၁၈၈၈

၁၈၈၈ ၁၈၈၈ ခုနှစ် မှတ်တမ်း ဇန်နဝါရီလ (၃)ရက်။ စီဟောင်အရပ်၌ ကက်ပတိန် ရိတ် (RAIKES) နှင့် ကြွမ်ဘိ အပါအဝင် တာစွန်း ချင်းအကြီးအကဲများ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး။ ဗြိတိသျှတို့ ကျေနပ်လောက်သည့် ကတိစကားမရ။ (၇)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ မိုးနဲမြို့ရောက်။ (၈)ရက်။ ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးဘိုးမြစ် ကွယ်လွန်။ (၁၄)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ မိုးကောင်းမြို့ရောက်။ (၂၀)ရက်။ မိုးနဲရောက် ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်က ဒေသခံ အကြီးအကဲများနှင့် တွေ့ဆုံ၍ ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို လက်ခံရေး ဆွေးနွေး။ (၂၂)ရက်။ မိုးနဲရောက် ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ မိုးကြီးမြို့သို့ ချီတက်။ (၂၅)ရက်။ မင်းတုန်းမင်း ၏ မိဖုရား၊ ငါးပင်စဉ် မိဖုရား ကွယ်လွန်။ (၂၈)ရက်။ မြန်မာမှူးမတ်တို့က ရန်ကုန်ပိဋကတ်တိုက်သို့ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်တစ်စုံ (၁၅၅၀-ကျပ်တန်) လှူရန် ဆုံးဖြတ်။ (၃၀)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ကာမိုင်းတစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိ။ (၃၁)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ အင်းတော်ချောင်းကမ်းပါးသို့ ရောက်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃)ရက်။ ကချင်တိုင်းရင်းသားများက မိုးကောင်းရှိ ဗြိတိသျှ တပ်ကိုတိုက်။ (၅)ရက်။ အကောက်ဝန် ဦးစီ ကွယ်လွန်။ (၁၅)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ မိုးကြီးသို့ ရောက်။ (၂၄)ရက်။ ကာမိုင်းမှ မိုးကောင်းသို့ ပြန်လာသော ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ ညောင်ခြေထောက်၌ တိုက်ပွဲဖြစ်။ (၂၉)ရက်။ ဦးဖိုးစော၏တပည့် ဗိုလ်ထီ ဦးဆောင်သော ကချင် တပ်ဖွဲ့နှင့် ဗြိတိသျှတပ် မိုးကောင်းတောင်ဘက်ရှိ နန်းပတောင်ရွာ၌ တိုက်ပွဲဖြစ်။ မတ်လ (၃)ရက်။ ဗြိတိသျှ အရာရှိများနှင့် မိုးကြီးဒေသရှိ တိုင်းရင်းသား အကြီးအကဲများ တွေ့ဆုံ၍ အနာဂတ်ကာလ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ဆွေးနွေး။ (၇)ရက်။ မိုးကြိုးရှိ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ လားရှိုးသို့ ချီတက်။ မတ်လအတွင်းတွင် စောလဖော် ခေါင်းဆောင်သော ကယားအမျိုးသားများသည် ဗြိတိသျှလက်အောက်ခံဟု ထင်သော မောက်မယ်ကို ဝင်တိုက်၍ မောက်မယ်စော်ဘွားကို မောင်းထုတ်ကာ ကယားအမျိုးသား ခွန်နွယ်ကြူအား စော်ဘွားအသစ်အဖြစ် ခန့်အပ်။ ဧပြီလ (၁) ရက်။ မြန်မာပြည်ရှိ ဗြိတိသျှတပ်များကို ပြည်သိမ်းတပ်ဖွဲ့အသွင်မှ ပြည်စောင့်တပ်အသွင်သို့ပြောင်း။ (၄)ရက်။ ဆရာတော်ဦးဝိစာရကို အမြင့်မြို့ အပိုင် ကမ်းနိမ့်ရွာ(ယခု သုံးပန်လှရွာ) ၌ မွေး။ (၈)ရက်။ ရခိုင်၊ ဗမာနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့က မြို့ဟောင်းရှိ ပုလိပ်စခန်းကို ဝင်တိုက်။ (၉)ရက်။ တောင်ပိုင်းရှမ်းဒေသအတွင်း ငါးလခန့် လှည့်လည်သွားလာခဲ့သော ဗိုလ်မှူးကြီး ဆွီတင်ဟန် ဦးစီးသည့် ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ မန္တလေးပြန်ရောက်။ (၁၃)ရက်။ အိမ်ရှေ့မင်း၏သမီး မယ်ဆွေအံ့ ကွယ်လွန်။ (၁၄)ရက်။ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး တပ်သားများ နှင့် ဗြိတိသျှတပ်သားများ ပလက်ချောင်းဒေသတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်။ (၁၈)ရက်။ ကုလားဝန်၊ လေးမြို့ကတို့အုပ်၊ ရေနန်းယာဉ်သာ သင်္ဘောတော်အုပ်၊ မဟာမင်းလှမင်းထင်ရာဇာ ကွယ်လွန်။ (၂၃)ရက်။ ဦးထီ ဦးဆောင်သော ကချင်တိုင်းရင်းသားများနှင့် ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ မိုးကောင်းမှ လေးမိုင်ခွဲဝေးသည့် တောင်ပေါ်ရွာ၌ တိုက်ပွဲဖြစ်။ (၂၄)ရက်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသားထဲမှ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါဠိပါမောက္ခနှင့် ပထမဆုံး တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ် ဖြစ်လာမည့် ဦးဖေမောင်တင်ကို အင်းစိန် ပေါက်တောရပ်၌ မွေး။ (၂၅)ရက်။ ဆီးဘနီဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူ။ (၂၇)ရက်။ အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ ရွာစားကြီး ဦးဟန်ပ ကို မန္တလေးမြို့၌ မွေး။ ဧပြီလအတွင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသူရိယ ခေါင်းဆောင်သော ကရင်နှင့် ဗမာ မျိုးချစ်များသာယာဝတီနှင့် ပေါင်းတည်နယ်တွင် ဗြိတိသျှတပ်များကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ကြ။ မကွေးဒေသမှ ထင်ရှားသည့် ဗြိတိသျှ ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်တုတ်ကြီး အဖမ်းခံရ။ မေလ (၁) ရက်။ တောင်ငူ ပျဉ်းမနား ရထားလမ်းဖွင့်။ (၂)။ ကချင်တိုင်းရင်းသားများက မိုးကောင်းမြို့တိုက်။ (၃)။ မိုးနဲကို ထွက်လူတို့ အုပ်စုက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်။ (၄/၅)။ တာစွန်း ချင်းများက အင်းဒင်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ပြီး အင်းဒင်ရှိ ကလေးစော်ဘွား ဦးပါကြီးကို ဖမ်းစီး။ (၆)။ ကချင်တိုင်းရင်းသား အချို့က ဆင်ဘိုအနီးရှိ နန်းပပရွာကို ဝင်တိုက်။ (၁၀)။ ဗြိတိသျှတပ်က မိုးနဲဝင်တိုက်ရာ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးခေါင်းဆောင် ထွက်လူ ကျဆုံး။ (၁၆)။ ဂျော့စကော့ (Scott) ဦးဆောင်သော ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ မောက်မယ်ရောက်။ (၂၀)။ ဦးဖိုးစောအဖွဲ့မှ ဗိုလ်ကြည်ခေါင်းဆောင်သော ကချင်၊ ဗမာနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများက မိုးကောင်းရှိ ဗြိတိသျှ စစ်စခန်းဝင်တိုက်။ ဗြိတိသျှတပ်များကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေကြသည့် တိုင်းရင်းသားများ လက်နက်ချပြီး အေးချမ်းစွာ နေထိုင်သွားကြမည်ဟု ကတိပြုလျှင် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးမည်ဟု မေလအတွင်း ဗြိတိသျှအစိုးရက ကြေညာ။ ဇွန်လ (၈)ရက်။ စာရေးကြီး ဦးချိပ် ကွယ်လွန်။ (၁၀)ရက်။ စုဘုရားကြီးနှင့် ကောလင်းမင်းသားတို့ ပါဝင်သော ဆင်ဖြူမရှင်နှင့် အဖွဲ့ ကာလကတ္တားရောက်။ (၁၅)ရက်။ သံတော်ဆင့် ဦးလုံး ကွယ်လွန်။ ရွှေချိုးဖြူမင်းသားကို ဖမ်းဆီးပေးနိုင်သူအား ဆုငွေ ကျပ်တစ်ထောင်ပေးမည်ဟု ဗြိတိသျှ အာဏာပိုင်တို့က ဇွန်လအတွင်း ကြေညာ။ ဇူလိုင်လ (၁) ရက်။ ကြို့ပင်ကောက်မြို့မှ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသူရိယ ခေါင်းဆောင်သော နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးသမားများက ဗြိတိသျှတို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်။ (၃)ရက်။ မောက်မယ်ရှိ ဗြိတိသျှတပ်စခန်းကို ကယားနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများက ဝင်တိုက်။ (၁၁)။ မီးရထားလမ်း၊ သာဝတ္ထိရောက်။ (၁၃)။ စလင်းနာခံ မောင်အေး ကွယ်လွန်။ (၁၇)။ အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြု စာသင်ကျောင်း ကြီးပွါးလာ၍ အမျိုးသမီး ကျောင်းတစ်ကျောင်း သီးသန့်ခွဲပြီး မန္တလေးညွန့်ပေါင်းဈေး တောင်ဘက်မှာဖွင့်။ (၂၁)ရက်။ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးက ချင်းတောင်တန်းသို့ စစ်တပ်များ စေလွှတ်၍ ချင်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ခုခံတိုက်ခိုက်မှုများကို နှိမ်နင်းရန် တိုက်တွန်းသည့်စာ အိန္ဒိယအစိုးရထံ ရေး။ (၂၂)ရက်။ အသုံးစာရေး မောင်လေး ကွယ်လွန်။ ရွှေချိုးဖြူမင်းသားနှင့် အပေါင်းပါတို့သည် တာစွန်းချင်းများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အင်းဒင်ရှိ ဗြိတိသျှစစ်စခန်းကို ဇူလိုင်လအတွင်း ဝင်တိုက်။ ဩဂုတ်လ (၇)ရက်။ ဘုံကျော်ဆရာတော် ဦးဝဏ္ဏ ပျံလွန်။ (၁၂)ရက်။ ရှေ့တော်သံဆင့် ဦးမှို ကွယ်လွန်။ (၁၅)ရက်။ အခွန်တော် မဟာမင်းကျော်မင်းထင် ဦးဇံ ကွယ်လွန်။ (၂၂)ရက်။ ဆင်ဖြူမရှင်နှင့်အဖွဲ့ ရတနာဂီရိရောက်။ (၂၅)ရက်။ မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရား မကွေးမိဖုရား ကွယ်လွန်။ -တောင်သာထိပ်ခေါင်တင် ကွယ်လွန်။ စက်တင်ဘာလ (၁) ရက်။ စီဟောင်အနီးရှိ ဗြိတိသျှစစ်စခန်းကို တာစွန်းချင်းများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်။ (၁၂)ရက်။ စံကျောင်းဆရာတော် ပျံလွန်။ (၁၈)ရက်။ ဂန့်ဂေါတိုက်နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာကို တာစွန်းချင်းများက တိုက်။ (၂၉)ရက်။ ဝန်စာရေး ဦးဘိုး ကွယ်လွန်။ ယုံဘင်ရွာနှင့် ဖုံကန်ရွာမှ ကချင်တိုင်းရင်းသားများက စက်တင်ဘာလအတွင်း ဗြိတိသျှတို့ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်။ အောက်တိုဘာလ (၉)ရက်။ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရွှေတိဂုံဘုရားမှ ငှက်မြတ်နားနှင့် စိန်ဖူးတော် အောက်သို့ကျ။ ရွဲအထက်မှ အင်္ဂတေများ ကွာကျ။ -မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရား ကျောက်တစ်လုံးမိဖုရား ကွယ်လွန်။ (၁၁)ရက်။ ဗြိတိသျှအစိုးရက ပျဉ်းမနားမင်းသားကို ဘင်္ဂလားသို့ ပို့။ (၁၄)ရက်။ ရွှေချိုးဖြူမင်းသားအုပ်စု နှင့် တာစွန်းချင်းများ ပေါင်း၍ ဟုမ္မလင်းကို တိုက်။ (၁၆)ရက်။ အိန္ဒိယအစိုးရက ကချင်မြေသို့ ထိုးစစ်ဆင်ရေး အစီအစဉ်ကို ထုတ်ပြန်။ (၁၇)ရက်။ စီယင်းချင်းများက ချစ်ပေါက်ကို တိုက်။ (၂၂)ရက်။ စီယင်းချင်းများက ကန်သာကို တိုက်။ (၂၉)ရက်။ စုတ်တဲနှင့် ကမ်းဟောက်ချင်းများ ပေါင်း၍ ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း အတွင်းရှိ ခန်းပတ်ကိုတိုက်။ နိုဝင်ဘာလ (၆)ရက်။ ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးစ မန္တလေးနေပြည်တော်နှင့် ဆင်ခြေဖုံးတို့၏ ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးအတွက် ခန့်ထားသည့် ပထမဆုံး ရာဇဝတ်ဝန်ကြီး တီအက်ဖိုဒ့် ကွယ်လွန်။ (၁၅)ရက်။ ပျဉ်းမနား-ရမည်းသင်း မီးရထားလမ်းဖွင့်။ -အိမ်ရှေ့မင်း၏ သမီး မယ်ဆွေကြွား ကွယ်လွန်။ (၁၆)ရက်။ ချင်းတောင်သို့ စစ်တပ်စေလွှတ် နှိမ်နင်းရေး ဗြိတိသျှအစိုးရက အမိန့်ချမှတ်။ (၁၉)ရက်။ မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရား ကုက္ကိုလှမိဖုရား ကွယ်လွန်။ ဒီဇင်ဘာလ (၃)ရက်။ ချင်းတောင်တန်း စစ်ဆင်ရေးအတွက် ကန်ပက်လက်၌ အင်အား ၁၂၀၀ ပါဗြိတိသျှ စစ်ဌာနချုပ်ဖွင့်။ (၅)ရက်။ ရွှေဘိုမင်း၏ သမီး မကွေးမင်းသမီး ကွယ်လွန်။ (၇)ရက်။ ချင်းတောင်ခြေနှင့် ကန်ပက်လက်အကြား စစ်စခန်း တည်ဆောက်ရန် ချီတက်လာသော ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ကို စီယင်းချင်းတို့တိုက်။ ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ဗိုလ်ပါးမား (Palmer) ဒဏ်ရာရ။ (၈)ရက်။ မနေ့ကရသည့် ဒဏ်ရာကြောင့် ဗိုလ်ပါးမား သေဆုံး။ (၁၀)ရက်။ စီယင်း၊ တာစွန်း၊ ကမ်းဟောက်နှင့် စုတ်တဲ ချင်းတိုင်းရင်းသားများက စီဟောင်းနှင့် အင်းဒင်ဒေသရှိ ဗြိတိသျှ စစ်စခန်းများကို တိုက်။ (၁၁)ရက်။ ဒပ်ဖရင်က ဘုရင်ခံချုပ်ရာထူးကို လင်းစဒေါင်းသို့လွှဲပေး။ (၁၆)ရက်။ ကြံညှပ်မင်းသား ကွယ်လွန်။ (၁၇)ရက်။ ဖာပွန်၏ အရှေ့မြောက်ဖက် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကျောက်ညှပ်ရွာကို စောလဖောတပ်များ ဝင်တိုက်။ (၁၉)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်များ ဖာပွန်ရောက်။ (၂၀)ရက်။ ရွှေဘိုမင်း၏ မိဖုရား နတ်မောက်မိဖုရား ကွယ်လွန်။ (၂၁)ရက်။ ကျောက်ညှပ်ရှိ ဗြိတိသျှစစ်စခန်းကို စောလဖော ဦးဆောင်သော ကယားအမျိုးသားများက တိုက်။ (၂၄/၂၅)ရက်။ ချင်းတောင်သို့ချီတက်လာသော ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့နှင်း ချင်းတိုင်းရင်းသားများ တိုက်ပွဲဖြစ်။ (၂၆)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ ဖာပွန်မှ ဘော်လခဲသို့ ချီတက်ရာ ဖားဆောင်းအရပ်၌ စောလဖော၏တပ်နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်။ (၂၉)ရက်။ ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့ စကားမှ ကန္တာရဝတီသို့ ချီတက်။ (၃၀)ရက်။ ချင်းတောင်စစ်ဆင်ရေးကို ဦးစီးကွပ်ကဲရန် ဂျင်နရယ် ဂျော့ဝှိုက် ကလေးမြို့အနီး ကန်ပလဲသို့ ရောက်။ ၁၈၈၈-ခုနှစ်အတွင်း အခြားမှတ်သားဖွယ်ရာများ Shan States Act ပြဋ္ဌာန်းခြင်း။ The Indian Excise and Opium Acts သည် အထက်မြန်မာနိုင်ငံအတွက်ပါ သက်ဆိုင်စေရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းခြင်း။ ရေနံကို စက်ဖြင့် ပထမဆုံး တူးဖော်ခြင်း။ မန္တလေး၌ ယာယီဆေးရုံ စဆောက်ခြင်း။ စာအုပ်အမျိုးပေါင်း (၈၁)မျိုး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း။ ရူပကဏ္ဍနှင့် ပိဋကတ်သတင်းစာများ စတင်ထွက်ရှိခြင်း။ မီးရထားသံလမ်း မိုင် ၄၄၁-မိုင် ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခြင်း။ ကချင်နယ်မြေတွင် ဗြိတိသျှတို့ကို သုံးနှစ်ကြာ ခုခံတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဝန်းသိုစော်ဘွားသည် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်သွားခြင်း။ ကိုးကား Category:၁၈၈၈ Category:ခုနှစ်များ