အဓိဋ္ဌာန်

အဓိဋ္ဌာန (ပု၊န) [အဓိ+ဌာ+ယု] ပါဠိမှ အဓိဋ္ဌာန် ဖြစ်လာသည်။ (၁)အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း၊ ဆောက်တည်ခြင်း၊ စိတ်၌ -စိတ်ကို - ခိုင်မြဲစွာ–တည်စေခြင်း–ထားခြင်း၊ စိတ်ကို ဖြစ်စေခြင်း၊ မှတ်ယူခြင်း။ ဘဂဝတော အဓိဋ္ဌာနေန ပဉ္စကဋ္ဌသတာနိ န ဖာလိယိံသု။ ဝိ၊၃၊ ၄၃။ အဓိဋ္ဌိတမဓိဋ္ဌာန... ဘိန္ဒိံ တမဓိဋ္ဌာနံ၊.. အဓိဋ္ဌာနေန မေ သမော နတ္ထိ။ စရိယာ။၄၁၃။ ခန္တိသစ္စမဓိဋ္ဌာနံ။ ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၀၆။ တထေဝ တွမ္ပိ အဓိဋ္ဌာနေ၊ သဗ္ဗဒါ အစလော ဘဝ။ ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၁၈။ တိဏ္ဏံ မဟာရာဇ အညတရဿ အဓိဋ္ဌာနာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ စေတိယေ ပါဋိဟီရံ ဟောတိ။ မိလိန္ဒ၊၂၉၇။ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ အဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၄၆၃။ အဓိဋ္ဌာနေ ပညာ စိတ္တဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏံ။ ပဋိသံ၊၃။ အဓိဋ္ဌာနေ ပညာတိ နေက္ခမ္မာဒိဝသေန စိတ္တဿ ပတိဋ္ဌာပနေ ပညာ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၅။ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အဓိဋ္ဌာနံ အနုယောဂေါ...။ မဟာနိ၊၄၅။ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ကုသလကရဏေ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၆၄။ (၂) တည်စေအပ်သောစိတ်။ ဘာဝနာ အဓိဋ္ဌာနံ ဇီဝိတန္တိ ကာမစ္ဆန္နံ ပဇဟန္တော နေက္ခမ္မံ ဘာဝေတီတိ ဘာဝနာသမ္ပန္နော။ ပဋိသံ၊၄၁၈။ အဓိဋ္ဌာနံ နာမ နေက္ခမ္မာဒိဝသေန ပတိဋ္ဌာပိတစိတ္တမေဝ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂၀။ (၃) တည်ရာ၊ တည်ရာအာရုံ၊ တည်ကြောင်း၊ တည်ခြင်း။ စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ။ ဒီ၊၃၊၁၉၁။ အဓိဋ္ဌာနာနီတိ ဧတ္ထ အဓီတိ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ။ အတ္ထတော ပန တေန ဝါ တိဋ္ဌန္တိ, တတ္ထ ဝါ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဌာနမေဝ ဝါ တံ တံ ဂုဏာဓိကာနံ ပုရိသာနံ တံ အဓိဋ္ဌာနံ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၀၅။ ကရဏာဓိကရဏဘာဝ သာဓနဝသေန အဓိဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော တေန ဝါတိအာဒိမာဟ။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၉-၄၀။ တဉ္စာယံ ဥပယုပါဒါနံ စေတသော အဓိဋ္ဌာနံ အဘိနိဝေသာနုသယံ န ဥပေတိ...။ သံ၊၁၊၂၅၇။ စေတသော အဓိဋ္ဌာနန္တိ စိတ္တဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၂။ သမဏာနမ္ပိ ဘဝံ ဂေါတမော ဇာနာတိ အဓိပ္ပါယဉ္စ ဥပဝိစာရဉ္စ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ။ အံ၊၂၊၃၁၉။ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌ, စတုရာဓိဋ္ဌာန ပညာဓိဋ္ဌာန ဗလာဓိဋ္ဌာန-တို့လည်းကြည့်။ စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနံ သမံ။ ပဋိသံ၊၁၇၈။ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ယထာဝုတ္တသင်္ခါရာရမ္မဏံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဉ္စ။ တံ ဟိ အဓိဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ စိတ္တန္တိ အဓိဋ္ဌာနံ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၀။ (၄) တည်ခြင်း၊ မပြတ်—တည်—ဖြစ်-ခြင်း၊ လွန်သည်ကိုပြု၍—တည်—ဝင်—ခြင်း၊ လွှမ်းမိုး၍တည်ခြင်း။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ... စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနာယ မဂ္ဂေါ စေဝ ဟေတု စ။ ပဋိသံ၊၂၇၄။ စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနာယာတိ သမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ သကကိစ္စေ ပတိဋ္ဌာနာယ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၀။ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌ, အဓိဋ္ဌာနဝသ, အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္န-တို့လည်းကြည့်။ (၅) ဝင်၍ တည်တတ်သောတရား။ နေက္ခမ္မာဒီနိယေဝရောစိတာနိယေဝ ပဝိသိတွာ တိဋ္ဌနတော အဓိဋ္ဌာနန္တိ...ဝုတ္တာနိ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၄၅။ အဓိဋ္ဌာနသုည-လည်းကြည့်။ (၆) စီရင်ခြင်း။ မဟလ္လကဝိဟာရတာ အတ္တနော ဝါသာဂါရတာ, ဥတ္တရိ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။ ကင်္ခါ၊၂၀၈။ (၇) (က) (သင်္ကန်းသပိတ်ကို) အဓိဋ္ဌာန်တင်ခြင်း၊ မိမိဥစ္စာဟုမှတ်ယူခြင်း။ ဒွေ ပတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနာ။ ...ဒွေ စီဝရဿ အဓိဋ္ဌာနာ။ ဝိ၊၅၊၂၁၄။ ပစ္စုဒ္ဓါရော အဓိဋ္ဌာနဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ အဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓါရဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ၎င်း။ ၃၀၄။ (ခ) အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ စားခြင်း၊ သမယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘောဇနံ အဓိဋ္ဌာနံ နာမ။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၃။ (၈) အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီ။ ကတွာ ဒဠှမဓိဋ္ဌာနံ၊ သစ္စပါရမီ ပူရိယ။ အပ၊၁၊၇။ ဒဠှံ ။ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ကတွာ။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၆။ (၉) (ပု) အဓိဋ္ဌာနဟာရသုတ်၌ လာသော တရားတို့ကို သာမညဝိသေသအားဖြင့်–ဖြစ်စေ-ထား-ထုတ်–ဆောင်-ရာ-ကြောင်း-ဖြစ်သော ဖွင့်နည်းအထူး။ နေတ္တိပါဠိတော်လာ ဟာရ ၁၆-ပါးတို့တွင် တစ်ပါး။ ဒေသနာ ဝိစယော ယုတ္တိ ... အဓိဋ္ဌာနော ပရိက္ခာရော...ဧတေ သောဠသ ဟာရာ။ နေတ္တိ၊၂။ အဓိဋ္ဌိယန္တိ အနုပဝတ္တိယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာမညဝိသေသဘူတာ ဓမ္မာ ဝိနာ ဝိကပ္ပနာတိ အဓိဋ္ဌာနော။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၆။ ဧကတ္တတာယ ဓမ္မာ ... ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနော။ နေတ္တိ၊၄။ ဧဝံ သုတ္တာ-ဂတာနံ ဓမ္မာနံ အဝိကပ္ပနဝသေန သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂၈။ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ