ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်း

ကျွနိုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာကြီးသည် အပူအအေးကိုလိုက်၍ သဘာဝအားဖြင့် အပိုင်းကြီးငါးပိုင်း ကွဲပြားခြားနားလျက်ရှိသည်။ ထိုအပိုင်းကြီးငါးပိုင်းကို ပထဝီဝင်ဝေါဟာရအားဖြင့် ဇုန်ကြီးငါးဇုန် ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဇုန်မှာ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပြီး မြန်မာလို ရပ်ဝန်းဟူ၍ ပညာရှင်တို့က သတ်မှတ်ထားသည်။ ကမ္ဘာ့လတ္တီကျုဇုန်များ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ရှိ ဤဇုန်ကြီးငါးခုသည် ရာသီဥတုအရ ကွဲပြားကြပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းများ အပူပိုင်းဇုန် (Torrid Zone): အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက် ၂၃° ၂၇′ (၂၃ ဒီဂရီ ၂၇ မိနစ်) နှင့် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက် ၂၃° ၂၇′ လတ္တီတွဒ် မျဉ်းပြိုင်အတွင်းရှိ အပိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူဆုံးဒေသ ဖြစ်သဖြင့် အပူပိုင်းဇုန် ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်ရှိ တောင်ယဉ်စွန်းတန်းမှ အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်ရှိ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းအတွင်းရှိဒေသကို အပူပိုင်းဇုန်ဟု ခေါ်သည်။ ဤဇုန်သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၃၉.၇၈% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ အအေးပိုင်းဇုန် (Frigid Zone): တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းမှဖြစ်စေ၊ မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းမှဖြစ်စေ ၆၆° ၃၃′ လတ္တီတွဒ်မျဉ်းပြိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများမှာ အေးသောဒေသများ ဖြစ်သဖြင့် အအေးပိုင်းဇုန် ဟု ခေါ်သည်။ မြောက်အေးခဲဇုန် (North Frigid Zone): မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း (၉၀° N) နှင့် အာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′၅၀.၄′′ N) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄.၁၂% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ တောင်အေးခဲဇုန် (South Frigid Zone): အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′ ၅၀° ၄′′ S) မှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း (၉၀° S) အထိ တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄.၁၂% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ သမပိုင်းဇုန် (Temperat Zone): တောင်ဘက်အအေးပိုင်းဇုန်နှင့် အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိဒေသကို၎င်း၊ မြောက်ဘက် အအေးပိုင်းဇုန်နှင့် အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိ အပိုင်းကို၎င်း သမပိုင်းဇုန် ဟုခေါ်သည်။ မြောက်သမပိုင်းဇုန် (North Temperate Zone): အာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′ ၅၀° ၄′′ N) နှင့် ကင်ဆာအပူပိုင်းဒေသ (၂၃° ၂၆′ ၀၉° ၆" N) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၂၅.၉၉% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ တောင်သမပိုင်းဇုန် (South Temperate Zone): မကာရအပူပိုင်းဒေသ (၂၃° ၂၆′၀၉° ၆′′ S) နှင့် အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်း (၆၆° ၃၃′၅၀° ၄′′ S) ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၂၅.၉၉% ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ ထိုကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအေးပိုင်းဇုန် ၂ ခု၊ သမပိုင်းဇုန် ၂ ခု နှင့် အပူပိုင်းဇုန် ၁ ခု ပေါင်း ဇုန်ကြီးငါးခုရှိသည်။ ဇုန်များအတွင်း လေကြောင်းများ ဤဇုန်ကြီးငါးခုအတွင်း၌ တိုက်ခတ်လျက်ရှိသော လေကြောင်းကြီးများလည်း ရှိသေးသည်။ ကုန်သည်လေ (Trade Winds) အပူပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ အရှေ့လေ တိုက်ခတ်သည်။ ရှေးအခါက ရွက်သင်္ဘောဖြင့် ကူးသန်းသွားကြသော ကုန်သည်များသည် ဤလေကို အထူးမှီခိုအားထားခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤလေကို 'ကုန်သည်လေ' ဟု ခေါ်ကြသည်။ အီကွေတာတောင်ဘက်တွင် တိုက်ခတ်နေသော ကုန်သည်လေကို အရှေ့တောင်ကုန်သည်လေ ဟူ၍၎င်း၊ အီကွေတာမြောက်ဘက်တွင် တိုက်ခတ်နေသော ကုန်သည်လေကို အရှေ့မြောက် ကုန်သည်လေ ဟူ၍၎င်း အသီးသီးခေါ်ကြသည်။ ဤလေများမှာ အချိန်မှန်တိုက်ခတ်ကြသည်။ အနောက်လေ (Westerlies) မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းမှ မြောက်ဘက်သို့၎င်း၊ တောင်ယဉ်စွန်းတန်းမှ တောင်ဘက်သို့၎င်း တိုက်ခတ်သောလေကို အနောက်လေ ဟုခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုလျှင် သမပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ အနောက်လေများ တိုက်ခတ်ကြ၏။ အနောက်လေမှာ ကုန်သည်လေကဲ့သို့ အချိန်မမှန်ချေ။ ဝင်ရိုးစွန်းလေ (Polar Winds) မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့မှ သမပိုင်းဇုန်များဆီသို့ တိုက်ခတ်လာသောလေကို ဝင်ရိုးစွန်းလေ ဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့လျှင် ဇုန်ကြီးငါးဇုန်အတွင်း၌ လေကြောင်းကြီး ၃ မျိုး တိုက်ခတ်လျက် ရှိပါသည်။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ကိုးကား Category:ပထဝီဝင်