သုံးပြည်ထောင်ခေတ်

သုံးပြည်ထောင်ခေတ် () သည် အေဒီ ၂၂၀ မှ အေဒီ၂၈၀အထိ တရုတ်ပြည်ကြီးတွင် ဝေ (Wei), ရှူ(Shu), ဝူ(Wu) ဟူ၍ အဓိကနယ်မြေသုံးပိုင်း တစ်နည်း နိုင်ငံသုံးခုကွဲထွက်ကာ အသီးသီးအုပ်စိုးမင်းလုပ်ခဲ့သော အချိန်ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဟန်မင်းဆက်(Han Dynasty) ပြိုကွဲသောအချိန်မှစတင်ကာ ကျင့်မင်းဆက် (Jin Dynasty) စတင်ထူထောင်သော အချိန်ကာလအပိုင်းအခြားထိဖြစ်သည်။ သုံးပြည်ထောင် (သို့) နိုင်ငံသုံးခု (Three Kingdoms) ဆိုသည့် ဝေါဟာရမှာ ဆီလျှော်ခြင်းမရှိပါ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ပြည်ထောင်တစ်ခုခြင်းစီကို ဘုရင်တစ်ပါးစီက (King) အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ တရုတ်ပြည်တစ်ပြည်လုံးကို အင်ပါယာဘုရင်(Emperor) ဆိုသော အမည်နာမကိုသုံးစွဲ၍သာ အုပ်စိုးခြယ်လှယ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဤသုံးပြည်ထောင် (Three Kingdoms) ဝေါဟာရကား တရုတ်နိုင်ငံနှင့်ပတ်သတ်သော အင်္ဂလိပ်စကားသုံးပညာရှင်များကြား၌ စံတစ်ခုအဖြစ်သုံးစွဲခဲ့ကြလေသည်။ တစ်ခြားသော တရုတ်ပြည်သမိုင်းများတွင် အမည်တူပြည်ထောင်များနှင့် ရောထွေးမှုမရှိစေရန် သမိုင်းပညာရှင်များက ဝေပြည်ထောင်အား ချောင်းဝေ()၊ ရှူပြည်ထောင်ကို ရှူဟန် () (သို့) ရှူ ()၊ ဝူပြည်ထောင်ကို အရှေ့ဝူ () (သို့) စွန်းဝူ () စသဖြင့် ဆီလျှော်ရာ ဝိသေသများပေါင်းထည့်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ယေဘူယျသဘောတရားအနေဖြင့် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်ကာလသည် ဝေပြည်ထောင် (အေဒီ ၂၂၀) စတည်ထောင်ချိန်မှသည် ဝူပြည်ထောင်ကို ကျင့်မင်းဆက်တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူသည့် နှစ် (အေဒီ ၂၈၀) ထိဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၈၄ မှ ၂၂၀ အစောပိုင်းကာလသည် ဤသုံးပြည်ထောင်ခေတ်တွင် အကြုံးမဝင်သောကာလဖြစ်ပြီး ဖြစ်ချင်သလိုဖြစ်ကာ မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်စွာ တိုက်ခိုက်နေသော ကာလတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၂၂၀-၂၆၀ ကာလသည်ဝေ၊ ရှူ၊ ဝူ သုံးအုပ်စု၏ စစ်ရေးစစ်ရာတည်ငြိမ်အောင်ကြိုးပမ်းသော ကာလဟု အကြမ်းဖျင်းမှတ်သားနိုင်သည်။ ထိုမှ နှောင်းပိုင်းကာလမှာ ရှူကို ဝေမှ တိုက်ခိုက်အနိုင်ပိုင်းခြင်း၊ ကျင့်မင်းဆက်မှ ဝေနန်းဆက်ကိုဖြုတ်ချခြင်း၊ ထို့နောက် ဝူ ကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်းများပါဝင်သည်။ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သည် တရုတ်ပြည်သမိုင်းတွင် သွေးမြေအကျဆုံးသောခေတ်များအနက်တစ်ခုပင်။ သုံးပြည်ထောင်စလုံးကို ကျင့်မင်းဆက်မှ တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်အောင်ပြုလုပ်အပြီး အေဒီ ၂၈၀ သန်းခေါင်စာရင်းများအရ အိမ်ထောင်စု (၂.၄) သန်းကျော်၊ လူဦးရေ (၁၆) သန်းကျော်ပြထားရာ ထိုအရေအတွက်မှာ ဟန်မင်းဆက် သန်းခေါင်စာရင်း ( အိမ်ထောင်စု (၁၀) သန်းကျော်၊ လူဦးရေ (၅၆) သန်းကျော်) ၏ အစိတ်အပိုင်းသာဖြစ်လေသည်။Nicola Di Cosmo and Robin D. S. Yates. Military Culture in Imperial China. Harvard University Press. . ကျင့်မင်းဆက်၏ လူဦးရေစာရင်းမှာ အကြောင်းအချက်ပေါင်းများစွာကြောင့် တိကျမှုမရှိနိုင်သော်လည်း အေဒီ၂၈၀တွင် ၎င်းတို့တတ်နိုင်သမျှ လူဦးရေကောက်ယူရန် အမှန်တကယ်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။Hans Bielenstein. Chinese historical demography A.D. 2-1982. Östasiatiska museet. p 17 နည်းပညာတီထွင်မှုများသည် ဤခေတ်တွင်သိသိသာသာ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ရှူပြည်ထောင်၏ အမတ်ချုပ် ကျူးကော့လျှံ (ပညာရှိ ခုံမင်)Zhuge Liang သည် သစ်သားနွားရုပ်ပုံလက်တွန်းလှည်းကိုတီထွင်ခဲ့ရာ အဆိုပါတွန်းလှည်းမှာ လက်ဖြင့်တွန်းရသော တွန်းလှည်းများ၏ အစောဆုံးပုံစံတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့နောက်ဆက်တိုက်ပစ်နိုင်သောဒူးလေးလက်နက်ကိုပို၍ အဆင့်မြင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဝေပြည်ထောင်၏ စက်မှုအတတ်ပညာရှင် မာဂျွန်း(Ma Jun )သည် ဟန်ခေတ်ပညာရှင် ကျန်းဟန်း (Zhang Heng)ကဲ့သို့ ထူးချွန်ကာ ရေအားသုံးစက်ဖြင့်လည်ပတ်နိုင်သော ရုပ်သေးဇာတ်ရုံကို ဝေဘုရင် ချောင်းရွေ ( Cao Rui) အတွက်တီထွင်ပေးခဲ့ကာ လျို့ယန်မြို့တော် ဥယျာဉ်များအတွက် ရေသွင်းနိုင်စေရန် လေးထောင့်အခံ ချိန်းစနစ်ရေတင်စက်များကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်။ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သည် တိုတောင်းသော်လည်း ဤသမိုင်းဝင်ခေတ်နှင့်ပတ်သက်၍ တင်စားဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်ကို တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယားနှင့် ဗီယက်နမ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် အများအပြားတွေ့နိုင်သည်။ ပြဇာတ်၊ ကျေးလက်ပုံပြင်၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ၊ ဗီဒီယိုဂိမ်း စသည်တို့တွင် သုံးပြည်ထောင်ခေတ် အကြောင်းအရာများသည် လူသိထင်ရှားကြသည်။ နာမည်အကျော်ဆုံးမှာ မင် မင်းဆက်ခေတ်ကရေးသားသော လျှိုကွမ်းကျုံး (Luo Guanzhong)၏ ဝတ္ထုရှည်တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်ဇာတ်လမ်းများ (Romance of the Three Kingdoms)ပင်ဖြစ်သည်။ ခိုင်လုံသော သမိုင်းမှတ်တမ်းမှာကား ချန်ရှိုး (Chen Shou) ၏ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်မှတ်တမ်းများနှင့် ပေ့စုန့်ကျီ၏ (Pei Songzhi) မှတ်ချက်ရေးသားတင်ပြချက်များပင်ဖြစ်သည်။ ခေတ်ကာလခွဲခြားသတ်မှတ်ကြခြင်း ဤခေတ်အတွက် သတ်မှတ်ကာလဟူ၍မရှိပေ။ တိတိကျကျဆိုရလျှင် သုံးပြည်ထောင် (လွတ်လပ်သောပြည်ထောင်) များသည် အေဒီ (၂၂၉) အရှေ့ဝူကို စိုးစံနေသူမှ အင်ပါယာဘုရင်အဖြစ် ကြေညာသည်မှအစပြု၍ ရှူဟန်ပြည်ထောင်ကျဆုံးခြင်းနှစ် အေဒီ (၂၆၆) အထိသာ တည်ရှိခဲ့သည်။ အချိန်ကာလအပိုင်းအခြားနှင့် ပတ်သက်၍နောက်ထပ် ဘာသာပြန်ချက်တစ်ခုမှာ ဟန်နန်းတော်အာဏာယိုယွင်းသည်မှ စတင်သည်ဟုဆိုသည်။ သုံးပြည်ထောင်ဇာတ်လမ်းများ ကို ရေးသားသုံးသပ်သူ Mao Zonggangက အခန်း(၁၂၀) တွင် ဤသို့ဆိုသည် : ထိုသူကဆက်လက် ညွှန်းဆိုသည်မှာ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သမိုင်းရေးသားခြင်း၏ အစမှာ မိန်းမစိုးဆယ်ဦး မှစတင်ကာ ခေတ်၏အဆုံးသတ်ကား အေဒီ(၂၈၀) ဝူမင်းဆက်ပြိုလဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆက်လက်၍ ဤကဲ့သို့ ရှင်းလင်းချက်ပေးသည် : တရုတ်သမိုင်းပညာရှင်များ ပြောဆိုထားသည့် ဤခေတ်၏ စမှတ်ကာလတချို့လည်း ရှိသေးသည်။ ထိုစမှတ်အချို့မှာ အေဒီ(၁၈၄) ခေါင်းပေါင်းဝါတော်လှန်ရေး၌ စတင်ခြင်း၊ ထိုတော်လှန်ရေးအပြီးအေဒီ(၁၈၅)တွင် စတင်ခြင်း၊ ဟန့်၏နောက်ဆုံးနှစ်များအတောအတွင်း စစ်သူကြီး ဒုံးဂျိုသည် (Dong Zhou)ဟန်ဧကရာဇ် ရှောင်း (Emperor Shao of Han) အားနန်းချ၍ ဟန်ဧကရာဇ် ရှန်း (Emperor Xian of Han) ကို နန်းတင်ခဲ့သည့် အေဒီ (၁၈၉) စတင်ခြင်း၊ ထို့နောက် လျို့ယန် (Luoyang)မြို့တော်ကိုဖျက်ဆီးစွန့်ခွာ၍ ချန်အန်းသို့ ( Chang'an) မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည့်နှစ် (၁၉၀)တွင်စတင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ချောင်းချောင်(Cao Cao) ဟန်ဧကရာဇ်အား ရရှိ၍ ဇူချမ်း(Xuchang) မြို့တော်တွင် ၎င်း၏ လက်အောက်၌ ထိန်းချုပ်ထားသော နှစ် (၁၉၆) တွင်စတင်ခြင်း စသောစမှတ်များစွာ ကွဲပြားနေသည်။ သမိုင်း ခေါင်းပေါင်းဝါတော်လှန်ရေး အရှေ့ဟန်ခေတ်နှောင်းပိုင်း ခေါင်းပေါင်းဝါတော်လှန်ရေးပြမြေပုံ အေဒီ (၁၀၅) ဟန်ဧကရာဇ် ဟီ (Emperor He) နတ်ရွာစံပြီးနောက် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးပြဿနာများကြောင့် အရှေ့ဟန်အင်ပါယာ၏ အဏာစက်မှာ ကျဆင်းယုတ်ရော့လာသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟန်ဧကရာဇ်တချို့ကို ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် နန်းတင်ခဲ့ရသောကြောင့် တကယ့်အာဏာမှာ ဘုရင်၏ ဆွေတော်မျိုးတော်အကြီးအကဲများ၏ လက်ဝယ်တွင်သာရှိသည်။ ဤဆွေမျိုးတော်တို့မှာ ၎င်းတို့၏ ဩဇာကိုစွန့်လွှတ်ရန် မလိုလားသဖြင့် အရာရှိကြီးများနှင့် အထိန်းတော်ကြီးများကို မိတ်ဖွဲ့ရန် ဘုရင်များအားတွန်းအားပေးခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ အစိုးရအဖွဲ့ကို ထိန်းချုပ်ရန်ဖြစ်၏။ တော်ဝင်ဆွေမျိုးများနှင့် အထိန်းတော်များကြား နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာရပ်တည်ချက်များ၊ အချင်းချင်းပြန်လည်တိုက်ခိုက်နေမှုများသည် ထိုခေတ်ကာလအစိုးရပိုင်း၌ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပြဿနာတစ်ရပ်ပင်။ Emperor Huan (r. 146–168) and Emperor Ling (r. 168–189) စိုးစံသော နှစ်များအတွင်း အထိန်းတော်များ၏ နိုင်ငံရေးအာဏာရယူထားမှုအား အရာရှိများ၏ မကြေနပ်မှုများ အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိခဲ့ကာ ပေါ်ပေါ်တင်တင်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ပထမ ဒုတိယအကြိမ်ဆန္ဒပြကန့်ကွက်မှုမှာ အရာမထင်ပေ။ နန်းတွင်းအထိန်းတော်များက ဘုရင်အား ထိုဆန္ဒပြသော အရာရှိများကို သေဒဏ်ပေးရန်တိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။ တချို့ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်သူများမှာလည်း ၎င်းတို့နယ်မြေများတွင် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲမှုများရှိခဲ့သည်။ အတော်များများမှာ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ထားသော နိုင်ငံရေးအဝန်းအဝိုင်းတွင် ကြောက်ကြသဖြင့် ထုတ်ဖော်မပြောရဲကြချေ။ နိုင်ငံရေးဖိနှိပ်မှု၊ ညံ့ဖျင်းသော စီမံဆောင်ရွက်မှုများအပြင် တရုတ်ပြည်ကြီးမှာ သဘာဝကပ်ဆိုးဒဏ်များကိုပါခံခဲ့ရသည်။ ဒေသတွင်း သူပုန်အစုဖွဲ့များ နိုင်ငံအနှံ့ဆိုသလို ပေါ်ပေါက်လာသည်။ (၁၈၄)နှစ်၏ တတိယလတွင် ကျန်ကျောင်း (Zhang Jiao) နှင့် ညီနောင်များဖြစ်သော ကျန်းလျှံ၊ ကျန်းပေါင် ဦးဆောင်၍ တာအိုလှုပ်ရှားမှု (သို့) မြင့်မြတ်သောငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ လှုပ်ရှားမှုကြီးပေါ်ပေါက်ကာ နောက်လိုက်များအားဦးဆောင်၍ အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးကြီးဖြစ်လာသည်။ ဤသည်ကိုပင်ခေါင်းပေါင်းဝါတော်လှန်ရေးဟု သိကြသည်။ လှုပ်ရှားမှုမှာ အားကောင်းလာပြီး နောက်လိုက်များအား ခပ်မြန်မြန်ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ကာ မကြာမီ လူသူသိန်းသောင်းထိရှိလာခဲ့ရင်း နိုင်ငံအနှံ့တွင်ထောက်ခံမှုများ ရရှိလာကြသည်။ စခန်းပေါင်း ၃၆ခုထိရှိလာပြီး စခန်းကြီးတွင် လူတစ်သောင်းကျော်၊ စခန်းငယ်တွင် လူ ခြောက်ထောင် ခုနှစ်ထောင်ကျော်ထိ အင်အားရှိသောကြောင့် ဟန်စစ်တပ်နှင့် အလားတူညီမျှခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ဆောင်ပုဒ်ကား: "ကောင်ကင်ပြင်ကြီး ပြိုကာလဲ, ဤခါသမယတွင်ပင် အဝါရောင်ကောင်းကင်နိုးလတ္တံ့၊, ဤကမ္ဘာမြေပေါ်ချမ်းသာစီးပွား ကြွယ်ဝစေသော်ဝ်""The firmament has perished, the Yellow Sky will soon rise; in this year of jiazi, let there be prosperity in the world!"() ကောင်ကင်ပြင်ကြီး = ဟန်မင်းဆက်/ အဝါရောင်ကောင်းကင် = ခေါင်းပေါင်းဝါတော်လှန်ရေး ဧကရာဇ် လင်းသည် စစ်သူကြီးများ Huangfu Song, Lu Zhi, and Zhu Jun တို့ကိုဦးဆောင်စေကာ နှိမ်နင်းသည်။ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်သူများမှ စစ်သည်များအား ရိက္ခာထောက်ပံ့စေရန် အမိန့်ထုတ်သည်။ သမိုင်းဝင် သုံးပြည်ထောင်ဇာတ်လမ်းများ ဝတ္ထုသည် ဤနေရာမှစတင်ရေးသားခဲ့၏။ ခေါင်းပေါင်းဝါတော်လှန်ရေးကို အစွန်းဆုံချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူနောက်လိုက်များလည်း တရုတ်ပြည်အနှံ့အပြားတွင် လူစုကွဲခဲ့ကြ၏။ တိုင်းပြည်အဝှမ်း မငြိမ်သက်ဂယက်ထမှုများကြောင့် အတော်များများသည် တောင်တန်းထူထပ်သော နယ်မြေများတွင် သူပုန်အဖြစ်ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤခေတ်၏ မင်းမဲ့စရိုက်ဆန်မှုများဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ အနှံ့အပြား သူပုန်အုံကြွမှုများနှင့်အတူ ဟန်စစ်တပ်မှာ ထိုထိုသူပုန်အဖွဲ့များကို တွန်းလှန်ချေမှုန်းရန် မစွမ်းသာချေ။ ဧကရာဇ် လင်းသည် လျှိုရန် (Liu Yan) ထံမှ အဆိုပြုချက်တစ်ခုကို လက်ခံခဲ့သည်။ အကြောင်းအရာမှာ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်သူများအား ပဒေသရာဇ်နယ်မြေများအပေါ် တိုက်ရိုက်အုပ်စိုးခွင့်၊ ဒေသအတွင်းရှိစစ်တပ်ကို တိုက်ရိုက်အမိန့်ပေးပိုင်ခွင့်၊ ၎င်းတို့ကိုရာထူးတိုးမြှင့်ပေးရေးအပြင် ဘုရင့်မျိုးနွယ် လျှိုမိသားစုဝင်များ (သို့) နန်းတွင်းမှ အရာရှိများကို ထိုနေရာများ၌ခန့်အပ်ရန်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤလုပ်ဆောင်ချက်မှာ ခရိုင်များကို တရားဝင်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာနေရာများဖြစ်သွားစေသည်။ ထိုသူတို့မှာ ကိုယ်တိုင် သူပုန်များကိုနှိမ်နှင်းခွင့်ရရှိသော်လည်း နောက်ပိုင်းအစိုးရအတွင်းပိုင်း ကမောက်ကမဖြစ်မှုများက ဤဒေသခံအုပ်ချုပ်သူတို့အား ဗဟိုအစိုးရကို မှီခိုမှုကင်းကင်းဖြင့် အုပ်ချုပ်နိုင်စေတော့သည်။ လျှိုယန်ကို ယီခရိုင် (Yi Province)အားကိုင်တွယ်စေသည်၊ ရာထူးတိုးပေးသည်။ ဤလုပ်ဆောင်မှုအပြီး မကြာခင် လျှိုယန်မှာ ဟန်နန်းတော်နှင့် အဆက်အသွယ်ဖျက်ပစ်ခဲ့ပြီး တချို့သော ခရိုင်များလည်းအလားတူမျိုးပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဒုံးဂျိုအာဏာရရှိခြင်း ဧကရာဇ် လင်း ဆုံးပါးသောနှစ်မှာပင် နန်းတွင်းမိန်းမစိုးများ တော်ဝင်မိသားစုအပေါ်ထိန်းချုပ်ရန်ကြိုးပမ်းမှုများအကြား နောက်ထပ်အကျပ်အတည်းတစ်ခုပေါ်လာခဲ့သည်။ နန်းတွင်းမိန်မစိုး Jian Shuoသည် တော်ဝင်မျိုးနွယ်ဖြစ်သော စစ်သေနာပတိချုပ် ဟီဂျင် (He Jin) ကိုသတ်ဖြတ်ရန်နှင့် အိမ်ရှေ့စံ လျှိုပြန့်(Liu Bian ) ကို အငယ်ဖြစ်သူ လျှိုရှီး (Liu Xie - the Prince of Chenliu (in present-day Kaifeng)) ဖြင့်အစားထိုးရန်စီစဉ်သည်။ သို့သော် ထိုအစီစဉ်မှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ လျှိုပြန့်မှာ ဧကရာဇ် ရှောင်း အဖြစ် နန်းတတ်သည်။ ဟီဂျင်ကား စစ်သူကြီး ယွမ်ရှောင်း (Yuan Shao)နှင့် ပေါင်း၍ ကျန်းရန် ဦးဆောင်သောအထိန်းတော်မိန်းမစိုးဆယ်ဦးကို (ဆယ်ဦးဟု သုံးနှုန်းသော်လည်းအရေအတွက်မှာ ဆယ်နှစ်ဦး) ကိုသတ်ရန်စီစဉ်သည်။ ကျန်းရန်မှာ နန်းတွင်းကို အတော်ကြီးထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဟီဂျင်က ၎င်း၏ အာဏာအနေအထားကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် လျှံခရိုင် (Liang Province)က စစ်သူကြီး ဒုံးဂျိုနှင့် ဘင်ခရိုင်(Bing Privince)စစ်ကြောရေးအရာရှိ ဒင်းယွမ်(Ding Yuan) ကို နေပြည်တော်သို့ တပ်များနှင့်လာရန် ဆင့်ခေါ်ခဲ့သည်။ မိန်းမစိုးများ ဟီဂျင့်၏ အကွက်ကိုသိ၍ ဒုံးဂျို နေပြည်တော် လျို့ယန်သို့မရောက်ခင် ဟီဂျင်အား လုပ်ကြံခဲ့ကြသည်။ ယွမ်ရှောင်း၏တပ်များလျို့ယန်သို့ရောက်လာသောအခါ နန်းတွင်းတွင် မွှေနှောက်ကာ အထိန်းတော်ဆယ်ဦးနှင့်အတူ ၎င်းတို့ကို ထောက်ခံသူ (၂၀၀၀) ကိုလည်း သတ်ပစ်ခဲ့ကြ၏။ ဤလုပ်ဆောင်မှုကား ရာစုနှစ်ချီကြာညောင်းပြီဖြစ်သော တော်ဝင်မိသားစုနှင့် မိန်းမစိုးများကြားကရန်ငြှိုးကို အဆုံးသတ်ပေးနိုင်သော်လည်း ဤအဖြစ်သည်ပင် ဒုံးဂျိုအား တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ဒေသမှ နေပြည်တော်အနီးသို့ခေါ်ဆောင်သလိုဖြစ်သွားခဲ့သည်။ (၁၈၉)ခု စက်တင်ဘာ ၂၄ တွင် စစ်သူကြီး ဒုံးဂျိုသိရှိသည်မှာ မိန်းမစိုးများနှင့် နယ်ဘက်အမှုထမ်းများကြား အာဏာလုပွဲများကြောင့် လျို့ယန်မြို့တော်ကား မီးဟုန်းဟုန်းတောက်နေခဲ့၏။ ဤဝရုန်းသုန်းကားအခြေနေကို နှိမ်နင်းရန် ၎င်း၏ စစ်တပ်ကို အမိန့်ပေးချီတက်ခိုင်းသည်. ဘုရင်သည် သူ့၏ စစ်ဘက်၊ နိုင်ငံရေးဘက်အာဏာများ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသောကြောင့် တကယ့်အာဏာရှင်မှာ စစ်သူကြီးဒုံးဂျိုသာဖြစ်လာခဲ့ရာ လေးရက်အကြာတွင် ဘုရင် လျှို့ပြောင်းကို နန်းချကာ လျှို့ရှိးအားနန်းတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းရက်သတ္တပတ်များတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ ပုန်ကန်မှုများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ တရုတ်အရှေ့ပိုင်းတွင် ဟန်နန်းဆက်အာဏာကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် ဒုံးဂျိုအားဆန့်ကျင်ရန် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုကို ယွမ်ရှောင်း၊ ချောင်းချောင်၊ ယွမ်ရှူး စသည့်ခေါင်းဆောင်တို့ဖြင့်ဖွဲ့စည်းသည်။. ခရိုင်နယ်မြေအတော်များများမှ ခေါင်းဆောင်များကို ပူးပေါင်းရန်လှုံ့ဆော်သည်။. (၁၉၁)တွင် ယွမ်ရှူးလက်အောက်က စစ်သူကြီး စွန်းကျန့် (Sun Jian) ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့က ဒုံးဂျိုအား လျို့ယန်မှမောင်းထုတ်နိုင်၍ ဒုံးဂျို ချန်အန်းမြို့သို့ထွက်ပြေးရသည်။ နောက်တစ်နှစ် (၁၉၂)တွင် ဒုံးဂျို၏ ကိုယ်ရံတော် လွီပု (Lu Bu)မှ လုပ်ကြံသောကြောင့် ဒုံးဂျိုသေခဲ့ရသည်။ အလယ်ပိုင်းဒေသပြိုကွဲခြင်း ကျူးကော့လျှံ၏ တောင်ပိုင်းစစ်ဆင်ရေး တရုတ်လူမျိုးများက စုပေါင်းခြုံငုံခေါ်ကြသော ရှန်းရွဲ့ဟူသော အရှေ့တောင်ပိုင်း၏ မူလနေထိုင်သူများ ဆီသို့ စွန်းချွမ်၏ အာရုံရောက်ကာ ထိုသူပုန်မျိုးနွယ်များအေပါ် အကြိမ်ကြိမ်လည်း အောင်မြင်မှုများရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ်၌ ကျူးကော့ကေး (ကျူးကော့လျှံ၏ အကို) ကား ဒန်ယန်းနယ်၏ သုံးနှစ်ကြာထိုးစစ်ကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ရှန်းယွဲ့ဦးရေ (၁၀၀,၀၀၀) ခန့်အရှုံးပေခဲ့ကာ ၎င်းတို့ထဲမှ (၄၀,၀၀၀) ကို ဝူစစ်တပ်၏ အရံတပ်ဖွဲ့တွင်တာဝန်ထမ်းဆောင်စေသည်။ ထိုစဉ်အတွင်း ရှူမှာလည်း တောင်ပိုင်းမှဒေသခံတိုင်းရင်းသားတို့၏ ပြဿနာပေါင်းများစွာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အနောက်တောင်ပိုင်းမှ နန်းမန်ဟုခေါ်တွင်သောလူမျိုးစု ထကြွပြီး ယီကျိုးတွင် မြို့များသိမ်း၊လုယက်မှုများကို ပြုခဲ့ကြ၏။ ကျူးကော့လျှံသည် တောင်ပိုင်းတည်ငြိမ်ရေးကိုအလေးထားသိမြင်သဖြင့် နန်းမန်မျိုးနွယ်များဆီသို့ စစ်ကြောင်း သုံးကြောင်းဖြင့် တိုက်ရန်အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ကျူးကော့လျှံသည် ထိုမျိုးနွယါခေါင်းဆောင် မန့်ဟွော့ (Meng Huo) ကိုအကြိမ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရလေသည်။ နောက်ဆုံး၌ မန့်ဟွော့အညံ့ခံသည်။ မျိုးနွယ်စုတစ်ဦးအား ရှူမြို့တော် ချန်ဒူးတွင် ရုံးထိုင်စေ၍ နန်းမန်တို့သည် ၎င်းတို့တပ်ရင်းကို ရှူတပ်နှင့်အတူ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ကျူးကော့လျှံ၏ ချောင်းဝေပြည်ထောင်အပ​ေါ်ဆင်နွှဲသော ပထမ၊ဒုတိယအြကိမ် မြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးခရီးစဉ် ကျူးကော့လျှံ၏ ချောင်းဝေပြည်ထောင်အပ​ေါ်ဆင်နွှဲသော တတိယအြကိမ် မြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးခရီးစဉ် ကျူးကော့လျှံ၏ ချောင်းဝေပြည်ထောင်အပ​ေါ်ဆင်နွှဲသော စတ္ထုထ၊ပဉ္စမအကြိမ် မြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးခရီးစဉ် ကျူးကော့လျှံ၏ မြောက်ပိုင်းထိုးစစ်များအတောအတွင်း ဝူပြည်ထောင်မှာ မြောက်ဘက်မှ ကျူးကျော်ရန်စမှုများကို အဆက်မပြတ်ခံခဲ့ရလေသည်။ ဟိုင်းဖေးမြို့ ဒေသတဝိုက်သည် ကမ်းပါးနီတိုက်ပွဲပြီးကတည်းက ခါးသီးဖွယ်ရာစစ်တလင်းပြင်နှင့် ဝေပြည်၏ စဉ်ဆက်မပြတ်ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရလေသည်။ စစ်ရေးစစ်ရာများမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထိုဒေသ၌နေထိုင်သူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့ရကာ ယန်ဆီမြစ်တောင်ပိုင်းသို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျူးကော့လျှံသေဆုံးပြီးနောက် ဟွေ့မြစ်တောင်ပိုင်းဒေသ သို့တိုက်ခိုက်မှု အားကောင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ဝေမှာ ဝူတည်ဆောက်ထားသော ရူရှူးခံတပ်အပါအဝင် မြစ်ကြောင်းကာကွယ်ရေးအစီအမံများကို ထိုးဖောက်နိုင်ခြင်းမရှိပါ။ စွန်းချွမ်၏ ကြာမြင့်စွာ စိုးစံနိုင်မှုကို တောင်ပိုင်းနယ်မြေ၏ ပြည့်စုံကုန်လုံသော အနေထားအဖြစ်ယူဆကြသည်။ မြောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများနှင့် ရှန်းယွဲ့လူမျိုးများ အခြေကျနေထိုင်မှုများက ဟန်ကျိုးပင်လယ်ကွေ့မှ ကွေ့ကျင်းဒေသနှင့် ယန်ဆီမြစ်အောက်ပိုင်းနေရာတလျှောက် အတွက် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လူ့စွမ်းအားများတိုးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်။ မြစ်ကြောင်းပို့ဆောင်သွားလာရေးမှာ Zhedong နှင့် Jiangnanတူးမြောင်းများတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့မှုနှင့်အတူ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ရှူနှင့်ကုန်သွယ်ရေးတိုးတက်လာသည်။ ရှူဒေသမှ ဝါဂွမ်းများ အများအပြားဝင်လာသည်။ စဉ့်ထည်နှင့် သတ္တုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့၏။ ထိုင်ဝမ်ကျွန်း နှင့်မန်ချူးရီးယားသို့ ပင်လယ်ခရီးစဉ်များပြေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ဝူကုန်သည်များသည် လင်းယီ (ဗိယက်နမ်တောင်ပိုင်း)နှင့် ဖူနမ်တိုင်းပြည် (Funan Kingdom) ထိရောက်ခဲ့ကြသည်။ စီးပွားရေးအခြေအနေကောင်းလာသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာများလည်း အဆင့်မြင့်လာသည်။ ယန်ဆီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် ပထမဆုံးဗုဒ္ဓဘာသာလွှမ်းမိုးမှုများ လျို့ယန်မြို့တော်မှ တောင်ပိုင်းအထိရောက်ရှိလာခဲ့၏။ အရှေ့ဝူခေတ်သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသမိုင်း၏ ပုံသွင်းတည်ဆောက်ကာလလည်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းကျိုးနယ် (Jiaozhou)အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှိဆီး (Shi Xie)မှာ ဗီယက်နမ်ကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးစစ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ် နှစ်(၄၀) ကျော်အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းများတွင် ဗိယက်နမ်ဧကရာဇ်များမှ အာခံခဲ့ကြ၏။Taylor, Keith Weller (1 April 1991). "The Birth of Vietnam". University of California Press – via Google Books. ရှိဆီးမှာ အရှေ့ဝူကို သစ္စာခံသူဖြစ်၏။ မူလက အရှေ့ဝူ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကျေနပ်ကြသောကြောင့် အရှေ့ဝူကို ထောင်ထားသော ရှိဟွေး၏ပုန်ကန်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ ဝူအတွက်တိုက်ခိုက်ပေးခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဝူစစ်သူကြီး လွီတိုက်က ရှိဟွေးကိုသစ္စာဖောက်ကာ ရှိတစ်မိသားစုလုံးကို သတ်ပစ်ခဲ့သောကြောင့် ဗီယက်နမ်များ စိတ်အနှောက်အယှက် တော်ကြီးဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ (၂၈၄)ရောက်လျှင် ကျောင်းကျိ နှင့် ကျို့ကျန်းနယ်မှ သူများပုန်ကန်ကြသောအခါ အရှေ့ဝူမှ လုယင်ကိုလွှတ်သည်။ ၎င်းက ခြောက်လိုက် နှစ်သိမ့်လိုက်ဖြင့် စစ်ပြေစေရန်လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် Jiuzhenက Lady Triệu၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် ပုန်ကန်သူများ ပြန်လည်အုပ်စုဖွဲ့မိရာ ကျောင်းကျိတွင် ချီတက်၍ ပုန်ကန်ကြပြန်သည်။ Lady Triệu ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ Lê Dynasty၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ သူမ၏ ရင်အစုံသည် ရှည်လျှား၍ ပခုံးထိရောက်သည်ဟုဆိုသည်။ စစ်ပွဲ လအတော်ကြာဆင်နွှဲပြီးနောက် စစ်ရှုံးကာ ကိုယ်ကိုယ်သတ်သေခဲ့သည်။ ဝေ (၂၂၆)တွင် ချောင်းပီ (Cao Pi) အသက်(၄၀)၌ ဆုံးပါး၍ သားကြီးဖြစ်သူ ချောင်းရွေ (Cao Rui) အသက်(၂၂) က ဆက်ခံသည်။ အမတ် ချန်းချွင် (Chen Qun) စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် ချောင်းကျန်း (Cao Zhen)၊ ချောင်းရှိုး (Cao Xiu)၊ စစ်မာယီ( Sima Yi)တို့ကို ဘုရင့်ကိုယ်စားအုပ်ချုပ်သူအဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့အားဖြင့်မူ ခန့်ပင်ခန့်သော်လည်း ချောင်းရွေမှာ အစိုးရအဖွဲ့ကို စီမံနိုင်သည်။. အစောပိုင်းသုံးဦးသေဆုံးသွားပြီးနောက် စစ်မာယီတစ်ဦးတည်းသာ အမတ်ကြီးအနေဖြင့်လည်းကောင်း စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်ရာထူးအနေနှင့်လည်းကောင်း ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ (၂၂၆)တွင်ပင် စစ်မာယီ ဝူမှ ရှန်းယန်သို့တိုက်သည့်စစ်ကို အောင်မြင်စွာခုခံနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲမှာ စစ်မာယီ၏ ပထမဆုံး စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲရသည့် အကြိမ်လည်းဖြစ်သည်။. (၂၂၇)၌ စစ်မာယီအား ချန်အန်းမြို့တွင် ရာထူးတစ်ခုပေးသည်။ ထိုနေရာတွင် ဟန်မြစ်တလျှောက် စစ်ရေးစစ်ရာများကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်ခဲ့သည်။ (၂၃၈)ရောက်လျှင် စစ်မာယီကို မန်ချူးရီယားက ကုန်းစွန်းယွမ်အပေါ်ဆင်နွှဲသော စစ်ဆင်ရေးတွင် တပ်ကိုကြီးကြပ်စေကာ စစ်မာယီသည် ရှန်းပင်းမြို့ကိုသိမ်းယူနိုင်၍ ထိုအစိုးရကိုလည်း သုတ်သင်နိုင်ခဲ့၏။ (၂၂၄-၂၂၅)အကြား စစ်သူကြီး ကွမ့်ချိုးကျန် (Guanqui Jian) ကိုစေလွှတ်၍ ဂိုဂူယောကို ကျူးကျော်စေသည်။ ဂိုဂူယော အကြီးအကျယ်ပျက်စီးသည်။ ဝေ၏ အရှေ့မြောက်နယ်စပ်သည်ကား ယခုဆိုလျှင် မည်သည့်ခြိမ်းချောက်မှုမျိုးမဆို မှုရန်မလိုတော့ချေ။ ဂိုဂူယောအပေါ် ကျူးကျော်မှုများ အေဒီ(၂၄၂)တွင်စီးနင်းတိုက်ခိုက်သော ထိုးစစ်သည် ဂိုဂူယော မြို့တော် ဝမ်ဒူး (Hwando)ပျက်စေ၏၊ ဘုရင်ထွက်ပြေးရ၏၊ ဂိုဂူယော၏အဓိကစီးပွားရေးဖြစ်သော ဂိုဂူယောနှင့် ကိုရီးယားရှိ တခြားမျိုးနွယ်များ၏ သံတမန်ပိုင်း ကုန်သွယ်ရေးဆက်ဆံခြင်းငို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ဂိုဂူယောဘုရင်လွတ်မြောက်၍ မြို့အသစ်တွင်အခြေချခဲ့သော်လည်း ဂိုဂူယောသည် အရေးပါမှုကျဆင်းပြီး နောက်ပိုင်း ရာစုနှစ်တစ်ဝက်လောက်အချိန်အတွင်းတရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြခြင်းမတွေ့ရတော့ပေ။Byington, Mark E. "Control or Conquer? Koguryǒ's Relations with States and Peoples in Manchuria," Journal of Northeast Asian History volume 4, number 1 (June 2007):93. (၂၃၈)တွင် ချောင်းရွေ အသက်(၃၅)ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့်ဆုံပါးသည်။ ၎င်းနေရာကို မွေးစားသား ချောင်းဖန်တက်သည်။ ချောင်းဖန်မှာ ဆွေမျိုးနီးစပ်တော်၏။ ချောင်းရွေသည် ချောင်းရွှမ်နှင့် စစ်မာယီကို ချောင်းဖန်၏ ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးသူအဖြစ်ခန့်အပ်ပေးခဲ့သည်။ သို့ရာ၌ ချောင်းရွေသည် ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးမှုကာလအတွက် ၎င်း၏တော်ဝင်ဆွေမျိုးများခြယ်လှယ်နိုင်သောအဖွဲ့တစ်ခုကိုဖွဲ့စည်းပေးသွားနိုင်ခဲ့သည်။ ချောင်းရွှမ်မှာ ရုံးတော်၏ အကြီးအကဲဖြစ်၍ စစ်မာယီကို ရုံးတော်တွင် အာဏာမရှိသော ဘွဲ့တစ်ခုပေးကာနေစေသည်။ ထိုဂုဏ်ဒြပ်မှာ မင်း၏ဆရာ (Grand Tutor) ဟူသော ဘွဲ့ပင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ကျဆုံးခြင်း သုံးပြည်ထောင်ခေတ် သမိုင်းစာအုပ်များမှ ဘုဂျီ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိအပိုင်းအစ ဝေပြည်ထောင်သားများဖြစ်သည့် ချောင်းချောင် နှင့် ၎င်း၏ သားလေးယောက်မှာ အရေးပါခဲ့သောကဗျာစပ်ဆိုသူများပင်ဖြစ်၏။ ချောင်းပီ(187-226) နှင့် ချောင်းဂျီ (Cao Zhi) (192-232-)မှာထင်ရှား၏။ ချောင်းပီသည် စာပေရေးရာစာတမ်းများဟုခေါ်သော စာပေဝေဖန်ရေးအစောဆုံးလက်ရာများကိုရေးသားခဲ့ကာ ရှူကန်းနှင့်အတူ ချောင်းဂျီသည် ကျင့်အန်းပုံစံ ကဗျာလင်္ကာတစ်မျိုးကို ပြန်လည်နိုးကြားစေရန် ကမကထပြုခဲ့သည်။ ခေတ်ပေါ်ဝေဖန်ရေးဆရာများက ချွိယွမ်- Qu Yuan(အရှေ့ကျိုနှောင်းပိုင်း ချင်မင်းဆက်မတိုင်ခင် - warring states ပြည်ထောင်ကွဲခေတ်တွင်ပေါ်သောစာပေပညာရှင်) နှင့် ဟောင်းယွဲ့မင်(တောင်းချန်)-Tao Qian (အရှေ့ကျင့်မင်းဆက်လက်ထက်)ကြားတွင် ချောင်းဂျီကိုအရေးပါဆုံးစာရေးဆရာအဖြစ်သတ်မှတ်ကြ၏။ ချန်ရှိူး၏ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်မှတ်တမ်းများအပေါ် ပေစုန့်ကျီ၏ ကောက်ချက်ဆွဲရေးသားတင်ပြခြင်းသည် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်၏ အစစ်အမှန်သမိုင်းဖြစ်၏။ စာပေပညာရှင် ဗစ်တာမဲက ဤသို့မှတ်ချက်ပေးသည်။ ပြည်ထောင်သမိုင်းများတွင် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိများသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးအရေးအသားများဖြစ်၏ ဟုဆိုသည်။ ခေတ်ပေါ်ယဉ်ကျေးမှုအတွက် အမွေအနှစ်များ သုံးပြည်ထောင်ခေတ်မှ မြောက်မြားစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ကိစ္စရပ်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ အရေးပါသောအကြောင်းအရာများဖြစ်လာကြသည်။ အထင်ရှားဆုံးကား မင်မင်းဆက် ခေတ်ကရေးသားသော လျှိုကွမ်းကျုံး (Luo Guanzhong) ၏ သမိုင်းဝင် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်ဇာတ်လမ်းများ (Romance of the Three Kingdoms) ပင်ဖြစ်သည်။ ဤဝတ္ထုရေပန်းစားလူကြိုက်များမှုကြောင့် ရှေးတရုတ်ပြည်ခေတ်တို့တွင် လူသိအများဆုံးခေတ်တစ်ခေတ်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ အမှတ်သညာပြုရသော ဇာတ်ကောင်များ၊ ကိစ္စရပ်များ၊ အခွင့်ရေးယူအသုံးချမှုများသည် ဤခေတ်၏ ထင်ရှားမှုပင်။ ထိုဝတ္ထုပေါ်အခြေပြု၍ဖြစ်ပေါ်လာသော ယင်းဇာတ်လမ်းများသည် အရှေ့အာရှ၏ယဉ်ကျေးမှုများတွင် အရေးပါသော ကဏ္ဍအဖြစ်ပါဝင်နေခြင်းမှာ ဤအချက်ကို ရောင်ပြန်ဟပ်စေသည်။ ဤခေတ်နှင့် ပတ်သက်၍ စာအုပ်၊ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲများ၊ ရုပ်ရှင်၊ကာတွန်း၊ ရုပ်ကြွ၊ ဂိမ်း၊ ဂီတ စသည်တို့ကို တရုတ်ပြည်၊ ဟောင်ကောင်၊ ထိုင်ဝမ်၊တောင်ကိုရီးယား၊ဂျပန်၊ ဗီယက်နမ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် မကြာခဏဆိုသလို ထုတ်ဝေဆဲဖြစ်သည်။Craig J. Reynolds. Seditious Histories: Contesting Thai and Southeast Asian Pasts, Washington: University of Washington Press, 2006. တစ်ခြားခေါင်းစဉ်များကြည့်ရန် Battle of Hulao Pass End of the Han dynasty Game of the Three Kingdoms Jian'an poetry List of tributaries of Imperial China Period of Disunity Lists of people of the Three Kingdoms Rafe de Crespigny Records of the Three Kingdoms Romance of the Three Kingdoms Six Dynasties Six Dynasties poetry ကိုးကား ကျမ်းပြုစာစုစာရင်းများ Ge Jianxiong, 中国人口史 (History of the Population of China) vol 1. Shanghai: Fudan University Press, 2002. အခြားဖတ်မှတ်ရန် Hill, John E. 2004. The Peoples of the West from the Weilue 魏略 by Yu Huan 魚豢: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265. University of Washington, Draft annotated English translation. Category:သုံးပြည်ထောင်ခေတ် ကဏ္ဍ:တရုတ်သမိုင်းရှိ မင်းဆက်များ