သန္တတိရုပ်

ရူပဿ သန္တတိ (ရုပ်၏ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ခြင်း) သန္တတိရုပ်အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်မှ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ပါသည်။ ဥပစယရုပ်လည်း ကြည့်။ ရူပဿ သန္တတိ၏ လက္ခဏာစသည် လေးမျိုး (လက္ခဏာဒိ စတုက္က) လက္ခဏာ (သဘာဝ အမှတ်အသား): (ဣန္ဒြေများ ပြည့်စုံပြီးနောက်) ရုပ်အစစ်တို့၏ ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်ခြင်းသဘော (ပဝတ္တိလက္ခဏာ)။ ရသ (ကိစ္စ၊ အလုပ်): ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စပ်ခြင်း (အနုပ္ပဗန္ဓနရသာ)။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ထင်ရှားလာပုံ၊ အကျိုး): ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ်ခြင်း၊ စေ့စပ်ဖွဲ့ယှက်နေသော သဘော (အနုပစ္ဆေဒပစ္စုပဋ္ဌာနာ)။ ပဒဋ္ဌာန် (နီးသော အကြောင်း): ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ဖွဲ့စပ်၍ ဖြစ်နေသော ရုပ်တရားများ (အနုပ္ပဗန္ဓရူပပဒဋ္ဌာနာ)။ အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ တို့၏ ဆက်စပ်မှု သန္တတိရုပ် ကို နားလည်ရန်အတွက် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အာစယ နှင့် ဥပစယ တို့ကိုလည်း သိရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။ အာစယ : ဘဝတစ်ခု၌ ရုပ်တရားတို့၏ ရှေးဦးအစဆုံး ဖြစ်ခြင်း (ပထမုပ္ပတ္တိ၊ နိဗ္ဗတ္တိ)။ (ဥပမာ- ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဖြစ်သော ကမ္မဇကလာပ်များ၏ ဖြစ်ခြင်း)။ ဥပစယ : (အနက် ၁) အာစယ ကဲ့သို့ ရှေးဦးအစ ဖြစ်ခြင်း (ဥပ-သဒ္ဒါက ပထမ အနက်ကို ဟောသည်)။ (အနက် ၂) ထိုရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်များအပေါ်၌ အထက်အထက် တိုးပွား၍ ဖြစ်ခြင်း၊ တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှ ရုပ်များ (ဣန္ဒြေများ) ပြည့်စုံသည်အထိ တိုးတက်ဖြစ်ပွားခြင်း (ဝဍ္ဎိ)။ (ဥပ-သဒ္ဒါက ဥပရိ = အထက်/ထပ်ဆင့် အနက်ကို ဟောသည်)။ သန္တတိ: တစ်ဘဝအတွက် ရထိုက်သမျှ ရုပ်များ ပြည့်စုံပြီးနောက် (ဥပစယ အဆင့် ပြီးနောက်)၊ စုတိစိတ် မတိုင်မီအထိ ရုပ်တရားတို့၏ ရှေ့နောက် အစဉ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ အထပ်ထပ် ဖြစ်နေခြင်း (ပဝတ္တိ၊ ပဗန္ဓ)။ အနှစ်ချုပ် နှင့် ဥပမာ အခြေခံအားဖြင့် ဤသုံးမျိုးလုံးသည် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်) ကိုပင် ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဖြစ်ပုံ အခြင်းအရာ အဆင့်ဆင့်ကို ခွဲခြားပြခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ယက်တွင်း ဥပမာ: ရေစတင် ထွက်ခြင်း = အာစယ ရေ တဖြည်းဖြည်း ပြည့်လာခြင်း = ဥပစယ ရေလျှံ၍ အဆက်မပြတ် စီးထွက်နေခြင်း = သန္တတိ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ အယူအဆကွဲများ: အချို့က အာစယကို ဥပစယ၌ ထည့်သွင်း၍ နှစ်မျိုး (ဥပစယ၊ သန္တတိ) သာ ပြသည် (ဥပ-သဒ္ဒါက အနက်နှစ်မျိုး ဟောနိုင်၍)။ အချို့က သုံးမျိုး (အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတိ) ခွဲပြသည်။ ပြည်ဆရာတော်ကြီးကမူ ရုပ်အမျိုးအစားအလိုက် ပထမဖြစ်ခြင်း (ဥပစယ) နှင့် ထပ်ဆင့်ဖြစ်ခြင်း (သန္တတိ) ဟု ခွဲပြသည်။ လက်တွေ့ ရှုမှတ်ရန်: ဤအသုံးအနှုန်း ကွဲပြားမှုများ ရှိသော်လည်း လက်တွေ့ ရှုမှတ်ရာ၌ မိမိ ရှုမှတ်လိုသော ရုပ်တရား၏ (ဘဝအစ ဖြစ်စေ၊ ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်စေ) ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်) ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမြင်ပြီး ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ စသည်တို့ကို ရှုမှတ်ရန်သာ အဓိက ဖြစ်သည်။ သန္တတိကို ရှုမှတ်ပုံ ပစ္စုပ္ပန် တရားထိုင်နေဆဲ အချိန်၌ မိမိသန္တာန်တွင် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်ကလာပ်များ (ဥပမာ- စိတ္တဇ၊ ဥတုဇ၊ အာဟာရဇ ရုပ်များ) ၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်နေမှု (ဥပါဒ်) ကို အာရုံယူ၍ ရှုမှတ်ပါ။ ထိုသို့ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေသော ရုပ်တရားတို့၏ လက္ခဏာ (ရှေ့နောက် ဆက်စပ်ဖြစ်ခြင်း)၊ ရသ (အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စပ်ခြင်း)၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (မပြတ်တမ်း ဖြစ်နေဟန် ထင်ရှားခြင်း)၊ ပဒဋ္ဌာန် (ထိုသို့ ဖြစ်နေသော ရုပ်တရားများ) ကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြား သိမြင်အောင် ကြိုးစားပါ။ နိဂုံးချုပ် ရူပဿ သန္တတိ ဆိုသည်မှာ ရုပ်တရားတို့၏ ကနဦး ဖြစ်တည်မှုနှင့် တိုးပွားမှု အဆင့်များ ပြီးဆုံးပြီးနောက်၊ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး အကြောင်းအထောက်အပံ့ ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး အဆက်မပြတ် ရှေ့နောက် ဆက်စပ်၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်အစဉ်၏ သဘာဝကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်မှု (ဥပါဒ်) ၏ အဆက်မပြတ် ဖြစ်နေသော အပိုင်းကို အထူးပြု ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ၂၆။ ရူပဿ သန္တတိ ကိုးကား ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ ကဏ္ဍ:ဝိပဿနာ