့်ဖြစ်သူ သံဃမိတ္တ အမည်ရှိ ရဟန်းသည် မဟာဝိဟာရကို အငြိုးထားကာ ဘုရင်မဟာသေနကို သိမ်းသွင်းပြီး မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကို ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်စေခဲ့သည်။ မဟာဝိဟာရရဟန်းများအား ဆွမ်းမလောင်းရန် အမိန့်ထုတ်ခြင်း၊ ကျောင်းတိုက်များကို ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ မဟာဝိဟာရသည် ၉ နှစ်တိုင်တိုင် ရဟန်းကင်းမဲ့ကာ ဆိတ်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ ဝေတုလ္လဝါဒ၏ အဓိကအယူအဆများ ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာတွင် ဖော်ပြထားသော ဝေတုလ္လဝါဒီတို့၏ အဓိကအယူအဆများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- ၁။ သံဃာနှင့် အလှူဒါနဆိုင်ရာ အယူအဆ: ပရမတ္ထအားဖြင့် မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားတို့သည်သာလျှင် အစစ်အမှန် သံဃာ မည်၏။ ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားများသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ လက်မခံသောကြောင့် သံဃာအား လှူဒါန်းခြင်းသည် အကျိုးမရှိဟု ယူဆသည်။ ဤအယူသည် သမ္မုတိသံဃာ (လက်ရှိရဟန်းတော်များ) ၏ အခန်းကဏ္ဍကို လုံးဝပယ်ဖျက်ရာရောက်သည်။ ၂။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဆိုင်ရာ အယူအဆ: မြတ်စွာဘုရားသည် လူ့ပြည်သို့ ကိုယ်တိုင်ကြွလာခြင်းမရှိဘဲ တုသိတာနတ်ပြည်၌သာ စံနေတော်မူသည်။ လူ့ပြည်၌ တရားဟောကြားသောသူမှာ ဘုရားရှင်ဖန်ဆင်းထားသော နိမ္မိတရုပ်ပွားတော် မျှသာဖြစ်သည်။ ဤအယူအဆသည် ဘုရားရှင်၏ လူ့ဘဝဖြစ်စဉ်ကို ပယ်ရှားပြီး လောကုတ္တရာသဘာဝကိုသာ အလေးပေးသော မဟာယာနအယူအဆနှင့် နီးစပ်သည်။ ၃။ တရားဟောကြားခြင်းဆိုင်ရာ အယူအဆ: တရားတော်များကို ဘုရားကိုယ်တိုင်မဟောဘဲ ဖန်ဆင်းထားသော ရုပ်ပွားတော်နှင့် အရှင်အာနန္ဒာတို့ကသာ ဟောကြားသည်ဟု ဆိုသည်။ ၄။ မေထုန်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆ: ၎င်းတို့၏ အလွန်အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆမှာ "တူညီသော အလိုဆန္ဒတစ်ခုရှိလျှင် မေထုန်မှီဝဲခြင်းသည် အပြစ်မရှိ" ဟူသော ဝါဒဖြစ်သည်။ ဥပမာ- သနားငဲ့ညှာမှုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ နောင်သံသရာ၌ အတူတကွဖြစ်လိုသော ဆုတောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ အလိုတူပါက မေထုန်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဤအချက်ကြောင့် ထေရဝါဒီတို့က ၎င်းတို့ကို "သူယုတ်မာဝါဒ" ဟု ပြင်းထန်စွာ ကဲ့ရဲ့ခဲ့ကြသည်။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်စပ်မှု အသင်္ဂ၏ အဘိဓမ္မသမုစ္စယကျမ်း တွင် `ဝေတုလ္လ` ကို `ဝေပုလ္လ` (ကျယ်ပြန့်သော) ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပြီး ၎င်းသည် ဗောဓိသတ္တပိဋက (ဘုရားအလောင်းကျမ်းစာ) ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် လူတိုင်းဘုရားဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဟောကြားသော သဒ္ဓမ္မပုဏ္ဍရိကသုတ္တန် (Lotus Sutra) ကဲ့သို့သော မဟာယာနကျမ်းများပါ အယူအဆများသည် ဝေတုလ္လဝါဒ၏ လက္ခဏာများနှင့် ကိုက်ညီနေပါသည်။ ဤအချက်များကြောင့် ဝေတုလ္လဝါဒသည် သီရိလင်္ကာသို့ အစောပိုင်းရောက်ရှိလာသော မဟာယာနအယူအဆတစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပါသည်။ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်- မဟာစည်ဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ပြင်ပလင့်များ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ