သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်

ဂြိုဟ်တုမှရိုက်ကူးထားသော ဆာဟာရသဲကန္တာရ ပုံ - ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အပူပိုင်းသဲကန္တာရ နှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ကန္တာရပြီးနောက် ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ကန္တာရဖြစ်သည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် သဘာဝလောကသည် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပေါ်နေသည့် သက်ရှိများနှင့် သက်ရှိ-မဟုတ်သည်များ အားလုံးအပါအဝင် အရာခပ်သိမ်းအပေါ် လွှမ်းခြုံထားသည့် လူသားများ ဖန်တီးပြုလုပ်ထားခြင်း-မဟုတ်သော အရာများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရအား ကမ္ဘာမြေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ၏ အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများအပေါ် ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ ထိုပတ်ဝန်းကျင်သည် သက်ရှိမျိုးစိတ်များ၊ ရာသီဥတု၊ မိုးလေဝသ နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များ စသည့်အရာအားလုံးတို့၏ အပြန်အလှန် အကျိုးသက်ရောက်မှုအပေါ် လွှမ်းခြုံနေပြီး လူသားတို့၏ ရှင်သန်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအပေါ်သို့လည်း သက်ရောက်မှုရှိလေသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အယူအဆအား အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်းခွဲခြမ်းကြည့်နိုင်သည် - ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘာဝနှင့် နယ်နိမိတ်များအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသည့် သဘာဝပေါက်ပင်များ၊ အဏုဇီဝသက်ရှိများ၊ မြေဆီလွှာ၊ ကျောက်စိုင်ကျောက်သားများ၊ လေထု နှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များ အားလုံးအပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားပြီး လူသားများ၏ ကြီးကြီးမားမား ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်နေသည့် စနစ်များဖြစ်သော ပြီးပြည့်စုံသည့် ဂေဟစနစ်ယူနစ်များ။ လေ၊ ရေ၊ ရာသီဥတုတို့သာမက ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားပြီး လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများမှ ကနဦးအစပြုခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော စွမ်းအင်၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် သံလိုက်ဓာတ်တို့ကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာနယ်နိမိတ် တိတိကျကျ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်များ နှင့် တလောကလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သည့် သဘာဝရင်းမြစ်များ။ သဘာဝပတ်​ဝန်းကျင်​၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အရာသည် လုပ်ယူဖန်တီးထားသော ပတ်​ဝန်းကျင်​ဖြစ်​သည်​။ စိုက်ပျိုးမြေများနှင့် မြို့ပြနေရာများအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ယူဖန်တီးထားသည့် ပတ်ဝန်းကျင်များကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများသည် အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲထားသည့် ရိုးရှင်းသော လူ့ပတ်ဝန်းကျင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပါသည်။ သဲကန္တာရတွင် ရွှံ့တဲ (သို့) နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစနစ် ဆောက်လုပ်ခြင်းကဲ့သို့ အလွန်အကျွံပြုလုပ်ထားမှု နည်းပါးသည်ဟု ထင်ရသော လုပ်ရပ်များသည်ပင် ပြုပြင်ထားသော ပတ်ဝန်းကျင်သည် အသွင်ယောင်ဖြစ်လာသည်။ တိရစ္ဆာန်များစွာသည် ၎င်းတို့အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပေးစွမ်းနိုင်သည့် အရာများကို ဖန်တီးကြသော်လည်း ၎င်းတို့သည် လူသားများမဟုတ်သောကြောင့် ဘီဗာရှဉ့်ဝံများ၏ ရေကာတာများ နှင့် ခြတောင်ပို့များ ကဲ့သို့သော အရာများအား သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်မှုအဖြစ်သာ ယူဆကြသည်။ လူတို့သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် အလုံးစုံ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်နေသည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အများအားဖြင့် သဘာဝတရား၏ ဖြစ်တည်မှုသည် ၁၀၀% မှ ၀% အစွန်းတစ်ဖက်ဆီအထိ ကွဲပြားလေသည်။ အန်သရိုပေါ့ဆင်း(န်) (Anthropocene) အဏုယုဂ် ကာလမှ စတင်ခဲ့သည့် လူသားမျိုးနွယ်၏ ကြီးမားသော ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများသည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးမှု၊ လေထု နှင့် ရေထုများအား ညစ်ညမ်းမှု ဖြစ်စေသော ပလတ်စတစ် ညစ်ညမ်းမှု နှင့် အခြားဓာတုပစ္စည်းများမှ ညစ်ညမ်းမှုများအပါအဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အားလုံးကို အကျိုးသက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ပို၍တိကျစွာဆိုရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု၏ မတူညီသောသွင်ပြင်လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အစိတ်အပိုင်းများကို သုံးသပ်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့၏ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်နေမှုသည် တပြေးညီမဟုတ်ကြောင်း သိမြင်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ စိုက်ပျိုးရေးနယ်ပယ်တစ်ခုတွင် ၎င်း၏ မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် ဓာတ်သတ္တုဖွဲ့စည်းပုံသည် အနှောက်အယှက်ကင်းသော သစ်တောတစ်ခု၏ မြေဆီလွှာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အလွန်ကွာခြား၏။ ဖွဲ့စည်းဖြစ်တည်ပုံ right| သန္တာကျောက်တန်းများတွင် သိသာထင်ရှားသော အဏ္ဏဝါ ဇီဝမျိုးကွဲများ တည်ရှိသည်။ ရေအများစုကို သဘာဝအတိုင်းတည်ရှိနေသာ ရေထု ပုံစံအမျိုးအစား မျိုးစုံဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ သမုဒ္ဒရာများ သမုဒ္ဒရာသည် ဆားငန်ရေ၏ အဓိကကိုယ်ထည်ဖြစ်ပြီး ရေထု (Hydrosphere) ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၇၁% (ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၆၂ သန်းခန့်) သည် သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး အစဉ်အလာအတိုင်း အဓိက သမုဒ္ဒရာများစွာနှင့် သေးငယ်သော ပင်လယ်များအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် တစ်ဆက်ဆက်တည်း တည်ရှိနေသာ ရေထုကြီးတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ဤဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ကျော်သည် ပေ ၉,၈၀၀ ကျော် (မီတာ ၃၀၀၀ ကျော်) နက်ရှိုင်းလေသည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပင်လယ်ရေ၏ အငန်ဓာတ် သည် တစ်ထောင်လျှင် ၃၅ ပိုင်း (parts per thousand - ppt) (၃.၅%) ဝန်းကျင်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေအားလုံးနီးပါးတွင် ဆားငန်ပါဝင်မှု ၃၀ မှ ၃၈ ppt အထိရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သီးခြားသမုဒ္ဒရာများစွာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလက်ခံထားကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ထားသော ဆားငန်ရေကိုယ်ထည်တစ်ခုပင်ဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သမုဒ္ဒရာဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းကြလေ့ရှိသည်။"". The Columbia Encyclopedia. 2002. New York: Columbia University Press"Distribution of land and water on the planet ". UN Atlas of the Oceans နက်ရှိုင်းသော ပင်လယ်ကြမ်းပြင်များသည် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ထက်ဝက်ကျော်ရှိပြီး ၎င်းတို့သည် ပြုပြင်မွမ်းမံခံရမှု အနည်းဆုံးသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များထဲတွင် ပါဝင်သည်။ သမုဒ္ဒရာပိုင်းခြားမှုကို တိုက်ကြီးများ၊ ကျွန်းစု အမျိုးမျိုးနှင့် အခြားသတ်မှတ်ချက်များဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး - ၎င်းတို့မှာ (အရွယ်အစားကြီးစဉ်ငယ်လိုက်အားဖြင့်) ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ တောင်ပိုင်းသမုဒ္ဒရာနှင့် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ဖြစ်သည်။ မြစ်ချောင်းများ မြစ်သည် သဘာဝရေစီးကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။River {definition} from Merriam-Webster. Accessed February 2010. များသောအားဖြင့် ရေချိုသည် စမ်း၊ သမုဒ္ဒရာ၊ အင်းအိုင်၊ ပင်လယ် သို့မဟုတ် အခြားမြစ်ဆီသို့ စီးဆင်းသွားသည်။ အချို့သော မြစ်များမှာမူ မြေကြီးထဲသို့ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း စီးဆင်းသွားပြီး အခြားရေ၏ ထုအတွင်းသို့ မရောက်ဘဲ လုံးဝခန်းခြောက်သွားသည်။ left|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ Neuquén ပြည်နယ်ရှိ ရေခဲမြစ်မူလတည်ရှိရာ Lácar Lake ရေကန်။ ရေကန်သည် မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်တည်မှု အသွင်အပြင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရေ၏ ကိုယ်ထည်သည် သမုဒ္ဒရာ၏ အစိတ်အပိုင်းမဟုတ်ဘဲ ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိနေကာ ရေအိုင်ထက် ပိုကျယ်၊ ပိုနက်ပါက ရေကန်ဟု သတ်မှတ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ left|လျှပ်ပြက်ခြင်းသည် လေထုအတွင်းမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လွှတ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး လေမုန်တိုင်းများနှင့် အခြားသော သဘာဝအခြေအနေအချို့အရ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည့် မိုးချုန်းသံပါ ပေါင်းစပ်ထွက်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့လေထုသည် ဂြိုဟ်ဂေဟစနစ်ကို တည်တံ့စေရန်အတွက် အဓိကကျသောအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေကို ဖုံးလွှမ်းနေသော ဓာတ်ငွေ့အလွှာလွှာကို ဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားဖြင့် ထိန်းထားသည်။ ခြောက်သွေ့သော လေတွင် နိုက်ထရိုဂျင် ၇၈%၊ အောက်ဆီဂျင် ၂၁%၊ အာဂွန် ၁% နှင့် အခြားသော နိုဘယ်လ် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တို့ ပါဝင်သည်။ ကျန်ဓာတ်ငွေ့များကို ခြေရာခံဓာတ်ငွေ့များဟု ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ရှိကြသည်။ လေထုထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ မီသိန်း၊ နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အိုဇုန်း ဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။ စစ်ထုတ်ထားသော လေထဲတွင် အခြား ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများစွာ၏ သဲလွန်စ ပမာဏ ပါဝင်သည်။ လေထဲတွင် ကွဲပြားသော ရေခိုးရေငွေ့ ပမာဏ နှင့် ရေစက်များနှင့် တိမ်များအဖြစ် မြင်နိုင်သော ရေခဲပုံ ဆောင်များ ပါဝင်သည် ။ ဖုန်မှုန့်၊ ဝတ်မှုန် နှင့် ပိုးမွှားများ၊ ပင်လယ် ရေမှုန်ရေမွှားများ၊ မီးတောင်ပြာများနှင့် ဥက္ကာခဲများအပါအဝင် လေထု နမူနာတွင် ပမာဏအနည်းငယ်ဖြင့် သဘာဝဓာတ်များ ပါဝင်နေနိုင်သည်။ ကလိုရင်း (အခြေခံ (သို့) ဒြပ်ပေါင်းများ)၊ ဖလိုရင်း ဒြပ်ပေါင်းများ၊ ပြဒါးဒြပ်စင်နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (SO2) ကဲ့သို့ ဆာလဖာ ဒြပ်ပေါင်းများ စသည့် အမျိုးမျိုးသော စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ညစ်ညမ်းမှုများလည်း ရှိနေနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့လေထု၏ အိုဇုန်းလွှာသည် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိသည့် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UV) ပမာဏကို လျှော့ချရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဒီအန်အေ သည် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ပါသော အလင်းရောင်ကြောင့် အလွယ်တကူ ပျက်စီးနိုင်သောကြောင့် ၎င်းသည် မျက်နှာပြင်ရှိ သက်ရှိများကို ကာကွယ်ပေးသည်။ လေထုသည် ညဘက်တွင် အပူကို ထိန်းထားနိုင်သောကြောင့် နေ့စဉ်အပူချိန် လွန်ကဲမှုကိုလည်း လျှော့ချပေးလေသည်။ လေထု အလွှာများ အဓိက အလွှာများ ကမ္ဘာ့လေထုကို အဓိကအလွှာ ငါးခု အနေဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ဤအလွှာများကို အမြင့်ဖြင့် အပူချိန်တိုးခြင်း သို့မဟုတ် လျော့ခြင်း ရှိ/မရှိကို အဓိကအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ အလွှာများအား အမြင့်ဆုံးမှ အနိမ့်ဆုံး အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည် - အိတ်ဇိုစဖီးယား အလွှာ (Exosphere)။ ။ ကမ္ဘာ့လေထု၏ အပြင်ဘက်ဆုံးအလွှာသည် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် နှင့် ဟီလီယမ်တို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဤအလွှာ၏ အခြေ မှ အထက်ထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ သာမိုစဖီးယား အလွှာ (Thermosphere)။ ။ သာမိုစဖီးယား၏ ထိပ်သည် exobase ဟုခေါ်သော အိတ်ဇိုစဖီးယားအလွှာ၏ အောက်ခြေဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အမြင့်သည် နေရောင်ခြည် လှုပ်ရှားမှုအရ ကွာခြားပြီး ခန့်အထိ ရှိနိုင်သည်။ နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်းသည် ဤအလွှာတွင် ကြား ပတ်လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ မီဆိုစဖီးယား အလွှာ (Mesosphere)။ ။ Mesosphere သည် စထရာတိုဖီးယားအလွှာမှ အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၎င်းသည် လေထုထဲသို့ ဝင်ရောက်သောအခါတွင် ဥက္ကာခဲအများစု လောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်စေသည့် အလွှာဖြစ်သည်။ စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ (Stratosphere)။ ။ စထရာတိုစဖီးယားသည် ထရိုပိုပေါ့စ် (Tropopause) မှ အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ စထရာတိုစဖီးယား နှင့် မက်ဆိုစဖီးယားကြား နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည့် စထရာတိုပေါ့စ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် အတွင်း ဖြစ်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ (Troposphere)။ ။ ထရိုပိုစဖီးယားသည် ကမ္ဘာမြေ မျက်နှာပြင်မှ စတင်ကာ ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် နှင့် အီကွေတာတွင် အကြား ကျယ်ပြန့်ပြီး ရာသီဥတုအရ ကွဲလွဲမှုအချို့ရှိနိုင်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယားသည် အများအားဖြင့် မျက်နှာပြင်မှ စွမ်းအင်လွှဲပြောင်းခြင်းဖြင့် အပူရှိသောကြောင့် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ထရိုပိုစဖီးယား၏ အနိမ့်ဆုံး အပိုင်းသည် အပူဆုံးဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် အမြင့်မှ လျော့နည်းသွားသည်။ ထရိုပိုပေါ့စ် (Tropopause) သည် ထရိုပိုစဖီးယားနှင့် စထရာတိုစဖီးယားအကြား နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။ အခြားအလွှာများ အပူချိန်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အဓိကအလွှာ ငါးခုအတွင်းတွင် အခြားသောဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထားသော အလွှာများစွာရှိသည်။ အိုဇုန်းလွှာသည် စထရာတိုစဖီးယားအတွင်း၌ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အဓိကအားဖြင့် ခန့်မှ စထရာတိုစဖီးယား၏ အောက်ပိုင်းအထိ တည်ရှိသည်။ အလွှာ၏ အထူသည် ရာသီအလိုက်နှင့် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားသော်လည်း၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ လေထုအတွင်းရှိ အိုဇုန်း၏ ၉၀% ခန့်သည် စထရာတိုစဖီးယားတွင် ပါဝင်သည်။ နေရောင်ခြည်ဖြင့် အိုင်ယွန်ဓာတ်ပြုသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော အိုင်အိုနိုစဖီးယား အလွှာ (Ionosphere) သည် ဆန့်တန်းလျက်ရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အိတ်ဇိုစဖီးယား နှင့် သာမိုစဖီးယား နှစ်ခုလုံးတွင် ထပ်နေသည်။ ၎င်းသည် မဂ္ဂနတ္တိုစဖီးယား (Magnetosphere) ၏ အတွင်းဘက်အစွန်းအနေဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ရှိနေသည်။ ဟိုမိုစဖီးယား အလွှာ (Homosphere) နှင့် ဟတ္တရိုစဖီးယား အလွှာ (Heterosphere)။ ။ ဟိုမိုစဖီးယားတွင် ထရိုပိုစဖီးယား၊ စထရာတိုစဖီးယား နှင့် မီဆိုစဖီးယားတို့ ပါဝင်သည်။ ဟတ္တရိုစဖီးယား၏ အပေါ်ပိုင်းတွင် အပေါ့ပါးဆုံး ဒြပ်စင်ဖြစ်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်လုံးလုံးနီးပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ် နယ်နိမိတ် အလွှာသည် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်နှင့် အနီးဆုံးရှိ ထရိုပိုစဖီးယား၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို တိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်၊ အဓိကအားဖြင့် လှိုင်းထန်သောပျံ့နှံ့မှုမှတဆင့် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၏ အကျိုးဆက်များ left|left|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အော်ရီဂွန်ပြည်နယ်၊ လာ့ချ် တောင်ပေါ် ရှိ စမ်းချောင်းတစ်ခုနှင့် ပေါက်ရောက်နေသော သစ်တောဟောင်းများ လူသား၏ ဂေဟစနစ်အယူအဆသည် လူသား / သဘာ၀ ဒိုင်ခရိုတိုမီ (Dichotomy) ကို ဖြိုဖျက်ခြင်းတွင် အခြေခံထားပြီး မျိုးစိတ်အားလုံးသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဂေဟဗေဒအရ ပေါင်းစပ်ထားသည့်အပြင် ၎င်းတို့ biotope ၏ ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ ပါဝင်မှုများဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာသော အခြေအမြစ်ဖြစ်သည်။ ပိုများသော မျိုးစိတ်အရေအတွက် သို့မဟုတ် ဂေဟစနစ်၏ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများပြားခြင်းသည် တည်နေရာတစ်ခုတွင် အပြောင်းအလဲကိုတုံ့ပြန်ရန် နောက်ထပ်မျိုးစိတ်များရှိနေသောကြောင့် ၎င်းဂေဟစနစ်၏ ခံနိုင်ရည်အားသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေပြီး၊ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ၎င်းစနစ်အပေါ်သို့ သက်ရောက်လာမှုများကို လျှော့ချနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂေဟစနစ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအား အခြေခံအားဖြင့် မတူညီသောအခြေအနေသို့ မပြောင်းလဲမီ အကျိုးသက်ရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေသည်။ ဤသည်မှာ တလောကလုံးနှင့်ဆိုင်သော ကိစ္စတစ်ရပ် မဟုတ်ပေ။ ဂေဟစနစ်တစ်ခု၏ မျိုးစိတ်ကွဲပြားမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သောအဆင့်တွင် ကုန်စည်နှင့်ဝန်ဆောင်မှု ပေးဆောင်နိုင်မှုတို့အကြား သက်သေပြနိုင်သော ဆက်နွယ်ချက် မရှိပေ။ သဘာဝတောရိုင်း အမေရိကန် Alaska ပြည်နယ်ရှိ Togiak အမျိုးသား တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောအတွင်းရှိ အက်ခလန် တောင်များ နှင့် Togiak သဘာဝတောရိုင်း တောရိုင်းဧရိယာများနှင့် ဘေးမဲ့တော ဥယျာဉ်များသည် အချို့သော မျိုးစိတ်များ ၊ ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှုများ၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ သီးသန့်တည်ရှိမှု နှင့် အပန်းဖြေမှုအတွက် အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ယဉ်ကျေးမှု၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ နှင့် အနုသယ ဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များကြောင့် သဘာဝတောရိုင်းများသည် အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ တန်ဖိုးရှိကြသည်။ အချို့သော သဘာဝဆိုင်ရာ စာရေးဆရာများက တောရိုင်းဒေသများသည် လူသားတို့၏ စိတ်ဓာတ်နှင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်မှုတို့အတွက် အရေးကြီးသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ center|800x800px. စိန်ခေါ်မှုများ ဘရာဇီး ရှိ အမေဇုန်မိုးသစ်တော ။ တောင်အမေရိက၏ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသည် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ရာထောင်အနည်းငယ်အတွင်း ဖြစ်ထွန်းလာသော အချို့သောမျိုးစိတ်များအပါအဝင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဇီဝမျိုးကြွယ်ဝမှု အကြီးမားဆုံးအဖြစ် တည်ရှိသည်။ ဤသည်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိနေသောအရာများကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် သဘာဝ၏ အခန်းကဏ္ဍကိုပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ချဲ့ထွင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျယ်ပြန့်သော နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး နှင့် အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများဖြစ်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုအခြေခံသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ၏ ဘုံနားလည်မှုဖြစ်သည်။ တောရိုင်းအစစ်အမှန်သည် ပို၍ရှားပါးလာပြီး တောရိုင်း သဘာဝများ (ဥပမာ- စီမံခန့်ခွဲမထားသော သစ်တောများ နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူထားခြင်း မဟုတ်သည့် မြက်ခင်းများ၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ၊ တောရိုင်းပန်းများ) ကို ယခင်က လူတို့နေထိုင်ရာ နေရာများစွာတွင် တွေ့ရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံပညာရှင်များ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင်များက ဖော်ပြလေ့ရှိသော လူများနှင့် သဘာဝစနစ်များ၏ အကျိုးအတွက် ရည်မှန်းချက်များတွင် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်သည် - လေ၊ ရေ၊ မြေဆီလွှာ၊ အဆောက်အဦ၊ ထုတ်လုပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် အစားအစာများတွင် ညစ်ညမ်းမှု နှင့် အဆိပ်အတောက်များ ပပျောက်ရေး။ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များကို အကာအကွယ်ပေးရေး။ ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ စွမ်းအင်၊ ကုန်ကြမ်းနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များကဲ့သို့သော အရင်းအမြစ်များကို ထိန်းသိမ်းရေး နှင့် ရေရှည်တည်တံ့စွာ အသုံးပြုရေး။ လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် လူသားဦးရေအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လူသားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်စေသော ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှုကို ရပ်တန့်စေရေး။ ညစ်ညမ်းမှု၊ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည့် လျှပ်စစ်၊ အပူပေးအအေးပေးမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့တွင် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများမှ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်သို့ ကူးပြောင်း အသုံးချရေး။ ဇီဝမျိုးစုံ မျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးခြင်း နှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းတို့ကို လျော့ပါးစေရန်အတွက် အသားများပါဝင်သော အစားအစာများမှ အပင်အခြေခံအစားအစာများ စားသုံးခြင်း အလေ့အကျင့်သို့ ကူးပြောင်းရေး။ အပန်းဖြေရန်နှင့် ဂေဟစနစ်ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် သဘာဝကြိုးဝိုင်းများ တည်ထောင်ရေး။ စွန့်ပစ် အမှိုက်လျှော့ချခြင်း၊ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း၊ မြေဆွေး၊ အမှိုက်မှ စွမ်းအင် နှင့် မိလ္လာအညစ်အကြေး များကို စွန့်ထုတ်ခြင်း အပါအဝင် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ညစ်ညမ်းမှုနည်းသော စွန့်ပစ် အမှိုက် စီမံခန့်ခွဲမှု ရှိစေရေး။ တရားမဝင် ငါးဖမ်းခြင်း နှင့် သစ်ခုတ်ခြင်းတို့ကို လျှော့ချရေး။ လူဦးရေ တိုးတက်လာမှုအား ဖြည်းဖြည်းနှင့် မှန်မှန် တည်ငြိမ်မှု ရှိစေရေး။ ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ UNEP - United Nations Environment Programme BBC - Science and Nature. Science.gov – Environment & Environmental Quality ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ် ကဏ္ဍ:သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်