အချိန်ဇုန်

ကမ္ဘာ့အချိန်ဇုန်များ အချိန်ဇုန်ဆိုသည်မှာ စီးပွားကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု၊ လူ့ဘောင်အသိုင်းအဝန်းအကြောင်းပြချက်များအတွက် တသမတ်တည်းဖြစ်သော စံတော်ချိန်ကို တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသောဒေသ ဖြစ်သည်။ အချိန်ဇုန်သည် နိုင်ငံနယ်နိမိတ်မျဉ်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ နယ်မြေခွဲများအတိုင်း ရှိလေ့ရှိသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြင့် ထိုဧရိယာအတွင်း ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်စေ၊ ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင်ဖြစ်စေ အချိန်တစ်ခုတည်း အဆင်ပြေစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံများ၏ အချိန်ဇုန်အများစုသည် Coordinated Universal Time (UTC)မှ ကိန်းပြည့်နာရီများဖြစ်သော (UTC−12 to UTC+14)တို့ကို အသုံးပြုကြပြီး အချို့သော နိုင်ငံအချို့သာ ၃၀ နှင့် ၄၅ မိနစ်များကို အသုံးပြုကြသည်။ (ဥပမာအားဖြင့် နယူးဖောင်လန်း စံတော်ချိန် - UTC−03:30၊ နီပေါ စံတော်ချိန် - UTC+05:45၊ မြန်မာစံတော်ချိန် - UTC +06:30၊ အိန္ဒိယ စံတော်ချိန် - UTC+05:30) လတ္တီကျူမြှင့်သော နိုင်ငံများတွင် နွေရာသီတွင် အချိန်တစ်နာရီ ရှေ့သို့တိုးသော နွေရာသီချိန်ကို နှစ်တစ်နှစ်အပိုင်းအခြားအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ သမိုင်း ရှေးခေတ် အချိန်သတ်မှတ်ပုံ နာရီများအား ပထမဆုံးတီထွင်နိုင်မှု မတိုင်မီ လူသားများသည် နေ့တနေ့၏အချိန်ကို နေသွားရာလမ်းကြောင်းပေါ်မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေနာရီများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် နေရာဒေသလိုက် ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ ကောင်းမွန်သော နာရီများ ၁၉ ရာစုတွင် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ မြို့အသီးသီးသည် ဒေသ mean solar time အချို့ကို စတင်အသုံးပြုလာကြသည်။ အမှန်တကယ်ရှိသော နေအချိန်သည် mean solar time နှင် ၁၅ မိနစ်ဝန်းကျင်လောက်ထိ ကွဲပြားသည်။(အချိန် ညီမျှခြင်း တွင် ဖော်ပြထားသည်။) ထိုကဲ့သို့ ကွဲပြားခြားနားရခြင်းမှာ ကမ္ဘာသည် နေကို စက်ဝန်းပုံမကျပဲ ဘဲဥပုံလည်ပတ်နေမှု(Eccentricity) နှင့် ကမ္ဘာကြီးသည် သူ့၏ဝန်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလည်ပတ်နေမှု (Obliquity)တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ Mean solar time ရှိ နေ့များတွင် တူညီသော အချိန်အလျားရှိပြီး ပျမ်းမျှခြင်းနှစ်ခု၏ ခြားနားချက်သည် နှစ်တစ်နှစ်ပြီးဆုံးသည့်နှင့် သုညအခြအနေသို့ ရောက်သည်။ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် (Greenwich Mean Time) (GMT)ကို ၁၆၇၅ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင် နက္ခတာရာလေ့လာရေးစခန်း (ဂရင်းနစ်)မှ တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပင်လယ်ထဲရှိ သင်္ဘောသားများ လောင်ဂျီကျူများ သတ်မှတ်ရာအကူအညီပေးနိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၏ မြို့တိုင်းတွင် မတူညီသော ဒေသစံတော်ချိန်များ ရှိနေစဉ်တွင် ၎င်းမျဉ်းသည် ရည်ညွှန်းစံတော်ချိန်တခုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ရထားလမ်း အချိန် right|1913 time zone map of the United States, showing boundaries very different from today ကမ္ဘာတဝန်း အချိန်ဇုန်များ ကမ္ဘာတဝန်းလုံးဆိုင်ရာ အချိန်ဇုန်စနစ်ကို အဆိုပြုသူ ပထမဆုံးလူမှာ အီတာလျံ သင်္ချာပညာရှင် Quirico Filopanti ဖြစ်ပြီး သူ၏ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ် Miranda! တွင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အကြံဉာဏ်ကို သူသေဆုံးပြီး ကြာမြင့်စွာအထိ သူ့စာအုပ်ပြင်ပတွင် မသိကြသေးပေ။ ထိုကြောင့် ထိုအကြောင်းအချက်သည် ၁၉ ရာစုအတွင်း အချိန်ဇုန်သတ်မှတ်ခြင်းတွင် မလွှမ်းမိုးခဲ့ပေ။ သူသည် တနာရီလိုက် ၂၄ နာရီအချိန်ဇုန်များသတ်မှတ်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ဇုန်များကို သူက "longitudinal days" များဟုခေါ်ခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အလယ်မျဉ်းကို ရောမမြို့ လောင်ဂျီကျူမျဉ်းကို ထားခဲ့သည်။ သူသည် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ကြေးနန်းအတတ်ပညာတို့တွင် အသုံးပြုနိုင်ရန် universal time ကိုလည်း အဆိုပြုခဲ့သည်။Quirico Filopanti from scienzagiovane, Bologna University, Italy.Gianluigi Parmeggiani (Osservatorio Astronomico di Bologna), The origin of time zones Wayback Machine. စကောတလန်နွယ်ဖွား ကနေဒီယန်းလူမျိုး ဆာ ဆန်းဖို့ဒ် ဖလင်းမန်း ကမ္ဘာတဝန်းလုံးဆိုင်ရာ အချိန်ဇုန်စနစ် ကို ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် အဆိုပြုခဲ့သည်။ သူသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ညီလာခံများတွင် ထိုစနစ်အကြောင်းနှင့် "လက်ရှိလောင်ဂျီကျူအချိန် သတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ဆက်နွယ်နေသော ကနဦးကြိုးစားအားထုတ်မှု"များကို ဟောပြောခဲ့ပြီး သူ၏စနစ်ကို ယုံကြည်စေလိုကြောင်းကို ပြောခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်အတွင်း သူ၏ ပထမအဆိုပြုချက်မှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ၂၄-နာရီ နာရီတစ်ခု(a global 24-hour clock)ဖြစ်ပြီး သဘောတရားအရမှာ ကမ္ဘာ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ဗဟိုပြုပြီး မည်သည့်လောင်ဂျီကျူမျဉ်းများအပေါ်တွင် မဆက်နွယ်ဟု ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် သူ၏universal day ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့သည် ဂရင်းနစ် ဆန့်ကျင်လောင်ဂျီကျူမျဉ်း (anti-meridian of Greenwich (180th meridian))မှ စသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တနာရီလိုက်အချိန်ဇုန်များကို သတ်မှတ်ထားသော အချို့ ဒေသအသုံးများအဖြစ် အလျော့ပေးသတ်မှတ်လိုက်ရပြီးဖြစ်သည်။ သူသည် သူ၏စနစ်ကို ၁၈၈၄ အောက်တိုဘာတွင် ကျင်းပခဲ့သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လောင်ဂျီကျူမျဉ်း ညီလာခံတွင် အဆိုပြုတင်ပြခဲ့သော်လည်း သူတို့၏လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာအတွင်းမဟုတ်သောကြောင့် သူ၏အချိန်ဇုန်များကို မသတ်မှတ်ခဲ့ကြပေ။ ညီလာခံတွင် ဂရင်းနစ်သန်းခေါင်မွန်းတည်ချိန်မှစသော a universal day of 24 hours သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ၎င်းသည် "ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဒေသအချိန်(ဝါ) စံတော်ချိန်အသုံးများနှင့် ကြားမဝင်သင့်"ဟုလည်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အချိန်အားလုံးနီးပါးသည် စံတော်ချိန်ဇုန်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး အချို့သာလျှင် GMT offset ကို အသုံးပြုနေခဲ့ကြသည်။ အများစုသည် GMT သို့မည်သည့် ညွှန်းချက်မျှ မယူပဲနှင့် ဒေသနက္ခက်တာရာကြည့်စခန်းမှ အချိန်ကို တနိုင်ငံလုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ အသုံးပြုနေသည်မှာ GMT/UTC မှ "standard offset"အချို့ကို ရည်ညွှန်းထားသော အချိန်ဇုန်များကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အချိန်အားလုံးအဖြစ်မယူမီထိ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ မရောက်မီ အဓိကနိုင်ငံများသည် နာရီလိုက်အချိန်ဇုန်များ သတ်မှတ်ပြီး ဖြစ်သည်။ နီပေါနိုင်ငံသည် နောက်ဆုံး သတ်မှတ်ခဲ့သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ရာ ၎င်း၏ စံတော်ချိန်မှာ UTC+5:45 ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံအားလုံးသည် ၎င်းတို့၏စံအချိန်ဇုန်များကို စက်ဝန်းများများအတိုင်း သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ် ထိုဇုန်များကို အစောပိုင်းစိတ်ကူးခဲ့သော သဘောတရားများအတိုင်း သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ မြောက်ကိုရီးယား၊ နယူးဖောင်လန်၊ အိန္ဒိယ၊ အီရန်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ Marquesas နှင့် ဩစတေးလျနိုင်ငံ အချို့အစိတ်အပိုင်းများတွင် စံတော်ချိန်မှ နာရီဝက်သွေဖည်နေသော အချိန်ဇုန်များကို အသုံးပြုကြသည်။ နီပေါနှင့် Chatham Islands ကဲ့သို့သော အချို့နယ်မြေဒေသ၊ နိုင်ငံများတွင် ၄၅ မိနစ်သွေဖည်သော အချိန်ဇုန်ကို အသုံးပြုကြသည်။ Some အချို့နိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတွင် ၎င်းတို့၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၁၅° လောင်ဂျီကျူထက် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အချိန်ဇုန်တမျိုးတည်းသာ အသုံးပြုကြသည်။ ၁၉၄၉ မတိုင်မီတွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် အချိန်ဇုန် (၅) မျိုးကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ၁၉၇၂ မရောက်မီ အချိန်ဇုန်အားလုံးသည် Greenwich Mean Time (GMT) offset ကိုသာ သတ်မှတ်ထားသည်။ GMT offset ဆိုသည်မှာ mean solar time သည် လန်ဒန်မြို့၊ ဂရင်းနစ်အရပ်ရှိ တော်ဝင် နက္ခတာရာကြည့်စခန်းမှ လောင်ဂျီကျူမျဉ်း ဖြတ်သန်းသွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ၁၉၇၂ ကတည်းကပင် ရေဒီယိုအသံလွှင့်ရုံများ၏ တရားဝင်အသံလွှင့်ချိန်သည် UTC နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ UTC သည် atomic time ပုံစံတမျိုးဖြစ်ရာ ၎င်းတွင် ယခင်ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်(GMT)၏ ၀.၉ စက္ကန့်အတွင်းမျှရှိသော leap seconds ကဲ့သို့သော စက္ကန့်များပါဝင်ပြီး လက်ရှိတွင် UT1 ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံများစွာသည် ၎င်းတို့၏ စံတော်ချိန်များကို UTC နှင့် သတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအပါအဝင် နိုင်ငံအချို့တွင် ယခုအချိန်အထိ GMT ကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်(GMT) ကို အခြေခံသော အချိန်ဇုန်များ၏ mean solar time သည် ၀° လောင်ဂျီကျူ(the Prime Meridian)တွင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလည်ပတ်နှုန်းသည် တရားသေမဟုတ်သောကြောင့် Atomic clocks များမှ ရရှိလာသောအချိန်ကို ထိန်းညှိရသည်။ ၁၉၇၂ ဇန်နဝါရီတွင် atomic time စက္ကန့်အလျားတူညီသော စက္ကန့်အချိန်အလျားရှိသည့် Coordinated Universal Time ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ Atomic clocks များတွင် များသောအားဖြင့် တသမတ်တည်းဖြစ်သော အချိန်စကေးကို ရရှိသည်။ လက်ရှိတွင် တနေ့တာ၏ ပျမ်းမျှအချိန်အလျားသည် atomic time ၏ ၂၄ နာရီထက် ၀.၀၀၂ စက္ကန့် ပိုနေသောကြောင့် UT1 နှင့်အနီးစပ်ဆုံးတူညီအောင် leap seconds ကို Coordinated Universal Time အတွင်း အခါအားလျော်စွာ ပေါင်းထည့်ရသည်။ ကမ္ဘာလည်ပတ်နှုန်းသည် တဖြည်းဖြည်းချင်း နှေး၍လာနေသောကြောင့် နောင်အနာဂတ်တွင် leap seconds ကို မကြာခဏပေါင်းထည့်ရန် လိုအပ်လာလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း တစ်နှစ်နှင့် တစ်နှစ် ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်းသည် အနည်းငယ် သွေဖည်လာသည်။ ထိုကြောင့် ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်းအရ မလိုအပ်လျှင် leap seconds ကို ပေါင်းမထည့်ရတော့ချေ။ ထိုကဲ့သို့ပင် ဒေသအချိန်များသည် mean solar time နှင့် ဆက်လက်နီးစပ်နေပြီး ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်း မတည်ငြိမ်မှု အကျိုးကြောင့် တသမတ်တည်းရှိသော အချိန်စကေး (International Atomic Time or TAI)နှင့်ဆက်စပ်သော ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် သေချာ၍ လာသည်။ ဒေသအချိန်များအားလုံးသည် TAI မှ စက္ကန့်၏ အင်တီဂရယ်ကိန်းများအရ ခြားနားကြသည်။ UTC ၏ ပြည့်စုံလာခြင်းနှင့်အတူ နိုင်ငံများသည် သူတို့၏ အချိန်ဇုန်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် UTC ကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ၂၀၀၅ အရောက်တွင် နိုင်ငံအများစုသည် ဒေသအချိန်များဖော်ပြရန်အတွက် UTC ကို ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်။ British Summer Time (BST) သည် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ထက် တစ်နာရီ ရှေ့ရောက်နေလျက်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ၎င်းသည် UTC+1 နှင့် ကိုက်ညီလျက်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် သည် Royal Observatory, Greenwich ၏ ဒေသစံတော်ချိန်ဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလ နောက်ဆုံး တနင်္ဂနွေမှ 01:00 GMT နှင့် မတ်လ နောက်ဆုံး တနင်္ဂနွေမှ 01:00 GMT အကြားဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အဖြစ်အပျက်များသည် တခြားနေရာဒေသများတွင်လည်း ရှိသည်။ Notation of time ISO 8601 UTC Coordinated Universal Time (UTC)နှင့် ဖော်ပြသော အချိန်၏ နောက်တွင် "Z" ကို ကြားကွပ်လပ်မချန်ပဲ ပေါင်းထည့်နိုင်သည်။ "Z" သည် zero UTC offset ကို ကိုယ်စားပြုသော ဇုန်ညွှန်းအက္ခရာဖြစ်သည်။ "09:30 UTC" ကို "09:30Z" (သို့) "0930Z" အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ "14:45:15 UTC" ကိုလည်း "14:45:15Z" (ဝါ) "144515Z" အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ UTC time ကို "Zulu" time ဟုလည်း လူသိများသည်။ အကြောင်းမှာ "Zulu" သည် ICAO spelling alphabet မှ "Z"အတွက် ကုဒ်စာလုံးဖြစ်သည်။ UTC offset 800px|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အချိန်ဇုန်များ UTC offset ကို ±[hh]:[mm]၊ ±[hh][mm]၊ (သို့) ±[hh] (UTC ရှေ့ရောက်သော (သို့) နောက်ရောက်သော နာရီ) ပုံစံဖြင့် ရေးသားရသည်။ ထို့ကြောင့် UTC တစ်နာရီရှေ့စောသော အချိန် (ဆောင်းရာသီအတွင်း ဘာလင်မြို့ အချိန်ကဲ့သို့)ကို ဖော်ပြလိုလျှင် အချိန်ဇုန်ကိုယ်စားပြုဂဏန်းမှာ "+01:00"၊ "+0100" (သို့မဟုတ်) ရိုးရှင်းစွာရေးလိုလျှင်"+01"ဖြင့် ဖော်ပြရသည်။ 'Z' ဖြင့် ဖြည့်စွက်ရေးနည်းမှာ အပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ နေ့အလင်းရောင် ထိန်းသိမ်းသော အချိန် (နွေရာသီချိန်)များပါဝင်သော UTC offset များတွင် ဥပမာ North American Central Time Zone တွင်ရှိသော ချီကာဂိုမြို့၏time offset သည် ဆောင်းရာသီတွင် "−06:00" (Central Standard Time) နှင့် နွေရာသီတွင် "−05:00" ဖြစ်သည်။ အတိုကောတ်များ အချိန်ဇုန်များကို "EST, WST, CST" အစရှိသဖြင့်တို့နှင့် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ သို့ပေမယ် ဒါဟာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အချိန်နှင့် ရက်စွဲစံ ISO 8601 ၏ အစိတ်အပိုင်းတခုမဟုတ်ပဲ အခြေခံအသုံးပြုသူများသာ သတ်မှတ်အသုံးပြုကြသာ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ထားခြင်းများဟာ များစွာ ဒွိဟဖြစ်စေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ECT" ကို အဓိပ္ပာယ်ကောတ်လျှင် "Eastern Caribbean Time" (UTC−4h)၊ "Ecuador Time" (UTC−5h) (ဝါ) "European Central Time" (UTC+1h) တခုခုဖြစ်နိုင်နေပေသည်။ ကမ္ဘာတဝန်းရှိ UTC offsets များ center|အချိန်ဇုန်ပြမြေပုံ (နောက်ဆုံးအကြိမ် အဆင့်မြှင့်တင်မှု: မတ်လ ၂၀၁၆)center|Political map showing how a great part of the world has a gap between the official time and the solar.800px|The control panel of the Time Zone Clock in front of Coventry Transport Museum. Daylight saving time ISO 8601 Jet lag List of time zone abbreviations List of time zones by country Lists of time zones Metric time Time by country World clock ကိုးကား ပြင်ပလင့်များ LEGAL TIME 2015 Category:အချိန်ဇုန်များ